Википедија mkwiki https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.6 first-letter Медиум Специјална Разговор Корисник Разговор со корисник Википедија Разговор за Википедија Податотека Разговор за податотека МедијаВики Разговор за МедијаВики Предлошка Разговор за предлошка Помош Разговор за помош Категорија Разговор за категорија Портал Разговор за Портал TimedText TimedText talk Модул Разговор за модул Event Event talk 0 877 5576925 5576818 2026-06-14T12:27:21Z Forbidden History 89259 /* Личности од Битола */ 5576925 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место |official_name = Битола |other_name = Обител, Манастир |nickname = Градот на Конзулите |motto = ''Битола, бабам Битола'' |image_map = {{ Maplink|frame=yes|raw={"type": "ExternalData","service": "geoshape","ids": "Q157246"}|plain=y|frame-width=325|frame-height=325|zoom=13|frame-lat=41.031|frame-long=21.334|stroke-width=1|stroke-color=#333333|id=Q157246|title=Битола}} |image_skyline = {{Photomontage|position=center |photo1a = Ambientalna ulica Marsal Tito-Bitola (10).jpg |photo2a = Bitola 019.JPG |photo2b = Седиште на Преспанско-пелагониската православна епархија се наоѓа во градот Битола.jpg |photo3a = Магаза (Битола).jpg |photo3b = Saat kula Bitola011.jpg |photo4a = Bitola 055.JPG |photo4b = Sirok sokak.jpg |photo5a = Bitolj - crkva svete bogorodice.jpg |size = 270 |spacing = 1 |color = #FFFFFF |border = 1 |foot_montage = }} |imagesize = 250px |image_caption = Колаж на битолски знаменитости |website = http://www.bitola.gov.mk |image_flag = |image_blank_emblem = |blank_emblem_type = |flag_size = 150px |pushpin_map = Македонија |map_caption = |coordinates_display = inline,title |coordinates_region = MK |subdivision_type = Земја |subdivision_name = {{MKD}} |subdivision_type1 = [[Региони во Македонија|Регион]] |subdivision_name1 = [[Податотека:Logo of Pelagonia Region.svg|25п]][[Пелагониски Регион|Пелагониски]] |subdivision_type2 = [[Општини во Македонија|Општина]] |subdivision_name2 = [[Податотека:Bitola-coat-of-arms.svg|25п]][[Општина Битола|Битола]] |blank_name_sec1 = [[Автомобилски регистарски таблички во Македонија|Рег. таб.]] |blank_info_sec1 = BT |leader_title = Градоначалник |leader_name = [[Тони Коњановски]]<br><small>([[ВМРО-ДПМНЕ]])</small> |area_total_km2 = 422.39 |population_as_of = 2021 |population_total = 71.808 |population approximately 2014 = |population_metro = 93.095 |population_density_km2 = 180 |population_density_sq_mi = |timezone = [[средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 |timezone_DST = |utc_offset_DST = |timezone1_DST = [[средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset1_DST = +2 |latd=41 |latm=01 |lats=55 |latNS=N |longd=21 |longm=20 |longs=05 |longEW=E |elevation_m = +650 |elevation_ft = |postal_code_type = [[Поштенски броеви во Македонија|Пошт. бр.]] |postal_code = 7000 |area_code = (0)47 |blank_name = Светец заштитник |blank_info = [[Свети Нектариј Битолски|Св. Нектариј Битолски]] |blank1_name = [[Кепенова класификација|Клима]] |blank1_info = [[континентална клима|Dfa]] |footnotes = |blank_info_sec2=[[Свети Нектариј Битолски]]<ref name="Битола инфо">{{Citation |url=https://setaliste.com.mk/vesti/binfo/bitola-go-slavi-svojot-patron-sveti-nektarij-bitolski/ |title=Битола го слави својот патрон |access-date=5 април.2021 |archive-date=2022-04-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220408161741/https://setaliste.com.mk/vesti/binfo/bitola-go-slavi-svojot-patron-sveti-nektarij-bitolski/ |url-status=dead }}</ref>|blank_name_sec2=[[Светец заштитник]]|population_demonym=битолчанец, битолчанка, [[битолчани]]<ref>{{ОДРМЈ|Битола}}</ref><ref>{{ДРМЈ|Битола}}</ref>}} '''Битола''' — [[град]] во [[југозапад]]ниот дел на [[Македонија]] и седиште на истоимената [[Општина Битола]], [[административен центар|административен]], [[култура|културен]], [[економија|економски]], [[индустрија|индустриски]], [[образование|образовен]] и [[наука|научен]] центар за тој дел од земјата. По својата местоположба Битола е најјужен, а според бројот на жители [[Градови во Македонија|трет по големина град]] во Македонија (2021 г.). На север се наоѓа [[Главен град|главниот град]] на Македонија, [[Скопје]] (169 км), на североисток се наоѓа градот [[Прилеп]] (43 км), на југ се наоѓа градот [[Лерин]] ([[Грција]]) (33 км) и на северозапад се наоѓаат [[Ресен]] (29 км) и [[Демир Хисар]] (29 км). Градот е познат под името ''град на конзулите'', бидејќи тука се наоѓале конзуларните претставништва на [[Европа|европските земји]] во времето на [[Отоманското Царство]], каде заедно со [[Солун]] бил најважно место во европскиот дел на Империјата. Во периодот 1864 — 1912, Битола бил главен град на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]], еден од трите [[вилает]]и во регионот [[Македонија (регион)|Македонија]]. И денес, голем дел од [[конзулати во Македонија|конзуларните]] претставништва во Република Македонија се наоѓаат тука. За време на [[Југославија]] бил еден од културните средишта, како во [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]], така и во [[СФРЈ]]. Таткото на [[Турција|турската]] нација [[Кемал Ататурк]] завршил офицерска школа во Битола. Некои негови работи денес се чуваат во [[Народен музеј - Битола|Народниот музеј]]. Битола е позната и како „градот под [[Пелистер]]“ поради неговата близина до [[Баба (планина)|Баба Планина]]. == Потекло на поимот == [[File:Philip-II-of-Macedon-Clocktower-Bitola-MK.JPG|thumb|250px|лево|Глетка од плоштадот Магнолија со споменикот на [[Филип II Македонски]] — основачот на Битола и познатата Саат-кула во позадината]] Во текот на историјата, во зависност од владетелите, градот Битола имал многу имиња. Според [[Адријан Рум]], [[Словени|словенскиот]] назив за градот, Битола, потекнува од зборот ''Обител'' ([[старословенски јазик|старословенски]] {{Script|Cyrs|Обитѣль}}), овој израз до денес се употребува и во [[хрватски јазик|хрватскиот јазик]] (''obitelj'') кој за време на [[Среден век|средниот век]] се користел за заедница на монаси, како семејство односно [[манастир]]. Името го добил по многуте манастири што се наоѓале во градот и во околината, а некои постојат и денес. Со текот на времето, гласот О се исфрла во изговорот на зборот „Обител“, и името на градот станува Битола.<ref>{{Citation | last = Room | first = Adrian | title = Placenames of the world: origins and meanings of the names for 6,600 countries, cities, territories, natural features, and historic sites | place = Jefferson, N.C. | publisher = McFarland & Company, Inc. | year = 2006 | edition=2 | page = 60 | isbn = 0-7864-2248-3 }}</ref> [[Грци]]те од истите причини градот го нарекувале Монастири ([[грчки јазик|грчки]]: ''Μοναστήρι''). Битола е денешен официјален назив за градот, но истовремено и најстариот назив, судејќи по [[Битолска плоча|Битолската плоча]] од [[1015]] година на којашто градот е спомнат, како и според многуте војсководци на [[цар Самуил|царот Самуил]], како и патниците од тоа време. [[Арапи|Арапскиот]] патник [[Абу Абдалах Мухамед ал-Идриси]] во [[{{римски|12}} век]] напишал: ''„Потребни се два дена патување на исток за да се стигне од Ахрид (Охрид) до Бутили (Битола). Бутили е необичен и убав град“.'' Постојат приказни според кои на десниот кеј на реката [[Драгор]] имало 41 [[црква|цркви]] и исто толку воденици за нивно издржување. Исто така и на левиот кеј на Драгор имало 29 цркви со исто толку воденици. За време на празничните денови во тоа време, народот од селата од [[Битолско Поле|Битолското Поле]] се собирале кај овие цркви каде ги вршеле своите верски обреди. Со оглед на тоа што земјиштето на кое се наоѓал градот Битола тогаш било прекриено со многубројни цркви, градот го добил името Манастир. Има верзија која вели дека градот Битола името Манастир го добил по една огромна црква која се наоѓала над Битола, кај сегашниот мост викан Црн Мост ([[турски јазик]]: ''kara köprüsü''). Во оваа црква можеле да се сместат сите присутни од селското население од битолското поле кои доаѓале за време на празниците да ги вршат верските обреди. Според записите на [[Марко Цепенков]], градот Битола своето име го добил по големопоседникот Тољо, кој имал своја тврдина во близината на денешното битолско село [[Буково]]. Во времето кога дошле [[Турци]]те да го освојат овој дел од [[Македонија]], за да го повикаат на борба големопоседникот Тољо, му велеле „Би Тољо, до би Тољо“, со што според [[Марко Цепенков]] од таму потекнува денешното име на градот Битола. За време на [[Отоманско Царство|отоманската власт]], градот се викал Манастир, што [[Турци]]те и [[Албанци]]те го усвоиле од [[Грци]]те. По [[Балканските војни]] од [[1913]] градот потпаѓа под српска окупација и повторно го добил старото име Битола. == Историја == {{главна|Историја на Битола}} [[Податотека:Heraclea.jpg|мини|десно|Мозаик од Хераклеја Линкестис]] Многу важни настани од [[Македонци|македонската]] и [[балкан]]ската [[историја]] се случиле во Битола. Градот е граден, доградуван, рушен и повторно граден и надградуван уште од неговото прво населување во доцното [[бронзено доба]]. Потоа во [[Хеленистички период|хеленистичкиот период]], па [[Римско Царство|Римското Царство]], сѐ до [[Византија|византиското]] време имал статус на град со висок степен на цивилизација. Традиционално силниот трговски центар, е познат и како град на конзулите поради тоа што во еден период за време на [[Отоманското Царство]], Битола имала дури дваесет [[конзулат]]и од разни [[Европа|европски]] земји. Во истиот период, градот имал многу школи, меѓу другите и воена академија, којашто ја посетувал и славниот турски реформатор [[Кемал Ататурк]]. На крајот на XIX век бил толку силен град, што неговото население непрестајно растело и го надминало бројот на населението на [[Белград]]. Градот бил преполн со [[фабрика|фабрики]] и [[Фотографија|фотографски]] дуќани, а занимливо е и тоа што покрај Сингер, во Битола уште во тоа време постоела фабрика за слатки. Во Битола се снимени првите фотографии и филмови на Балканот, благодарејќи на [[Браќа Манаки|браќата Манаки]]. Првата филмска камера [[Јанаки Манаки|Јанаки]] ја купува од [[Лондон]], производство на компанијата „Charles Urban Trading”, и тоа 300-тиот примерок од серијата ''BIOSCOPE''. Така, со таа фамозна „Камера 300" започнала кинематографијата на [[Балкански Полуостров|Балканот]]. Тоа било златното доба на градот. За жал, за време на [[Балкански војни|Балканските војни]], многу битки биле водени во околината на градот и самиот град, па многу материјални докази изгореле или биле потполно уништени. [[Архитектура]]та можела да се обнови, посебно последните петнаесетина години, а докази за сѐ што се случувало се и прераскажувањата на старите кои добро се сеќаваат. Меѓутоа, денес останале многу организации и фестивали, коишто по долг период, повторно се одржуваат. Еден од нив се одржува секој година од [[29 јули]] до [[2 август]] во Битола, во знак на спомен на [[Илинденското востание]], под името „Културен фестивал Илинденски денови“. === Праисторија === Градот Битола со околината е многу богат со споменици од [[Праисторија|праисторискиот период]]. Двата најзначајни се Велушка Тумба и Тумба Бара, коишто се наоѓаат покрај селото [[Породин]]. Од [[Бакарно доба|бакарното доба]], тука се населува Тумба покрај селото [[Црнобуки]], Шуплевац (покрај селото [[Суводол]]) и Висок Рид (покрај селото [[Букри]]). === Римски период === Градот се наоѓа на римскиот пат [[Вија Егнација]] ''(Via Ignatia)'', каде што е и античкиот град [[Хераклеја Линкестис]]. Во периодот на II век п.н.е. кога Македонија станува [[Римско Царство|римска]] провинција, Хераклеја станува силен економско-политички центар (''Septina Aurelia Heraclea'') со свој постојан римски намесник и римска војска, што сведочи за Битола како центар на вечна моќ, цивилизација, култура и убавина којашто е тука и денес. === Османлиска власт === [[Податотека:Bitola posle mladoturskiot rezim, 1908.pdf|мини|лево|Српски извештај од 5 август 1908, за новата состојба во Битола по воспоставувањето на младотурскиот режим: благосостојба, ред, мир, славење.]] [[Податотека:Bitola old.jpg|мини|десно|Битола во XIX век]] [[Податотека:Ottoman Postcard of Huriet in Monastir.jpg|мини|десно|Прослава во Битола за време на [[Младотурската револуција]] во 1908 година, по повод враќањето на Уставот од страна на султанот [[Абдул Хамид II]]]] Почетокот на турските завојувања на Балканот најавиле и нова ера на живеење. Турските војски во текот на [[1382]]-[[1383]] година по многу тешки и крвави борби и по жестокиот отпор кој го пружило месното население конечно успеале да ја освојат Битола. Според некои легенди многу жесток отпор на турските освојувачи му пружиле и монасите од седумдесетте манастири и цркви кои во тој период постоеле во Битола. Хаџи Евронос беј кој се наоѓал на чело на турската војска револтиран од жестокиот отпор на кој наишол при освојувањето на градот наредил да се урне и битолската тврдина. Ашик-паша Зеде, кој го придружувал Евронос-бег во неговиот поход, во своите извештаи забележал дека турските војски неколкупати ја напаѓале Битола, а калуѓерите, давајќи голем отпор, на крајот на самиот брег на реката [[Драгор]], сите до еден биле масакрирани. Меѓутоа, Турците потполно го зазеле градот дури по смртта на [[Крал Марко|Крали Марко]] во 1395 година, а при тоа заземање во Битола прв влегов Тимурташ-паша со неговата војска.<ref>Македонските градови во турско време, Зоран Сенев, Киро Герасимов, Кочани,2004,стр. 9</ref> Од овој период всушност започнува и „ориенталното” вообликување на градот што било резултат токму на изградбата на ваквиот тип објекти, но и на ориенталните градителски техники и стилови. Во периодот на XVI - XVII век, период на историски но и културни промени, од страна на турската администрација градот Битола започнува да биде именуван како Манастир или Толи Манастир. Сепак во целиот период на своето постоење името Битола никогаш не било заборавено, туку напротив од страна на христијанското население тоа било во секојдневна употреба. Во средината на XVII век станал и важен културен центар на европска [[Турција]]. Таа е седиште на Битолска нахија во која имало 150 населени места. Градот бил прочуен по неговите многубројни пазари, од кои најмногу бил прочуен пазарот за памук. Познатиот патописец [[Евлија Челебија]], Битола ја посетил во 1662 година и забележал: „''градот има околу 3000 мали и големи куќи на приземје и кат, групирани во 21 маало, чаршија со 900 занаетчиски и трговски дуќани, 40 кафе-чајџилници и гостилници, монументален безистен со железни порти и со 86 дуќани. Во градот имало 70 муслимански храмови, девет медреси, неколку христијански цркви и фтуги јавни згради''“. Самиот град, гледан од далеку, изгледал како да е потонат во зеленило. Во овој период Битола претставува еден од најважните верско-муслимански центри, си Висока верска правна школа, којашто егзистирала низ целиот XVII век. Во истиот век. градот прераснал во значаен административен, стопански и културен центар. Кога во 1689 година поради колерата, Скопје бил запален, повеќето важни функции од него ги презела Битола. Таа развивала трговија, главно со европските центри, [[Виена]], [[Париз]], [[Лондон]] итн.<ref>Македонските градови во турско време, Зоран Сенев, Киро Герасимов, Кочани,2004,стр. 9-10</ref> Најзначаен перидо од историскиот и стопанскиот развој на Битола е XIX век, кога во Битола е преместено седиштето на Румелискиот вилает, и како таков, е рангиран за прв град во европскиот дел на Турција. Според еден документ од овој период, се кажува дека во Битола имало 1.380 дуќани, од кои најголем број биле занаетчиски.<ref>Македонските градови во турско време, Зоран Сенев, Киро Герасимов, Кочани,2004,стр. 10</ref> Во 1805 година во Битола живееле околу 15.000 жители. Од стопанските гранки виден напредок доживеало занаетчиството. Во средината на XIX век бројот на занаетчиските дуќани достигнал над 2.000 со околу 140 видови занаети, организирани во 70 еснафски организации. Виден придонес во развојот на Битола дале и дипломатските претставништва, конзулати на повеќе странски држави. Тоа довело Битола да стане „град на конзули” но и арена на странски пропаганди.<ref>Стојмилов, А., (2005), Социоекономска географија на Република Македонија, ПМФ, Скопје</ref> Почнувајќи од 1843 година Третата (Румелиската) армија скоро половина век ќе има седиште во Битола. Покривала територија од [[Босна]] до [[Грција]], од [[Јадранско Море]] до [[Одрински Пашалак|Одринскиот Пашалак]]. Располагала со сите родови војска од тоа време и броела од 15.000 до 20.000 војници, а некогаш и повеќе.<ref name=GradbiBT>{{наведена книга |title=[[Битола – Градби |last=Стерјовски |first=Александар |authorlink1=Александар Стерјовски |year=2020 |publisher=Конзулат на Република Србија во Република Македонија |location=Битола |isbn=978-608-65122-8-6 |page= 28|url= }}</ref> За нејзини потреби биле изградени [[Црвена касарна|Црвената]] и [[Бела касарна|Белата касарна]], [[Воена гимназија (Битола)|Воената гимназија]] и болница. Со пуштањето на [[железничка линија Солун-Битола|железничката линија Солун-Битола]] (1894), Битола го изгубила посебното значење за војската и седиштето на Третата армија било преместено во [[Солун]].<ref name=GradbiBT/> Во Битола во крајот на XIX и почетокот на XX век имало околу 3000 клавири за што градот го викале и „Градот на Клавирите“. Поради некои поранешни сфаќања клавирот симболизирал богатство, класна поделеност и во 50-тите години на XX век со процесот на национализација на многу од семејствата клавирите им биле одземени.<ref>https://www.babambitola.mk/%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B8-%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D1%82%D0%B5-%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D0%B0-15/{{Мртва_врска|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Во учебната 1899/1900 година во [[Битолска машка гимназија|Битолската машка гимназија]], како учител се вработил еден од основачите на [[Внатрешна македонска револуционерна организација (Автономистичка)|ВМРО]], [[Даме Груев]], кој бил задолжен да изведува настава по предметите географија, аритметика, геометрија и цртање. Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Битола живееле 37.000 жители, од кои 10.000 [[Македонци]], 10.500 [[Турци]], 1.500 [[Албанци|Албанци муслимани]], 2.000 [[Роми]], 7.000 [[Власи]], 5.500 [[Евреи]] и околу 500 останати.<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/index.html Кънчов, Васил. „Македония. Етнография и статистика“. Софија, 1900.]</ref> Христијанските жители на градот биле разделени во повеќе конфесии. Според статистиката на егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година христијанското население на Битола се состоело од 15.252 [[Македонци]], од кои 8.844 егзархисти, 6.300 грчки патријаршисти, 72 српски патријаршисти и 36 протестанти, потоа 100 [[Грци]], 7.200 [[Власи]], 120 [[Албанци]] и 120 [[Роми]]. Во градот имало 10 основни и 3 средни бугарски училишта, 7 основни и 2 средни грчки, 2 основни и 2 средни влашки и 1 основно и 2 средни српски.<ref>D.M.Brancoff. „La Macédoine et sa Population Chrétienne“. Paris, 1905, р.166-167.</ref> Битола поради својата местоположба, на крстопатот помеѓу сите најзначајни патни правци (исток, запад, север и југ), уште од најраниот период на турското завладување го добила заслуженото значење при што станала значаен воено-стратешки центар што било само потврдено во 1830 година кога таа станува и политички центар на [[Румелискиот вилает]]. По распаѓањето на [[тимаро-спахиски систем|тимаро-спахискиот систем]] и интензивираните малтретирања од страна на чифликсајбиите дошло и до нови промени во етничката структура на населението во Битола. Во 1864 година бил формиран [[Битолски вилает|Битолскиот вилает]] со седиште во Битола. На чело на вилаетот стоел [[валија]], со титула [[паша]], кој бил назначуван со султанско ираде. Вилаетот зафаќал територија од околу 32.000 км², простирајќи се на делови од денешните држави: [[Македонија]], [[Албанија]] и [[Грција]]. === Балкански војни === [[Податотека:Paul Leblois Didericks Monastir.jpg|мини|лево|Генерали на [[Антанта]]та во посета на Битола, 1916 г.]] [[File:World War I victims in Bitola, Macedonia.jpg|мини|лево|Цивилни жртви од Првата светска војна во Битола, 1917 г.]] За време на [[Првата балканска војна]] во околината на градот се водела [[Битолска битка|Битолската битка]] во којашто [[Отоманско Царство|отоманската]] војска била победена од страна на српските сили. Градот страдал за време на [[Првата светска војна]] заради близината на [[Солунскиот фронт]]. Во периодот меѓу двете светски војни, Битола станала пограничен град. Ги изгубила гравитациските подрачја спрема [[Грција]] и [[Албанија]]. Сепак, во овој период градот за првпат започнал плански да се гради и тоа според урбанистички планови === Втора светска војна === [[Податотека:Stiv Naumov -BT.JPG|алт=Споменик на Стив Наумов во Битола|мини|315x315пкс|Споменик на [[Стефан Наумов-Стив|Стив Наумов]] во Битола]] Битола бил прв град во [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] што ја почувствувал Втората светска војна, затоа што бил [[Бомбардирање на Битола (1940)|бомбардиран од италијански авиони]] уште на 5 ноември 1940 година.<ref name="БТ">{{наведена книга |title=Битола |last=Ставрев |first=Петар |authorlink= |year=1999 |publisher=ГП „Пелистер“ Битола |location=Битола |isbn= |page= |pages= |url= |accessdate=}}</ref> За време на [[Втората светска војна]], градот најпрво го окупирале Германците, а подоцна Бугарите. Во септември 1944, Бугарија капитулирала и започнала да се повлекува од Југославија и Битола била ослободена од македонските партизани. На [[4 ноември]] [[1944]], [[Седма македонска ударна бригада|Седмата македонска ударна бригада]] победнички влегла во Битола. На 6 февруари 1945 година, во Битола била отворена првата гимназија (првично наречена „Гоце Делчев“, во 1952 година преименувана во [[СОУ „Јосип Броз-Тито“ - Битола|„Јосип Броз Тито“]]) на која се предавало на [[македонски јазик]]. За време на [[НОБ]] од градот и околината од страна на бугарскиот фашистички окупатор биле затворени 606 лица, интернирани 117, депортирани 4 и 8 одведени во заробеништво. 251 лице било осудено од кои 23 на смрт. На боиштата на Југославија погинале 266 лица. 106 лица од Битола и околината биле носители на [[Партизанска споменица 1941]] и 8 биле прогласени за [[народен херој|народни херои]].<ref name=БТ/> === Евреите во Битола === Битола била населена со [[Евреи]], кои избегале од [[Шпанија]] за време на [[Шпанска инквизиција|црквината инквизиција]] на кралицата [[Изабела I Кастиљска|Изабела Кастиљска]]<ref name="Битолските Евреи">{{нмс|title=Битолските Евреи|date=2002|publisher=Ѓорги Димовски - Цолев|accessda26/5/13}}</ref>.Тие Евреи се доселиле во најголем дел на [[Балкан]]от во градовите од поголемо значење и со развиена трговија, меѓу другите и во Битола. Тука го потпомогнале развојот на градот со добри трговски врски. На [[11 март]] [[1943]] година, целокупното еврејско население од Битола (3.011 Евреи) било депортирано во логорот [[Треблинка]] во [[Полска]] од страна на бугарските фашисти. == Географија == [[Податотека:Поглед на Битола.jpg|мини|300п|десно|Воздушен поглед на Битола]] Градот е сместен на североисточното подножје на планината [[Баба Планина|Баба]] и југоисточното подножје на [[Облаковска Планина]], во средишниот дел на [[Пелагонија|Пелагониската Котлина]]. Низ него тече реката [[Драгор]]. Се наоѓа на 14 км северно од границата со [[Грција]], на [[надморска височина]] од 576 m. Битола е традиционално важна трговско-патничка врска помеѓу [[Јадранско Море|Јадранското]] и [[Егејско Море|Егејското Море]], како и една од најзначајните патнички врски на [[Балкан]]от со [[Средна Европа]]. Битола е оддалечен 168 км јужно од [[Скопје]], 42 км југозападно од [[Прилеп]], 32 км југоисточно од [[Ресен]], 33 км северно од [[Лерин]] ([[Грција]]) и 28 км југоисточно од [[Демир Хисар]]. Се наоѓа на 200 километри во северозападен правец од [[Егејско Море]]. === Клима === Градот има средна годишна температура на воздухот од 11,1°С, но со големи отстапувања во одредени години: од 10,1°С во 1975 година до 13,1°С во 1952 г. Најстуден месец е јануари, со просечна месечна температура од -0,6°С, но со апсолутна минимална температура од -30,4°С. Најтопол месец е јули, со средна месечна температура од 22,2°С и со апсолутно максимална температура од 41,2°С. Апсолутното годишно варирање на температурата на воздухот изнесува 71,6°С што е специфика за континенталната клима. Температурата има одлика на континентална клима, а врнежите на сушна изменето-средоземна или степска клима која, на моменти, има пробиви и на жешки воздушни маси од [[Северна Африка]] т.е. [[Сахара]]. Просечното годишно количество на врнежи изнесува 601 мм, со вредности кои се движат од 338 мм до 879 мм. Битола исто така е пример со појавата на поларна светлина. Преку Битола поминува изохазмата (линија која поврзува места со еднаков број на денови со појава на поларна светлост) 0,1 што значи дека на небото на Битола просечно само еднаш во 10 години, се појавува поларната светлост. Во Битола исто така има метеоролошка станица, сместена на излезот од градот на патот кон Новаци. Започнала со работа од [[16 март]] [[1945]], иако за одредени метеоролошки елементи има систематски податоци од [[1926]] и [[1927]] година. Метеоролошката станица во градот се наоѓа на надморска височина од 586 м, блиску до просечната надморска височина на градот која изнесува 576 м. {{Weather box |location= Битола |metric first= y |single line= y |Jan high C = 3.3 |Feb high C = 6.5 |Mar high C = 11.3 |Apr high C = 16.5 |May high C = 21.7 |Jun high C = 25.9 |Jul high C = 28.6 |Aug high C = 28.5 |Sep high C = 24.8 |Oct high C = 18.3 |Nov high C = 11.5 |Dec high C = 5.3 |year high C = 16.9 |Jan mean C = -0.8 |Feb mean C = 1.9 |Mar mean C = 6.3 |Apr mean C = 11.1 |May mean C = 15.7 |Jun mean C = 19.5 |Jul mean C = 21.7 |Aug mean C = 21.1 |Sep mean C = 17.2 |Oct mean C = 11.4 |Nov mean C = 6.2 |Dec mean C = 1.0 |year mean C = 11.0 |Jan low C = -4.5 |Feb low C = -2.3 |Mar low C = 1.3 |Apr low C = 5.0 |May low C = 8.7 |Jun low C = 11.7 |Jul low C = 13.1 |Aug low C = 12.8 |Sep low C = 9.9 |Oct low C = 5.6 |Nov low C = 1.7 |Dec low C = -2.6 |year low C = 5.0 |precipitation colour=green |Jan precipitation mm = 50.1 |Feb precipitation mm = 49.9 |Mar precipitation mm = 51.2 |Apr precipitation mm = 43.8 |May precipitation mm = 61.0 |Jun precipitation mm = 40.4 |Jul precipitation mm = 40.2 |Aug precipitation mm = 31.2 |Sep precipitation mm = 35.0 |Oct precipitation mm = 55.9 |Nov precipitation mm = 73.2 |Dec precipitation mm = 68.0 |year precipitation mm = 599.9 |humidity colour = green |Jan humidity = 83 |Feb humidity = 78 |Mar humidity = 71 |Apr humidity = 65 |May humidity = 65 |Jun humidity = 60 |Jul humidity = 56 |Aug humidity = 57 |Sep humidity = 64 |Oct humidity = 72 |Nov humidity = 79 |Dec humidity = 83 |year humidity = 69 |unit precipitation days = 1,0 мм |Jan precipitation days = 8 |Feb precipitation days = 8 |Mar precipitation days = 8 |Apr precipitation days = 7 |May precipitation days = 8 |Jun precipitation days = 6 |Jul precipitation days = 5 |Aug precipitation days = 4 |Sep precipitation days = 5 |Oct precipitation days = 6 |Nov precipitation days = 8 |Dec precipitation days = 9 |year precipitation days = 82 |Jan sun = 81.1 |Feb sun = 106.9 |Mar sun = 155.2 |Apr sun = 199.2 |May sun = 250.5 |Jun sun = 291.3 |Jul sun = 334.0 |Aug sun = 312.2 |Sep sun = 241.0 |Oct sun = 176.5 |Nov sun = 111.1 |Dec sun = 75.9 |year sun = 2334.9 |source 1 = NOAA<ref name = NOAA>{{нмс | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/MC/13583.TXT | title = Климатски нормали за Битола (1961–1990) | publisher = [[NOAA]] | accessdate = March 22, 2015}}</ref> |date=November 2011 }} === Сообраќај === [[Податотека:Bitola_railway_station.jpg|мини|десно]] Битола со патишта е поврзан со останатите делови од Македонија и дополнителниот дел на [[Грција]]. Поважни патни правци се Битола-[[Лерин]], Битола-[[Охрид]] (преку [[Ресен]]), Битола-[[Кичево]] и патниот правец Битола-[[Скопје]]. Битола е поврзана со железницата со [[Лерин]] (јужно) и [[Прилеп]], [[Велес]] и [[Скопје]] (северно), а од [[ЖС „Битола“|железничката станица]] во Битола во 2010 година отпатувале 81.000 патници.<ref>{{наведена книга| title = Транспорт и други услуги, 2010|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/8.4.11.03_700.pdf| publisher = Државен завод за статистика на Република Македонија| year = 2011| isbn = 9786082270463| page = 17}}</ref> Во градот функционира и јавен автобуски градски превоз. До околните населени места има организирано редовен автобуски или железнички сообраќај. == Население == Според последниот попис на населението на Македонија од [[2002]] година, во градот имало 74.550 жители и спаѓал во групата на големи градови.<ref>{{СоцГеоМак|глава=II|страница=91}}</ref> Иако [[Горно Оризари (населба)|Горно Оризари]] статистички се води како посебна населба, сепак е дел од град Битола. Заедно со приградската населба [[Горно Оризари (населба)|Горно Оризари]] (2.454 ж.), која посебно се води во официјалните пописи, Битола имала вкупно население од 77.004 жители. Според Пописот од 2021, Битола брои 71.808 жители, вклучувајќи ја и населбата Горно Оризари, која е урбанизирана и составен дел од градот. Етнички гледано, населението (без [[Горно Оризари (населба)|Горно Оризари]]) е составено од:<ref name="попис">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=26 мај 2012}}</ref> {{bar box |float=right |title=Етнички групи<ref name="попис"/> |titlebar=#ddd |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|[[Македонци]]|red|88.5}} {{Столбен постоток|[[Роми]]|cyan|3.4}} {{Столбен постоток|[[Албанци]]|black|3.1}} {{Столбен постоток|[[Турци]]|orange|2.0}} {{Столбен постоток|[[Власи]]|yellow|1.3}} {{Столбен постоток|[[Срби]]|blue|0.6}} {{Столбен постоток|други|grey|0.6}} {{Столбен постоток|[[Бошњаци]]|green|0.02}} }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|Народ!!width="100px"| Вкупно!!width="100px" |Удел (%) |- | '''[[Македонци]]''' | '''66.038''' | 88,5 |- | [[Албанци]] | 2.360 | 3,1 |- | [[Турци]] | 1.562 | 2,0 |- | [[Роми]] | 2.577 | 3,4 |- | [[Власи]] | 997 | 1,3 |- | [[Срби]] | 499 | 0,6 |- | [[Бошњаци]] |20 | 0,02 |- |други |497 | 0,6 |} ;Јазик Во градот се зборуваат следниве јазици<ref name="попис"/>: {{bar box |float=right |title=Јазици<ref name="попис"/> |titlebar=#ddd |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|македонски|red|92.8}} {{Столбен постоток|албански|black|3.2}} {{Столбен постоток|турски|orange|1.8}} {{Столбен постоток|влашки|yellow|0.7}} {{Столбен постоток|српски|blue|0.5}} {{Столбен постоток|ромски|cyan|0.3}} {{Столбен постоток|други|grey|0.3}} {{Столбен постоток|бошњачки|green|0.01}} }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|Јазик!!width="100px"| Вкупно!!width="100px" |Удел (%) |- | '''[[македонски]]''' | '''69.255''' | 92,8 |- | [[албански]] | 2.399 | 3,2 |- | [[турски]] | 1.392 | 1,8 |- | [[ромски]] | 287 | 0,3 |- | [[влашки]] | 548 | 0,7 |- | [[српски]] | 390 | 0,5 |- | [[бошњачки]] | 10 | 0,01 |- |други |269 |0,3 |} ;Вероисповед Битола е [[Епископија|епископски]] град и седиште на [[Преспанско-пелагониска епархија|Преспанско-пелагониската епархија]]. Во [[Втората светска војна]] оваа [[епархија]] го добила името Охридско-битолска. Со обновувањето на автокефалноста на [[МПЦ|Македонската православна црква]] во [[1967]], го добила сегашното име [[Преспанско-пелагониска епархија]] и ги опфаќа регионите на градовите: Битола, [[Ресен]], [[Прилеп]], [[Крушево]] и [[Демир Хисар]]. Првиот митрополит на епархијата ([[1958]] - [[1979]]) бил блаженопочинатиот [[Климент Преспанско-битолски|Климент]]. Вториот митрополит и сегашен администратор на епархијата, надлежен како [[архијереј]] од [[1981]] е [[Петар Преспанско-пелагониски|Господин Петар]]. Во Преспанско-пелагониската епархија има околу 500 [[црква|цркви]] и [[манастир]]и. Во последните десетина години во епархијата се изградени или се градат околу 40 цркви и 140 црквини објекти. Епархијата има два црковни музеи - во соборниот храм „Св. Великомаченик Димитриј“ во Битола и во храмот „Св. Јован“ во [[Крушево]], како и постојана изложба на икони и библиотеки во зградата на [[Митрополитска резиденција – Битола|Битолската митрополија]]. Изградена е помеѓу [[1901]] и [[1902]] година и е еден од најубавите примери на необарокна архитектура. Покрај доминантната Македонска православна црква, во Битола постојат и други поголеми верски заедници како што се [[Исламска верска заедница|Исламската верска заедница]], [[Римокатоличка црква|Римокатоличката црква]] и други. Во Битола се застапени следните религиски групи<ref name="попис"/>: {{bar box |float=right |title=Религија<ref name="попис"/> |titlebar=#ddd |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|[[Православие]]|red|89.1}} {{Столбен постоток|[[Ислам]]|green|9.1}} {{Столбен постоток|[[Католицизам]]|orange|0.1}} {{Столбен постоток|[[Протестантство]]|yellow|0.001}} {{Столбен постоток|други|grey|1.4}} }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|Вероисповед!! width="100px" | Вкупно!! width="100px" |Удел (%) |- | '''[[МПЦ|Православни]]''' | '''66.492''' | 89,1 |- | [[ИВЗ|Муслимани]] | 6.843 | 9,1 |- | [[Грко-католичка црква во Македонија|Католици]] | 140 | 0,1 |- | [[Протестантството во Македонија|Протестанти]] | 9 | 0,01 |- |- |други |1.066 |1,4 |} Низ годините ова било вкупното население и етничка припадност на населението во градот Битола: {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom | 1948|30.761 | 1953|37.564 | 1961|49.001 | 1971|65.035 | 1981|78.507 | 1991|84.002 | 1994|77.464 | 2002|74.550 | 2021|69.287 }} {| class="wikitable" |- ! Години ! Македонци ! Албанци ! Турци ! Роми ! Власи ! Срби ! Бошњаци ! {{крат|Ост.|Останати}} ! {{крат|б.п.|Лица без податоци}}</abbr><ref>{{Попис2021белешка}}</ref> ! Вкупно |- style="text-align:center;" | 1948<ref>{{cite web | url=http://pop-stat.mashke.org/yugoslavia-ethnic1948.htm | title=Ethnic composition of Yugoslavia 1948 | accessdate=2018-04-11 | archive-date=2017-11-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20171107024522/http://pop-stat.mashke.org/yugoslavia-ethnic1948.htm | url-status=dead }}</ref> |23.734 |1.327 |3.543 |... |420 |912 | — |825 |— | '''30.761''' |- style="text-align:center;" | 1953 | 28.912 | 484 | 6.189 | 3 | 482 | 834 | — | 660 |— | '''37.564''' |- style="text-align:center;" | 1961 | 43.108 | 378 | 3.265 | — | — | 1.035 | — | 1.215 |— | '''49.001''' |- style="text-align:center;" | 1971 | 57.282 | 1.317 | 3.061 | 28 | — | 1.143 | — | 2.204 |— | '''65.035''' |- style="text-align:center;" | 1981 | 68.897 | 2.347 | 3.068 | 535 | 543 | 843 | — | 2.274 |— | '''78.507''' |- style="text-align:center;" | 1991 | 75.308 | 2.232 | 2.058 | 1.274 | 715 | 731 | — | 1.684 |— | '''84.002''' |- style="text-align:center;" | 1994 | 70.528 | 1.967 | 1.547 | 1.676 | 696 | 556 | — | 494 |— | '''77.464''' |- style="text-align:center;" | 2002 | 66.038 | 2.360 | 1.562 | 2.577 | 997 | 499 | 20 | 497 |— | '''74.550''' |- style="text-align:center;" | 2021 | 55.995 | 2.441 | 1.115 | 2.862 | 1.003 | 321 | 47 | 729 | 4.774 | '''69.287''' |} <small>* Извор: [[Државен завод за статистика на Република Македонија]] (1948-2002), според податоци од официјалните пописи во соодветните години</small> == Битола како град на конзулите == [[Податотека:Dragor in Bitola.jpg|мини|десно|Реката [[Драгор]] во Битола]] Градот на Конзулите е второто име за градот Битола. Во врвот на својата слава, Битола имала дваесет [[конзулат]]и, но постепено со слабеењето на државата, со доаѓањето на [[Династија Караѓорѓевиќ|династијата Караѓорѓевиќ]] на власт, а подоцна и [[Комунизам|комунизмот]], тој број постепено опаѓал до само неколку конзулати. Со независноста на Македонија, повторно почнуваат да се отвораат конзулати и градот го добива својот некогашен сјај. === Времето на конзулите === За време на [[Отоманското Царство]], градот имал многу конзули од сите значајни земји, па Битола се сметал за конзуларен град. На [[26 јули]] [[1903]], на влезот во градот бил погубен рускиот конзул [[Александар Аркадјевич Ростковски]], борец за правата на угнетената [[Православие|православната]] [[раја]]. На местото на погубувањето денес стои голем руски крст. === Денешни конзуларни претставништва === Моментално градот Битола има тринаесет [[конзуларно претставништво|конзуларни претставништва]] од кои два генерални и единаесет почесни: ===Генерални конзулати=== {|style=background:transparent |valign="top"| * {{знамеикона|Бугарија}} [[Бугарија]] (2006) * {{знамеикона|Грција}} [[Грција]] (2006) |} ===Почесни конзулати=== [[Податотека:Magnolija bitola.jpg|мини|десно|Рускиот конзулат во Битола]] {|style=background:transparent |valign="top"| * {{знамеикона|Франција}} [[Франција]] (1996) * {{знамеикона|Турција}} [[Турција]] (1998) * {{знамеикона|Романија}} [[Романија]] (2007) * {{знамеикона|Србија}} [[Србија]] (2007) * {{знамеикона|Црна Гора}} [[Црна Гора]] (2008) * {{знамеикона|Украина}} [[Украина]] (2011) * {{знамеикона|Унгарија}} [[Унгарија]] (2012) * {{знамеикона|Австрија}} [[Австрија]] (2014) * {{знамеикона|БиХ}} [[БиХ]] (2014)<ref>{{cite web | url=http://bitolskivesnik.mk/otvoren-pochesen-konzulat-na-bosna-i-hertsegovina-vo-bitola/ | title=Отворен почесен конзулат на Босна и Херцеговина во Битола &#124; Битолски Весник }}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *{{знамеикона|Albania}} [[Албанија]] (2019)<ref>https://www.novamakedonija.com.mk/makedonija/republika/%D0%BE%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BD-%D0%BF%D0%BE%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD-%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B7%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82-%D0%BD%D0%B0-%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0/</ref> |} * {{знамеикона|Австрија}} [[Австрија]] (2025) ===Затворени конзулати=== * {{знамеикона|Словенија}} [[Словенија]] (2005-2014) <ref>http://libertas.mk/%D0%B7%D0%B0%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BD-%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%BD%D0%B8%D0%BE%D1%82-%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B7%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82-%D0%BD%D0%B0-%D1%81%D0%BB%D0%BE/</ref> * {{знамеикона|Croatia}} [[Хрватска]] (2006-2014) <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.dnevnik.mk/?ItemID=EBE37D5D609F6C499511F644008B95F3 |title=архивски примерок |accessdate=2014-11-16 |archive-date=2014-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141105034912/http://www.dnevnik.mk/?ItemID=EBE37D5D609F6C499511F644008B95F3 |url-status=dead }}</ref> * {{знамеикона|Велика Британија}} [[Велика Британија]] (2000-2014) <ref>http://novamakedonija.com.mk/DetalNewsInstant.asp?vestInstant=35808{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * {{знамеикона|Русија}} [[Русија]] (2001-2022)<ref> https://novamakedonija.com.mk/makedonija/republika/zatvoren-ruskiot-konzulat-vo-bitola/</ref> == Попознати места == [[Податотека:Bitola 053.JPG|мини|лево|Традиционална архитектура во Битола]] === Широк Сокак === {{Главна|Широк Сокак}} Широк Сокак (позната и како „битолското корзо“) е најфреквентната улица во Битола. Во почетокот била наменета за [[автомобили]], но денес е исклучиво пешачка улица и вистинското срце на градот. На Широк Сокак се наоѓаат најголемите продавници, ресторани, театарот со опера, галерии и многу други кафулиња и клубови. Тука се сретнуваат најстарите [[Архитектура|архитектонски]] дела и градби на [[Балкан]]от, коишто го красат градот уште од [[Отоманско Царство|турско време]]. Типично турски куќи, покрај прекрасните вили, не се реткост во овој дел на градот. А на самиот крај на Широк Сокак се влегува во простран цветен парк полн со дрвореди, којшто води до [[зоолошка градина|зоолошката градина]] и античкото наоѓалиште [[Хераклеја Линкестис]]. [[Податотека:Saat kula-Bitola (1).JPG|мини|Битола ноќе.]] === Хераклеја Линкестис === {{Главна|Хераклеја Линкестис}} Хераклеја Линкестис ([[латински]]: ''Heraclea Lyncestis'') е древен град од [[Македонија (римска провинција)|римскиот период]], што се наоѓа во близина на самиот град, во подножјето на [[Баба Планина]] и датира од средината на IV век п.н.е. Основан е од [[Античка Македонија|македонскиот]] [[крал]] [[Филип II]]. Градот бил развиен воено-стратешки центар на северозападната граница на тогашната македонска област ''Линкестида'' (денешно [[Пелагонија|Битолско Поле]]). == Историски градби == === Саат-кула === {{Главна|Саат-кула Битола}} [[Податотека:Saat Kula - Bitola 2.JPG|мини|десно|Саат-кулата]] [[Податотека:Bitola 043.JPG|мини|десно|Битолската Магаза изградена во средината на XIX век, која претставувала магацин за складирање на стока на трговците кои доаѓале во Битола, а денес е културен центар]] Не се знае точно кога е изградена саат-кулата. Пишани извори од [[{{римски|16}} век]] ја спомнуваат саат кулата, но не е утврдено со сигурност дали се работи за истата градба. Многумина веруваат дека е изградена во исто време со црквата Св. Димитрија Солунски, поточно [[1830]] година. Според легендата, кулата е изградена кога [[Отоманско Царство|отоманските власти]] во градот, односно [[Турци]]те, поминале по сите околни села и собрале околу 60.000 јајца од коишто направиле малтер. Од смесата измешана со камења ја изградиле кулата чии цврсти ѕидови стојат и денес неоштетени. Кулата има основа во облик на [[квадрат]] и е висока околу 30 метри. На врвот на кулата се наоѓаат тераси со ковани огради. Од сите страни на терасите се наоѓаат конструкции коишто држат светилки со помош на што целата кула и нејзиниот саат се видливи и ноќе. Часовникот се наоѓа на најгорното од трите нивоа. Првобитниот е заменет за време на [[Втората светска војна]] со понов и многу попрецизен и помсовремен часовник. Новиот го купиле [[Трет Рајх|националсоцијалистите]] во знак на благодарност на граѓаните за германските гробишта коишто ги подигнале за жртвите од конфликтот во Битола, заедно со англиските и француските гробишта за време на [[Првата светска војна]]. Саат-кулата за многумина е и симбол на градот Битола. Кулата се наоѓа во паркот каде што постојано се собираат млади, уживајќи во центарот на градот, покрај гитарските звуци што се честа појава. Таа, исто така, е место каде што граѓаните за време на [[Бадник]]овата вечер го чекаат [[Божик]] и притоа палат свеќи за здравје, вдолж тревникот и тротоарот на паркот каде што е кулата. === [[Ајдар-кади џамија]] === {{Главна|Ајдар-кади џамија}} Ајдар-кади џамијата (турски суд) е еден од најатрактивните споменици на [[Ислам]]ската [[архитектура]] во Битола. Градена е во периодот од [[1561]] до [[1562]] година, како проект на славниот архитект [[Мимар Синан]]. Џамијата ја нарачал битолскиот [[кадија]] Ајдар-кади по кој и [[џамија]]та го добила името. Низ времето џамијата тешко се оштетила, но денес е целосно реставрирана и го има приближно нејзиниот првобитен изглед. === [[Јени џамија (Битола)|Јени џамија]] === {{Главна|Јени џамија (Битола)}} Името на [[турски јазик]] означува Нова Џамија. Сместена е во центарот на градот. Има квадратна основа, со купола на врвот. Близу [[џамија]]та има минаре високо 40 метри. Денес, одаите на џамијата се употребуваат за изложби. Недамнешни [[Археологија|археолошки]] ископувања откриле дека е изградена врз стара [[црква]]. Според поетот Лаели џамијата е изградена 973 година по [[хиџра]] или 1565 година. Но според пресметувањето на М. Тефик и К. Томовски, точната година е 966 [[хиџра]] или 1558-59 година, додека според најновата пресметка (Ебџед хесап) на Е. Ајверди и на М. Асимов, точната година на изградбата е 961 по хиџра или 1553-54. === [[Исак џамија (Битола)|Исак џамија]] === {{Главна|Исак џамија {Битола)}} Изградена е во 1506 година, од познатиот кадија [[Исак Челеби]]. Во нејзиниот голем двор има неколку гробови, привлечни заради фините облици на саркофазите. Се наоѓа напроти [[Саат-кула (Битола)|Саат Кулата]] и [[Безистен (Битола)|Безистенот]]. Оваа џамија има минаре високо околу 50 метри, поради кое џамијата едноставно доминира во просторот.[[File:Безистен Битола.JPG|thumb|Безистен Битола]] === Безистен === {{Главна|Битолски безистен}} Безистенот е спомнат во еден опис на градот од [[16 век|{{римски|16}}]] и [[{{римски|17}} век]]. Сегашниот безистен не се разликува многу од изгледот на тогашниот. Безистенот има 86 продавници и 4 големи железни порти. Продавниците порано продавале текстил, а денес дуќаните имаат различна стопанска дејност, од кои еден дел се канцеларии. === Бања Дебој === {{Главна|Дебој амам}} Дебојот претставува турска бања - [[амам]]. Не е познато кога е изградена. Тешко е оштетена, но по поправките сега го има стариот изглед две големи куполи и неколку мали и впечатлива фасада. {{панорама|BitolaPanorama.jpg|950px|Панорама на Битола од Кркардаш}} ===Археолошки наоѓалишта<ref>{{наведена книга|last= Коцо|first=Димче|title=Археолошка карта на Република Македонија|publisher=Македонска академиjа на науките и уметностите|location=Скопје|date=1996|volume=II|isbn=9989649286}}</ref>=== *[[Хераклеја Линкестис]] - населба од хеленистичко, римско, доцноантичко време и среден век; *[[Бадем Балери (Битола)|Бадем Балери]] - депо на монети од средниот век; *[[Гургур Тумба (Битола)|Гургур Тумба]] - населба од неолитско време; *[[Еврејски Гробишта (Битола)|Еврејски Гробишта]] - населба од неолитско време; *[[Кале (Битола)|Кале]] - населба од средниот век; *[[Св. Троица (Битола)|Св. Троица]] - базилика од старохристијанско време; == Образование == [[Податотека:Oficerski-dom-Bitola-2021.jpg|мини|десно|Офицерскиот дом во Битола]] [[Податотека:Седиште на Преспанско-пелагониската православна епархија се наоѓа во градот Битола.jpg|мини|десно|Битолската митрополија, седиште на [[Преспанско-пелагониска епархија|Преспанско-пелагониската епархија]] на [[Македонската православна црква - Охридска Архиепископија]]]] [[Податотека:Uciliste Kliment Ohridski, Bitola.jpg|мини|Зградата на основното училиште „Гоце Делчев“ во Битола. 1918-1941]] [[Податотека:Uciliste Sv. Bogorodica vo Bitola.jpg|мини|Училиштето „Св. Богородица“ во Битола, 1898- 1912]] === Универзитети === * Универзитет „[[Св. Климент Охридски (универзитет)|Св. Климент Охридски]]“. * БАС — [http://www.bas.edu.mk/ Бизнис академија Смилевски.] === Средни училишта во градот === * Гимназија „[[СОУ "Јосип Броз Тито" - Битола|Јосип Броз-Тито]]“, * Гимназија „[[СОУ "Таки Даскало" - Битола|Таки Даскало]]“ -Битола, * Сообраќајно, графичко, рударско и текстилно училиште (Стопанско училиште, дел од Таки Даскало) * Медицинско училиште „[[СУ "Д-р Јован Калаузи" - Битола|Д-р Јован Калаузи]]“, * Економско училиште „[[СУ "Јане Сандански" - Битола|Јане Сандански]]“, * Земјоделско училиште „[[СУ "Кузман Шапкарев" - Битола|Кузман Шапкарев]]“, * Електромашинско училиште „[[ДСЕМУ "Ѓорѓи Наумов" - Битола|Ѓорѓи Наумов]]“, * „[[Музичко училиште (Битола)|Средно музичко училиште]]“ на град Битола. * Државно Училиште за глуво-неми лица — Битола. === Приватни средни училишта во Битола === * Гимназија „[[„Прва Приватна Гимназија" - Битола|Прва приватна гимназија - Битола]]“, * Приватно средно стручно училиште „[["САБА|САБА]]“, === Основни училишта во градот === * [[ОУ „Гоце Делчев“ - Битола]], * [[ОУ „Даме Груев“ - Битола]], **[[ПОУ „Даме Груев“ - Долно Оризари]], **[[ПОУ „Даме Груев“ - Карамани]], * [[ОУ „Д-р Трифун Пановски“ - Битола]], * [[ОУ „Ѓорѓи Сугарев“ - Битола]], * [[ОУ „Елпида Караманди“ - Битола]], * [[ОУ „Коле Канински“ - Битола]], * [[ЦОУ „Тодор Ангелевски“ - Битола]], ** [[ПОУ „Тодор Ангелевски“ - Битола|Тодор Ангелевски]] - населба [[Горно Оризари]], ** [[ЦОУ „Тодор Ангелевски“ - Битола|Тодор Ангелевски]] - населба [[Стрелиште (населба)|Стрелиште]] * [[ОУ „Св. Кирил и Методиј“ - Битола]], **[[ПОУ „Св. Кирил и Методиј“ - Логоварди]], * [[ОУ „Св. Климент Охридски“ - Битола]], * [[ОУ „Стив Наумов“ - Битола]], === Основни училишта во околните села === * [[ОУ „Славко Лумбарковски“ - Новаци|ОУ „Славко Лумбарковски“]] - [[Новаци]], * [[ОУ „Крсте Петков Мисирков“ - Бистрица|ОУ „Крсте Петков Мисирков“]] - [[Бистрица (Битолско)|Бистрица]], * [[ОУ „Крсте Петков Мисирков“ - Кравари]] (петолетка) * [[ОУ „Александар Турунџиев“ - Кукуречани|ОУ „Александар Турунџиев“]] - [[Кукуречани]], * [[ОУ „Кочо Рацин“ - Ивањевци|ОУ „Кочо Рацин“]] - [[Ивањевци]], *[[ОУ „Кочо Рацин“ - Долно Српци]], * [[ОУ „Браќа Миладиновци“ - Добрушево|ОУ „Браќа Миладиновци“]] - [[Добрушево]], * [[ОУ „Трајан Белев“ - Цапари|ОУ „Трајан Белев“]] - [[Цапари]], * [[ОУ „Мирче Ацев“ - Бач|ОУ „Мирче Ацев“]] - [[Бач]] *[[ОУ „Гоце Делчев“ - Могила]] == Населби == [[Податотека:St. Demetrius Church in Bitola 8.JPG|мини|десно|Црквата „Св. Димитрија“ во Битола]] [[Податотека:Bitolj - crkva svete bogorodice.jpg|мини|десно|Црквата [[Црква „Св. Богородица“ - Битола|„Св. Богородица“]] во Битола]] *[[Арнаут Маало]] *[[Бадембалари]] * [[Баир]] * [[Бела Чешма]] * [[Боримечка]] * [[Брусничка населба|Брусничка Населба]] * [[Буковски Ливади]] *[[Влашко Маало (населба во Битола)|Влашко Маало]] * [[Гратчето Пејтон]] * [[Горно Оризари]] *[[Девејани]] * [[Довлеџик]] * [[Ремо]] * [[Јени Маале]] * [[Карпош (Населба во Битола)|Карпош]] *[[Кланица (Битола)|Кланица]] * [[Лавчанска населба|Лавчанска Населба]] * [[Мал Париз]] * [[Маџармаале]] * [[Недопирливи (Битола)|Недопирливи]] * [[Нова Битола]] *[[Областа]] *[[Стрежевска населба|Стрежевска Населба]] * [[Стара Болница]] *[[Стара битолска чаршија|Стара Чаршија]] * [[Стрелиште (населба)|Стрелиште]] * [[Стрчин]] * [[Ушици]] *[[Чифте Фурни]] == Награди и признанија == * [[2011]]: Балканска алијанса на хотелски асоцијации (БАХА) — Балкански водач во развојот на [[културен туризам|културниот туризам]]<ref>{{cite web | url=http://www.mn.mk/kultura/5129 | title=Општина Битола доби награда за Балкански лидер во развојот на културниот туризам }}</ref> * [[2012]]: Саем за туризам и култура [[Лугано]], [[Швајцарија]] — Најпрестижна дестинација на [[Балкан]]от за културно наследство и фестивалски програми<ref>{{cite web | url=http://mkd-news.com/bitola-dobi-nagrada-za-najprestizhna-destinatsija-na-balkanot-za-kulturno-nasledstvo-i-festivalski-programi/ | title=Битола доби награда за најпрестижна дестинација на Балканот за културно наследство и фестивалски програми }}</ref> == Личности од Битола == {{Listen | filename = Prilep-Bitola dialect speech - Bitola.ogg | title = Манџа од камчиња | description = Приказна раскажана од жителка на Битола на месниот [[прилепско-битолски дијалект]] }} * [[Атанас Лозанчев]] ([[8 април]] [[1870]] - [[Софија]], [[Бугарија]], [[8 ноември]] [[1945]]) - револуционер, учесник во македонското револуционерно движење, член, раководител и војвода на [[МРО]] *[[Рафаел Камхи]] ([[15 декември]] [[1870]] - [[Тел Авив]], [[8 јули]] [[1970]]) - македонски револуционер, учесник во македонското револуционерно движење * [[Ѓорѓи Сугарев]] ([[1876]] - [[Паралово]], [[23 март]] [[1906]]) - револуционер, член и војвода на Битолскиот револуционерен округ на [[МРО]] * [[Рајна Алексова]] ([[1882]] - [[1959]]) - прва жена фармацевт во Македонија * [[Стефан Наумов - Стив]] (1920-1942) - комунист, учесник во [[НОВ]], народен херој * [[Таки Даскало|Димитар Николовски – Таки Даскало]] ([[17 ноември]] [[1921]] - [[3 мај]] [[1942]]), учесник во [[НОВ]] *[[Ацо Стефановски]] ([[10 декември]] [[1922]] – [[10 март]] [[1985]], Битола) - македонски [[филм]]ски и [[театар]]ски [[глумец]], член на [[Народен театар (Битола)|Битолскиот народен театар]] од самото негово основање во 1944 година * [[Естреја Овадија - Мара]] ([[1923]] - [[1944]]) - учесничка во [[НОВ]], народен херој *[[Мери Бошкова]] ([[2 мај]] [[1924]] - [[Скопје]], [[25 март]] [[2014]]) — македонска [[театар]]ска, телевизиска и [[филм]]ска [[глумица]], доајен на македонската глумечка уметност *[[Рафаел Батино]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Јулија Батино]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] и [[Хрватска]] (стрелана во логорот Јасеновац) *[[Емилија Батино]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] и [[Хрватска]] (стрелана во логорот Јасеновац) *[[Ребека Батино]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] и [[Хрватска]] (стрелана во логорот Јасеновац) *[[Љубица Алтипармакова]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Васа Алтипармакова]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Ратка Бакалиноска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Павлина Бакалиноска Паргова]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Трајанка Божиновска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Параскева Божиновска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Еленица Босилкова]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Нада Бошева]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Марица Василева|Марица Мицева Василева]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Фана Василева]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Радојка Велјанова]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Љуба Велјоска|Љуба Сотироска Велјоска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Нада Веселинова|Нада Михајлова Веселинова]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Дана Волнароска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Виолета Гемова - Христова]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Марија Георгиева (Битола)|Марија Георгиева]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Евтихија Георгиева|Евтихија Пандева Георгиева]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Ленка Георгиева (Битола)|Ленка Петар Георгиева]] (1898 - 1950) — учесник во НОВ на Македонија *[[Елена Георгиевска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Милица Геракаровска|Милица Џоканова (Јованова) Геракаровска]] (1923 - 1973) — учесник во НОВ на Македонија *[[Флора Грујовска|Флора Пандева Грујовска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Константина Данкова]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Елена Димитровска|Елена Јованова Димитровска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Ленче Димитрова|Ленче Костова Димитрова]] (1926- ) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] и носител на [[Партизанска споменица 1941|Партизанска споменица од 1941 година]] *[[Милица Димовска]] (1925-) — учесник во НОВ на Македонија *[[Ката Додева]] (1912-) — учесник во НОВ на Македонија *[[Александра Драгутиновиќ-Донева]] (1922-) — учесник во НОВ на Македонија *[[Стефка Зиновска]] (1912-) — учесник во НОВ на Македонија *[[Фанија Ѓорѓиева-Христова]] (1900-1950) — учесник во НОВ на Македонија и носител на [[Орден на заслуги за народот|Орден заслуги за народ од III ред]] *[[Петар Божиновски]] (15 јануари 1920 - 26 септември 1970) — [[Македонци|македонски]] [[Народоослободителна војна|партизан]] и [[Народен херој|народен херој на Југославија]] од [[Македонија]] *[[Солчи Алба]] — учесник во НОВ на Македонија, една од жртвите на [[Холокауст]]от *[[Ана Анаф]] — учесник во НОВ на Македонија, една од жртвите во [[Холокауст]]от *[[Клери Бенвенисте]] — учесник во НОВ на Македонија, една од жртвите на [[Холокауст]]от *[[Рика Албохер]] — учесник во НОВ на Македонија, една од жртвите на [[Холокауст]]от *[[Сара Ароести]] — учесник во НОВ на Македонија, една од жртвите на [[Холокауст]]от *[[Матилда Аруести]] — учесник во НОВ на Македонија, една од жртвите во [[Холокауст]]от *[[Ребека Аруести]] — учесник во НОВ на Македонија, една од жртвите во Холокаустот *[[Ребека Арути]] — учесник во НОВ на Македонија, една од жртвите во Холокаустот *[[Луна Егас]] — учесник во НОВ на Македонија, една од жртвите на Холокаустот *[[Елвира Ергас]] — учесник во НОВ на Македонија, една од жртвите во Холокаустот *[[Естреја Израел|Естреја Јаков Израел]] — учесник во НОВ на Македонија, една од жртвите на Холокаустот *[[Матилда Израел|Матилда Рахами Израел]] — учесник во НОВ на Македонија, една од жртвите на Холокаустот *[[Луна Калдерон]] — учесник во НОВ на Македонија, една од жртвите на Холокаустот *[[Нина Калдерон]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]], една од жртвите во Холокаустот *[[Викторија Камхи|Викторија Нисим Камхи]] (1926-1943) — учесник во НОВ на Македонија, една од жртвите во Холокаустот *[[Стела Камхи|Стела Нисим Камхи]] (1923-1943) — учесник во НОВ на Македонија, една од жртвите во Холокаустот. *[[Атина Илиева]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Луна Ишах|Луна Елиезер Ишах-Лили]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Перса Јаковлевска|Перса Неновска Јаковлевска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Спасија Јанкова]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Викторија Јованова]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Љубица Јосифовска]] (1919 — ) — учесник во НОВ на Македонија и Носител на [[Партизанска споменица 1941]] *[[Кирил Македонски]] ([[1925]] - [[1984]]) - македонски композитор * [[Ајри Демировски]] ([[1927]] - [[21 октомври]] [[2009]]) — македонски музичар од турско потекло, автор на песната „[[s:Битола, мој роден крај|Битола, мој роден крај]]“ * [[Јонче Христовски]] ([[1931]] - [[Скопје]], [[15 април]] [[2000]]) - пејач, текстописец и композитор * [[Петар Ангеловски]] ([[1931]] - [[2003]]) - македонски сценограф *[[Владимир Костов]] ([[22 септември]] [[1932]]) - македонски писател на романи, кратка проза и литература за деца и млади *[[Крсте Крстевски-Крцул|Крсте Крстевски - Крцул]] ([[1940]] - [[18 април]] [[2019]]) — македонски атлетичар, поранешен фудбалски и ракометен судија, фудбалски делегат и сестран спортист *[[Виолета Томовска]] ([[1945]]) - македонска пејачка на забавна и народна музика * [[Славе Димитров]] ([[1 јуни]] [[1946]]) - македонски композитор, пејач, аранжер и музички продуцент *[[Маргита Кон-Поповска]] ([[23 ноември]] [[1948]]) - македонски информатичар * [[Кире Костов]] ([[1949]]) - македонски композитор, инструменталист и диригент * [[Сашка Петковска]] ([[1951]] - [[Светиниколско]], [[31 август]] [[1983]]) - македонска пејачка *[[Горан Стефановски]] ([[27 април]] [[1952]] – [[Кантербери]], [[Велика Британија]], [[27 ноември]] [[2018]]) - македонски драмски писател. * [[Илко Стефановски]] ([[1952]] - [[6 декември]] [[2011]]) - македонски театарски и филмски глумец * [[Димитар Илиевски - Мурато]] ([[1953]] - [[1989]]) - алпинист, прв Македонец кој се искачил на [[Монт Еверест]] *[[Митко Апостоловски]] ([[7 март]] [[1955]] - [[5 август]] [[2022]]) - македонски глумец *[[Јовица Михајловски]] ([[12 јуни]] [[1955]]) - македонски глумец *[[Ѓорѓи Тодоровски|Ѓорѓи Тодоровски - Трупче]] ([[1956]]) - македонски глумец *[[Тони Савевски]] ([[14 јуни]] [[1963]]) - [[Република Македонија|македонски]] [[фудбал]]ер * [[Јани Макрадули]] ([[1966]]) - македонски политичар * [[Саша Николовски]] (1966) - македонски диригент * [[Маргарита Христова]] (1973) - македонска пејачка * [[Оливера Наковска - Бикова]] (1974) - спортистка во стрелаштво, добитник на златен медал на [[Летни параолимписки игри 2012|Параолимписките игри 2012]] * [[Ѓорѓи Христов (фудбалер)|Ѓорѓи Христов]] ([[30 јануари]] [[1976]]) - македонски фудбалер * [[Игор Дурловски]] ([[1977]]) - македонски оперски пејач * [[Николче Новески]] (1979) - македонски фудбалер * [[Каролина Гочева]] ([[28 април]] [[1980]]) - поп пејачка * [[Јовица Наумчевски]] ([[15 јули]] [[1989]]) - македонски фолк-пејач * [[Анета Мицевска]] ([[25 јули]] [[1984]]) - македонска фолк-пејачка * [[Исмаил Лумановски]] (19 Август 1984) - виртуоз на кларинет од Њујорк * [[Пеце Матичевски]] (1969 – 2001) — [[Список на загинати бранители на Македонија|македонски бранител]] * [[Благојче Силјанов]] (1969 – 2001) — [[Список на загинати бранители на Македонија|македонски бранител]] * [[Влатко Миленковски]] (1972 – 2001) — [[Список на загинати бранители на Македонија|македонски бранител]] * [[Марјан Божиновски]] (1974 – 2001) — [[Список на загинати бранители на Македонија|македонски бранител]] * [[Кире Костадиновски]] (1976 – 2001) — [[Список на загинати бранители на Македонија|македонски бранител]] * [[Бошко Најдовски]] (1976 – 2001) — [[Список на загинати бранители на Македонија|македонски бранител]] * [[Илче Стојановски]] (1976 – 2001) — [[Список на загинати бранители на Македонија|македонски бранител]] == Збратимени градови == Градот Битола е збратимен со градовите:<ref>{{нмс|url=http://www.bitolatourist.info/index.php?option=com_content&view=article&id=86%3A2010-04-12-12-12-24&catid=40%3A2010-04-08-22-58-30&Itemid=90&lang=mk|title=Збратимени градови |publisher=www.bitolatourist.info}}</ref> {{Div col|cols=2|small=yes}} * {{знамеикона|Франција}} '''[[Епинал]]''', [[Франција]] од 1968 * {{знамеикона|Австрија}} '''[[Виена|Центар, Виена]]''', [[Австрија]] од 2006 * {{знамеикона|Турција}} '''[[Бурса]]''', [[Турција]] од 1994 * {{знамеикона|Украина}} '''[[Кременчук]]''', [[Украина]] од 2006 * {{знамеикона|Русија}} '''[[Пушкин]]''', [[Русија]] од 2005 * {{знамеикона|Русија}} '''[[Нижни Новгород]]''', [[Русија]] од 2010 * {{знамеикона|Шведска}} '''[[Трелеборг]]''', [[Шведска]] од 1981 * {{знамеикона|Австралија}} '''[[Рокдејл]]''', [[Нов Јужен Велс]], [[Австралија]] од 1985 * {{знамеикона|Бугарија}} '''[[Плевен]]''', [[Бугарија]] од 1999 * {{знамеикона|Бугарија}} '''[[Велико Трново]]''', [[Бугарија]] од 2006 * {{знамеикона|Србија}} '''[[Пожаревац]]''', [[Србија]] од 1976 * {{знамеикона|Србија}} '''[[Стари Град]], [[Белград]]''', [[Србија]] од 2006 * {{знамеикона|Словенија}} '''[[Крањ]]''', [[Словенија]] од 1965 * {{знамеикона|Црна Гора}} '''[[Херцег Нови]]''', [[Црна Гора]] од 21.10.1976 * {{знамеикона|Хрватска}} '''[[Риека]]''', [[Хрватска]] од 2011 * {{знамеикона|Кина}} '''[[Нингбо]]''', [[Кина]] од 2014 Битола има соработка со: * {{знамеикона|Грција}} '''[[Солун]]''', [[Грција]] од 2012 * {{знамеикона|Турција}} '''[[Измир]]''', [[Турција]] од 2013 * {{знамеикона|Албанија}} '''[[Горица (Албанија)|Горица]]''', [[Албанија]] * {{знамеикона|Грција}} '''[[Кожани]]''', [[Грција]] * {{знамеикона|Грција}} '''[[Воден]]''', [[Грција]] * {{знамеикона|Германија}} '''[[Кајзерслаутерн]]''', [[Германија]] {{Div col end}} ==Битола како тема во музиката== * „[[Едно време си бев ерген]]“ - македонска староградска песна.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=roIk2vnORFc YouTube, Edno vreme si bev ergen - Ansambl Biljana (пристапено на 24.11.2019)]</ref> * „[[Таму долу Битола]]“ - македонска народна песна.<ref>Петранка Костадинова, ''Македонски народни песни''. Mister Company, CD 027, 1999.</ref> * „[[Оро се виет во сред Битола]]“ - македонска народна песна.<ref>Блаже Тренески, ''Стојна ситноода''. Скопје: Студентски збор, 1981, стр. 125-126.</ref> * „[[Под Битола ливада]]“ - македонска народна песна.<ref>Блаже Тренески, ''Стојна ситноода''. Скопје: Студентски збор, 1981, стр. 127-128.</ref> * „[[Излегов да се прошетам]]“ - македонска народна песна.<ref>Блаже Тренески, ''Стојна ситноода''. Скопје: Студентски збор, 1981, стр. 128.</ref> * „[[Кога легна бегу кога заспа]]“ - македонска народна песна.<ref>Блаже Тренески, ''Стојна ситноода''. Скопје: Студентски збор, 1981, стр. 129.</ref> * „[[Ленка пишит, Ленка пишит]]“ - македонска народна песна.<ref>Блаже Тренески, ''Стојна ситноода''. Скопје: Студентски збор, 1981, стр. 130.</ref> * „[[Ѓорѓија војник отиде]]“ - македонска народна песна.<ref>Блаже Тренески, ''Стојна ситноода''. Скопје: Студентски збор, 1981, стр. 130-131.</ref> * „[[Телеграма дојде пукот да се дигат]]“ - македонска народна песна.<ref>Блаже Тренески, ''Стојна ситноода''. Скопје: Студентски збор, 1981, стр. 131-132.</ref> * „[[Таму долу в ливаѓето]]“ - македонска народна песна.<ref name="ReferenceA">Блаже Тренески, ''Стојна ситноода''. Скопје: Студентски збор, 1981, стр. 133.</ref> * „[[Кираџи млади јабанџи]]“ - македонска народна песна.<ref name="ReferenceA"/> * „[[Бојот се започна]]“ - македонска народна песна.<ref>Ѓорѓи Доневски, ''Сокол ми лета високо''. Скопје: Културно-уметничкото друштво „Гоце Делчев“, 1978, стр. 45.</ref> * „[[Јас си појду во Битоља]]“ - македонска народна песна.<ref>Ѓорѓи Доневски, ''Сокол ми лета високо''. Скопје: Културно-уметничкото друштво „Гоце Делчев“, 1978, стр. 131.</ref> * „[[Битола, бабам, Битола]]“ - македонска народна песна.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=cbuKZIEfZFw YouTube, Bitola Babam Bitola (пристапено на 8.11.2019)]</ref> * „[[Од Битола појдов]]“ - македонска народна песна.<ref>''Macedonian Folklore Classics'', Anka Gieva. Macedonian Radio and Television, MP 41048.</ref> * „[[Битола, мој роден крај]]“ - новосоздадена фолк-песна на [[Ајри Демировски]].<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=1PdT6x1nUgI YouTube, Bitola moj roden kraj (пристапено на 8.11.2019)]</ref> * „[[Битола, љубов моја]]“ - новосоздадена фолк-песна на [[Пепи Бафтировски]].<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=hUF3zlKmz5E YouTube, Pepi Baftirovski - Bitola Ljubov Moja (пристапено на 8.11.2019)]</ref> *„[[Ако одам во Битола]]“ - песна на [[Петар Георгиев-Калица]] *„[[Ајде да одиме во Битола]]“ - песна на групата Филиграни *„[[Фала мајко]]“ - песна на групата Филиграни == Галерија == <center> <gallery> Податотека:Битола во Општина Битола.svg|Битола во рамките на [[Општина Битола]] Податотека:Staklena zgrada Bitola.JPG|Стаклената зграда во Битола Податотека:Pelagonka 2 Bitola.JPG|Пелагонка 2 File:Bitolskata-charsija-MK.JPG|Глетка од битолската чаршија Податотека:Grozdot Bitola.JPG|Станбениот блок „Грозд“ Податотека:Staklena Zgrada 2.JPG|Стаклената зграда од другата страна Податотека:Bitola fountain.JPG|Фонтаната пред музејот Податотека:Clocktower bitola.jpg|Саат-кулата во Битола. Податотека:Philip II statue being bui]lt in Bitola.JPG|Градежните работи на статуата на Филип II во Битола, со саат-кулата во позадина, како и Исак-џамија Податотека:Museum and fountain Bitola.JPG|Музејот на Битола, со фонтаната пред него, и стар станбен блок до нив Податотека:BitolskiKorzo.JPG|Корзо Податотека:Čaršija.JPG|Ат пазар Податотека:Jevrejsko groblje.JPG|Еврејските гробишта Податотека:CrkvaBair.JPG|Поглед од Кркардаш и црквата „40 маченици" Податотека:NI Istitute and Museum Bitola.JPG|Завод и музеј, некогашното османлиско воено училиште Податотека:Spomenik na Branitelite - Bitola 6.JPG|Споменик на Бранителите на Македонија во Битола Bitolcanka vo starogradska nosija.jpg|Битолчанка облечена во староградска носија, снимена во ателјето на браќата Манаки во Битола, 1904 година Податотека:Apteka Calovski, Bitola, Manaki.jpg|Зградата на аптеката Чаловски, стаклена плоча (1930) </gallery> </center> == Наводи == {{наводи|2}} == Поврзано == {{портал|Битола|Република Македонија}} * [[Прилепско-битолски дијалект]] * [[Битолска битка]] * [[Градски стадион Битола]] * [[Зоолошка градина Битола]] * [[Општина Битола]] * [[Спортска сала Битола]] * [[Хераклеја]] * [[Широк Сокак]] * [[ЕГО]] == Надворешни врски == {{рв|Bitola}} * [http://www.bitola.gov.mk/ Официјална страница] * [https://muzejbitola.mk/ НУ Завод и Музеј Битола]{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.manaki.com.mk/ Фестивал на филмска камера „Браќа Манаки“] * [http://makedonija.name/cities/bitola Битола град во Македонија] * [http://www.jewishcommunitybitola.mk Заедница на Евреите во Битола] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20201205212227/http://jewishcommunitybitola.mk/ |date=2020-12-05 }} * [http://www.lokumbitola.com.mk Фестивал за Музика Традиција и Храна во Битола] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140825000413/http://www.lokumbitola.com.mk/ |date=2014-08-25 }} * [http://www.ego.com.mk/ Неделен магазин ЕГО Битола] * [http://www.bitolatourist.info/ Туристички портал на Битола] * [http://muzejbitola.mk/foto-galerija/11-bitola-niz-stari-razglednici-foto-galerija Битола низ стари разгледници] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160320000548/http://muzejbitola.mk/foto-galerija/11-bitola-niz-stari-razglednici-foto-galerija |date=2016-03-20 }} * [https://macedoniafromabove.mk/bitola/index.htm?language=mk Битола на дланка - виртуелна тура] {{Geographic Location | Centre = Битола | North = [[Крклино]], [[Могила]] и [[Кукуречани]] | Northeast =[[Долно Оризари]] | East = [[Логоварди]] и [[Поешево]] | Southeast = | South = [[Бистрица (Битолско)|Бистрица]] и [[Кравари]] | Southwest =[[Буково]], [[Лавци (Битолско)|Лавци]] и [[Брусник (Битолско)|Брусник]] | West = [[Дихово]] | Northwest =[[Раштани (Битолско)|Раштани]] }} {{Населби во Битола}} {{Цркви во Битола}} {{Општина Битола}} {{Градови во Македонија}} {{битола-знаменитости}} {{Избрана}} __ИНДЕКС__ [[Категорија:Битола| ]] [[Категорија:Градови во Македонија]] ce2poyefs07sjmsxafo9d08lwy4iuce 0 1262 5577087 5414427 2026-06-14T19:35:13Z Gurther 105215 /* Поврзано */ 5577087 wikitext text/x-wiki {{Спојување|Историја на Македонија (1991 - денес)}} {{Историја на македонскиот народ}} '''Историјата на македонскиот народ''' или воопшто на историја на човековото живеење и присуство на територијата на [[Македонија]], датира со пронаоѓањето на најстариот човечки скелет на територијата на [[Македонија]] стар 160 илјади години. Најстарите пронајдоци од први организирани човечки населби во [[Македонија]] датираат од [[младото камено време]] (неолитот). Прва државна организација на територијата на регионот [[Македонија (регион)|Македонија]] е [[Кралство Македонија|македонското кралство]] основано во 808 г.п.н.е. (според некои извори 825 г.п.н.е.) од страна на првиот македонски крал [[Каран]], кое доживеало најголем подем во времето на владеењето на македонските кралеви [[Филип II Македонски]] (359 - 336 г.п.н.е.) и [[Александар III Македонски]] (336 - 323 г.п.н.е) од династијата [[Аргеади]]. Со доаѓањето и населувањето на [[Стари Словени|словенските племиња]] во VI век, и нивното мешање со староседелското население ([[Тракијци]], [[Илири]], [[Стара Грција|Стари Грци]], [[антички Македонци]] и др.), конечно во X и XI век се формира ликот на современиот [[македонски народ]], кој сè до денес постои како мнозински на територијата на [[Македонија]] и зазема најзначаен дел од разните економски, политички, демографски, историски и други процеси во [[Македонија]]. == Праисториска Македонија == {{внимание}} [[File:Map of Balkans linguistic groups late 3rd millennium BC, according to Georgiev.png|right|thumb|200px|Балкански палео-јазични заедници во почетокот на вториот милениум пне.]] [[Податотека:PreMacedon.png|right|thumb|200px|Централниот Балкан кон 8 век пне.]] [[Податотека:Map of ancient Epirus and environs.png|right|thumb|200px|Централниот Балкан кон 4 век пне.]] [[Податотека:ExpansionOfMacedon.jpg|thumb|200px|right|Експанзијата на Античка Македонија до смрта на Филип II.]] [[File:Roman provinces of Illyricum, Macedonia, Dacia, Moesia, Pannonia and Thracia.jpg|thumb|200px|right|Римските провинции на Балканот во 1 век.]] * '' [[Праисториска Македонија]]'' :* [[Природните услови]] :* [[Македонија во младото камено време]] :* [[Метално време]] :* [[Остатоци од материјалната култура]] [[Бронзено време]] (околу 2100 - 1100 г. пне) Сите обележја на енеолитскиот период ja следат и бронзеното време, чиј почеток, на просторите од Македонија се поставува на преминот од третиот кон вториот милениум од старата ера. Големите раздвижувања започнати во претходниот период, сега донекаде се сталожуваат. Новите културни обележја на доселениците се претопуваат со оние на автохтоното население - [[Пеласги]] од овој дел на Балканот. Како плод на ваквата симбиоза, повторно се појавуваат некои од обележјата на староседелците, иако во извесна мера изменети. За ова говори фактот што некои населби од овој период се наслојуваат над неолитските рамничарски села или над енеолитските укрепени "градишта". Но и во овој период продолжуваат воените и демографски напливи од север. Доаѓаат нови популации кои поминуваат низ Македонија, а дел од нив и се населуваат во неа. Се смета дека во доцното бронзено време (14 - 13 век пне.) ќе заврши разместувањето на главните групации на старобалканските популации. Поради отсуството на пишани извори, тие во науката се нарекуваат условно, со следните називи: Пра-[[Тракијци]], Пра-[[Грци]], Пра-[[Илири]]. Тука се и народите кои егзистирале во Централниот Балкан, а во тие рамки и Македонија: Пра-[[Бриги]], Пра-[[Пајонци]] и Пра-[[Дако-Гети|Даки]]. Но, век или два подоцна, нивните имиња ќе се појават во пишаните документи на соседните антички цивилизации. Со тоа, подрачјето на Македонија започнува постепено да навлегува во историската епоха. Сега за првпат имаме непосредни информации (пишани историски податоци) кои се однесуваат на народите што во тоа време ја населувале Македонија. Така, во еден египетски натпис од времето на фараонот Рамзес II (14-13 век пне.) се спомнуваат [[Дарданци]]те и [[Дако-Гети|Даки]]те, а пак во асирските документи од 12 век пне. народот ''Мушки'', за кој се смета дека имал мизијско - [[Бриги]]јско потекло. Круна на овие историски факти, најрани во рамките на цела Европа, е секако Хомеровата "Илијада", од која се дознава за имињата на неколу народи што во овие векови ја населувале Македонија и пошироко - Централниот Балкан ([[Дарданци]], [[Пајонци]], [[Пелагонци]]). Современите истражувања го истакнуваат и значењето на Бригите кои, кон крајот на бронзеното време го населувале југозападниот дел на Македонија и голем дел на денешна Албанија. Во наредните векови, дел од нив ќе се пресели во [[Мала Азија]], каде ќе го формира познатото Фригиско кралство. [[Железна доба]] (1100 - 600 / 500 г. пне.) Во Македонија, железната доба настапува пред крајот на вториот милениум, по последниот голем бран на етнички поместувања што од север го заплиснува [[Балкан]]от. Подрачјето на Р Македонија е мошне богато со наоѓалишта од овој период. Ископувањата вршени на нив (особено некрополите) овојзможија, врз основа на откриените наоди да се издвојат неколку културни групи со свои етно-културни специфики. Ваквата диференцијација, во содејство со античките пишани извори, овозможува определување на етничките носители на овие групи и границите на нивното простирање. ''Долновардарската група'' се простирала по долината на Вардар, јужно од [[Демир Капија]]. За носители на оваа култура се сметаат [[Пајонци]]те, кои според хомеровите стихови во "Илијада" се сојузници на Тројанците и уште во доцното бронзено време живееле околу долното течение на Аксиј(Вардар). ''Средно - горновардарската и Брегалничката група'' се две, меѓусебе мошне проткаени целини. Во споредба со претходната, одразуваат повисок степоен на конзервативизам и подоцнежно прифаќање на традициите од пне. се простирале вдол Повардарието и во Источна Македонија. Нема сигурен одговор на прашањето кои етноси во овој период го населувале Скопско - Кумановскиот базен и североисточна Македонија. Пред се, тука се мисли на древните [[Дарданци]], но и на [[Агријани]]те, во чиј посед влегувале и територии на североисточна Македонија. Некои истражувачи го истакнуваат и присуството на [[Пајонци]]те и [[Трибали]]те во овие области. ''Пелагонсиката група'' се лоцира во истоимената рамница. Исто така се одликува со висок степен на влијанија од југот. Врз основа на пишаните извори, се смета дека ја населувале две етнички групи: северниот дел [[Пелагонци]]те, а јужниот - [[Линкести]]те. Анализите укажуваат и на присуството на мали заедници на [[Бриги]]те. Како и претходната, и Охридската група се одликува со прифаќање обележја на цивилизацијата, особено во последните фази од железното доба. Врз основа на изворите, таа се поврзува со [[Енхелејци]]те, [[Дасарети]]те и веќе наведените Бриги кои го населувале овој регион во разни временски фази. Западниот и Северозападниот дел на Македонија поради недоволна истраженост не може да се определи како засебна група. Врз основа на античките известувања, тука се лоцира племето [[Пенести]]. Што се однесува на [[античките Македонци]], тие, под ова име, на историската сцена се појавуваат околу 700 - та година пне. кога, доаѓајќи од својата прапостојбина, околу подрачјето на [[Епир]] и горното течение на Бистрица, ги потиснуваат Пајонците и други етноси од долното течение на Вардар и Бистрица. Оваа одземена територија, (''на север до областите меѓу [[Демир Капија]] и денешната македонско - грчка граница'') ќе стане јадро на идното кралство на античките Македонци. [[Рана антика]] (600 / 500 - 168 г. пне.) се дели на три етапи: Архајски период (6 - 5 век пне.), кој разни стражувачи го ставаат во овој или во претходниот период. Класичен период (5 - 4 век пне.) и [[Хеленистички период]] (крај на 4. - 2 век пне.). Преминот на железното време во рана антика не може строго да се определи. Врз основа на античките пишани извори може да се заклучи дека етничката слика на Македонија и во овој период се менува. Во северните и западните подрачја се чувствува силна воена и демографска експанзија на народите од западната половина на Балканскиот Полуостров (во науката наречени [[Илири|Илирски]] етнокултурен комплекс). Се смета дека тоа доведува до одреден степен на асимилација на некои месни етноси ([[Дарданци]], [[Пенести]], можеби и [[Дасарети]]). Оваа експанзија веројатно е главна причина за исчезнувањето на Бригите од овој дел на полуостровот. Во Скопско - Кумановскиот базен се чувствува експанзија на Дарданците, а во јужните делови на Р Македонија - на [[античките Македонци]]. Средината на првиот милениум е време на подемот на двете антички држави од овој дел на Балканот - Македонија и [[Пајонија]]. Во обете ќе владеат засебни династии на кралеви, за чии имиња дознаваме од историските извори,натписите и од монетите што ги ковале. Како што е познато, експанзијата на Македонското кралство низ Балканот ќе земе замав во 4 век. п.н.е. со [[Филип II]]. Во сенката на помоќниот сосед, Пајонија ќе опстојува сè до крајот на 3 век, кога ќе биде припоена кон него и границата се поместила на север и одела на просторот на [[Таор]]ската Клисура и [[Скопска Котлина|Скопската Котлина]], останала под контролата на Дарданците. По смртта на Александар и разбивањето на големата македонска империја, нејзините територии се редуцираат во делови од Балканот. Продолжува веќе започнатиот процес на интеграција на популациите и традициите опфатени во оваа држава и формирањето на античко - македонската култура и етнос. Во овој процес најсилно ќе бидат вклучени јужните делови на денешна Р Македонија ([[Гевгелија|Гевгели]]ско - [[Валандово|Валандовски]]от, [[Струмица|Струмички]]от, [[Пелагонија|Пелагониски]]от и [[Охрид]]скиот регион). Кон средината на II век пне., овој процес ќе биде забавен, поради поразот на Македонците во војната со Рим, со што нивната држава ќе ја загуби својата независност, а подоцна ќе влезе во границите на Римското Царство. [[Дарданија (Европа)|Дарданија]] (денешните северни делови на Р Македонија) била покорена од страна на Римјаните подоцна, најверојатно кон крајот на I век п.н.е. Постојат јасни докази дека наведените популации од подрачјето на Македонија говореле на свои јазици, макар што почнувајќи од овој период постепено ќе започнат сè повеќе, во јавните комуникации да го прифаќаат грчкиот јазик и писмо. Народите кои живеле во Македонија во антиката го надживеали своето физичко исчезнување преку делата во материалната култура кои ги оставили зад себе. Денес е мошне тешко, речиси невозможно, процентуално да се одреди етничката слика на Македонија во римскиот период. Секако дека најголемиот дел го сочинувале на север [[Пајонци]]те, на југ [[Античките Македонци]], а на исток [[Тракијци]]те. Овде биле населени исто вака [[Илири]], [[Бриги]], [[Дарданци]], и [[Грци]]. Но, тука биле и доселениците [[Келти]], потоа [[Готи]]те и уште многу Римски легионери-колонисти. Тие имале различно потекло: шпанско, сириско, северноафриканско, далматинско, италско. Кон крајот на Римската епоха во Македонија, и создавањето на [[Византија]], сите овие народи веќе биле претопени во един [[христијани]]зиран етникум, кој го бил прифанал грчкиот јазик, познат како [[Ромеи]]. Потоа започнала Големата преселба на народите, со којa на Балканот дошли [[Словени]]те, како и други варварски народи. ==Антички Македонци== {{POV|section}} {{главна|Антички Македонци}} === Историско-географски граници на античка Македонија === Според географските одлики, античка Македонија го опфаќала североисточниот дел од Балканскиот Полуостров; античките автори ја опишуваат како планинска земја со голем број реки, богати полиња, шуми, езера и рудни богатства. Скоро сите македонски реки (Вардар, Струма) се влеваат во Егејското Море. По долините на реките има голем број езера: Болбе, [[Лудија]], Костурско Езеро, Мало и Големо Преспанско Езеро и Лихнидско Езеро. Плодните полиња овозможувале развој на земјоделството, градинарството и лозарството; надалеку биле познати смоквите, лозјата и маслинките. Богатството од густи шуми на Македонија £ овозможувало да стане главен извозник на најквалитетно дрво и смола за изградба на кораби на Медитеранот. Рудните богатства придонесувале за брзо економско јакнење на државата; наоѓалишта на злато и сребро имало источно од Аксиос, во близина на Стримон на планината [[Пангеј]] ([[Кушница]]), кај езерото Прасијада и кај местото Датон. Сето ова овозможувало Македонија да стекне стопанска независност. Географската, етничката и јазичната граница помеѓу македонската и хеленската територија на југ ја исцртувале планината Олимп, реката Пенеј (Пенеијос, Пенча) и брегот на Егејското Море; на југозапад границата се движела до планината Пинд – тромеѓа помеѓу Македонија, Епир и Тесалија; западната граница продолжувала по планините од Шарпланинскиот масив (Јабланица, Кораб, Дешат), с¢ до планината Скард (Шар Планина) – тромеѓа меѓу Македонија, Илирија и Дарданија; северната граница се спуштала по падините на планината Јакупица, поминувала меѓу денешните градови Скопје и Велес и по реката Пчиња излегувала на Осоговските Планини, с¢ до планината Рила; на исток границата одела од планината Пирин до устието на реката Нест (ден. Места) во Егејското Море.<ref name="ISMN08" /> Јадрото на македонската држава од каде се ширеле државните граници, според Херодот, била областа Лудија (помеѓу реките [[Лудија]] и Аксиј). Античките автори приморска Македонија ја нарекуваат Долна Македонија, а внатрешниот планински дел – Горна Македонија. Долна Македонија го опфаќала централниот дел на Македонија и се простирала меѓу реките Халијакмон (Бистрица) и Аксиј (Вардар), како и по долните текови на Стримон и Нест,<ref name="ISMN08" /> со областите: Пиерија, Ботиаја, Алмопија, Амфакситида, Мигдонија, Анатемунт, Ботика, Крусида, Бисалтија, Крестонија, Пиерида, Едонида и Еордаја. Горна Македонија го опфаќала внатрешниот дел, претежно планински предели со областите: Тимфаја, Параваја, Елимеја, Дасаретида, Орестида, Линкестида, Пелагонија, Дериоп, Пајонија,<ref name="ISMN08" /> Парорбелија, Синтика и Одомантика. Македонските владетели ги споиле овие области во единствена македонска држава. Оваа поделба ги претставува географско-етничките и историските содржини на територијата на античка Македонија, но воедно ја претставува и политичката граница на античката македонска држава. Кај античките автори, историографи, географи, логографи, биографи, со векови се посочува на овие географско-топографски и историскоетнич ки определби, кои стануваат дел од античката држава Македонија. === Етногенеза на античките Македонци === [[Податотека:Ancient Macedonian Symbol.jpg|thumb|right|250px|Шеснаесет-зрачното сонце со кралската розета во сончевата топка - симбол на античките Македонци и античкото Македонско кралство]] Античките Македонци се палеобалканска популација од индоевропско потекло. Како посебен етнос се формирале во 8 век пр. н.е., од популации кои уште во 3 милениум го населиле централнобалканскиот простор. Кон крајот на 3 и во почетокот на 2 милениум пр. н.е., кога се случиле најголемите движења и преселби во евроазискиот простор, настанал процес на „европеизација“ на популациите на Балканот. Централнобалканската регија, поточно, нејзиниот југозападен дел бил населен со прастара бригиската етничка заедница (Бригите го населувале просторот од планината Пангеј источно од Аксиј до централниот, југоисточниот и јужниот дел од денешниот албански простор, Епир, Охридскиот регион и Пелагонија). Античките автори Бригите ги сметаат за најстар народ на светот (Херодот) и за изумители на голем број вештини (обработка на метали, ковење пари, изум на тркалото, користење жито, сиринкс – музиката на Марсиј). Археолошките, историските, ономастичките и лингвистичките истражувања ја покажуваат етнографската и јазичната поврзаност на Бригите со античките Македонци. Во етногенезата на Македонците влегле повеќе етноси што живееле во територијата на античка Македонија: Бриги, Пајонци, Пелагонци, Линкести, Енгеланци, Дасарети, Орести, Еордајци, Елимеи, Ботиајци, Пиеријци, Алмопи, Мигдонци, Крестонци, Бисалти, Едонци и други помали етноси. Од ВИИИ век пр. н.е. започнал процесот на обединување на македонските племиња во единствена држава на античките Македонци под власта на македонските цареви од династијата Аргеади. Државата започ нала да се шири од териториите помеѓу р. Аксиј (Вардар), р. Лудија (Могленица) и р. Халијакмон (Бистрица), својот најголем обем го достигнала за време на [[Филип II Македонски|Филип]] (359–336), а за време на [[Александар III Македонски|Александар]] Македонски (336–323) добила светски размери, не само со воената и економската моќ туку и според цивилизациското значење од историска важност (во глобалистичка смисла до денес). Античките извори сведочат за посебноста и другоста на античките Македонци наспрема другите соседни етноси – Хелени, Тракијци, Илири, Мизи; посебноста и другоста на античките Македонци во однос на Хелените најдобро се согледува во државното уредување (античките политиколози пишуваат за македонската басилеја без која Македонците „не можат да живеат“) – монархија со наследен владетел и со државни институции кои владеат според ''„македонски закони“''; потоа, забеле- жани се посебни македонски обичаи, обреди (свадбени обреди), свечености посветени на македонските божества (бахи, клодонки и мималонки, менади), митови за македонската царска династија (Каран, Темен, Македон, Мида), македонски култови (култ на водата – Беди, култ на сонцето, култ на кучето), култови на македонски божества (Бах, Сабазиј, Зеирене, Херакле, Орфеј, Музи), а посведочен е и посебен македонски јазик. === Јазикот на античките Македонци === Иако има многубројни потврди кај античките автори за посебниот македонски јазик, досега официјално се објавени околу 150 македонски глоси кои укажуваат дека македонскиот јазик е индоевропски, сроден со бригискиот јазик. На пример, Плутарх (во Александар Македонски) сведочи за постоењето на самосвоен јазик на Македонците: Александар на македонски јазик ги повикува своите штитоносци; или, војниците го поздравуваат на македонски јазик војсководителот Евмен. Употребата на македонскиот јазик е посведочена и со еден запис на египетски папирус, кој се однесува на пратеникот Ксениј, кој зборувал македонски. За разликите меѓу македонскиот и старогрчкиот јазик и за различ ните обичаи сведочи и оној дел од историјата на Куртиј Руф во кој Александар прекорно му се обраќа на војсководителот Филота и го прашува дали на судењето пред Македонците ќе им се обрати на македонски јазик; Филота се оправдува дека таму, покрај Македонци, присутни се и многу други, кои полесно ќе го разберат јазикот со којшто се служи и Александар (тука мисли на старогрчкиот јазик – коине, разбирлив не само за Македонците кои „се служат“ со него иако не им е мајчин јазик туку и за народите во Персија); сепак, Александар го осудува Филота дека се „гнаси од мајчиниот јазик“ и дека е отуѓен и од македонските обичаи и од македонскиот јазик. Очигледно коине (артифициелен јазик, сличен на атичкиот) станал светски книжевен јазик, кој продолжил да се употребува во кни- жевноста на Римската Република, а подоцна и во Римското и во Ромејското Царство. Овој јазик се употребувал на македонскиот двор од прагматични причини, за да се олесни трговската, политичката и културната комуникација помеѓу народите на Стариот Свет. Сите хеленски и римски автори, всушност, Македонците ги претставуваат како посебен етнос, различен и туѓ наспрема Хелените, со поинаков менталитет, јазик и обичаи. Најчесто Македонците се претставени како „барбари“ и непријатели на Хелените. И покрај военополитич ките судири, меѓу Македонците и хеленските полиси имало богати трговските и културните врски, кои создавале суштински сосема нова епоха со цивилизациски придобивки во светски рамки. :* [[Антички Период]] :* [[Филип II Македонски]] :* [[Александар Македонски]] :* [[Хеленистичка култура]] :* [[Кралеви на Античка Македонија]] :* [[Македонија во Римското Царство]] :* [[Македонија во Византија]] == Среден век== === Ран среден век === [[Македонци|Македонскиот народ]] почнува да се оформува како посебен [[етничка група|етникум]] уште во [[Ран среден век|раното средновековие]] од два носечки столба: [[антички Македонци|античкото домородно население]] и од [[Стари Словени|Словени]]те, со нивна соединување во еден етнос. Еден од најстарите историски извори за [[македонските Словени]] е „Животот на Св. Димитрија Солунски“ од 6-от век, каде македонските словенски племиња се прикажани како имаат свои кнежевства, потчинети на византискиот Цар и своја [[локална самоуправа]] на чело со [[жупан]]и. Од истиот извор дознаваме и кои се најголемите словенски племиња - [[Берзити]], Вајонити, [[Драговити]], [[Ринхини]], [[Сагудати]], [[Смолјани]] и [[Струмјани]]. :* [[Македонските Словени]] :* [[Етногенезата на македонскиот народ]] :* [[Географската распространетост на современиот македонски народ]] :* [[Уметноста во раниот среден век]] :* [[Македонска Славинија|Првата македонска средновековна држава - Македонска Славинија]] :* [[Првите македонски средновековни кралеви]] ::* [[Крал Хацон]] ::* [[Крал Пребонд]] :* [[Македонија под власта на Бугарија]] :* [[Македонија под власта на Србија]] ::* [[Кирил и Методиј]] ::* [[Климент Охридски]] ::* [[Наум Охридски]] :* [[Самоилово Царство]] :* [[Македонија во 11-XIV век]] ::* [[Охридска Архиепископија]] ::* [[Крале Марко]] :* [[Уметноста во доцниот среден век]] :* [[Македонија во Османлиското Царство]] ::* [[Карпошово востание]] ::* [[Кресненско востание]] :* [[Уметноста во XIX век]] === Османлиско Царство, турцизација и исламизација === {{Главна|Отоманска Македонија}} == Модерна ера == === Освестување и обединување на македонската нација и борби за национално ослободување === * ''[[Освестување и обединување на македонската нација]]'' [[Податотека:Macedonian-Irredentism.png|thumb|300px|right|Етничка Македонија- регион населен со мнозинство Македонци]] Патот по кој мина македонскиот народ од своето будење па до полната [[национална афирмација]] беше толку сложен, што е многу тешко да се спореди со националното будење на кој и да е народ на [[Балкан]]от. Од пробивот на [[капитализам|капитализмот]] на [[почва]]та на [[Македонија]], па до формирањето на [[македонска нација|македонската нација]], [[македонски народ|македонскиот народ]] минуваше низ повеќе фази на [[преобразување]] што траеја половина [[век]]. * [[Гемиџиите]] * [[Лозарско движење]] * [[Гоце Делчев]] * [[Питу Гули]] * [[Крсте Петков Мисирков]] * [[Јане Сандански]] * [[Браќа Миладиновци]] * [[Илинденско востание]] * [[Балкански војни]] * [[Македонија во Првата светска војна]] * [[Македонија меѓу светските војни]] * [[Македонската емиграција во Бугарија меѓу светските војни]] === Балкански војни === ==== Македонија во Првата балканска војна ==== {{Главна|Македонија во Првата балканска војна}} ==== ВМРО во Првата балканска војна ==== {{Главна|ВМРО во Првата балканска војна}} [[Податотека:Jane Sandanski 3.jpg|мини|лево|150п|[[Јане Сандански]]]][[Податотека:Alexander Protogerov and Todor Alexandrov 1912-1918.jpg|десно|мини|250п|[[Александар Протогеров]] и [[Тодор Александров]]]] На [[18 октомври]] [[1912]] година започнала [[Првата балканска војна]]. Балканските држави (нивниот сојуз) гледале добра можност со војна да освојат делови од Европска Турција, а истовремено да ги реализираат своите национални планови. Во предвечерието на војната, Македонската револуционерна организација, македонското револуционерно движење и македонската емиграција се наоѓале во криза и внатрешни поделби. Непосредното организирање на македонската емиграција и нејзиното активирање во подготовките за војна на Бугарија против Турција, започнало во септември 1912 година. На чело на овие сили бил [[Александар Протогеров]] и Централниот комитет на [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]] - [[Тодор Александров]] и други нивни соидејници и соработници. Истовремено со објавувањето и текот на општата мобилизација во Бутарија во втората половина на септември 1912 година, раководителите на ЦК т.е. десните претставници на ВМРО: Тодор Александров, Александар Протогеров, Тодор Лазаров, потоа, полковник Николов, Петар Д'рвингов, Христо Матов и други, биле повикани кај началникот на Штабот на бугарската армија, генералот [[Иван Фичев]], од кого добиле заповед веднаш да пристапат кон организирање на доброволечки - македонски оружени чети. Организацијата му била доверена на Александар Протогеров и полковникот Петар Д'рвингов. Тие, уште пред почетокот на војната, требало да навлезат во Османската држава, односно Македонија, со цел да развијат известувачка служба и во содејство со месното население да ја попречуваат мобилизацијата и концентрацијата на османските војски <ref>ПРЕДАВСТВАТА И АТЕНТАТИТЕ ВО МАКЕДОНСКАТА ИСТОРИЈА Автори Виолета Аковска и Никола Жежов,Скопје,2004 год</ref> [[Податотека:Macedono-Odrin Volunteer Corps.jpg|thumb|десно|300px|Воjници од Македонско-одринското ополчение]] Штабот на [[Македонско-одринско ополчение|Македоно-одринските доброволечки чети]] во состав: Протогеров, Д'рвингов, Николов, Атанасов и Величков, ја започнал работата околу прифаќањето и организирањето, обуката и испраќањето на доброволечките чети преку граница, во Македонија. Пријавувањето на македонските емигранти било масовно. Во текот на октомври, до почетокот на воените дејствија против Османската држава, до Штабот или лично до Протогеров, или до другите членови на Штабот, пристигнувале бројни телеграми во кои илјадници Македонци се јавувале како доброволци во четите или доброволечките одреди за да учествуваат во војната против Османската држава. Четите подготвени од Штабот, упатени во Македонија преку одредените пунктови, ја минале границата меѓу 8 и 11 октомври 1912 година и се нашле во заднината на османските војски и власти, по точно означени реони низ Македонија. Овие чети пристигнати од Бугарија, на теренот наишле на други, од порано постојни чети кои биле под раководството на т.н. Централен комитет на ВМРО, на чело со Тодор Александров, [[Христо Чернопеев]], [[Петар Чаулев]] и други војводи. Некои од овие чето дејствувале и самостојно, а имало и такви што биле под раководството на Серските револуционери на чело со [[Јане Сандански]]. ==== Македонија во Втората балканска војна ==== {{Главна| Македонија во Втората балканска војна }} ==== Македонија и Мировната конференција во Букурешт ==== {{Главна| Македонија и Мировната конференција во Букурешт }} Со [[Букурешки договор, 1913|Букурешкиот договор]] Македонија била подделена. [[Грција]] го добила [[Егејска Македонија|Егејскиот]], [[Србија]] [[Вардарска Македонија|Вардарскиот дел]], а на Бугарија и бил оставен [[Пиринскиот дел на Македонија]]. Подоцна и новата држава [[Албанија]] добила мал дел. Така подделен, [[македонскиот народ]] бил подложен на насилна денационализација и асимилација ===Македонците во Првата светска војна === {{Главна|Македонците во Првата светска војна }} [[Податотека:Petar-darvingov2.jpg|мини|лево|150п|[[Петар Дрвингов]]]][[Податотека:LPDF 125 14 carte.jpg|мини|300п|десно|Македонија во Првата светска војна]] Непосредно пред започнувањето на [[Првата светска војна]] Македонија била подделена на три дела, а македонскиот народ се наоѓал под власта на [[Србија]], [[Бугарија]] и [[Грција]]. Ангажирањето на Србија во војната со Австро-Унагарија довела до регрутација на Македонците во [[Вардарска Македонија]]. Соодветено регрутација на Македонцитѕе извршиле и [[Бугарија]] и Грција. Грција мобилизирала околу 20 000 Македанци. Најголем мобилизација извршила Бугарија сред Македонците во [[Пиринска Македонија]] и македонската емиграција. Пред влегувањето на Бугарија во војната биле формирани диверзанстки чети под раководство на [[Тодор Александров]] кои ја извршиле [[Валандовска афера од 1915 година|Валандовската афера во 1915 година]]. По влегувањето на Бугарија во војната таа извршила масовна мобилизација при што била формирана [[Единаесетта пешадиска македонска дивизија|11 - та македонска дивизија]] и во нејзиниот воен формациски состав вклучила 33 046 Македонци. По нападот на бугарската армија, српските сили биле принудени на се повлечат од Варадарска Македонија, а бугарската војска избила на српско-грчата граница утврдена со Букурешкиот мировен договор. Во проилета 1915 година српско-грчката граница започнала да се формира како [[Македонски фронт|Солунски фрон]], тој се протегал од [[Охридско Езеро|Охридското Езеро]] до [[Струмски Залив|Струмскиот Залив]] во [[Егејското Море]], со мали отстапувања кон [[Лерин]] и [[Битола]]. [[Податотека:Подполковник Борис Дрангов (1872-1917), командир на 5-ти македонски пехотен полк, говори на войниците.jpg|мини|десно|300п|Борис Дрангов (1872-1917), командант на 5-от македонски пешадиски полк, им се обраќа на војниците]] Со влегувањето на Бугарија во војната доаѓа и до проимена во поделбата на Македонија. Бугарија ги освоила [[Вардарска Македонија]], каде била формирана Македонската воена иснпекциска област, дел од источна [[Егејска Македонија]] и [[Пиринска Македонија]] која ја добила со [[Букурешки договор, 1913|Букурешкиот договор]]. Останатиот дел од [[Егејска Македонија]] бил како и дотогаш во рамките на [[Грција]], односно под воена управа на Анатната. Пролетта [[1916]] година потпомогната од своите германски и австроунгарски сојузници, ја освојува Рупелската Теснина и навлегувајќи во источниот дел на [[Егејска Македонија]] ги зазема градовите [[Сер]], [[Драма]] и [[Кавала]]. Кон средината на август истата година бугарските сили, предводени од генерал [[Климент Бојаџиев]] ги разбиваат трупите на Антантата на просторот [[Добро Поле]] - Баница - [[Лерин]] и продирајќи кон [[Костур (град)|Костур]] го заземаат [[Лерин]] со околните населби. Во жестокиот судир кај Горничево, српско-француските трупи ја пробиваат одбраната на бугарската Прва армија принудувајќи ја на повлекување. На [[19 ноември]] тие ја заземаат [[Битола]]. По тешките тримесечни борби офанзивата на силите на Антантата спласнува и настанува затишје на целиот фронт. Во текот на [[1917]] и првата половина на [[1918]] година, се водат повеќе позициони борби од локално значење кај р. [[Струма]], [[Црна Река]] и долж Вардарската Долина, кои нема да предизвикаат некои поголеми територијални промени. На [[15 септември]] [[1918]] година силите на Антантата предводени од францускиот маршал [[Франше д'Епере]] (наследникот на Сарај), започнуваат силна офанзива против бугарската Трета дивизија од составот на германската Втора армија на просторот Ветерник - Сокол. Борбите се пренесуваат во [[Пелагонија]], на десниот брег на реката [[Вардар]], [[Црна Река]] и во реонот на [[Дојран]]. Под жестокиот притисок на сојузниците бугарско-германските трупи се приморани на повлекување кон север и бугарската граница. Сојузниците заземаат повеќе делови во [[Вардарска Македонија|вардарскиот дел на Македонија]]. [[Податотека:Борис Дрангов.jpg|мини|лево|150п|[[Борис Дрангов]]]][[Податотека:Част от 11-та пехотна македонска дивизия.jpg|мини|десно|300п|Дел од 11 - та македонска дивизија]] На [[29 септември]] [[1918]] година [[Бугарија]] е принудена да потпише примирје согласувајќи се да ја напушти Вардарска Македонија. Ги задржува само [[Пиринска Македонија]] и Струмичката област со градот [[Струмица]], која ќе ја загуби подоцна во корист на [[Србија]] со [[Нејски мировен договор|Нејскиот мировен договор]] од [[1919]] година. Првата светска војна ја раздвижува македонската емиграција. Непосредно по влегувањето на Бугарија во војната, [[Крсте Петков Мисирков]] побарал да се обедини Македонија и да се оформи како автономна политичка единица. Во Швајцарија било формирано македонското друшво за Независна Македонија, тие побарале да се формира самостојна и независна Македонија која подоцна би можела да влезе во рамките на една балканска федерација. [[Македонската емиграција во Бугарија]] била подделена и имала различни погледи за судбината на Македонија. [[Привремено претставништво на „поранешната Внатрешна организација“|Привременото претставништво на „поранешната Внатрешна организација“]] да се формира Автономна Македонија во нејзините географски и етнички граници, а одругата страна бил Извршниот комитет на [[Сојуз на македонските емигрантски организации|Сојузот на македонските емигрантски организации]] и групацијата околу [[Тодор Александров]], тие побарале автономија на Македоднија, а ако не може, тогаш таа цела да се присоедини кон [[Бугарија]]. === Македонското прашање на мировната конференција во Париз === === Македонскиот народ помеѓу двете светски војни === Од [[1913]] година, сите последователни грчки влади спроведувале денационализаторска политика на територијата на [[Егејска Македонија|Македонија окупирана од Грција]] за да искоренат сè што е македонско, вклучувајќи имиња на македонските села, градови, реки и езера. На пример, малата рекичка која се појавила на мапите пред 1913 година како [[Црна Река (село)|Црна Река]] на [[Олимп|планината Олимп]], а која се влева во [[Егејско Море|Егејското Море]], била преименувана во Мавронери (црна вода) на грчките карти од страна на грчките картографи по 1913 година. [[Кутлеш]] бил преименувана во Вергина, а [[Кукуш]] станал Килкис. Со текот на годините, ова било правено за секој топоним и хидроними што постоеле. Македонските семејства, исто така, биле принудени да се откажат од своите родени презимиња и да ги користат само новите имиња што „звучат грчки“. За време на диктатурата на [[Јоанис Метаксас|Метакса]]<nowiki/>с, Македонците биле изложувани на брутално угнетување. На луѓето не им било дозволено да зборуваат на јазикот што единствено го знаеле, им биле пишувани високи парични казни доколку говорат на мајчинот јазик. Македонскиот јазик бил забранет и прогласен за нелегален и покрај фактот дека во 1924 година, под надзор на [[Друштво на народите|Лигата на народите]], [[Грција]] го признала неговото постоење како посебен јазик кога го објавила „[[Абецедар]]от“, [[буквар]] на [[македонски јазик]], за потребите на македонски деца. Периодот меѓу двете светски војни исто така бил исполнет со постојани напори да се смени ситуацијата во Македонија и да се најде начин да се поништи нејзината поделба. Во 1925 година, [[Внатрешна македонска револуционерна организација (Обединета)|ВМРО (Обединета)]] била формирана во [[Виена]] под раководство на [[Димитар Влахов]], [[Павел Шатев]], [[Георги Занков]], [[Ризо Ризов]], [[Владимир Поп Томов|Владимир Поп Тимов]] и [[Христо Јанков]]. Нивната цел била да се ослободи Македонија во нејзините географски и економски граници и да се создаде самостојна политичка единица што ќе стане рамноправна членка во идната [[балканска федерација]]. Во 1935 година, едно македонско национално движење било основано во српскиот окупиран дел на Македонија, а во 1938 година првата збирка песни од [[Венко Марковски]], насловена „Оган“, била објавен на македонски јазик. Во 1939 година, збирка песни од страна на првиот современ македонски поет, [[Кочо Рацин]], со наслов [[Бели мугри|„Бели мугри“]], била објавена на македонскиот јазик. Во 1940 година, демократската група Македонци предложиле политичка програма за национално и социјално ослободување на Македонија. ===Македонија во Втората светска војна=== {{Главна|Македонија во Втората светска војна}} {{Македонија во Втората светска војна}} ==== Народноослободителна борба во Вардарска Македонија ==== {{Главна|Народноослободителна борба во Вардарска Македонија}} [[Податотека:MetodiShatarov.jpg|мини|лево|150п|[[Методија Шаторов - Шарло]]]] [[Податотека:Responsability_zones_Mac_WW_II.jpg‎|мини|десно|300п|Окупирана Македонија: {{легенда|#93c48d|[[Бугарија]]}} {{легенда|#e2c776|[[Италија]]}} {{легенда|#8caac4|[[Германија]]}}]] На самиот почеток на [[Втората светска војна]], [[Вардарска Македонија]] се наоѓала во рамките на [[Кралството Југославија]]. Со [[Априлска војна|Априлската војна]] била опфатена и територијата на овој дел од Македонија. Германската армија во Вардарска Македонија навлегла од територијата на [[Царството Бугарија]], додека пак силите на [[Кралство Италија|Кралството Италија]] биле насочени кон западниот дел од Вардарска Македонија. До 10 април целата територија на Вардарска Македонија била окупирана од силите на [[Сили на Оската|Оската]], а по капитулацијата на Кралството Југославија била извршена поделба на овој дел од Македонија. Во деновите помеѓу [[20 април (настани)|20]] и [[29 април (настани)|29 април]] [[1941]] година во [[Виена]] се воделе преговори меѓу грофот Ќано, министер за надворешни работи на [[Кралство Италија|Кралството Италија]], и Фон Рибентроп, министар за надворешни работи на [[Нацистичка Германија]], за поделба на [[Кралството Југославија]]. На овие средби била договорена и демеракационата линија помеѓу [[Кралство Италија|Кралството Италија]] и [[Царството Бугарија]] во Македонија. Западниот дел бил окупиран од Италија, во оваа територија се нашле градовите [[Тетово]], [[Гостивар]], [[Кичево]], [[Дебар]] и [[Струга]]. Бугарија ги окупирала централниот и источниот дел од Вардарска Македонија. Во почетниот период на окупацијата бил формиран [[Бугарски централен акционен комитет|Бугарскиот централен акционен комитет]] со седиште во [[Скопје]] кој имал за цел со својата дејност да создаде впечаток кај [[Македонците]] за наводното ослободување на Македонија и нејзиниот бугарски карактер. По окупацијата на Вардарска Македонија, новите бугарски власти започнале процес на асимилација и денационализација на македонскиот народ преку воспитни-образовниот процес, разни фашистички и националистички организации и здруженија, преку црквата и слично. Бугарските власти честопати организирале одбележувања на значајни настани и случувања од историјата на македонскиот народ за да ги докажат, согласно нивните погледи, бугарските историски корени на Македонија и [[Македонците]]. Во оваа дејнсот се вклучил и бугарскиот цар [[Борис III]] кој посетил повеќе градови во овој дел на Македонија. Меѓутоа бугарсклите власти се нашле пред изградената македонска национална свест и сè повеќе се потпирале врз воените и полициските сили, а направиле обиди и за создавање на контрачети за да се предизвика граѓанска војна меѓу Македонците и на тој начин да се попречи народноослободителна борба на македонскиот народ. Западниот дел на Вардарска Македонија со градовите [[Тетово]], [[Гостивар]], [[Кичево]], [[Дебар]] и [[Струга]] биле окупирани од италијанската војска. Покрај италијанската власт во овој дел на Македонија биле затапени и органите на Албанската држава која била под протекторат на [[Кралство Италија|Кралството Италија]]. Албанските власти имале ингеренции во администрацијата, финансиите, обаразованите црквата и некои други сегменти. Новите албански, односно италијански власти, започнале со асимилација и денационализација на македонскиот народ. Во воспитно-образовниот процес билке наметнати изучувањето на [[албанскиот јазик]], албанска историја и албанска географија. На Македонците им биле смениети презимињата и тие завршувале со наставката ''и'', како кај албанските презимиња. Македонците - христијани биле принудени во некој од случувањата да носта кечиња, албански етнички белег. Македонските православни христијани од овој дел на Македонијиа биле под јурисдикција на [[Албанска Православна црква|Албанската православна црква]]. [[Податотека:Бугарска полициска станица во Прилеп.jpg|мини|десно|300п|Бугарската полициска станица во Прилеп и план за нејзин напад]] Двојната окупација на Вардарска Македонија ја отежнале положбата на македонскиот народ меѓуто уште во првите месеци на окупацијата раснело незадоволството сред македонските средини кое се претворило во вооружен отпор. Меѓутоа народноослободителната борба во овој дел започнала подоцна поради поради повеќе причини. Од една страна двојната окупација ја отежнувала кординацијата и организирањето на борбата, а од друга страна [[Комунистичка партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]], водечката сила во антифашистичката војна, немала содадено ЦК на КП на Македонија туку само Покраински комитет на КПЈ за Македонија, а тоа делувало демотивирачки врз македонските партиски раководители. По првиот период на народноослободителната борба во овој дел на Македонија силен дестимулативен фактор за неомасовување на борбата бил нејсаниот став на КПЈ во однос на македонското национално прашање и барањето на Македонците за создавање на македонска држава. Востанието во вардарскит дел на Македонија задоцнило и поради состојбата во Покранскиот комитет на КПЈ за Македонија. Раководителите на ова тело воделе судири помеѓу себе за повеќе прашања: почетокот на востанието, решавање на македонското прашање и со која комунистичка партија од Балканот да се поврзе македонската партиска организација од овој дел на Македонија. Пред почетокот на [[Априлска војна|Априлската војна]] на чело на Покранскиот комитет се наоѓал [[Методија Шаторов - Шарло]]. Тој ''ги застапувал ставовите за национално ослободување и обединување на македонскиот народ и за иселување на Србите, кои биле доселени во Македонија по Првата светска војна и биле носители на големосрпската политика'' <ref name="ISMN08">ИСТОРИЈА НА МАКЕДОНСКИОТ НАРОД, ИНСТИТУТ ЗА НАЦИОНАЛНА ИСТОРИЈА, СКОПЈЕ 2008</ref>. Имајќи ја предвид општата состојба и особено ситуацијата во цела Македонија, Методи Шаторов, како секректар на ПК, се обидел вардарскиот дел на Македонија да го претвори во пиемонт за обединување и за создавање самостојна македонска држава. Со оглед на тоа дека ре- чиси сите балкански комунистички партии во поглед на македонското национално прашање изразувале големодржавни интереси, тој најголема доверба имал во Коминтерната и во нејзиниот генерален секретар [[Георги Димитров]]. Поради тоа, следејќи ги директивите на Коминтерната и од телеграмата на [[Георги Димитров]] до [[Тито]], во почетокот на мај 1941 година Методи Шаторов отпатувал во Софија и воспоставил контакти со Бугарската работничка партија (БРП) која, исто така, строго ги почитувала одлуките на Коминтерната. Притоа, името на ПК на КПЈ во Македонија било променето во ''„Покраински комитет на Работничката партија на Македонија“''. Сета оваа активност била доволна причина Шарло да биде отстранет од раководната позиција на ПК на КПЈ за Македонија, зад оваа одлука застанала [[Коминтерна]]та, која сметала дека комунистичката партиска организција во Вардарска Македонија треба да остане рамките на КПЈ. Новото партиско раководтсво на чело со [[Лазар Колишевски]], потпомогнато од инструктори на КПЈ започнале со забрзани подготовки за започнување на востание во овој дел на Македонија. Биле формирани Скопскиот, Прилепскиот и Кумановскиот партизански одред кои со своите акции во октомври 1941 година го означиле почетокот на востанието во Вардарска Македонија. Меѓутоа по овие акции кмон крајот на 1941 година била донесена одлука за распушање на Покраинскиот воен штаб и партизанските одреди. Состојбата кон крајот на 1941 и почетокот на 1942 година во Вардарска Македонија била критична и поради фактот што [[КПЈ]] и [[Комунистичка партија на Бугарија|КПБ]] воделе борба за превласт во македонската партиска организција на овој дел на Македонија. Во 1942 година биле формирани девет партизански одреди кои водлеле повеќе борби со окупаторските сили. За омасовување на народносолободителната борба придонела и новата политика на КПЈ кон македонското национално прашање. Во однос на оваа нова политика влијаел инструкторот [[Добривое Радосавлјевиќ]], кој ја согледал реланата состојба на теренот и барањата на Македонците. Меѓутоа во тој период и покрај обидот за разбирање на барањето за создавање на макеоднската држава, раководителите на Југословенскиот фронт ја избегнувале рамката за решавање на макеоднското прашање во рамките на Југославија. [[Податотека:Lazar Kolishevski.JPG|мини|лево|150п|[[Лазар Колишевски]]]][[Податотека:cento-govor.jpg|thumb|десно|300px|[[Методија Андонов - Ченто]] држи говор на главниот плоштад во ослободено [[Скопје]], 1944&nbsp;г.]] 1943 година претставуала пресвртница на народнослободителната борба во овој дел на Македонија во многу сегменти. Се формирал Централен комитет на [[КПМ]] како водечка сила на борбата, биле создадени поголеми борбени единици кои воделе борби со германските, италијанските и бугарските сили. По капитулацијата на Италија се создале услови за создавање на слободна територија во зпадниот дел на Вардарска Македонија. Народноослободителното движење преминало во офанзива и ја презело иницијативата за борба. Оваа година претставувала пресвртница и во програмските политички документи издадени од макеоднските водачи, по однос на државниот статус на Македонија, сè повеќе се прифаќала југословенската опција за делумно решавање на македонското прашање. Оваа политика предизвикала незадоволство меѓу една група на македонски интелектуѕалци кои се залагале за интегрално решавање на македонското прашање. Во текот на 1944 година се случиле последните вооружени судири што претставувале вовед во завршните операци за ослободување на овој дел од Македонија. Во однос на изградување на македонската држава биле забрзани подговките за одржување на [[АСНОМ]]. На првото заседание на АСНОМ било озаконето формирањето на Македонија какко држава со федерален статус во рамките на Југославија. На маргините на антифашистичкото собрание повторно дошло до судир помеѓу двете групи во македонското раководство по однос на развојот на македонската држава во повоениот приод. Пројугословенската струја била предводена од [[Лазар Колишевски]], а другата од [[Методија Андонов - Ченто]]. ==== Народноослободителна борба во Пиринска Македонија ==== {{Главна|Народноослободителна борба во Пиринска Македонија}} [[Податотека:Иван Козарев.jpg|мини|лево|150п|[[Иван Козарев]]]][[Податотека:Пл. „Македония“.jpg|мини|300п|десно|Споме плоча во [[Благоевград]] посветена на Гроздан Николов, Владо Чимер и Станко Лисичков]] По воениот напад врз [[Кралството Југославија]] од страна на германските сили од територијата на [[Царството Бугарија|Бугарија]], најголемиот дел од бугарските политички силе биле прогермански настроени, а единствена политичка сила која во Бугарија повикала на антифашистичка борба била [[Комунистичка партија на Бугарија|Комунистичката партија на Бугарија]]. Оваа политичка партија во [[Пиринска Македонија]] создала ''Обласен комитет'' и своја организациска мрежа која била составена од [[Македонци]]. Во 1941 година ''Централниот комитет'' на БКП не се мешал во внатрешните работи на ''Обласниот комитет'' за [[Пиринска Македонија]] кој имал автономен статус во рамките на БКП и бил еден од најдобро организираните на целата територија на бугарската држава. Оваа состојба како и револуционерните традиции на [[Македонците]] во овој дел биле силен импулс за постигнување на голема масовност и организираност на народноослободителната борба во 1941 година. Додека раководителите на БКП во останатите делеови на Бугарија воделе дискусии со какви методи за води антифашистичката борба, [[Иван Козарев]] на 27 јули 1941 година во селото [[Добриништа]] во [[Пиринска Македонија]] дошол во судир со бугарската полиција. Во 1941 година народноослободителната борба во [[Пиринска Македонија]] била раководена од [[Никола Парапунов]], [[Станке Лисичков]], [[Арсо Пандурски]], [[Никола Калапчиев]], [[Гроздан Николов]], [[Стојче Лисјински]] и други. Во текот на народноослободителната борба на [[Македонците]] во овој дел со своите организациски способности се истакнал Парапунов, подоцна застанал на чело на Обласниот комитет на БКП за [[Пиринска Македонија]]. Македонските раководители презеле повеќе мерки за развој на борбата, направиле обид за поврзување со [[Народноослободителна борба во Вардарска Македонија|народноослободителното движење во Вардарска Македонија]], односно во источниот дел, а била и спроведена акција за собирање на оружје по линијата ''Метаксас'' во егејскиот дел на Македонија. По овие активности биле создадени партизански групи во [[Разлог|Разлошко]]. Во 1942 година народноослободителното движење во [[Пиринска Македонија]] се соочило со провали, апсења и убиства на неколку македонски раководители, како и со обиди на БКП да го попречи развојот на вооружената борба во [[Пиринска Македонија]] барајќи од макеоднските раководители да применуваат политика на исчекување на настаните. Меѓутоа [[Никола Парапунов]] во коресподенцијата со раководителите на БРП јасно истакнал дека Македонците се за отворена вооружена борба со цел ослободување на Македонија. За да ги зацврсти своите позиции во Пиринска Македонија, БКП побарала од макеоднските раководители да дозволат создавање на [[Татковински фронт (Бугарија)|Отечетсвени комитети]] во овој дел на Македонија, но оваа идеја не заживеала. [[Податотека:Nikola-Parapunov.jpg|мини|лево|150п|[[Никола Парапунов]]]][[Податотека:Пречек на партизаните во Петрич (9 септември 1944).jpg|мини|десно|350п|Пречек на партизаните во Петрич (9 септември 1944)]] Во почетокот на 1943 година бугарските воено-полициски сили започнале офанзива за уништување на партизанските сили во [[Пиринска Македонија]]. Владата во [[Софија]] направила обид за предизвикување на братоубиствена борба помеѓу Македонците во овој дел, преку создавање на контрачети од дејци на поранешната [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]]. Меѓутоа обидот бил неуспешен и отука бугарските власти се обиделе да ги придобијат Македонците преку нудење на парични награди за секој заробен или убиен македонски партизан. Во пролета и летото 1943 година народноослободителната борба во [[Пиринска Македонија]] достигнала кулминација со создавање на повеќе партизански одреди и чети во Разлошко и Горноџумајско. На [[1 мај (настани)|1 мај]] [[1943]] година бил формиран паризанскиот одред ''Јане Сандански'' и кој подоцна прераснал во бригада. Зголемувањето на партизанските сили овозможиле преземање на покрупни акции, таков е нападот врз логорот кај селото [[Брежани]] кога биле ослободени повеќе политички затвореници. Во почетокот на 1944 година со убиството [[Никола Парапунов]] било силно погодено народноослободителната борба во [[Пиринска Македонија]], меѓутоа единството кое постоело помеѓу македонските раководители бил успешно надминат овој критичен момент. Партизански одреди биле создадени биле формирани во сите делови на [[Пиринска Македонија]] - Разлошко, Неврокопско, Мелничко, Свети Врачко и Горноџумајско. Биле преземени мерки за поврзување и кординација со [[Народноослободителна борба во Егејска Македонија|народноослободителното движење во Егејска Македонија]]. [[Првото заседание на АСНОМ]] и создавањето на [[Вардарска Македонија]] како федерална држава во рамките [[Југославија]] претставувале потик за засилување на вооружената борба во [[Пиринска Македонија]]. Се појавил надеж дека и овој дел на Македонија ќе се присоедини кон новата македонска држава. Отука непосредно пред доаѓањето на власт на [[Татковински фронт (Бугарија)|Отечествениот фронт]] во Софија, речиси сета територија на [[Пиринска Македонија]] била ослободена од макеоднските партизански одреди, а по државниот преврат тие влегле во сите поголеми градови во овој дел на Македонија. Македонците се надевале дека со учеството во антифашистичката борба ќе ја добијат својата слобода. ==== Народноослободителна борба во Егејска Македонија ==== {{Главна|Народноослободителна борба во Егејска Македонија}} [[Податотека:Andreas Tsipas.jpg|мини|лево|150п|[[Андреја Чипов]] генерелен секретар на КПГ]][[Податотека:Учесници на конференцијата на СНОФ, (с. Д'мбени, април 1944).jpg|мини|десно|200п|Учесници на конференцијата на [[Славјаномакедонски народноослободителен фронт|СНОФ]], (с. Д'мбени, април 1944)]] Пред почетокот на [[Втората светска војна]], [[Егејска Македонија]] се наоѓала во рамките на [[Кралство Грција|Кралството Грција]]. Народноослободителната борба во [[Егејска Македонија]] можела да се подели на три етапи: првата, од почетокот на [[Втората светска војна]] од [[1939]] до [[8 ноември (настани)|8 ноември]] [[1940]] година, кога италијанските сили, користејќи ја својата надмоќ, на некои сектори успеал да ја истисне грчката војска, втората, од [[8 ноември (настани)|8 ноември]] [[1940]] до [[6 април]] [[1941]], кога зајакнатите грчки единици ги нападнале италијанските, ги протерале од грчката територија и зазеле градови во [[Албанија]] ([[Корча]], [[Москополе]], [[Подградец]]), и третата, по [[6 април (настани)|6 април]] [[1941]] година. На 6 април, германските сили ги нападнале [[Кралство Југославија|Југославија]] и [[Грција]], и во двете држави отпорот бил брзо совладан. Егејскиот дел на Македонија бил подделен на три окупациони зони, кои им припаднале на три држави: [[Царство Бугарија|Бугарија]], [[Кралство Италија|Италија]] и [[Фашистичка Германија|Германија]]. Најголемиот дел, односно централната и западната област од егејскиот дел на Македонија, каде што мнозинско население било македонското, останал под управа на квислиншкиот генерал [[Георгиос Чолакоглу]]. Неговата квислиншка власт особено го имала под внимание македонскиот народ, создала вооружена жандармерија, вршела терор и соработувала со германските власти во борбата против движењето. Недоволно јасните разграничувања на окупационите сили во овој дел од Македонија создавале пермантни тензии и претензии на едните спрема другите. Бугарија имала претензии на цела Македонија, но [[Хитлер]], сепак, покажувал наклонетост кон Грците, со намера да ги придобие за да ја прифатат квислиншката влада на Чолакоглу. Така ги спречувал обидите на Бугарија за проширување на нејзината окупациона зона. Истото се случувало и со Италија, која работела на тоа да ја прошири творбата што ја направила самата, односно [[Голема Албанија]]. Од друга страна, пак, тоа предизвикувало реакции кај Грците. Чолакоглу создал апарат за елеминирање на пропагандните настојувања и често манипулирал со наводната ''„автономија на Македонците“''. Италија ги признавала националниот идентитет на Македонците <ref name="ISMN08" />, нивниот јазик и култура и не ги оправдувала бугарските територијални претензии, мотивирани од тоа дека Бугарија се борела за ''„бугарското“'' население во Грција. Меѓу двете светски војни, Македонците во овој дел се обиделе повеќепати да создадат свои организации преку кои сакале да ги истакнат своите барања за решавање на македонското прашање. Овие македонски организации во неколку нврати биле потпомогнати од [[Комунистичка партија на Грција|Комунистичката партија на Грција]], меѓутоа таа немала јасен став за решавање за македонското прашање и нејзините погледи честопати се менувале, во 1924 година КПГ го признавала правото за единствена и целовита Македонија, но од 1936 година таа се залагала за доделување на политички права на сите малцинства во Грција, вклучително и на Македонците, кои од страна на КПГ биле признавани како Славомакедонски народ. Македонците биле незадоволни од променливата политика на КПГ но таа била единствен можен сојузник во антифашистичката борба и отука Македонците го прифатиле нејзиниот повик за борба против тројната окупација на [[Егејска Македонија]] и Грција. [[Податотека:Tagmata as.jpg|thumb|300px|right|Вооружени припадници на грчките анти-комунистички ''“Батаљони за сигурност“'', сликани со своите жртви.]] Во 1941 година во [[Егејска Македонија]] се појавиле првите форми на отпор. Во планинските делови се формирале првите илегални групи од кои подоцна настанале првите партизански одреди во [[Леринско]], [[Кајмакчалан]], [[Пајак Планина]], [[Костурско]] и во други делови на Егејска Македонија. Дополнителен импулс за засилување на народноослободителната борба во [[Егејска Македонија]] бил и теророт кои го спроведувале разните фашистички и националистички грчки организиации врз македонското население. Меѓутоа поради недостатокот од една јасна македонска платформа на КПГ и [[ЕЛАС]], настанал вакуум кои бил искористен од бугарската пропаганда. Разни бугарски дејци и поранешни членови на [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]] успеале дел од Македонците да придобијат, со помош на паролата за [[Независна Македонија]], и од нив да создадат контрачети. [[ЕЛАС]] жестоко се пресметувала со македонските контрачетнички села со што уште повеќе се зголемило незадоволството меѓу македонското население. Силен исчекор во народноослободителната борба на Македонците во овој дел е направен во 1943 година кога [[ЕЛАС]] и КПГ дозволиле создавање на самостојни македонски воени и политички организации со свој споствен македонски кадар. Создавањето на овие организации создале услови за омасовување на народноослободителната борба во [[Егејска Македонија]], а најголемиот дел од македонските контрачетнички села без борба преминале во редовите на македонските партизански сили. [[Македонска антифашистичка организација|Македонската антифашистичка организација]] и [[Славјаномакедонски народноослободителен фронт|Славјаномакедонскиот народноослободителен фронт]] ги изразувале барањата на Македонците од овој дел за создавање на македонска самостојна држава. Меѓутоа КПГ и ЕЛАС започнале преговори со грчката емигранска влада за создавање на единствен грчки антифашистички фронт, а едно од главните барања на грчките десничарки организации и партии било затворањето на македонското национално прашање. Отука [[ЕЛАС]] и КПГ издале наредба за растурање на [[СНОФ]] и македонските партизански одреди. Македонските воени и политички водачи не се согласиле со оваа политика и одбиле да ги растурат своите единици и одлучиле да премината на територијата на [[Вардарска Македонија]]. Македонските партизански одреди од Егејска Македонија во [[Битола]] ја формирале Првата егејска бригада и учествувале во завршните операции за ослободување на [[Вардарска Македонија]]. ===Македонците по Втората светска војна=== ==== Македонците во Грчката граѓанска војна ==== {{Главна|Македонците во Грчката граѓанска војна}} [[Податотека:Markos Vafiadis.JPG|мини|лево|150п|десно|[[Маркос Вафијадис]]]][[Податотека:Nof 2.jpg|мини|десно|300п|Група Македонки, учеснички во Граѓанската војна во Грција (1946 - 1949) на страната на Демократската Армија]] По завршувањето на [[Втората светска војна]] политичко-општествената состојба воо Грција била сложена поради недоразбирањата во грчката колициска влада и вмешувањето на западните сили во внатрешните грчки работи. По повлекувањето на германсата армија, [[ЕЛАС]] дозволила англиските сили да се распоредат во [[Атина]], главниот град на [[Грција]]. Во есента 1944 година десните политички партии во владата на [[Гергиос Папандреу]] ги принудиле министрите од [[ЕАМ]] да поднесат оставки. Набргу потоа главната англиска команда побарала од [[ЕЛАС]] да се разоружна, но таквиот предлог бил одбиен од [[Комунистичка партија на Грција|Комунистичката партија на Грција]] и се разврзал судир кои траел еден месец. Судирот завршил со пораз на [[ЕЛАС]] и бил склучен договор во атинското предградие [[Варкиза]] во февруари 1945 година. Според овој договор [[ЕЛАС]] требало да се разоружа и да ги растури своите сили. Меѓутоа постигнатиот договор не ја смирил состојбата туку претставувал вовед во [[Граѓанска војна во Грција|Граѓанската војна во Грција]]. Грчката влада на чело со генералот [[Николаос Пластирас]] започнала со прогон и апсења на сите демократски дејци во Грција, а особено на удар се нашле членовите и симпатизиерите на [[КПГ]]. Сосотојбата во [[Егејска Македонија]] била уште по сложена. Во овој дел на Македонија, грчките владини сили, потпомогнати од англиските вооружено формации, извршиле палења, убиства и силувања низ макеоднските села. Таквата состојба ги принудила Македонсците да започнат со организирање на борба против грчките владини и англиски сили. Во 1945 година била создадена македонската организација [[Народно Ослободителен Фронт|Народно ослободителен фронт (НОФ)]] кој во текот на целата [[Граѓанска војна во Грција|Граѓанската војна во Грција]] била гравен претставник на Македонците и нивните барања за решавање на македонското прашање. [[Податотека:Makedonci NOF.JPG|thumb|300px|десно|Вооружени Македонци од Воденско, организирани во НОФ, 1946.]] Во 1946 година десничарската влада ги фалсификувала изборите и потоа преку плебисцит издејствувала враќање на грчкиот крал и возобновување на монархијата во Грција. Овие случување ја потикнале [[Комунистичка партија на Грција|Комунистичката партија на Грција]] да ја создаде [[Демократска армија на Грција|Демократската армија на Грција (ДАГ)]] и да започне отворена вооружена војна против владата во [[Атина]]. Набргу потоа доаѓа до преговори помеѓу [[ДАГ]] и [[НОФ]] од кој произлегол договорот за организациско потчинување на македонските партизански сили под командата на [[ДАГ]] и [[КПГ]]. Во текот на 1947 година [[ДАГ]] и македонските сили создале голема слободна територија помеѓу планините [[Вичо]] и [[Грамошта]], [[Џена]], [[Пајак (планина)|Пајак планина]], [[Кајмакчалан]], [[Каракамен]] како и во источниот дел на [[Егејска Македонија]]. Успешното дејствување на левичарските и македонските сили, ја принудиле десничарската влада да издаде наредба за стационирање на големи владини сили во сите градски центри како и присилно иселување на селското население и нивно смествување по градовите. Целта на оваа мерка е да се ослаби [[ДАГ]] која што се снабдувала со борци и храна претежно од селската средина. Во 1947 година била клучна за исходот на граѓанската војна. [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]] активно се вклучиле во случувањата во Грција, тие согласно т.н ''Труманова доктрина за спас на капитализмот во Грција'' дале финансиска и воена помош за грчката влада, а грчките владини сили започнале офанзива. Од друга страна пак главниот секретар на КПГ, [[Никос Захаријадис]] направил погрешна проценка дек во 1948 година ДАГ ќе брои 65 000 борци и дека цела [[Егејска Македонија]] ќе биде ослободена. Тој влијаел да се напушти герилскиот начин на војување и да се преземе фронтовско војување со владините сили. Кон крајот на 1947 година на слободната територија во егејскиот дел на Македонија се формирала [[Привремена демократска влада на Грција ]] на чело со [[Маркос Вафијадис]], во оваа влада подоцна имало еден Македонец кој ја извршувал должноста министер. [[Податотека:zachariadis.jpg|мини|лево|150п|[[Никос Захаријадис]] ]][[Податотека:Begalci.jpg|thumb|десно|300px|left|Деца бегалци ја преминуваат границата меѓу [[Грција]] и [[СР Македонија]] непосредно пред нападот на грчките владини сили]] Во 1948 година двете завојувани страни започнале со подготовски за завршување на војната.Грчките владини сили броеле 300 000 војници и биле потпомогнати од 60 000 вооружени цивили, [[ДАГ]] располагала со 45 000 борци кои биле вооружено со лесно пешадиско оружје и биле обучени за герилско војување. [[ДАГ]] под влијание на комунистичкото раководство, превенствно на Захаријадис, ја напушта герилската тактика и прифаќа дирекетен судир со владините сили, порадин таквата тактика се случиле неколку битки во кои се покажала надмоќноста на грчката владина арамија, [[ДАГ]] и македонските сили се нашле во тешка положба. Во текот на тешките борби била донесена [[Информбиро|Резолуцијата на Информбирото]] за состојбите во [[КПЈ]] и [[Југославија]], која што негативно влијаела врз левичарските воени и политички сили во Грција. Захаријадис го искористил овој документ и ги обвинил југословенските раководители дека тие се виновни тешката положба на левичарските сили во Грција, поради овој настап на Захаријадис левите сили во Грција ја изгубиле помошта и поддршката од [[Југославија]]. Захаријадис набргу потоа направил уште една клучна грешка, го отстранил [[Маркос Вафијадис]] од сите раководни позиции, а [[ДАГ]] останала без еден од своите најдобри воени раководители. Во 1949 година [[Демократска армија на Грција|Демократската армија на Грција]] под своја контрола ги имала само планинските рени во западните и југозападните делови во [[Егејска Македонија]]. Наоѓајќи се во тешка положба, под влијани на Захараијадис, [[КПГ]] се обидела под паролата [[Обединета Македонија]] да придобие што поголем број на Македонци во редовите на [[ДАГ]]. Меѓутоа левичарското движење се наоѓало пред катастрофален пораз. Кон крајот на граѓанската војна доаѓа до битките кај [[Вичо]] и [[Грамошта]] во кои [[ДАГ]] била поразена, а левичарските раководители и остатоците од нејзините сили биле принудени да се повлечат на територијата на [[Албанија]] со што завршила [[Грчка граѓанска војна|Грчката граѓанска војна]]. Во текот на оваа војна загинале 51 000 членови на [[ДАГ]], од нив 21 000 души биле Македонци. Во периодот помеѓу 1945 - 1949 година грчките владини сили стрелале околу 6 000 Македонци и Грци, а околу 40 000 грчки граѓани, меѓу кои и голем број на Македонци, биле интернирани на грчките острови. Околу 90 000 Македонци и Грци биле принудени да емигрираат поради владината репресивна политика. Околу 50 000 Македонци емиграрале во Југославија, а околу 20 000 Македонци се населиле во [[Советскиот Сојуз]] и источноевропските комунистички држави. ====Македонците во југословенската федерација==== {{Главна|Македонците во југословенската федерација}} {{quote|''Едноумието во Република Македонија, во периодт меѓу 1945-1990 година остави свои последици: не ни дозволи на нашето да гледаме со наши очи, како што настоеше да не подучи и насочи Крсте Мисирков. На таа редуцирана, лимитирана, осакатена македонска Македонија, која речиси комај половина век за нос ја влекле светиниколски лимари, велешки исполџии, мавровски цревари, тиквешки алваџии и скопски бозаџии, или чибукчии или прилепски полумајтапчии... <ref group="ˣ" name="xx_55"/>''|'''Гане Тодоровски'''|'''Лекции по самопознавање, Збор до два за една книга со неопходни знајби од националната историја''' <ref>Верољуб Андоновски, Сто години сегашност, Скопје, Култура, 2003</ref>}} [[Податотека:22cento42.jpg|мини|лево|150п|[[Методија Андонов - Ченто]]]][[Податотека:Првата влада на ДФМ во 1945 година.jpg|мини|десно|350п|Првата влада на ДФМ во 1945 година]] [[Податотека:Telegrama Britanija januari 1945.jpg|мини|Телеграма на британската Влада, која „не одобрува федерација меѓу Југославија и Бугарија.“ Таа го прифаќа формирањето на македонската држава во Федеративна Југославија, но ќе е спротивстави на формирањето на голема македонска држава со аспирации кон грчки територии. (јануари 1945)]] Периодот по Третото заседание на АСНОМ во [[1945]], па сè до осамостојувањето на [[Република Македонија]] во 1991 година, претставува единствен и во основа неделив, но во историско-периодизациска смисла во него може да се издвојат неколку покарактеристични етапи <ref>Со преименувањето на АСНОМ во Народно собрание на ДФ Македонија и со формирањето на првата Влада на ДФ Македонија на 16 април 1945 година започна првата етапа, односно периодот на ''административно- централистичкото управување'' и на етатизација во кој, освен кон обновата и изградбата на земјата, активностите беа насочени и кон јакнењето на федерацијата и на нејзината власт. Во 1953 година започнал Периодот на експериментот ''„самоуправување“''. Периодот во кој КПЈ ја остваруваше нејзината најприоритетна задача, односно ''„борбата за работничко самоуправување“'', траеше дваесеттина години. Замислената трансформација, која во јавноста го доби слоганот –''„фабриките на работниците“''. Од почетокот на седумдесеттите години започна нова етапа, карактеристич на по обидите за воведување на политичкиот либерализам, делегатскиот систем и договорната економија (1971–1991). Тоа беа тенденции што природно се противставуваа една на друга така што не беше можно да се очекува успех. Во овој период беа извршени неколку промени во општествено-економскиот и политичкиот систем кои доведоа до криза во државата и создадоа услови за осамостојување на Република Македонија, како и на другите републики од тогашната СФР Југославија.</ref><ref>Периодот помеѓу 1944-1991 може да се подели на неколку потпериоди кои се разликуваат според организацијата на стопанскиот и политичкиот живот: асномски од 2 август 1944 до 16 април 1945, втор или период на административно - централистичко управување со економијата, трет период - самоуправување од 1953 до 1991 година, овој период некои историчари го делат на два потпериода. Прв од 1953 до 1970 година кога доминирале мерките за стабилизирање на сиситемот за самоуправување и вториот од 1971 година до 1991 година - период на делегатски сиситем и договорна економија</ref>. Со [[првото заседание на АСНОМ]] била формирана државата на македонскиот народ, меѓутоа само на еден дел од етно-географската територија на Македонија, односно на територијата на [[Вардарска Македонија]]. Голем дел од македонските национални дејци, членови на АСНОМ и истакнати борци за македонската кауза, создавањето на македонската држава во рамките на [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|југословенската федерација]] ја перцепирале како етапа во процесот на обединување на македонскиот народ и Македонија. Но со формирањето на првата [[Влада на Македонија од 1945|Народна влада]] на чело со [[Лазар Колишевски]] започнал период на партиското владеење и силна пројугословенска настроеност. Групација околу Колишевски сите барања за поголема самостојност на Македонија во однос на [[Белград]] ги жигосувале како непријателски и започнала пресметка со внатрепартиската групацијата која била именувана како ''автонмистичка'' и ''сепаратистичка''. Во оваа група биле: [[Димитар Влахов]], неговиот син [[Густав Влахов]], [[Михајло Апостолски]], [[Лазар Соколов]], [[Методија Андонов - Ченто]], [[Венко Марковски]], [[Емануел Чучков]], [[Павел Шатев]], [[Киро Глигоров]], [[Крсте Гермов]] - Шакир војвода, [[Петре Пирузе|Петре Пирузе - Мајски]]. Првата деценија на т.н народна власт била исполнета со брутаност врз обвинетите во текот на истражната постпака или во затворите, репресија, неосновани казни и создавање на цел сиситем на доушници. Власта презела мерки за пресметување со ''народните'' непријатели, ''класните'' непријатели и идеолошките неситомисленици. Постоела силна пројугословенска група во [[Комунистичката партија на Македонија]] која целосно се согласувала со политиката на [[Јосип Броз - Тито]], [[Александар Ранковиќ]] и [[Светозар Вукмановиќ – Темпо]]. Во оваа група биле: [[Видое Смилевски - Бато]], [[Страхил Гигов]], [[Цветко Узуновски]] и други, на чело со [[Лазар Колишевски]]. Кариерата на овој македонски политичар започнала во 1945 година како прв македонски премиер, а му завршила кон крајот на 80 - те години на [[XX век]]. Во текот на речиси 40 години целокупната власт во Македонија, дирекно или формално се наоѓала во негови раце. [[Славко Милосавлевски]] и [[Крсте Црвенковски]] периодот на владеењето на Колишевски го опишале со следниве зборови: : ''четиридецениското владеење ( на Колишевски б.н) ја карактеризира заканата со затвори, пресии и со одмазда. За него и за сите политичари од сталинистичка провиниенција, националното прашање е комплетно решено со победата на револуцијата. Секој облик на покренување на некои национални права за него е израз на национализам. Во гракањето против негативното, деформираното, контрареволуционерното, против непријателите на социјализмот и интегритетот на Југославија, ја изразува сета напластена деструктивна енергија и класносвесна, интернационалистичка психа. Се покажа како голем мајстор за разоткривање на национализмот, во разобличување на шовинизмот и во фиксирањето на ирдентизмот и сепаратизмот... Хегемонијата, пак, и унитаризмот во неговиот [[вокабулар]] не постојат како негативни поими'' <ref>Крсте Црвенковски, Славко Милосавлевски, Нашиот поглед за времето на Колишевски, Мисла, Скопје, 1994</ref> [[Податотека:Членови на ВМРО - ПРАВДА.jpg|мини|десно|250п|Членови на централниот кординационен одбор на ВМРО - ПРАВДА (1949-1950): [[Глигор Крстевски]], [[Дане Поповски]], [[Костадин Смичковски]] и [[Љубен Костоски]]]] Во февруари 1945 година бил формирана институцијата Јавен обвинител, а во август 1945 година бил донсен Законот за уредување на народните судови. [[КПМ]] имала целосна контрола над милицијата и [[Одделение за заштита на народот|Одделението за заштита на народот]] (ОЗН)<ref>Од 1946 година ОЗН била преименувана во Управа за државна безбедност и била под јурисдикција на Министерството за внатрешни работи</ref>. Ова одделение било посебно користено од страна на [[КПМ]] за пресметка со своите неситомисленици и политички претставници. Политичките права и слободи на граѓаните биле ограничени со ''Законот за кривични дела против народот и државата'', ''Законот за видовите на казни'' и ''Законот за печатот''. [[Комунистичката партија на Македонија]], односно [[КПЈ]], станала единстевн арбитер во општествотото. Бил воспоставен крвичен сиситем во кои доушништвото имало голема улога, а секое јавно истапување било следено од [[Управа за државана безбедност|Управата за државана безбедност]]. Пројугослвенската група околу [[Лазар Колишевски]] без судски или монтирани процеси се пресметала со т.н ''автомомисти'' и ''сепаратисти'', но и со сите останат кои не ја приваќале ''линијата на Партијата''. Македонските дејци кои се залагале за поголема политичка и економска самостојност на Македонија во однос на федерацијата биле жигосани како идеолошки непријатели на [[КПЈ]] и [[ФНРЈ]]. Најголемиот пример за оваа жестока пресметка е судскиот процес против [[Методија Андонов - Ченто]], на [[Петре Пирузе]] му била оземена партизанската споменица, Соколов и Хаџи Панзов и други биле ставени ''под сенка'', а [[Димитар Влахов]] бил отстранет. Во периодот по создавањето на македонската држава се појавиле погледи во однос на македонското прашање кои не биле на линијата на [[КПМ]], односно се поставило прашањето за [[Обединета Македонија]]. Започнал национален процес во кој македонските ученици и студенти го истакнале своето незадоволство од решавањето на македонското прашање, а се појавиле и оделни илегални групи кои се повикале на илинденската традиција и [[ВМРО]], види: [[Демократски Фронт на Македонија „Илинден 1903“]], [[ВМРО на Тренчев - Терзиев]], [[ВМРО-СДРМА]] и [[ВМРО - ПРАВДА]]. За овој период сведоштво оставил и [[Блаже Ристовски]] кои истакнал: : ''Барем во тие денови на нашата заедничка активност , ние не презедовме, ниту планиравме никаква терористичка акција. Ако не бевме откриени, можеби и ќе дојдеше до тоа, но... Исто така е важно да се нагласи дека нашата група беше самородна и немаше никакви врски со никаква организација, ниту пак имаше некакво име и разработена програма. Тоа беше еден видлив израз на младешкото незадоволство од постојната ситуација во врска со решението на македонското национално прашање во Југославија, изблик на нашиот македонскиот патриотизам, но без нужната идеолошко-политича подготовка и без точна претстава за историските процеси,, настани и личности...'' <ref>Д-р Стојан Ристески, Судени за Македонија (1945-1985), Охрид, 1995</ref> Во овој период дејствувале остатоци на [[балисти]]те како и разни албански националстички организации кои се залагале оставарување на идејата за [[Голема Албанија]], односно за отцепување на западниот дел од [[НРМ]]. Овие структури дествувале сред албанското малцинсво но структурите на државната безбедност се пресметале со нив. Во 1948 година започнал периодот на [[Информбиро]]то, види [[Информбирото и Македонија]], а во 1949 година започнала колективизацијата на селото, преплетувњето на овие процеси го означуваат најсталинистичкиот период во историјата на македонскиот народ и неговата современа држава. Истовремено се започнало со идеолошки чистки исполнети со засилена репресија во тогашните затвори и логори, радикализација на аграрната политика, политичко самоволие, непочитување на правото и слично. На [[Голи Оток]] биле испратени 883 Македонци <ref>Драган Марковиќ, Истина о Голом Отоку, НИН 28.12.1988</ref>, а меѓу нив се нашле: [[Панко Брашнаров]], [[Петре Пирузе]], [[Павел Шатев]], [[Богоја Фотев]] и др. Во првата половина на 50 - те години на 20 век, и покрај партиската хегемонија во сите сегменти во општеството<ref>Славко Јаневски, Четврта изложба на уметниците во Македонија, Нов ден, 3, 1949</ref>, се појавила нова генерација на уметници, научници и културни дејци кои не сакале да се ограничуваат во рамките на т.н ''социјалистички реализам''. [[Крсте Црвенковски]], тогашен висок функционер на [[Комунистичката партија на Македонија]] се залагал за слобода во творештвото, истакнувајќи дека: ''социјализмот е таков систем што треба да му овозможи секому до крај да ги манифестира своите способности'' <ref>Крсте Црвенковски, Демократија и култура, Разгледи\1954</ref>. Кон крајот на 50 - те години се почувствувал нов бран на македонски национални чувства сред македонската интелигенција. Оваа генерација негодувала на надворешната политика на [[СФРЈ]], зошто се барале национални права за Македонците во пиринскиот дел, но не и за Македонците во егејскиот дел, зошто нема програма за обединување на Македонија. [[Податотека:Krste Crvenkovski.jpg|мини|лево|150п|[[Крсте Црвенковски]]]][[Податотека:lazar kolisevski.JPG|thumb|десно|230px|[[Лазар Колишевски]]]] Во јули 1963 година, [[Лазар Колишевски]] бил отстранет од кормилото на [[КПМ]] и бил заменет со [[Крсте Црвенковски]]. Доаѓа до генерациска смена сред Партијата, во нејзиното раководство се нашле помлади кадри кои се залагале за демократизација на целиот систем и слобода во творешвото. На една од седниците на Централниот комитет на СКМ, односно на [[КПМ]], под раководство на Црвенковкси се дискутирало за две особено важни прашања, борба против бирократизмот и отстварување на поголема национална рамноправност. Тито веќе дал благослов за изработка на нов устав и изразил подготовеност за нов облик на демократија, но и со новиот устав и понатаму цела моќ во државата се наоѓала во [[Белград]], односно во рацете на [[Јосип Броз - Тито]]. Таквата политика создала услови, покрај бранот на студенски протести во светот, во 1968 година да дојде до силно раздвижување на студентите во Југославија. Македонските студенти не настапиле силно како белградската младина, но Македонија била погодена од силен бран на националистички чувства во [[Тетово]] и [[Гостивар]] во декември 1968 година. На денот на албанското знаме во [[Социјалистичка Автономна Покраина Косово|покраината Косово и Метохија]] се случиле масовни демостранци на кои се побарало Косово да добие стстус на Република. Набргу немирите, на 22 и 23 декември се пренеле во [[Тетово]] и [[Гостивар]]. Еден дел од албанските претставници изразиле јасни сепартаистички тенденции, односно отцепување на делови од западна Македонија и нивно припојување кон [[Албанија]]. Со доаѓањето на [[Крсте Црвенковски]] на чело на [[КПМ]] се содала една група околу него која се залагала за реформи на системот и улогата на Партијата. Оваа интелектуална група направила неколку такви обиди во почетокот на 70 - те години на [[XX век]], но целиот тој процес завршил со т.н ''пресметка со либералите''. Најпрво биле отстранети т.н либерали во [[Социјалистичка Република Србија|Србија]], а веднаш потоа се започнало со подготовки за нивно отстранување во Македонија. Во јануари 1973 година било одржано проширена седница на претседателството и на Извршниот комитет на ЦК на СКМ, односно [[КПМ]]. На седницата биле наведени имињата на сите лица кои требало да бидат нападнати и да бидат отстранети од политичкиот живот <ref>Стојан Андов, На мој начин, Матица макеоднска, Скопје, 2003</ref>. Како ''либерали'' во Македонија биле жигосани: [[Ќамуран Тахир]], [[Томислав Чокревски]], [[Милан Недков]], [[Димитар Мирчев]], [[Славко Милосавлевски]], [[Љупчо Арнаудосвки]] и др. Како главен претставник на либерализмот во Македонија бил нападнат [[Крсте Црвенковски]]. Тој на XXXVI седница на ЦК на КПМ бил политички дисквалификуван, а самата седница била оценета како пресвртница во пресметката со либерализмот и национализмот во Македонија <ref>Славко Милосавлевски, Страв од промени, Комунист, Скопје, 1991</ref>. По отстранувањето на Црвенковски, на политичката сцена во Македонија повторно се вратил [[Лазар Колишевски]]. [[Податотека:Драган Богдановски.jpg|мини|лево|150п|[[Драган Богдановски]]]] Во средината на 70 те години силна активност сред македонската емиграција развил [[Драган Богдановски]]. Тој за првпат ќе биде оквалификуван како противник на Југославија по состанокот со [[Владо Дапчевиќ]], еден од творците на Новата комунистичка партија на Југославија, формирана со поддршка од тогашниот [[СССР]]. Донесена е одлука за доведување на Драган Богдановски во Југославија и негово судење. Како раководител на [[Движење за ослободување и обединување на Македонија|ДООМ]] во [[1977]] г. Богдановски е киднапиран во Париз и доведен во Југославија. Него го киднапираат припадници на СДБ, во станот на друг член на ДООМ, и со дипломатско возило е пренесен во [[Љубљана]], а подоцна и во [[Скопје]]. Со врзани очи бива одведен во полициски објект во близина на [[Македонски Брод]] каде што е под истрага 18 месеци. Судскиот процес против него е организиран зад затворени врати, на кој процес е осуден на 13 години затвор, од кои издржува 11 години во затворот [[Идризово]]. Кон крајот на седумдесеттите години [[СФРЈ]] западна во најсложената политичка и економска криза. Во почетокот на мај 1980 година, по смрта на [[Тито]], иако било воведено колективно Претседателство во државата и во СКЈ, меѓутоа тие органи не можеа да се снајдат и успешно да ја водат државата која остана без дотогашниот неприкосновен авторитет. Титовото име уште десетина години беше употребувано како синоним на иднината и како обединувачко лого на државата, но се појасно стануваше дека нејзе и претстои распаѓање. Летото 1980 година економската нестабилност кулминираше со најголемата инфлација во повоена Југославија, од 45%. Опаѓаше животниот стандард, се зголемуваш е незадоволството и порасна националната нетрпеливост. По долги недоразбирања, натегања и дискусии која република да предложи претседател на Југословенската влада, во почетокот на 1989 година за претседател на Владата беше избран [[Анте Марковиќ]], по националност Хрват. Треба да се констатира дека Марковиќ со неколку владини либерални и реформски потези до извесен степен ја врати довербата кај народот. Неговата политика добила голема поддршка во Македонија. Сепак, [[Социјалистичка Република Словенија|Словенија]] и [[Социјалистичка Република Хрватска|Хрватска]] кои подолго време се подготвуваа за осамостојување, незадоволни од тоа што воопшто и се случи изборот на премиер, му ја откажаа довербата и одбија да ги уплатуваат обврските кон федерацијата. Србија, пак, како одговор на тоа, изврши упад во платниот промет, присвојувајќи голема сума средства од федерацијата. Барањето за поголем воен буџет од страна на [[ЈНА]], која веројатно имаше тајни планови воено да интервенира, не го одобри Анте Марковиќ и тоа го посочи како причина за да се повлече од премиерската функција. Конкретниот чин за распадот на [[СФРЈ]] беше референдумот на СР Словенија од [[23 декември (настани)|23 декември]] [[1990]] година, кога 88,5% гласаа за истапување на оваа република од федерацијата, а чинот на осамостојувањето беше проследен и со неколкудневна војна по која Словенија, поддржана однадвор, немаше никакви шанси да остане во федерацијата. ==== Македонците во пиринскиот дел ==== [[Податотека:Потомците на Гоце Делчев пред неговиот споменик во Градскиот парк во Скопје.jpg|мини|десно|330п|Потомците на Гоце Делчев пред неговиот споменик во Градскиот парк во Скопје (1946). Сестрите на Гоце, Тина и Велика (четврта и петта од лево) и внуката Лика Чопова (последната десно)]] Македонскиот народ, непосредно по завршувањето на војната, беше опседнат со проблемот на неговото обединување. Ова дотолку повеќе и поради трагичните настани за време на [[Граѓанската војна во Грција]]. На тоа го упатуваа и многубројните повици за време на војната кон неговото обединување. Тоа прашање стана особено актуелно во пиринскиот дел од Македонија. По освојувавњето на власт од страна на [[Татковински фронт (Бугарија)|Отечествениот фронт]] во Бугарија, се појавила надеж дека е можно или дека е блиску и обединувањето на македонскиот народ од трите дела на Македонија. На многу голем одглас и прифаќање во Бугарија наидоа достигнувањата во конституирањето на Македонија како држава во југословенската федерација, без оглед на степенот на нејзината самостојност. Македонската емиграција, а и некои официјални органи на Бугарија, повикуваа да се примени истиот модел на македонската државност што беше остварен во Југославија, односно во вардарскиот дел од Македонија. Бугарија и се приближи на Југославија, меѓу другото, и поради претстојните мировни преговори во [[Париз]], 1946 година, т.е. нејзиното ослободување од воени репарации па, иако формално, сепак прифати некои југословенски барања за решавање на македонското национално прашање. Но, на Париската мировна конференција македонското прашање не било поставено како југословенско барање за негово решавање, туку било одбегнато меѓу другото и поради грчкото противење. Тоа било неформално поставено во контекстот на територијалните претензии на Грција спрема Југославија, односно Македонија. Сепак, по потпишувањето на Париските мировни договори во 1947 година, како и на билатералните спогодби меѓу ФНР Југославија и НР Бугарија истата година на Блед, дојде до интензивирање на меѓусебната соработка, а во тие рамки и на бугарското признавање на македонската нација, нејзината култура и историја. Во рамките на познатата ''„културна автономија“'' во пиринскиот дел од Македонија беа отворени македонски училишта и неколку институции од областа на културата. Се интензивираа и преговорите за создавање федерација меѓу двете земји, со вклучување на Македонија, како можност за трајно решавање на македонското прашање, како што бараа македонските програмски документи – обединување на македонскиот народ. [[Податотека:PetrePrlicko.jpg|мини|лево|150п|[[Петре Прличко]]]] Централниот комитет на БРП(к) уште на Десеттиот пленум од 9 август 1946 година донел посебна резолуција по која се создала поволна клима за Македонците. Подоцна, на Третата обласна конференција на БРП(к) во [[Горна Џумаја]] (денешен Благоевград), меѓу другото, било побарано да се работи на широк културен план преку заемни посети и културна размена за зближување на Македонците од двата дела на Македонија и изучување на македонската историја во пиринскиот крај. Истовремено било побарано отворање македонска книжарница и областен државен театар во Горна Џумаја. Книжарницата била отворена на 1 мај 1947 година, а на 7 ноември истата година и театарот. Првата претстава била ''„Печалбари“'' од [[Антон Панов]], во која учествувале и глумците [[Петре Прличко]] и [[Тодорче Николовски]]. Од Македонија во театарот во Горна Џумаја биле испратени артистите [[Илија Милчин]], [[Крум Стојанов]] и [[Вера Вучкова]]. За Пиринска Македонија есента заминале и стотина учители, кои во повеќе села и градови ги изучувале децата на македонски литературен јазик. Тогаш 43 години по загинувањето, од [[Софија]] во [[Скопје]] беа пренесени моштите на [[Гоце Делчев]], со што беше исполнета желбата на неговите соборци тие да бидат погребани во слободна Македонија. Сместени во саркофаг изработен посебно за таа цел, тие тргнаа од Софија кон тогашна Народна Република Македонија на 7 октомври 1946 година и преку Пиринска Македонија, [[Струмица]] и [[Штип]] стасаа во [[Скопје]] на 10 октомври. Нив на претставниците на Македонија им ги предадоа раководители на [[Илинденската организација]]. На свеченото испраќање за да се збогуваат од Гоце дошле околу 5 000 Македонци од повеќе места во Бугарија. Посмртните останки во присуство на највисоки македонски раководители беа погребани во [[Црква „Св. Спас“ - Скопје|црквата „Свети Спас“]], а на овој голем чин присуствувале и неговите живи сестри - Тина Андонова, Лика Станишева и Елена Пејнерџиева. На пописот во 1946 година само во Пиринска Македонија околу 70 отсто од населението се запишало како Македонци. Тогаш во Бугарија како Македонци се декларирале околу 180.000 лица. Уште еднаш во наредниот попис, во 1956 година ќе се потврди ова иста бројка, само нешто зголемена. Според официјални бугарски извори, тогаш ќе бидат пребројани точно 187.789 Македонци. Од 282.015 жители во Пиринска Македонија, 63.7 отсто или 178.862 ќе се запишат како Македонци. Во 1948 година поради Резолуцијата на [[Информбиро]]то доаѓа до влошување на односите помеѓу Бугарија и Југославија со што беше ставен крај на надежите за интегрално решавање на македонското национално прашање, а ''„културната автономија“'' згасна. За Македонците од Пиринска Македонија 1948 година беше една од најстрашните години. [[Герасим Тодоров]] од селото [[Влахи]], родното место на [[Јане Сандански]], една година пред тоа формира илегална организација, а штом бугарските комунисти го дознаа тоа доведоа полиција од речиси цела држава и го блокираа целиот регион со триесетина села и градови. Блокадата траеше повеќе од еден месец, а желбата Македонија да ја видат обединета со живот ја платија неколку десетици Македонци. [[Податотека:Герасим Тодоров.jpg|мини|лево|150п|[[Герасим Тодоров]]]] Четворица Македонци биле ликвидирани без судење, а осуммина обесени откако им биле изречени смртните пресуди. [[Солун Георгиев]] ([[Македонци|Македонец]] до фанатизам), бил мачен и испитуван во селското училиште на [[Влахи]], а потоа убиен. [[Асен Драчев]] го врзале и го претепале до смрт, како и [[Ванчо Танчев]] и [[Васил Адамов]]. [[Петар Донков]] од селото [[Оштава]], по жестоките тепања во подрумите на МВР на Сандански, умрел во затворот во Благоевград. [[Димитар Павлов]] од [[Мал Врбовник]] бил убиен со уште неколкумина другари. Се претпоставува дека го ликвидирал агент-провокатор, негов близок роднина. Подоцна неговата ќерка Искра била затворена и повеќе месеци свирепо измачувана во благоевградскиот затвор. По изречувањето на смртните пресуди во затворот во [[Горна Џумаја|Благоевград]] биле обесени [[Илија Чопев]], [[Асен Михајлов]] од селото Оштава, [[Јанчо Јанев]] од [[Кресна|Гара Пирин]], [[Андреј Спасов]] од [[Влахи]], [[Георги Тополигов]] од Петрово, [[Смилен Гаргов]] од [[Џигурово]]. Тогаш биле обесени и двајца офицери на бугарската армија, како и двајцата Македонци, полковникот [[Стојне Бајчијски]] и потполковникот [[Димитар Кузманов]], кои тие денови дошле од [[Софија]] и се приклучиле на четата на [[Герасим Тодоров]] со намера да пребегаат во Грција. Од осудените на смрт само тројца се спасиле од бесилка. На свештениците [[Иван Џолев]] од [[Катуница]] и [[Стефан Камбитов]] од [[Падеш]] и на д-р [[Петар Митов]] од [[Кресна|Гара Пирин]] смртните пресуди им биле заменети со доживотна робија. Крум Монев од село [[Оштава]], кој поради тоа што бил малолетен го осудиле на 15 години затвор, по излегувањето на слобода подготви посебен албум на сите што настрадале во злокобната 1948 година. Во неа ќе ги забележи имињата и на уште шеесетина Македонци, кои најдобрите години од животот ги минаа по бугарските затвори. По доаѓањето на [[Тодор Живков]] на власт во Бугарија доаѓа постепена промена на политиката кон Македонците. Овој бугарски политичар презел мерки за укинување на ''„културната автономија“''. Самиот Живков истакнува: : ''„Откако го зазедов местото прв секретар на партијата и особено претседател на владата, се зафатив да го расчистам тоа трагично наследство. Се враќам со мислите назад и со многу тага за бесповратно изминатите години, се сеќавам дека тогаш го посетив пиринскиот крај... Ја презедов таа обиколка за да видам како и од каде да ја започнам подготовката за референдум. За да покажам јасно какво население живее во тој крај. За мене беше определено јасно дека треба да отидам на референдум и да ја ликвидираме наложената ’културна автономија‘“.'' <ref>Живков Т., Мемоари, С., 1997</ref>. Политиката на Живков кон Македонците завршува со целосно негирање на македонската нација. Нигирањето започнало во 1957 година кога бугарската наука започнува со претставување на македонската историја и македонскиот јазик како бугарски. Постојат повеќе примери, еден од нив е [[Дино Ќосев]] кој во 1963 година најавил ново разбирање за Гоцевата личност <ref>Клисуров Д., Освободителното дело на народа е несъкрушимо, Работничко дело, 1. VIII. 1963</ref>. Отука Ќосев ([[Псевдоним|алиас]] Д. Клисуров) објавил неколку дела. Во 1967 година ја објавил својата книга за Делчев, а истата таа целосно била внесена како прилог кон писмата на Гоце Делчев, најавени 1967 година, а објавени во 1968 година. Ќосев во својата книга го прикажува Гоце како личност од бугарското национално - ослободително движење, како ''верен ученик и следбеник на апостолот Васил Левски'' и поборник за идејата за обединување на бугарската нација. Оваа политика својата конечна форма ја добива на партискиот пленум од 1963 година, според Живков: : ''На тој пленум се потцрта: македонска нација нема.'' [[Податотека:KrumMonev.jpg|мини|лево|150п|[[Крум Монев]]]] Таквата политика ги раздвижува Македонците од пиринскиот дел. Тие во средината на 60 - те години започнале борба против денационализацијата и асимилацијата на Македонците во Пиринска Македонија. Биле формирани повеќе организации кои застанале на линијата за заштита на македонската национална самобитност. Во 1963 година бил формиран [[Сојуз на борците за обединување на Македонија|Сојузот на борците за обединување на Македонија]], а веќе следната година била формирана [[Единствена обединета македонска организација|Единствената обединета македонска организација]] на чело со [[Христо Пелтеков]]. На [[15 април]] 1968 година во [[Петрич]] била формирана [[Независна македонска организација Илинден|Независната македонска организација Илинден]], а истата година во [[Софија]] било формирано [[Александар Македонски 1970|Движењето за самоосознавање и за признавање на македонската нација „Александар Македонски 1970“]]. Македонската национална свест во пиринскиот дел со јасни зборови ја претставил [[Крум Монев]]: :''”Ах, Пирине, Пирине, мој! Ти си ми најголемата гордост. Ти си нашата чудесна легенда, ти најпосле си најголемиот и најубав бисер врз круната на поробената и парчосана Македонија!... Јас сум се заколнал дека во бугарска касарна моја нога нема никогаш да стапне... Јас одам да си го исполнам долгот кон Македонија, а не кон Бугарија!... Ако ја немав несреќната Македонија, дали одвај ќе успеев да оздравам како човек, кој оди со двете нозе и не се потпира на своите раце, т.е. не лази!“'' <ref>Крум Монев, „Македонија мојата потпора“</ref>. Падот на комунизмот во Бугарија ги раздижил Македонците во пиринскиот дел. Тие презеле повеќе активности. Во 1989 година во Софија е формирано Независно здружение - Македонска организација Илинден (ВМРО - независна), од која подоцна се разви ТМО ВМРО - независна Илинден; водач: [[Георги Солунски]]. Во 1990 година е основан Сојузот на македонските културно-просветни друштва (СМКПД) во Бугарија. Истата година се случиле повеќе настани: мирни демонстрации во Софија на стотина Македонци од Софија и од Пиринска Македонија. Врачена Петиција до Народното собрание на НР Бугарија, во Сандански е формирана Обединетата македонска организација (ОМО) Илинден; водач: [[Стојан Георгиев Томовичин]]. масовен собир на Македонците крај гробот на [[Јане Сандански]], со учество на околу 10.000 луѓе, објавена е ''Декларација'', ОМО Илинден и Илинден (ВМРО) - независна побараа регистрација, барањата се одбиени. На 6 јуни ОМО-вци во „[[штафетен штрајк]]“, применета е полициска сила. Бојкот на првите [[парламентарни избори]] во Бугарија. Во с. [[Оштава]] полицијата го прекина одржувањето на Првиот конгрес на [[ОМО Илинден]], материјалите се запленети, а организаторите притворени. ==Независна самостојна македонска држава== {{Главна|Историја на Република Македонија}} Први парламентарни, повеќепартиски избори беа одржани на [[11 ноември]] [[1990]] година. На 11 ноември 1991 година, Собранието го изгласа и Уставот на државата. Се конституира првото повеќепартиско Собрание на Република Македонија, на 20 март 1991 годинабеше избрана [[Влада на Република Македонија]] - експертска, на чело со [[Никола Кљусев]] како претседател на Влада (за неа гласаа 83 пратеници, 17 беа против, а тројца воздржани), а [[Собрание]]то го избра за претседател на Република Македонија го избра [[Киро Глигоров]], а за потпретседател на претседателот е избран [[Љубчо Георгиевски]]. ==Наводи== {{наводи}} == Белешки == {{Reflist|group="ˣ"|refs= <ref name="xx_55">Гане алудира на комунистичките раководители по Втората светска војна. Пример: [[Лазар Колишевски]] е од [[Свети Николе]], или [[Страхил Гигов]] е од [[Велес]]</ref> }} == Поврзано == * [[Македонска историографиjа|Македонска историографија]] == Надворешни врски == * [[:s:Иван Иеракар|Иван Иеракар]] на Викиизвир. * [[:s:Писмо од Димитрие Боди до Владан Ѓорѓевиќ|Писмо од Димитрие Боди до Владан Ѓорѓевиќ за македонскиот јазик и пропагандите]] на Викиизвор. * [[:s:Писмо од Димитрие Боди до Владан Ѓорѓевиќ (2)|Писмо од Димитрие Боди до Владан Ѓорѓевиќ]] на Викиизвор. * [[:s:Писмо од Димитрие Боди до Министерството за надворешни работи|Писмо од Димитрие Боди до Министерството за надворешни работи]] на Викиизвор. * [[:s:Јован Цвииќ за македонските Словени|Јован Цвииќ за македонските Словени]] на Викиизвор. {{Историја на Европа}} {{Историја на Европа по земја}} [[Категорија:Историја на Македонија| ]] [[Категорија:Историја на македонскиот народ|*]] nr3r33sz9z0d6v757b61k4u40zm2b0u 0 1626 5577129 5472587 2026-06-14T22:27:58Z ~2026-35005-56 134176 под итни телефонски броеви менато амбуланта во итна медицинска помош, додадени празни места пред и после - кај броевите служба за информации, избришана - кај 13112 5577129 wikitext text/x-wiki [[Податотека:MKD_muni_nonn(Area_codes).png|мини|десно|300п|Карта на повикувачките броеви во Македонија]] Меѓународниот повикувачки број за [[Македонија]] е '''+389'''. Формати на броеви за Македонија: '''+389 2 xxxxxxx ''' географски броеви - Скопје <br /> '''+389 3x xxxxxx ''' географски броеви <br /> '''+389 4x xxxxxx ''' географски броеви <br /> '''+389 5xx xxxxx ''' додадена вредност, заеднички приход, жешки линии <br /> '''+389 7x xxxxxx ''' мобилни <br /> '''+389 8xx xxxxx ''' бесплатни, заеднички трошок '''1xx''' е генерален формат за краток број (на пр. 112 за итни случаи); форматот 10xx е за [[carrier access]]. == Повикувачки броеви == {| class="sortable wikitable" width="100%" !Мрежна група !Број !Општини покриени со бројот |- |[[Скопје]] |align="right"|2 |'''[[Град Скопје]]''': ''([[Општина Аеродром|Аеродром]], [[Општина Центар|Центар]], [[Општина Сарај|Сарај]], [[Општина Кисела Вода|Кисела Вода]], [[Општина Гази Баба|Гази Баба]], [[Општина Бутел|Бутел]], [[Општина Шуто Оризари|Шуто Оризари]], [[Општина Карпош|Карпош]], [[Општина Чаир|Чаир]], [[Општина Ѓорче Петров|Ѓорче Петров]])'', [[Општина Арачиново|Арачиново]], [[Општина Чучер-Сандево|Чучер-Сандево]], [[Општина Илинден|Илинден]], [[Општина Петровец|Петровец]], [[Општина Сопиште|Сопиште]], [[Општина Студеничани|Студеничани]], [[Општина Зелениково|Зелениково]] |- |[[Куманово]] |align="right"|31 |[[Општина Куманово|Куманово]], [[Општина Липково|Липково]], [[Општина Кратово|Кратово]], [[Општина Крива Паланка|Крива Паланка]], [[Општина Ранковце|Ранковце]], [[Општина Старо Нагоричане|Старо Нагоричане]] |- |[[Штип]] |align="right"|32 |[[Општина Штип|Штип]], [[Општина Пробиштип|Пробиштип]], [[Општина Радовиш|Радовиш]], [[Општина Свети Николе|Свети Николе]], [[Општина Конче|Конче]], [[Општина Карбинци|Карбинци]], [[Општина Лозово|Лозово]] |- |[[Кочани]] |align="right"|33 |[[Општина Кочани|Кочани]], [[Општина Делчево|Делчево]], [[Општина Берово|Берово]], [[Општина Пехчево|Пехчево]], [[Општина Виница|Виница]], [[Општина Македонска Каменица|Македонска Каменица]], [[Општина Зрновци|Зрновци]], [[Општина Чешиново-Облешево|Чешиново-Облешево]] |- |- |[[Струмица]] |align="right"|34 |[[Општина Струмица|Струмица]], [[Општина Валандово|Валандово]], [[Општина Василево|Василево]], [[Општина Босилово|Босилово]], [[Општина Ново Село|Ново Село]], [[Општина Дојран|Дојран]], [[Општина Богданци|Богданци]], [[Општина Гевгелија|Гевгелија]] |- |[[Гостивар]] |align="right"|42 |[[Општина Гостивар|Гостивар]], [[Општина Врапчиште|Врапчиште]], [[Општина Маврово и Ростуше|Маврово и Ростуше]] |- |[[Велес]] |align="right"|43 |[[Општина Велес|Велес]], [[Општина Кавадарци|Кавадаци]], [[Општина Неготино|Неготино]], [[Општина Демир Капија|Демир Капија]], [[Општина Чашка|Чашка]], [[Општина Градско|Градско]], [[Општина Росоман|Росоман]] |- |[[Тетово]] |align="right"|44 |[[Општина Тетово|Тетово]], [[Општина Јегуновце|Јегуновце]], [[Општина Боговиње|Боговиње]], [[Општина Брвеница|Брвеница]], [[Општина Теарце|Теарце]], [[Општина Желино|Желино]] |- |[[Кичево]] |align="right"|45 |[[Општина Кичево|Кичево]], [[Општина Македонски Брод|Македонски Брод]], [[Општина Пласница|Пласница]] |- |[[Охрид]] |align="right"|46 |[[Општина Охрид|Охрид]], [[Општина Струга|Струга]], [[Општина Вевчани|Вевчани]], [[Општина Дебрца|Дебрца]], [[Општина Дебар|Дебар]], [[Општина Центар Жупа|Центар Жупа]] |- |[[Битола]] |align="right"|47 |[[Општина Битола|Битола]], [[Општина Ресен|Ресен]], [[Општина Новаци|Новаци]], [[Општина Могила|Могила]], [[Општина Демир Хисар|Демир Хисар]] |- |[[Прилеп]] |align="right"|48 |[[Општина Прилеп|Прилеп]], [[Општина Крушево|Крушево]], [[Општина Кривогаштани|Кривогаштани]], [[Општина Долнени|Долнени]] |} == Мобилни префикси == {| class="sortable wikitable" width="100%" !префикс !Мобилна компанија |- | align"right" |070,071,072 |[[Македонски Телеком]] |- | align="" "right" |073 |[https://www.greenmobile.mk/ ГреенМобиле Прилеп],[https://mtel.mk/ МТЕЛ] |- | align"right" |074 |[[Телекабел]] |- | align"right" |075,076,077,078 |[[А1 Македонија]] |- | align"right" |079 |[https://www.mtel.mk/ МТЕЛ] |- |} == Итни телефонски броеви == {| class="sortable wikitable" width="100%" !Број !Значење |- |align"right"|112 |Полиција, Пожарна и Итна Медицинска Помош |- |align "right"|192 |Полиција |- |align"right"|193 |Пожарна |- |align"right"|194 |Итна Медицинска Помош |- |align"right"|195 |Центар за управување со кризи |- |align"right"|196 |Помош на пат (АМСМ) |- |align"right"|13112 |Планинска Спасителна Служба |- |align"right"|1188 |Служба за информации - Златна книга |- |align"right"|188 |Служба за информации - Македонски телеком |} {{Европа по тема|Повикувачки броеви во}} [[Категорија:Комуникации во Македонија]] [[Категорија:Повикувачки броеви во Европа]] abvdelx6ttqb6ht3yz75pp4s3gzqlyc 0 2051 5576921 5576832 2026-06-14T12:21:41Z Forbidden History 89259 /* Познати личности */ 5576921 wikitext text/x-wiki {{distinguish|Град Скопје}} {{Инфокутија Населено место |name =Скопје |settlement_type = [[Главен град|Главен]] [[Список на градови во Македонија|град]] |website = |image_skyline =Skopje landmarks.jpg |image_caption =<center>Од горе надолу, од лево кон десно: [[Камен мост (Скопје)|Камен мост]] • [[Македонски народен театар]] • [[Сули ан]] во [[Стара скопска чаршија|Старата чаршија]] • [[МРТВ]] • [[Порта „Македонија“]] • [[Воин на коњ (Скопје)|Воин на коњ]] • [[Скопско кале]]</center> |imagesize =250px |image_flag =|flag_link= |image_shield = |shield_link= |image_map = {{ Maplink|frame=yes|raw={"type": "ExternalData","service": "geoshape","ids": "Q384"}|plain=y|frame-width=325|frame-height=325|zoom=11|frame-lat=42|frame-long=21.433|stroke-width=1|stroke-color=#333333|id=Q384|title=Скопје}} <!-- Остави простор помеѓу "{{" и "Maplink", а во "ids" додај го "id" за други градови со Json проблем. Копирај го целиот "|raw:" после "|frame:"--> |subdivision_type =[[Список на држави во светот|Земја]] |subdivision_name =[[Македонија]] |subdivision_type1 =[[Региони во Македонија|Регион]] |subdivision_name1 = [[Скопски Регион|Скопски]] |subdivision_type2 =Општ. целина |subdivision_name2 =[[Град Скопје]] |subdivision_type3 =[[Општини во Македонија|Општини]] |subdivision_name3 = [[Општина Аеродром|Аеродром]], [[Општина Бутел|Бутел]], [[Општина Гази Баба|Гази Баба]], [[Општина Ѓорче Петров|Ѓорче Петров]], [[Општина Карпош|Карпош]], [[Општина Кисела Вода|Кисела Вода]], [[Општина Сарај|Сарај]], [[Општина Центар|Центар]], [[Општина Чаир|Чаир]], [[Општина Шуто Оризари|Шуто Оризари]]. |government_type = |governing_body = |leader_title =[[Градоначалник на Град Скопје|Градоначалник]] |leader_name =[[Орце Ѓорѓиевски]] ([[ВМРО-ДПМНЕ]]) |area_magnitude = |area_total_km2 =571.46 |area_urban_km2 =337.80 |area_metro_km2 =1854.00 |population_as_of =2021 |population =422.540 |population_footnotes =<ref name="макстат база 2021">{{нмс | author= | title=Вкупно резидентно население, домаќинства и станови во Република Македонија по населени места, Попис, 2021 | url=https://makstat.stat.gov.mk/PXWeb/pxweb/mk/MakStat/MakStat__Popisi__Popis2021__NaselenieVkupno__PodatociNaselenie/T1501P21.px/table/tableViewLayout2/ | archiveurl= | work= | publisher=[[Државен завод за статистика]] | archivedate= | date= | accessdate= 26 септември 2024}}</ref> |population_density_km2 =auto |population_demonym=скопјанец, скопјанка, скопјани<ref>{{ОДРМЈ|Скопје}}</ref><ref>{{ДРМЈ|Скопје}}</ref> |timezone =[[средноевропско време|CET]] |utc_offset =+1 |timezone1_DST =[[средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset1_DST =+2 |latd =42|latm =0 |lats =|latNS =N |longd=21|longm=26|longs=|longEW=E |pushpin_map =Македонија |map_caption =Местоположба на Скопје во [[Македонија]] |coordinates_type =type:city(650,000)_region:MK |coordinates_display =inline,title |elevation_m =240 |postal_code_type =Пошт. бр. |postal_code =1000 |area_code =+389 02 |blank_name_sec1 = Рег. таб. |blank_info_sec1 =SK |blank_name_sec2 = [[Светец заштитник|Светица заштитничка]] |blank_info_sec2= [[Пресвета Богородица]] |blank1_name=[[Индекс на човековиот развој]]|blank1_info=0.802<ref>{{Наведено списание|date=2023-09-27|title=List of regions of North Macedonia by Human Development Index|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_regions_of_North_Macedonia_by_Human_Development_Index&oldid=1177298913|journal=Wikipedia|language=en}}</ref> {{fontcolor|Darkgreen|Многу Висок}}|population_metro=607.007|population_metro_footnotes=<ref name="макстат база 2021"/>|population_density_metro_km2=auto}} '''Скопје''' — [[главен град|главен]] и најголем град во [[Македонија]], кој воедно претставува административен, политички, стопански, културен, образовен и научен центар. Се наоѓа во северниот дел на државата, а во средишниот дел на [[Балкан|Балканскиот Полуостров]] распространет на бреговите на реката [[Вардар]]. [[Камен мост (Скопје)|Камен мост]] се наоѓа крај реката [[Вардар]]. [[Македонски народен театар]] се наоѓа на булевар [[Свети Климент Охридски|Св. Климент Охридски]]. [[Сули ан]] е тој сарај, кој се наоѓа во [[Стара скопска чаршија|Старата чаршија]] во Скопје. [[Македонска радиотелевизија|МРТВ]] е приватна телевизиска станица во Македонија, а потоа [[Порта Македонија|Порта „Македонија“]], [[Воин на коњ (Скопје)|Воин на коњ]] и [[Скопско кале]] се наоѓаат. Подоцна во 84 или 85 година царот [[Домицијан]] основал колонија [[Скупи|Флавија Скупи]], град со римски самоуправни права кој бил најголем на просторот од [[Солун]] на југ до [[Дунав]] на север. Во тоа време Скопје доживува голем развој и станува град со свој бискуп. Во Втората светска војна Скопје повторно е окупирано од Бугарија, сојузник на [[нацистичка Германија]]. На [[22 април]] [[1941]] година бугарската Петта армија го окупира Скопје и остана во градот сè до [[9 септември]] [[1944]] година. На [[13 ноември]] 1944 година борците од 42-та и 50-та народноослободителна дивизија на македонската војска и 16-та македонска бригада го ослободуваат Скопје од германската фашистичка окупација. Скопје е [[Градови во Македонија|прв по големина град]] во Македонија според бројот на жители ([[2015]] г.). На 6 август 2016 година Скопскиот Регион го зафати големо [[Невреме во северозападна Македонија 2016|невреме]], што резултира со силен ветар и полави. Во невремето животот го загубија 22 лица. == Име == [[Податотека:Arheo Museum of Macedonia (12).JPG|мини|лево|Зградата на [[Археолошки музеј на Македонија|Археолошкиот музеј]] и [[Државен архив на Македонија|Државниот архив]]. Во преден план е [[Мост на цивилизациите|Мостот на цивилизациите]] кој води до зданието.]] Градот Скопје во текот на своето постоење во зависност од историските прилики бил именуван со различни имиња. Античкото име е [[Скупи]] ([[латински јазик|латински]]: ''Scupi'').<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://skopje.com/page.php?id=48 |title=Податоци за Скопје |accessdate=2010-11-24 |archive-date=2011-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110202164720/http://skopje.com/page.php?id=48 |url-status=dead }}</ref> Името на градот Скопје има различна [[транскрипција (лингвистика)|транскрипција]] на различни јазици и култури. Градот е познат како Shkupi (Шкупи) на [[албански јазик|албански]], Скопље/ Skoplje на [[српски јазик|српски]]/[[хрватски јазик]], Scupi (Скупи) на [[латински јазик|латински]], Скопье на [[руски јазик|руски]], Skopiye (Скопије) на [[Ромски јазик|ромски]], Σκόπια (Скопија) на [[грчки јазик|грчки]], Skopje на [[романски јазик]], Üsküp (Ускуп) на [[турски јазик|турски]], итн. Во византиските документи градот е забележан како Скопија, а [[Словени]]те го означувале и како Скопiе, Скопје, Скопље. За време на владеењето на цар [[Самоил]], Скопје станува дел од [[самоилово царство|Самоиловото Царство]]. Во подоцнежниот период градот потпаѓа под власт на [[Византија]], [[Бугарија]] и [[Србија]], а на [[19 јануари]] [[1392]] градот го зазеле [[Османлии]]те и го добил името Ускуп (Üsküp). == Историја == === Праисторија и антички период === Најстарите сведоштва и археолошки пронајдоци тврдат дека Скопје е населен уште од 4000 г.п.н.е.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.skopje.gov.mk/EN/DesktopDefault.aspx?tabindex=0&tabid=46 |title=архивски примерок |accessdate=2009-01-01 |archive-date=2009-05-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090512232543/http://www.skopje.gov.mk/EN/DesktopDefault.aspx?tabindex=0&tabid=46 |url-status=dead }}</ref> Скопје за првпат во документи се споменува од [[Клавдиј Птоломеј]] под древното име [[Скупи]]. Името Скупи (колиба, засолниште, стреа) за првпат се јавува кај [[Пајонци|пајонското]] племе [[Агријани]] (Граи), кои живееле на овие простори. Според историските податоци, во времето на царот [[Октавијан Август]], од 13 до 11 година пред нашата ера, Скупи од логор ([[каструм]]) на двете македонски легии - 5-та македонска и 4-та скитска легија прераснал во [[град]]. Подоцна во 84 или 85 година царот [[Домицијан]] основал колонија [[Скупи|Флавија Скупи]], град со римски самоуправни права кој бил најголем на просторот од [[Солун]] на југ до [[Дунав]] на север. Во тоа време Скопје доживува голем развој и станува град со свој бискуп. === Средновековна историја === [[Податотека:Fortaleza de Skopie, Macedonia, 2014-04-17, DD 88.JPG|мини|лево|[[Скопско кале|Скопското кале]]]] За првпат градот е разурнат во катастрофалниот земјотрес на [[28 април]] [[518]] година. По земјотресот Скупи веќе не се споменува, а скопската котлина добива нов град со името „Јустинијана Прима“. На 16 април 1346 година во Скопје [[Стефан Душан]] бил крунисан за цар во присуство српскиот патријарх Јоаникиј и во него го донел познатиот Душанов законик. === Османлиски период === Градот потпаѓа под османлиска власт во 1392 година и набргу Скопје добива турско ориентално обележје. Во [[1555]] година градот повторно е разурнат од катастрофален земјотрес, но набрзо е обновен и станува турско воено упориште. Стопански брзо се развива особено во XVI и XVII век кога после Цариград станал еден од најразвиените и најголеми градови во европскиот дел на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]], како и значаен занаетчиски и трговски центар. За сместување на трговците и нивната стока биле подигнати повеќе [[карвансарај|карвансараи]] и [[ан]]ови како Куршумли-ан, Сули-ан, Капан-ан и др. Патописецот [[Евлија Челебија]] ја споредил скопската чаршија со таа во [[Цариград]]. Според него во 1660-61 Скопје имало 12.000 куќи со околу 60.000 жители, потоа 2.150 дуќани, еден безистен, 70 јавни амами (бањи), 120 џамии, повеќе беговски конаци и сараи. Трговските карвани редовно одржувале врски со [[Солун]], [[Белград]] и [[Дубровник]].<ref>Стојмилов, А., (2005), Социоекономска географија на Република Македонија, ПМФ, Скопје</ref> За скопската чаршија [[Евлија Челебија|Евлија Челевија]] запишал: : „''Таа [чаршијата] брои 2.150 дуќани. Тука има [[плоштад]]и и [[пазар]]и, со [[свод]]ови и [[Купола|куполи]]. Од сите најубави се: чаршијата на безазите (памучни ткаенини), чадорџиите, папуџиите, бојаџиите и ткајаџиите (капи). Тоа се големи чаршии изработени по план. Сокаците им се чисти и калдрмисани. Секој дуќан го красат [[зумбул]]и, [[Темјанушка|темјанушки]], [[Роза|рози]], [[босилек]], [[јоргован]] и [[Лилјани|крин]] во вазни и саксии. Тие со својата миризба просто го опиваат мозокот на посетителите и трговците. Тука има образовани и многу чесни луѓе. За време на летните жеги сиот скопски пазар личи на багдадските сенки, зашто сите негови чаршии се со наткривени капаци и сводови како во [[Сараево]] и Халеп.''“ На [[25 октомври|25]] и [[26 октомври]] [[1689]] година градот го освоил [[Австрија|австрискиот]] [[генерал]] [[Силвио Пиколомини]] кој подоцна го запалил Скопје поради [[епидемија]] на [[чума]] и за да не им остави ништо на непријателите. Градот горел цели два дена и бил скоро целосно уништен.<ref>{{Цитирање | last=Поњавиќ | first=Кики Мангова | title=Пиколомини и Скопје - градот феникс | newspaper=Утрински весник | issue=3118 | date=26 октомври 2009 | year=2009 | url=http://www.utrinski.com.mk/?ItemID=575E0685BBFCB54182D35C72AB491374 | accessdate=2010-04-20 | archive-date=2011-07-09 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110709084637/http://www.utrinski.com.mk/?ItemID=575E0685BBFCB54182D35C72AB491374 | url-status=dead }}</ref> Голем дел од населението го напуштило градот, при што едни, главно [[Турци]] се населиле дури во [[Цариград]] каде го основале Ускуб Маалото, а други најголем дел [[Македонци]] се придружиле на миграцискиот бран на Арсение Црноевиќ и се отселиле далеку на север во [[Панонска Низина|Панонската Низина]]. Според опширните [[Османлиско Царство|османлиски]] [[дефтер]]и за населението на [[Скопска Каза|Скопската Каза]] од 1832/33 година, градот Скопје го сочинувале 46 маала. Пет маала биле целосно христијански: Суќутли, Кади Чаирли, Булбул Заим, [[Ново Маало|Јени Маало]] и [[Топанско Поле|Топхане]]. 19 маала биле мешани со христијанско и муслиманско население: Џами Атик, Ине Бег, Ибни Омер, Хаџи Балабан, Егит Паша, Џедид Иса-Бег со шеик Рамазан, Хаџи Јонус, Капуџи Хамза, Искендер Гази, Ибни Коџаџик, Кебир Мехмед Челеби, Ибни Мухтесеб, [[Пајко Маало|Ибни Пајко]], Хаџи Лала, Дубаг Шахин, Ќатиб Шахин, Дервишан, Гази Ментеш и Хараџи Салахедин. Додека пак останатите 22 маала биле чисто муслимански: [[Скопско Кале|Кале]], Хоџа Шемс, Мурадије, Ибни Чини, Худаверди, Ибни Меџри, Хатунџиклер, Исакие, Хаџи Гази, Хаџи Таџедин, Кара Капуџу, Хаџи Мудидин, Касим Гази, Исмаил Војвода, Емир Хоџа, Хазнедар Исмаил, Ибни Шахин, Хаџи Касим, Уруч Паша, Пазар Баши, Мухидин Челеби и Хаџи Хајредин. Во овој период во градот Скопје биле забележани 1.230 муслимански домаќинства и 578 христијански домаќинства. Во 1832/33 година биле родени 556 новороденчиња во градот, а вкупното население достигнувало и до 10.262 жители.<ref>{{Наведена книга|title=Османлиски документи за историјата на Македонија - пописи од XIX век на христијанското население - Скопски Санџак, каза Скопје.|publisher=д-р Емил Крстески|year=2021|location=Скопје}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Османлиски документи за историјата на Македонија - пописи од XIX век на муслиманското население - Скопски Санџак, каза Скопје.|publisher=д-р Емил Крстески|year=2020|location=Скопје}}</ref>[[Податотека:Skopje-Jour de marché 1919.jpg|мини|десно|Пазарен ден во Скопје во почетокот на XX век]]Во [[XIX век]] Скопје станало важен [[Сообраќај|сообраќаен]] центар каде што почнува да цвета [[занаетчиство]]то. Првата [[електрична светилка]] во Скопје засветила во [[1909]] година, со помош на мала дизел електрична централа, која служела за напојување на пумпната станица за потребите на градскиот водовод.<ref>„ХЕЦ Козјак – производство на електрична енергија и намалување на штетите од поплави“, ''Економија и бизнис'', година 18, број 217/218, јули/август 2016, стр. 26-27.</ref> На [[25 октомври]] [[1912]] година, по 520-годишно владеење, [[Османлии]]те го напуштиле Скопје, а веќе наредниот ден во градот влегла Моравската дивизија на српската војска, со што градот потпаднал под српска власт. Набрзо, Скопје било седиште на [[Град Скопје|истоимената општина]], посебната единица Окружен Град Скопје, и Скопскиот Округ. Скопје било единственото населено место во рамки на општината.<ref name="попис 1913">{{наведена книга |last1=Вујичиќ |first1=Милорад Ант. |authorlink1= |last2= |first2= |editor1-first= |editor1-last= |editor1-link= |others= |title=Речник места у ослобођеној области Старе Србије по службени подацима |url=https://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1914/pdf/G191411001.pdf?fbclid=IwAR1t8Bh7wvIKbfeY3N8EsTS32O9ZWXJixlEoxWCH39WNdkhq7N8ow8fSBk0 |format= |accessdate=9 декември 2024 |edition= |series= |volume= |date= |year=1914 |month= |origyear= |publisher=Државна печатница на Кралство Србија |location= |language= |isbn= |oclc= |doi= |id= |page=133 |pages= |chapter= |chapterurl= |quote= |ref= |bibcode= |laysummary= |laydate= |separator= |postscript= |lastauthoramp=}}</ref> [[Податотека:Oficerski dom.jpg|мини|лево|Старо Скопје - Офицерскиот дом на главниот плоштад во раните 1930-ти]] [[Податотека:Do Kameni most.jpg|мини|лево|Дел од Скопје, до Камениот мост.]] [[Податотека:Upravata na Skopje od 1927.jpg|мини|десно|Управата на градот Скопје, од 1927 година.]] === Првата и Втората светска војна === За време на [[Првата светска војна]] Скопје се наоѓа под окупација на бугарските и австроунгарските сили, а по завршување на војната станува дел од Кралството на Србите, Хрватите и Словенците. Во Втората светска војна Скопје повторно е окупирано од Бугарија, сојузник на [[нацистичка Германија]]. На [[22 април]] [[1941]] година бугарската Петта армија го окупира Скопје и остана во градот сè до [[9 септември]] [[1944]] година. На [[13 ноември]] 1944 година борците од 42-та и 50-та народноослободителна дивизија на македонската војска и 16-та македонска бригада го ослободуваат Скопје од германската фашистичка окупација. {{Главна|Ослободување на Скопје}} По ослободувањето од фашистичкиот окупатор на [[13 ноември]] [[1944]] година, градот брзо се развива и станува индустриски, културен и административен центар на [[Социјалистичка Република Македонија]] која е во составот на [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија]]. === Земјотресот од 1963 === {{повеќе|Скопски земјотрес}} [[Податотека:Hotel Makedonija i plostad, poplava.jpg|мини|лево| Хотел Македонија, кон плоштадот, ул. Никола Вапцаров, поплавата од 1962 во Скопје]] [[Податотека:Gragjanite vo akcija, baraat preziveani.jpg|мини|Земјотресот во Скопје од 1963 година: Самоиницијатвно граѓаните бараат затрупани и ранети]] Во почетокот на ноември [[1962]] поради обилни дождови, реката Вардар го поплави Скопје. Поплавени беа околу 5000 куќи. Поплавата беше предвесник на една поголема трагедија неколку месеци подоцна. На [[26 јули]] [[1963]] година во 5:17 часот Скопје беше разурнато од [[земјотрес]] со јачина од 9 степени по Меркалиевата скала (6,1 според Рихтеровата сеизмичка скала). Под урнатините животот го загубија 1.070 негови граѓани, беа повредени над 4.000 граѓани. Повеќе од 90 отсто од зградите во градот беа урнати и над 20.000 граѓани оставени без покрив над главата. По земјотресот градот почна да се гради по урнек по проектите на [[Кензо Танге]] и [[Адолф Циборовски]]. [[Стара железничка станица|Старата железничка станица]], денес е музеј на градот Скопје и симбол на големиот земјотрес. Часовникот на станицата е засекогаш сопрен на фаталните 5 часот и 17 минути изутрина. Првата помош за граѓаните на Скопје дојде од војската и граѓаните на тогашните [[СФРЈ|југословенски]] републики, а неколку дена по земјотресот започна да пристигнува и помош и спасувачки екипи од целиот свет. Точно 87 нации во светот испратија некаква помош во Скопје и помогнаа тој да се изгради повторно, и поради тоа градот го носи и епитетот „град на солидарноста“. === Современа историја === На 6 август 2016 година Скопскиот Регион го зафати големо [[Невреме во северозападна Македонија 2016|невреме]], што резултира со силен ветар и полави. Во невремето животот го загубија 22 лица. == Географски податоци == Скопје се наоѓа на 21° 26' [[географска должина]] и 42° северна [[географска ширина]]. Надморската височина во центарот на градот изнесува 240 м. Се простира на {{км2|1.818}} во широчина 9 км ([[Водно]]-[[Радишани]]) и во должина 23 км (Драчево - Ѓорче Петров). Градското подрачје зафаќа површина од {{км2|225}}. Климата во Скопје ја карактеризира средна годишна температура од околу 12,4&nbsp;°C. Летата се долги суви и жешки, а зимите ладни со многу магловити денови. Низ скопската котлина протекуваат реката [[Вардар]] со своите притоки: [[Треска]], [[Пчиња (река)|Пчиња]], [[Маркова Река]], [[Лепенец]] и [[Кадина Река]]. [[Скопска Котлина|Скопската Котлина]] ја опкружуваат планините: [[Водно]], [[Караџица]], [[Осој]], [[Жеден]] и [[Скопска Црна Гора]]. {{Weather box |location= Скопје |metric first= y |single line= y |Jan record high C = 18.7 |Feb record high C = 24.2 |Mar record high C = 28.8 |Apr record high C = 32.4 |May record high C = 35.2 |Jun record high C = 41.1 |Jul record high C = 42.8 |Aug record high C = 43.2 |Sep record high C = 37.0 |Oct record high C = 33.9 |Nov record high C = 28.2 |Dec record high C = 22.1 |year record high C = 43.2 |Jan high C= 4.5 |Feb high C= 8.3 |Mar high C= 14.0 |Apr high C= 19.1 |May high C= 24.4 |Jun high C= 28.8 |Jul high C= 31.4 |Aug high C= 31.5 |Sep high C= 26.5 |Oct high C= 19.8 |Nov high C= 11.5 |Dec high C= 5.5 |year high C= 18.8 |Jan mean C = 0.1 |Feb mean C = 2.6 |Mar mean C = 7.6 |Apr mean C = 12.1 |May mean C = 17.3 |Jun mean C = 21.5 |Jul mean C = 23.8 |Aug mean C = 23.8 |Sep mean C = 18.8 |Oct mean C = 13.1 |Nov mean C = 6.5 |Dec mean C = 1.7 |year mean C = 12.4 |Jan low C= -3.8 |Feb low C= -2.3 |Mar low C= 1.6 |Apr low C= 5.4 |May low C= 10.0 |Jun low C= 13.7 |Jul low C= 15.8 |Aug low C= 15.7 |Sep low C= 11.6 |Oct low C= 7.2 |Nov low C= 1.8 |Dec low C= -1.8 |year low C= 6.2 |Jan record low C = -25.6 |Feb record low C = -21.8 |Mar record low C = -10.8 |Apr record low C = -5.8 |May record low C = -1.0 |Jun record low C = 3.0 |Jul record low C = 7.0 |Aug record low C = 7.0 |Sep record low C = -2.0 |Oct record low C = -6.4 |Nov record low C = -12.2 |Dec record low C = -22.9 |year record low C = -25.6 |precipitation colour=green |Jan precipitation mm= 30 |Feb precipitation mm= 29 |Mar precipitation mm= 38 |Apr precipitation mm= 40 |May precipitation mm= 43 |Jun precipitation mm= 54 |Jul precipitation mm= 38 |Aug precipitation mm= 36 |Sep precipitation mm= 34 |Oct precipitation mm= 49 |Nov precipitation mm= 45 |Dec precipitation mm= 48 |year precipitation mm= 483 |humidity colour = green |Jan humidity= 83 |Feb humidity= 75 |Mar humidity= 68 |Apr humidity= 66 |May humidity= 66 |Jun humidity= 61 |Jul humidity= 56 |Aug humidity= 56 |Sep humidity= 63 |Oct humidity= 74 |Nov humidity= 82 |Dec humidity= 85 |year humidity= 70 |Jan precipitation days= 10 |Feb precipitation days= 9 |Mar precipitation days= 10 |Apr precipitation days= 10 |May precipitation days= 11 |Jun precipitation days= 10 |Jul precipitation days= 7 |Aug precipitation days= 6 |Sep precipitation days= 6 |Oct precipitation days= 7 |Nov precipitation days= 9 |Dec precipitation days= 11 |Jan snow days = 5 |Feb snow days = 5 |Mar snow days = 3 |Apr snow days = 0.2 |May snow days = 0 |Jun snow days = 0 |Jul snow days = 0 |Aug snow days = 0 |Sep snow days = 0 |Oct snow days = 0.1 |Nov snow days = 2 |Dec snow days = 5 |year snow days = 20 |Jan sun = 86.9 |Feb sun = 112.5 |Mar sun = 161.1 |Apr sun = 198.4 |May sun = 245.2 |Jun sun = 276.3 |Jul sun = 323.0 |Aug sun = 305.4 |Sep sun = 247.5 |Oct sun = 188.2 |Nov sun = 114.8 |Dec sun = 79.6 |year sun = 2338.9 |source 1=Pogoda.ru.net,<ref>{{нмс | url = http://pogoda.ru.net/climate2/13586.htm | title = Клима на Скопје | publisher = pogoda.ru.net | accessdate = 11 ноември 2012 | archive-date = 2018-12-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181224212724/http://www.pogodaiklimat.ru/climate2/13586.htm | url-status = dead }}</ref> [[Светска метеоролошка организација]] (денови со врнежи)<ref name=WMO>{{нмс | url = http://worldweather.wmo.int/090/c00199.htm | title = Светска метеоролошки информативна служба – Skopje | publisher = Светска метеоролошка организација | accessdate = 11 ноември 2012 | archive-date = 2018-07-31 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180731213214/http://worldweather.wmo.int/090/c00199.htm | url-status = dead }}</ref> |source 2 = [[NOAA]] (сонце, 1961–1990)<ref name=HKO>{{нмс | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/MC/13591.TXT | title = Климатолошки информации за Скопје, Македонија | publisher = [[NOAA]] | accessdate = 10 декември 2013}}</ref> |date=July 2012 }} === Скопски населби и маала === ''Видете: [[Скопски населби и маала]]'' === Територијална организација на Скопје === :''Главна статија: [[Град Скопје]]'' Во градот Скопје има 10 [[општина|општини]]: [[Општина Аеродром|Аеродром]], [[Општина Бутел|Бутел]], [[Општина Гази Баба|Гази Баба]], [[Општина Ѓорче Петров|Ѓорче Петров]], [[Општина Карпош|Карпош]], [[Општина Кисела Вода|Кисела Вода]], [[Општина Сарај|Сарај]], [[Општина Центар|Центар]], [[Општина Чаир|Чаир]] и [[Општина Шуто Оризари|Шуто Оризари]]. Според бројот на жители, најголема општина е Аеродром со 98.382 жители, а најмала е Шуто Оризари со 17.357 жители. Според површината, најголема општина во градот Скопје е Сарај со 229 км², а најмала е Чаир со 3,5 км². == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1856 |20800 |1858 |21000 |1878 |30000 |1888 |22250 |1892 |33291 |1913 |47384 |1919 |51758 |1921 |32249 |1926 |69269 |1931 |64807 |1935 |70716 |1948 |87654 |1953 |119134 |1961 |165529 |1971 |312980 |1981 |408143 |1994 |429964 |2002 |283146 |2004 |386000 |2021 |422540}} Во турскиот пописен дефтер од 1467/68 година, Скопје било центар на Скопскиот Вилает и имал вкупно 1.006 семејства, од кои 634 муслимански семејства, 299 христијански семејства и 73 вдовици христијани.<ref>Турски документи за историјата на македонскиот народ кн.4, Методија Соколоски, д-р Александар Стојановски, Скопје 1971, стр. 424</ref> Според статистиката на бугарскиот етнограф [[Васил К’нчов]] ([[Македонија. Етнографија и статистика]]) од [[1900]] година, во Скопје живееле 31.900 жители, од кои 13.000 [[Македонци]], 15.000 [[Турци]], 1.920 [[Роми]], 800 [[Евреи]], 450 [[Власи]], 150 [[Албанци]] христијани, 50 [[Грци]], 30 [[Черкези (народ)|Черкези]] и околу 500 останати.<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_26.htm Кънчов, Васил. Македония. Етнография и статистика, София, 1900, стр. 205]</ref> Според [[Кралство Србија|српскиот]] [[попис]] од 1913 година, спроведен после [[Втората балканска војна]], Скопје имало 47,384 жители.<ref name="попис 1913"/> Во 1921 година, Скопје имало 32,249 жители. Во 1931 година, Скопје имало 64,807 жители, од кои 35,967 мажи и 29,740 жени, сите сместени во 13,939 домаќинства и 8,958 згради.<ref name="ВМ381">{{нмс | author=Виктор Манакин | title=Opšta državna uprava - Banovine - Srezovi, opštine i gradovi - Sastav, statistika i šematizam svih državnih ustanova| url=https://www.sistory.si/publication/4766 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20241226162124/https://www.sistory.si/publication/4766 | work=Almanah Kraljevine Jugoslavije | publisher=Главно уредништво на Алманахот на Кралство Југославија |page=381| archivedate=26 декември 2024 | date=1932 | accessdate=26 декември 2024 |location=[[Загреб]]}}</ref> Од гледна точка на демографските движења на населението Скопје има позитивна популациона слика. Населението на градот постојано се зголемува пред сè поради големиот број доселувања (најчесто од градовите и селата од внатрешноста на [[Македонија]]), но и поради наталитетот. Мора да се спомене дека како и во целата земја и во Скопје бројот на раѓањата (наталитетот) драстично опаѓа меѓутоа како најголем и најразвиен град во државата стапката на раѓање сепак е највисока. Доселувањата во Скопје се во постојан подем и континуитет од крајот на [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. Во периодот од [[1948]] до [[1981]] година бројот на жителите во градот се зголемил за повеќе од трипати. Луѓето денес во Скопје пред сè, се доселуваат поради стопанско-економски причини или поради продолжување на своето образование. Пописот од [[1991]] година не бил целосно одржан во градот Скопје, бидејќи дел од неговото население одбило да учествува, односно го бојкотирало неговото одржување, поради што за таа пописна година, во градот нема целосни податоци.<ref>Во Пописот од 1991 година, во населените места: Страчинци, Љуботен, Арачиново, Грушино, Мојанци, Орланци, Боговиње, Жеровјане, Пирок, Милетино, Радиовце, Теново, Челопек, Горно Јаболчиште, Велешта, Горно Татеши, Долно Татеши, Врапчиште, Топлица, Вруток, Долно Јеловце, Здуње, Речане, Балин Дол, Беловиште, Гостивар, Дебреше, Мало Турчане, Чајле, Баниште, Дебар, Кривци, Селокуќи, Хаме, Делогожди, Корошишта, Ливада, Мислодежда, Ново Село (Делогожди), Горна Бањица, Долна Бањица, Симница, Долна Лешница, Желино, Озормиште, Требош, Бачишта, Букојчани, Горно Строгомиште, Зајас, Колари, Лешница, Палиград, Смесница, Копанце, Шемшево, Горно Палчиште, Долно Палчиште, Камењане, Кичево, Долно Свиларе, Кондово, Радуша, Рудник Радуша, Бедиње, Горно Коњаре, Д`лга, Куманово, Лопате, Романовце, Сопот, Табановце, Черкези, Белановце, Матејче, Никуштак, Опае, Ропалце, Жужње, Нистрово, Сенце, Тануше, Добри Дол, Калиште, Неготино-Полошко, Сенокос, Бериково, Гарани, Јагол, Ново Село (Осломеј), Поповјани, Премка, Србица, Стрелци, Туин, Шутово, Охрид, Ќојлија, Арнакија, Буковиќ, Грчец, Крушопек, Ласкарци, Љубин, Семениште, Барово, Јаболци, Биџево, Долна Белица, Заграчани, Калишта, Радолишта, Струга, Батинци, Вртекица, Морани, Студеничани, Глоѓи, Доброште, Непроштено, Пршовце, Слатино, Теарце, Голема Речица, Лавце, Мала Речица, Сараќино, Тетово, Баланци, Форино, Чегране, Џепиште, Гајре, Лисец, Скопје дел - Гази Баба, Скопје дел Карпош, Скопје дел - Центар и Скопје дел - Чаир, дел од жителите не прифатија да земат учество (го бојкотираа) во Пописот.</ref> Според новата територијална организација од [[2004]] година (припојување на општините [[Општина Сарај|Сарај]] и [[Општина Кондово|Кондово]]) во градот се регистрирани 506.926 жители (66,75% [[Македонци]]), меѓутоа околу 15% од тоа претставува селско население поради големиот број на села во составот на [[Општина Сарај]]. Според [[Попис на населението во Македонија (2021)|последниот попис на населението на Македонија]] од 2021 година, Скопје има 422.540 жители. ===Народности во Скопје=== На табелата е прикажан [[Народност|народносниот]] состав на населението во Скопје низ пописните години во периодот 1948 - 2021:<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://pop-stat.mashke.org/macedonia-census.htm |title=архивски примерок |accessdate=30 септември 2024 |archive-date=2024-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240422063858/http://pop-stat.mashke.org/macedonia-census.htm |url-status= }}</ref> {| class="wikitable" !Години !Македонци !Албанци !Турци !Роми !Власи !Срби !Бошњаци !Останати !Вкупно !Навод !Забелешки |- |1948 |51.819 |5.209 |13.928 |5.796 |665 |5.872 |405 |3.960 |'''87.654''' |<ref name="попис1948">{{наведена книга |title=Стално становништво по народности |last= |first= |authorlink= |author= |editor-first= |editor-last=|year=1954 |publisher= |location=[[Белград]] |volume= |isbn= |page= |pages=6 |url=https://publikacije.stat.gov.rs/G1948/Pdf/G19484001.pdf |accessdate=3 октомври 2024 |ISBN=}}</ref> |Ги вклучува и жителите на селата [[Горно Водно]] и [[Долно Водно]]. Бошњаците во оваа табела се заведени во графата „Неопределени [[Муслимани (народ)|муслимани]]“. Во графата „Останати“ на оваа табела, се сместени: [[Македонски Хрвати|Хрвати]] (986), [[Македонски Словенци|Словенци]] (425), [[Македонски Црногорци|Црногорци]] (770), [[Македонски Бугари|Бугари]] (275), [[Чеси]] (74), [[Словаци]] (11), и останати (1,419). |- |1953 |72.477 |2.975 |22.491 |7.588 |438 |8.407 |align=center|― |4.758 |'''119.134''' |<ref>{{нмс | author= | title=Население на Република Македонија според изјаснувањето за етничката припадност, по населени места, според пописите на население 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 1994 и 2002 година (согласно територијалната организација од 1996 година) | url=https://makstat.stat.gov.mk/PXWeb/pxweb/mk/MakStat/MakStat__Popisi__PopisNaNaselenie__PopisiNaseleniMesta/Popis_nm_1948_2002_NasPoEtnPrip_mk.px/table/tableViewLayout2/ | archiveurl= | work= | publisher=[[Државен завод за статистика]] | archivedate= | date= | accessdate= 29 септември 2024}} Во бројката се вклучени жителите на селото Горно Водно. Бројката на жители на населеното место Скопје (и [[Горно Водно]]) е добиена со одземање на бројката на Македонците од селата [[Бутел]] (194), [[Маџари]] (1,231), и [[Трубарево]] (748) (населени места кои биле дел од [[Град Скопје]] во тоа време) од бројката на Македонци од Град Скопје (74,686); со одземање на бројката на Албанците од селата Бутел (111), Маџари (10), и Трубарево (171) од бројката на Албанци од Град Скопје (3,166); со одземање на бројката на Турците од селата Бутел (60), Маџари (9), и Трубарево (2) од бројката на Турци од Град Скопје (22,562); со одземање на бројката на Ромите од селата Бутел (97), Маџари (144), и Трубарево (0) од бројката на Роми од Град Скопје (7,829); со одземање на бројката на Србите од селата Бутел (10), Маџари (162), и Трубарево (71) од бројката на Роми од Град Скопје (8,650); со одземање на бројката на останатите од селата Бутел (1), Маџари (33), и Трубарево (20) од бројката на останати од Град Скопје (4,812). Бројката на Власите во Скопје и Град Скопје е иста (438) бидејќи Власи немало во Бутел, Маџари и Трубарево.</ref> |Ги вклучува и жителите на селото Горно Водно. Бошњаците во оваа табела се заведени во графата „Останати“. |- |1961 |109.799 |11.151 |align=center|― |10.135 |align=center|― |12.550 |520 |21.374 |'''165.529''' |<ref name="попис1961">{{наведена книга |title=Popis stanovništva, domaćinstava i stanova 1961.godini - Nacionalni sastav stanovništva FNRJ Jugoslavije - Podaci po naseljima i opštinama |last= |first= |authorlink= |author= |editor-first= |editor-last=|year= |publisher=Сојузен завод за статистика |location=[[Белград]] |volume=3 |isbn= |page= |pages=249, 250, 261 |url=https://publikacije.stat.gov.rs/G1961/Pdf/G19614001.pdf#:~:text=gorci%20!%20!%20donci%20!%20mani%20!%20venci%20!%20! |accessdate=1 октомври 2024 |ISBN=86-7479-023-2}}</ref> |Турците и Власите биле заведувани во службената графа „Останати“. Бошњаците биле заведувани во графата „[[Муслимани (народ)|Муслимани]]“. Во графата „Останати“ на оваа табела, се сместени: Хрвати (1,851), Словенци (623), Црногорци (1,727), [[Македонски Унгарци|Унгарци]] (112), [[Југословени]] (456), и останати (16,055; вклучувајќи ги Турците и Власите). |- |1971 |215.578 |28.705 |align=center|― |16.164 |align=center|― |17.422 |297 |34.814 |'''312.980''' |<ref name="попис1971">{{наведена книга |title=Popis stanovništva, domaćinstava i stanova 1971.godini - Nacionalni sastav stanovništva SFRJ Jugoslavije - Podaci po naseljima i opštinama |last= |first= |authorlink= |author= |editor-first= |editor-last=|year= |publisher=Сојузен завод за статистика |location=[[Белград]] |volume=2 |isbn= |page= |pages=229-230 |url=https://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1971/pdf/G19714001.pdf#:~:text=ivani]%20grad%2024565%2018%2023459%2019%2032%2065%20433%2036 |accessdate=1 октомври 2024 |ISBN=86-7479-022-4}}</ref> |Ги вклучува и жителите на тринаесетте селa од Општина Кале: [[Бутел]], [[Визбегово]], [[Горно Оризари (Скопско)|Горно Оризари]], [[Долно Оризари (Скопско)|Долно Оризари]], [[Инџиково]], [[Маџари]], [[Гоце Делчев (село)|Гоце Делчев]], [[Синѓелиќ]], [[Смиљковци]], [[Стајковци]], и [[Трубарево]]; дванаесетте села од Општина Идадија: [[Бардовци]], [[Влае]], [[Волково]], [[Глумово]], [[Горно Нерези]], [[Долно Нерези]], [[Злокуќани]], [[Матка (село)|Матка]], [[Ново Село (Скопско)|Ново Село]], [[Оризари (Скопје)|Оризари]], [[Сарај (населба)|Сарај]] и [[Шишево]]; засебната населба [[Драчево (населба)|Драчево]] и трите села во Општина Кисела Вода: [[Горно Лисиче]], [[Долно Лисиче]], и [[Драчево]].<ref name="пописи1948-2002"/> Турците и Власите биле заведувани во службената графа „Останати“. Бошњаците биле заведувани во графата „Муслимани“. Во графата „Останати“ на оваа табела, се сместени: Хрвати (2,229), Словенци (491), Црногорци (1,803), Унгарци (119), Југословени (1,918), и останати (28,254; вклучувајќи ги Турците и Власите). |- |1981 |281.796 |46.880 |13.534 |22.947 |1.247 |18.021 |8.470 |15.248 |'''408.143''' |<ref name="пописи1948-2002"/><ref name="попис1981">{{наведена книга |title=Nacionalni sastav stanovništva SFRJ Jugoslavije - Podaci po naseljima i opštinama |last= |first= |authorlink= |author= |editor-first= |editor-last=|year= |publisher=Сојузен завод за статистика |location=[[Белград]] |volume=2 |isbn= |page= |pages=258-259 |url=https://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1981/pdf/G19814001.pdf#:~:text=u%20gradskim%2023558%20171%202852%2020%208822%2016%206091%2054 |accessdate=1 октомври 2024 |ISBN=}}</ref> |Ги вклучува и жителите на седумте селa од Општина Гази Баба: Инџиково, Маџари, Гоце Делчев, Синѓелиќ, Смиљковци, Стајковци и Трубарево; дванаесетте села од Општина Карпош: Бардовци, Влае, Волково, Глумово, Горно Нерези, Долно Нерези и Злокуќани, Матка, Ново Село, Оризари, Сарај, и Шишево; засебната населба Драчево и трите села во Општина Кисела Вода: Горно Лисиче, Долно Лисиче, и Драчево; четирите села од Општина Чаир: Бутел, Визбегово, Горно Оризари и Долно Оризари.<ref name="пописи1948-2002"/> Бошњаците биле заведувани во графата „Муслимани“. Во графата „Останати“ на оваа табела, се сместени: Хрвати (1,950), Словенци (395), Црногорци (2,319), Унгарци (148), Југословени (7,235), и останати (3,201) |- |1991 |308.616 |11.899 |8.900 |24.201 |1.741 |17.172 |align=center|— |23.234 |'''395.763''' |<ref name="пописи1948-2002"/> | Ги вклучува и жителите на седумте селa од Општина Гази Баба: Инџиково, Маџари, Гоце Делчев, Синѓелиќ, Смиљковци, Стајковци и Трубарево; дванаесетте села од Општина Карпош: Бардовци, Влае, Волково, Глумово, Горно Нерези, Долно Нерези и Злокуќани, Матка, Ново Село, Оризари, Сарај, и Шишево; засебната населба Драчево и трите села во Општина Кисела Вода: Горно Лисиче, Долно Лисиче, и Драчево; четирите села од Општина Чаир: Бутел, Визбегово, Горно Оризари и Долно Оризари. Бројката на жители е намалена поради бојкотот на албанското население. Бошњаците биле заведувани во графата „Останати“. |- |1994 |309.683 |59.728 |9.201 |19.800 |2.096 |15.771 |align=center|— |13.685 |'''429.964''' |<ref name="пописи1948-2002">{{нмс | author= | title=Население на Република Македонија според изјаснувањето за етничката припадност, по населени места, според пописите на население 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 1994 и 2002 година (согласно територијалната организација од 1996 година) | url=https://makstat.stat.gov.mk/PXWeb/pxweb/mk/MakStat/MakStat__Popisi__PopisNaNaselenie__PopisiNaseleniMesta/Popis_nm_1948_2002_NasPoEtnPrip_mk.px/table/tableViewLayout2/ | archiveurl= | work= | publisher=[[Државен завод за статистика]] | archivedate= | date= | accessdate= 1 октомври 2024}}</ref> |Ги вклучува и жителите на седумте селa од Општина Гази Баба: Инџиково, Маџари, Гоце Делчев, Синѓелиќ, Смиљковци, Стајковци и Трубарево; дванаесетте села од Општина Карпош: Бардовци, Влае, Волково, Глумово, Горно Нерези, Долно Нерези и Злокуќани, Матка, Ново Село, Оризари, Сарај, и Шишево; засебната населба Драчево и трите села во Општина Кисела Вода: Горно Лисиче, Долно Лисиче, и Драчево; четирите села од Општина Чаир: Бутел, Визбегово, Горно Оризари и Долно Оризари. Бошњаците биле заведувани во графата „Останати“. |- |2002 |192.244 |44.656 |6.643 |18.224 |1.980 |9.305 |4.476 |5.618 |'''283.146''' |<ref name="попис2002">{{нмс | author= | title=Попис на населението, домаќинствата и становите во Република Македонија, 2002 година (Книга 10) | url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120324050205/http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf |pages=62-65 | work= | publisher=[[Државен завод за статистика]] | archivedate=24 март 2012 | date= | accessdate= 26 септември 2024}}</ref> | |- |2004 |272.144 |58.074 |8.024 |20.599 |2.352 |11.983 |5.748 |7.076 |'''386.000''' | | |- |2021 |263.711 |72.841 |7.913 |17.117 |2.682 |8.363 |5.739 |44.174 |'''422.540''' |<ref>{{нмс | author= | title=Вкупно резидентно население на Република Македонија според етничката припадност, по населени места, Попис, 2021 | url=https://makstat.stat.gov.mk/PXWeb/pxweb/mk/MakStat/MakStat__Popisi__Popis2021__NaselenieVkupno__PodatociNaselenie/T1503P21.px/table/tableViewLayout2/ | archiveurl= | work= | publisher=[[Државен завод за статистика]] | archivedate= | date= | accessdate= 26 септември 2024}}</ref> |Во графата „Останати“ на оваа табела, се сместени: „Други неспомнати (народности)“ (5,207), „Не се изјасниле“ (237), „Непознато“ (226), и „Лица за кои податоците се преземени од административни извори“ (38,504). |} ===Број на жители во Скопје по општина=== {| class="wikitable" !Општина ![[Попис на населението во Србија (новоосвоени територии, 1913)|1913]] ![[Попис на населението во Југославија (1921)|1921]] ![[Попис на населението во Југославија (1931)|1931]] ![[Попис на населението во Македонија (1948)|1948]] ![[Попис на населението во Македонија (1953)|1953]] ![[Попис на населението во Македонија (1961)|1961]] ![[Попис на населението во Македонија (1971)|1971]] ![[Попис на населението во Македонија (1981)|1981]] ![[Попис на населението во Македонија (1991)|1991]] ![[Попис на населението во Македонија (1994)|1994]] ![[Попис на населението во Македонија (2002)|2002]] !2004 ![[Попис на населението во Македонија (2021)|2021]] |- |[[Општина Аеродром|Аеродром]] | rowspan=13|Скопје<br />припаѓа под<br />унитарната<br />едмини.<br />единица<br />[[Град Скопје|Општина<br /> Скопје]] | rowspan=13|Скопје<br />припаѓа под<br />унитарната<br />едмини.<br />единица<br />[[Град Скопје|Општина<br /> Скопје]] | rowspan=13|Скопје<br />припаѓа под<br />унитарната<br />едмини.<br />единица<br />[[Град Скопје|Општина<br /> Скопје]] | rowspan=13|Скопје<br />припаѓа под<br />унитарната<br />едмини.<br />единица<br />[[Град Скопје|Окружен<br />Народен<br />Одбор<br />Скопје]] | rowspan=13|Скопје<br />припаѓа под<br />унитарната<br />едмини.<br />единица<br />[[Град Скопје]] |align=center|― |align=center|― |align=center|― |align=center|― |align=center|― |align=center|― |69.569 |75.108 |- |[[Општина Бутел|Бутел]] |align=center|― |align=center|― |align=center|― |align=center|― |align=center|― |align=center|― |20.943 |24.391 |- |[[Општина Гази Баба|Гази Баба]] |align=center|― |align=center|― |56.064 |52.728 |58.458 |15.182 |28.056 |38.426 |- |[[Општина Ѓорче Петров|Ѓорче Петров]] |align=center|― |align=center|― |align=center|― |align=center|― |align=center|― |9.041 |24,822 |34.040 |- |[[Општина Идадија|Идадија]] |49.161 |102.181 |align=center|― |align=center|― |align=center|― |align=center|― |align=center|― |align=center|― |- |[[Општина Кале|Кале]] |41.065 |125.695 |align=center|― |align=center|― |align=center|― |align=center|― |align=center|― |align=center|― |- |[[Општина Карпош|Карпош]] |align=center|― |align=center|― |100.826 |97.161 |102.409 |37.162 |57.880 |61.288 |- |[[Општина Кисела Вода|Кисела Вода]] |40.473 |85.104 |87.792 |119.158 |116.877 |84.625 |47.750 |51.357 |- |[[Општина Саат Кула|Саат Кула]] |34.830 |align=center|― |align=center|― |align=center|― |align=center|― |align=center|― |align=center|― |align=center|― |- |[[Општина Сарај|Сарај]] |align=center|― |align=center|― |align=center|― |align=center|― |align=center|― |align=center|― |5.232 |6.265 |- |[[Општина Центар|Центар]] |align=center|― |align=center|― |93.614 |67.968 |85.021 |82.604 |45.412 |43.893 |- |[[Општина Чаир|Чаир]] |align=center|― |align=center|― |69.847 |58.748 |67.199 |39.179 |64.773 |62.586 |- |[[Општина Шуто Оризари|Шуто Оризари]] |align=center|― |align=center|― |align=center|― |align=center|― |align=center|― |15.353 |21.563 |25.186 |- |'''Вкупно''' |'''47.384''' |'''32.249''' |'''64.807''' |'''87.654'''<sup>1</sup> |'''119.134'''<sup>2</sup> |'''165.529''' |'''312.980'''<sup>3</sup> |'''408.143'''<sup>4</sup> |'''395.763'''<sup>5</sup> |'''429.964'''<sup>6</sup> |'''283.146''' |'''386.000'''<sup>7</sup> |'''422.540''' |- |Навод | | | |<ref name="попис1948"/> |<ref>{{нмс | author= | title=Население на Република Македонија според изјаснувањето за етничката припадност, по населени места, според пописите на население 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 1994 и 2002 година (согласно територијалната организација од 1996 година) | url=https://makstat.stat.gov.mk/PXWeb/pxweb/mk/MakStat/MakStat__Popisi__PopisNaNaselenie__PopisiNaseleniMesta/Popis_nm_1948_2002_NasPoEtnPrip_mk.px/table/tableViewLayout2/ | archiveurl= | work= | publisher=[[Државен завод за статистика]] | archivedate= | date= | accessdate= 29 септември 2024}} Во бројката се вклучени жителите на селото Горно Водно. Бројката на жители на населеното место Скопје (и [[Горно Водно]]) е добиена со одземање на бројката на жителите на селата [[Бутел]] (373), [[Маџари]] (1,589), и [[Трубарево]] (1,047) (населени места кои биле дел од [[Град Скопје]] во тоа време) од бројката на жители на Град Скопје (122.143).</ref> |<ref name="попис1961"/><ref>{{нмс|url=https://makstat.stat.gov.mk/PXWeb/pxweb/mk/MakStat/MakStat__Popisi__PopisNaNaselenie__PopisiNaseleniMesta/Popis_nm_1948_2002_NasPoEtnPrip_mk.px/table/tableViewLayout2/|title=Население на Република Македонија според изјаснувањето за етничката припадност, по населени места, според пописите на население 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 1994 и 2002 година (согласно територијалната организација од 1996 година)|author=|date=|work=|publisher=[[Државен завод за статистика]]|archiveurl=|archivedate=|accessdate=30 септември 2024}} Бројката на жители на населеното место Скопје во рамки на [[Општина Идадија]], е добиена со одземање на бројката на жителите на селата [[Горно Нерези]] (229), [[Долно Нерези]] (2,889) (населени места кои биле дел од Општина Идадија во тоа време) од бројката на жители на Општина Идадија (52,279); бројката на жители на населеното место Скопје во рамки на [[Општина Кале]], е добиена со одземање на бројката на жителите на селото [[Нерези]] (150) (населено место кое било дел од Општина Кале во тоа време) од бројката на жители на Општина Кале (41,215); бројката на жители на населеното место Скопје во рамки на [[Општина Кисела Вода]], е добиена со одземање на бројката на жителите на селата [[Горно Лисиче]] (2,608), [[Усје]] (944) (населени места кои биле дел од Општина Кисела Вода во тоа време) од бројката на жители на Општина Кисела Вода (44,025); бројката на жители на населеното место Скопје во рамки на [[Општина Саат Кула]], е добиена со одземање на бројката на жителите на селата [[Арачиново]] (1,037), [[Брњарци]] (341), [[Инџиково]] (1,067), [[Маџари]] (3,246), [[Мојанци]] (392), [[Орланци]] (319), [[Синѓелиќ]] (1,399), [[Стајковци]] (500), [[Страчинци]] (541), [[Трубарево]] (1,078) (населени места кои биле дел од Општина Саат Кула во тоа време) од бројката на жители на Општина Саат Кула (44,750).</ref> |<ref name="попис1971"/> |<ref name="попис1981"/> |<ref name="пописи1948-2002"/> |<ref name="пописи1948-2002"/> |<ref name="попис2002"/> | |<ref name="макстат база 2021"/> |} <small>1 Ги вклучува и жителите на селата [[Горно Водно]] и [[Долно Водно]]. 2 Ги вклучува и жителите на селото Горно Водно. 3 Ги вклучува и жителите на тринаесетте селa од Општина Кале: [[Бутел]], [[Визбегово]], [[Горно Оризари (Скопско)|Горно Оризари]], [[Долно Оризари (Скопско)|Долно Оризари]], [[Инџиково]], [[Маџари]], [[Гоце Делчев (село)|Гоце Делчев]], [[Синѓелиќ]], [[Смиљковци]], [[Стајковци]], и [[Трубарево]]; дванаесетте села од Општина Идадија: [[Бардовци]], [[Влае]], [[Волково]], [[Глумово]], [[Горно Нерези]], [[Долно Нерези]], [[Злокуќани]], [[Матка (село)|Матка]], [[Ново Село (Скопско)|Ново Село]], [[Оризари (Скопје)|Оризари]], [[Сарај (населба)|Сарај]] и [[Шишево]]; засебната населба [[Драчево (населба)|Драчево]] и трите села во Општина Кисела Вода: [[Горно Лисиче]], [[Долно Лисиче]], и [[Драчево]].<ref name="пописи1948-2002"/> 4 Ги вклучува и жителите на седумте селa од Општина Гази Баба: Инџиково, Маџари, Гоце Делчев, Синѓелиќ, Смиљковци, Стајковци и Трубарево; дванаесетте села од Општина Карпош: Бардовци, Влае, Волково, Глумово, Горно Нерези, Долно Нерези и Злокуќани, Матка, Ново Село, Оризари, Сарај, и Шишево; засебната населба Драчево и трите села во Општина Кисела Вода: Горно Лисиче, Долно Лисиче, и Драчево; четирите села од Општина Чаир: Бутел, Визбегово, Горно Оризари и Долно Оризари.<ref name="пописи1948-2002"/> 5 Ги вклучува и жителите на седумте селa од Општина Гази Баба: Инџиково, Маџари, Гоце Делчев, Синѓелиќ, Смиљковци, Стајковци и Трубарево; дванаесетте села од Општина Карпош: Бардовци, Влае, Волково, Глумово, Горно Нерези, Долно Нерези и Злокуќани, Матка, Ново Село, Оризари, Сарај, и Шишево; засебната населба Драчево и трите села во Општина Кисела Вода: Горно Лисиче, Долно Лисиче, и Драчево; четирите села од Општина Чаир: Бутел, Визбегово, Горно Оризари и Долно Оризари. Бројката на жители е намалена поради бојкотот на албанското население. 6 Ги вклучува и жителите на седумте селa од Општина Гази Баба: Инџиково, Маџари, Гоце Делчев, Синѓелиќ, Смиљковци, Стајковци и Трубарево; дванаесетте села од Општина Карпош: Бардовци, Влае, Волково, Глумово, Горно Нерези, Долно Нерези и Злокуќани, Матка, Ново Село, Оризари, Сарај, и Шишево; засебната населба Драчево и трите села во Општина Кисела Вода: Горно Лисиче, Долно Лисиче, и Драчево; четирите села од Општина Чаир: Бутел, Визбегово, Горно Оризари и Долно Оризари. 7 Бројките се од пописот од 2002, но се прераспоредени според променетата територијална поделба и границите на населеното место Скопје во 2004 година. Со новите граници на Скопје, дошло до зголемување на населението. Тогаш во Скопје биле припоени (и преобразени во статус на населби во Скопје) селата: Горно Лисиче во Општина Аеродром; Бутел во Општина Бутел; Маџари во Општина Гази Баба; Оризари во Општина Ѓорче Петров; Влае, Долно Нерези, и Злоќуќани во Општина Карпош; населбата Драчево во Општина Кисела Вода; Сарај во Општина Сарај; и Долно Оризари во Општина Шуто Оризари. </small> === Поделба на урбани и рурални населби во Град Скопје === [[File:Skopjenaselbisela.png|400px|thumb|Карта на сите населби и села во Град Скопје]] На територијата на десетте општини кои ја сочинуваат административната единиција Град Скопје, се наоѓаат околу четириесетина села чиј број на жители влегува во вкупното население на Скопје, така што реалниот број на жители е помал. Во составот на Град Скопје влегуваат селата: [[Брњарци]] (395 ж.), [[Булачани]] (1.104 ж.), [[Село Гоце Делчев|Гоце Делчев]] (1.405 ж.), [[Идризово]] (1.589 ж.), [[Колонија (село)|Колонија Идризово]] (451 ж.) [[Инџиково]] (3.343 ж.), [[Јурумлери]] (2.983 ж.), [[Раштак]] (367 ж.), [[Смилковци]] (345 ж.), [[Стајковци]] (3.532 ж.), [[Страчинци]] (1.185 ж.), [[Трубарево]] (2.669 ж.) и [[Црешево]] (1.278 ж.) во [[Општина Гази Баба|Гази Баба]], [[Кучково]] (138 ж.), [[Никиштане]] (1.114 ж.) и [[Орман (Скопско)|Орман]] (461 ж.) во [[Општина Ѓорче Петров|Ѓорче Петров]], [[Горно Нерези]] (314 ж.) во [[Општина Карпош|Карпош]], [[Долно Лисиче]] (2.440 ж.) во [[Општина Аеродром|Аеродром]], [[Драчево]] (8.641 ж.) и [[Усје]] (845 ж.) во [[Општина Кисела Вода|Кисела Вода]], [[Љубанци]] (928 ж.) и [[Љуботен (Скопско)|Љуботен]] (2.343 ж.) во [[Општина Бутел|Бутел]], [[Горно Оризари (Скопско)|Горно Оризари]] (454 ж.) во [[Општина Шуто Оризари|Шуто Оризари]] и сите 22 села во [[Општина Сарај]]. Во сите овие села кои се дел од Град Скопје во 2002 година живееле 68.500 жители, од кои само 30.176 во [[Општина Сарај]]. Според оваа урбана и рурална демографска класификација на Град Скопје, во урбаните населби биле запишани '''428.933''' жители (2002 г.). Исто така поради брзата урбанизација и зголемување на своето население, Скопје постојано се проширува во својата територија, поради што десетина поранешни села веќе се споени со градот и претставуваат приградски населби на Скопје. Некои од нив се помалку, некои повеќе урбанизирани, а заедничкото за сите е што бележат брз развој и претставуваат привлечни имиграциски места, привлекувајќи население од цела [[Македонија]]. Такви поранешни села, а денес скопски населби претставуваат: [[Сингелич]] (23.915 ж.) во [[Општина Гази Баба|Гази Баба]], [[Волково]] (6.750 ж.), [[Ново Село (Скопско)|Ново Село]] (8.349 ж.) и [[Оризари (Скопје)|Оризари]] (15.637 ж.) во [[Општина Ѓорче Петров|Ѓорче Петров]], [[Бардовци]] (1.472 ж.) и [[Злокуќани (населба во Скопје)|Злокуќани]] (1.635 ж.) во [[Општина Карпош|Карпош]], [[Долно Нерези]] (12.418 ж.) во [[Општина Аеродром|Аеродром]], [[Визбегово]] (2.817 ж.) и [[Радишани]] (9.123 ж.) во [[Општина Бутел|Бутел]], [[Долно Оризари (Скопско)|Долно Оризари]] (1.550 ж.) во [[Општина Шуто Оризари|Шуто Оризари]] и [[Сарај (село)|Сарај]] (5.232 ж.) во [[Општина Сарај]]. Во овие приградски населби во 2002 година живееле 88.898 жители, што е 20,7 % од вкупното население во скопското урбано подрачје. == Сообраќај == [[Податотека:Skopje X23.JPG|мини|лево|Автобус во Скопје]] [[Јавен превоз|Јавниот превоз]] во Скопје се одвива со [[такси]] и [[автобус]]и. Постојат приватни и државни превозници, од кои неспоредливо најголем превозник е [[ЈСП-Скопје]] кој го покрива целиот град и неговата поширока околина. Имало планови да се направи лесна градска железница, ама се смениле плановите и не се изградила. На 17 км југоисточно од Скопје се наоѓа [[Аеродром Александар Велики|аеродромот Скопје]]. Во 2017 година, во Скопје се случиле 1.652 сообраќајни несреќи во кои настрадале 2.500 лица. Од нив, 37 загинале, 218 биле тешко повредени, а 2.245 биле полесно повредени.<ref>„Лани загинале 37 лица на скопските улици, полициската превенција слаба“, ''Скопско ЕХО'', бр. 64, 22 март 2018, стр. 3.</ref> == Култура == Во Скопје постојат шест театри кои функционираат како национални установи: * [[Македонски народен театар]] - основан во 1945 година * [[Драмски театар - Скопје|Драмски театар]] - основан во 1946 година * Албански театар - основан во 1950 година * [[Турски театар - Скопје|Турски театар]] - основан во 1950 година (единствениот турски театар во [[Македонија]]) * Театар за деца и младинци - основан во 1990 година * [[Театар Комедија]] - основан во 2012 година == Цркви во Скопје == [[Податотека:St. Clement Church Skopje 3.jpg|мини|десно|Соборниот храм „[[Црква „Св. Климент Охридски“ - Скопје|Св. Климент Охридски]]“ во Центар.]] [[Податотека:Crkva Sveta Bogorodica - Skopje (135).JPG|мини|десно|Црквата „[[Црква „Рождество на Пресвета Богородица“ - Скопје|Св. Богородица]]“ во Пајко Маало, Центар.]] [[Податотека:Sveti Ilija - Aerodrom (70).jpg|мини|десно|Црквата „[[Црква „Св. Илија“ - Аеродром|Св. Илија]]“ во Аеродром.]] * [[Црква „Св. Климент Охридски“ - Скопје|Соборен храм „Св. Климент Охридски]]“ - [[Центар (населба во Скопје)|Центар]] (најголем соборен храм на [[Македонска православна црква - Охридска архиепископија|Македонската православна црква]]) * [[Црква „Св. Благовештение“ - Скопје|„Св. Благовештение“]] - [[Центар (населба во Скопје)|Центар]] * [[Црква „Св. Димитриј“ - Скопје|„Св. Димитриј“]] - [[Центар (населба во Скопје)|Центар]] * [[Црква „Св. Спас“ - Скопје|„Св. Спас“]] - [[Центар (населба во Скопје)|Центар]] * [[Црква „Св. Константин и Елена“ - Скопје|„Св. Константин и Елена“]] - [[Центар (населба во Скопје)|Центар]] * [[Црква „Рождество на Пресвета Богородица“ - Скопје|„Рождество на Пресвета Богородица“]] - [[Центар (населба во Скопје)|Центар]], Пајко Маало * [[Црква „Св. Троица“ - Маџир Маало|„Св. Троица“]] - [[Маџир Маало]] * [[Црква „Св. Јован Крстител“ - Капиштец|„Св. Јован Крстител“]] - [[Капиштец]] * [[Црква „Христос Спасител“ - Карпош III|„Христос Спасител“]] - [[Карпош III]] * [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Чаир|„Св. Ѓорѓи“]] - [[Чаир]] * [[Црква „Св. Илија“ - Аеродром|„Св. Илија“]] - [[Аеродром (населба во Скопје)|Аеродром]] * [[Црква „Св. Софија“ - Реонски Центар|„Св. Софија“]] - [[Реонски Центар]] * [[Црква „Св. Стефан“ - 13 Ноември|„Св. Стефан“]] - [[13 Ноември (населба)|13 ноември]] * [[Црква „Рождество на Пресвета Богородица“ - Ново Лисиче|„Рождество на Пресвета Богородица“]] - [[Ново Лисиче]] * [[Црква „Св. Апостоли Петар и Павле“ - Горно Лисиче|„Св. Апостоли Петар и Павле“]] - [[Горно Лисиче]] * [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Кисела Вода|„Св. Ѓорѓи“]] - [[Кисела Вода (населба)|Кисела Вода]] * [[Црква „Св. Никита“ - Кисела Вода|„Св. Никита“]] - [[Кисела Вода (населба)|Кисела Вода]] * [[Црква „Покров на Пресвета Богородица“ - Автокоманда|„Покров на Пресвета Богородица“]] - [[Автокоманда]] * [[Црква „Св. Спас“ - Маџари|„Св. Спас“]] - [[Маџари]] * [[Црква „Св. Кузман и Дамјан“ - Триангла|„Св. Кузман и Дамјан“]] - [[Триангла]] * [[Црква „Св. Петка“ - Црниче|„Св. Петка“]] - [[Црниче]] * [[Црква „Св. Преображение Христово“ - Припор|„Св. Преображение Христово“]] - [[Припор]], [[Теферич]] * [[Црква „Св. Кирил и Методиј“ - Ченто|„Св. Кирил и Методиј“]] - [[Ченто (населба)|Ченто]] * [[Црква „Св. Илија“ - Зајчев Рид|„Св. Илија“]] - [[Зајчев Рид]] == Туристички места == [[Податотека:Stonebridgeskopje.JPG|thumb|right|Камениот мост навечер]] [[Податотека:Skopje-Daut Pashin Hamam.jpg|thumb|right|Влезот во стариот дел на Скопје]] Места од интерес за туристички разгледувања се: * [[Камен мост|Камениот мост]], на реката Вардар е симбол на Скопје. Бил преработен во XV век и бидејќи е во централниот дел на градот, тој претставува врска помеѓу новиот и стариот дел. * Тврдината [[Скопско кале|Кале]]. Првите ѕидини биле изградени на истото место, во почетокот на VI век. Калето доминира над левиот брег на реката Вардар со поглед на стариот дел на Скопје. * Православната црква „[[Црква Св. Спас|Св. Спас]]“, во стариот дел од градот е изградена во XIX век. [[Иконостас]]от содржи прекрасни дрвени резби, изрезбани од [[Мијачија|мијачките]] резбари [[Петре Филиповски|Петре]] и [[Марко Филиповски]] и [[Макарие Фрчковски]]. Во дворот на црквата се наоѓа гробот на најголемиот македонски револуционер на XX век - [[Гоце Делчев]]. * [[Стара скопска чаршија|Старата турска чаршија]], каде има стари [[занает]]и, Безистенот, Чивте-амам и други објекти.[[Податотека:Iglesia de San Clemente, Skopie, Macedonia, 2014-04-17, DD 03.JPG|thumb|right|[[Црква „Св. Климент Охридски“ - Скопје|Соборниот храм „Св. Климент Охридски“]]]] * [[Мустафа-пашина џамија|Мустафа-пашината џамија]], изградена во 1492 година е еден од најубавите градби од отоманскиот период на Скопје. * [[Јахја-пашина џамија]] во близината на центарот на Скопје. * [[Даут-пашин амам|Даут-пашината бања]] изградена во XV век како јавна бања. Се наоѓа на влезот на старата скопска чаршија и од 1948 година е адаптирана во уметничка галерија. * [[Феудална кула|Феудалната кула]] крај [[Дом на АРМ|Домот на АРМ]]. * [[Саат-кула (Скопје)|Саат-кулата]] во непосредна близина на [[Султан-муратова џамија|Султан-муратовата џамија]]. *Соборниот храм [[Црква „Св. Климент Охридски“ - Скопје|Св. Климент Охридски]]. Тој се наоѓа во центарот на градот на десната страна на реката Вардар. Соборниот храм беше осветен во [[1990]] година.[[Податотека:Plostad od DARM.jpg|мини|десно|Плоштадот фотографиран од зградата на [[ДАРМ]]]] * [[Стара железничка станица|Старата железничка станица]], завршена во [[1940]]/[[1941|41]] година. Своевремено една од најубавите железнички станици на Балканот. Часовникот на предната страна е застанат на 5:17 минути изутрина, моментот кога Скопје го погоди катастрофален земјотрес. Сега во зградата се наоѓа [[Музеј на Град Скопје|Музејот на Град Скопје]]. * [[Музеј на современата уметност, Скопје|Музејот на современа уметност]], се наоѓа на тврдината Кале. * [[Музеј на македонската борба]], се наоѓа на левиот брег од реката Вардар, официјално отворен на 8 септември 2011 година, по повод 20 години од независноста на Македонија. Се состои од 13 хронолошки подредени одделенија и секое од нив ја претставува историјата на македонскиот народ од повеќе периоди. Музејската презентација е реализирана на интерактивен начин преку комбинирање на многу различни форми. Прегледот на историските настани, процеси, личности од XIX и XX век, се надополнува со автентичната колекција на 2.749 музејски предмети - оружје, документи, фотографии, мапи, медали, весници, документарен материјал, помошни материјали – 153 восочни фигури, 109 масовни сцени и портрети, како и амбиентални диорами збогатени со аудио-визуелни ефекти. Музејските фондови постојано се збогатуваат и преку донации или откуп. *[[Меморијален центар на холокаустот на Евреите од Македонија]] *[[Музеј на илегалните работилници за време на НОВ]] * [[Милениумски крст|Милениумскиот крст]], се наоѓа на врвот на планината Водно непосредно над градот. Крстот е направен од челик со висина од 67 м и распон на краците од 46 m. Подигнат е по повод 2000-годишнината од раѓањето на христијанството. * Местото на родната куќа на познатиот светски хуманитарец, [[Мајка Тереза]] близу плоштадот „Македонија“. [[Податотека:Millennium Cross Cableway Skopje 2.jpg|мини|Поглед на Скопје од планината [[Водно]]]] * Во близина на градот Скопје, покрај патот Скопје-Качаник се наоѓа стар [[Аквадуктот кај Скопје|аквадукт]] изграден од камен и тули со 55 лакови што се потпираат на масивни столбови. Тој служел за снабдување со вода на античкиот град Скупи кој се наоѓа во непосредна близина до Скопје. * Улицата Македонија која е со прекрасна архитектура и каде што се наоѓа феудалната кула која што денес е музеј. * Градскиот ѕид кој се состои од верижно поврзани блокови со висина од 24 метри и кули високи 45 метри - еден вид на ѕид-тврдина во модерна интерпретација, тој е изграден по земјотресот во 1963 и кој е проектиран од познатиот јапонски архитект [[Кензо Танге]]. Тој го обиколува центарот на градот од десната страна на реката Вардар. Кензо Танге исто така проектирал уште многу други градби кои не се реализирале. * [[Куршумли ан]] датира од XVI и се наоѓа во старата чаршија. Тоа е еден од најубавите стари места во Скопје. Куршумли ан во минатото се користел како бања каде сто се бањале голем дел од населението. == Познати личности == * [[Јустинијан I]], [[византиски цар]], роден во [[Тауресиум]] (денешно село [[Таор]]) * [[Константин Тих - Асен]] (XII век - [[1277]], [[Бугарија]]) — скопски благородник, подигнат од Великиот болјарски совет во Трново за цар на [[Второто Бугарско Царство]] * [[Мајка Тереза]] ([[Агнеза Бојаџиу]]) ([[26 август]] [[1910]] – [[5 септември]] [[1997]], [[Калкута]], [[Индија]]) — позната хуманистка, добитничка на [[Нобелова награда за мир]] во 1979 година *[[Славко Јаневски]] ([[11 јануари]] [[1920]] — [[20 јануари]] [[2000]], Скопје) — истакнат македонски раскажувач, романописец, поет, филмски сценарист, есеист и сликар *[[Кемал Сејфула]] ([[2 февруари]] [[1921]] - [[1978]], Скопје) — македонски политичар и учесник во [[НОБ]] *[[Ружа Анѓел]] (1920 - 1943) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]], една од жртвите во [[Холокауст]]от *[[Дука Вајнштајн]] (1922 - 1943) — учесник во НОВ на Македонија, една од жртвите во [[Холокауст]]от *[[Маргарета Бојовиќ|Маргарета Сергеј Димоска Бојовиќ]] (р.1926) — учесник во НОВ на Македонија *[[Перса Боцеска|Перса Блажева Боцеска]] (р.1900) — учесник во НОВ на Македонија *[[Даница Боцеска|Даница Николиќ Боцеска]] (р.1926) — учесник во НОВ на Македонија *[[Цана Бошкова|Цана Стојанова Бошкова]] (р.1909) — учесник во НОВ на Македонија *[[Перса Гривчева|Перса Б. Петрова Гривчева]] (р.1922) — учесник во НОВ на Македонија *[[Загорка Димитрова|Загорка Милошевска Димитрова]] (р.1926) — учесник во НОВ на Македонија *[[Костанца Димитрова|Костанца Панкова Димитрова]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Љупка Димитровска (партизан)|Љупка Јакимовска Димитровска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Јулка Димитровска-Јовческа]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Невена Димитровска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Денка Димова|Денка Младена Димова]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Даница Димчева|Даница Тодорова Димчева]] (1924- ) — учесник во НОВ на Македонија *[[Загорка Дуковска|Загорка Алексова Цветковиќ Дуковска]] (1925-) — учесник во НОВ на Македонија *[[Санда Ѓурчинова]] (1905-) — учесник во НОВ на Македонија *[[Савка Иванова]] (1918-) — учесник во НОВ на Македонија *[[Васка Иванова|Васка Трпевска Иванова]] (1900-) — учесник во НОВ на Македонија *[[Матилда Даса]] (1913 - 1943) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]], една од жртвите во [[Холокауст]]от *[[Марија Жабевска|Марија Бошкова Жабевска]] (1926-) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] и носител на [[Партизанска споменица 1941|Партизанска споменица од 1941 година]] *[[Марина Илиевска|Марина Михајлова Илиевска]] (1901-) — учесник во НОВ на Македонија *[[Марица Илиевска|Марица Трајкова Илиевска]] (1900-) — учесник во НОВ на Македонија *[[Ангелина Илиќ - Димитрова]] (1923-) — учесник во НОВ на Македонија *[[Луиза Камхи]] (1920-1943) — учесник во НОВ на Македонија, една од жртвите во [[Холокауст|Холокаустот]] *[[Васка Илиева]] ([[21 декември]] [[1923]] - [[4 мај]] [[2001]], Скопје) — македонска пејачка, доајен на македонската народна песна *[[Гого Ивановски]] ([[18 јануари]] [[1925]] - [[15 декември]] [[2004]]) — македонски [[поет]] и [[раскажувач]] *[[Љутви Сејфула]] ([[15 јануари]] [[1926]] - [[26 јуни]] [[2005]]) — македонски театарски, филмски и телевизиски глумец *[[Неџати Зекерија]] ([[11 ноември]] [[1928]] - [[10 јуни]] [[1988]], [[Нови Сад]], [[Србија]]) — [[поет]], [[раскажувач]], [[Детска книжевност|писател за деца]] *[[Гане Тодоровски]] ([[11 мај]] [[1929]] - [[22 мај]] [[2010]], Скопје) — [[Македонци|македонски]] [[поет]], [[преведувач]], професор, [[есеист]], [[книжевен критичар]], [[историчар]] и [[публицист]] *[[Драги Крстевски]] ([[1930]] - [[18 септември]] [[1987]], Скопје) — македонски театарски, филмски и телевизиски глумец *[[Ацо Јовановски]] ([[31 декември]] [[1930]] - Скопје, [[18 март]] [[2016]]) — македонски театарски, филмски и телевизиски глумец *[[Џемаил Максут]] ( [[8 мај]] [[1933]] - [[28 декември]] [[2001]], Скопје) — македонски [[театар]]ски и [[филм]]ски глумец *[[Славка Арсова]] ([[3 јули]] [[1934]]) — македонски поет и писател за деца *[[Коле Ангеловски]] ([[14 март]] [[1943]]) — македонски театарски и филмски [[актер]], театарски и филмски [[режисер]] и [[сценарист]], како и [[писател]] и [[раскажувач]] *[[Јоана Поповска]] ([[1943]]) — македонска театарска, филмска и телевизиска глумица *[[Димче Мешковски]] ([[31 октомври]] [[1945]]) — македонски театарски, филмски и телевизиски глумец и хуморист *[[Сабина Ајрула-Тозија|Сабина Ајрула - Тозија]] ([[17 април]] [[1946]]) — [[Македонија|македонска]] глумица *[[Владимир Ангеловски|Владимир Ангеловски - Дади]] ([[22 мај]] [[1946]] - [[15 ноември]] [[2012]], Скопје) — македонски театарски и телевизиски глумец *[[Велко Неделковски]] ([[28 октомври]] [[1946]]) — современ македонски раскажувач, романописец, драмски писател *[[Трифун Костовски]] ([[27 декември]] [[1946]]) — познат македонски стопанственик, дарител и поранешен [[градоначалник на Град Скопје]] *[[Саво Климовски]] ([[13 јуни]] [[1947]]) - македонски правник, професор по уставно право и политички систем на [[Правен факултет Скопје|Правниот факултет во Скопје]] *[[Гоце Николовски]] ([[1947]] - [[19 декември]] [[2006]], Скопје) — познат македонски пејач на [[народна музика]] *[[Тодор Бојаџиев]] ([[25 ноември]] [[1948]] - [[30 декември]] [[2009]], Скопје) — македонски композитор, аранжер и пијанист *[[Срѓан Керим]] ([[12 декември]] [[1948]]) — [[Претседател на Генералното собрание на Обединетите нации]] 2007/2008 *[[Гоце Влахов]] ([[12 мај]] [[1949]] - [[28 јули]] [[2019]], Скопје) - македонски театарски и телевизиски глумец *[[Борис Чоревски]] ([[15 септември]] [[1949]]) - македонски театарски и телевизиски глумец *[[Столе Попов]] ([[20 април]] [[1950]]) — еден од најзначајните македонски [[филм]]ски [[режисер]]и *[[Мајда Тушар|Мадја Тушар]] ([[24 јуни]] [[1950]]) — македонска театарска и филмска глумица *[[Ванчо Петрушевски]] ([[19 април]] [[1951]] - [[25 август]] [[2018]], с. [[Орешани]], [[Скопско]]) — македонски театарски и телевизиски глумец *[[Ѓокица Лукаревски]] ([[29 април]] [[1951]]) — македонски театарски, филмски и телевизиски глумец *[[Ненад Стојановски]] ([[19 август]] [[1952]] - [[14 јули]] [[1998]], Скопје) — македонски [[театар]]ски, [[филм]]ски и [[Телевизија|телевизиски]] глумец *[[Бранимир Штулиќ - Џони]] ([[11 април]] [[1953]]) — познат [[Рок-музика|рок-музичар]], член на групата „[[Азра]]“ *[[Мајк Зафировски]] ([[1954]]) — стопанственик, менаџер и советник на американскиот претседател [[Џорџ В. Буш]] *[[Иван Џепароски]] ([[9 мај]] [[1958]]) — македонски поет, есеист и преведувач *[[Катерина Коцевска]] ([[11 април]] [[1959]]) — македонска театарскa, филмскa и телевизискa глумица *[[Милчо Манчевски]] ([[18 октомври]] [[1959]]) — македонски [[филм]]ски [[режисер]], сценарист, писател, фотограф *[[Тихомир Бачовски]] ([[16 февруари]] [[1960]] — [[3 септември]] [[2018]], Скопје) — македонски режисер *[[Силвија Стојановска]] ([[1960]]) - македонска театарска, филмска и телевизиска глумица *[[Драган Спасов - Дац]] ([[20 април]] [[1963]]) — македонски театарски, филмски и телевизиски глумец *[[Игор Џамбазов]] ([[15 јули]] [[1963]]) — македонски [[глумец]], шоумен, ТВ водител, [[музичар]], [[писател]], [[режисер]] на музички спотови и [[текстописец]] *[[Сузана Спасовска]] ([[24 август]] [[1964]]) — [[Македонци|македонска]] фолк пејачка *[[Марија Кондовска]] (родена на [[20 јануари]] [[1965]]) — македонска театарскa, филмскa и телевизискa глумица *[[Сенко Велинов]] ([[15 мај]] [[1965]]) — македонски глумец *[[Дарко Панчев]] ([[7 септември]] [[1965]]) — фудбалер *[[Сашо Гигов - Гиш]] ([[5 декември]] [[1968]]) — [[Република Македонија|македонски]] [[Поезија|поет]], [[Есеј|есеист]] и естраден уметник *[[Милчо Манчевски]] ([[18 октомвр]]) [[1969]]) — македонски [[филм]]ски [[режисер]], сценарист, писател и фотограф *[[Никола Груевски]] ([[31 август]] [[1970]]) — [[Македонци|македонски]] политичар и поранешен премиер на [[Македонија|Република Македонија]] *[[Симон Трпчески]] ([[18 септемвр]]) [[1979]]) — истканат македонски класичен пијанист *[[Андријана Јаневска]] ( [[6 декември]] [[1981]]) — позната [[Македонци|македонска]] [[пејач]]ка и [[музичар]]ка '''Доселени во Скопје:''' * [[Олга Давидовиќ|Олга Александрова Давидовиќ]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] * [[Јулијана Календери]] (1898-197?) — учесник во НОВ на Македонија ==Флора и фауна== Според пописот на [[Бел штрк|бели штркови]], организиран на цела територија на [[Македонија]] во 2024 година,<ref>{{нмс | author= | title=Заврши пописот на штркови | url=https://mes.org.mk/blog/%d0%b7%d0%b0%d0%b2%d1%80%d1%88%d0%b8-%d0%bf%d0%be%d0%bf%d0%b8%d1%81%d0%be%d1%82-%d0%bd%d0%b0-%d1%88%d1%82%d1%80%d0%ba%d0%be%d0%b2%d0%b8/ | archiveurl=https://web.archive.org/web/20240907111902/https://mes.org.mk/blog/%D0%B7%D0%B0%D0%B2%D1%80%D1%88%D0%B8-%D0%BF%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D1%82-%D0%BD%D0%B0-%D1%88%D1%82%D1%80%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8/ | work= | publisher=Македонско еколошко друштво | archivedate=7 септември 2024 | date= | accessdate= 23 септември 2024}}</ref> во Скопје имало шест гнезда во кои биле забележани 3 возрасен штрк и 3 млади единки. Поточно, во [[Горно Лисиче]] имало четири гнезда во кои биле забележани 1 возрасен штрк и 2 млади единки, додека во населбата [[Драчево (населба)|Драчево]] имало 2 гнезда со 2 возрасни штркови и 1 млада единка.<ref>{{нмс | author= | title=Прикажи гнезда од штркови | url=https://ptici.mk/ | archiveurl=https://web.archive.org/web/20240916173859/https://ptici.mk/ | work= | publisher=ptici.mk | archivedate=16 септември 2024 | date= | accessdate= 23 септември 2024}}</ref> ==Скопје како мотив во уметноста и во популарната култура== ===Скопје како мотив во книжевноста=== * „Ќе те питам, бабо“ — македонска народна песна.<ref>''Народна поезија'', „Кочо Рацин“, Скопје, 1964, стр. 37.</ref> * „[[Стар сум во Скопје]]“ - книга на српскиот писател [[Давид Албахари]].<ref>Пандалф Вулкански, ''Текстилна поема''. Темплум: Скопје, 2017.</ref> * „Скопје сонува“ — песна на македонскиот поет [[Јозо Т. Бошковски - Јон|Јозо Т. Бошковски]] од 1981 година.<ref>Јозо Т. Бошковски, ''Деца и цвеќиња и ѕвезди'', Нов свет, Скопје, 1981, стр. 40.</ref> * „Партизанската улица“ — песна на Јозо Т. Бошковски од 1981 година.<ref>Јозо Т. Бошковски, ''Деца и цвеќиња и ѕвезди'', Нов свет, Скопје, 1981, стр. 41.</ref> * „Водно“ — песна на македонскиот поет [[Блаже Конески]].<ref>Блаже Конески, ''Везилка''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 67-68.</ref> * „Скопје“ — песна на македонскиот поет Блаже Конески од 1953 година.<ref>Блаже Конески, ''Збор и опит 1''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 29.</ref> * „Што е Скопје?“ — краток расказ на македонската писателка [[Оливера Ќорвезироска]] од 2021 година.<ref>Оливера Ќорвезироска, ''Престапни години (прозен календар)''. Скопје: Бегемот, 2021, стр. 12-13.</ref> * „Камениот мост-постела“ — краток расказ на Оливера Ќорвезироска од 2021 година.<ref>Оливера Ќорвезироска, ''Престапни години (прозен календар)''. Скопје: Бегемот, 2021, стр. 20-21.</ref> * „Вечности долги по 45 минути“ — краток расказ на Оливера Ќорвезироска од 2021 година.<ref>Оливера Ќорвезироска, ''Престапни години (прозен календар)''. Скопје: Бегемот, 2021, стр. 434-436.</ref> ===Скопје како мотив во музиката=== * „Скопје“ — песна на македонската [[Рок-музика|рок]]-група [[Леб и Сол]] од 1987 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=lJj0L9rbiI8 YouTube, Leb i Sol - SKOPJE (пристапено на 30.11.2017)]</ref> * „Скопјанка“ — песна на македонската група [[ПМГ Колектив]] од 2007 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=NmdXQelKqhk YouTube, PMG Kolektiv - Skopjanka | official video (пристапено на 30.11.2017)]</ref> * „Ние сме од Скопје“ — песна на македонската група [[ПМГ Колектив]] од 2008 година.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.pmgrecordings.com/discography.php?id=150&id=29 |title=www.pmgrecordings.com (пристапено на 3.12.2017) |accessdate=2017-12-03 |archive-date=2020-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200701171320/http://www.pmgrecordings.com/discography.php?id=150&id=29 |url-status=dead }}</ref> * „Скопје“ - музички албум на македонската група ПМГ Колектив од 2017 година.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.pmgrecordings.com/discography.php?id=150 |title=www.pmgrecordings.com (пристапено на 3.12.2017) |accessdate=2017-12-03 |archive-date=2017-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171215043036/http://www.pmgrecordings.com/discography.php?id=150 |url-status=dead }}</ref> * „Песна за Скопје“ — македонска детска песна од 1974 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=_oi_MpIllrY YouTube, Zlatno Slavejce - Pesna Za Skopje ( 1974 ) (пристапено на 11.11.2019)]</ref> * „Зборувај за Скопје“ — песна на [[Нина Спирова]].<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=nV38RaE7vO4 YouTube, Nina Spirova - Zboruvaj za Skopje (пристапено на 11.11.2019)]</ref> * „Песна за Скопје“ — песна на [[Велко Трпчевски]].<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=QCK424j8H-k YouTube, Велко Трпчевски - Песна за Скопје (пристапено на 11.11.2019)]</ref> * „Архив на Град Скопје“ — песна на македонската рок-група [[Funk Shui (рок-група)|Funk Shui]].<ref>Funk Shui, ''Aether'', IM0018, ИнтерМедиа, 2012.</ref> * „Рапсодија за Скопје“ — композиција на македонскиот композитор [[Александар Џамбазов]].<ref>„Музиката на Александар Џамбазов“, 62 фестивал Охридско лето, 19.8.2022.</ref> == Збратимени градови == Скопје е [[збратимен град|збратимено]] со следниве градови<ref>http://www.skopje.gov.mk/EN/DesktopDefault.aspx?tabindex=0&tabid=69 {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131024131101/http://www.skopje.gov.mk/EN/DesktopDefault.aspx?tabindex=0&tabid=69 |date=2013-10-24 }} Збратимени градови на Скопје</ref>: {|width=100% |valign=top| * {{знамеикона|Croatia}} [[Загреб]], [[Хрватска]] * {{знамеикона|Germany}} [[Нирнберг]], [[Германија]] * {{знамеикона|Spain}} [[Сарагоса]], [[Шпанија]] * {{знамеикона|Slovenia}} [[Љубљана]], [[Словенија]] * {{знамеикона|Turkey}} [[Анкара]], [[Турција]] * {{знамеикона|Germany}} [[Дрезден]], [[Германија]]<ref name="Dresden">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dresden.de/en/02/11/c_03.php|title=''Дрезден - Партнетски градови''|publisher=[[авторски права|©]] 2008 Landeshauptstadt Dresden|accessdate=29 декември 2008|archive-date=2007-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20071023054628/http://www.dresden.de/en/02/11/c_03.php|url-status=dead}}</ref> * {{знамеикона|USA}} [[Темпи]], [[Аризона]], [[САД]] * {{знамеикона|Italy}} [[Лече]], [[Италија]] * {{знамеикона|Canada}} [[Ист Јорк]], [[Канада]] * {{знамеикона|Poland}} [[Вроцлав]], [[Полска]] |valign="top"| * {{знамеикона|Bosnia and Herzegovina}} [[Сараево]], [[БиХ]] * {{знамеикона|Montenegro}} [[Подгорица]], [[Црна Гора]] * {{знамеикона|China}} [[Нанчанг]], [[Кина]] * {{знамеикона|Turkey}} [[Истанбул]], [[Турција]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.greatistanbul.com/sister_cities.htm|title=Збратимен градови на Инстанбул|accessdate=8 септември 2007|archive-date=2009-05-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20090527130230/http://www.greatistanbul.com/sister_cities.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{наведени вести|url=http://www.radikal.com.tr/haber.php?haberno=94185|publisher=Радикал|language=турски|date=2003-11-03|quote=49 збратимени града во 2003|title=İstanbul'a 49 kardeş|last=Erdem|first=Selim Efe}}</ref> * {{знамеикона|Croatia}} [[Загреб]], [[Хрватска]] * {{знамеикона|Belgium}} [[Варем]], [[Белгија]] * {{знамеикона|Serbia}} [[Ниш]], [[Србија]] * {{знамеикона|USA}} [[Питсбург]], [[САД]] * {{знамеикона|UK}} [[Брадфорд]], [[Англија]], [[Велика Британија]] |valign="top"| * {{знамеикона|Romania}} [[Крајова]], [[Романија]] * {{знамеикона|France}} [[Дижон]], [[Франција]] * {{знамеикона|Bulgaria}} [[Софија]], [[Бугарија]] * {{знамеикона|Serbia}} [[Белград]], [[Србија]] * {{знамеикона|Bulgaria}} [[Перник]], [[Бугарија]] * {{знамеикона|Egypt}} [[Суец]], [[Египет]] * {{знамеикона|Turkey}} [[Маниса]], [[Турција]] * {{знамеикона|Uzbekistan}} [[Ташкент]], [[Узбекистан]] * {{знамеикона|France}} [[Рубе]], [[Франција]] * {{знамеикона|Albania}} [[Тирана]], [[Албанија]] |} == Галерија == <center> <gallery> Податотека:Црква св. Богородица во Скопје.jpg|[[Црква „Рождество на Пресвета Богородица“ - Скопје|Црквата „Рождество на Пресвета Богородица“]] во Скопје Податотека:Trijumfalna vrata, Skoplje06644.JPG|[[Порта Македонија]] Податотека:Makedonski Naroden Teatar 2013 13.JPG|[[Македонски народен театар]] Податотека:Philip II Arena 2017.jpg|Националната арена „Филип II“ Податотека:Krzyz na Wodno.jpg|[[Милениумски крст]] Податотека:Skopje, Stará železniční stanice, dnes muzeum.jpg|Старата железничка станица, денес [[Музеј на Град Скопје]] Податотека:Monument to Fallen heroes for Macedonia (11).jpg|Споменик на паднатите борци за Македонија во Скопје Податотека:Osloboditelite na Skopje, Macedonia.jpg|[[Споменик „Ослободители на Скопје“|Споменик на ослободителите на Скопје]] Податотека:Panorama so Zelezen most.jpg|Слики од старо Скопје: Панорама на Скопје, во преден план се гледа Железниот мост. Податотека:Evrejsko maalo, del.jpg|[[Еврејско Маало (Скопје)|Еврејско маало]], улица Маршал Тито Податотека:Novo maalo, Skopje.jpg|Ново маало, 1960-те години Податотека:Pajko maalo, kej.jpg|Пајко маало, кеј Димитар Влахов Податотека:Krangova palata, pred rusenje.jpg|Крангова палата, пред рушење, оштетена од земјотресот во 1963 година Податотека:Centarot na Skopje pred zemjotresot.jpg|Поглед кон центарот на Скопје меѓу двете светски војни Податотека:Kameni Most, Skopje.tif|[[Офицерски дом (Скопје)|Офицерскиот дом]] и [[Камен мост (Скопје)|Камениот мост]] за време на српската управа на Скопје. Податотека:Градот Убав.jpg|alt=Галерија на отворено „Градот Убав“ во ГТЦ|Галерија на отворено „Градот убав“ во сутеренот на [[Градски трговски центар (Скопје)|Градскиот трговски центар]]. Податотека:Саат-кула во Скопје.jpg|[[Саат-кула (Скопје)|Саат-кулата]] во [[Стара скопска чаршија|Старата скопска чаршија]] Податотека:Panoramic view of Skopje from Vodno mountain.jpg|Панорама на Скопје, гледано од Водно </gallery> </center> == Поврзано == * [[Град Скопје]] * [[Градоначалник на Град Скопје]] * [[Почесни граѓани на Град Скопје]] * [[Данило Коцевски]] - историчар на градот Скопје == Наводи == {{наводи|2}} ; Забелешки # [[Струга#cite ref-5|Следно↑]] Во Пописот од 1991 година, во населените места: Страчинци, Љуботен, Арачиново, Грушино, Мојанци, Орланци, Боговиње, Жеровјане, Пирок, Милетино, Радиовце, Теново, Челопек, Горно Јаболчиште, Велешта, Горно Татеши, Долно Татеши, Врапчиште, Топлица, Вруток, Долно Јеловце, Здуње, Речане, Балин Дол, Беловиште, Гостивар, Дебреше, Мало Турчане, Чајле, Баниште, Дебар, Кривци, Селокуќи, Хаме, Делогожди, Корошишта, Ливада, Мислодежда, Ново Село (Делогожди), Горна Бањица, Долна Бањица, Симница, Долна Лешница, Желино, Озормиште, Требош, Бачишта, Букојчани, Горно Строгомиште, Зајас, Колари, Лешница, Палиград, Смесница, Копанце, Шемшево, Горно Палчиште, Долно Палчиште, Камењане, Кичево, Долно Свиларе, Кондово, Радуша, Рудник Радуша, Бедиње, Горно Коњаре, Д`лга, Куманово, Лопате, Романовце, Сопот, Табановце, Черкези, Белановце, Матејче, Никуштак, Опае, Ропалце, Жужње, Нистрово, Сенце, Тануше, Добри Дол, Калиште, Неготино-Полошко, Сенокос, Бериково, Гарани, Јагол, Ново Село (Осломеј), Поповјани, Премка, Србица, Стрелци, Туин, Шутово, Охрид, Ќојлија, Арнакија, Буковиќ, Грчец, Крушопек, Ласкарци, Љубин, Семениште, Барово, Јаболци, Биџево, Долна Белица, Заграчани, Калишта, Радолишта, Струга, Батинци, Вртекица, Морани, Студеничани, Глоѓи, Доброште, Непроштено, Пршовце, Слатино, Теарце, Голема Речица, Лавце, Мала Речица, Сараќино, Тетово, Баланци, Форино, Чегране, Џепиште, Гајре, Лисец, Скопје дел - Гази Баба, Скопје дел Карпош, Скопје дел - Центар и Скопје дел - Чаир, дел од жителите не прифатија да земат учество (го бојкотираа) во Пописот. == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Skopje}} ;Општо * [http://strumski.com/biblioteka/?id=598 "Скопье. Исторически бележки"] - Историја на градот Скопје од ВМОРО револуционерот од с. Ваташа Димитар Попандов * [http://www.skopje.gov.mk/ Официјална страна на Град Скопје] * [http://grad.sk/ град.ск] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131010104521/http://grad.sk/ |date=2013-10-10 }} — мултимедијален портал на Скопје * [http://makedonija.name/cities/skopje-earthquake-1963 Скопје пред земјотресот] на англиски јазик. * [http://www.skopjeodspomeni.com.mk/ Историски и денешни аспекти на Скопје] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090413181031/http://www.skopjeodspomeni.com.mk/ |date=2009-04-13 }} * [http://www.staroskopje.vestel.com.mk/sites/c01kratok_istorijat/01Kratok_ist.html Старо Скопје] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090902060834/http://www.staroskopje.vestel.com.mk/sites/c01kratok_istorijat/01Kratok_ist.html |date=2009-09-02 }} * [http://www.mgs.org.mk/ Музеј на Град Скопје] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100220090430/http://www.mgs.org.mk/ |date=2010-02-20 }} * [http://www.airports.com.mk/ Аеродроми во Македонија- Александар Велики] ;Земјотресот од 1963 * [http://www.makedonskosonce.com/broevis/2003/sonce474/Tekst38.htm Сеќавања за катастрофалниот земјотрес во Скопје] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071010154639/http://www.makedonskosonce.com/broevis/2003/sonce474/Tekst38.htm |date=2007-10-10 }} * [http://www.makedonskosonce.com/broevis/2003/sonce469/Tekst38.htm Страотни слики - сведоци на една голема трагедија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071010155246/http://www.makedonskosonce.com/broevis/2003/sonce469/Tekst38.htm |date=2007-10-10 }}, од Милева Лазова, магазин "[[Македонско Сонце]]" * [http://www.makedonskosonce.com/broevis/2003/sonce470/Tekst38.htm Македонското културно-историско наследство под урнатини] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080119175106/http://www.makedonskosonce.com/broevis/2003/sonce470/Tekst38.htm |date=2008-01-19 }}, од Милева Лазова, магазин "Македонско Сонце" * [http://www.makedonskosonce.com/broevis/2003/sonce471/Tekst38.htm Турските турбиња, анови и џамии станаа само камени купови] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080119175113/http://www.makedonskosonce.com/broevis/2003/sonce471/Tekst38.htm |date=2008-01-19 }}, од Милева Лазова, магазин "Македонско Сонце" * [http://www.makedonskosonce.com/broevis/2003/sonce472/Tekst38.htm Само пукнатини и руини од монументалните градби] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080119175141/http://www.makedonskosonce.com/broevis/2003/sonce472/Tekst38.htm |date=2008-01-19 }}, од Милева Лазова, магазин "Македонско Сонце" * [http://www.makedonskosonce.com/broevis/2003/sonce473/Tekst38.htm Значајни архитектонски објекти-жртви на природната сила] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080119175205/http://www.makedonskosonce.com/broevis/2003/sonce473/Tekst38.htm |date=2008-01-19 }}, од Милева Лазова, магазин "Македонско Сонце" * [http://www.makedonskosonce.com/broevis/2003/sonce474/Tekst38.htm Неколку дена по трагедијата на македонското тло] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071010154639/http://www.makedonskosonce.com/broevis/2003/sonce474/Tekst38.htm |date=2007-10-10 }}, од Милева Лазова, магазин "Македонско Сонце" ;Туризам и комплетен преглед на градот * [http://www.sk.com.mk/ Скопје - туристички портал] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20091218074939/http://sk.com.mk/ |date=2009-12-18 }} * [http://www.skopje.com.mk/prva.asp Страница за Скопје] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20091008174603/http://www.skopje.com.mk/prva.asp |date=2009-10-08 }} * [http://www.virtualtourist.com/travel/Europe/FYR_of_Macedonia/Skopje-451990/TravelGuide-Skopje.html Туристички водич за Скопје] на англиски. * [https://macedoniafromabove.mk/skopje/ 360° Визуелна прошетка низ Скопје] * [https://www.skopje.in/ Туристички водич за Скопје] {{en}} ;Слики * [http://mitatos.deviantart.com/gallery Галерија слики за Скопје од mitatos] * [http://www.deviantart.com/view/10113485/ Разгледница од Скопје, по повод земјотресот 1963 година], Слободан Јаќоски * [http://www.360macedonia.com/macedonia/mk/vrtour.php?macedoniatown_ID=1 Слики за Скопје] * [http://www.world66.com/europe/macedonia/skopje/lib/gallery Фото галерија за Скопје] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20091103114938/http://www.world66.com/europe/macedonia/skopje/lib/gallery |date=2009-11-03 }} {{Населби во Скопје}} {{Идејни урбанистички проекти за Скопје}} {{Градови во Македонија}} {{Историски главни градови на Македонија}} {{Главни градови во Европа}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Главни градови во Европа]] [[Категорија:Скопје|*]] 91fv9rad84uz8l0xchvg7mgs7ydy63h 0 2937 5577027 5379860 2026-06-14T16:16:07Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577027 wikitext text/x-wiki {{Infobox Top level domain| name=.mk| background=#CCF| image=[[Податотека:Dot-mk.jpg|.mk]]| introduced=[[1993]]| type=[[највисок државен домен]]| status=активен| registry=[[MARNet]]| sponsor=Министерство за надворешни работи на РМ| intendeduse=ентитети поврзани co [[Република Македонија]]| actualuse=има употреба во Р Македонија| restrictions=| structure=''.com.mk'' и ''.org.mk'', ''.мкд''| document=| disputepolicy=| website=[http://dns.marnet.net.mk/ MARnet]|}} '''.mk''' е врвен македонски [[највисок државен домен]]. Примарен опслужувач за администрирање и управување со врвниот македонски домен „.mk“ е [[МАРнет|Македонската академска истражувачка мрежа - МАРНет]]. Во согласност со одлуката на Управниот одбор на МАРНет од [[8 мај]] [[1995]] година, а врз основа на правата делегирани од страна на [[IANA]], избран е хиерархиски модел на адресирање во рамките на врвниот македонски домен ".mk". ==Видови домени== Примарен домен и кој има право на негово регистрирање е: * .mk - трговски друштва, државни органи на [[Република Македонија]] и др. Второстепени домени и кој има право на нивно регистрирање се: * .org.mk - непрофитни организации и здруженија, политички партии, фондации, синдикати, јавни здравствени установи, фондови и сл., странски амбасади во РМ, непрофитни странски организаци. * .com.mk - трговски друштва, подружници на домашни и на странски трговски друштва во РМ, претставништва на странски лица во РМ, физички лица регистрирани за вршење дејност, нотари, комори, задруги, финансиски организации и сл. * .gov.mk - органите на Република Македонија и другите органи, установи и сл., утврдени со [[Уставот на Република Македонија]]; јавни и државни установи утврдени со закон, јавни претпријатија, единици на локалната самоуправа, градот Скопје и сл. * .net.mk - организациите регистрирани за давање мрежни услуги на трети лица. * .inf.mk - домени од посебно значење за Република Македонија. * .name.mк - физички лица. * .edu.mк - образовни и научноистражувачки установи. ==Кириличен домен== Во ноември МАРнет започна со процесот на воведување кириличен национален домен. Првата фаза од процесот беше прибирање на предлози за формата на доменот. Поднесувањето предлози се одвиваше на официјалната страница на МАРнет и траеше од 19 ноември до 3 декември 2012 година. Избраниот предлог треба да ги содржи буквите од државата (кратенка или цело име) и тој ќе биде предложен за официјална регистрација.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mn.mk/aktuelno/7018-MARnet-izbira-nacionalen-kirilicen-domejn-za-Makedonija |title=МАРнет избира национален кириличен домејн за Македонија |accessdate=2012-11-19 |archive-date=2018-10-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181003181929/http://www.mn.mk/aktuelno/7018-MARnet-izbira-nacionalen-kirilicen-domejn-za-Makedonija |url-status=dead }}</ref><ref>[http://marnet.mk/ Official webpage of MARnet]</ref> На анкетата победил доменот '''[[.мкд]]'''. === Конечни резултати === За време на гласањето за македонски кириличен домен гласале 2.288 гласачи и конечните резултати се: {| class="wikitable" border="1" |+ ! Домен!! Гласови!!% |- | '''.мкд'''|| '''1.670'''||'''73''' |- | .мак || 324||14 |- |.рм||155||7 |- |.македонија||122||5 |- |.рмкд||10||0 |- |.рмак||7||0 |} Кириличниот домен [[.мкд]] е поднесен за официјална регистрација како македонски кириличен домен, а прифатен и регистриран на 20 март 2014.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.sitel.com.mk/mk/makedonija-na-internet-so-kirilichen-domen-mkd |title=Македонија на интернет со кириличен домен |accessdate=2014-03-20 |archive-date=2014-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140323075026/http://www.sitel.com.mk/mk/makedonija-na-internet-so-kirilichen-domen-mkd |url-status=dead }}</ref> ==Наводи== {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://dns.marnet.net.mk Македонскиот регистар за семрежни поддомени (МАРНет)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20050616000610/http://dns.marnet.net.mk/ |date=2005-06-16 }} * [http://www.metamorphosis.org.mk/index.php?option=com_docman&task=doc_details&gid=17&Itemid=16&lang=mk Анализа на домените од второ и трето ниво во Македонија] заклучно со 1 јануари 2006 година {{Македонија-никулец}} {{Домени}} {{Симболи на Македонија}} [[Категорија:Национални симболи на Македонија]] [[Категорија:Највисоки државни домени]] [[Категорија:Семрежјето во Македонија]] [[Категорија:Појавено во 1993 година во Македонија]] [[sv:Toppdomän#M]] d6tl7lwwxk4w2k9csjctdin43sy681j 0 5232 5576935 5576839 2026-06-14T12:41:14Z Forbidden History 89259 /* Личности */ 5576935 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Кавадарци | native_name = | native_name_lang = <!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | settlement_type = град | image_skyline = Svpetka.jpg | image_alt = | image_caption = Црквата „Света Петка“ | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | nickname = | motto = | image_map = | map_alt = | map_caption = Местоположба на Кавадарци во [[Македонија]] | pushpin_map = Македонија | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 41 |latm = 26 |lats = 00 |latNS = N | longd = 22 |longm = 00 |longs = 00 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[Список на држави во светот|Држава]] | subdivision_name = [[Република Македонија]] | subdivision_type1 = [[Региони на Македонија|Регион]] | subdivision_name1 = [[Вардарски Регион]] | subdivision_type2 = [[Општини во Македонија|Општина]] | subdivision_name2 = [[Општина Кавадарци]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | established_title =Првпат споменат во | established_date =1519 | founder = | seat_type = | seat = | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = <!-- established -->| unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref> tags --> | area_footnotes = | area_urban_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_rural_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_metro_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_magnitude = <!-- <ref> </ref> --> | area_note = | area_water_percent = | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank2_title = <!-- square kilometers --> | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_urban_km2 = | area_rural_km2 = | area_metro_km2 = | area_blank1_km2 = | area_blank2_km2 = <!-- hectares --> | area_total_ha = | area_land_ha = | area_water_ha = | area_urban_ha = | area_rural_ha = | area_metro_ha = | area_blank1_ha = | area_blank2_ha = <!-- dunams used in Middle East articles only --> | dunam_link = <!-- which dunam to link --> | area_total_dunam = | area_land_dunam = | area_water_dunam = | area_urban_dunam = | area_rural_dunam = | area_metro_dunam = | area_blank1_dunam = | area_blank2_dunam = | length_km = | width_km = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 250 | population_footnotes = | population_total = 32.038 | population_as_of = 2021 | population_density_km2 = auto | population_demonym = кавадарчанец, кавадарчанка, кавадарчани<ref>{{ОДРМЈ|Кавадарци}}</ref><ref>{{ДРМЈ|Кавадарци}}</ref> | population_note = | timezone1 = [[UTC+01:00|UTC+1]] | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[UTC+2]] | utc_offset1_DST = | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = | blank_name = [[Автомобилски регистарски таблички во Македонија|Рег. таб.]] | blank_info = KA | blank1_name = | blank1_info = | iso_code = | website = [https://kavadarci.gov.mk/ www.kavadarci.gov.mk] | footnotes = }} '''Кавадарци''' — [[град]] во југоисточниот дел на [[Повардарие]]то, во Јужна [[Македонија]] и претставува центар на [[Тиквешија]]та. == Потекло на името == Според некои извори, етимолошки, името Кавадарци потекнува од грчкиот збор ''kavadion'' што значи „наметка од скапоцена ткаенина“, а кавадарчани биле изработувачи на таа ткаенина. == Географија == [[Податотека:Кавадарци.jpg|мини|алт=Kavadarci by night|Ноќна панорама на Кавадарци]] Градот се наоѓа во средишниот дел на котлината и областа [[Тиквеш]] и претставува нејзино централно место. Оддалечен е 10 километри западно од најблискиот град [[Неготино]], 105 километри јужно од главниот град [[Скопје]], а западно преку [[Дреновска Клисура|Дреновската Клисура]] и превојот [[Плетвар (превој)|Плетвар]] е поврзан со [[Прилеп]] (51 км), кој продолжува кон [[Битола]], [[Ресен]] и [[Охрид]]. Градот Кавадарци е распослан на двата брега на реката [[Луда Мара]], во правец север-југ, и претставува рамничарска населба сместена на надморска височина од 278 метри. [[Податотека:Луда Мара.jpg|мини|Кејот на реката Луда Мара во Кавадарци]] ===Сообраќај=== [[Податотека:Улица Илинден.jpg|десно|мини|Улицата Илинден]] Градот содржи десет булевари: Западен булевар, Северен булевар, Моша Пијаде, Цветан Димов, Вељко Влаховиќ, Македонија, Никола Минчев, Блажо Алексов, Видео Смилевски - Бато, и Кочо Рацин. Други поважни улици во градот се: Илинден, Шишка, Седми Септември, Мито Хаџивасилев - Јасмин, Вишешница, Страшо Пинџур. Исто така градот има осум [[Кружен тек|кружни текови]].<ref>{{наведени вести |title=Кавадарци |url=https://wikimapia.org/#lang=en&lat=41.436742&lon=22.016773&z=14 |accessdate=18 декември 2020 |publisher=wikimapia.org |date=}}</ref> == Историја на Кавадарци == [[Податотека:Kavadarcigx1.jpg|мини|лево|Кавадарци во периодот меѓу двете светски војни|214x214пкс]] Населбата Кавадарци првпат се споменува во 1519 година, како мала рурална населба во состав на Ќустендилскиот санџак. Во 1664 година, [[Евлија Челебија]] го посетил Кавадарци (''Тиквеш''), кој оставил запис за кавадаречката чаршија, која тогаш организиран градски живот. Наведува дека гратчето е центар на каза со 70 живи села и има 300 покриви со куќи од ќерамиди. Има четири маала, три џамии и една убава бања. Има два ана за трговци и чаршија со околу 74 дуќани.<ref>Евлия Челеби. „Пътепис“, София, 1972, стр.267-268.</ref> Кавадарци најпрво е седиште на нахија во рамките на [[Струмичка каза|Струмичката каза]], а од XVII век - претставува самостојна каза. Образованието во Кавадарци има длабоки корени и богата традиција, а првите келејни училишта се отворени во просториите на Моклишкиот, Полошкиот и Бошавскиот Манастир во текот на XVIII и XIX век. Населбата се споменува и во турски документи од [[1823]] година. Во документот Кавадарци е спомнат како мала населба („касаба“) со околу 2.000 жители во крајниот источен дел на тогашниот [[Битолски вилает]]. Во својот напис целосно посветен за Тиквеш насловен како „Љубљано-Пеонија“, објавен во „Цариградски Весник“ на 12 февруари [[1855]] година, македонскиот просветител [[Јордан Хаџи-Константинов - Џинот]] запишал дека село Кавадарци (Говедарци) има една голема и красна црква и едно мало училиште, три мошеи (џамии), еден часовник (сахат), една стара висока кула (столп) каде што седат ајан и [[кадија]]<ref>Хаџи Константинов, Јордан - Џинот. ''Избрани страници'' - приредил Блаже Конески - Скопје, Мисла, 1987&nbsp;г. стр.69</ref>. Ова укажува дека уште кон средината на XIX век Кавадарци бил средишно (централно) место на целата тиквешка област каде што биле сместени судот (кадијата) и управните власти. Како град Кавадарци почнува да се развива во почетокот на XIX век, меѓутоа во околината се наоѓаат археолошки ископини што укажуваат дека овде постоела населба уште во античко време и во средниот век. Како сведоци од средниот век се многуте прекрасни средновековни цркви и манастири во околината особено околу пештерите на бреговите на [[Тиквешко Езеро|Тиквешкото Езеро]]. [[Податотека:Спомен плоча на комитетот на ВМРО во Кавадарци.jpg|мини|Спомен плочата|205п|десно]] Во средината на јули 1894 година, по иницијатива на [[Даме Груев]] бил основан вториот комитет на [[МРО]]. Во составот на комитетот биле: *[[Пане Иванов]] - главен учител во основното училиште; *Јованче Велков - трговец; *Иванче Минчев - службеник во општинската управа; и *Јанаки Илиев - Ќурчиев - трговец. Како обележување на тој миг, Советот на Општина Кавадарци во јули 1999 година поставил спомен плоча во градот. === Тиквешко востание === ''Главна статија [[Тиквешко востание]]''[[Податотека:Monument - Tikveš Uprising.jpg|мини|Споменик посветен на жртвите од [[Тиквешко востание|Тиквешкото востание]]|298x298px|лево]] Во јуни 1913 година, градот Кавадарци претставува еден од центрите каде избувнало [[Тиквешко востание|Тиквешкото востание]], кое претставува првиот народен вооружен отпор против новата српска власт. Востанието е предизвикано од насилствата кои биле вршени од српските окупаторски власти врз македонското население при напорите за асимилација и посрбување. Со поддршка на [[ВМРО]] е свикано собрание со делегати од речиси сите места во [[Тиквешија]]та каде што е едногласно решено да се крене востание и да се создаде востанички штаб, составен од видни војводи од тој крај, меѓу кои биле: [[Дончо Лазаров]], [[Михаил Шкартов]], [[Коце Сеизов]], [[Диме Пинџуров]], [[Тодор Камчев]] и други. На востанието учествувале околу 1 000 востаници, од кои 200 биле обични граѓани коишто земаат пушка в рака, а останатите биле комити од четите на ВМРО. Востанието започнало на [[19 јуни]] [[1913]] година, и покрај [[Неготино]] и Кавадарци, ослободени се и педесетина села во областа [[Тиквеш]]. Четите на Дончо Лазаров и Михаил Шкартов ги напаѓаат и ги протеруваат српските војски од Неготино. Српските власти испраќаат свои чети од околните села кон Неготино, но сите тие се разбиени. Востаниците продолжуваат понатаму и успеваат да ги протераат српските чиновници и писари од општинската зграда во Кавадарци и симнувајќи го српското знаме, го поставуваат тиквешкото револуционерно знаме. На [[20 јуни]] е одржано и свечено собрание на коешто е избрана и градска управа составена од 12 видни кавадарчани, а слободата траела само 7 дена. На 25 јуни српските војници го задушуваат востанието, опожаруваат голем дел од Кавадарци, а меѓу другото и над 60 дуќани и богати куќи биле ограбени. == Спомен костурница== [[Податотека:The ossuary monument in Kavadarci.jpg|мини|Спомен-костурницата во Кавадарци]]{{главна|Спомен-костурница (Кавадарци)}} Спомен-костурницата во Кавадарци претставува монументален споменик кој симболизира стара македонска куќа која претставува вечен дом на паднатите борци. Во неа се сместени посмртните останки на загинатите борци од Кавадарци, жртви на фашистичкиот терор од НОВ во периодот од 1941-1945 година, кои се наоѓале во непосредна близина на Кавадарци. Во нејзината внатрешност на гранитни плочи се испишани нивните имињата. Спомен костурницата е изработена од бетон. Откриена е на [[7 септември]] [[1976]] година. Таа е дело на професорот на Архитектонскиот факултет од Скопје, [[Петар Муличковски]]. Објектот се наоѓа на надморска височина од 305 метри и од таму се гледа панорамата на Кавадарци и на [[Тиквешијата]]. Таа претставува стилизирана македонска куќа оградена со бетонски ѕидови со дебелина од 3 метри. Долниот заграден дел го претставува внатрешниот двор на куќата кој продолжува во надворешен двор во форма на амфитеатар. Во долниот дел се влегува преку две железни врати (јужна и северна) на кои се претставени гроздови. Тие водат во отворениот дел на костурницата каде е сместена галеријата на хероите. Порано ѕидовите биле празни и во нив биле сместени моштите на загинатите, но во последните неколку години нивните ковчежиња за да се заштитат се преместени во градскиот музеј. Тука се наоѓаат дваесетина формирани мермерни плочи на кои се испишани повеќе од триста имиња, поточно 328 имиња на борци кои се загинати во НОВ. Потоа преку скалила во средината на објектот кои спирално водат нагоре, се влегува во затворениот дел со висина од 12 метри, кој претставува стилизирана македонска куќа со инспирација од охридска куќа. Овој затворен дел е поделен на два ката кои асоцираат на чардаци во чии ѕидови има отвори кои ги симболизираат прозорците. == Стопанство и превоз == [[Податотека:Кружен тек (индустриска зона).jpg|алт=Најстарата бочва од „Тиквеш“ од 1955 година поставена на кружен тек во Кавадарци|мини|223x223пкс|Најстарата бочва од „[[Тиквеш (винарија)|Тиквеш]]“ од 1955 година, поставена на кружен тек во Кавадарци]] Населението во градот, а воопшто и во целиот регион најмногу се занимава со [[лозарство]]. Најзначајни стопански објекти се Винарската визба „[[Винарска визба „Тиквеш“|Тиквеш]]“, Металуршкиот комбинат за фероникел „ФЕНИ“, индустријата за градежни материјали и челични конструкции „ИГМ“, тутунскиот комбинат „Алајанс Уан Македонија АД“, фабриката „Металекс“, стовариштето за градежни материјали "[[Златибор (стовариште)|Златибор]], а во поново време во огромен подем се и многуте приватни винарии и винарски визби како што се „Чекоров“, „Попов“ и др. Во најново време стопанството во Кавадарци бележи поголем подем со изградбата и отворањето на германската фабрика за делови во автомобилската индустрија „Дрекслмаер“ во која работат околу 6.000 лица од Кавадарци и околните градови [[Неготино]], [[Прилеп]] и [[Велес]]. [[Податотека:Avtobuskakavadarci.jpg|мини|Пероните на автобуската]] Во градот постои [[Автобуска станица - Кавадарци|Автобуската станица - Кавадарци]] која врши превоз на патници од и до [[Скопје]], Велес, Неготино, Прилеп, [[Ресен]], [[Охрид]], [[Струга]], [[Струмица]], [[Демир Капија]], [[Валандово]], [[Гевгелија]], [[Белград]], [[Софија]].<ref>{{наведени вести |title=Меѓуградски линии |url=https://ekstrabus.com.mk/megjugradski-linii/ |accessdate=11 ноември 2020 |publisher=ekstrabus.com.mk |date=}}</ref> == Население == Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Кавадарци живееле 5.092 жители, од кои 1.950 [[Македонци]] православни, 3.000 [[Македонци муслимани]], 120 [[Роми]] и 32 [[Власи]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_06.htm Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, с. 153.]</ref> Според пописот од 1931 година, Кавадаречкиот срез (на денешните општини [[Општина Кавадарци|Кавадарци]] и [[Општина Росоман|Росоман]]) како дел од [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] имал 23.919 жители.<ref>http://pop-stat.mashke.org/yugoslavia-lang-1931.htm</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, градот имал 4.850 [[Македонци]], 200 [[Турци]], 25 до 50 [[Албанци]] и 50 други жители.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_40_40-41_VODENA_(EDESSA)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Во првиот организиран попис на [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|СФР Југославија]] од 1948 година, во Кавадарскиот срез имало 40.617 жители, од кои 6.228 во градот Кавадарци, 2.683 во [[Неготино]], а 31.706 во селата ([[Тиквеш]], [[Бошава]], [[Витачево]]). Од етнички аспект, населението го сочинувале 37.098 (91,3 %) [[Македонци]], 1.480 (3,64 %) [[Турци]], 1.410 (3,47 %) [[Срби]], 137 [[Власи]], 127 [[Роми]] и 365 останати.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://pop-stat.mashke.org/yugoslavia-ethnic1948.htm |title=архивска копија |accessdate=2018-05-29 |archive-date=2017-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171107024522/http://pop-stat.mashke.org/yugoslavia-ethnic1948.htm |url-status=dead }}</ref> Според пописот на населението од [[2002]] година, во градот имало 29.188 жители и спаѓал во групата на средни градови.<ref>{{СоцГеоМак|глава=II|страница=91}}</ref> Ако се земе предвид дека населените места [[Глишиќ]] (1.362 ж.) и [[Ваташа]] (3.502 ж.) се скоро споени со Кавадарци, тогаш пошироката територија на град Кавадарци вклучува население од 34.052 жители (33.125 [[Македонци]]). {{bar box |title=Етнички групи<ref name="попис"/> |float=right |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|[[Македонци]]|red|97.14}} {{Столбен постоток|[[Македонски Роми|Роми]]|cyan|1.26}} {{Столбен постоток|[[Македонски Срби|Срби]]|blue|0.54}} {{Столбен постоток|[[Македонски Турци|Турци]]|orange|0.52}} {{Столбен постоток|други|grey|0.44}} {{Столбен постоток|[[Македонски Власи|Власи]]|yellow|0.08}} {{Столбен постоток|[[Македонски Албанци|Албанци]]|green|0.01}} {{Столбен постоток|[[Македонски Бошњаци|Бошњаци]]|black|0.01}} }} Етнички гледано, населението (без [[Глишиќ]] и [[Ваташа]]) е составено од:<ref name="попис">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=29 март 2016}}</ref> {| border=1 cellspacing=0 cellpadding=2 | '''Националност''' | '''Вкупно''' |- | [[Македонци]] | 28 354 |- |[[Албанци]] |2 |- | [[Турци]] | 151 |- | [[Роми]] | 368 |- | [[Власи]] | 22 |- | [[Срби]] | 159 |- | [[Бошњаци]] | 4 |- | Други | 128 |- |} ;Јазик Во градот се зборуваат следниве јазици<ref name="попис"/>: {{bar box |float=right |title=Јазици<ref name="попис"/> |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|[[македонски јазик|македонски]]|red|98.83}} {{Столбен постоток|[[ромски јазик|ромски]]|cyan|0.44}} {{Столбен постоток|[[српски јазик|српски]]|blue|0.34}} {{Столбен постоток|други|grey|0.24}} {{Столбен постоток|[[турски јазик|турски]]|orange|0.12}} {{Столбен постоток|[[влашки јазик|влашки]]|yellow|0.03}} {{Столбен постоток|[[бошњачки јазик|бошњачки]]|black|0.01}} }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|Јазик!!width="100px"| Вкупно!!width="100px" |Удел (%) |- | '''[[македонски јазик|македонски]]''' | 28.847 | 98,83 |- | [[турски јазик|турски]] | 34 | 0,12 |- | [[ромски јазик|ромски]] | 128 | 0,44 |- | [[влашки јазик|влашки]] | 10 | 0,03 |- | [[српски јазик|српски]] | 98 | 0,342 |- | [[бошњачки јазик|бошњачки]] | 1 | 0,01 |- | други | 70 | 0,24 |} ;Вероисповед Во Кавадарци се застапени следните религиски групи<ref name="попис"/>: {{bar box |float=right |title=Религија<ref name="попис"/> |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|[[православие]]|red|96.65}} {{Столбен постоток|[[ислам]]|green|2.66}} {{Столбен постоток|други|grey|0.60}} {{Столбен постоток|[[Апостолски егзархат во Македонија|католицизам]]|orange|0.08}} {{Столбен постоток|[[Протестантство во Македонија|протестантство]]|orange|0.01}} }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|Вероисповед!! width="100px" | Вкупно!! width="100px" |Удел (%) |- | '''[[МПЦ|православни]]''' | 28.210 | 96,65 |- | [[ИВЗ|муслимани]] | 776 | 2,66 |- | [[Апостолски егзархат во Македонија|католици]] | 24 | 0,08 |- | [[Протестантство во Македонија|протестанти]] | 3 | 0,01 |- | други | 175 | 0,60 |} Низ годините ова било вкупното население и етничка припадност на населението во градот Кавадарци: {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom | 1948|6.228 | 1953|7.550 | 1961|11.409 | 1971|18.170 | 1981|24.556 | 1991|28.625 | 1994|28.288 | 2002|29.188 | 2021|32.038 }} {| class="wikitable" |- ! Години ! Македонци ! Албанци ! Турци ! Роми ! Власи ! Срби ! Бошњаци ! {{крат|Ост.|Останати}} ! {{крат|б.п.|Лица без податоци}} ! Вкупно |- style="text-align:center;" | 1948 | — | — | — | — | — | — | — | — | — | '''6.228''' |- style="text-align:center;" | 1953 | 6.809 | 6 | 493 | 35 | 0 | 108 | — | 99 | — | '''7.550''' |- style="text-align:center;" | 1961 | 10.634 | 5 | 421 | — | — | 197 | — | 152 | — | '''11.409''' |- style="text-align:center;" | 1971 | 17.136 | 31 | 459 | 52 | — | 285 | — | 207 | — | '''18.170''' |- style="text-align:center;" | 1981 | 23.271 | 24 | 387 | 145 | 3 | 276 | — | 450 | — | '''24.556''' |- style="text-align:center;" | 1991 | 27.420 | 0 | 110 | 501 | 6 | 275 | — | 313 | — | '''28.625''' |- style="text-align:center;" | 1994 | 27.388 | 1 | 176 | 358 | 17 | 235 | — | 113 | — | '''28.288''' |- style="text-align:center;" | 2002 | 28.354 | 2 | 151 | 368 | 22 | 159 | 4 | 128 | — | '''29.188''' |- style="text-align:center;" | 2021 | 28.815 | 24 | 134 | 606 | 29 | 111 | 9 | 223 | 2.087 | '''32.038''' |} <small>* Извор: [[Државен завод за статистика на Република Македонија]] (1948-2021), според податоци од официјалните пописи во соодветните години</small> == Туризам == {{Главна|Музеј-галерија - Кавадарци}} '''Музеј-галерија''' Музеј-галерија од Кавадарци како институција од областа на културата е основана со одлука на Собранието на Општина Кавадарци на 7.9.1973 година. На 6 септември 1976 година, со отворањето на ликовната изложба на словенечкиот сликар Марио Вилхар официјално почнува со работа. Музеј-галеријата е институција отворена за јавноста, има образовна улога, со цел да развива интерактивна комуникација со посетителите, и преку презентација на движното и недвижното наследство да привлекува поширока публика. Во склоп на музејот делуваат археолошко, етнолошко, историско одделение, одделение за заштина на споменици на културата, оддел за историја на уметност и галерија каде годишно се случуваат десетина изложби, спомен соба на [[Васил Хаџиманов (1906-1969)|Васил Хаџиманов]] и спомен соба на [[Никола Бадев]]. Музејот исто така има и неколку постојани поставки: археолошка, етнолошка, историска поставка и поставка за традиционална подготовка на храна и вино. [[Податотека:Vinski Muzej.jpg|мини|Винскиот музеј|215x215пкс]] ;Вински музеј Во 2002 година во градскиот парк во Кавадарци се отвори локален '''Вински музеј за регион Тиквеш - Кавадарци''' каде што во неколку поставки е претставена историјата на [[Тиквешка Котлина|Тиквешкиот Регион]] во производството на грозје и вино. Меѓу експонатите се наоѓаат и апарат за мерење на шеќерност во виното од 1534 година, таканаречениот фрижидер - ледара од 1934 година во кој своевремено се носел лед од таканаречените ледари од месноста ,Мечкина дупка кај Кавадарци.<ref>https://inovativnost.mk/2020/09/07/во-кавадарци-отворен-музеј-на-виното/</ref> Покрај музејските експонати и фотографии, во музејот се наоѓа и колекција на вина за дегустација. ==Спорт== *[[ФК Тиквеш]] *[[КК Еуро Никел 2005]] *[[РК Тиквеш 2014]] * Карате клуб Кожув * Стрелечко спортско друштво Кавадарци * Џудо клуб Кожувчанка == Образование == [[Податотека:ЈОУДГ „Рада Поцева“ - објект „Гроздоберче“.jpg|десно|мини|Градинка „Рада Поцева“ - објект „Гроздоберче“]] [[Податотека:ЈОУДГ „Рада Поцева“.jpg|десно|мини|Градинка „Рада Поцева“ - објект „Изворче“]] ;Детски градинки *ЈОУДГ Рада Поцева со објектите: *Гроздоберче *Детелинка *Снежана *Изворче '''Основни училишта''' * [[ОУ „Гоце Делчев“ - Кавадарци]] * [[ОУ „Димката Ангелов-Габерот“ - Кавадарци]] * [[ОУ „Страшо Пинџур“ - Кавадарци]] * [[ОУ „Тоде Хаџи Тефов“ - Кавадарци]] * [[ОУ „Тошо Велков-Пепето“ - Кавадарци]] '''Средни училишта''' * [[Гимназија „Добри Даскалов“ - Кавадарци]] * [[СОЗШУ „Ѓорче Петров“ - Кавадарци]] * [[СУ „Киро Спанџов - Брко“ - Кавадарци]] '''Високо образование''' * [[Земјоделски факултет - Штип]], дисперзирани студии Кавадарци ([[Универзитет „Гоце Делчев“|Универзитет „Гоце Делчев“ - Штип]]) * [[Факултет за природни и технички науки - Штип]], дисперзирани студии Кавадарци ([[Универзитет „Гоце Делчев“|Универзитет „Гоце Делчев“ - Штип]]) ==Културни и природни знаменитости== [[Податотека:Centralnadzamija.jpg|160п|мини|Централната џамија]] ;Верски градби<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> *[[Црква „Св. Димитриј“ - Кавадарци|Црква „Св. Димитриј“]] - централна парохиска црква, возобновена е во 1834 година; *[[Црква „Св. Петка“ - Кавадарци|Црква „Св. Петка“]] - најновата и најголема црква во градот. Камен-темелникот е удрен на [[7 август]] [[2010]], а осветена на [[18 октомври]] [[2015]] година;<ref>[http://www.kurir.mk/republika/opstini/208210-Kavadarci-naskoro-ke-dobie-nov-hristijanski-hram?utm_source=feedburner&utm_medium=feed&utm_campaign=Feed%3A+kurir%2Frepublika+%28%D0%9A%D1%83%D1%80%D0%B8%D1%80+-+%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%29 ''Кавадарци наскоро ќе добие нов христијански храм'']{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *[[Параклис „Св. Јован Крстител“ - Кавадарци|Параклис „Св. Јован Крстител“]] - крстилна, се наоѓа веднаш до црквата „Св. Петка“; *[[Параклис „Св. Климент Охридски“ - Кавадарци|Параклис „Св. Климент Охридски“]] - параклис, се наоѓа веднаш до црквата „Св. Петка“;<ref>[http://duma.mk/index.php?option=com_content&view=article&id=1153:2013-01-13-11-41-00&catid=15:kavadarci&Itemid=51 ''Нов храм за заштитничката на Кавадарци, Света Петка! (видео)'']</ref> *[[Централна џамија (Кавадарци)|Централна џамија]] - единствената [[џамија]] во градот; *[[Христијанска адвентистичка црква - Кавадарци|Христијанска Адвентистичка Црква]] - единствена адвентистичка црква во градот. ;Културни манифестации *[[Тиквешки гроздобер]] е манифестација која му дава посебен белег на градот и се поклопува со одбележување на денот на ослободувањето на Кавадарци 7 септември и се одржува секоја година во септември во почетокот на втората недела. Настанот симболично започнува со откинување на грозд од страна на градоначалникот на Кавадарци. *[[Т'к - Так Фест]] е рок фестивал кој се организира во чест на прерано починатата македонската рок легенда [[Трајко Каров]]. Фестивалот за првпат е одржан во 2011 година, а настапуваат македонски рок бендови. Досега учество зеле [[Суперхикс]], [[Визија]], [[Ареа]], [[Токму Така]], [[Автограм]], [[Smoke Shakers]], [[Триангл]] и многу други. * „Дедо цепе борина“ - фестивал на вицовите и шегата кој се одржува за време на бадниковата вечер на градскиот плоштад и на кој се избираат три најдобри шеги. ;Паркови и зеленило [[Податотека:Centralen park (1).jpg|мини|Централниот парк]] *Градски парк „Љупчо Шкартов“ - најголемиот парк во градот изграден во 1955 година *Централен парк - парк во центарот на Кавадарци *Парк Полјана - помал парк каде се наоѓа [[Маркова кула (Кавадарци)|Марковата кула]] ;Археолошки наоѓалишта<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка карта на Република Македонија''. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> *[[Бабин Дол (Кавадарци)|Бабин Дол]] - населба и некропола од римско време; *[[Бегова Падина (Кавадарци)|Бегова Падина]] - населба од бакарно време; *[[Бел Град (Кавадарци)|Бел Град]] - населба од доцноантичко време; *[[Гавалиница (Кавадарци)|Гавалиница]] - некропола од римско време; *[[Гумнињата (Кавадарци)|Гумнињата]] - некропола од римско време; *[[Дисанско Мовче (Кавадарци)|Дисанско Мовче]] - некропола од доцноантичко време; *[[Желковец (Кавадарци)|Желковец]] - некропола од римско време; *[[Карамански Рид (Кавадарци)|Карамански Рид]] - населба од римско време; *[[Ливадиште (Кавадарци)|Ливадиште]] - некропола од римско време; *[[Малинови Куќи (Кавадарци)|Малинови Куќи]] - населба и некропола од доцноантичко време; *[[Манастир (Кавадарци)|Манастир]] - населба и некропола од доцноантичко време; *[[Овово (Кавадарци)|Овово]] - населба и некропола од римско време; *[[Селиште (Кавадарци)|Селиште]] - населба од доцноантичко време; *[[Ума (Кавадарци)|Ума]] - населба од римско време; *[[Црквиште (Кавадарци)|Црквиште]] - некропола од доцноантичко време; ==Личности== [[Податотека:Centralen park (4).jpg|мини|десно|300п|Бисти на познати Кавадарчани кои биле борци во [[Втората светска војна]].]] [[Податотека:Centralen park (2).jpg|мини|десно|300п|Бисти на познати Кавадарчани кои биле борци во [[Втората светска војна]].]] * [[Добри Даскалов]] (30 октомври 1882 - 16 јуни 1912) - македонски револуционер, деец на [[ВМРО]] * [[Атанас Калчев]] (околу 1883 - 1944) - македонски револуционер, војвода на [[Внатрешната македонска револуционерна организација]] * [[Михаил Шкартов]] (1884-1936) — македонски револуционер, велешки војвода и член на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]]. * [[Јордан Анастасов]] (4 јануари 1893 - 10 октомври 1976, Софија, Бугарија) - деец на [[ВМРО (обединета)|ВМРО обединета]] * [[Васил Хаџиманов (1906-1969)|Васил Хаџиманов]] ([[14 јануари]] [[1906]] - [[Скопје]], [[16 декември]] [[1969]]), македонски етномузиколог и [[педагог]] * [[Никола Минчев]] (2 ноември 1915 - 6 април 1997, [[Скопје]]) - македонски комунист,политичар и учесник во [[НОБ]] * [[Никола Бадев]] (8 август 1918, [[Глишиќ]] - 25 септември 1976, [[Скопје]]) - пејач и колекционер на македонски народни песни * [[Киро Хаџи Василев]] (1921 - 200, [[Охрид]]) - македонски публицист, учесник во [[Македонија во Втората светска војна|НОБ]] и општествено-политички работник во [[Социјалистичка Република Македонија|СР Македонија]] и [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|СФРЈ]] * [[Мито Хаџивасилев - Јасмин]] ([[21 декември]] [[1922]] - [[1 август]] [[1968]]) — [[Македонија|македонски]] [[комунист]] и [[политичар]] и [[новинар]], наречен „првото перо“ на македонското новинарство и публицистика. * [[Иван Мазов]] ([[7 јануари]] [[1923]] - [[15 февруари]] [[1977]]) - [[Македонци|македонски]] [[раскажувач]], театарски критичар и [[публицист]] * [[Ангел Чемерски - Јануш]] ([[1923]] - [[Скопје]], [[18 ноември]] [[2005]]) - [[Македонци|македонски]] револуционер и партиски функционер * [[Киро Атанасовски|Киро Крстов Атанасовски Налбатот]] (1923 - 7 април 1944, Кавадарци) - македонски партизан, учесник во [[Народноослободителна борба|Народноослободителната борба]] и [[народен херој на Југославија]] * [[Дана Андреева - Неткова]] (р.1924) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] * [[Ката Басмаркова]] (р.1924) — учесник во НОВ на Македонија * [[Фета Атанасова]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Зора Боева|Зора Роглева Боева]] (1896- ) — учесник во НОВ на Македонија * [[Стевка Видевска|Стевка Панева Видевска]] (1919 -) — учесник во НОВ на Македонија * [[Благородна Врангалова]] (1900 - ) — учесник во НОВ на Македонија * [[Сика Врангалова]] (1927 -) — учесник во НОВ на Македонија * [[Мица Врангалова]] (1927 -) — учесник во НОВ на Македонија * [[Љубица Вчкова - Шопова]] (1925 -) — учесник во НОВ на Македонија * [[Зора Вчкова]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Васка Гечева|Васка Христова Гечева]] (1919-) — учесник во НОВ на Македонија * [[Јорданка Димова]] (1920-) — учесник во НОВ на Македонија * [[Мара Димова|Мара Прасева Димова]] (1918-1944) — учесник во НОВ на Македонија * [[Сима Димова]] (1895-) — учесник во НОВ на Македонија * [[Нада Дончевска|Нада Николова Сарафова Дончевска]] (1925-) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] и носител на [[Партизанска споменица 1941|Партизанска споменица од 1941 година]] * [[Ленче Дуброва|Ленче Хаџиманова Дуброва]] (1924-) — учесник во НОВ на Македонија * [[Султана Дубровска|Султана Илиева Дубровска]] (1913-) — учесник во НОВ на Македонија * [[Павлина Завојчева]] (1922-) — учесник во НОВ на Македонија * [[Рада Иванова]] (1914-) — учесник во НОВ на Македонија * [[Рада Измирлиева-Чукаркова]] (1924-) — учесник во НОВ на Македонија * [[Зорка Ицева]] (1892 - 1958) — учесник во НОВ на Македонија * [[Родна Јанакиева|Родна Јанакиева - Лола]] (1925 - ) — учесник во НОВ на Македонија * [[Сика Јаничоска|Сика Врангалова Јаничоска]] (1927 - ) — учесник во НОВ на Македонија * [[Лилјана Јанкова-Мојсова]] (1924 - ) — учесник во НОВ на Македонија * [[Горица Јосифовска]] (1927-) — учесник во НОВ на Македонија * [[Љубица Јосифовска|Љубица Златевска Јосифовска]] (1927 — ) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] * [[Марија Јурукова]] (1888-) — учесник во НОВ на Македонија * [[Горица Јурукова]] (1923-) — учесник во НОВ на Македонија * [[Таса Калешкова]] (1890-) — учесник во НОВ на Македонија * [[Лазар Калешков]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Марија Камчева|Марија Р. Камчева]] (1898-1974) — учесник во НОВ на Македонија * [[Петар Мазев]] ([[10 февруари]] [[1927]] - [[13 март]] [[1993]], [[Скопје]]) — македонски [[сликар]], еден од најзначајните творци на македонската [[модерна]] уметност. * [[Лазо Каровски]] (1927) - македонски фолклорист, поет и писател * [[Ефтим Манев]] ([[25 јануари]] [[1931]] - [[Скопје]], [[16 март]] [[2010]]) - [[Македонци|македонски]] [[поет]] и [[преведувач]] * [[Владимир Митков]] (1913) - македонски политичар, општественик и претседател на Претседателството на [[СР Македонија]]. * [[Стојан Андов]] (30 ноември 1935 - 18 јуни 2024) - македонски политичар, претседател на [[Собрание на Република Македонија|Собранието]] во два наврати * [[Иван Чулев]] (11 ноември 1934) - Прв градоначалник на Кавадарци и последен градски претседател на совет * [[Панчо Минов]] (21 август 1958) - македонски политичар, градоначалник на Кавадарци во 2 мандата и пратеник во собрание во 2 мандати * [[Глигор Чемерски]] ([[1940]] - [[Скопје]], [[2 април]] [[2016]]) — македонски сликар и вајар * [[Тодор Гечевски]] (28 август 1977) - кошаркар, член на македонската репрезентација * [[Петар Ангелов]] ([[8 март]] [[1977]])- ракометар, член во македонската репрезентација * [[Ванче Шиков]] (19 јули 1985) - фудбалер, член на македонската репрезентација * [[Даниел Мојсов]] - фудбалер, член на македонската репрезентација *[[Васо Ангелов]] (1938 - 16 септември 2019) - актер во Народен Театар Кавадарци; *[[Ацо Видиков]] (15 октомври 1946 - 24 мај 2021) - актер во Народен Театар Кавадарци; *[[Данчо Бањански]] (10 јануари 1948) - актер во Народен Театар Кавадарци; *[[Љупчо Бубо Каров]] (1959 - ) - актер и новинар, познат по [[К-15]]; *[[Кате и Нели ти реков|Катерина Танева - Ѓорѓиев]] - фолк-пејачка; *[[Марјан Коцев]] (20 мај 1975) - фолк-пејач; *[[Наташа Малинкова]] - фолк-пејачка *[[Димо Дулот]] (9 август 1952) - музичар и пејач; *[[Даниела Темелковска]] - фолк-пејачка; *[[Диме Коцевски]] (31 декември 1976) - актер и режисер во Народен Театар Кавадарци; *[[Ани Малинкова]] (17 септември 1973) - фолк-пејачка; *[[Даниела Колева]] (17 мај 1980) - пратеничка во собрание; *[[Александар Мишов]] (21 јули 1997) - македонски фудбалер на [[ФК Тиквеш]]; '''Личности од други места кои починале во Кавадарци:''' * [[Слава Бунгурова|Слава Т. Бунгурова]] (1894-1975) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] == Галерија == <gallery mode=packed heights=160px> Податотека:Агенција за вработување Кавадарци.jpg|Подрачното одделение - Кавадарци на Агенцијата за вработување на РМ Податотека:Монопол - Кавадарци (2).jpg|Стариот монопол Податотека:Монопол - Кавадарци.jpg|Стариот монопол Податотека:Споменик на плоштад Кавадарци.jpg|Споменик на плоштадот Маршал Тито Податотека:Мозаик на улица Илинден.jpg|Мозаик на улица Илинден </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Kavadarci}} * [http://www.kavadarci.gov.mk/ Официјално мрежно место на Општина Кавадарци] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20211128044504/https://kavadarci.gov.mk/ |date=2021-11-28 }} * [http://www.ktv.mk Регионална телевизија КТВ] * [http://tikvesija.wordpress.com Тиквешија ИНФО - портал на Кавадарци, Неготино и Тиквешијата] * [http://www.kavadar4e.com „Кавадарче“ - портал на Кавадарци и Тиквешијата] * [http://www.kavadarci.info Портал за град Кавадарци] * [http://www.zolta.com.mk „Жолта“ - портал од Кавадарци] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180223232453/http://zolta.com.mk/ |date=2018-02-23 }} {{Градови во Македонија}} {{Општина Кавадарци}} [[Категорија:Кавадарци| ]] [[Категорија:Градови во Македонија]] [[Категорија:Општина Кавадарци]] 2dvrqxqdck6cjat3e8c9358e3i559x9 0 6505 5577184 5469904 2026-06-15T07:20:00Z Bjankuloski06 332 /* Поврзано */ 5577184 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Wheat products.jpg|thumb|[[Житарици|Житните]] производи се богат извор на комплексни јаглехидрати.]] '''Јаглехидратите''', уште познати и како '''глициди''' или '''шеќери''' се [[Органско соединение|органски соединенија]] чијашто [[молекула]] е изградена од трите [[биогени елементи]]: [[јаглерод]], [[водород]] и [[кислород]]. Имаат општа [[хемиска формула]] C_n(H₂O)_n. Тие се универзална и мошне битна состојка на сите живи [[Организам|организми]]. Карактеристично за јаглехидратите е што можат да се сврзат со други [[органски материи]] и да градат [[Комплекс (хемија)|комплекси]] (со [[белковини]]те градат [[гликобелковини]], со [[липид]]ите градат [[гликолипид]]и и слично). Во [[клетка]]та, јаглехидратите се јавуваат како главен извор на [[енергија]], а претставуваат и важен градбен материјал на клеточните структури и лесно можат да се складираат како резервни материи. Се среќаваат во два вида: * ''Прости'' (основни органски соединенија), каде спаѓаат [[моносахарид]]ите и * ''Сложени'' (производни јаглехидрати), од кои оние со мала [[молекулска маса]] се [[олигосахарид]]и, а тие со голема - [[полисахарид]]и. == Класификација и особини на јаглехидратите == [[Податотека:D-glucose chain (Fischer).svg|thumb|120px|left|[[Гликоза|D-Гликоза]], пример за алдоза, претставена со [[Фишерова проекција]].]] [[Податотека:D-Fructose.svg|thumb|120px|[[Фруктоза]], пример за кетоза. Кето групата е кислородот поврзан со [[двојна врска]] за вториот јаглероден атом.]] Јаглехидратите можат теориски да настанат од полихидроксилните [[алкохол]]и со блага [[Редокс реакција|оксидација]]. Доколку притоа се оксидира примарната [[Хидроксилна група|алкохолна група]], настануваат [[алдехид]]-алкохоли, а со оксидација на вторичните алкохолни групи се добиваат [[кетон]]-алкохоли. И во двата случаи настануваат карбонилна или оксо група. Алкохолите со алдехидна функција се викаат ''алдози'', а оние со кето група се ''кетози''. Најпрост јаглехидрат е [[гликолалдехид]], кој настанува со оксидација на двохидроксилниот алкохол [[гликол]]. Гликолалдехидот има и јаглехидратна и алкохолна функција. Според ова, едно соединение можеме да го класифицираме како јаглехидрат доколку ги има двете наведени функции. Првите два јаглеродни атоми во [[молекула]]та на еден јаглехидрат мораат да бидат распоредени како на пример кај гликозата и фруктозата (види ги формулите десно). === Моносахариди, олигосахариди и полисахариди === Моносахаридите се прости јаглехидрати. Тие со [[хидролиза]] не се делат на попрости јаглехидрати. Претставуваат градбени единки на олиго- и полисахаридите. Олигосахаридите се јаглехидрати кои се изградени од најмногу шест молекули на моносахариди. Тие при хидролиза се делат на моносахаридите од кои се изградени. Ако меѓусебно се сврзат две молекули на моносахариди со издвојување на [[вода]] настанува ''дисахарид'', ако се сврзат три молекули, настанува ''трисахарид'' итн. Од олигосахаридите најважни се [[дисахарид]]ите ([[сахароза]], [[малтоза]], [[лактоза]] и други). Јаглехидратите чии молекули се изградени од повеќе (над шест) моносахариди се викаат полисахариди. Најважни полисахариди се [[скроб]], [[гликоген]], [[целулоза]] и други.23% од човечкото тело се состои од јаглехидрати. == Оптичка активност на јаглехидратите == === Декстрогири и левогири соединенија === Во својата молекула моносахаридите имаат [[Хирален јаглероден атом|хирални јаглеродни атоми]] (асиметрични јаглеродни атоми). Така, триозите имаат еден, тетрозите два, а хексозите четири хирални С-атоми. Овие атоми најчесто се обележуваат со ѕвездичка покрај нив. Бројот на можните моносахариди се зголемува поради асиметријата на С-атомите за вредноста 2ⁿ, каде ''n'' е бројот на хирални С-атоми. На пример, постојат два [[глицериналдехид]]и (D и L облик), четири тетрози, осум пентози и шеснаесет хексози. Соединенијата кои имаат хирални (асиметрични) атоми во својата структура или, пак, се самите хирални (асиметрични), ја вртат рамнината на [[Поларизирана светлина|поларизираната светлина]] за определен агол. Ако вртењето е во правец на стрелките на часовникот, соединенијата се обележуваат со + (и се вели дека тие се ''декстрогири'' соединенија), а во спротивен правец со - (и се вели дека тие се ''левогири'' соединенија). Вртењето на поларизираната светлина се мери со посебни апарати наречени [[Полариметар|полариметри]]. === L и D јаглехидрати === Оваа поделба на јаглехидратите е условена од просторната конфигурација на јаглехидратното соединение. Таа се јавила како резултат на полесно паметење на јаглехидратите со повеќе хирални центри. Кога хидроксилната група на асиметричниот (хирален) јаглероден атом која се наоѓа најдалеку од алдехидната или кето групата е сместена надесно од него, велиме дека таа е D-јаглехидрат. Ако пак таа се наоѓа лево од најоддалечениот хирален С-атом, јаглехидратот е во L-форма. Оваа поделба е чисто теориска. == Хетероциклични јаглехидрати == [[Податотека:Glucose Fisher to Haworth.gif|thumb|150px|right|Преминување на гликозата од Фишерова проекција во [[Хавортова проекција]].]] Алдехидната група на првиот јаглероден атом и хидроксилната група на петтиот С-атом кај јаглехидратите можат да реагираат меѓусебно бидејќи се просторно блиску. Кога на алдехидната група се адира хидроксилна (алкохолна) група, се добива соединение наречено [[полуацетал]]. Ваква меѓумолекулска реакција настанува кога јаглехидратите се наоѓаат во воден раствор. Притоа, доаѓа до образување на полуацетални петто- или шесточлени прстени кои содржат кислород како [[хетероатом]]. Петточлените прстени се деривати на [[фуран]]от и се нарекуваат [[Фураноза|фуранози]], додека шесточлените се деривати на [[пиран]]от и се викаат [[Пираноза|пиранози]]. Во слободна состојба, моносахаридите се наоѓаат во пиранозен облик, додека фуранозниот облик на шеќерите се среќава кај олиго- и полисахаридите (сахароза, рибоза и [[Нуклеинска киселина|нуклеинските киселини]]). Хетероцикличните форми на јаглехидратите можат да се напишат и во вид на [[Хемиска формула|проекциони формули]] на тој начин што со долга црта се поврзуваат првиот и петтиот или првиот и четвртиот јаглероден атом преку кислородот, во зависност од тоа каде настанал кислородниот мост. Пишувањето на ваквите формули се чини грешка, бидејќи не може да се види дека првиот јаглероден атом е блиску до петтиот, а токму на таков начин би можело да дојде до [[хемиска реакција]] меѓу алдехидната и хидроксилната (алкохолна) група. === Хавортови формули === На предлог на ''Haworth'', хетероцикличните форми на шеќерите се претставуваат со перспективни формули од кои јасно се гледа нивната петто- или шесточлена градба. При пишувањето на Хавортовите перспективни формули се замислува дека прстенот нормално лежи на рамнината на хартијата (или, пак, компјутерскиот монитор), кислородниот мост е позади, CH₂OH групата е над рамнината. Супституционите групи се пишуваат горе (ако се со лева просторна конфигурација), односно долу (ако се со десна просторна конфигурација). Обично во Хавортовите формули не се пишуваат С-атомите, бидејќи се забележува само нивниот реден број. При пишувањето на овие формули, секогаш треба да се имаат на ум некои правила, како: * Кога кислородот лежи зад рамнината на компјутерскиот монитор, а првиот јаглероден атом десно (вака најчесто се пишува), тогаш кај сите декстрогири шеќери, -CH₂OH групата лежи горе и * Кај β-D-гликозата сите -OH групи имаат [[Изомерија|транс положба]], што значи тие се наоѓаат наизменично горе и долу. === Хиралност; α и β форми === <div class="thumb tright"><div style="width:182px;"> [[Податотека:Alpha-D-glucopyranose-2D-skeletal.svg|180px]] [[Податотека:Beta-D-glucopyranose-2D-skeletal.svg|180px]] <div class="thumbcaption"> [[Алфа|α]] и [[Бета|β]] [[аномер]]и на гликозата. Се забележува дека позицијата на аномерниот јаглерод (црвен или зелен) се наоѓа или на спротивна страна (α), или на иста страна (β) со CH₂OH групата сврзана за 5-С-атом. </div> </div> </div> Со реакцијата помеѓу алдехидната и хидроксилната група и со затворањето во прстен настанува и првиот хирален јаглероден атом. Тој се наоѓа на положба 1 и за него сега се сврзани четири различни супституенти, па се можни два изомерни ([[Аномерија|аномерни]]) форми на моносахариди, α и β форма. α и β-D-гликоза се изолирани и тие се разликуваат не само по специфичниот агол на скршнување на поларизираната светлина, туку и по други физички константи, што значи дека се прави изомери. Во воден раствор, D-гликозата има и α и β форма кои се наоѓаат во рамнотежа и преоѓаат еден во друг преку алдехидниот облик кога рамнотежата ќе се помести. Преоѓањето на α-D-гликозата во β-D-гликоза и обратно се одвива по менувањето на аголот на скршнување на поларизираната светлина. Оваа појава била забележана пред објаснувањето на структурата на јаглехидратите и е наречена [[мутаротација]]. Таа се јавува кога искристализираната α-D-гликоза изолирана од воден раствор (со агол на скршнување +113°) ја раствораме во вода. Аголот на скршнување се намалува од +113° до 52,8°. Намалувањето на аголот на скршнување настанува по преминувањето на α-D-гликозата во β-D-гликоза и по воспоставувањето на рамнотежа помеѓу овие два облика на гликозата, аголот на скршнување изнесува 52,8°. Скршнувањето од 52,8° одговара на смеса која се состои од 37% α-D-гликоза и 63% β-D-гликоза. Иста појава се случува кога се раствора β-D-гликоза искристализирана од [[пиридин]] и чиј специфичен агол на скршнување е +19°. Со растворањето на β-обликот, аголот на специфичното скршнување на поларизираната светлина се зголемува од +19° до 52,8°. == Поврзано == * [[Моносахарид]] * [[Олигосахарид]] * [[Полисахарид]] * [[Алкохол]] * [[Алдехид]] * [[Кетон]] {{Видови јаглехидрати}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Јаглехидрати]] [[Категорија:Исхрана]] poz7nxofsskwgiy87on7wvbq2ge7hcs 5577185 5577184 2026-06-15T07:20:07Z Bjankuloski06 332 нов клуч за [[Категорија:Јаглехидрати]]: „ “ користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5577185 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Wheat products.jpg|thumb|[[Житарици|Житните]] производи се богат извор на комплексни јаглехидрати.]] '''Јаглехидратите''', уште познати и како '''глициди''' или '''шеќери''' се [[Органско соединение|органски соединенија]] чијашто [[молекула]] е изградена од трите [[биогени елементи]]: [[јаглерод]], [[водород]] и [[кислород]]. Имаат општа [[хемиска формула]] C_n(H₂O)_n. Тие се универзална и мошне битна состојка на сите живи [[Организам|организми]]. Карактеристично за јаглехидратите е што можат да се сврзат со други [[органски материи]] и да градат [[Комплекс (хемија)|комплекси]] (со [[белковини]]те градат [[гликобелковини]], со [[липид]]ите градат [[гликолипид]]и и слично). Во [[клетка]]та, јаглехидратите се јавуваат како главен извор на [[енергија]], а претставуваат и важен градбен материјал на клеточните структури и лесно можат да се складираат како резервни материи. Се среќаваат во два вида: * ''Прости'' (основни органски соединенија), каде спаѓаат [[моносахарид]]ите и * ''Сложени'' (производни јаглехидрати), од кои оние со мала [[молекулска маса]] се [[олигосахарид]]и, а тие со голема - [[полисахарид]]и. == Класификација и особини на јаглехидратите == [[Податотека:D-glucose chain (Fischer).svg|thumb|120px|left|[[Гликоза|D-Гликоза]], пример за алдоза, претставена со [[Фишерова проекција]].]] [[Податотека:D-Fructose.svg|thumb|120px|[[Фруктоза]], пример за кетоза. Кето групата е кислородот поврзан со [[двојна врска]] за вториот јаглероден атом.]] Јаглехидратите можат теориски да настанат од полихидроксилните [[алкохол]]и со блага [[Редокс реакција|оксидација]]. Доколку притоа се оксидира примарната [[Хидроксилна група|алкохолна група]], настануваат [[алдехид]]-алкохоли, а со оксидација на вторичните алкохолни групи се добиваат [[кетон]]-алкохоли. И во двата случаи настануваат карбонилна или оксо група. Алкохолите со алдехидна функција се викаат ''алдози'', а оние со кето група се ''кетози''. Најпрост јаглехидрат е [[гликолалдехид]], кој настанува со оксидација на двохидроксилниот алкохол [[гликол]]. Гликолалдехидот има и јаглехидратна и алкохолна функција. Според ова, едно соединение можеме да го класифицираме како јаглехидрат доколку ги има двете наведени функции. Првите два јаглеродни атоми во [[молекула]]та на еден јаглехидрат мораат да бидат распоредени како на пример кај гликозата и фруктозата (види ги формулите десно). === Моносахариди, олигосахариди и полисахариди === Моносахаридите се прости јаглехидрати. Тие со [[хидролиза]] не се делат на попрости јаглехидрати. Претставуваат градбени единки на олиго- и полисахаридите. Олигосахаридите се јаглехидрати кои се изградени од најмногу шест молекули на моносахариди. Тие при хидролиза се делат на моносахаридите од кои се изградени. Ако меѓусебно се сврзат две молекули на моносахариди со издвојување на [[вода]] настанува ''дисахарид'', ако се сврзат три молекули, настанува ''трисахарид'' итн. Од олигосахаридите најважни се [[дисахарид]]ите ([[сахароза]], [[малтоза]], [[лактоза]] и други). Јаглехидратите чии молекули се изградени од повеќе (над шест) моносахариди се викаат полисахариди. Најважни полисахариди се [[скроб]], [[гликоген]], [[целулоза]] и други.23% од човечкото тело се состои од јаглехидрати. == Оптичка активност на јаглехидратите == === Декстрогири и левогири соединенија === Во својата молекула моносахаридите имаат [[Хирален јаглероден атом|хирални јаглеродни атоми]] (асиметрични јаглеродни атоми). Така, триозите имаат еден, тетрозите два, а хексозите четири хирални С-атоми. Овие атоми најчесто се обележуваат со ѕвездичка покрај нив. Бројот на можните моносахариди се зголемува поради асиметријата на С-атомите за вредноста 2ⁿ, каде ''n'' е бројот на хирални С-атоми. На пример, постојат два [[глицериналдехид]]и (D и L облик), четири тетрози, осум пентози и шеснаесет хексози. Соединенијата кои имаат хирални (асиметрични) атоми во својата структура или, пак, се самите хирални (асиметрични), ја вртат рамнината на [[Поларизирана светлина|поларизираната светлина]] за определен агол. Ако вртењето е во правец на стрелките на часовникот, соединенијата се обележуваат со + (и се вели дека тие се ''декстрогири'' соединенија), а во спротивен правец со - (и се вели дека тие се ''левогири'' соединенија). Вртењето на поларизираната светлина се мери со посебни апарати наречени [[Полариметар|полариметри]]. === L и D јаглехидрати === Оваа поделба на јаглехидратите е условена од просторната конфигурација на јаглехидратното соединение. Таа се јавила како резултат на полесно паметење на јаглехидратите со повеќе хирални центри. Кога хидроксилната група на асиметричниот (хирален) јаглероден атом која се наоѓа најдалеку од алдехидната или кето групата е сместена надесно од него, велиме дека таа е D-јаглехидрат. Ако пак таа се наоѓа лево од најоддалечениот хирален С-атом, јаглехидратот е во L-форма. Оваа поделба е чисто теориска. == Хетероциклични јаглехидрати == [[Податотека:Glucose Fisher to Haworth.gif|thumb|150px|right|Преминување на гликозата од Фишерова проекција во [[Хавортова проекција]].]] Алдехидната група на првиот јаглероден атом и хидроксилната група на петтиот С-атом кај јаглехидратите можат да реагираат меѓусебно бидејќи се просторно блиску. Кога на алдехидната група се адира хидроксилна (алкохолна) група, се добива соединение наречено [[полуацетал]]. Ваква меѓумолекулска реакција настанува кога јаглехидратите се наоѓаат во воден раствор. Притоа, доаѓа до образување на полуацетални петто- или шесточлени прстени кои содржат кислород како [[хетероатом]]. Петточлените прстени се деривати на [[фуран]]от и се нарекуваат [[Фураноза|фуранози]], додека шесточлените се деривати на [[пиран]]от и се викаат [[Пираноза|пиранози]]. Во слободна состојба, моносахаридите се наоѓаат во пиранозен облик, додека фуранозниот облик на шеќерите се среќава кај олиго- и полисахаридите (сахароза, рибоза и [[Нуклеинска киселина|нуклеинските киселини]]). Хетероцикличните форми на јаглехидратите можат да се напишат и во вид на [[Хемиска формула|проекциони формули]] на тој начин што со долга црта се поврзуваат првиот и петтиот или првиот и четвртиот јаглероден атом преку кислородот, во зависност од тоа каде настанал кислородниот мост. Пишувањето на ваквите формули се чини грешка, бидејќи не може да се види дека првиот јаглероден атом е блиску до петтиот, а токму на таков начин би можело да дојде до [[хемиска реакција]] меѓу алдехидната и хидроксилната (алкохолна) група. === Хавортови формули === На предлог на ''Haworth'', хетероцикличните форми на шеќерите се претставуваат со перспективни формули од кои јасно се гледа нивната петто- или шесточлена градба. При пишувањето на Хавортовите перспективни формули се замислува дека прстенот нормално лежи на рамнината на хартијата (или, пак, компјутерскиот монитор), кислородниот мост е позади, CH₂OH групата е над рамнината. Супституционите групи се пишуваат горе (ако се со лева просторна конфигурација), односно долу (ако се со десна просторна конфигурација). Обично во Хавортовите формули не се пишуваат С-атомите, бидејќи се забележува само нивниот реден број. При пишувањето на овие формули, секогаш треба да се имаат на ум некои правила, како: * Кога кислородот лежи зад рамнината на компјутерскиот монитор, а првиот јаглероден атом десно (вака најчесто се пишува), тогаш кај сите декстрогири шеќери, -CH₂OH групата лежи горе и * Кај β-D-гликозата сите -OH групи имаат [[Изомерија|транс положба]], што значи тие се наоѓаат наизменично горе и долу. === Хиралност; α и β форми === <div class="thumb tright"><div style="width:182px;"> [[Податотека:Alpha-D-glucopyranose-2D-skeletal.svg|180px]] [[Податотека:Beta-D-glucopyranose-2D-skeletal.svg|180px]] <div class="thumbcaption"> [[Алфа|α]] и [[Бета|β]] [[аномер]]и на гликозата. Се забележува дека позицијата на аномерниот јаглерод (црвен или зелен) се наоѓа или на спротивна страна (α), или на иста страна (β) со CH₂OH групата сврзана за 5-С-атом. </div> </div> </div> Со реакцијата помеѓу алдехидната и хидроксилната група и со затворањето во прстен настанува и првиот хирален јаглероден атом. Тој се наоѓа на положба 1 и за него сега се сврзани четири различни супституенти, па се можни два изомерни ([[Аномерија|аномерни]]) форми на моносахариди, α и β форма. α и β-D-гликоза се изолирани и тие се разликуваат не само по специфичниот агол на скршнување на поларизираната светлина, туку и по други физички константи, што значи дека се прави изомери. Во воден раствор, D-гликозата има и α и β форма кои се наоѓаат во рамнотежа и преоѓаат еден во друг преку алдехидниот облик кога рамнотежата ќе се помести. Преоѓањето на α-D-гликозата во β-D-гликоза и обратно се одвива по менувањето на аголот на скршнување на поларизираната светлина. Оваа појава била забележана пред објаснувањето на структурата на јаглехидратите и е наречена [[мутаротација]]. Таа се јавува кога искристализираната α-D-гликоза изолирана од воден раствор (со агол на скршнување +113°) ја раствораме во вода. Аголот на скршнување се намалува од +113° до 52,8°. Намалувањето на аголот на скршнување настанува по преминувањето на α-D-гликозата во β-D-гликоза и по воспоставувањето на рамнотежа помеѓу овие два облика на гликозата, аголот на скршнување изнесува 52,8°. Скршнувањето од 52,8° одговара на смеса која се состои од 37% α-D-гликоза и 63% β-D-гликоза. Иста појава се случува кога се раствора β-D-гликоза искристализирана од [[пиридин]] и чиј специфичен агол на скршнување е +19°. Со растворањето на β-обликот, аголот на специфичното скршнување на поларизираната светлина се зголемува од +19° до 52,8°. == Поврзано == * [[Моносахарид]] * [[Олигосахарид]] * [[Полисахарид]] * [[Алкохол]] * [[Алдехид]] * [[Кетон]] {{Видови јаглехидрати}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Јаглехидрати| ]] [[Категорија:Исхрана]] lxbkx94kisp190niw2o789f5o5rcyw2 5577186 5577185 2026-06-15T07:20:41Z Bjankuloski06 332 /* Поврзано */ 5577186 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Wheat products.jpg|thumb|[[Житарици|Житните]] производи се богат извор на комплексни јаглехидрати.]] '''Јаглехидратите''', уште познати и како '''глициди''' или '''шеќери''' се [[Органско соединение|органски соединенија]] чијашто [[молекула]] е изградена од трите [[биогени елементи]]: [[јаглерод]], [[водород]] и [[кислород]]. Имаат општа [[хемиска формула]] C_n(H₂O)_n. Тие се универзална и мошне битна состојка на сите живи [[Организам|организми]]. Карактеристично за јаглехидратите е што можат да се сврзат со други [[органски материи]] и да градат [[Комплекс (хемија)|комплекси]] (со [[белковини]]те градат [[гликобелковини]], со [[липид]]ите градат [[гликолипид]]и и слично). Во [[клетка]]та, јаглехидратите се јавуваат како главен извор на [[енергија]], а претставуваат и важен градбен материјал на клеточните структури и лесно можат да се складираат како резервни материи. Се среќаваат во два вида: * ''Прости'' (основни органски соединенија), каде спаѓаат [[моносахарид]]ите и * ''Сложени'' (производни јаглехидрати), од кои оние со мала [[молекулска маса]] се [[олигосахарид]]и, а тие со голема - [[полисахарид]]и. == Класификација и особини на јаглехидратите == [[Податотека:D-glucose chain (Fischer).svg|thumb|120px|left|[[Гликоза|D-Гликоза]], пример за алдоза, претставена со [[Фишерова проекција]].]] [[Податотека:D-Fructose.svg|thumb|120px|[[Фруктоза]], пример за кетоза. Кето групата е кислородот поврзан со [[двојна врска]] за вториот јаглероден атом.]] Јаглехидратите можат теориски да настанат од полихидроксилните [[алкохол]]и со блага [[Редокс реакција|оксидација]]. Доколку притоа се оксидира примарната [[Хидроксилна група|алкохолна група]], настануваат [[алдехид]]-алкохоли, а со оксидација на вторичните алкохолни групи се добиваат [[кетон]]-алкохоли. И во двата случаи настануваат карбонилна или оксо група. Алкохолите со алдехидна функција се викаат ''алдози'', а оние со кето група се ''кетози''. Најпрост јаглехидрат е [[гликолалдехид]], кој настанува со оксидација на двохидроксилниот алкохол [[гликол]]. Гликолалдехидот има и јаглехидратна и алкохолна функција. Според ова, едно соединение можеме да го класифицираме како јаглехидрат доколку ги има двете наведени функции. Првите два јаглеродни атоми во [[молекула]]та на еден јаглехидрат мораат да бидат распоредени како на пример кај гликозата и фруктозата (види ги формулите десно). === Моносахариди, олигосахариди и полисахариди === Моносахаридите се прости јаглехидрати. Тие со [[хидролиза]] не се делат на попрости јаглехидрати. Претставуваат градбени единки на олиго- и полисахаридите. Олигосахаридите се јаглехидрати кои се изградени од најмногу шест молекули на моносахариди. Тие при хидролиза се делат на моносахаридите од кои се изградени. Ако меѓусебно се сврзат две молекули на моносахариди со издвојување на [[вода]] настанува ''дисахарид'', ако се сврзат три молекули, настанува ''трисахарид'' итн. Од олигосахаридите најважни се [[дисахарид]]ите ([[сахароза]], [[малтоза]], [[лактоза]] и други). Јаглехидратите чии молекули се изградени од повеќе (над шест) моносахариди се викаат полисахариди. Најважни полисахариди се [[скроб]], [[гликоген]], [[целулоза]] и други.23% од човечкото тело се состои од јаглехидрати. == Оптичка активност на јаглехидратите == === Декстрогири и левогири соединенија === Во својата молекула моносахаридите имаат [[Хирален јаглероден атом|хирални јаглеродни атоми]] (асиметрични јаглеродни атоми). Така, триозите имаат еден, тетрозите два, а хексозите четири хирални С-атоми. Овие атоми најчесто се обележуваат со ѕвездичка покрај нив. Бројот на можните моносахариди се зголемува поради асиметријата на С-атомите за вредноста 2ⁿ, каде ''n'' е бројот на хирални С-атоми. На пример, постојат два [[глицериналдехид]]и (D и L облик), четири тетрози, осум пентози и шеснаесет хексози. Соединенијата кои имаат хирални (асиметрични) атоми во својата структура или, пак, се самите хирални (асиметрични), ја вртат рамнината на [[Поларизирана светлина|поларизираната светлина]] за определен агол. Ако вртењето е во правец на стрелките на часовникот, соединенијата се обележуваат со + (и се вели дека тие се ''декстрогири'' соединенија), а во спротивен правец со - (и се вели дека тие се ''левогири'' соединенија). Вртењето на поларизираната светлина се мери со посебни апарати наречени [[Полариметар|полариметри]]. === L и D јаглехидрати === Оваа поделба на јаглехидратите е условена од просторната конфигурација на јаглехидратното соединение. Таа се јавила како резултат на полесно паметење на јаглехидратите со повеќе хирални центри. Кога хидроксилната група на асиметричниот (хирален) јаглероден атом која се наоѓа најдалеку од алдехидната или кето групата е сместена надесно од него, велиме дека таа е D-јаглехидрат. Ако пак таа се наоѓа лево од најоддалечениот хирален С-атом, јаглехидратот е во L-форма. Оваа поделба е чисто теориска. == Хетероциклични јаглехидрати == [[Податотека:Glucose Fisher to Haworth.gif|thumb|150px|right|Преминување на гликозата од Фишерова проекција во [[Хавортова проекција]].]] Алдехидната група на првиот јаглероден атом и хидроксилната група на петтиот С-атом кај јаглехидратите можат да реагираат меѓусебно бидејќи се просторно блиску. Кога на алдехидната група се адира хидроксилна (алкохолна) група, се добива соединение наречено [[полуацетал]]. Ваква меѓумолекулска реакција настанува кога јаглехидратите се наоѓаат во воден раствор. Притоа, доаѓа до образување на полуацетални петто- или шесточлени прстени кои содржат кислород како [[хетероатом]]. Петточлените прстени се деривати на [[фуран]]от и се нарекуваат [[Фураноза|фуранози]], додека шесточлените се деривати на [[пиран]]от и се викаат [[Пираноза|пиранози]]. Во слободна состојба, моносахаридите се наоѓаат во пиранозен облик, додека фуранозниот облик на шеќерите се среќава кај олиго- и полисахаридите (сахароза, рибоза и [[Нуклеинска киселина|нуклеинските киселини]]). Хетероцикличните форми на јаглехидратите можат да се напишат и во вид на [[Хемиска формула|проекциони формули]] на тој начин што со долга црта се поврзуваат првиот и петтиот или првиот и четвртиот јаглероден атом преку кислородот, во зависност од тоа каде настанал кислородниот мост. Пишувањето на ваквите формули се чини грешка, бидејќи не може да се види дека првиот јаглероден атом е блиску до петтиот, а токму на таков начин би можело да дојде до [[хемиска реакција]] меѓу алдехидната и хидроксилната (алкохолна) група. === Хавортови формули === На предлог на ''Haworth'', хетероцикличните форми на шеќерите се претставуваат со перспективни формули од кои јасно се гледа нивната петто- или шесточлена градба. При пишувањето на Хавортовите перспективни формули се замислува дека прстенот нормално лежи на рамнината на хартијата (или, пак, компјутерскиот монитор), кислородниот мост е позади, CH₂OH групата е над рамнината. Супституционите групи се пишуваат горе (ако се со лева просторна конфигурација), односно долу (ако се со десна просторна конфигурација). Обично во Хавортовите формули не се пишуваат С-атомите, бидејќи се забележува само нивниот реден број. При пишувањето на овие формули, секогаш треба да се имаат на ум некои правила, како: * Кога кислородот лежи зад рамнината на компјутерскиот монитор, а првиот јаглероден атом десно (вака најчесто се пишува), тогаш кај сите декстрогири шеќери, -CH₂OH групата лежи горе и * Кај β-D-гликозата сите -OH групи имаат [[Изомерија|транс положба]], што значи тие се наоѓаат наизменично горе и долу. === Хиралност; α и β форми === <div class="thumb tright"><div style="width:182px;"> [[Податотека:Alpha-D-glucopyranose-2D-skeletal.svg|180px]] [[Податотека:Beta-D-glucopyranose-2D-skeletal.svg|180px]] <div class="thumbcaption"> [[Алфа|α]] и [[Бета|β]] [[аномер]]и на гликозата. Се забележува дека позицијата на аномерниот јаглерод (црвен или зелен) се наоѓа или на спротивна страна (α), или на иста страна (β) со CH₂OH групата сврзана за 5-С-атом. </div> </div> </div> Со реакцијата помеѓу алдехидната и хидроксилната група и со затворањето во прстен настанува и првиот хирален јаглероден атом. Тој се наоѓа на положба 1 и за него сега се сврзани четири различни супституенти, па се можни два изомерни ([[Аномерија|аномерни]]) форми на моносахариди, α и β форма. α и β-D-гликоза се изолирани и тие се разликуваат не само по специфичниот агол на скршнување на поларизираната светлина, туку и по други физички константи, што значи дека се прави изомери. Во воден раствор, D-гликозата има и α и β форма кои се наоѓаат во рамнотежа и преоѓаат еден во друг преку алдехидниот облик кога рамнотежата ќе се помести. Преоѓањето на α-D-гликозата во β-D-гликоза и обратно се одвива по менувањето на аголот на скршнување на поларизираната светлина. Оваа појава била забележана пред објаснувањето на структурата на јаглехидратите и е наречена [[мутаротација]]. Таа се јавува кога искристализираната α-D-гликоза изолирана од воден раствор (со агол на скршнување +113°) ја раствораме во вода. Аголот на скршнување се намалува од +113° до 52,8°. Намалувањето на аголот на скршнување настанува по преминувањето на α-D-гликозата во β-D-гликоза и по воспоставувањето на рамнотежа помеѓу овие два облика на гликозата, аголот на скршнување изнесува 52,8°. Скршнувањето од 52,8° одговара на смеса која се состои од 37% α-D-гликоза и 63% β-D-гликоза. Иста појава се случува кога се раствора β-D-гликоза искристализирана од [[пиридин]] и чиј специфичен агол на скршнување е +19°. Со растворањето на β-обликот, аголот на специфичното скршнување на поларизираната светлина се зголемува од +19° до 52,8°. == Поврзано == * [[Моносахарид]] * [[Олигосахарид]] * [[Полисахарид]] * [[Алкохол]] * [[Алдехид]] * [[Кетон]] {{Јаглехидрати}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Јаглехидрати| ]] [[Категорија:Исхрана]] ag2uko281noqvn19vn4terfpau20qi0 0 8420 5577001 5576613 2026-06-14T15:28:04Z Gurther 105215 Одбиена последната промена (од [[Специјална:Придонеси/~2026-34808-74|~2026-34808-74]]) и ја поврати преработката 5486843 на Dandarmkd 5577001 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --> | name = Општина Василево | settlement_type = [[Општини во Македонија|Општина]] | image_skyline = Assembly of Municipality Vasilevo (1).jpg | image_alt = | image_caption = Седиштето на Општина Василево | image_flag = Flag of Vasilevo Municipality, North Macedonia.svg | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = Coat of arms of Vasilevo Municipality.svg | shield_alt = | nickname = | motto = | image_map = {{Македонија општини OSM map}} | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Македонија]] | seat = [[Василево]] | parts_type = Населени места | parts_style = | p1 = Селата: [[Ангелци]], [[Варварица]], [[Василево]], [[Висока Маала]], [[Владевци]], [[Градошорци]], [[Доброшинци]], [[Дукатино]], [[Едрениково]], [[Кушкулија]], [[Нивичино]], [[Нова Маала]], [[Пиперево]], [[Радичево]], [[Седларци]], [[Сушево (Струмичко)|Сушево]], [[Требичино]] и [[Чанаклија]] | government_footnotes = | leader_party = [[Внатрешна македонска револуционерна организација - Демократска партија за македонско национално единство|ВМРО-ДПМНЕ]] | leader_title = Градоначалник | leader_name = [[Славе Андонов]] | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_footnotes = | area_total_km2 = 230,4 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_water_percent = | area_note = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = <ref name="попис2021">{{наведена мрежна страница|url=https://www.stat.gov.mk/PrikaziSoopstenie.aspx?rbrtxt=146|title=Попис на населението, домаќинствата и становите во Република Северна Македонија, 2021 - прв сет на податоци|publisher=[[Државен завод за статистика на Македонија]]|language=македонски|accessdate=30 март 2022}}</ref> | population_total = 10552 | population_as_of = 2021 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] | utc_offset1 = +01:00 | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] | utc_offset1_DST = +02:00 | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = [[Повикувачки броеви во Македонија|Повикувачки број]] | area_code = +034 | iso_code = | blank_name = [[Автомобилски регистарски таблички во Македонија|Регистарски таблички]] | blank_info = SR | website = {{URL|http://opstinavasilevo.gov.mk/}} | footnotes = }}[[File:Vasilevo Municipality.svg|thumb|right|260px|Карта на Општината.]] [[File:Ethnic groups of Vasilevo Municipality.svg|thumb|right|260px|Демографска карта на Општината.]] '''Општина Василево''' — [[општина]] во југоисточна [[Република Македонија|Македонија]]. Центар на општината е [[Василево]]. == Географија == == Историја == Општина Василево како комуна за првпат е формирана 1922 година. Со територијалната поделба 1954-1955 година комуна Василево повторно е основана што значи дека е согледана можноста за опстојување на тој простор како Комуна. Комуна Василево ја преживува и реформата во 1962 година кога се укинати другите селски комуни во Струмичкиот регион, но во 1965 година со Стопанската реформа е укината заедно со сите комуни. Во 1996 година со Законот за територијална поделба на Република Македонија, општина Василево повторно се основа со 18 населени места, но сега без Добрејци, Вељуса и Просениково. == Стопанство == == Демографија == {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|Народ!!width="100px"| Вкупно!!width="100px" |Удел (%) |- | [[Македонци]] | 9.958 | 82,15 |- | [[Албанци]] | 0 | 0,0 |- | [[Турци]] | 2.095 | 17,28 |- | [[Роми]] | 5 | 0,04 |- | [[Власи]] | 1 | 0,01 |- | [[Срби]] | 4 | 0,03 |- | [[Бошњаци]] | 1 | 0,01 |- |останати | 58 | 0,48 |} {| class="wikitable sortable" border="1" cellspacing="0" cellpadding="2" | '''Вероисповед''' | '''Вкупно''' |- | [[Православието во Македонија|православни]] | '''9.246''' |- | [[Исламот во Македонија|муслимани]] | 2.196 |- | [[Католицизмот во Македонија|католици]] | 581 |- | [[Протестантството во Македонија|протестанти]] | 1 |- | останати | 98 |- |} Општина Василево има 18 населени места во кои живеат 12.122 жители, според пописот од 2002 година. Ако оваа бројка се спреди со претходниот попис од 1994 година, се гледа дека населението во општината е во пораст и тоа за 713 жители или 6,25%.<ref name="ДЗС">{{наведена мрежна страница|url=http://makstat.stat.gov.mk/PXWeb/pxweb/mk/MakStat/MakStat__Naselenie__ProcenkiNaselenie/126_Popis_Ops_NasPolStar3112_mk.px/table/tableViewLayout2/?rxid=46ee0f64-2992-4b45-a2d9-cb4e5f7ec5ef|title=Население во Република Македонија на 31.12 по специфични возрасни групи, по пол, по општини, по години|publisher=[[Државен завод за статистика на Република Македонија]]|language=македонски|accessdate=2 мај 2018}}{{Мртва_врска|date=May 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Според податоците заклучно со 2011 година, вкупниот број на ученици во Општина Василево во 2011 се зголемил за 4,4&nbsp;% во однос на вкупниот број на ученици во 2007. Василево е трета општина по зголемувањето на вкупниот број на ученици.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mkd.mk/96434/makedonija/vo-osnovnite-uchilista-za-10-godini-pomalku-duri-46-500-ucenici/ |title=Во основните училишта за 10 години дури 46.500 ученици помалку |accessdate=2013-02-08 |archive-date=2020-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201025054453/https://www.mkd.mk/96434/makedonija/vo-osnovnite-uchilista-za-10-godini-pomalku-duri-46-500-ucenici |url-status=dead }}</ref> == Општествени установи == == Самоуправа и политика == Градоначалник на општина Василево е [[Славе Андонов]] од редовите на [[ВМРО-ДПМНЕ]]. Тој бил избран на [[Локални избори во Македонија (2025)|локалните избори од 2025 година]] за мандат од четири години.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://drive.google.com/file/d/1L5dRdo1hhZKe2k-STM0VdeHicQZL-GMP/view|title=Заклучок за конечност на резултати од гласањето во прв круг за Локалните Избори 2025 година|date=29 октомври 2025|work=[[Државна изборна комисија на Македонија]]|accessdate=8 ноември 2025}}</ref> Согласно одлука на [[Влада на Македонија|Владата на Македонија]] од 27 септември 2024 година, Советот на општината брои 15 члена.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://dejure.mk/zakon/odluka-za-utvrduvanje-na-brojot-na-chlenovite-na-sovetite-na-opshtinite-vo-republika-severna-makedonija|title=Дејуре, платформа за консолидирање на закони.|work=dejure.mk|accessdate=2025-11-08}}</ref> За потребите за функционирање на органите на [[локална самоуправа|локалната самоуправа]] во текот на 1997/98 година е изградена Општинска административна зграда, која ги задоволува условите за работа на општинската администрација и со зголемени надлежности согласно новиот Закон за локална самоуправа. Имено општинската административна зграда е со површина од 253 м², има 7 канцеларии, кујна, санитарен јазол и простран хол. Постојните управни и административни органи на општина Василево согласно новиот Закон за локалната самоуправа се организирани во општинска администрација со Одлука од Советот на општината. Со оваа Одлука како организациони облици на општинската администрација се образуваат специјални одделенија, и тоа: :1. Одделение за комунални дејности и заштита на животната средина; :2. Одделение за општествени дејности; :3. Одделение за финансии, даноци, такси и ЛЕР; :4. Одделение за правни работи; :5. Одделение за ревизија. == Културни и природни знаменитости == == Редовни настани == == Личности == == Култура и спорт == == Иселеништво == ==Наводи== {{Наводи}} == Надворешни врски == {{ризница-врска|Vasilevo Municipality}} * [http://opstinavasilevo.gov.mk/ Портал на Општина Василево] * [http://abv.mk/company.aspx?id=23491 Општина Василево во „АБВ - деловен именик“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160306142013/http://www.abv.mk/company.aspx?id=23491 |date=2016-03-06 }} {{Општини во Република Македонија}} {{Општина Василево}} [[Категорија:Општина Василево| ]] [[Категорија:Југоисточен Регион]] [[Категорија:Струмички села]] 386jsf7bbddgrwwn3351d4nwk5as8m6 0 8770 5576948 5576199 2026-06-14T13:02:07Z ~2026-34746-30 134156 /* Личности */Внесов неколку информации за академската активност на м-р Стојан Манолев внесувајќи некои линккови од каде може да се видат насловите на објавените трудови во ORCID и COBBISS мрежите. 5576948 wikitext text/x-wiki ''За други истоимени места, погледајте [[Радово]].'' {{Инфокутија за село во Република Македонија | слика= | име=Радово | регион= | општина=[[Општина Босилово|Босилово]] | население=804 | поштенски број= | надморска височина=208 | географска широчина=41° 27' 59" сев. ш. | географска должина=22° 45' 56" ист. д. | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=27 | lat_sec=59 | lon_dir=E | lon_deg=22 | lon_min=45 | lon_sec=56 | мрежно место= | карта = Радово во Општина Босилово.svg }} '''Радово''' — село во [[Општина Босилово]], во околината на градот [[Струмица]]. == Географија и местоположба == [[Податотека:St. Elijah Church (Radovo) (1).jpg|thumb|десно|Католичка црква [[Црква „Св. Илија“ - Радово|„Св. Илија“]]]] [[Податотека:House of Culture - Radovo.jpg|thumb|десно|Дом на културата]] [[Податотека:Primary school Saints Cyril and Methodius (Radovo) (1).jpg|thumb|десно|[[ОУ „Кирил и Методиј“ - Радово|Подрачно училиште „Св. Кирил и Методиј“]]]] [[Податотека:Radovo mosque (1).jpg|thumb|десно|Џамија (Радово)|Некогашната џамија во селото, денес во рушевини]] Радово се наоѓа во југоисточниот дел на [[Република Македонија]], во централниот дел на [[Општина Босилово]], лево од патот кој води од [[Струмица]] кон [[Ново Село (Струмичко)|Ново Село]], во средишниот дел на [[Струмичка Котлина]]. Од најблискиот град [[Струмица]] е оддалечен 14 километри, додека селото граничи со [[Старо Балдовци]], [[Иловица]], [[Турново]] и [[Босилово]]. Надморската височина во селото е 208 метри додека селото зафаќа површина од 4,2&nbsp;км². Од нив, 339 хектари се обработливо земјиште<ref name="ЕСРМ">Панов Митко, Енциклопедија на селата во Република Македонија, Патрија, Скопје, 1998. стр.241.</ref> == Историја == ===Ран период=== Местото каде денеска се наоѓа Радово постоело и пред освојувањето на овие простори од страна на [[Османлии]]те. Населбата егзистирала уште во средниот век, чие име е изведено од личното име Рада или Раде (Радослав) и од наставката „ово“. ===Отоманско Царство=== Во времето кога Османлиите го освоиле регионот, започнала колонизација на селото од страна на муслимански семејства. Тие основале ново маало во селото. Тогаш населбата била поделена на две маала: Големо кое на турски било познато како Бузург Радова (Големо Радово) во кое живееле муслимани и Мало кое на турски било познато како Ќучук Радова (Мало Радово) во кое живееле христијани<ref>Колективната меморија зачувана во типичните обичаи и традиции на Општина Босилово</ref>. Во „[[Етнографија на Адријанопол, Монастир и Салоника]]“ се вели дека во [[1873]] г. Радово било село со 35 семејства, од кои 93 Македонци и 40 муслимани<ref name="БИМ">{{БИМ}}</ref><ref>Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г., Македонски научен институт, София, 1995, стр. 188-189.</ref>. Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) во [[1900]] година селото имало 440 жители [[Турци]]<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_10.htm Кънчов, Васил. Македония. Етнография и статистика, София, 1900.]</ref>. ===Царство Бугарија=== По крајот на [[Балканските војни]], селото било вклучено во составот на [[Царство Бугарија]]. [[Црква „Св. Илија“ - Радово|Еноријатата „Св. Илија“]] е продолжение на еноријата Св. Илија во село [[Алексово]], денешна [[Грција]], од каде се доселиле најголемиот број на унијатски верници во Радово, иако имало и од други села од кукушката околина како [[Мотилово]], [[Рошлово]], [[Морарци]], [[Грамадна]] итн. Радовската [[енорија]] била основана веднаш со пристигнувањето на бегалците од [[Егејска Македонија]]. Заедно со нив во селото како бегалци пристигнале и свештениците Ѓорѓи Стојанов и Стојан Пецев. Стојанов со поголемиот дел од верниците заминал во селото Секирник каде ја основал [[Црква „Св. Никола“ - Секирник|црквата „Св. Никола“]], додека во Радово должноста парох ја извршувал до [[1916]] година Стојан Пецев, кога истата била преземена од свештеникот Неделко Стојчев. Стојчев на таа позиција се задржал до [[1918]] година кога целиот Струмички крај паднал под српска власт, а самиот свештеник бил протеран. ===Југославија=== По крајот на [[Првата светска војна]], според [[Нејски мировен договор|Нејскиот мировен договор]], селото било вклучено во составот на [[Кралство СХС]], заедно со Струмичкиот регион, додека по крајот на [[Втората светска војна]], Радово било вклучено во [[НР Македонија]], во составот на [[СФРЈ]]. ===Македонија=== По распаѓањето на [[СФРЈ]], селото формално било вклучено во составот на [[Република Македонија]]. Според [[Територијална организација на Република Македонија|територијалната организација на Република Македонија]], селото припаѓа на [[Општина Босилово]]. == Стопанство == Радово се наоѓа во средишниот дел на [[Струмичка Котлина]]. Бидејќи климата е подогна, населението главно се занимава со [[земјоделство]]. Во селото се наоѓа седиштето на млекарата „Здравје“, која со работа започнала во почетокот на [[2002]] година. Денес производството на млекарата е проширено и со нов производствен капацитет во [[Куманово]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mlekarazdravje.com.mk/za-nas |title=mlekarazdravje.com.mk |accessdate=2017-04-18 |archive-date=2018-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180323170359/http://www.mlekarazdravje.com.mk/za-nas |url-status=dead }}</ref>. == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|516 |1953|606 |1961|593 |1971|679 |1981|762 |1991|882 |1994|884 |2002|851 |2021|804 }} Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 250 [[Македонци]] и 100 [[Турци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_40_40-41_VODENA_(EDESSA)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Во [[1961]] година селото Радово имало 593 жители, од кои 567 [[Македонци]] и 25 [[Турци]]. Во [[1994]] година во селото живееле 884 луѓе, од кои 865 биле [[Македонци]] и 19 [[Турци]]<ref name="ЕСРМ" />. Пописот од 1961 година бележи дека 79 луѓе биле родени во друга држава ([[Грција]]).<ref>{{Наведена книга|title=Попис на населението во Македонија, 1961. Книга 12 - миграциони обележја|publisher=Државен статистички уред на Сојузната планска комисија|year=1966|location=Белград}}</ref> Според пописот на населението на Македонија од 2002 година, селото има 851 жител, од кои 834 Македонци, 16 Турци, 2 Срби и 1 останат.<ref name="stat.gov.mk">[http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Попис на населението, домаќинствата и становите во Република Македонија, 2002 - Книга X]</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 804 жители, од кои 761 [[Македонци|Македонец]], 1 [[Македонски Албанци|Албанец]], 19 [[Македонски Турци|Турци]] и 23 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|440|—|516|606|593|679|762|882|884|851|804}} === Религија === Радово е едно од двете единствени села во Македонија со мнозинство население, кое верски припаѓа на [[католичката црква]]. На табелата е прикажана верската определба во селото од 2002 година:<ref name="stat.gov.mk"/> {| class="wikitable sortable" !Вера !Жители !Проценти (&nbsp;%) |- |[[Католици]] |823 |96,70 % |- |[[Муслимани]] |16 |1,88 % |- |[[Православие|Правславни]] |9 |1,05 % |- |останати |3 |0,35 % |} == Општествени установи == * [[ОУ „Кирил и Методиј“ - Радово|ОУ „Кирил и Методиј“]]. ==Самоуправа и политика== Во селото постои избирачкото место бр. 1822 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместени во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 714 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски парламентарни избори (2020)|Македонски парламентарни избори во 2020 година]], на овие избирачки места биле запишани вкупно 700 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://rezultati.sec.mk/mk- |title=Парламентарни избори 2020 |last= |first= |date= |work= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210305223806/https://rezultati.sec.mk/mk- |archive-date=2021-03-05 |dead-url= |accessdate=3 ноември 2020 |url-status=dead }}</ref> == Културни и природни знаменитости == * [[Црква „Св. Илија“ - Радово|Црква „Св. Илија“]], католичка црква. * [[Џамија (Радово)|Џамија]], муслимански храм во рушевини. == Личности == [[Податотека:Kiro Stojanov.jpg|thumb|right|150px|[[Киро Стојанов]]]] * [[Киро Стојанов]] (р. 9 април 1959 ) - римокатолички бискуп на Скопската бискупија и Апостолски Администратор и Егзарх за Католиците од византиски обред во Македонија. *[[Иван Ангелов]] - прв министер за земјоделство во независна Македонија и член на владата на Никола Кљусев *[[Ристо Стојанов]] (р. 11 декември 1961) - пратеник од редовите на ВМРО ДПМНЕ<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sobranie.mk/?ItemID=B133153DBE39F24480F2FAA11631CBEE|title=Пратенички состав|publisher=Собрание на Македонија|language=македонски|accessdate=2010-12-04}}</ref> *м-р Стојан Манолев (р. 21 септември 1960)- поранешен претседател на Друштвото на физичари на Република Македонија, мандат 2009-2011г, http://dfrm.pmf.ukim.edu.mk/htm/kontakt.htm {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160306191655/http://dfrm.pmf.ukim.edu.mk/htm/kontakt.htm |date=2016-03-06 }}, соавтор на учебник по физика за 2-ра година од струката лични услуги, техничар за очна оптика, http://www.e-ucebnici.mon.gov.mk/pdf/85_Optika_II_MAK_PRINT.pdf{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. магистрира на Природно-математичкиот факултет во областа на Методика на наствата по физика. http://www.pmf.ukim.edu.mk/files/magistri2016.pdf {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20201120052313/http://www.pmf.ukim.edu.mk/files/magistri2016.pdf |date=2020-11-20 }}Објавени трудови на Стојан Манолев во ORCID ( ''Open Researcher and Contributor ID'') дигиталниот идентификатор за истражувачи и академски соработници: https://orcid.org/0009-0002-4530-0915. Информација за други објавени трудови на Стојан Манолев во COBISS - „кооперативниот онлајн библиографски систем и сервиси" https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/search/cobib?lib=nubsk&q=%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%98%D0%B0%D0%BD+%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B2 Стојан Манолев во периодот од 1995 до 2025 година т.е се до неговото пензионирање како дополнителна активност на неговата наставничка дејност, професор по физика во СОУ „Гоце Делчев“-Валандово се занимава со атмосферски мерења на GLOBE програмата (Global Learning and Observations to Benefit the Environment) придонесувајќи за подобро запознавање за климатските промени на младата популација. https://www.globe.gov/news-events/globe-stars/-/starsdetail/globe/n-macedonia-local-weather-station == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Radovo, Bosilovo}} * [http://www.radovo.mk Портал на Радово] * [http://opstinabosilovo.gov.mk/ Општина Босилово] {{Општина Босилово}} [[Категорија:Радово (Струмичко)| ]] [[Категорија:Села во Општина Босилово]] [[Категорија:Струмички села]] [[Категорија:Села во Македонија]] tj4ufo6natr8ktbeksbms4q9mnw82l2 5577006 5576948 2026-06-14T15:31:45Z Gurther 105215 5577006 wikitext text/x-wiki ''За други истоимени места, погледајте [[Радово]].'' {{Инфокутија за село во Република Македонија | слика= | име=Радово | регион= | општина=[[Општина Босилово|Босилово]] | население=804 | поштенски број= | надморска височина=208 | географска широчина=41° 27' 59" сев. ш. | географска должина=22° 45' 56" ист. д. | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=27 | lat_sec=59 | lon_dir=E | lon_deg=22 | lon_min=45 | lon_sec=56 | мрежно место= | карта = Радово во Општина Босилово.svg }} '''Радово''' — село во [[Општина Босилово]], во околината на градот [[Струмица]]. == Географија и местоположба == [[Податотека:St. Elijah Church (Radovo) (1).jpg|thumb|десно|Католичка црква [[Црква „Св. Илија“ - Радово|„Св. Илија“]]]] [[Податотека:House of Culture - Radovo.jpg|thumb|десно|Дом на културата]] [[Податотека:Primary school Saints Cyril and Methodius (Radovo) (1).jpg|thumb|десно|[[ОУ „Кирил и Методиј“ - Радово|Подрачно училиште „Св. Кирил и Методиј“]]]] [[Податотека:Radovo mosque (1).jpg|thumb|десно|Џамија (Радово)|Некогашната џамија во селото, денес во рушевини]] Радово се наоѓа во југоисточниот дел на [[Република Македонија]], во централниот дел на [[Општина Босилово]], лево од патот кој води од [[Струмица]] кон [[Ново Село (Струмичко)|Ново Село]], во средишниот дел на [[Струмичка Котлина]]. Од најблискиот град [[Струмица]] е оддалечен 14 километри, додека селото граничи со [[Старо Балдовци]], [[Иловица]], [[Турново]] и [[Босилово]]. Надморската височина во селото е 208 метри додека селото зафаќа површина од 4,2&nbsp;км². Од нив, 339 хектари се обработливо земјиште<ref name="ЕСРМ">Панов Митко, Енциклопедија на селата во Република Македонија, Патрија, Скопје, 1998. стр.241.</ref> == Историја == ===Ран период=== Местото каде денеска се наоѓа Радово постоело и пред освојувањето на овие простори од страна на [[Османлии]]те. Населбата егзистирала уште во средниот век, чие име е изведено од личното име Рада или Раде (Радослав) и од наставката „ово“. ===Отоманско Царство=== Во времето кога Османлиите го освоиле регионот, започнала колонизација на селото од страна на муслимански семејства. Тие основале ново маало во селото. Тогаш населбата била поделена на две маала: Големо кое на турски било познато како Бузург Радова (Големо Радово) во кое живееле муслимани и Мало кое на турски било познато како Ќучук Радова (Мало Радово) во кое живееле христијани<ref>Колективната меморија зачувана во типичните обичаи и традиции на Општина Босилово</ref>. Во „[[Етнографија на Адријанопол, Монастир и Салоника]]“ се вели дека во [[1873]] г. Радово било село со 35 семејства, од кои 93 Македонци и 40 муслимани<ref name="БИМ">{{БИМ}}</ref><ref>Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г., Македонски научен институт, София, 1995, стр. 188-189.</ref>. Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) во [[1900]] година селото имало 440 жители [[Турци]]<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_10.htm Кънчов, Васил. Македония. Етнография и статистика, София, 1900.]</ref>. ===Царство Бугарија=== По крајот на [[Балканските војни]], селото било вклучено во составот на [[Царство Бугарија]]. [[Црква „Св. Илија“ - Радово|Еноријатата „Св. Илија“]] е продолжение на еноријата Св. Илија во село [[Алексово]], денешна [[Грција]], од каде се доселиле најголемиот број на унијатски верници во Радово, иако имало и од други села од кукушката околина како [[Мотилово]], [[Рошлово]], [[Морарци]], [[Грамадна]] итн. Радовската [[енорија]] била основана веднаш со пристигнувањето на бегалците од [[Егејска Македонија]]. Заедно со нив во селото како бегалци пристигнале и свештениците Ѓорѓи Стојанов и Стојан Пецев. Стојанов со поголемиот дел од верниците заминал во селото Секирник каде ја основал [[Црква „Св. Никола“ - Секирник|црквата „Св. Никола“]], додека во Радово должноста парох ја извршувал до [[1916]] година Стојан Пецев, кога истата била преземена од свештеникот Неделко Стојчев. Стојчев на таа позиција се задржал до [[1918]] година кога целиот Струмички крај паднал под српска власт, а самиот свештеник бил протеран. ===Југославија=== По крајот на [[Првата светска војна]], според [[Нејски мировен договор|Нејскиот мировен договор]], селото било вклучено во составот на [[Кралство СХС]], заедно со Струмичкиот регион, додека по крајот на [[Втората светска војна]], Радово било вклучено во [[НР Македонија]], во составот на [[СФРЈ]]. ===Македонија=== По распаѓањето на [[СФРЈ]], селото формално било вклучено во составот на [[Република Македонија]]. Според [[Територијална организација на Република Македонија|територијалната организација на Република Македонија]], селото припаѓа на [[Општина Босилово]]. == Стопанство == Радово се наоѓа во средишниот дел на [[Струмичка Котлина]]. Бидејќи климата е подогна, населението главно се занимава со [[земјоделство]]. Во селото се наоѓа седиштето на млекарата „Здравје“, која со работа започнала во почетокот на [[2002]] година. Денес производството на млекарата е проширено и со нов производствен капацитет во [[Куманово]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mlekarazdravje.com.mk/za-nas |title=mlekarazdravje.com.mk |accessdate=2017-04-18 |archive-date=2018-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180323170359/http://www.mlekarazdravje.com.mk/za-nas |url-status=dead }}</ref>. == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|516 |1953|606 |1961|593 |1971|679 |1981|762 |1991|882 |1994|884 |2002|851 |2021|804 }} Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 250 [[Македонци]] и 100 [[Турци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_40_40-41_VODENA_(EDESSA)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Во [[1961]] година селото Радово имало 593 жители, од кои 567 [[Македонци]] и 25 [[Турци]]. Во [[1994]] година во селото живееле 884 луѓе, од кои 865 биле [[Македонци]] и 19 [[Турци]]<ref name="ЕСРМ" />. Пописот од 1961 година бележи дека 79 луѓе биле родени во друга држава ([[Грција]]).<ref>{{Наведена книга|title=Попис на населението во Македонија, 1961. Книга 12 - миграциони обележја|publisher=Државен статистички уред на Сојузната планска комисија|year=1966|location=Белград}}</ref> Според пописот на населението на Македонија од 2002 година, селото има 851 жител, од кои 834 Македонци, 16 Турци, 2 Срби и 1 останат.<ref name="stat.gov.mk">[http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Попис на населението, домаќинствата и становите во Република Македонија, 2002 - Книга X]</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 804 жители, од кои 761 [[Македонци|Македонец]], 1 [[Македонски Албанци|Албанец]], 19 [[Македонски Турци|Турци]] и 23 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|440|—|516|606|593|679|762|882|884|851|804}} === Религија === Радово е едно од двете единствени села во Македонија со мнозинство население, кое верски припаѓа на [[католичката црква]]. На табелата е прикажана верската определба во селото од 2002 година:<ref name="stat.gov.mk"/> {| class="wikitable sortable" !Вера !Жители !Проценти (&nbsp;%) |- |[[Католици]] |823 |96,70 % |- |[[Муслимани]] |16 |1,88 % |- |[[Православие|Правславни]] |9 |1,05 % |- |останати |3 |0,35 % |} == Општествени установи == * [[ОУ „Кирил и Методиј“ - Радово|ОУ „Кирил и Методиј“]]. ==Самоуправа и политика== Во селото постои избирачкото место бр. 1822 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместени во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 714 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски парламентарни избори (2020)|Македонски парламентарни избори во 2020 година]], на овие избирачки места биле запишани вкупно 700 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://rezultati.sec.mk/mk- |title=Парламентарни избори 2020 |last= |first= |date= |work= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210305223806/https://rezultati.sec.mk/mk- |archive-date=2021-03-05 |dead-url= |accessdate=3 ноември 2020 |url-status=dead }}</ref> == Културни и природни знаменитости == * [[Црква „Св. Илија“ - Радово|Црква „Св. Илија“]], католичка црква. * [[Џамија (Радово)|Џамија]], муслимански храм во рушевини. == Личности == [[Податотека:Kiro Stojanov.jpg|thumb|right|150px|[[Киро Стојанов]]]] * [[Киро Стојанов]] (р. 9 април 1959 ) - римокатолички бискуп на Скопската бискупија и Апостолски Администратор и Егзарх за Католиците од византиски обред во Македонија. *[[Иван Ангелов]] - прв министер за земјоделство во независна Македонија и член на владата на Никола Кљусев *[[Ристо Стојанов]] (р. 11 декември 1961) - пратеник од редовите на ВМРО ДПМНЕ<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sobranie.mk/?ItemID=B133153DBE39F24480F2FAA11631CBEE|title=Пратенички состав|publisher=Собрание на Македонија|language=македонски|accessdate=2010-12-04}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Radovo, Bosilovo}} * [http://www.radovo.mk Портал на Радово] * [http://opstinabosilovo.gov.mk/ Општина Босилово] {{Општина Босилово}} [[Категорија:Радово (Струмичко)| ]] [[Категорија:Села во Општина Босилово]] [[Категорија:Струмички села]] [[Категорија:Села во Македонија]] 5tf0jn2beu6se9xxx4jyazfosmm4wb9 0 9050 5576924 5209784 2026-06-14T12:25:12Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5576924 wikitext text/x-wiki {{другиместа|Чифлик}} {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Чифлик | слика = Панорамски поглед на Чифлик.jpg | големина на слика = 300п | опис = Панорамски поглед на Чифлик | регион = {{грб|Источен Регион}} | општина = {{општинскигрб|Општина Пехчево}} | област = [[Малешевија]] | население = 216 | година = 2002 | поштенски број = 2326 | повикувачки број = 033 | надморска височина = 900 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=45 | lat_sec=33 | lon_dir=E | lon_deg=22 | lon_min=51 | lon_sec=33 | слава = | мрежно место = | карта = Чифлик во Општина Пехчево.svg }} '''Чифлик''' — село во [[Општина Пехчево]], во областа [[Малешевија]], во околината на градот [[Пехчево]]. == Географија и местоположба == [[Податотека:Негревчица во Чифлик.jpg|мини|300п|лево|[[Негревска Река]] низ селото]] Селото се наоѓа во областа [[Малешевија]], во западниот дел на територијата на [[Општина Пехчево]], недалеку од самиот град [[Пехчево]]. Селото е сместено на регионалниот пат [[Берово]]-Пехчево-[[Делчево]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=25 март 2018|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=319}}</ref> Селото е рамничарско, на надморска височина од 900 метри.<ref name="енциклопедија" /> Атарот зафаќа простор од 8,9&nbsp;км². На него обработливото земјиште зазема површина од 442 [[хектар]]и, на пасиштата отпаѓаат 258 хектари, а на шумите 116 хектари.<ref name="енциклопедија" /> == Историја == Во XIX век, Чифлик било [[христијани|христијанско]] село во рамките на [[Малешевија|Малешевската каза]] на [[Отоманското Царство]]. Вкупно 4 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втроата светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-09|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == Селото, во основа, има полјоделска функција.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|471 |1953|466 |1961|493 |1971|449 |1981|409 |1991|392 |1994|362 |2002|321 |2021|216 }} Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Чифлик имало 357 жители.<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 228.]</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Чифлик имало 464 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 140-141.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 300 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_37_41-42_DZUMAJA_u._41-41_SALONIKI_(TEILSTUECK)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото во 1961 година броело 493 жители, додека во 1994 година бројот се намалил на 362 жители, од кои 359 биле [[Македонци]] и 3 [[Срби]].<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Чифлик живееле 321 жител, од кои 319 [[Македонци]] и 2 [[Срби]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=25 март 2018}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 216 жители, од кои 213 [[Македонци]], 1 [[Македонски Срби|Србин]], 1 останат и 1 лице без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|357|464|471|466|493|449|409|392|362|321|216}} == Општествени установи == * Основно училиште „Ванчо Китанов“ до V одделение<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://pehcevo.gov.mk/obrazovanie/|title=ООУ Ванчо Китанов Пехчево|last=|first=|date=|work=[[Општина Пехчево]]|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=25 март 2018}}</ref>, подрачно училиште на [[ОУ „Ванчо Китанов“ - Пехчево]] * Амбуланта * Дом на културата * Месна заедница == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на [[Општина Пехчево]], една од малкуте општини кои не биле изменети со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната Општина Пехчево. Во периодот 1950-1952, селото било дел од некогашната Градска општина Пехчево, во која влегувале градот Пехчево и селата Негрево и Чифлик. Во периодот 1952-1955, селото било во рамките на тогашната Пехчевска градска општина, во која покрај селото Чифлик се наоѓале градот Пехчево и селата Будинарци, Митрашинци, Негрево, Робово, Умлена и Црник. Во периодот 1955-1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата Општина Берово. === Избирачко место === Во селото постои избирачко место бр. 0025 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], кое е сместено во задружниот дом.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=25 март 2018|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2017)|локалните избори во 2017 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 220 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=58&ps=104|title=Локални избори 2017|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200616003720/https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=58&ps=104|archive-date=2020-06-16|dead-url=|accessdate=25 март 2018|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 206 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati-prvkrug.sec.mk/mk-MK/1/r/all/58/107|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20190505192715/https://rezultati-prvkrug.sec.mk/mk-MK/1/r/all/58/107|archive-date=5 мај 2019|dead-url=|accessdate=5 мај 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Црква „Св. Јован Богослов“ - Чифлик.jpg|мини|300п|десно|Поглед на главната селска црква со нејзината камбанарија]] ;Археолошки наоѓалишта<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка карта на Република Македонија''. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> * [[Во Селото (Чифлик)|Во Селото]] — [[гроб]] од старохристијанското време; * [[Градиште (Чифлик)|Градиште]] — [[населба]] од [[железно време|железното време]] и средниот век; * [[Преслап (Чифлик)|Преслап]] — [[могила]] од [[римско време|римското време]]; * [[Света Петка (Чифлик)|Света Петка]] — старохристијанска [[црква]]; * [[Скалата (Чифлик)|Скалата]] — старохристијанска [[црква]]; и * [[Тумба (Чифлик)|Тумба]] — [[могила]] од [[римско време|римското време]]. ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Св. Јован Богослов“ - Чифлик|Црква „Св. Јован Богослов“]] — главна селска црква <!--== Редовни настани == == Личности == == Култура и спорт == == Иселеништво ==--> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Čiflik, Pehčevo}} {{Општина Пехчево}} [[Категорија:Чифлик (Пехчевско)| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Пехчевски села]] [[Категорија:Села во Општина Пехчево]] 4a3zn6rn50lm1am41vlbfhaoozjf13a 0 9204 5577286 5492920 2026-06-15T10:00:48Z Bjankuloski06 332 /* Стопанство */ Правописна исправка, replaced: 'рж → ’рж 5577286 wikitext text/x-wiki {{другизначења|Герман}} {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Герман | слика = ЕкспедицијаРанковце98.jpg | големина на слика = 300п | опис = Поглед на сретселото во Герман | општина = {{општинскигрб|Општина Ранковце}} | регион = {{грб|Североисточен Регион}} | население = 161 | година = 2002 | поштенски број = 1316 | повикувачки број = 031 | надморска височина = 1332 | lat_dir=N | lat_deg=42 | lat_min=16 | lat_sec=41 | lon_dir=E | lon_deg=22 | lon_min=6 | lon_sec=11 | слава = | мрежно место = | карта = Герман во Општина Ранковце.svg}} '''Герман''' — село во [[Општина Ранковце]], во близина на [[Македонија|македонско]]-[[Србија|српската]] граница, во околината на градот [[Крива Паланка]]. Селото е сместено на западните падини на [[Герман (планина)|истоимената]] планина. == Географија и местоположба == [[Податотека:ЕкспедицијаРанковце103.jpg|лево|300п|мини|Поглед кон најсеверната точка на Македонија од селото и планината [[Билино]]]] Герман е планинско село, сместено во крајниот северен дел на [[Општина Ранковце]], чиј атар се граничи со државната граница на [[Република Србија]], а на другата страна со [[Општина Старо Нагоричане]]<ref name="Енциклопедија на селата">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|isbn=9989-862-00-1|pages=67–68}}</ref>. Како едно од најсеверните села во Паланечко и воопшто во [[Македонија]], селото Герман географски припаѓа на двете соседни области при што едниот дел припаѓа на [[Кривопаланечко]] односно котлината [[Славиште]] во долината на Крива Река, а другиот дел по на север припаѓа на подрачјето на изворишниот дел на Горна Пчиња<ref name="Јован Трифуноски" />. Оддалечено е 37 километри северозападно од [[Крива Паланка]]. Според записите на [[Ѓорче Петров]], местоположбата на ''големото село Герман'' е по длабокиот дол меѓу [[Гоглин]] и [[Козјак (планина)|паланечкиот Козјак]], на исток од селото [[Дренак]]<ref name="Ѓорче Петров">{{наведена книга|last=Петров|first=Ѓорче|authorlink=Ѓорче Петров|editor=превод: Марио Шаревски|title=[[Материјали по изучувањето на Македонија]]|edition=2016|year=1896|pages = 373|publisher=Единствена Македонија|location=Скопје|isbn=978-608-245-113-8}}</ref>. Селото е високопланинско и од растурен тип, поделено на седум маала, оддалечени од два, па дури и до осум километри наоколу. Имињата на маалата во Герман се: Орашац, Средно Маало, Криврт, Шипак, Кршје, Опасница<ref name="Викиекспедиција" />. Сите локални установи, како и главната селска црква, се наоѓаат на една висорамнина, која претставува центар на селото, иако таму нема постојано населени куќи.<ref name="дневник">{{наведени вести|url=http://www.dnevnik.mk/default.asp?ItemID=D8C55862D5AA0A48996E1D48870D4957|title=Нема невести за 35 ергени од Герман|last=Ѓорѓевски|first=Бранко|author2=Бисера Станкоска|date=11 септември 2015|work=[[Дневник (весник)|Дневник]]|publisher=МПМ Македонија|language=македонски|accessdate=13 јануари 2016|location=Скопје}}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Селото Герман е опркужено со следните соседни села: [[П'клиште]] на запад, [[Станча]] на југ и [[Криви Камен]] на исток. Од општинското средиште [[Ранковце]] е оддалечено 20 километри, од каде што води асфалтен пат, кој е во добра состојба, а од градот [[Крива Паланка]] селото е оддалечено 35 километри<ref name="Енциклопедија на селата" />. Атарот на селото е мошне голем и зафаќа простор од 40,7&nbsp;км², на кој најголема површина заземаат шумите со 2405,2&nbsp;ха, на обработливото земјиште отпаѓаат 1261,7&nbsp;ха, а на пасиштата 311,7&nbsp;ха<ref name="Енциклопедија на селата" />. Според површината која го зафаќа атарот на селото, Герман и селото Петралица се најголемите села во [[Кривопаланечко]]<ref name="Викиекспедиција" />. Селото Герман е богато со извори, при што во секој дол во селото има извор чијашто вода е различна - таму каде има дабова шума или „дабица“ водата е „лесна“ за пиење, а на пониското земјиште од изворите избива „косилава жолта“ вода<ref name="Јован Трифуноски" />. == Историја == Населбата потекнува од доцно античко време од кој период се и наоѓалиштата: Селиште, Манастириште, Градиште итн. Најрани пишани докази за постоење на селото Герман, се среќаваат на почетокот на {{римски|16}} век, кога селото вршело дервенџиска служба<ref name="Јован Трифуноски" /> односно неговите жители се грижеле за безбедноста на сообраќајот на патиштата. Денешното село Герман се верува дека потекнува од крајот на {{римски|17}} и почетокот на {{римски|18}} век кога според верувањата на самите мештани, селото било создадено со доселеници од [[Косово]]<ref name="Викиекспедиција" />. Во времето на доселувањето на првите родови - основачи на денешното село Герман во {{римски|18}} век, ова место било под шума - „било пустињак“<ref name="Јован Трифуноски" />. За време на турскиот период, селото го достигнува својот врв со свое училиште и неколку илјади жители. Сепак, по [[Втора светска војна|Втората светска војна]] и спроведувањето на колонизација, голем број на жители отишле во [[Војводина]], кога самото село било значително намалено.<ref name="дневник" /> == Стопанство == [[Податотека:ЕкспедицијаРанковце01.jpg|десно|300п|мини|Насади со лешници]] Врз основа на составот на атарто, селото Герман, во основ има поледелско-шумарска функција. Во селото нема стопански објекти и главно населението се занимава со сточарство, полјоделство и шумарство. Според кажувањата на селаните земјата за орање која што се наоѓа во зоната на дабовата шума е полодна и тука успеваат пченица, пченка и бостан, додека земјата односно почвата во пределот на буковата шума е „''дива и студеница''“ при што таму успеваат ’рж, јачмен, овес и компир<ref name="Јован Трифуноски" />. Од земјоделството најзастапено е одгледувањето на компир, грав<ref name="Викиекспедиција" /> како и на стрни жита во помал обем. Во значајна мерка е застапено овоштарството во чии рамки се одгледуваат и се подигнуваат новопосадени овоштарници на лешници и малини<ref name="Викиекспедиција" />. Од сточарството најмногу е застапено одгледвуањето на крави, а се чуваат и 10 стада на овци и помал број на кози, чиешто млеко се преработува во овчо и козјо сирење чија цена изнесува 250 денари за килограм<ref name="Викиекспедиција" />. Во атарот на селото Герман каде се застапени големи површини на разновиден вид на шума како листопадна од бука и даб, така и зимзелена од бор и елка, се наоаѓа едно од најголемите подрачја за сеча на [[Дрво (материјал)#Огревно дрво|огревно дрво]] со кои најмногу стопанисува подрачното шумско стопанство на ЈП „[[Македонски шуми]]“, но постои значаен дел на шуми во приватна сопственост на дрвни претпријатија и жители на селото. Со огревно дрво од шумите во и околу Герман се снабдува цела [[Македонија]], па дури и најодалачените места и подрачја како [[Битола]]<ref name="Викиекспедиција">{{наведена изјава за печат|title=Според кажување на мештани|publisher=Забележале Марио Шаревски, Тони Ристовски и членови на Викиекспедицијата|date=7 ноември 2015|accessdate=7 ноември 2015}}</ref>. Превозот на огревното дрво од Герман за поголемите градови и поодалечените подрачја се одвива со камиони, а за самото селото Герман и соседните и околни села се врши на домашни животни со самари<ref name="Викиекспедиција" />. Шумите и планинскиот предел околу Герман е доста богат и со диви животни како диви свињи, најмногу волци, зајаци<ref name="Викиекспедиција" />, заради што селото е често посетено од ловци на дивеч. Во селото Герман работи и една продавница која што се наоѓа на самото сретсело. == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|989 |1953|1087 |1961|1058 |1971|1052 |1981|794 |1991|493 |1994|458 |2002|311 |2021|161 }} Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 1.000 [[Македонци]] и 100 [[Власи]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_36_40-42_KRIVA_PALANKA_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Според пописот од 2002 година, во Герман живееле 311 жители, од кои 301 Македонец и 10 Срби.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=30 март 2013}}</ref> Сите жители припаѓаат на православната религија. Во последниот период, населението се проценува да има одвај 200 жители.<ref name="дневник" /> Според последниот попис од 2021 година, во селото живеел 161 жител, од кои 135 [[Македонци]], 7 [[Македонски Срби|Срби]] и 19 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|1.250|920|989|1.087|1.058|1.052|794|493|458|311|161}} === Родови === Селото Герман е во целост населено со [[Македонци]] од [[Православие|православна христијанска]] вероисповед. Сите родови кои живеат од селото потекнуваат од доселени предци и сите се населени во свои посебни родовски маала. Денешното население на Герман се дели на следните родови: ''Средномаалци'', ''Орашци'', ''Дуранци'', ''Гарејци'', ''Здравковци'', ''Гиздарци''<ref name="Јован Трифуноски">{{наведена книга|last=Трифуноски|first=Јован|authorlink=Јован Трифуноски|title=Кривопаланачка област|year=1976|publisher=ХАЗУ|location=Загреб|language=sh|pages=292–293}}</ref>. Во рамки на овие родови денес живеат семејства со презимиња ''Миленковски'', ''Стошевски'', ''Јовановски'', ''Каранфиловски'' (се среќава и во соседното село [[П'клиште]]<ref name="Викиекспедиција" />), ''Герасимовски'', ''Станковски'', ''Станиславовски''. Според истражувањата пак на [[Бранислав Русиќ]] во 1953 година, родови во селото се: * '''Староседелци:''' ''Ќупарци (7 к.), Павловци (4 к.), Бељаци (1 к.) и Џогановци (10 к.)'' * '''Со непознато потекло:''' ''Ѓиздарци (2 к.), Веселиковци со Ивковци (18 к.) и Дураци или Филиповци (10 к.)'' * '''Доселеници:''' ''Чикардинци (2 к.)'' доселени се однекаде околу 1802 година; ''Шипјани (20 к.) се делат на Димитријинци, Поповци, Грбељаци, Тасинци, Маџирци, Сурчи, Митровци и Ќитановци''. Доселени се од [[Република Косово|Косово]] околу 1778 година; ''Марковци (14 к.)'' околу 1785 и тие избегале од некое место во [[Република Косово|Косово]]. Го знаат следното родословие: Велин (жив на 50&nbsp;г. во 1953 година) Тодос-Спасе-Станисав-Ѓело-Марко, кој се доселил поради турски зулум; ''Трајчинци (3 к.)'' исто така доселени се од [[Република Косово|Косово]] околу 1807 година; ''Здравковци (17 к.)'' исто така доселени се од [[Република Косово|Косово]]. Овде се доселиле околу 1809 година; ''Станишковци и Велковци (5 к.)'' и тие се доселени од [[Република Косово|Косово]] заедно со Здравковци; ''Ќитановци (13 к.), Петринци (1 к.), Милковци (1 к.), Ѓоргевци (1 к.), Максинци (2 к.), Микајловци (1 к.) и Дајкинци (3 к.)'' доселени се околу 1810 година исто така од [[Република Косово|Косово]]; ''Бојковци и Стојанчаковци (4 к.)'' доселени се после 1810 година од [[Република Косово|Косово]]; ''Миленковци (6 к.)'' доселени се околу 1812 година од [[Република Косово|Косово]]; ''Гарејци (6 к.)'' доселени се околу 1839 година од селото [[Шупљи Камен]] кај [[Куманово]]; ''Ѓуринци (4 к.)'' доселени се околу 1839 година од селото [[Думановце]] кај [[Куманово]]; ''Јаќимовци (5 к.)'' доселени се околу 1845 година од селото [[Луке]]; ''Лазаровци (1 к.)'' доселени се околу 1890 година од селото [[Криви Камен]].<ref>{{Наведена книга|title=Славишки Зборник Бр.1|last=Величковски|first=Драган|publisher=Градски Музеј - Крива Паланка|year=2009|isbn=|location=Крива Паланка|pages=}}</ref> == Општествени установи == [[Податотека:ЕкспедицијаРанковце105.jpg|десно|300п|мини|Поглед на сретселото]] * [[ОУ „Христијан Тодоровски - Карпош“ - Ранковце|Подрачно основно училиште „Христијан Тодоровски - Карпош“]] * Амбуланта * Караула == Самоуправа и политика == Селото се наоѓа во [[Општина Ранковце]], која била една од ретките општини во Македонија, која не била воопшто менувана во поглед на нејзините граници со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1962 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Крива Паланка, додека во периодот по војната од 1957 до 1962 година се наоѓала во некогашната општина Ранковце. Во рамките на општина Крива Паланка се наоѓало во периодот 1955-1957. Во периодот 1952-1955, селото било седиште на истоимената општина, во која покрај Герман се наоѓало и селото П’клиште. Самата Општина Герман била дел од Кривопаланечката околија. Општината Герман постоела и во периодот 1950-1952 година. == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:ЕкспедицијаРанковце89.jpg|десно|300п|мини|Поглед на сретселото и црквата „Св. Троица“]] ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Црква „Св. Троица“ - Герман|Црква „Св. Троица“]] — главна селска црква (подигната во 1930-те) ;Археолошки наоѓалишта<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка карта на Република Македонија''. стр. 194, Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> *[[Градиште (Герман)|Градиште]] — градиште од доцноантичкото време; *[[Манастириште (Герман)|Манастириште]] — градиште од доцноантичкото време; *[[Русалиски Гробишта (Герман)|Русалиски Гробишта]] — средновековна некропола; *[[Селиште (Герман)|Селиште]] — населба од доцноантичкото време; *[[Црквиште (Герман)|Црквиште]] — средновековна црква. == Редовни настани == * Макавеј (14 август) — голем народен собир и главна селска слава на која присуствуаат и до 10.000 посетители од околните села и од цела [[Македонија]] (Скопје, Крива Паланка, Куманово, Штип), соседните места во [[Србија]] и [[Бугарија]]. На соборот се одржува и панаѓур со рингишпил и културно-забавна програма на познати пејачи од [[Македонија]] и Србија, како Орце Стефковски, Сузана Спасовска и др. * Василица (14 јануари) - прослава со одење по куќите <!--== Личности == == Култура и спорт ==--> == Иселеништво == Селото Герман е едно од селата во Кривопаланечко кое дало најмногу иселеници, како во рамки на [[Македонија]], така и надвор од неа во [[Србија]] и Војводина. Првичното иселување од селото започнало во периодот по Втората светска војна кога луѓето се населувале во Војводина, особено во Јабука, Качарево и Глогоњ. Потоа, во деведесеттите години, имало иселување во Крагуевац, додека во поново време иселувањата се прават главно кон општинското средиште Ранковце и селото Тромеѓа.<ref name="дневник" />. Од Герман се иселиле следните семејства, во кумановско: ''Антовски'' во [[Умин Дол]], ''Јовановски'' во [[Тромеѓа (село)|Тромеѓа]], ''Славевски'' во [[Доброшане]], ''Шопци'' во [[Доброшане]], ''Паланци'' во [[Косматац]], ''Јовановски'' во [[Брзак]]; родот ''Ѓерманци'' со преку 20 куќи се иселил во кривопаланечкото село [[Петралица]]<ref name="Јован Трифуноски" />, а во скопско најголемиот дел иселеници од Герман живеат во селата во [[Општина Илинден]] и тоа во [[Марино]], [[Мралино]], [[Миладиновци]], [[Илинден (населба)|Илинден]], [[Кадино]]. == Галерија == <gallery> Податотека:ЕкспедицијаРанковце100.jpg|Поглед на локалната продавница Податотека:ЕкспедицијаРанковце101.jpg|Објект во селото Податотека:ЕкспедицијаРанковце102.jpg|Поглед на локалната амбуланта Податотека:ЕкспедицијаРанковце99.jpg|Подрачното основно училиште Податотека:ЕкспедицијаРанковце90.jpg|Шумите околу селото Податотека:ЕкспедицијаРанковце88.jpg|Околината околу селото Податотека:ЕкспедицијаРанковце104.jpg|Поглед околу селото Податотека:ЕкспедицијаРанковце03.jpg|Викендици на патот кон селото Податотека:ЕкспедицијаРанковце11.jpg|Средно Маало на Герман Податотека:ЕкспедицијаРанковце12.jpg|Средно Маало на Герман Податотека:ЕкспедицијаРанковце13.jpg|Средно Маало на Герман </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|German, Kriva Palanka|Герман}} {{Општина Ранковце}} [[Категорија:Герман (Кривопаланечко)| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Кривопаланечки села]] [[Категорија:Села во Општина Ранковце]] dnimy0c233rw8qhdra0udf79yjq0uxg 0 10661 5576929 5575663 2026-06-14T12:31:07Z Forbidden History 89259 /* Личности */ 5576929 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Серменин | слика = Викиекспедиција до Бојмија 88.jpg | големина на слика = 300п | опис = Поглед на селото | регион = {{грб|Вардарски Регион}} | општина = {{општинскигрб|Општина Гевгелија}} | област = [[Меглен|Влахомеглен]] | население = 8 | година = 2021 | поштенски број = 1483 | повикувачки број = 034 | надморска височина = 540 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=13 | lat_sec=7.14 | lon_dir=E | lon_deg=22 | lon_min=20 | lon_sec=44.52 | слава = | мрежно место = | карта = Серменин во Општина Гевгелија.svg }} '''Серменин''' — село во [[Општина Гевгелија]], во областа [[Влахомеглен]], во околината на градот [[Гевгелија]]. == Географија и местоположба == [[Податотека:Викиекспедиција Бојмија 104.jpg|мини|300п|лево|Поглед на селото]] Населбата се наоѓа во областа [[Меглен|Влахомеглен]], во западниот дел на територијата на [[Општина Гевгелија]]. Селото е сместено во југоисточната падина на планината [[Кожуф]], чиј атар на тесен дел се допира со подрачјето на [[Општина Кавадарци]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title= Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=26 мај 2017 |year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|page=271}}</ref> Селото е планинско, сместено на надморска височина од 540 метри. Од градот Гевгелија е оддалечено 20 километри.<ref name="енциклопедија" /> До селото води асфалтен пат преку селото [[Негорци]], кој не е во целост довршен. Во североисточниот дел на атарот, близу границата со Кованец се наоѓало некогашното село [[Брлево]]. == Историја == Селото било тешко оштетено при [[Валандовски земјотрес (1931)|Валандовскиот земјотрес]] во 1931 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.porta3.mk/razurnuvachkiot-zemjotres-vo-valandovo-od-1931-godina/|title=Разурнувачкиот земјотрес во Валандово од 1931 година|last=Порта3|date=2017-12-21|work=Порта3 - градежништво, архитектура и екологија|accessdate=2021-10-08}}</ref> Вкупно 6 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-12|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == Атарот е мошне голем и зафаќа површина од 71,9&nbsp;км². На него преовладуваат шумите со површина од 5.895 [[хектар]]и, а на обработливото земјиште отпаѓаат 302 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото има полјоделско-шумарска функција.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|619 |1953|608 |1961|502 |1971|388 |1981|99 |1991|47 |1994|18 |2002|18 |2021|8 }} Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Серменин имало 480 жители, сите [[Власи]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 152.]</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Серменин имало 648 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 194-195.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 500 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_40_40-41_VODENA_(EDESSA)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Од Серменин се иселил голем број од населението и тоа преминало од средно во мало село, населено со македонско население, доведено до фаза на распаѓање. Така, во 1961 година селото броело 502 жители, а во 1994 година бројот се намалил дури на само 18 жители.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Серменин имало 18 жители, од кои 16 [[Македонци]] и 2 [[Срби]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=11 јуни 2017}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 8 жители, сите [[Македонци]]. {{Пописи|480|648|619|608|502|388|99|47|18|18|8}} <!--=== Родови === === Иселеништво ===--> == Општествени установи == * Поранешно училиште, каде во 1944 година се одржал првиот курс по учители за регионот. Денес, истото е руинирано и зачувана е само спомен-плочата поставена десно од влезот. == Самоуправа и политика == [[Податотека:Sermenin, panorama, 1931.jpg|мини|300п|десно|Историска панорама од 1931 година]] [[Податотека:Викиекспедиција до Бојмија 86.jpg|мини|300п|десно|Старото училиште]] Во {{римски|19}} век, Серменин било [[христијани|христијанско]] влашко село во рамките на Гевгелиската каза на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Гевгелија]], која била променета со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година, при што кон нејзе била придодадена поранешната [[Општина Миравци]]. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната Општина Гевгелија. Во периодот 1950-1952, селото било седиште на некогашната општина Серменин, во која единствено село било Серменин. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната општина Негорци, во која покрај селото Серменин се наоѓале и селата Кованец, Негорци, Прдејци и Смоквица. Во периодот 1955-1965, селото се наоѓало во некогашната општина Гевгелија. Во периодот 1965-1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата Општина Гевгелија. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 360 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместени во просториите на деловен објект - продавница.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=29 декември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 12 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=29 декември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Серменин|„Св. Ѓорѓи“]] — главна селска црква; * [[Црква „Св. Илија“ - Серменин|„Св. Илија“]] — манастирска црква, поставен камен темелник во мај 2013 година; ;Манастири * [[Серменински манастир]] — новоизграден манастир ;Реки<ref>{{РекиМак|страница=37}}</ref> * [[Серменинска Река]] — десна притока на [[Вардар]], се влева во нејзе во близина на селото ;Споменици * Биста на Димитар (Милан) Георгиев * Спомен-плоча на НОБ * Споменик за првоборецот [[Јанко Урдинов]] <gallery mode="packed" heights="150"> Податотека:Викиекспедиција до Бојмија 74.jpg|Споменик за Јанко Урдинов Податотека:Викиекспедиција до Бојмија 76.jpg|Биста на Димитар (Милан) Георгиев Податотека:Викиекспедиција до Бојмија 77.jpg|Спомен-плоча на НОБ Податотека:Викиекспедиција до Бојмија 83.jpg|Главната селска црква „Св. Ѓорѓи“ </gallery> <!--== Редовни настани ==--> == Личности == ;Родени во Серменин * [[Коста Ичков]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref>{{Наведена книга|title=|first=|publisher=|others=Јасмина Дамјановска; Ленина Жила; Филип Петровски (2016). Илинденски сведоштва том II, дел I. Скопје: Државен архив на Република Македонија.|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> * [[Никола Јанев Ристов]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref>{{Наведена книга|title=|first=|publisher=|others=Јасмина Дамјановска; Ленина Жила; Филип Петровски (2017). Илинденски сведоштва том III, дел II. Скопје: Државен архив на Република Македонија.|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> * [[Стојан Чочков]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Политичките убиства во Бугарија|last=Динев|first=Ангел|publisher=Култура-Скопје|year=1983|isbn=323.285.497.3|location=Скопје|pages=331}}</ref> * [[Петар Чочков]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":0" /> * [[Ванчо Прке]] (1921-1943) — комунист, учесник во НОБ * [[Неда Ајдамакова]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] * [[Неца Димкова]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Марија Ичкова]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Драгана Камчева]] — учесник во НОВ на Македонија <!--== Култура и спорт ==--> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150"> Податотека:Викиекспедиција Бојмија 103.jpg|Поглед на селото Податотека:Викиекспедиција до Бојмија 75.jpg|Стара куќа во селото Податотека:Викиекспедиција до Бојмија 79.jpg|Поглед во селото Податотека:Викиекспедиција до Бојмија 85.jpg|Старото училиште со спомен-плоча Податотека:Викиекспедиција до Бојмија 87.jpg|Поглед на селото Податотека:Викиекспедиција Бојмија 097.jpg|Поглед на селото </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Sermenin}} {{Општина Гевгелија}} [[Категорија:Серменин| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Гевгелиски села]] [[Категорија:Села во Општина Гевгелија]] ruppxn5oz6fqe7pp0cm5b4o54g9xf27 0 10774 5577228 5576811 2026-06-15T09:04:04Z Bjankuloski06 332 /* Родови */ Правописна исправка, replaced: 'Рж → ’Рж 5577228 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | слика=Волино.jpg | опис=Фонтана на сретселото | име=Волино | регион= | општина={{општинскигрб|Општина Дебрца}} | население=368 | година= 2002 | поштенски број= | надморска височина=693 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=13 | lat_sec=13 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=44 | lon_sec=26 | мрежно место= www.volino.mk | карта= Волино во Општина Дебарца.svg }} '''Волино''' — село во [[Општина Дебрца]], во околината на градот [[Струга]]. == Географија и местоположба == [[Податотека:Волино 2.jpg|мини|Споменици од [[НОБ]]] во сретселото.]] Селото се наоѓа во [[Струшкото Поле]], во близина на реката [[Сатеска]]. Оддалечено е подеднакво 15 километри од најблиските два града, [[Охрид]] и [[Струга]]. == Историја == Според податоците од 1873 година, селото имало 45 домаќинства со 120 жители христијани (Македонци).<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, стр.102-103.</ref> Според податоците на [[Васил К’нчов]] од 1900 година, селото имало 330 жители христијани (Македонци).<ref name=":0">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_40.htm Кънчов, В. Македония. Етнография и статистика, София, 1900, с.253]</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Волино имало 280 [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref name=":1">[http://anemi.lib.uoc.gr/php/pdf_pager.php?filename=/var/www/tkl-portal-neo//metadata/6/9/5/attached-metadata-5d3c137498cf87397083652dec9dfdac_1242889374/154547_w.pdf&lang=en&pageno=1&pagestart=1&width=1031&height=728&maxpage=141 Brancoff, D.M. La Macédoine et sa Population Chrétienne. Avec deux cartes ethnographiques, Paris, 1905, pp. 164 – 165.]</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. Волино е претставено како чисто македонско село во Охридската каза на Битолскиот санџак со 35 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|30}}</ref> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|609 |1953|666 |1961|739 |1971|752 |1981|863 |1991|690 |1994|512 |2002|462 |2021|368 }} Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 450 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_38_38-41_ELBASAN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Според пописот од 2002 година, во селото Волино живеат 462 жители, сите [[Македонци]].<ref name="makstat.stat.gov.mk">Население на Република Македонија според изјаснувањето за етничката припадност, по населени места, според пописите на население 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 1994 и 2002 година (согласно територијалната организација од 1996 година). [http://makstat.stat.gov.mk/PXWeb/pxweb/mk/MakStat/MakStat__Popisi__PopisNaNaselenie__PopisiNaseleniMesta/Popis_nm_1948_2002_NasPoEtnPrip_mk.px/?rxid=b7539b0f-f64f-46b7-b99d-a34d7ae55646 База на податоци МАКСтат] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20211210163915/http://makstat.stat.gov.mk/PXWeb/pxweb/mk/MakStat/MakStat__Popisi__PopisNaNaselenie__PopisiNaseleniMesta/Popis_nm_1948_2002_NasPoEtnPrip_mk.px/?rxid=b7539b0f-f64f-46b7-b99d-a34d7ae55646 |date=2021-12-10 }}. Државен завод за статистика.</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 368 жители, од кои 342 [[Македонци]] и 26 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|330|280|609|666|739|752|863|690|512|462|368}} === Родови === Волино е македонско село. Според истражувањата на [[Бранислав Русиќ]] од крајот на 1940-тите, родови во селото биле: * '''Староседелци:''' ''Скепаровци (5 к.), Сиљановци (2 к.), Јовевци (2 к.), Андрониковци (1 к.), Ивановци (4 к.), Коросковци (7 к.) и Симоновци (4 к.)'' * '''Доселеници со непознато потекло:''' ''Ногачевци (3 к.), Чалдрмовци (2 к.), Трпковци (2 к.), Терзијовци (4 к.) и Цакулевци (2 к.)'' * '''Доселеници со познато потекло:''' ''Кожевци или Марковци (12 к.)'' доселени се околу 1855 година од селото [[Волкодери]] во [[Преспа]]; ''Карадаковци или Бочевци (4 к.)'' доселени се во средината на XIX век од некое место [[Карадак]] во [[Црна Гора]]; ''Стојевци (6 к.)'' доселени се околу 1852 година од селото [[Требеништа]]; ''Мочаровци (4 к.)'' доселени се околу 1860 година од селото [[Мешеишта]]; ''Јанкуловци (5 к.)'' доселени се кога и претходниот род од селото [[Лешани]] во [[Дебрца]]. Таму имале истоимени роднини; ''Неловци (1 к.)'' доселени се околу 1860 година од некое село во [[Дебрца]]; ''Ливоиштанци или Шијаковци (3 к.)'' доселени се во 1872 година од селото [[Ливоишта]]; ''Ливоиштанци или Јаќимовци (2 к.)'' доселени се во 1875 година исто така од [[Ливоишта]]; ''Трповци (2 к.), Печовци (3 к.), Пупанчевци (3 к.) и Чкрковци (2 к.)'' доселени се во исто време, околу 1900 година од селото [[Ливада (село)|Ливада]]; ''Вељановци или Ѓоросановци (2 к.)'' доселени се во 1903 година од селото [[Присовјани]] во [[Малесија]]; ''Чкуртевци (4 к.)'' доселени се во 1925 година од селото [[Биџево]]; ''Далчевци (1 к.)'' доселени се во 1919 година од селото [[Мороишта]]; ''Секуловци или Прентовци (1 к.)'' доселени се во 1942 година од селото [[Мислешево]], каде имале истоимени роднини.<ref name=":2">{{Наведена книга|title=Струшко Поле-Волино|last=Русиќ|first=Бранислав|publisher=Архивски фонд на МАНУ АЕ 88/1|others= |year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> Според истражувањата на [[Јован Трифуноски]] од 1979 година, родови во селото:<ref>{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/27418468|title=Охридско-струшка област : антропогеографска проучавања|last=Ф.|first=Трифуноски, Јован|date=1992|publisher=Српска академија наука и уметности|isbn=8670251582|oclc=27418468}}</ref> * '''Родови староседелски и доселенички со непознато место на старина се:''' ''Скепаровци'' (6 к.); ''Ѓошовци'' или ''Чалдрмовци'' (4 к.); ''Каросковци'' (10 к.); ''Марковци'' (20 к.); ''Сиљановци'' (10 к.); ''Мочаровци'' (7 к.); ''Ивановци'' (7 к.); ''Ногачевци'' (6 к.); ''Петковци'' (3 к.); ''Тупанчевци'' (7 к.); ''Ѓоросановци'' (5 к.); ''Терзиовци'' (9 к.) и ''Стојевци'' (8 к.). * '''Доселеници со познато потекло се:''' ''Трпковци'' (8 к.), ''Доневци'' (3 к.), ''Јанкуловци'' (7 к.) и ''Трповци'' (4 к.) доселени се од соседното сега албанско село [[Ливада (село)|Ливада]], доселени се во времето кога во Ливада почнале да се населуваат [[Албанци]]те муслимани, односно околу 1870-тите; ''Скуртевци'' (4 к.) доселени се од струшкото село [[Биџево]]; ''Ливоиштани'' (5 к.) доселени се од охридското село [[Ливоишта]]. Сите доселенички родови во селото се доселени до крајот на османското владеење. Според поновите истражувањата родови во селото: * ''Андрониковци'', доселени се од некое село во [[Дебрца]]; ''Бочевци'', доселени се од соседното село [[Мислешево]]; ''Вељановци'', доселени се во 1906 година од селото [[Збажди]] во [[Малесија|струшка Малесија]]; ''Војдиновци'', доселени се во 1951 година од соседното село [[Мешеишта]]; Далчевци, доселени се од селото [[Мороишта]] кај [[Струга]]; Доневци; ''Ивановци'', доселени се од селото [[Поум]] кај [[Струга]]. Основачот на родот се викал Иван; ''Илинковци'', доселени се од селото [[Големо Илино|Илино]] кај [[Демир Хисар]]; ''Јаќимовци'', доселени се од селото [[Ливоишта]]; ''Јанкуловци'', потекнуваат од селото [[Мало Илино|Илино]] кај [[Демир Хисар]]. Од таму се иселиле во [[Лешани]]. Па некој предок преминал во Волино. Во Лешани имаат роднини; ''Јовевци'', доселени се од соседното село [[Мешеишта]]; ''Коросковци'', доселени се од раселеното село [[Црско (Делогожди)|Црско]] во [[Струшко]]; ''Костевци'', доселени се во 1954 година од селото [[Враништа]] кај [[Струга]]. Овде се доселил Косте; ''Лошковци (Чољопановци)'', овде живеел некој Наум Шијакоски. Тој немал деца, па посинил двајца внуци; ''Љабовци'', доселени се од селото [[Драслајца]] кај [[Струга]]; ''Марковци (Кожевци)'' доселени се од раселеното село [[Црско (Делогожди)|Црско]] во [[Струшко]]; ''Митревци (Цакулевци)'', доселени се од селото [[Сирула]]; ''Мочаровци (Цветановци)'', доселени се од соседното село [[Мешеишта]]; ''Неловци (Николовци)'', доселени се од селото [[Брежани]]; ''Николовци'', доселени се од селото [[’Ржаново (Струшко)|Ржаново]] во [[Малесија|струшка Малесија]]; ''Ничевци'', доселени се од селото [[Драслајца]] кај [[Струга]]; ''Ногачевци'', потекнуваат од селото [[Велмеј]]. Од таму се иселиле во [[Ботун]]. А по краток престој во [[Ботун]] преминале во селото Волино; ''Печовци'', доселени се од селото [[Ботун]]; '’Ржанчевци'', доселени се од селото [[’Ржаново (Струшко)|Ржаново]] во [[Малесија|струшка Малесија]]; ''Секуловци'', доселени се во 1942 година од соседното село [[Мислешево]]; ''Сиљановци'', доселени се од селото [[Сошани]]; ''Скепаровци'', доселени се од селото [[Лакаица]]; ''Стоевци'', доселени се во 1952 година од соседното село [[Требеништа]]; ''Стојчевци'', доселени се од селото [[Горенци (Охридско)|Горенци]]; ''Терзиовци'', доселени се од селото [[Сошани]]; ''Трпковци'', доселени се од селото [[Ливада (село)|Ливада]] кај [[Струга]]; ''Трповци'', и они се доселени од селото [[Ливада (село)|Ливада]] кај [[Струга]]; ''Тупанчевци'', доселени се од селото [[Поум]] кај [[Струга]]; ''Чалдрмовци'', доселени се од некое село во [[Дебрца]]; ''Чкрковци (Анѓелковци)'', доселени се од селото [[Ливада (село)|Ливада]] кај [[Струга]]; ''Шкуртевци'', доселени се од селото [[Биџево]] кај [[Струга]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://debrca.gov.mk/archives/1946|title=ВОЛИНО|date=2019-03-11|work=Општина Дебрца|language=en-US|accessdate=2019-11-29}}</ref> == Општествени установи == ;Образование * Основно училиште „Дебрца“ до V одделение<ref name="основно">{{наведена мрежна страница|url=http://www.oudebrca.com/za-uchilishteto/|title=За училиштето|publisher=[[ОУ „Дебрца“ - Белчишта]]|accessdate=22 август 2016|location=македонски|archive-date=2016-08-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20160825135735/http://www.oudebrca.com/za-uchilishteto/|url-status=dead}}</ref>, подрачно училиште на [[ОУ „Дебрца“ - Белчишта]] ;Цркви<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://dke.org.mk/namesnistva.asp#mes|title=Цркви|publisher=Дебарско-кичевска епархија|language=македонски|accessdate=2010-08-22|archive-date=2014-09-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20140918081855/http://www.dke.org.mk/namesnistva.asp#mes|url-status=dead}}</ref> * [[Црква „Св. Богородица“ - Волино|Црква „Св. Богородица“]], изградена во 1900 г. * [[Црква „Св. Недела“ - Волино|Црква „Св. Недела“]], темелите се осветени на 18 септември 1994 г. * [[Црква „Св. Петка“ - Волино|Црква „Св. Петка“]], започната во 2010 г. == Култура и спорт == * [[ФК Сатеска]] <!-- == Стопанство == == Општествени установи == == Самоуправа и политика == == Културни и природни знаменитости == == Редовни настани == == Култура и спорт == == Личности == == Иселеништво ==--> == Личности == '''Личности родени во Волино:''' *[[Миле Наумов Иваноски]] — македонски револуционер од ВМОРО.<ref name=":3">{{Наведена книга|title=|others=Јасмина Дамјановска; Ленина Жила; Филип Петровски (2016). Илинденски сведоштва том II, дел I. Скопје: Државен архив на Република Македонија.}}</ref> *[[Ристо Наумов Иваноски]] — македонски револуционер од ВМОРО.<ref name=":3" /> *[[Тане Короскоски]] — македонски партизан. *[[Петре Андроникоски]] — македонски партизан. *[[Гулабка Каланоска]] (1910-) — учесник во НОВ на Македонија *[[Зоран Ногачески]] — градоначалник на [[Општина Дебрца|општина Дебарца]]. '''Личности починати во Волино:''' *[[Санта Велјаноска]] (1898 — 1963) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] == Иселеништво == Од родовите поединечно се знае за следните иселеници до крајот на 1940-тите: * Од ''Ивановци'' иселеници има во: [[Аргентина]] (едно семејство од 1923 година). * Од ''Трпковци'' иселеници има во: [[Северна Америка]] (две семејства од 1925 година). * Од ''Терзијовци'' иселеници има во: [[Романија]] (две семејства од 1909 година). * Од ''Карадаковци'' иселеници има во: [[Соединети Американски Држави|САД]] (едно семејство од 1924 година). * Од ''Стојевци'' иселеници има во: [[Австралија]] (едно семејство од 1922 година). * Од ''Кожевци'' иселеници има во: [[Соединети Американски Држави|САД]] (две семејства од 1923 година) и во [[Струга]] (едно семејство од 1942 година). * Од ''Пупанчевци'' иселеници има во: [[Струга]] (две семејства од 1942 година). * Од ''Чкрковци'' иселеници има во: [[Драслајца]] (две семејства од 1919 година) и во [[Битола]] (едно семејство од 1945 година). * Од ''Вељановци'' иселеници има во: [[Мислешево]] (како домазет од 1938 година).<ref name=":2" /> == Самоуправа и политика== === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 1346 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместени во просториите на основното училиште. Во ова избирачко место е опфатено и селото [[Расино]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 487 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Поврзано == {{Портал|Република Македонија}} * [[Дебрца]] * [[Општина Дебрца]] * [[Белчишта]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Volino}} * [http://www.volino.com Портал на Волино] {{Општина Дебрца}} [[Категорија:Волино| ]] [[Категорија:Села во Општина Дебрца]] [[Категорија:Охридски села]] [[Категорија:Села во Македонија]] l1d55ik2np8fa0t61tl4jynm21d73sk 0 11013 5577295 5444306 2026-06-15T10:01:41Z Bjankuloski06 332 /* Стопанство */ Правописна исправка, replaced: 'рж → ’рж 5577295 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | слика=Gradovci-MKD.JPG | опис=Поглед на селото Градовци | име=Градовци | регион= | општина=[[Општина Зелениково|Зелениково]] | население=252 | поштенски број= | надморска височина=550-580 | географска широчина=41° 50' 54" сев. ш. | географска должина=21° 34' 45" ист. д. | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=50 | lat_sec=54 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=34 | lon_sec=45 | мрежно место= | карта = Градовци во Општина Зелениково.svg }} '''Градовци''' — село во [[Општина Зелениково]], во околината на градот [[Скопје]]. == Географија и местоположба == Селото Градовци се наоѓа во јужниот дел на [[Скопска Котлина|Скопската Котлина]], од десната страна на реката [[Вардар]] во рамките на [[Општина Зелениково]]<ref name="Митко Панов">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|publisher=Патрија|location=Скопје|isbn=9989-862-00-1|page=85}}</ref>. Поточно Градовци се наоѓа во планинскиот предел над селото [[Зелениково]] во долното сливно подрачје на [[Кадина Река]]. Градовци е сместено на допирот од ридскиот предел на исток и планинската падина на запад<ref name="Јован Трифуноски">{{наведена книга|last=Трифуноски|first=Јован|authorlink=Јован Трифуноски|title=Поречието на Кадина Река|year=1952|publisher=Филозофски факултет|location=Скопје|pages=85–89}}</ref>. Куќите се расположени на зарамнетиот дел во подножјето на планинските падини на [[Голешница]] и [[Китка]] и на присојните падини на два дола, низ кои избиваат и протекуваат извори. Селото ридско со апсолутна надморска височина помеѓу 550<ref name="Митко Панов" /> и 580<ref name="Јован Трифуноски" /> метри. Атарот на Градовци зафаќа површина од 19,7&nbsp;км², од кои шумите зафаќаат 1320,9 хектари, пасиштата 213 хектари, а обработливото земјиште 384,4 хектари<ref name="Митко Панов" />. Од градот [[Скопје]] е оддалечено 30 километри, а до него се стигнува по асфалтен пат (во еден дел оштетен - земјен) кој води од селото [[Зелениково]]. Над селото на планинската падина е распространета густа шума од дабови, буки и нискостеблести грмушки како што се зелениката и прнарите, додека во доловите под селото се застапени и тополите, врбите, оревите и костените. Водата за пиење се обезбедува од двата извори кои протекуваат во споменатите долови, Студен Кладенец и Скрка кои се соѕидани во чешми<ref name="Јован Трифуноски" />, а во скоро време таа е спроведена и со цевки до обновените и новоизградени куќи. Селото е разредено, но куќите од поединечни родови, образуваат маала кои се три на број: Долно, Средно и Горно Маало, од кои средното е најголемо и најглавно, при што растојанито меѓу нив не е многу големо (меѓу средното и долното е 300 метри, а горното и средното се незначително оддалечени)<ref name="Јован Трифуноски" />. == Историја == [[Податотека:Makedonska-kukja-vo-Gradovci.JPG|мини|десно|Возобновена стара куќа со македонска традиционална архитектура во Градовци]] Градовци е доста старо село, за што сведочат старините, археолошките пронајдоци, остатоците од градби, како и сочуваноста на средновековната црква Свети Ѓорѓи. Непосредно кај селото од северната страна постои месноста наречена Градиште, на која се наѓала многу стара (''„од бир (прв) земан“'') тврдина, чии остатоци не се познаваат, а самиот народ нема посебно предание за неа, меѓутоа можно е од неа селото да го добило своето име<ref name="Јован Трифуноски" />. Други траги од старини како што се земјени ќупови, ќерамиди, стари пари и остатоци од куќи се наоѓани во месностите Лавчани и Грмаѓе на атарот на селото<ref name="Јован Трифуноски" />. Во средното маало на селото Градовци се наоѓа црквата [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Градовци|Свети Ѓорѓија]] која што е многу стара (''„од век и превек“'') со ѕидови од камен<ref name="Јован Трифуноски" />. Врз основа на видот на градбата, како и врз основа на техниката и начинот на сликање на фрескоживописот, со сигурност може да се заклучи дека оваа црква потекнува од средновековниот период односно од XIII или XIV век. Самата градба заедно со обемот и квалитетот на живописот во внатрешноста на црквата укажуваат дека таа најпрвин била поголема и доживеала делумно разурнување, а сето тоа пак води кон претпоставката и заклучокот дека во раниот средновековен период на тоа место постоела прилично голема, важна и економски силно развиена градска населба поради што најверојатно и селото го добило името Градовци. Според народното предание, селото Градовци некогаш имало 90 македонски куќи, но во овој крај за време на турското владеење „''повладал Арнаутлок''“ (започнале да се доселуваат Албанци), па старите жители биле ''„потепани“'' и раселени, поради што селото спаднало само на 9 куќи, од кои потекнуваат родовите: Николовци, Кучиновци, Грбевци, Трпчевци и Богоевци<ref name="Јован Трифуноски" />. Бидејќи како причина за опаднувањето на селото Градовци се наведуваат насилствата, споменатото опаѓање можело да биде кон крајот на XVIII и почетокот на XIX век, затоа што тогаш албанските (доселувања) и насилства почнале да се осеќаат во сета област и во соседните краишта<ref name="Јован Трифуноски" />. Во {{Римски|19}} век, селото е дел од нахијата ''Каршијак'' во [[Скопска каза|Скопската каза]] во [[Отоманското Царство]]. [[File:Dolno Maalo-Gradovci-MK.JPG|thumb|мини|лево|Долното маало на Градовци]] Набргу по големото раселување на старинечкото [[Македонци|македонското население]] селото Градовци започнало одново да расте, преку природен прираст и множење на преживеаното население и со приберување на досленици од кои особено биле бројни оние од селото [[Осинчани]] во поречието на [[Маркова Река]]<ref name="Јован Трифуноски" />. Своевремено со сѐ посилното доселување на Албанците во поречието на [[Кадина Река]], кое било помогнато од сопствениците на чифлиците во [[Зелениково]]<ref name="Јован Трифуноски" />, голем број на [[Македонци]] од оваа област започнале внатрешно преселување и насеување во Градовци, при што тоа во периодот на XIX па сѐ до средината на XX век станало најголемо, најбројно, најнаселено и доста важно, односно единствено македонско христијанско село во планинскиот дел на оваа област. Македонскиот просветител [[Јордан Хаџи-Константинов - Џинот]] во својот напис „Јужна страна скопска“ објавен во „Цариградски весник“ на 1 мај [[1855]] година за Градовци запишал дека е плодоносно село со трудољубиви и честољубиви ''Славјани'' (Македонци) кои имаат црква Св. Георгија и многу древни рушевини<ref>Хаџи Константинов, Јордан - Џинот. ''Избрани страници'' - приредил Блаже Конески - Скопје, Мисла, 1987&nbsp;г. стр. 82</ref> До [[1912]] година од селаните на Градовци, приходи ужиивала [[Мустафа-пашина џамија|Мустафа-пашината џамија во Скопје]], бидејќи најпрвин сопственоста на селото ја имал некој турски паша кој подоцна таа сопственост ја пренел на џамијата<ref name="Јован Трифуноски" />. По Втората светска војна во шеесеттите години на XX век, најголемиот дел од населението на Градовци поради поповлните стопански и сообраќајни услови се преселило во подолната и поблиската населба [[Зелениково|Станица Зелениково]], зачувувајќи ги своите имоти и куќи кои и денес ги посетуваат и обработуваат, а еден помал дел се иселил и во [[Скопје]]. Во минатото, бидејќи Градовци било опкружено од сите страни со села населени со албанско население, мажите тешко доаѓале во можност за свадба со жени од други македонски села, при што биле забележувани стари ергени или доведување на невести од поодалечени краишта како околината [[Галичник]], околината на Скопска Црна Гора во Скопско, Кумановско и Гниланско, а дел од населението се одликувало и со низок раст, физичка неразвиеност и голема смртност, што веројатно било последица на тоа што селаните морале да склопуваат брачни врски дури внатре во рамките на еден ист род<ref name="Јован Трифуноски" />. ===Потекло и значење на името=== Името на селото Градовци е со потекло и значење од [[Македонски јазик|македонскиот јазик]]. Насекаде во [[Македонија]] со името Градиште се означуваат места на кои има остатоци од тврдини, стари населби и градови. Од историјата и минатото е познато дека на ова место имало остатоци од тврдини и стари градби, која поради местоположбата била значаен град во овој предел помеѓу Скопско и Велешко. Дека на ова место постоел поголем, економски силен и стратешки значаен град сведочи и старата селска црква [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Градовци|Св. Ѓорѓи]]. Оттаму, со додавката (наставката) ''–вци'', името на селото Градовци означува: заедница или група на луѓе кои доаѓаат, живеат или се од градот, градиштето. На старословенски и во некои денешни словенски јазици ([[Чешки јазик|чешки]], [[Словачки јазик|словачки]]) именката и зборот ''град'' сѐ уште означува тврдина или замок. Непосредно кај селото од северната страна постои месноста наречена Градиште, на која се наѓала многу стара (''„од бир (прв) земан“'') тврдина, чии остатоци не се познаваат, а самиот народ нема посебно предание за неа, меѓутоа можно е од неа селото да го добило своето име<ref name="Јован Трифуноски" />. == Стопанство == [[File:Gradovci i Skopskata Kotlina.JPG|thumb|мини|Глетка на средното маало на Градовци и Скопската Котлина во позадината]] Иако Градовци има многу мал број на постојани жители, сепак на неговиот атар постојано се одвиваат многу активни и живи стопански, односно земјоделски дејности, од страна на поранешни иселени жители и нивните потомци кои живеат во [[Зелениково|Станица Зелениково]] и сѐ уште ги поседуваат и обработуваат своите имоти. Во основа селото има полјоделско-шумарска функција<ref name="Митко Панов" />. Поволната стопанска одлика се огледува во тоа што положбата мма селото е таква што на ридовите се наоѓаат ниви, а на планинската падина се наоѓаат шуми и пасишта<ref name="Јован Трифуноски" />.На нивите кои се наоѓаат на падините на доловите од двете страни на патот од [[Зелениково]] и кои се во целост обработени, се застапени полјоделството, градинарството и лозаро-овоштарството. Од полјоделството најзастапено е одгледувањето на житата: пченица, јачмен, ’рж, пченка, потоа градинарските култури кои се одгледуваат на отворено како што се: доматите, пиперките, краставиците, кромидот, лукот, марулата, тиквата, а во прилично голема мерка се застапени и лозјата и овоштарниците како што се јаболка, круши, сливи, цреши, вишни, кајсии, ореви. Поради одличните услови кои ги нуди грмушестата шума од сточарството најзастапено е одгледувањето на кози, чие млеко се преработува во млекарницата во [[Зелениково]], а во многу мал дел се одгледува и крупниот добиток (крави), додека стадата овци ретко се среќаваат на напасување, најчесто од овчари од други краишта. Во голема мерка развиени се и шумарството, односно сечењето дрвја (бука) за огрев, пчеларството и производството на мед, собирањето и сушењето на планински чај, билки и печурки. Во минатото во Градовци сточарството, односно одгледувањето овци и кози било најглавното занимање, при што се произведувало многу [[млеко]], [[урда]] и масло во трлата околу селото, а бројот на кози во 1948 година достигнал 3000 глави<ref name="Јован Трифуноски" />. И покрај тоа што целото население се занимавало со земјоделство, житото не стасувало за прехрана преку целата година, дел од населението се занимавало со работа на железничката пруга или надничарење во [[Скопје]]<ref name="Јован Трифуноски" />. До втората половина на XVI век селаните произведувале ќумур и корита од дрвјата во бројните шуми, кои ги продавале во [[Скопје]] и [[Велес]] од каде што купувале пченка за прехрана<ref name="Јован Трифуноски" />. Во поново време во селото се развиени и туризмот и рекреацијата, преку бројните извидници кои го посетуваат извидничкиот дом во селото или планинарите кои ги користат добро обележаните планинарски патеки кои минувајќи низ селото водат кон планината [[Китка]]. == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|588 |1953|566 |1961|513 |1971|306 |1981|61 |1991|23 |1994|14 |2002|2 |2021|252 }} Според опширните [[Османлиско Царство|османлиски]] [[дефтер]]и за населението на [[Скопска Каза|Скопската Каза]] од 1832/33 година, селото било [[Христијанство|христијанско]], каде имало 32 [[Христијанство|христијански]] домаќинства. На овој попис биле забележани 96 мажи христијани, со 12 новороденчиња. Се проценува дека селото во тој период имало 216 жители.<ref>{{Наведена книга|title=Османлиски документи за историјата на Македонија - пописи од XIX век на христијанското население - Скопски Санџак, каза Скопје.|publisher=д-р Емил Крстески|year=2021|location=Скопје}}</ref> [[Стефан Верковиќ]] во 1857 година го забележува со 208 жители.<ref>{{Наведена книга|title=Топографическо-этнографическій очеркъ Македоніи|last=Верковиќ|first=Стефан|year=1889|location=Санкт Петербург}}</ref> Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Градовци живееле 400 жители, сите [[Македонци]]{{Sfn|Македонците биле забележани како Бугари}}.<ref name=":0">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_26.htm Кънчов, Васил. Македония. Етнография и статистика, София, 1900, стр. 208.]</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Градовци имало 280 [[Македонци]]{{Sfn|Македонците биле забележани како Бугари}}, под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref name=":1">Brancoff, D.M. La Macédoine et sa Population Chrétienne, Paris, 1905, рр. 114-115.</ref> После [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]], 1913 г. селото влегува во границите на [[Србија]]'','' како седиште на истоимената општина и има 407 жители.<ref>{{Наведена книга|title=Речник на местата во ослободената област Стара Србија по службени податоци.|publisher=Мил. Ант. Вујиќ|year=1914|location=Белград}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија]] во 1931 година, селото имало 500 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_35_39-42_SKOPLJE_1941.jpg/VKJug_Bl_35_39-42_SKOPLJE_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}{{Мртва_врска|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Статистички селото по шеесеттите години бележи огромен пад на бројот на населението, бидејќи во 1961 тоа броело 513 жители, а во 1994 опаднало на само 14 жители, сите [[Македонци]]<ref name="Митко Панов" />. Според пописот од 2002 година, во селото Градовци живееле, само 2 жители, [[Македонци]].<ref name=":2">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.stat.gov.mk/pxweb2007bazi/Dialog/varval.asp?ma=Popisi_nm_1948_2002_NasPoVozrPol_mk&ti=%CD%E0%F1%E5%EB%E5%ED%E8%E5+%EF%EE+%E2%EE%E7%F0%E0%F1%F2+%E8+%EF%EE+%EF%EE%EB%2C+%EF%EE+%ED%E0%F1%E5%EB%E5%ED%E8+%EC%E5%F1%F2%E0%2C+%F1%EF%EE%F0%E5%E4+%EF%EE%EF%E8%F1%E8%F2%E5+%F1%EF%F0%EE%E2%E5%E4%E5%ED%E8+%E2%EE++%D0%E5%EF%F3%E1%EB%E8%EA%E0++%CC%E0%EA%E5%E4%EE%ED%E8%BC%E0+%EF%EE+%C2%F2%EE%F0%E0%F2%E0+%F1%E2%E5%F2%F1%EA%E0+%E2%EE%BC%ED%E0&path=../Database/%CF%EE%EF%E8%F1%E8/%CF%EE%EF%E8%F1%E8%20%ED%E0%20%ED%E0%F1%E5%EB%E5%ED%E8%E5%201948%20-%202002/&lang=18|title=Население по возраст и по пол, по населени места, според пописите спроведени во Република Македонија по Втората светска војна|publisher=Државен завод за статистика}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Сепак бројните некогашни жители на ова село иселени во блиската населба [[Зелениково|Станица Зелениково]] кои сѐ уште имаат куќи и имоти, во летниот, пролетниот и дел од есенскиот период го посетуваат селото на подолготрајни престои, при што тоа достигнува и до 80 и повеќе привремени жители. Неколкумина поранешни претежно повозрасни жители, пензионерските денови ги минуваат во селото, останувајќи постојано преку целата година да живеат во него. Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 252 жители, од кои 233 [[Македонци]], 1 [[Македонски Албанци|Албанец]], 10 [[Македонски Срби|Срби]] и 8 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|400|280|588|566|513|306|61|23|14|2|252}} === Родови === Според истражувањата од 1951 година, родови во селото: * '''Староседелци:''' ''Николовци (10 к.), Кучиновци (3 к.), Грбевци (5 к.), Трпчевци (2 к.) и Богојевци (1 к.), Кушовци'' (се населиле во Драчево во средината на XVIII век) * '''Доселеници:''' ''Алексовци (6 к.), Милевци (3 к.) и Мартиновци (2 к.)'' доселени од селото [[Осинчани]], од каде се иселиле поради зулуми; ''Димовци или Димишковци (10 к.), Божиновци (2 к.) и Огњановци (4 к.)'' доселени се од соседното сега албанско село [[Дејковец]]. Во првиот род се знае следното родословие: Стојче (жив на 58 год. во 1951 година) Ордан-Китан-Дели Димо, основачот на родот кој се доселил; ''Симоновци (7 к.)'' доселени од сега албанското село [[Тисовица]]; ''Кузмановци (12 к.)'' доселени од селото [[Врбјани (Прилепско)|Врбјани]] кај [[Прилеп]]. Еден дел од родот се вика ''Кметовци''; ''Станковци (9 к.) и Грујовци (5 к.)'' потекнувале од ист предок. Нивното потекло било од селото [[Карабуниште]] кај [[Велес]].<ref name="Јован Трифуноски" />. == Личности == Личности родени во Градовци: * [[Љубе Николовски]] (1925-1945) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Македонија во Втората светска војна|НОВ]] * [[Најдо Здравковски]] (1922-1945) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Македонија во Втората светска војна|НОВ]] * [[Тоде Цуков Георгиевски]] (1926-1945) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Македонија во Втората светска војна|НОВ]] == Општествени установи == [[File:Izvidnicki-dom-Gradovci.JPG|thumb|мини|Извидничкиот дом во Градовци]] Во селото Градовци постои и работи извиднички дом. Тој е сместен во зградата на некогашното училиште и со него управува извидничкиот одред "Браќа Миладиновци" од [[Скопје]]. Извидничкиот дом располага со соби и легла во кои може да се преспие, кујна, а во неговиот двор може и да се кампува во шатори. Тој е често посетуван од извидници кои таму одржуваат смотри и натпревари, како и од планинари и велосипедисти. ===Цркви=== *[[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Градовци|Црква „Св. Ѓорѓи“]] — стара средновековна црква со карактеристичен фрескоживопис *[[Црква „Св. Илија“ - Градовци|Црква „Св. Илија“]] <!--== Самоуправа и политика ==--> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|370}}</ref> * [[Лозишта (Градовци)|Лозишта]] — некропола од римско време == Редовни настани == [[File:Градовци (горно маало).jpg|thumb|mini|left|Глетка од горното маало на Градовци]] Црковни и селски слави се Ѓурѓовден и Илинден<ref name="Јован Трифуноски" />, според патроните светци на селските цркви. Првата слава населението ја празнува три дена, додека завештание е Св. Атанасиј кога селаните кај црквата Св. Ѓорѓи колат заедничка жртва (бел овен од една година)<ref name="Јован Трифуноски" />. <!-- == Култура и спорт == --> == Иселеништво == Бројот на иселеници од селото Градовци е голем<ref name="Јован Трифуноски" />. Поодамнешни иселеници кои се иселиле поради неподносливата работа на пренесување дрва со добиток за барутаната во [[Јурумлери]], се забележани во скопските села [[Горно Лисиче]], [[Драчево]], [[Таор]], [[Ново Село (Зелениковско)]], блиското [[Зелениково]] и градот [[Скопје]]<ref name="Јован Трифуноски" />. Во периодот на шеесеттите години на XX век речиси целото население се иселило во [[Зелениково|Станица Зелениково и Зелениково]] и дел во градот [[Скопје]], а подоцна дел од нив се иселил и во странство во [[Австралија]], [[Германија]] и [[САД]]. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Gradovci}} {{Општина Зелениково}} {{Скопски села}} [[Категорија:Градовци| ]] j2xd8m1107fpq342xvaud8b12efcy04 0 11106 5576931 5260477 2026-06-14T12:34:49Z Forbidden History 89259 /* Личности */ 5576931 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Страгово | слика = Поглед на Страгово 2.jpg | големина на слика = 300п | опис = Поглед на селото Страгово | регион = {{грб|Вардарски Регион}} | општина = {{општинскигрб|Општина Кавадарци}} | област = [[Витачево]] | население = 9 | година = 2002 | поштенски број = 1437 | повикувачки број = 043 | надморска височина = 571 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=19 | lat_sec=23 | lon_dir=E | lon_deg=22 | lon_min=06 | lon_sec=19 | слава = [[Света Троица]] | мрежно место = | карта = Страгово во Општина Кавадарци.svg }} '''Страгово''' — село во [[Општина Кавадарци]], во областа [[Витачево]], во околината на градот [[Кавадарци]]. == Географија и местоположба == [[Податотека:Поглед на Страгово.jpg|мини|300п|лево|Влезот во селото]] Селото се наоѓа во источниот дел од [[Општина Кавадарци]], во областа [[Витачево]], во изворишното подрачје на реката [[Луда Мара]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=25 јануари 2018|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=287}}</ref> Селото е ридско, на надморска височина од 750 метри. Од градот [[Кавадарци]] е оддалечено 18 километри.<ref name="енциклопедија" /> Има голем атар, кој зафаќа површина од 27,4&nbsp;км². На него преовладуваат пасиштата на површина од 1.762 [[хектар]]и, а на обработливото земјиште отпаѓаат 700 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото се наоѓа на ниска тераса, веднаш под [[Витачево]]. Селото било христијанско и од збиен тип. Било поделено по родови на пет маала: Узуновско Маало, Камчевско Маало, Милошовско Маало, Богевско Маало и Брајовско Маало.<ref name="книгатиквеш">{{наведена книга|last=Радовановиќ|first=Воислав|title=Тиквеш и Рајец|accessdate=7 јануари 2018|year= |publisher=|location=|language=|page=312-315}}</ref> == Историја == Подрачјето на Страгово е населено уште од [[доцна антика|доцната антика]], за што сведочи наоѓалиштето [[Падарница (Страгово)|Падарница]] на 2&nbsp;км источно од селото.<ref name="АрхеоКарта" /> Во {{римски|19}} век, Страгово било село во Тиквешката каза на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. == Стопанство == [[Податотека:Панорама на Страгово 2.jpg|мини|300п|десно|Селото е познато по своите пасишта и одгледувањето стока]] Селото има полјоделско-сточарска функција.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|495 |1953|510 |1961|469 |1971|340 |1981|170 |1991|53 |1994|55 |2002|22 |2021|9 }} Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Страгово имало македонско население.<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900]</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Страгово имало 520 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 104-105.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 550 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_40_40-41_VODENA_(EDESSA)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Страгово во 1961 година било средно село по големина со 469 жители. Во 1994 година бројот се намалил на само 55 жители, од кои 52 биле [[Македонци]] и 3 жители [[Срби]].<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Страгово имало 22 жители, од кои 21 [[Македонци|Македонец]] и 1 [[Срби]]н.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=25 јануари 2018}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 9 жители, од кои 2 [[Македонци]] и 7 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|—|520|495|510|469|340|170|53|55|22|9}} === Родови === Како родови во Страгово се споменуваат:<ref name="книгатиквеш" /> *'''Старинци:''' ''Милошовци (15 к.); Камчевци-Соколовци (12 к.); Најдовци (2 к.); Трајовци (4 к.); Брајовци (10 к.); Тородовци (3 к.); Камериновци (2 к.); Узуновци (9 к.); Миновци (6 к.); Камовци-Мицковци (4 к.) и Велковци (3 к.).'' *'''Доселеници:''' ''Мантевци (2 к.)'' доселени се околу 1860 година од селото [[Горни Дисан]]; ''Танчевци (1 к.)'' доселени се околу 1860 година од селото [[Криволак]]; ''Ѓорѓовци (1 к.)'' доселени се околу 1865 година од селото [[Драчевица (Демиркаписко)|Драчевица]]; ''Терзијовци (3 к.)'' доселени се околу 1865 година од селото [[Вешје]]; ''Ѓоровци (2 к.)'' доселени се околу 1870 година од селото [[Конопиште]]; ''Баровци (2 к.)'' доселени се околу 1870 година од селото [[Барово (Демиркаписко)|Барово]]; ''Деловци (3 к.)'' доселени се од селото [[Барово (Демиркаписко)|Барово]]; ''Криволачки (1 к.)'' доселени се околу 1875 година од селото [[Криволак]]; ''Анѓелевци (2 к.)'' доселени се во 1880 година од селото [[Ума]] кај [[Гевгелија]]; ''Крстевци (1 к.)'' доселени се во 1884 година од селото [[Бунарче]]; ''Витановци (3 к.)'' доселени се од селото [[Бунарче]] во 1890 година; ''Дрчевци-Габеровци (1 к.)'' доселени се во 1890 година од селото [[Чемерско]], а таму од [[Драчевица (Демиркаписко)|Драчевица]]. Уште подалечно потекло од раселеното село [[Ракета]]; ''Ѓоревци-Власи (1 к.)'' доселени се во 1895 година од селото [[Стрмашево]]. Таму се доселени од влашкото село [[Ливадица|Ливадија]] кај [[Воден]]; ''Камчевци (1 к.)'' доселени се во 1895 година од селото [[Долна Бошава]]; ''Стојановци (1 к.)'' доселени се во 1896 година од селото [[Чемерско]]; ''Јанчевци (2 к.)'' доселени се во 1896 година од селото [[Чемерско]]; ''Мановци (1 к.)'' доселени се во 1896 година од селото [[Долна Бошава]], а таму од селото [[Бешиште]] во [[Мариово]]; ''Трпковци (1 к.)'' доселени се во 1900 година од селото [[Бунарче]]; ''Костадиновци (1 к.)'' доселени се во 1900 година од [[Битолско]]; ''Николовци (2 к.)'' доселени се во 1902 година од селото [[Горна Бошава]], а таму од селото [[Градиште (Кавадаречко)|Градиште]]; ''Меловци (1 к.)'' доселени се во 1902 година од селото [[Горна Бошава]], а таму од селото [[Мрежичко]]; ''Сурџијовци (4 к.)'' доселени се во 1904 година од селото [[Чемерско]]; ''Аџијовци (2 к.)'' доселени се во 1913 година од селото [[Стрмашево]]; ''Ташковци (2 к.), Топлевци (1 к.), Ѓауровци (1 к.), Јанковци (2 к.) и Ачковци (1 к.)'' доселени се во 1917 година од селото [[Бојанчиште]]. А таму во 1916 се доселени од селото [[Зборско]] во [[Меглен]]; '''Турски-Цигани (1 к.)''' се доселил Алија во 1904 година од селото [[Ваташа]]. <!--== Општествени институции ==--> == Самоуправа и политика == [[Податотека:Панорама на Страгово.jpg|мини|300п|десно|Панорама на селото]] Селото влегува во рамките на [[Општина Кавадарци]], која била променета со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година, при што кон нејзе била придодадена поранешната општина, [[Општина Конопиште|Конопиште]]. Во периодот од 1996-2004 година, селото било дел од некогашната Општина Конопиште. Во периодот 1950-1952, селото било дел од некогашната општина Крњево, во која влегувале селата Барово, Горна Бошава, Долна Бошава, Крњево, Страгово и Стрмашево. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната општина Крњево, во која покрај селото Страгово се наоѓале селата Барово, Бохула, Бунарче, Горна Бошава, Долна Бошава, Конопиште, Крњево, Радња, Стрмашево и Чемерско. Во периодот 1955-1965, селото било дел од тогашната општина Конопиште. Во периодот 1965-1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата Општина Кавадарци. === Избирачко место === Селото е опфатено во склоп на избирачкото место бр. 0709 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], кое ги опфаќа селата Страгово и [[Бунарче]], кое е сместено во зграда на општината, поранешни простории на месната заедница во село [[Крњево]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=25 јануари 2018|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2017)|локалните избори во 2017 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 23 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=35&ps=889|title=Локални избори 2017|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200617040107/https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=35&ps=889|archive-date=2020-06-17|dead-url=|accessdate=25 јануари 2018|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 19 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati-prvkrug.sec.mk/mk-MK/1/r/all/35/890|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20190505192111/https://rezultati-prvkrug.sec.mk/mk-MK/1/r/all/35/890|archive-date=5 мај 2019|dead-url=|accessdate=5 мај 2019|url-status=dead}}</ref> == Личности == '''Личности родени во Страгово:''' * [[Цвета Атанасова]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] * [[Мира Камчева|Мира Мојсова Камчева]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Црква „Св. Димитриј“ - Страгово 1.jpg|мини|300п|десно|Поглед на црквата „Св. Димитриј“]] ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref><ref name="епархија">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.povardarska-eparhija.org.mk/pe//index.php?option=com_content&task=view&id=170&Itemid=55|title=Цркви во Ваташката парохија|publisher=Повардарска епархија|language=македонски|accessdate=25 јануари 2018}}</ref> * [[Црква „Св. Атанасиј“ - Страгово|Црква „Св. Атанасиј“]] — главна селска црква * [[Црква „Св. Димитриј“ - Страгово|Црква „Св. Димитриј“]] — гробјанска црква * [[Црква „Св. Петка“ - Страгово|Црква „Св. Петка“]] — понова црква во изградба ;Споменици * Споменик на [[НОБ]] пред влезот во селото ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|160}}</ref> * [[Падарница (Страгово)|Падарница]] — населба и некропола од доцноантичко време == Редовни настани == * [[Света Троица]] — селска слава <!--== Личности == == Култура и спорт ==--> == Иселеништво == Од селото се иселиле околу десетина куќи на почетокот на {{римски|20}} век во [[САД]].<ref name="книгатиквеш" /> == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Stragovo}} {{Општина Кавадарци}} [[Категорија:Страгово| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Кавадаречки села]] [[Категорија:Села во Општина Кавадарци]] siffs8xhuqexc8zza6vkpnditjrnjt2 0 11490 5577294 5479297 2026-06-15T10:01:36Z Bjankuloski06 332 /* Стопанство */ Правописна исправка, replaced: 'рж → ’рж 5577294 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Градманци | слика = Gradmanci-MKD.JPG | големина на слика = 300п | опис = Поглед на Градманци од југ | општина = {{општинскигрб|Општина Петровец}} | регион = {{грб|Скопски Регион}} | област = [[Блатија]] | население = 52 | година = 2002 | поштенски број = 1043 | повикувачки број = 02 | надморска височина = 320 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=53 | lat_sec=56 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=43 | lon_sec=23 | слава = [[Спасовден]] | мрежно место = | карта = Градманци во Општина Петровец.svg }} '''Градманци''' — село во [[Општина Петровец]] чиј атар се допира со територијата на [[Општина Велес]], во околината на градот [[Скопје]]. == Географија и местоположба == [[Податотека:Selskata-cheshma-vo-Gradmanci-MK.JPG|мини|250п|десно|Селската чешма во село Градманци]] [[Податотека:Gradmanci-MK.JPG|мини|250п|десно|Поглед на влезот на село Градманци од исток]] Градманци — село во [[Општина Петровец]], во околината на град [[Скопје]], во крајниот југоисточен дел на [[Скопска Котлина|Скопската Котлина]] на територијата на Општина Петровец, во долното сливно подрачје на [[Пчиња]], а атарот на селото се допира со територијата на [[Општина Велес]].<ref name="ReferenceA">Панов Митко. „Енциклопедија на селата во Република Македонија“. Патрија, Скопје, 1998. стр. 84</ref> Од градот [[Скопје]] е оддалечено 32 километри, а е расположено на надморска височина од 320 метри<ref name="ReferenceA"/>. Низ селото тече Градманската речица, лева притока на [[Пчиња]]<ref name="ReferenceB">Трифуноски Јован. „Сеоска насеља Скопске котлине - развитак села, порекло становништво и привредне одлике“. Петти дел. Скопје, 1964&nbsp;г. стр. 74</ref>. Од Градманци води земјен пат кој доаѓа од [[Катланово]] и продолжува кон селата [[Џидимирци (Велешко)|Џидимирци]] и [[Крушје]] во [[Општина Велес]]. Градманци се наоѓа во густа шума на бука, јасика, топола и нискостеблести растенија. Во атарот на селото избиваат три извори соѕидани во чешми: Велкова Чешма, Бегова Чешма (на патот за село [[Дивље]]) и Кисела Вода близу [[Катлановска Бања]]. == Историја == Во минатото преку Градманци минувал важен пат кој доаѓал од [[Скопје]] и [[Катланово]], а водел за [[Свети Николе]] и [[Штип]]<ref name="ReferenceB"/>. По народните кажувања и легенди Градманци во минатото било големо село со 190 [[Македонци|македонски куќи]], меѓутоа за време на турското владеење поради некоја причина селото пропаднало, а со него и големата селска црква „Свети Спас“ чии рушевини со должина од 22 и ширина од 8 метри се наоѓале 200 метри северно од денешното село<ref name="ReferenceB"/>. По разрушувањето на селото, тоа било повторно обновено од старинечките родови: Ѓуреви, Златанчеви, Мицеви и Стојанови. Сè до крајот на турското владеење во 1912 година, Градманци било чифлик на 3 чифлик-сајбии и во него постоеле 3 кули<ref name="ReferenceC">Трифуноски Јован. „Сеоска насеља Скопске котлине - развитак села, порекло становништво и привредне одлике“. Петти дел. Скопје, 1964&nbsp;г. стр. 75</ref>. Селото се споменува во турските пописни дефтери од 1467/68 година, како дел од Скопскиот Вилает и имало 33 христијански семејства.<ref>Турски документи за историјата на македонскиот народ кн.4, Методија Соколоски, д-р Александар Стојановски, Скопје 1971, стр. 499</ref> Во {{Римски|19}} век, селото е дел од нахијата ''Чаирско Поле'' ([[Скопска Блатија|Блатија]]) во [[Скопска каза|Скопската каза]] во [[Отоманското Царство]]. Околу селото Градманци на различни страни постојат повеќе крстови со имиња: Крст Св. Илија, Крст Гумења, Крст Дол, Станчев Крст и Крст Горни Дабје. Селска слава е [[Спасовден]], а курбан се коле за Илинден и Св. Атанасиј<ref name="ReferenceC"/>. За потеклото на името на селото Градманци, П.Скок навел дека означува семејна населба, задруга или слично<ref name="ReferenceC"/>. == Стопанство == Најразвиена стопанска гранка во селото Градманци е сточарството. Во најголема мера се одгледуваат кози и овци, што се должи на ридскиот терен со нискостеблеста шума и тревни пасишта, а во помала и крупен добиток како крави, волови, коњи. Во Градманци исто така е застапено и пчеларството и производството на мед, а од земјоделските култури најповеќе се застапени житните култури како пченицата и стрмните жита ’рж, овес и јачмен. Покрај земјоделието, во близината на Градманци се ископува и камен за градежништвото. До Втората светска војна, населението на Градманци многу се занимавало и со сеча и продажба на дрво за огрев, кое со товари го пренесувале и продавале во [[Велес]] и [[Скопска Блатија|блатиското село]] [[Петровец]]<ref>Трифуноски Јован. „Сеоска насеља Скопске котлине - развитак села, порекло становништво и привредне одлике“. Петти дел. Скопје, 1964&nbsp;г. стр. 76</ref>. == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|96 |1953|112 |1961|115 |1971|66 |1981|59 |1991|11 |1994|11 |2002|66 |2021|52 }} Според опширните [[Османлиско Царство|османлиски]] [[дефтер]]и за населението на [[Скопска Каза|Скопската Каза]] од 1832/33 година, селото било [[Христијанство|христијанско]], каде имало 10 [[Христијанство|христијански]] домаќинства. На овој попис биле забележани 45 мажи христијани, со 5 новороденчиња. Се проценува дека селото во тој период имало 100 жители.<ref>{{Наведена книга|title=Османлиски документи за историјата на Македонија - пописи од XIX век на христијанското население - Скопски Санџак, каза Скопје.|publisher=д-р Емил Крстески|year=2021|location=Скопје}}</ref> Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во Градманци живееле 455 жители. По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во селото имало 85 жители. Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] во 1931 година, селото имало 25 до 50 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_35_39-42_SKOPLJE_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Во [[1961]] година селото имало околу 115 жители. Следно, во [[1971]] година, имало 66 жители, а во [[1994]] година само 11 жители. Според пописот на населението на Македонија од [[2002]] година, селото има 66 жители, од кои 56 [[Македонци]], 5 [[Срби]] и пет други.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=6 јули 2013}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 52 жители, од кои 51 [[Македонци|Македонец]] и 1 [[Македонски Турци|Турчин]]. {{Пописи|455|85|96|112|115|66|59|11|11|66|52}} === Родови === Во антропогеографските испитувања на [[Јован Трифуноски]] вршени кон крајот на педесеттите и почетокот на шеесеттите години на XX век, за населението на Градманци се забележани повеќе родови, меѓу кои и старинци. Мнозинството биле [[Македонци]], и помал број на доселени [[Црногорци]] и [[Роми]]. '''Старински родови биле:''' ''Ѓуревци (1 к.), Стојановци (4 к.), Златанчевци (2 к.) и Мицевци (4 к.)''. Првите славеле Свети Никола, а останатите Митровден. Сите биле [[Македонци]] и биле жители на Градманци од пред неговото запустување во турско. '''Доселенички родови:''' ''Митреви (3 к.)'', [[Македонци]] доселени од блиското село [[Дивље]] каде што биле старинци и по што го добиле прекарот ''Дивљанци''; ''Басекиќи (1 к.) и Митровиќи (1 к.)'' доселени од околината [[Беране]] во [[Црна Гора]], поради женидбата со Македонки во времето на истражувањето овие родови во своите домови, а посебно нивните деца го користеле исклучиво [[македонски јазик|македонскиот јазик]]; ''Абазови (1 к.)'' биле [[Роми]] доселени како момоци од околината на [[Штимле]] во [[Косово]], се претставувале дека се дел од албанскиот род (фис) Хот). Сите доселенички родови се доселиле во [[1927]] година. <!--== Општествени установи ==--> == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на [[Општина Петровец]], една од ретките која не била променета по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото припаѓало исто така на [[Општина Петровец]]. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Кале. Во периодот од 1955 до 1965 година, селото Градманци припаѓало на некогашната општина Петровец. Во периодот 1952-1955, селото било во рамките на тогашната Општина Катланово, во која покрај селото Градманци, се наоѓале и селата Бадар, Блаце, Кажаново, Кажановска Брезица, Кожле и Летевци. Општината Катланово постоела и во периодот 1950-1952. == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Велоекспедиции 2016 19.jpg|мини|300п|десно|Главната селска црква „Св. Спас“]] ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Вознесение Христово“ - Градманци|Црква „Вознесение Христово“]] — главна селска црква == Редовни настани == * [[Спасовден]] — селска слава <!--== Личности == == Култура и спорт ==--> == Иселеништво == Со текот на времето поради засилената миграција село-град, селото денес е во фаза на потполно раселување. Двата црногорски и едниот ромски род се потполно иселени. Преостанатите жители се претежно старци. Најголем дел од иселениците од Градманци се населиле во блиските села и градови: [[Катланово]], [[Бадар]], [[Петровец]], [[’Ржаничино]], [[Велес]] и [[Скопје]]. == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Gradmanci}} {{Општина Петровец}} {{Скопски села}} [[Категорија:Градманци| ]] [[Категорија:Села со слава Спасовден во Македонија]] 0cxjfn4bs209g9ox8y8fcwjokhych88 0 11518 5577300 5561411 2026-06-15T10:02:28Z Bjankuloski06 332 /* Стопанство */ Правописна исправка, replaced: 'рж → ’рж 5577300 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | слика=Гуѓаково 03.jpg | опис=Поглед на Гуѓаково | име= Гуѓаково | општина= {{општинскигрб|Општина Прилеп}} | регион= [[Мариово]] | население=0 | година= 2002 | поштенски број= | надморска височина= | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=17 | lat_sec=3 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=47 | lon_sec=52 | мрежно место= | карта = Гуѓаково во Општина Прилеп.svg }} '''Гуѓаково''' — целосно раселено село во [[Општина Прилеп]], сместено во областа [[Мариово]], југоисточно од градот [[Прилеп]]. == Географија и местоположба == Гуѓаково се наоѓа во крајниот источен дел на прилепско [[Мариово]] и [[Општина Прилеп]] во долината на реката [[Црна Река|Црна]] од нејзината лева страна, во стрмната [[Скочивирска Клисура]]. Сместено е на надморска височина од 580 метри<ref name="Митко Панов">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=89}}</ref> во длабокиот и стрмен Кленски Дол под преслапот Клен (990 м.) на југоисточната падина на планината [[Дрен (планина)|Дрен]], опкружено со густа листопадна дабова и зимзелена борова шума, поради што Гуѓаково е многу тешко пристапно место доста оддалечено од други населени места. До селото Гуѓаково не постои пат ниту сообраќајна врска со ниту едно поблиско соседно место, во поново време од превојот Клен во шумовитиот и стрмен дел е пробиен земјен шумски пат, кој сепак не стигнува до селото и престанува во шумата на околу 350-400 метри над селото. Во минатото до селото воделе пешачки и патеки за добиток (денес доста обраснати) до соседните, но доста оддалечени села, [[Врпско]] на спротивниот десен брег на Црна (каде имало и мост), и преку преслапите на планината Дрен како што се Клен (990 м.) за селото [[Дрен (Прилепско)|Дрен]] во и селата во долината на [[Раец]] и преслапот Никулица (1136 м.) за [[Вепрчани]] и [[Дуње]] во [[Мариово]]. Во селото Гуѓаково нема поврзаност со електрична струја, ниту покривање на мобилна телефонска мрежа. Ваквата многу тешка пристапност и оддалеченост придонеле селото да остане изолирано и релативно безбедно во минатото кога имало население, но и да биде едно од првите мариовски села кои се раселиле. Атарот на Гуѓаково е доста простран и зафаќа простор од 21,2&nbsp;км²<ref name="Митко Панов" />. Во околината на Гуѓаково, на југ во неговиот атар, на околу 2 часа одење пеш, на самиот брег на реката Црна (315 м.) во месностите Дупките и Волчја јама избиваат познатите Гуѓаковски извори, кои се најголемите и најиздашни изворни на вода кои се влеваат веднаш во Црна Река. Овие извори со голема штедрост околу 1 м³ или 10 литри во секунда се познати на овчарите и рибарите, а во минатото на нив имало воденица и бачила. На околу 1 час или околу 1 километар на југ од селото Гуѓаково, во густата дабова и борова шума се наоѓа месноста и каменот ''Писаник'' на кој постојат исклесани и нацртани две фрески на [[Свети Никола]] и Света Недела. == Историја == Најстарите записи за Гуѓаково се сретнуваат од турските дефтери од доцниот [[среден век]], односно од [[XV век|XV]] и [[XVI век]], кога тоа било дел од Мориовската нахија и за првпат во пописниот дефтер од [[1481]]/82 е запишано дека во него живеело 1 христијанско македонско семејство, а во подоцнежните дефтери од [[1519]], [[1528]]/29 и [[1544]]/45 нараснало на бројката од 13 и 14 македонски христијански семејства<ref name="Стојаноски Александар">{{наведена книга|last=Стојаноски|first=Александар|title=Мориово во XV-XVI век (Осврт на економско-општествените прилики)|series=Фолклорот и етнологијата на Мариово и Меглен|year=1994|publisher=Друштво за организирање на мариовско-мегленски средби и ДНУ Битола|location=Прилеп|language=македонски|pages=72}}</ref>. Историски и етнографски селото Гуѓаково заедно со [[Галиште]], иако се наоѓаат на левата страна на [[Црна Река|Црна]], припаѓаат на ''Старо Мариово'' кое ги опфаќа селата десно од Црна. Густиот шумовит предел околу Гуѓаково бил прибежиште и за ајдутите и комитите кои се бореле против турската власт за слобода на [[Македонија]]. На [[4 февруари]] [[1905]] во Кленски Дол над селото Гуѓаково во нерамноправна борба со турскиот аскер загинува легендарниот мариовски војвода [[Толе Паша]] заедно со уште 11 комити - соборци од неговата чета<ref name="Трајко Босеовски">{{наведена книга|last=Босеовски|first=Трајко|title=Револуционерни песни во Мариово сврзани со мариовскиот војвода Толе Паша|series=Фолклорот и етнологијата на Мариово и Меглен|year=1994|publisher=Друштво за организирање на мариовско-мегленски средби и ДНУ Битола|location=Прилеп|language=македонски|pages=264}}</ref>, меѓу кои неговиот син Велјан, Куле од [[Врпско]], Петре Кормако со синот Јован од [[Маково]],Петко од Маково, браќата Цветан и Петре од [[Шелеверци]], Видан од [[Могила]] и Милан од [[Прилеп]]. За да се уверат дека војводата Толе Паша е убиен, турски офицери пресечената глава на Толета му ја однеле на валијата во [[Битола]], при што валијата наредила главата пак да се врати кај Толевото тело<ref name="Трајко Босеовски" />, кое пред да биде пренесено во родното село [[Крушевица (Прилепско)|Крушевица]] долго време почивало со спомен плоча која сѐ уште постои и е обновена во Кленски Дол над Гуѓаково. Демографски статистики за селото Старавина во османсликиот период:<ref name="Итар Пејо2">{{нмс|уеб_адрес=http://www.itarpejo.org/nature/villages/102-staravina-mariovo|заглавие=Старавина (Staravina) Мариово - родното село на Калеш Анѓа|достъп_дата=2 март 2014 г|издател=Итар Пејо}}</ref> {| class="wikitable" !Османлиски дефтер !Домаќинства !Неженети !Вдовици !Годишен приход |- |Дефтер бр. 4 од 1476/77 г. | colspan="4" style="text-align: center;" |Ненаселено |- |Дефтер бр. 16 од 1481/82 г. |1 | | |31 |- |Дефтер бр. 73 од 1519 г. |13 | |1 |1086 |- |Дефтер бр. 149 од 1528/29 г. |13 | |1 |1086 |- |Дефтер бр. 232 од 1544/45 г. |14 |3 | |886 |} Во XIX век Гуѓаково било село в Прилепската каза на Мариовската Нахија на [[Отоманско Царство|Османлиското Царство]]. Во „Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника“ се вели дека во 1873 г. Гуѓаково (Будјаково) било село со 27 домаќинства и 105 жители христијани (Македонци).<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, стр. 80-81.</ref> ===Потекло и значење на името=== Името на селото Гуѓаково во пишаните документи се среднува и како ''' ''Годјаково'' ''' и ''' ''Гудјаково'' '''. Потеклото на името е непознато, но тоа е со словенско потекло од [[Македонски јазик|македонскиот јазиј]]. Можно е тоа да потекнува и да е облик на името на птицата ''гугутка'' (Гугтјаково?) која секако е застапена во густиот шумовит предел во кој се наоѓа селото. == Стопанство == Атарот на Гуѓаково изобилува со шума, а во помал дел и пасишта, заради што тоа во минатото имало изразит сточарски и шумарски карактер, а на нивите во зарамнетите предели јужно од селото се одгледувале и планински жита како ’рж, јачмен, пченка и пченица. Во денешно време во околината на Гуѓаково има само еден овчар<ref>Според кажување на Ристе Рожденов, овчар од Вепрчани. Забележале [[Корисник:Македонец|Марио Шаревски]] и Зоран Костадинов на 18.03.2019</ref>. Со активното бачилото на преслапот Клен, во околината и во Гуѓаково има 2 сточари со над 400 глави овци и 250 грла крупен добиток. Во минатото, крај Гуѓаковските извори постоеле и воденици кои мелеле жито, а населението се занимавало и со [[пчеларство]] и производство на [[биено сирење]]. == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|119 |1953|133 |1961|132 |1971|41 |1981|4 |1991|1 |1994|0 |2002|0 |2021|0 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Гуѓаково живееле 280 жители, сите [[Македонци]].<ref name=":02">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_37.htm Кънчов, Васил. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 247.]</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Гуѓаково имало 240 [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref name=":0">D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, рр. 148-149.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. ''Гудјаково'' се води како чисто македонско село во Прилепската каза на Битолскиот санџак со 40 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|23}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 150 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Во [[1961]] година селото има 132 жители, сите [[Македонци]], додека во [[1981]] година живеат само четири жители, [[Македонци]]. Според пописот од [[1994]] година, селото е целосно раселено по [[1991]] година, кога имало само 1 жител, [[Македонци|Македонец]]. Според пописот од [[2002]] година, во селото Ѓуѓаково немало жители.<ref>[http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Попис на населението, домаќинствата и становите во Република Македонија, 2002 - Книга X]</ref> Истото било потврдено и на пописот од 2021 година. {{Пописи|280|240|119|133|132|41|4|1|0|0|0}} === Родови === Ѓуѓаково е македонско село. Гуѓаково во целост било населено со родови на [[Македонци]] [[Православие|православна христијанска]] вероисповед. Родови и семејства кои живееле во Гуѓаково се: ''Макрески'' (имаат иселеници и во [[Витолиште]]), ''Митрески'', ''Митановски'', ''Тодороски''. == Општествени установи == * [[Црква „Св. Димитрија“ - Гуѓаково]] == Самоуправа и политика == === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 1526 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместени во просториите на приватна куќа. на селото [[Вепрчани]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 6 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалиште<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|293}}</ref> * [[Во Селото (Гуѓаково)|Во Селото]] — осамен наод од доцноантичко време; * [[Градишка Тумба (Гуѓаково)|Градишка Тумба]] (Аршин Град) — населба од доцноантичко време; * [[Козјаник (Гуѓаково)|Козјаник]] — населба од доцноантичко време; * [[Папрадишки Рид (Гуѓаково)|Папрадишки Рид]] — населба од доцноантичко време; * [[Писаник (Гуѓаково)|Писаник]] — населба од доцноантичко време; * [[Солишка Падина (Гуѓаково)|Солишка Падина]] — населба од доцноантичко време; * [[Средна Падина (Гуѓаково)|Средна Падина]] — населба од доцноантичко време; * [[Трнка (Гуѓаково)|Трнка]] — населба од доцноантичко време; и * [[Црнелица (Гуѓаково)|Црнелица]] — населба од доцноантичко време. == Редовни настани == == Личности == ;Потекло од Гуѓаково * [[Лазар Ристовски (глумец)|Лазар Ристовски]] — познат српски глумец, чиј татко Петар е роден во Гуѓаково<ref>{{cite web | url=http://www.oldprilep.com/lazar-ristovski/ | title=Лазар Ристовски | date=2011-12-22 }}</ref> ;Починати во Гуѓаково * [[Стојан Кулески]], наречен „Толе Паша“ (1868 - 1904) — истакнат мариовски војвода, член на [[ТМРО]] == Култура и спорт == == Иселеништво == ==Галерија== <center> <gallery mode="packed" heights="120px"> File:Гуѓаково 01.jpg|Глетка на селото Гуѓаково File:Стара куќа во Гуѓаково.jpg|Стара куќа во Гуѓаково File:Селската чешма во Гуѓаково.jpg|Обраснатата селска чешма File:Разрушена куќа во Гуѓаково.jpg|Разрушена куќа во Гуѓаково. File:Гуѓаково 02.jpg|Глетка на селото Гуѓаково File:Гуѓаково 05.jpg|Глетка на селото Гуѓаково File:Писаник (Гуѓаково) 02.jpg|Каменот Писаник со нацртани фрески File:Гуѓаково 04.jpg|Глетка на селото Гуѓаково File:Гуѓаково 06.jpg|Глетка на селото Гуѓаково </gallery> </center> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр-авто}} {{Општина Прилеп}} [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Прилепски села]] [[Категорија:Села во Општина Прилеп]] [[Категорија:Гуѓаково| ]] [[Категорија:Раселени села во Македонија]] pilhq3d7yqmughzy66olgh0yarnbg1h 0 11776 5576951 5497334 2026-06-14T13:13:48Z Kotzaztzikli 126150 /* Население */ 5576951 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Брештани | слика = Поглед на Брештани.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Брештани | општина = {{општинскигрб|Општина Центар Жупа}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Жупа (Македонија)|Жупа]] | население = 104 | година = 2021 | поштенски број = 1258 | повикувачки број = 046 | надморска височина = 880 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=27 | lat_sec=15 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=35 | lon_sec=9 | слава = | мрежно место = | карта = Брештани во Општина Центар Жупа.svg }} '''Брештани''' — село во [[Општина Центар Жупа]], во областа [[Жупа (Македонија)|Жупа]], во околината на градот [[Дебар]]. == Потекло и значење на името == Името на селото првпат е забележано во турски документи како Брештани во {{римски|15}} век (1467 г.). Името доаѓа од основата [[брест]].<ref name="Речник-Иванова">{{Речник-Иванова|74}}</ref> == Географија и местоположба == Селото се наоѓа во средишниот дел на територијата на [[Општина Центар Жупа]]. Припаѓа на областа [[Жупа (Македонија)|Дебарска Жупа]], сместено на западната падина на планината [[Стогово]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија: географски, демографски, и аграрни обележја|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|pages=39}}</ref> Селото е планинско, сместено на надморска височина од 880 метри. Од градот [[Дебар]], селото е оддалечено 14 километри.<ref name="енциклопедија" /> Низ селото поминува [[Регионален пат 2249|регионалниот пат 2249]]. == Историја == Подрачјето на Брештани е населено уште од [[Доцна антика|доцноантичкиот]] период, за што сведочат повеќе наоѓалишта во неговата околина.<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|118}}</ref> == Стопанство == Атарот на селото е мошне мал и зафаќа простор од 2,7&nbsp;км², при што преовладуваат пасиштата со површина од 93,1 [[хектар]], на шумите отпаѓаат 77,3 хектари, а на обработливото земјиште 40,1 хектар.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделска функција.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|242 |1953|267 |1961|110 |1971|70 |1981|92 |1991|110 |1994|105 |2002|120 |2021|104 }} Според [[Отоманско Царство|отоманските]] [[дефтер]]и од 1520-тите, во 16 села поврзани со [[Коџаџик|Кала-и Коџаџик]] (сите денешни села на [[Центар Жупа]]) немало муслиманско население. Сепак, муслиманското население се зголемило во подоцнежните години. Ова најверојатно било дел од [[Исламизацијата во Македонија|исламизацијата на Македонија]] под [[Турско ропство|турска]] власт.<ref name=":25">[https://www.devletarsivleri.gov.tr/varliklar/dosyalar/eskisiteden/yayinlar/osmanli-arsivi-yayinlar/367_NUMARALI%20MUHASEBE-%C4%B0%20V%C4%B0LAYET-%C4%B0%20RUM%20%C4%B0L%C4%B0-3.pdf 367 NUMARALI MUHÂSEBE-İ VİLÂYET-İ RÛM-İLİ DEFTERİ İLE 94 ve 1078 NUMARALI AVLONYA LİVÂSI TAHRÎR DEFTERLERİ (926-1520/937-1530)] "Во тахрирот од 1520-1530 година: Dizdār, nefer 1 Kethudā, nefer 1 İmām, nefer 1 Merdān-ı kal‘a, neferan 28 Kurā 16 Mezra‘a 1 Hāne-i müslim 1 Mücerred-i müslim 1 Hāne-i gebrān (Христијанин) 635 Mücerred-i gebrān 67 Bīve 26 Hāsıl 47.035 Според дефтерот Тахрир, Коџаџик и неговите села во 1530 година биле 1-Kocacık kl. 2- Gorenci 3-Pariş 4-Boroşiniçe 5-Çirnibok 6-Yukarı Papranik 7-Aşağı Papranik 8-Koçişte 9-Breştani 10-Novak 11-Aşağı Elişiçe 12-Gorna Elişiçe 13-Osolniçe 14-Porovalenik 15-Vilasik 16-Tırnovnik"</ref> Според податоците од 1873 година во „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“, селото имало 25 домаќинства со 48 жители муслимани (Турци).<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, стр. 176-177.</ref> Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Брештани живееле 300 жители, сите [[Македонски Турци|Турци]].<ref name=":0">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_30.htm Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 261.]</ref> Според статистиката на [[Јован Хаџи-Васиљевиќ|Јован Хаџи Васиљевиќ]] („Муслиманите од нашата крв во Јужна Србија“) од 1924 година, селото Брештани имало околу [[Македонци]] 900 жители. Околу 600 од нив биле [[Македонци муслимани|муслимани]].<ref name=":1">Jovan Hadži Vasiljević. Muslimani naše krvi u Južnoj Srbiji. Beograd 1924. g.</ref> Селото е мало и во 1961 година броело 110 жители, од кои 109 биле забележани како Турци, а во 1994 година бројот останал речиси ист, односно 105 жители, населено со турско население.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од [[2002]] година, селото Брештани броело 120 жители, сите [[Македонски Турци|Турци]].<ref name="попис">{{наведена мрежна страница|url=http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=28 јули 2016}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 104 жители, од кои 101 [[Македонски Турци|Турчин]] и 3 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|300|—|242|267|110|70|92|110|105|120|104}} === Родови === Брештани е [[Македонски Турци|турско]] или [[македонци муслимани]] село.<ref name=":1" /><ref name="книга">{{Наведена книга|title=Жупа Дебарска|last=Русиќ|first=Бранислав|publisher=Филозофски факултет.|year=1957|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> Според истражувањата од 1954 година, родови во селото се: * '''Доселеници:''' ''Сулолар'' (2 к.), ''Аламанлар'' (3 к.), ''Шаинлар'' (2 к.), ''Рахманлар'' (3 к.), ''Емролар'' (3 к.), ''Саиди-Беќирлер'' (4 к.), ''Сератли'' (4 к.), ''Тафоџалар'' (2 к.), ''Бајрамлар'' (4 к.), ''Камберлер'' (3 к.), ''Феролар'' (4 к.), ''Исаклар'' (4 к.), ''Чолак-Османлар'' (3 к.) и ''Мало-Спаи'' (5 к.), сите се доселени од селото [[Коџаџик]] кон крајот на {{римски|18}} и почетокот на {{римски|19}} век. Во Коџаџик имале роднини. === Иселеништво === До 1954 година, [[Македонски Турци|Турците]] од селото се иселиле во најголем број во [[Турција]] (12 семејства). И тоа во [[Адапазар]] (9 семејства) и во [[Истанбул]] (3 семејства).<ref name="книга" /> == Општествени установи == * [[ПУ „Неџати Зекерија“ - Брештани|Основно училиште „Неџати Зекерија“]], подрачно петгодишно основно училиште во состав на [[ОУ „Неџати Зекерија“ - Коџаџик]] * Поранешна амбуланта <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:ОУ „Неџати Зекирија“ - Брештани.jpg|Поглед на училиштето Податотека:Брештани - амбуланта.jpg|Амбулантата </gallery> == Самоуправа и политика == Кон крајот на {{римски|19}} век, Брештани било село во [[Дебарска каза|Дебарската каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Центар Жупа]], која била една од ретките општини, кои не биле променети со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото исто така припаѓало на некогашната [[Општина Центар Жупа]]. Во периодот од 1955 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Дебар. Во периодот 1952-1955, селото било во рамките на тогашната Општина Коџаџик, во која влегувале селата Брештани, Долгаш, Евла, Елевци, Кочишта, Коџаџик, Новак, Осолница и Праленик. Во периодот 1950-1952 година селото исто така било дел од некогашната општина Коџаџик, која била составена од селата Брештани, Коџаџик, Кочишта, Новак, Осолница и Праленик. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 0566 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 102 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори во 2021 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 115 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati2021lokalni1krug.sec.mk/mk/mayr/r/75-733|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230121182903/https://rezultati2021lokalni1krug.sec.mk/mk/mayr/r/75-733|archive-date=2023-01-21|dead-url=|accessdate=21 јануари 2023|title=архивска копија|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта" /> * [[Влаи (Брештани)|Влаи]] — средновековна населба и некропола; * [[Машатлак (Брештани)|Машатлак]] — средновековна некропола; * [[Долно Поличе (Брештани)|Долно Поличе]] — населба од доцноантичко време; и * [[Поличе (Брештани)|Поличе]] — средновековна црква и некропола. ;Џамии<ref name="верскиобјекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Џамија (Брештани)|Џамија]] — главна селска џамија ;Реки<ref name="Реки во Македонија">{{РекиМак|страница=15}}</ref> * [[Брештанска Река]] — мала река низ селото <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Џамија во Брештани 4.jpg|Селската џамија Податотека:Брештанска Река.jpg|Брештанска Река </gallery> <!--== Редовни настани == == Личности == ;Родени во или по потекло од Брештани == Култура и спорт ==--> ==Галерија== <gallery mode=packed heights=120px> Податотека:Традиционална куќа во Брештани.jpg|Стара куќа Податотека:Поглед на Брештани 2.jpg|Воздушен поглед Податотека:Брештани - 01.jpg|Поглед на мал дел од селото Податотека:Објект во Брештани.jpg|Стара куќа Податотека:Турско знаме во Брештани.jpg|Турско знаме во селото </gallery> == Поврзано == * [[Општина Центар Жупа]] * [[Дебар]] * [[Жупа (Македонија)|Дебарска Жупа]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Breštani}} {{Општина Центар Жупа}} [[Категорија:Брештани| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Дебарски села]] [[Категорија:Села во Општина Центар Жупа]] 92sdtd990gxmlvwmdpwhpdffj2b5rch 5577004 5576951 2026-06-14T15:30:48Z Gurther 105215 Одбиена последната промена (од [[Специјална:Придонеси/Kotzaztzikli|Kotzaztzikli]]) и ја поврати преработката 5497334 на Gurther 5577004 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Брештани | слика = Поглед на Брештани.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Брештани | општина = {{општинскигрб|Општина Центар Жупа}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Жупа (Македонија)|Жупа]] | население = 104 | година = 2021 | поштенски број = 1258 | повикувачки број = 046 | надморска височина = 880 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=27 | lat_sec=15 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=35 | lon_sec=9 | слава = | мрежно место = | карта = Брештани во Општина Центар Жупа.svg }} '''Брештани''' — село во [[Општина Центар Жупа]], во областа [[Жупа (Македонија)|Жупа]], во околината на градот [[Дебар]]. == Потекло и значење на името == Името на селото првпат е забележано во турски документи како Брештани во {{римски|15}} век (1467 г.). Името доаѓа од основата [[брест]].<ref name="Речник-Иванова">{{Речник-Иванова|74}}</ref> == Географија и местоположба == Селото се наоѓа во средишниот дел на територијата на [[Општина Центар Жупа]]. Припаѓа на областа [[Жупа (Македонија)|Дебарска Жупа]], сместено на западната падина на планината [[Стогово]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија: географски, демографски, и аграрни обележја|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|pages=39}}</ref> Селото е планинско, сместено на надморска височина од 880 метри. Од градот [[Дебар]], селото е оддалечено 14 километри.<ref name="енциклопедија" /> Низ селото поминува [[Регионален пат 2249|регионалниот пат 2249]]. == Историја == Подрачјето на Брештани е населено уште од [[Доцна антика|доцноантичкиот]] период, за што сведочат повеќе наоѓалишта во неговата околина.<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|118}}</ref> == Стопанство == Атарот на селото е мошне мал и зафаќа простор од 2,7&nbsp;км², при што преовладуваат пасиштата со површина од 93,1 [[хектар]], на шумите отпаѓаат 77,3 хектари, а на обработливото земјиште 40,1 хектар.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделска функција.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|242 |1953|267 |1961|110 |1971|70 |1981|92 |1991|110 |1994|105 |2002|120 |2021|104 }} Според [[Отоманско Царство|отоманските]] [[дефтер]]и од 1520-тите, во 16 села поврзани со [[Коџаџик|Кала-и Коџаџик]] (сите денешни села на [[Центар Жупа]]) немало муслиманско население. Сепак, муслиманското население се зголемило во подоцнежните години. Ова најверојатно било дел од [[Исламизацијата во Македонија|исламизацијата на Македонија]] под [[Турско ропство|турска]] власт.<ref name=":25">[https://www.devletarsivleri.gov.tr/varliklar/dosyalar/eskisiteden/yayinlar/osmanli-arsivi-yayinlar/367_NUMARALI%20MUHASEBE-%C4%B0%20V%C4%B0LAYET-%C4%B0%20RUM%20%C4%B0L%C4%B0-3.pdf 367 NUMARALI MUHÂSEBE-İ VİLÂYET-İ RÛM-İLİ DEFTERİ İLE 94 ve 1078 NUMARALI AVLONYA LİVÂSI TAHRÎR DEFTERLERİ (926-1520/937-1530)] "Во тахрирот од 1520-1530 година: Dizdār, nefer 1 Kethudā, nefer 1 İmām, nefer 1 Merdān-ı kal‘a, neferan 28 Kurā 16 Mezra‘a 1 Hāne-i müslim 1 Mücerred-i müslim 1 Hāne-i gebrān (Христијанин) 635 Mücerred-i gebrān 67 Bīve 26 Hāsıl 47.035 Според дефтерот Тахрир, Коџаџик и неговите села во 1530 година биле 1-Kocacık kl. 2- Gorenci 3-Pariş 4-Boroşiniçe 5-Çirnibok 6-Yukarı Papranik 7-Aşağı Papranik 8-Koçişte 9-Breştani 10-Novak 11-Aşağı Elişiçe 12-Gorna Elişiçe 13-Osolniçe 14-Porovalenik 15-Vilasik 16-Tırnovnik"</ref> Според податоците од 1873 година во „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“, селото имало 25 домаќинства со 48 жители муслимани (Турци).<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, стр. 176-177.</ref> Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Брештани живееле 300 жители, сите [[Македонски Турци|Турци]].<ref name=":0">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_30.htm Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 261.]</ref> Според статистиката на [[Јован Хаџи-Васиљевиќ|Јован Хаџи Васиљевиќ]] („Муслиманите од нашата крв во Јужна Србија“) од 1924 година, селото Брештани имало околу 900 жители. Околу 600 од нив биле муслимани.<ref name=":1">Jovan Hadži Vasiljević. Muslimani naše krvi u Južnoj Srbiji. Beograd 1924. g.</ref> Селото е мало и во 1961 година броело 110 жители, од кои 109 биле забележани како Турци, а во 1994 година бројот останал речиси ист, односно 105 жители, населено со турско население.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од [[2002]] година, селото Брештани броело 120 жители, сите [[Македонски Турци|Турци]].<ref name="попис">{{наведена мрежна страница|url=http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=28 јули 2016}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 104 жители, од кои 101 [[Македонски Турци|Турчин]] и 3 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|300|—|242|267|110|70|92|110|105|120|104}} === Родови === Брештани е [[Македонски Турци|турско]] село.<ref name=":1" /><ref name="книга">{{Наведена книга|title=Жупа Дебарска|last=Русиќ|first=Бранислав|publisher=Филозофски факултет.|year=1957|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> Според истражувањата од 1954 година, родови во селото се: * '''Доселеници:''' ''Сулолар'' (2 к.), ''Аламанлар'' (3 к.), ''Шаинлар'' (2 к.), ''Рахманлар'' (3 к.), ''Емролар'' (3 к.), ''Саиди-Беќирлер'' (4 к.), ''Сератли'' (4 к.), ''Тафоџалар'' (2 к.), ''Бајрамлар'' (4 к.), ''Камберлер'' (3 к.), ''Феролар'' (4 к.), ''Исаклар'' (4 к.), ''Чолак-Османлар'' (3 к.) и ''Мало-Спаи'' (5 к.), сите се доселени од селото [[Коџаџик]] кон крајот на {{римски|18}} и почетокот на {{римски|19}} век. Во Коџаџик имале роднини. === Иселеништво === До 1954 година, [[Македонски Турци|Турците]] од селото се иселиле во најголем број во [[Турција]] (12 семејства). И тоа во [[Адапазар]] (9 семејства) и во [[Истанбул]] (3 семејства).<ref name="книга" /> == Општествени установи == * [[ПУ „Неџати Зекерија“ - Брештани|Основно училиште „Неџати Зекерија“]], подрачно петгодишно основно училиште во состав на [[ОУ „Неџати Зекерија“ - Коџаџик]] * Поранешна амбуланта <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:ОУ „Неџати Зекирија“ - Брештани.jpg|Поглед на училиштето Податотека:Брештани - амбуланта.jpg|Амбулантата </gallery> == Самоуправа и политика == Кон крајот на {{римски|19}} век, Брештани било село во [[Дебарска каза|Дебарската каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Центар Жупа]], која била една од ретките општини, кои не биле променети со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото исто така припаѓало на некогашната [[Општина Центар Жупа]]. Во периодот од 1955 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Дебар. Во периодот 1952-1955, селото било во рамките на тогашната Општина Коџаџик, во која влегувале селата Брештани, Долгаш, Евла, Елевци, Кочишта, Коџаџик, Новак, Осолница и Праленик. Во периодот 1950-1952 година селото исто така било дел од некогашната општина Коџаџик, која била составена од селата Брештани, Коџаџик, Кочишта, Новак, Осолница и Праленик. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 0566 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 102 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори во 2021 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 115 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati2021lokalni1krug.sec.mk/mk/mayr/r/75-733|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230121182903/https://rezultati2021lokalni1krug.sec.mk/mk/mayr/r/75-733|archive-date=2023-01-21|dead-url=|accessdate=21 јануари 2023|title=архивска копија|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта" /> * [[Влаи (Брештани)|Влаи]] — средновековна населба и некропола; * [[Машатлак (Брештани)|Машатлак]] — средновековна некропола; * [[Долно Поличе (Брештани)|Долно Поличе]] — населба од доцноантичко време; и * [[Поличе (Брештани)|Поличе]] — средновековна црква и некропола. ;Џамии<ref name="верскиобјекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Џамија (Брештани)|Џамија]] — главна селска џамија ;Реки<ref name="Реки во Македонија">{{РекиМак|страница=15}}</ref> * [[Брештанска Река]] — мала река низ селото <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Џамија во Брештани 4.jpg|Селската џамија Податотека:Брештанска Река.jpg|Брештанска Река </gallery> <!--== Редовни настани == == Личности == ;Родени во или по потекло од Брештани == Култура и спорт ==--> ==Галерија== <gallery mode=packed heights=120px> Податотека:Традиционална куќа во Брештани.jpg|Стара куќа Податотека:Поглед на Брештани 2.jpg|Воздушен поглед Податотека:Брештани - 01.jpg|Поглед на мал дел од селото Податотека:Објект во Брештани.jpg|Стара куќа Податотека:Турско знаме во Брештани.jpg|Турско знаме во селото </gallery> == Поврзано == * [[Општина Центар Жупа]] * [[Дебар]] * [[Жупа (Македонија)|Дебарска Жупа]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Breštani}} {{Општина Центар Жупа}} [[Категорија:Брештани| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Дебарски села]] [[Категорија:Села во Општина Центар Жупа]] pthdvyhdw4jtmii6ueb09wrdvlee6mg 0 11785 5576957 5549019 2026-06-14T13:28:07Z Kotzaztzikli 126150 /* Историја */ 5576957 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Елевци | слика = Поглед на Елевци 3.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Елевци | општина = {{општинскигрб|Општина Центар Жупа}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Жупа (Македонија)|Жупа]] | население = 271 | година = 2021 | поштенски број = 1258 | повикувачки број = 046 | надморска височина = 1.100 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=25 | lat_sec=14 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=37 | lon_sec=23 | слава = | мрежно место = | карта = Евла во Општина Центар Жупа.svg }} '''Елевци''' — село во [[Општина Центар Жупа]], во областа [[Жупа (Македонија)|Жупа]], во околината на градот [[Дебар]]. == Потекло и значење на името == [[Податотека:Поглед на Елевци.jpg|мини|300п|лево|Поглед на селото]] Името на селото првпат е забележано во {{римски|16}} век (1583 г.) кога било запишано како '''Горно Елешчи'''. Се сретнува и под имињата Долно и Горно Елевци. Селото било основано од доселеници од соседното село [[Евла]], а научните толкувања сметаат дека името потекнува како родовска припадност (ојконим) на луѓе кои како доселеници од Евла (жители на Евла -> Елевци). Сепак, имајќи предвид дека соседно и многу блиско село е [[Евла]], чие име потекнува од македонскиот назив за вид брезово цветно растение, можно е името да потекнува од македонскиот збор ''евла'' > ''евлевци'' > ''елевци''. Поврзаноста со Евла ја гледаме и преку топонимот Елха (растение), кое според застапувањето на групата ''шц'' во говорот понатаму ќе го даде името ''Елехци'' > ''Елешци'' > ''Елевци''.<ref name="Речник-Иванова">{{Речник-Иванова|92}}</ref> Мештаните и нивните соседи од муслиманска вероисповед кои се сметаат за Турци селото го викаат ''Елесца'', а православните [[Македонци]] го нарекувале Елевци. Во селата околу [[Дебар]] за да се разликува од истоименото село [[Татар Елевци|(Татар или Град) Елевци]], ова село во [[Жупа]] се нарекува(ло) и '''Коџаџик-Елевци''', а додека постоело и селото Долно Елевци крај [[Евла]], ова село било познато и како '''Горно Елевци''', како што е и запишано во Бигорскиот манастирски поменик од 1863 година. Иако жителите немаат никакво предание и толкување, се смета дека името настанало од муслиманското турско име ''Елез'' во содејство со македонскиот говорен облик за неговиот род ''Елезци'' > ''Елесци'' > ''Елевци''.<ref name="Русиќ">{{наведена книга|last=Русиќ|first=Бранислав|title=Жупа Дебарска|year=1957|publisher=Филозофски факултет |location=Скопје|language=sr|pages=80–83}}</ref> Истоимено село со име [[Татар Елевци|Елевци]] постои веднаш над градот Дебар, а во [[Македонија]] има уште две други места со слични имиња.<ref name="Русиќ" /> == Географија и местоположба == Селото се наоѓа на крајниот јужен дел на територијата на [[Општина Центар Жупа]]. Припаѓа на областа [[Жупа (Македонија)|Дебарска Жупа]], чиј атар се допира со подрачјето на [[Општина Струга]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија: географски, демографски, и аграрни обележја|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|pages=121}}</ref> Селото е планинско, чии куќи се издигаат на југоисточната падина на планината [[Стогово]], на надморска височина од 1.000 до 1.200 метри. Од градот [[Дебар]], селото е оддалечено 25 километри.<ref name="енциклопедија" /> До селото води локален асфалтен пат, кој се двои од [[Регионален пат 2249|регионалниот пат 2249]]. Сместено е на една зарамнета тераса високо на западната падина на [[Стогово]], од десната страна над [[Долгашка Река|Долгашка (Елевска) Река]]. До него води пат кој е продолжение на асфалтираните делници од патиштата од [[Центар Жупа]] преку [[Коџаџик]] до [[Новак]] на север-северозапад и од [[Долгаш]] и [[ХЕЦ Глобочица]] на запад и југ. Атарот се допира со територијата на [[Општина Струга]] (порано [[Општина Луково|Луково]]) и воедно граничи со [[Буринец]] и [[Селци]] во пределот [[Малесија]]. Земјишното подрачје на Елевци се шири помеѓу атарите на [[Новак]] на север, [[Селци]] и [[Буринец]] на југ, раселеното село [[Евла]] и некогашното Долно Елевци на запад и планинската падина на [[Стогово]] на исток по чиј срт со врвовите и доловите Куруло, Бела Вода, Канеш (2.216 м.), [[Бабин Срт]] (2.241 м.), Лениште (од 1.896 до 2.016 м.), Дузлер (1.664 м.), Глобок Дол оди селската меѓа.<ref name="Русиќ" /> Земјиштето на атарот е планинско и варовничко со растресита почва - темна [[црвеница]], главно под шума, а околу речните текови има и обоени шкрилци.<ref name="Русиќ" /> == Историја == Подрачјето на Елевци е населено уште од [[Среден век|средниот век]], за што сведочат повеќе наоѓалишта во неговата околина.<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|120}}</ref> Според преданието на Македонците во поширокиот предел, основачи на селото биле „рисјани“ или „каури“, односно православни [[Македонци]] кои до [[1948]] година, сосем ги напуштиле своите родни огништа поради неслагање со месното турско население.<ref name="Русиќ" /> Најстарите жители на Елевци кажувале дека селото во денешниот облик и местоположба околу средината на {{римски|19}} век го основале нивните сонародници од родот Елезлер, кои подоцна се иселиле во соседното село [[Долгаш]],<ref name="Русиќ" /> а по кои веројатно е добиено и името на селото. Постари пишани податоци за ова село речиси воопшто и да не постојат. Во средновековните записи од турските пописни дефтери за вилаетот Долго Брдо од [[1467]] година се среќава селото ''Елшево'' (Долнодебарско) со 5 христијански македонски семејства,<ref name="Турски документи1">{{наведена книга|last=Соколоски|first=Методија|title=Турски документи за историјата на македонскиот народ|volume=III|year=1976|publisher=Архив на Македонија|location=Скопје|pages=379}}</ref> но според местоположбата многу поверојатно е ова да се однесува за другото истоимено село [[Татар Елевци|(Татар или Град) Елевци]] што се наоѓа веднаш крај градот [[Дебар]]. Во истите пописни документи за вилаетот Горни Дебар пак се сретнува село запишано како ''Ивлахлар'', кое било тимар на некој Фахредин кој бил диздар (заповедник, командант) во крепоста (тврдината) Коџаџик, а во кое живеело 1 христијанско македонско семејство на Металец Видич кое произведувало по 1 товар пчемница, јачмен и овес за што се остварувало приход од 69 акчиња.<ref name="Турски документи2">{{наведена книга|last=Соколоски|first=Методија|title=Турски документи за историјата на македонскиот народ|volume=III|year=1976|publisher=Архив на Македонија|location=Скопје|pages=315}}</ref> Истражувачите и историчарите не ја утврдиле точната местоположба (убикација) на ова запишано село, но поради сигурноста дека било во околината на [[Коџаџик]] претпоставуваат дека може станува збор за Елевци кое се наоѓа јужно од Коџаџик.<ref name="Турски документи2" /> Според записот на името ''Ивлахлар'' или ''Влахлар'' може да се претпостави и дека тоа се однесува на блиските села [[Евла]] или [[Власиќи]] во [[Жупа (Македонија)|Жупа]]. Според кажувањата на самите жители, скоро сите родови се со потекло и доселени од областа [[Конија (покраина)|Коња]] во [[Турција]] ([[Мала Азија]]), а до почетокот на XIX век живееле во [[Коџаџик]].{{Разјасни извор}} Изразено е мислењето и дека сегашните жители на Елевци до средината на {{римски|18}} век биле православни [[Македонци]] и дека тогаш ја примиле мухамеданската вера и потоа се потурчиле, а под влијание на Коџаџик (кој бил позната и силна тврдина) го напуштиле својот мајчин јазик и го усвоиле турскиот.<ref>Jovan Hadži Vasiljević. Muslimani naše krvi u Južnoj Srbiji. Beograd 1924. g.</ref> Сепак за вакво нешто не знаеле ниту најстарите [[Македонци]], кои живееле во Елевци до средината на XX век, а доколку ваквото мислење било точно, тоа единствено би можело да се однесува на селските родови Перванларе и Бошнакларе,<ref name="Русиќ" /> чии родовски презимиња упатуваат на македонска и словенска поврзаност или припадност. До [[1948]] година во горниот дел на селото постоела црквата „Света Богородица“ со православни гробишта, чии траги сè уште не биле изгубени во педесеттите години на XX век, а некогаш околу неа местото кое сега се нарекува „Рекој куќи“ живееле [[Македонци]]. Кога на почетокот на XIX век, се доселиле првите [[Турци]] („турштијата кога втаса“) и почнале да основаат куќи на денешната местоположба селото се нарекло Елевци. Оттогаш, македонскиот крај „Рекој куќи“ почнал постепено да се напушта и да се преместува во горниот крај на Елевци во маалата Фетилер и Перван. Додека живееле православни Македонци, селската слава на Елевци била на [[Богојавление]] (Водици).<ref name="Русиќ" /> Вкупно 4 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.}}</ref> == Стопанство == Атарот на селото зафаќа простор од 11,4&nbsp;км², при што преовладуваат пасиштата со површина од 677 [[хектар]]и, на шумите отпаѓаат 274,2 хектари, а на обработливото земјиште само 61,7 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има сточарска функција.<ref name="енциклопедија" /> Главно занимање на жителите на селото било и е сточарството, а потоа и ѕидарството надвор од селото. Од сточарството најмногу се одгледуваат овци кои лете се напасуваат во бачила во пределот на Голема и Мала Мегданица високо на планината [[Стогово]], додека во селото се одгледува и покрупен добиток како крави и волови. Освен овие стопански гранки, затапено е и градинарството,<ref name="Русиќ" /> како и земјоделството на зарамнетите предели непосредно околу селото каде се одгледуваат планински жита и градинарски култури за сопствени потреби. == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|700 |1953|699 |1961|144 |1971|114 |1981|143 |1991|201 |1994|190 |2002|260 |2021|271 }} Според [[Отоманско Царство|отоманските]] [[дефтер]]и од 1520-тите, во 16. села поврзани со [[Коџаџик|Кала-и Коџаџик]] (сите денешни села на [[Центар Жупа]]) немало муслиманско население. Сепак, муслиманското население се зголемило во подоцнежните години. Ова најверојатно било дел од [[Исламизацијата во Македонија|исламизацијата]] на [[Македонија]] под [[Турско ропство|турска]] власт.<ref name=":25">[https://www.devletarsivleri.gov.tr/varliklar/dosyalar/eskisiteden/yayinlar/osmanli-arsivi-yayinlar/367_NUMARALI%20MUHASEBE-%C4%B0%20V%C4%B0LAYET-%C4%B0%20RUM%20%C4%B0L%C4%B0-3.pdf 367 NUMARALI MUHÂSEBE-İ VİLÂYET-İ RÛM-İLİ DEFTERİ İLE 94 ve 1078 NUMARALI AVLONYA LİVÂSI TAHRÎR DEFTERLERİ (926-1520/937-1530)] "Во тахрирот од 1520-1530 година: Dizdār, nefer 1 Kethudā, nefer 1 İmām, nefer 1 Merdān-ı kal‘a, neferan 28 Kurā 16 Mezra‘a 1 Hāne-i müslim 1 Mücerred-i müslim 1 Hāne-i gebrān (Христијанин) 635 Mücerred-i gebrān 67 Bīve 26 Hāsıl 47.035 Според дефтерот Тахрир, Коџаџик и неговите села во 1530 година биле 1-Kocacık kl. 2- Gorenci 3-Pariş 4-Boroşiniçe 5-Çirnibok 6-Yukarı Papranik 7-Aşağı Papranik 8-Koçişte 9-Breştani 10-Novak 11-Aşağı Elişiçe 12-Gorna Elişiçe 13-Osolniçe 14-Porovalenik 15-Vilasik 16-Tırnovnik"</ref> Според податоците од 1873 година во „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“, селото имало 38 домаќинства со 47 жители христијани (Македонци) и 65 муслимани (Турци).<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, стр. 176-177.</ref> Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Елевци живееле 615 жители, од кои 65 жители [[Македонци]] христијани и 550 [[Македонски Турци|Турци]] муслимани.<ref name=":0">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_30.htm Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 261.]</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Елевци имало 72 [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref name=":1">Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 184-185.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 100 [[Македонци]] и 550 [[Турци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_38_38-41_ELBASAN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото е мало, но со пораст на бројот на населението. Елевци во 1961 година броело 144 жители, а во 1994 година 190 жители, турско население.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од [[2002]] година, селото Елевци броело 260 жители, сите [[Македонски Турци|Турци]].<ref name="попис">{{наведена мрежна страница|url=http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=28 јули 2016}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живеел 271 жител, од кои 262 [[Македонски Турци|Турци]] и 9 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|615|72|700|699|144|114|143|201|190|260|271}} === Родови === Во селото Елевци денес живее [[ислам|муслиманско население]] кое зборува на [[турски јазик]] и се изјаснува со турска националност. Во селото нема прави старински родови и сите се доселеници со потекло од областа [[Конија (покраина)|Коња]] во [[Мала Азија|малоазискиот]] дел на [[Турција]],<ref name="Русиќ" /> при што во околните места се наведува дека тие се со јуручко-турско потекло од пределот Караман.<ref name="Кажување" >Според кажување на мештани. Забележал Марио Шаревски на 16.04.2016</ref> Во студија спроведена врз имигранти од селата Елевци и [[Коџаџик]] во округот Саруханл во покраината [[Маниса (покраина)|Маниса]], [[Турција]] беше утврдено дека селата Елевци и [[Коџаџик]] биле [[Македонци муслимани|торбешки]] села.<ref name=":13">{{Cite journal|last=Dikici|first=Ali|date=2014|title=Türkiye'deki Balkan Muhacirleri Arasında Kaybolan Bir Topluluk: Torbeşler A Disappearing Community Among the Balkan Immigrants in Turkey: Torbeši|url=https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/422128|journal=Avrasya Etüdleri̇|pages=142}}</ref><ref name=":02">Manisa'da Yaşayan Torbeşler'in Düğün Adet ve Gelenekleri, (Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara: Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Türk Halkbilimi Anabilim Dalı, 1990)</ref> Според истражувањата од 1954 година, родови во селото се: * '''Турски родови:''' ''Фетилер'', ''Перванлар'', ''Бектешлер'' припаѓале на бектешки ред, ''Ќенанлар'', а со неутврдено потекло на доселување е родот ''Бошнаклар''. * '''Македонски православни родови:''' ''Куневци'' и ''Мартиновци'' биле старинци кои живееле на местото Рекој Куќи и славеле [[Голема Богородица]], ''Петровци'' (слават Голема Богородица) се доселиле на крајот на XIX век од [[Коџаџик]] и имале своја родовска гранка во [[Солунско]], ''Ивановци'' (слават [[Митровден]]) избегале од Коџаџик во 1878 година. Мештани на соседното село [[Новак]], знаат и кажуваат дека во [[Скопје]] има Македонци со потекло од Елевци.<ref name="Кажување" /> === Иселеништво === Од турските семејства до 1954 година има бројни иселеници во [[Турција]] (74 семејства) и тоа највеќе во местото [[Паламуд]] крај [[Аксер]] (66 семејства), а другите во [[Адапазар]], [[Дургутли]] и [[Маниса]], а имало иселеници во соседното, денес сосема раселено село [[Евла]].<ref name="Русиќ" /> Православните македонски семејства до 1948 година целосно се иселиле во: [[Дебар]], [[Скопје]] во градот и населбата [[Ѓорче Петров (населба)|Ѓорче Петров]] (''Мирчевци'' од родот ''Петровци'', ''Аџиевци''), [[Кавадарци]], [[Солунско]] и во градовите [[Софија]], [[Видин]] и [[Ќустендил]] во [[Бугарија]].<ref name="Русиќ" /> == Општествени установи == * [[ПУ „Неџати Зекерија“ - Елевци|Основно училиште „Неџати Зекерија“]], подрачно петгодишно основно училиште во состав на [[ОУ „Неџати Зекерија“ - Коџаџик]] == Самоуправа и политика == Кон крајот на {{римски|19}} век, Елевци било село во [[Дебарска каза|Дебарската каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Центар Жупа]], која била една од ретките општини, кои не биле променети со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото исто така припаѓало на некогашната [[Општина Центар Жупа]]. Во периодот од 1955 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Дебар. Во периодот 1952-1955, селото било во рамките на тогашната Општина Коџаџик, во која влегувале селата Брештани, Долгаш, Евла, Елевци, Кочишта, Коџаџик, Новак, Осолница и Праленик. Во периодот 1950-1952 година селото било дел од некогашната општина Евла, која била составена од селата Долгаш, Евла и Елевци. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 0570 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште. Во ова избирачко место е опфатено и селото [[Евла]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 216 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори во 2021 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 227 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati2021lokalni1krug.sec.mk/mk/mayr/r/75-737|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=4 февруари 2023}}{{Мртва_врска|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Џамија во Елевци 3.jpg|мини|300п|десно|Главната селска џамија]] ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта" /> * [[Бежан (Елевци)|Бежан]] — средновековна населба; и * [[Рајки Евлер]] — средновековна населба. ;Џамии<ref name="верскиобјекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Џамија (Елевци)|Џамија]] — главна селска џамија ;Цркви * Црква „Св. Богородица“, која постоела во минатото ;Реки<ref name="Реки во Македонија">{{РекиМак|страница=27}}</ref> * [[Долгашка Река|Елевска Река]] — мала река низ селото <!--== Редовни настани ==--> == Личности == ;Родени во или по потекло од Елевци * [[Алекса Јовановиќ-Коџа]] (1875-1943) — историчар, просветен деец, србоман * [[Коста Аџиевски]] (р. 1943) — историчар и универзитетски професор <!--== Култура и спорт ==--> ==Галерија== <gallery mode=packed heights=140px> Податотека:Поглед на Елевци 2.jpg|Поглед на селото Податотека:Сокак низ Елевци.jpg|Сокак низ селото Податотека:Елевци 01.JPG|Поглед на селото од далечина </gallery> == Поврзано == * [[Општина Центар Жупа]] * [[Дебар]] * [[Жупа (Македонија)|Дебарска Жупа]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Elevci}} {{Општина Центар Жупа}} [[Категорија:Елевци| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Дебарски села]] [[Категорија:Села во Општина Центар Жупа]] 5xnxnev6u144egckjc6gwhuor23asny 5576964 5576957 2026-06-14T13:41:43Z Kotzaztzikli 126150 /* Население */ 5576964 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Елевци | слика = Поглед на Елевци 3.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Елевци | општина = {{општинскигрб|Општина Центар Жупа}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Жупа (Македонија)|Жупа]] | население = 271 | година = 2021 | поштенски број = 1258 | повикувачки број = 046 | надморска височина = 1.100 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=25 | lat_sec=14 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=37 | lon_sec=23 | слава = | мрежно место = | карта = Евла во Општина Центар Жупа.svg }} '''Елевци''' — село во [[Општина Центар Жупа]], во областа [[Жупа (Македонија)|Жупа]], во околината на градот [[Дебар]]. == Потекло и значење на името == [[Податотека:Поглед на Елевци.jpg|мини|300п|лево|Поглед на селото]] Името на селото првпат е забележано во {{римски|16}} век (1583 г.) кога било запишано како '''Горно Елешчи'''. Се сретнува и под имињата Долно и Горно Елевци. Селото било основано од доселеници од соседното село [[Евла]], а научните толкувања сметаат дека името потекнува како родовска припадност (ојконим) на луѓе кои како доселеници од Евла (жители на Евла -> Елевци). Сепак, имајќи предвид дека соседно и многу блиско село е [[Евла]], чие име потекнува од македонскиот назив за вид брезово цветно растение, можно е името да потекнува од македонскиот збор ''евла'' > ''евлевци'' > ''елевци''. Поврзаноста со Евла ја гледаме и преку топонимот Елха (растение), кое според застапувањето на групата ''шц'' во говорот понатаму ќе го даде името ''Елехци'' > ''Елешци'' > ''Елевци''.<ref name="Речник-Иванова">{{Речник-Иванова|92}}</ref> Мештаните и нивните соседи од муслиманска вероисповед кои се сметаат за Турци селото го викаат ''Елесца'', а православните [[Македонци]] го нарекувале Елевци. Во селата околу [[Дебар]] за да се разликува од истоименото село [[Татар Елевци|(Татар или Град) Елевци]], ова село во [[Жупа]] се нарекува(ло) и '''Коџаџик-Елевци''', а додека постоело и селото Долно Елевци крај [[Евла]], ова село било познато и како '''Горно Елевци''', како што е и запишано во Бигорскиот манастирски поменик од 1863 година. Иако жителите немаат никакво предание и толкување, се смета дека името настанало од муслиманското турско име ''Елез'' во содејство со македонскиот говорен облик за неговиот род ''Елезци'' > ''Елесци'' > ''Елевци''.<ref name="Русиќ">{{наведена книга|last=Русиќ|first=Бранислав|title=Жупа Дебарска|year=1957|publisher=Филозофски факултет |location=Скопје|language=sr|pages=80–83}}</ref> Истоимено село со име [[Татар Елевци|Елевци]] постои веднаш над градот Дебар, а во [[Македонија]] има уште две други места со слични имиња.<ref name="Русиќ" /> == Географија и местоположба == Селото се наоѓа на крајниот јужен дел на територијата на [[Општина Центар Жупа]]. Припаѓа на областа [[Жупа (Македонија)|Дебарска Жупа]], чиј атар се допира со подрачјето на [[Општина Струга]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија: географски, демографски, и аграрни обележја|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|pages=121}}</ref> Селото е планинско, чии куќи се издигаат на југоисточната падина на планината [[Стогово]], на надморска височина од 1.000 до 1.200 метри. Од градот [[Дебар]], селото е оддалечено 25 километри.<ref name="енциклопедија" /> До селото води локален асфалтен пат, кој се двои од [[Регионален пат 2249|регионалниот пат 2249]]. Сместено е на една зарамнета тераса високо на западната падина на [[Стогово]], од десната страна над [[Долгашка Река|Долгашка (Елевска) Река]]. До него води пат кој е продолжение на асфалтираните делници од патиштата од [[Центар Жупа]] преку [[Коџаџик]] до [[Новак]] на север-северозапад и од [[Долгаш]] и [[ХЕЦ Глобочица]] на запад и југ. Атарот се допира со територијата на [[Општина Струга]] (порано [[Општина Луково|Луково]]) и воедно граничи со [[Буринец]] и [[Селци]] во пределот [[Малесија]]. Земјишното подрачје на Елевци се шири помеѓу атарите на [[Новак]] на север, [[Селци]] и [[Буринец]] на југ, раселеното село [[Евла]] и некогашното Долно Елевци на запад и планинската падина на [[Стогово]] на исток по чиј срт со врвовите и доловите Куруло, Бела Вода, Канеш (2.216 м.), [[Бабин Срт]] (2.241 м.), Лениште (од 1.896 до 2.016 м.), Дузлер (1.664 м.), Глобок Дол оди селската меѓа.<ref name="Русиќ" /> Земјиштето на атарот е планинско и варовничко со растресита почва - темна [[црвеница]], главно под шума, а околу речните текови има и обоени шкрилци.<ref name="Русиќ" /> == Историја == Подрачјето на Елевци е населено уште од [[Среден век|средниот век]], за што сведочат повеќе наоѓалишта во неговата околина.<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|120}}</ref> Според преданието на Македонците во поширокиот предел, основачи на селото биле „рисјани“ или „каури“, односно православни [[Македонци]] кои до [[1948]] година, сосем ги напуштиле своите родни огништа поради неслагање со месното турско население.<ref name="Русиќ" /> Најстарите жители на Елевци кажувале дека селото во денешниот облик и местоположба околу средината на {{римски|19}} век го основале нивните сонародници од родот Елезлер, кои подоцна се иселиле во соседното село [[Долгаш]],<ref name="Русиќ" /> а по кои веројатно е добиено и името на селото. Постари пишани податоци за ова село речиси воопшто и да не постојат. Во средновековните записи од турските пописни дефтери за вилаетот Долго Брдо од [[1467]] година се среќава селото ''Елшево'' (Долнодебарско) со 5 христијански македонски семејства,<ref name="Турски документи1">{{наведена книга|last=Соколоски|first=Методија|title=Турски документи за историјата на македонскиот народ|volume=III|year=1976|publisher=Архив на Македонија|location=Скопје|pages=379}}</ref> но според местоположбата многу поверојатно е ова да се однесува за другото истоимено село [[Татар Елевци|(Татар или Град) Елевци]] што се наоѓа веднаш крај градот [[Дебар]]. Во истите пописни документи за вилаетот Горни Дебар пак се сретнува село запишано како ''Ивлахлар'', кое било тимар на некој Фахредин кој бил диздар (заповедник, командант) во крепоста (тврдината) Коџаџик, а во кое живеело 1 христијанско македонско семејство на Металец Видич кое произведувало по 1 товар пчемница, јачмен и овес за што се остварувало приход од 69 акчиња.<ref name="Турски документи2">{{наведена книга|last=Соколоски|first=Методија|title=Турски документи за историјата на македонскиот народ|volume=III|year=1976|publisher=Архив на Македонија|location=Скопје|pages=315}}</ref> Истражувачите и историчарите не ја утврдиле точната местоположба (убикација) на ова запишано село, но поради сигурноста дека било во околината на [[Коџаџик]] претпоставуваат дека може станува збор за Елевци кое се наоѓа јужно од Коџаџик.<ref name="Турски документи2" /> Според записот на името ''Ивлахлар'' или ''Влахлар'' може да се претпостави и дека тоа се однесува на блиските села [[Евла]] или [[Власиќи]] во [[Жупа (Македонија)|Жупа]]. Според кажувањата на самите жители, скоро сите родови се со потекло и доселени од областа [[Конија (покраина)|Коња]] во [[Турција]] ([[Мала Азија]]), а до почетокот на XIX век живееле во [[Коџаџик]].{{Разјасни извор}} Изразено е мислењето и дека сегашните жители на Елевци до средината на {{римски|18}} век биле православни [[Македонци]] и дека тогаш ја примиле мухамеданската вера и потоа се потурчиле, а под влијание на Коџаџик (кој бил позната и силна тврдина) го напуштиле својот мајчин јазик и го усвоиле турскиот.<ref name=":2">Jovan Hadži Vasiljević. Muslimani naše krvi u Južnoj Srbiji. Beograd 1924. g.</ref> Сепак за вакво нешто не знаеле ниту најстарите [[Македонци]], кои живееле во Елевци до средината на XX век, а доколку ваквото мислење било точно, тоа единствено би можело да се однесува на селските родови Перванларе и Бошнакларе,<ref name="Русиќ" /> чии родовски презимиња упатуваат на македонска и словенска поврзаност или припадност. До [[1948]] година во горниот дел на селото постоела црквата „Света Богородица“ со православни гробишта, чии траги сè уште не биле изгубени во педесеттите години на XX век, а некогаш околу неа местото кое сега се нарекува „Рекој куќи“ живееле [[Македонци]]. Кога на почетокот на XIX век, се доселиле првите [[Турци]] („турштијата кога втаса“) и почнале да основаат куќи на денешната местоположба селото се нарекло Елевци. Оттогаш, македонскиот крај „Рекој куќи“ почнал постепено да се напушта и да се преместува во горниот крај на Елевци во маалата Фетилер и Перван. Додека живееле православни Македонци, селската слава на Елевци била на [[Богојавление]] (Водици).<ref name="Русиќ" /> Вкупно 4 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.}}</ref> == Стопанство == Атарот на селото зафаќа простор од 11,4&nbsp;км², при што преовладуваат пасиштата со површина од 677 [[хектар]]и, на шумите отпаѓаат 274,2 хектари, а на обработливото земјиште само 61,7 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има сточарска функција.<ref name="енциклопедија" /> Главно занимање на жителите на селото било и е сточарството, а потоа и ѕидарството надвор од селото. Од сточарството најмногу се одгледуваат овци кои лете се напасуваат во бачила во пределот на Голема и Мала Мегданица високо на планината [[Стогово]], додека во селото се одгледува и покрупен добиток како крави и волови. Освен овие стопански гранки, затапено е и градинарството,<ref name="Русиќ" /> како и земјоделството на зарамнетите предели непосредно околу селото каде се одгледуваат планински жита и градинарски култури за сопствени потреби. == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|700 |1953|699 |1961|144 |1971|114 |1981|143 |1991|201 |1994|190 |2002|260 |2021|271 }} Според [[Отоманско Царство|отоманските]] [[дефтер]]и од 1520-тите, во 16. села поврзани со [[Коџаџик|Кала-и Коџаџик]] (сите денешни села на [[Центар Жупа]]) немало муслиманско население. Сепак, муслиманското население се зголемило во подоцнежните години. Ова најверојатно било дел од [[Исламизацијата во Македонија|исламизацијата]] на [[Македонија]] под [[Турско ропство|турска]] власт.<ref name=":25">[https://www.devletarsivleri.gov.tr/varliklar/dosyalar/eskisiteden/yayinlar/osmanli-arsivi-yayinlar/367_NUMARALI%20MUHASEBE-%C4%B0%20V%C4%B0LAYET-%C4%B0%20RUM%20%C4%B0L%C4%B0-3.pdf 367 NUMARALI MUHÂSEBE-İ VİLÂYET-İ RÛM-İLİ DEFTERİ İLE 94 ve 1078 NUMARALI AVLONYA LİVÂSI TAHRÎR DEFTERLERİ (926-1520/937-1530)] "Во тахрирот од 1520-1530 година: Dizdār, nefer 1 Kethudā, nefer 1 İmām, nefer 1 Merdān-ı kal‘a, neferan 28 Kurā 16 Mezra‘a 1 Hāne-i müslim 1 Mücerred-i müslim 1 Hāne-i gebrān (Христијанин) 635 Mücerred-i gebrān 67 Bīve 26 Hāsıl 47.035 Според дефтерот Тахрир, Коџаџик и неговите села во 1530 година биле 1-Kocacık kl. 2- Gorenci 3-Pariş 4-Boroşiniçe 5-Çirnibok 6-Yukarı Papranik 7-Aşağı Papranik 8-Koçişte 9-Breştani 10-Novak 11-Aşağı Elişiçe 12-Gorna Elişiçe 13-Osolniçe 14-Porovalenik 15-Vilasik 16-Tırnovnik"</ref> Според податоците од 1873 година во „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“, селото имало 38 домаќинства со 47 жители христијани (Македонци) и 65 муслимани (Турци).<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, стр. 176-177.</ref> Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Елевци живееле 615 жители, од кои 65 жители [[Македонци]] христијани и 550 [[Македонски Турци|Турци]] муслимани.<ref name=":0">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_30.htm Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 261.]</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Елевци имало 72 [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref name=":1">Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 184-185.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 100 [[Македонци]] и 550 [[Турци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_38_38-41_ELBASAN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото е мало, но со пораст на бројот на населението. Елевци во 1961 година броело 144 жители, а во 1994 година 190 жители, турско население.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од [[2002]] година, селото Елевци броело 260 жители, сите [[Македонски Турци|Турци]].<ref name="попис">{{наведена мрежна страница|url=http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=28 јули 2016}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живеел 271 жител, од кои 262 [[Македонски Турци|Турци]] и 9 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|615|72|700|699|144|114|143|201|190|260|271}} === Родови === Во селото Елевци денес живее [[ислам|муслиманско население]] кое зборува на [[турски јазик]] и се изјаснува со турска националност. Во селото нема прави старински родови и сите се доселеници со потекло од областа [[Конија (покраина)|Коња]] во [[Мала Азија|малоазискиот]] дел на [[Турција]],<ref name="Русиќ" /> при што во околните места се наведува дека тие се со јуручко-турско потекло од пределот Караман.<ref name="Кажување" >Според кажување на мештани. Забележал Марио Шаревски на 16.04.2016</ref> Во студија спроведена врз имигранти од селата Елевци и [[Коџаџик]] во округот Саруханл во покраината [[Маниса (покраина)|Маниса]], [[Турција]] беше утврдено дека селата Елевци и [[Коџаџик]] биле [[Македонци муслимани|торбешки]] села.<ref name=":13">{{Cite journal|last=Dikici|first=Ali|date=2014|title=Türkiye'deki Balkan Muhacirleri Arasında Kaybolan Bir Topluluk: Torbeşler A Disappearing Community Among the Balkan Immigrants in Turkey: Torbeši|url=https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/422128|journal=Avrasya Etüdleri̇|pages=142}}</ref><ref name=":02">Manisa'da Yaşayan Torbeşler'in Düğün Adet ve Gelenekleri, (Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara: Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Türk Halkbilimi Anabilim Dalı, 1990)</ref> Понатаму, во 1924 година, [[Јован Хаџи-Васиљевиќ]] го изнел ставот дека муслиманските жители на село Елевци биле [[Турци|туркизирани]] [[Македонци муслимани|муслимани]] од [[Македонци|Маледон]].<ref name=":2" /> Според истражувањата од 1954 година, родови во селото се: * '''Турски родови:''' ''Фетилер'', ''Перванлар'', ''Бектешлер'' припаѓале на бектешки ред, ''Ќенанлар'', а со неутврдено потекло на доселување е родот ''Бошнаклар''. * '''Македонски православни родови:''' ''Куневци'' и ''Мартиновци'' биле старинци кои живееле на местото Рекој Куќи и славеле [[Голема Богородица]], ''Петровци'' (слават Голема Богородица) се доселиле на крајот на XIX век од [[Коџаџик]] и имале своја родовска гранка во [[Солунско]], ''Ивановци'' (слават [[Митровден]]) избегале од Коџаџик во 1878 година. Мештани на соседното село [[Новак]], знаат и кажуваат дека во [[Скопје]] има Македонци со потекло од Елевци.<ref name="Кажување" /> === Иселеништво === Од турските семејства до 1954 година има бројни иселеници во [[Турција]] (74 семејства) и тоа највеќе во местото [[Паламуд]] крај [[Аксер]] (66 семејства), а другите во [[Адапазар]], [[Дургутли]] и [[Маниса]], а имало иселеници во соседното, денес сосема раселено село [[Евла]].<ref name="Русиќ" /> Православните македонски семејства до 1948 година целосно се иселиле во: [[Дебар]], [[Скопје]] во градот и населбата [[Ѓорче Петров (населба)|Ѓорче Петров]] (''Мирчевци'' од родот ''Петровци'', ''Аџиевци''), [[Кавадарци]], [[Солунско]] и во градовите [[Софија]], [[Видин]] и [[Ќустендил]] во [[Бугарија]].<ref name="Русиќ" /> == Општествени установи == * [[ПУ „Неџати Зекерија“ - Елевци|Основно училиште „Неџати Зекерија“]], подрачно петгодишно основно училиште во состав на [[ОУ „Неџати Зекерија“ - Коџаџик]] == Самоуправа и политика == Кон крајот на {{римски|19}} век, Елевци било село во [[Дебарска каза|Дебарската каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Центар Жупа]], која била една од ретките општини, кои не биле променети со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото исто така припаѓало на некогашната [[Општина Центар Жупа]]. Во периодот од 1955 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Дебар. Во периодот 1952-1955, селото било во рамките на тогашната Општина Коџаџик, во која влегувале селата Брештани, Долгаш, Евла, Елевци, Кочишта, Коџаџик, Новак, Осолница и Праленик. Во периодот 1950-1952 година селото било дел од некогашната општина Евла, која била составена од селата Долгаш, Евла и Елевци. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 0570 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште. Во ова избирачко место е опфатено и селото [[Евла]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 216 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори во 2021 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 227 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati2021lokalni1krug.sec.mk/mk/mayr/r/75-737|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=4 февруари 2023}}{{Мртва_врска|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Џамија во Елевци 3.jpg|мини|300п|десно|Главната селска џамија]] ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта" /> * [[Бежан (Елевци)|Бежан]] — средновековна населба; и * [[Рајки Евлер]] — средновековна населба. ;Џамии<ref name="верскиобјекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Џамија (Елевци)|Џамија]] — главна селска џамија ;Цркви * Црква „Св. Богородица“, која постоела во минатото ;Реки<ref name="Реки во Македонија">{{РекиМак|страница=27}}</ref> * [[Долгашка Река|Елевска Река]] — мала река низ селото <!--== Редовни настани ==--> == Личности == ;Родени во или по потекло од Елевци * [[Алекса Јовановиќ-Коџа]] (1875-1943) — историчар, просветен деец, србоман * [[Коста Аџиевски]] (р. 1943) — историчар и универзитетски професор <!--== Култура и спорт ==--> ==Галерија== <gallery mode=packed heights=140px> Податотека:Поглед на Елевци 2.jpg|Поглед на селото Податотека:Сокак низ Елевци.jpg|Сокак низ селото Податотека:Елевци 01.JPG|Поглед на селото од далечина </gallery> == Поврзано == * [[Општина Центар Жупа]] * [[Дебар]] * [[Жупа (Македонија)|Дебарска Жупа]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Elevci}} {{Општина Центар Жупа}} [[Категорија:Елевци| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Дебарски села]] [[Категорија:Села во Општина Центар Жупа]] b582boqih91bvcqijacvqvhyxainuch 5576965 5576964 2026-06-14T13:42:44Z Kotzaztzikli 126150 /* Население */ 5576965 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Елевци | слика = Поглед на Елевци 3.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Елевци | општина = {{општинскигрб|Општина Центар Жупа}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Жупа (Македонија)|Жупа]] | население = 271 | година = 2021 | поштенски број = 1258 | повикувачки број = 046 | надморска височина = 1.100 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=25 | lat_sec=14 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=37 | lon_sec=23 | слава = | мрежно место = | карта = Евла во Општина Центар Жупа.svg }} '''Елевци''' — село во [[Општина Центар Жупа]], во областа [[Жупа (Македонија)|Жупа]], во околината на градот [[Дебар]]. == Потекло и значење на името == [[Податотека:Поглед на Елевци.jpg|мини|300п|лево|Поглед на селото]] Името на селото првпат е забележано во {{римски|16}} век (1583 г.) кога било запишано како '''Горно Елешчи'''. Се сретнува и под имињата Долно и Горно Елевци. Селото било основано од доселеници од соседното село [[Евла]], а научните толкувања сметаат дека името потекнува како родовска припадност (ојконим) на луѓе кои како доселеници од Евла (жители на Евла -> Елевци). Сепак, имајќи предвид дека соседно и многу блиско село е [[Евла]], чие име потекнува од македонскиот назив за вид брезово цветно растение, можно е името да потекнува од македонскиот збор ''евла'' > ''евлевци'' > ''елевци''. Поврзаноста со Евла ја гледаме и преку топонимот Елха (растение), кое според застапувањето на групата ''шц'' во говорот понатаму ќе го даде името ''Елехци'' > ''Елешци'' > ''Елевци''.<ref name="Речник-Иванова">{{Речник-Иванова|92}}</ref> Мештаните и нивните соседи од муслиманска вероисповед кои се сметаат за Турци селото го викаат ''Елесца'', а православните [[Македонци]] го нарекувале Елевци. Во селата околу [[Дебар]] за да се разликува од истоименото село [[Татар Елевци|(Татар или Град) Елевци]], ова село во [[Жупа]] се нарекува(ло) и '''Коџаџик-Елевци''', а додека постоело и селото Долно Елевци крај [[Евла]], ова село било познато и како '''Горно Елевци''', како што е и запишано во Бигорскиот манастирски поменик од 1863 година. Иако жителите немаат никакво предание и толкување, се смета дека името настанало од муслиманското турско име ''Елез'' во содејство со македонскиот говорен облик за неговиот род ''Елезци'' > ''Елесци'' > ''Елевци''.<ref name="Русиќ">{{наведена книга|last=Русиќ|first=Бранислав|title=Жупа Дебарска|year=1957|publisher=Филозофски факултет |location=Скопје|language=sr|pages=80–83}}</ref> Истоимено село со име [[Татар Елевци|Елевци]] постои веднаш над градот Дебар, а во [[Македонија]] има уште две други места со слични имиња.<ref name="Русиќ" /> == Географија и местоположба == Селото се наоѓа на крајниот јужен дел на територијата на [[Општина Центар Жупа]]. Припаѓа на областа [[Жупа (Македонија)|Дебарска Жупа]], чиј атар се допира со подрачјето на [[Општина Струга]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија: географски, демографски, и аграрни обележја|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|pages=121}}</ref> Селото е планинско, чии куќи се издигаат на југоисточната падина на планината [[Стогово]], на надморска височина од 1.000 до 1.200 метри. Од градот [[Дебар]], селото е оддалечено 25 километри.<ref name="енциклопедија" /> До селото води локален асфалтен пат, кој се двои од [[Регионален пат 2249|регионалниот пат 2249]]. Сместено е на една зарамнета тераса високо на западната падина на [[Стогово]], од десната страна над [[Долгашка Река|Долгашка (Елевска) Река]]. До него води пат кој е продолжение на асфалтираните делници од патиштата од [[Центар Жупа]] преку [[Коџаџик]] до [[Новак]] на север-северозапад и од [[Долгаш]] и [[ХЕЦ Глобочица]] на запад и југ. Атарот се допира со територијата на [[Општина Струга]] (порано [[Општина Луково|Луково]]) и воедно граничи со [[Буринец]] и [[Селци]] во пределот [[Малесија]]. Земјишното подрачје на Елевци се шири помеѓу атарите на [[Новак]] на север, [[Селци]] и [[Буринец]] на југ, раселеното село [[Евла]] и некогашното Долно Елевци на запад и планинската падина на [[Стогово]] на исток по чиј срт со врвовите и доловите Куруло, Бела Вода, Канеш (2.216 м.), [[Бабин Срт]] (2.241 м.), Лениште (од 1.896 до 2.016 м.), Дузлер (1.664 м.), Глобок Дол оди селската меѓа.<ref name="Русиќ" /> Земјиштето на атарот е планинско и варовничко со растресита почва - темна [[црвеница]], главно под шума, а околу речните текови има и обоени шкрилци.<ref name="Русиќ" /> == Историја == Подрачјето на Елевци е населено уште од [[Среден век|средниот век]], за што сведочат повеќе наоѓалишта во неговата околина.<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|120}}</ref> Според преданието на Македонците во поширокиот предел, основачи на селото биле „рисјани“ или „каури“, односно православни [[Македонци]] кои до [[1948]] година, сосем ги напуштиле своите родни огништа поради неслагање со месното турско население.<ref name="Русиќ" /> Најстарите жители на Елевци кажувале дека селото во денешниот облик и местоположба околу средината на {{римски|19}} век го основале нивните сонародници од родот Елезлер, кои подоцна се иселиле во соседното село [[Долгаш]],<ref name="Русиќ" /> а по кои веројатно е добиено и името на селото. Постари пишани податоци за ова село речиси воопшто и да не постојат. Во средновековните записи од турските пописни дефтери за вилаетот Долго Брдо од [[1467]] година се среќава селото ''Елшево'' (Долнодебарско) со 5 христијански македонски семејства,<ref name="Турски документи1">{{наведена книга|last=Соколоски|first=Методија|title=Турски документи за историјата на македонскиот народ|volume=III|year=1976|publisher=Архив на Македонија|location=Скопје|pages=379}}</ref> но според местоположбата многу поверојатно е ова да се однесува за другото истоимено село [[Татар Елевци|(Татар или Град) Елевци]] што се наоѓа веднаш крај градот [[Дебар]]. Во истите пописни документи за вилаетот Горни Дебар пак се сретнува село запишано како ''Ивлахлар'', кое било тимар на некој Фахредин кој бил диздар (заповедник, командант) во крепоста (тврдината) Коџаџик, а во кое живеело 1 христијанско македонско семејство на Металец Видич кое произведувало по 1 товар пчемница, јачмен и овес за што се остварувало приход од 69 акчиња.<ref name="Турски документи2">{{наведена книга|last=Соколоски|first=Методија|title=Турски документи за историјата на македонскиот народ|volume=III|year=1976|publisher=Архив на Македонија|location=Скопје|pages=315}}</ref> Истражувачите и историчарите не ја утврдиле точната местоположба (убикација) на ова запишано село, но поради сигурноста дека било во околината на [[Коџаџик]] претпоставуваат дека може станува збор за Елевци кое се наоѓа јужно од Коџаџик.<ref name="Турски документи2" /> Според записот на името ''Ивлахлар'' или ''Влахлар'' може да се претпостави и дека тоа се однесува на блиските села [[Евла]] или [[Власиќи]] во [[Жупа (Македонија)|Жупа]]. Според кажувањата на самите жители, скоро сите родови се со потекло и доселени од областа [[Конија (покраина)|Коња]] во [[Турција]] ([[Мала Азија]]), а до почетокот на XIX век живееле во [[Коџаџик]].{{Разјасни извор}} Изразено е мислењето и дека сегашните жители на Елевци до средината на {{римски|18}} век биле православни [[Македонци]] и дека тогаш ја примиле мухамеданската вера и потоа се потурчиле, а под влијание на Коџаџик (кој бил позната и силна тврдина) го напуштиле својот мајчин јазик и го усвоиле турскиот.<ref name=":2">Jovan Hadži Vasiljević. Muslimani naše krvi u Južnoj Srbiji. Beograd 1924. g.</ref> Сепак за вакво нешто не знаеле ниту најстарите [[Македонци]], кои живееле во Елевци до средината на XX век, а доколку ваквото мислење било точно, тоа единствено би можело да се однесува на селските родови Перванларе и Бошнакларе,<ref name="Русиќ" /> чии родовски презимиња упатуваат на македонска и словенска поврзаност или припадност. До [[1948]] година во горниот дел на селото постоела црквата „Света Богородица“ со православни гробишта, чии траги сè уште не биле изгубени во педесеттите години на XX век, а некогаш околу неа местото кое сега се нарекува „Рекој куќи“ живееле [[Македонци]]. Кога на почетокот на XIX век, се доселиле првите [[Турци]] („турштијата кога втаса“) и почнале да основаат куќи на денешната местоположба селото се нарекло Елевци. Оттогаш, македонскиот крај „Рекој куќи“ почнал постепено да се напушта и да се преместува во горниот крај на Елевци во маалата Фетилер и Перван. Додека живееле православни Македонци, селската слава на Елевци била на [[Богојавление]] (Водици).<ref name="Русиќ" /> Вкупно 4 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.}}</ref> == Стопанство == Атарот на селото зафаќа простор од 11,4&nbsp;км², при што преовладуваат пасиштата со површина од 677 [[хектар]]и, на шумите отпаѓаат 274,2 хектари, а на обработливото земјиште само 61,7 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има сточарска функција.<ref name="енциклопедија" /> Главно занимање на жителите на селото било и е сточарството, а потоа и ѕидарството надвор од селото. Од сточарството најмногу се одгледуваат овци кои лете се напасуваат во бачила во пределот на Голема и Мала Мегданица високо на планината [[Стогово]], додека во селото се одгледува и покрупен добиток како крави и волови. Освен овие стопански гранки, затапено е и градинарството,<ref name="Русиќ" /> како и земјоделството на зарамнетите предели непосредно околу селото каде се одгледуваат планински жита и градинарски култури за сопствени потреби. == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|700 |1953|699 |1961|144 |1971|114 |1981|143 |1991|201 |1994|190 |2002|260 |2021|271 }} Според [[Отоманско Царство|отоманските]] [[дефтер]]и од 1520-тите, во 16. села поврзани со [[Коџаџик|Кала-и Коџаџик]] (сите денешни села на [[Центар Жупа]]) немало муслиманско население. Сепак, муслиманското население се зголемило во подоцнежните години. Ова најверојатно било дел од [[Исламизацијата во Македонија|исламизацијата]] на [[Македонија]] под [[Турско ропство|турска]] власт.<ref name=":25">[https://www.devletarsivleri.gov.tr/varliklar/dosyalar/eskisiteden/yayinlar/osmanli-arsivi-yayinlar/367_NUMARALI%20MUHASEBE-%C4%B0%20V%C4%B0LAYET-%C4%B0%20RUM%20%C4%B0L%C4%B0-3.pdf 367 NUMARALI MUHÂSEBE-İ VİLÂYET-İ RÛM-İLİ DEFTERİ İLE 94 ve 1078 NUMARALI AVLONYA LİVÂSI TAHRÎR DEFTERLERİ (926-1520/937-1530)] "Во тахрирот од 1520-1530 година: Dizdār, nefer 1 Kethudā, nefer 1 İmām, nefer 1 Merdān-ı kal‘a, neferan 28 Kurā 16 Mezra‘a 1 Hāne-i müslim 1 Mücerred-i müslim 1 Hāne-i gebrān (Христијанин) 635 Mücerred-i gebrān 67 Bīve 26 Hāsıl 47.035 Според дефтерот Тахрир, Коџаџик и неговите села во 1530 година биле 1-Kocacık kl. 2- Gorenci 3-Pariş 4-Boroşiniçe 5-Çirnibok 6-Yukarı Papranik 7-Aşağı Papranik 8-Koçişte 9-Breştani 10-Novak 11-Aşağı Elişiçe 12-Gorna Elişiçe 13-Osolniçe 14-Porovalenik 15-Vilasik 16-Tırnovnik"</ref> Според податоците од 1873 година во „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“, селото имало 38 домаќинства со 47 жители христијани (Македонци) и 65 муслимани (Турци).<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, стр. 176-177.</ref> Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Елевци живееле 615 жители, од кои 65 жители [[Македонци]] христијани и 550 [[Македонски Турци|Турци]] муслимани.<ref name=":0">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_30.htm Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 261.]</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Елевци имало 72 [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref name=":1">Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 184-185.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 100 [[Македонци]] и 550 [[Турци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_38_38-41_ELBASAN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото е мало, но со пораст на бројот на населението. Елевци во 1961 година броело 144 жители, а во 1994 година 190 жители, турско население.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од [[2002]] година, селото Елевци броело 260 жители, сите [[Македонски Турци|Турци]].<ref name="попис">{{наведена мрежна страница|url=http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=28 јули 2016}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живеел 271 жител, од кои 262 [[Македонски Турци|Турци]] и 9 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|615|72|700|699|144|114|143|201|190|260|271}} === Родови === Во селото Елевци денес живее [[ислам|муслиманско население]] кое зборува на [[турски јазик]] и се изјаснува со турска националност. Во селото нема прави старински родови и сите се доселеници со потекло од областа [[Конија (покраина)|Коња]] во [[Мала Азија|малоазискиот]] дел на [[Турција]],<ref name="Русиќ" /> при што во околните места се наведува дека тие се со јуручко-турско потекло од пределот Караман.<ref name="Кажување" >Според кажување на мештани. Забележал Марио Шаревски на 16.04.2016</ref> Во студија спроведена врз имигранти од селата Елевци и [[Коџаџик]] во округот Саруханл во покраината [[Маниса (покраина)|Маниса]], [[Турција]] беше утврдено дека селата Елевци и [[Коџаџик]] биле [[Македонци муслимани|торбешки]] села.<ref name=":13">{{Cite journal|last=Dikici|first=Ali|date=2014|title=Türkiye'deki Balkan Muhacirleri Arasında Kaybolan Bir Topluluk: Torbeşler A Disappearing Community Among the Balkan Immigrants in Turkey: Torbeši|url=https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/422128|journal=Avrasya Etüdleri̇|pages=142}}</ref><ref name=":02">Manisa'da Yaşayan Torbeşler'in Düğün Adet ve Gelenekleri, (Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara: Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Türk Halkbilimi Anabilim Dalı, 1990)</ref> Понатаму, во 1924 година, [[Јован Хаџи-Васиљевиќ]] го изнел ставот дека муслиманските жители на село Елевци биле [[Турци|туркизирани]] [[Македонци муслимани|муслимани]] од [[Македонци]].<ref name=":2" /> Според истражувањата од 1954 година, родови во селото се: * '''Турски родови:''' ''Фетилер'', ''Перванлар'', ''Бектешлер'' припаѓале на бектешки ред, ''Ќенанлар'', а со неутврдено потекло на доселување е родот ''Бошнаклар''. * '''Македонски православни родови:''' ''Куневци'' и ''Мартиновци'' биле старинци кои живееле на местото Рекој Куќи и славеле [[Голема Богородица]], ''Петровци'' (слават Голема Богородица) се доселиле на крајот на XIX век од [[Коџаџик]] и имале своја родовска гранка во [[Солунско]], ''Ивановци'' (слават [[Митровден]]) избегале од Коџаџик во 1878 година. Мештани на соседното село [[Новак]], знаат и кажуваат дека во [[Скопје]] има Македонци со потекло од Елевци.<ref name="Кажување" /> === Иселеништво === Од турските семејства до 1954 година има бројни иселеници во [[Турција]] (74 семејства) и тоа највеќе во местото [[Паламуд]] крај [[Аксер]] (66 семејства), а другите во [[Адапазар]], [[Дургутли]] и [[Маниса]], а имало иселеници во соседното, денес сосема раселено село [[Евла]].<ref name="Русиќ" /> Православните македонски семејства до 1948 година целосно се иселиле во: [[Дебар]], [[Скопје]] во градот и населбата [[Ѓорче Петров (населба)|Ѓорче Петров]] (''Мирчевци'' од родот ''Петровци'', ''Аџиевци''), [[Кавадарци]], [[Солунско]] и во градовите [[Софија]], [[Видин]] и [[Ќустендил]] во [[Бугарија]].<ref name="Русиќ" /> == Општествени установи == * [[ПУ „Неџати Зекерија“ - Елевци|Основно училиште „Неџати Зекерија“]], подрачно петгодишно основно училиште во состав на [[ОУ „Неџати Зекерија“ - Коџаџик]] == Самоуправа и политика == Кон крајот на {{римски|19}} век, Елевци било село во [[Дебарска каза|Дебарската каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Центар Жупа]], која била една од ретките општини, кои не биле променети со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото исто така припаѓало на некогашната [[Општина Центар Жупа]]. Во периодот од 1955 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Дебар. Во периодот 1952-1955, селото било во рамките на тогашната Општина Коџаџик, во која влегувале селата Брештани, Долгаш, Евла, Елевци, Кочишта, Коџаџик, Новак, Осолница и Праленик. Во периодот 1950-1952 година селото било дел од некогашната општина Евла, која била составена од селата Долгаш, Евла и Елевци. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 0570 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште. Во ова избирачко место е опфатено и селото [[Евла]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 216 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори во 2021 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 227 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati2021lokalni1krug.sec.mk/mk/mayr/r/75-737|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=4 февруари 2023}}{{Мртва_врска|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Џамија во Елевци 3.jpg|мини|300п|десно|Главната селска џамија]] ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта" /> * [[Бежан (Елевци)|Бежан]] — средновековна населба; и * [[Рајки Евлер]] — средновековна населба. ;Џамии<ref name="верскиобјекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Џамија (Елевци)|Џамија]] — главна селска џамија ;Цркви * Црква „Св. Богородица“, која постоела во минатото ;Реки<ref name="Реки во Македонија">{{РекиМак|страница=27}}</ref> * [[Долгашка Река|Елевска Река]] — мала река низ селото <!--== Редовни настани ==--> == Личности == ;Родени во или по потекло од Елевци * [[Алекса Јовановиќ-Коџа]] (1875-1943) — историчар, просветен деец, србоман * [[Коста Аџиевски]] (р. 1943) — историчар и универзитетски професор <!--== Култура и спорт ==--> ==Галерија== <gallery mode=packed heights=140px> Податотека:Поглед на Елевци 2.jpg|Поглед на селото Податотека:Сокак низ Елевци.jpg|Сокак низ селото Податотека:Елевци 01.JPG|Поглед на селото од далечина </gallery> == Поврзано == * [[Општина Центар Жупа]] * [[Дебар]] * [[Жупа (Македонија)|Дебарска Жупа]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Elevci}} {{Општина Центар Жупа}} [[Категорија:Елевци| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Дебарски села]] [[Категорија:Села во Општина Центар Жупа]] 2lg1pp6gmmp7zx7njxxo4m8hwl8nl2e 5576966 5576965 2026-06-14T13:46:01Z Kotzaztzikli 126150 /* Население */ 5576966 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Елевци | слика = Поглед на Елевци 3.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Елевци | општина = {{општинскигрб|Општина Центар Жупа}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Жупа (Македонија)|Жупа]] | население = 271 | година = 2021 | поштенски број = 1258 | повикувачки број = 046 | надморска височина = 1.100 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=25 | lat_sec=14 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=37 | lon_sec=23 | слава = | мрежно место = | карта = Евла во Општина Центар Жупа.svg }} '''Елевци''' — село во [[Општина Центар Жупа]], во областа [[Жупа (Македонија)|Жупа]], во околината на градот [[Дебар]]. == Потекло и значење на името == [[Податотека:Поглед на Елевци.jpg|мини|300п|лево|Поглед на селото]] Името на селото првпат е забележано во {{римски|16}} век (1583 г.) кога било запишано како '''Горно Елешчи'''. Се сретнува и под имињата Долно и Горно Елевци. Селото било основано од доселеници од соседното село [[Евла]], а научните толкувања сметаат дека името потекнува како родовска припадност (ојконим) на луѓе кои како доселеници од Евла (жители на Евла -> Елевци). Сепак, имајќи предвид дека соседно и многу блиско село е [[Евла]], чие име потекнува од македонскиот назив за вид брезово цветно растение, можно е името да потекнува од македонскиот збор ''евла'' > ''евлевци'' > ''елевци''. Поврзаноста со Евла ја гледаме и преку топонимот Елха (растение), кое според застапувањето на групата ''шц'' во говорот понатаму ќе го даде името ''Елехци'' > ''Елешци'' > ''Елевци''.<ref name="Речник-Иванова">{{Речник-Иванова|92}}</ref> Мештаните и нивните соседи од муслиманска вероисповед кои се сметаат за Турци селото го викаат ''Елесца'', а православните [[Македонци]] го нарекувале Елевци. Во селата околу [[Дебар]] за да се разликува од истоименото село [[Татар Елевци|(Татар или Град) Елевци]], ова село во [[Жупа]] се нарекува(ло) и '''Коџаџик-Елевци''', а додека постоело и селото Долно Елевци крај [[Евла]], ова село било познато и како '''Горно Елевци''', како што е и запишано во Бигорскиот манастирски поменик од 1863 година. Иако жителите немаат никакво предание и толкување, се смета дека името настанало од муслиманското турско име ''Елез'' во содејство со македонскиот говорен облик за неговиот род ''Елезци'' > ''Елесци'' > ''Елевци''.<ref name="Русиќ">{{наведена книга|last=Русиќ|first=Бранислав|title=Жупа Дебарска|year=1957|publisher=Филозофски факултет |location=Скопје|language=sr|pages=80–83}}</ref> Истоимено село со име [[Татар Елевци|Елевци]] постои веднаш над градот Дебар, а во [[Македонија]] има уште две други места со слични имиња.<ref name="Русиќ" /> == Географија и местоположба == Селото се наоѓа на крајниот јужен дел на територијата на [[Општина Центар Жупа]]. Припаѓа на областа [[Жупа (Македонија)|Дебарска Жупа]], чиј атар се допира со подрачјето на [[Општина Струга]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија: географски, демографски, и аграрни обележја|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|pages=121}}</ref> Селото е планинско, чии куќи се издигаат на југоисточната падина на планината [[Стогово]], на надморска височина од 1.000 до 1.200 метри. Од градот [[Дебар]], селото е оддалечено 25 километри.<ref name="енциклопедија" /> До селото води локален асфалтен пат, кој се двои од [[Регионален пат 2249|регионалниот пат 2249]]. Сместено е на една зарамнета тераса високо на западната падина на [[Стогово]], од десната страна над [[Долгашка Река|Долгашка (Елевска) Река]]. До него води пат кој е продолжение на асфалтираните делници од патиштата од [[Центар Жупа]] преку [[Коџаџик]] до [[Новак]] на север-северозапад и од [[Долгаш]] и [[ХЕЦ Глобочица]] на запад и југ. Атарот се допира со територијата на [[Општина Струга]] (порано [[Општина Луково|Луково]]) и воедно граничи со [[Буринец]] и [[Селци]] во пределот [[Малесија]]. Земјишното подрачје на Елевци се шири помеѓу атарите на [[Новак]] на север, [[Селци]] и [[Буринец]] на југ, раселеното село [[Евла]] и некогашното Долно Елевци на запад и планинската падина на [[Стогово]] на исток по чиј срт со врвовите и доловите Куруло, Бела Вода, Канеш (2.216 м.), [[Бабин Срт]] (2.241 м.), Лениште (од 1.896 до 2.016 м.), Дузлер (1.664 м.), Глобок Дол оди селската меѓа.<ref name="Русиќ" /> Земјиштето на атарот е планинско и варовничко со растресита почва - темна [[црвеница]], главно под шума, а околу речните текови има и обоени шкрилци.<ref name="Русиќ" /> == Историја == Подрачјето на Елевци е населено уште од [[Среден век|средниот век]], за што сведочат повеќе наоѓалишта во неговата околина.<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|120}}</ref> Според преданието на Македонците во поширокиот предел, основачи на селото биле „рисјани“ или „каури“, односно православни [[Македонци]] кои до [[1948]] година, сосем ги напуштиле своите родни огништа поради неслагање со месното турско население.<ref name="Русиќ" /> Најстарите жители на Елевци кажувале дека селото во денешниот облик и местоположба околу средината на {{римски|19}} век го основале нивните сонародници од родот Елезлер, кои подоцна се иселиле во соседното село [[Долгаш]],<ref name="Русиќ" /> а по кои веројатно е добиено и името на селото. Постари пишани податоци за ова село речиси воопшто и да не постојат. Во средновековните записи од турските пописни дефтери за вилаетот Долго Брдо од [[1467]] година се среќава селото ''Елшево'' (Долнодебарско) со 5 христијански македонски семејства,<ref name="Турски документи1">{{наведена книга|last=Соколоски|first=Методија|title=Турски документи за историјата на македонскиот народ|volume=III|year=1976|publisher=Архив на Македонија|location=Скопје|pages=379}}</ref> но според местоположбата многу поверојатно е ова да се однесува за другото истоимено село [[Татар Елевци|(Татар или Град) Елевци]] што се наоѓа веднаш крај градот [[Дебар]]. Во истите пописни документи за вилаетот Горни Дебар пак се сретнува село запишано како ''Ивлахлар'', кое било тимар на некој Фахредин кој бил диздар (заповедник, командант) во крепоста (тврдината) Коџаџик, а во кое живеело 1 христијанско македонско семејство на Металец Видич кое произведувало по 1 товар пчемница, јачмен и овес за што се остварувало приход од 69 акчиња.<ref name="Турски документи2">{{наведена книга|last=Соколоски|first=Методија|title=Турски документи за историјата на македонскиот народ|volume=III|year=1976|publisher=Архив на Македонија|location=Скопје|pages=315}}</ref> Истражувачите и историчарите не ја утврдиле точната местоположба (убикација) на ова запишано село, но поради сигурноста дека било во околината на [[Коџаџик]] претпоставуваат дека може станува збор за Елевци кое се наоѓа јужно од Коџаџик.<ref name="Турски документи2" /> Според записот на името ''Ивлахлар'' или ''Влахлар'' може да се претпостави и дека тоа се однесува на блиските села [[Евла]] или [[Власиќи]] во [[Жупа (Македонија)|Жупа]]. Според кажувањата на самите жители, скоро сите родови се со потекло и доселени од областа [[Конија (покраина)|Коња]] во [[Турција]] ([[Мала Азија]]), а до почетокот на XIX век живееле во [[Коџаџик]].{{Разјасни извор}} Изразено е мислењето и дека сегашните жители на Елевци до средината на {{римски|18}} век биле православни [[Македонци]] и дека тогаш ја примиле мухамеданската вера и потоа се потурчиле, а под влијание на Коџаџик (кој бил позната и силна тврдина) го напуштиле својот мајчин јазик и го усвоиле турскиот.<ref name=":2">Jovan Hadži Vasiljević. Muslimani naše krvi u Južnoj Srbiji. Beograd 1924. g.</ref> Сепак за вакво нешто не знаеле ниту најстарите [[Македонци]], кои живееле во Елевци до средината на XX век, а доколку ваквото мислење било точно, тоа единствено би можело да се однесува на селските родови Перванларе и Бошнакларе,<ref name="Русиќ" /> чии родовски презимиња упатуваат на македонска и словенска поврзаност или припадност. До [[1948]] година во горниот дел на селото постоела црквата „Света Богородица“ со православни гробишта, чии траги сè уште не биле изгубени во педесеттите години на XX век, а некогаш околу неа местото кое сега се нарекува „Рекој куќи“ живееле [[Македонци]]. Кога на почетокот на XIX век, се доселиле првите [[Турци]] („турштијата кога втаса“) и почнале да основаат куќи на денешната местоположба селото се нарекло Елевци. Оттогаш, македонскиот крај „Рекој куќи“ почнал постепено да се напушта и да се преместува во горниот крај на Елевци во маалата Фетилер и Перван. Додека живееле православни Македонци, селската слава на Елевци била на [[Богојавление]] (Водици).<ref name="Русиќ" /> Вкупно 4 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.}}</ref> == Стопанство == Атарот на селото зафаќа простор од 11,4&nbsp;км², при што преовладуваат пасиштата со површина од 677 [[хектар]]и, на шумите отпаѓаат 274,2 хектари, а на обработливото земјиште само 61,7 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има сточарска функција.<ref name="енциклопедија" /> Главно занимање на жителите на селото било и е сточарството, а потоа и ѕидарството надвор од селото. Од сточарството најмногу се одгледуваат овци кои лете се напасуваат во бачила во пределот на Голема и Мала Мегданица високо на планината [[Стогово]], додека во селото се одгледува и покрупен добиток како крави и волови. Освен овие стопански гранки, затапено е и градинарството,<ref name="Русиќ" /> како и земјоделството на зарамнетите предели непосредно околу селото каде се одгледуваат планински жита и градинарски култури за сопствени потреби. == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|700 |1953|699 |1961|144 |1971|114 |1981|143 |1991|201 |1994|190 |2002|260 |2021|271 }} Според [[Отоманско Царство|отоманските]] [[дефтер]]и од 1520-тите, во 16. села поврзани со [[Коџаџик|Кала-и Коџаџик]] (сите денешни села на [[Центар Жупа]]) немало муслиманско население. Сепак, муслиманското население се зголемило во подоцнежните години. Ова најверојатно било дел од [[Исламизацијата во Македонија|исламизацијата]] на [[Македонија]] под [[Турско ропство|турска]] власт.<ref name=":25">[https://www.devletarsivleri.gov.tr/varliklar/dosyalar/eskisiteden/yayinlar/osmanli-arsivi-yayinlar/367_NUMARALI%20MUHASEBE-%C4%B0%20V%C4%B0LAYET-%C4%B0%20RUM%20%C4%B0L%C4%B0-3.pdf 367 NUMARALI MUHÂSEBE-İ VİLÂYET-İ RÛM-İLİ DEFTERİ İLE 94 ve 1078 NUMARALI AVLONYA LİVÂSI TAHRÎR DEFTERLERİ (926-1520/937-1530)] "Во тахрирот од 1520-1530 година: Dizdār, nefer 1 Kethudā, nefer 1 İmām, nefer 1 Merdān-ı kal‘a, neferan 28 Kurā 16 Mezra‘a 1 Hāne-i müslim 1 Mücerred-i müslim 1 Hāne-i gebrān (Христијанин) 635 Mücerred-i gebrān 67 Bīve 26 Hāsıl 47.035 Според дефтерот Тахрир, Коџаџик и неговите села во 1530 година биле 1-Kocacık kl. 2- Gorenci 3-Pariş 4-Boroşiniçe 5-Çirnibok 6-Yukarı Papranik 7-Aşağı Papranik 8-Koçişte 9-Breştani 10-Novak 11-Aşağı Elişiçe 12-Gorna Elişiçe 13-Osolniçe 14-Porovalenik 15-Vilasik 16-Tırnovnik"</ref> Според податоците од 1873 година во „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“, селото имало 38 домаќинства со 47 жители христијани (Македонци) и 65 муслимани (Турци).<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, стр. 176-177.</ref> Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Елевци живееле 615 жители, од кои 65 жители [[Македонци]] христијани и 550 [[Македонски Турци|Турци]] муслимани.<ref name=":0">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_30.htm Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 261.]</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Елевци имало 72 [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref name=":1">Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 184-185.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 100 [[Македонци]] и 550 [[Турци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_38_38-41_ELBASAN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото е мало, но со пораст на бројот на населението. Елевци во 1961 година броело 144 жители, а во 1994 година 190 жители, турско население.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од [[2002]] година, селото Елевци броело 260 жители, сите [[Македонски Турци|Турци]].<ref name="попис">{{наведена мрежна страница|url=http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=28 јули 2016}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живеел 271 жител, од кои 262 [[Македонски Турци|Турци]] и 9 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|615|72|700|699|144|114|143|201|190|260|271}} === Родови === Во селото Елевци денес живее [[ислам|муслиманско население]] кое зборува на [[турски јазик]] и се изјаснува со турска националност. Во селото нема прави старински родови и сите се доселеници со потекло од областа [[Конија (покраина)|Коња]] во [[Мала Азија|малоазискиот]] дел на [[Турција]],<ref name="Русиќ" /> при што во околните места се наведува дека тие се со јуручко-турско потекло од пределот Караман.<ref name="Кажување" >Според кажување на мештани. Забележал Марио Шаревски на 16.04.2016</ref> Во студија спроведена врз имигранти од селата Елевци и [[Коџаџик]] во округот Саруханл во покраината [[Маниса (покраина)|Маниса]], [[Турција]] беше утврдено дека селата Елевци и [[Коџаџик]] биле [[Македонци муслимани|торбешки]] села.<ref name=":13">{{Cite journal|last=Dikici|first=Ali|date=2014|title=Türkiye'deki Balkan Muhacirleri Arasında Kaybolan Bir Topluluk: Torbeşler A Disappearing Community Among the Balkan Immigrants in Turkey: Torbeši|url=https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/422128|journal=Avrasya Etüdleri̇|pages=142}}</ref><ref name=":02">Manisa'da Yaşayan Torbeşler'in Düğün Adet ve Gelenekleri, (Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara: Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Türk Halkbilimi Anabilim Dalı, 1990)</ref> Понатаму, во 1924 година, [[Јован Хаџи-Васиљевиќ]] го изнел ставот дека муслиманските жители на село Елевци биле [[Турци|туркизирани]] [[Македонци муслимани|муслимани]] од [[Македонци|Македонско]].<ref name=":2" /> Според истражувањата од 1954 година, родови во селото се: * '''Турски родови:''' ''Фетилер'', ''Перванлар'', ''Бектешлер'' припаѓале на бектешки ред, ''Ќенанлар'', а со неутврдено потекло на доселување е родот ''Бошнаклар''. * '''Македонски православни родови:''' ''Куневци'' и ''Мартиновци'' биле старинци кои живееле на местото Рекој Куќи и славеле [[Голема Богородица]], ''Петровци'' (слават Голема Богородица) се доселиле на крајот на XIX век од [[Коџаџик]] и имале своја родовска гранка во [[Солунско]], ''Ивановци'' (слават [[Митровден]]) избегале од Коџаџик во 1878 година. Мештани на соседното село [[Новак]], знаат и кажуваат дека во [[Скопје]] има Македонци со потекло од Елевци.<ref name="Кажување" /> === Иселеништво === Од турските семејства до 1954 година има бројни иселеници во [[Турција]] (74 семејства) и тоа највеќе во местото [[Паламуд]] крај [[Аксер]] (66 семејства), а другите во [[Адапазар]], [[Дургутли]] и [[Маниса]], а имало иселеници во соседното, денес сосема раселено село [[Евла]].<ref name="Русиќ" /> Православните македонски семејства до 1948 година целосно се иселиле во: [[Дебар]], [[Скопје]] во градот и населбата [[Ѓорче Петров (населба)|Ѓорче Петров]] (''Мирчевци'' од родот ''Петровци'', ''Аџиевци''), [[Кавадарци]], [[Солунско]] и во градовите [[Софија]], [[Видин]] и [[Ќустендил]] во [[Бугарија]].<ref name="Русиќ" /> == Општествени установи == * [[ПУ „Неџати Зекерија“ - Елевци|Основно училиште „Неџати Зекерија“]], подрачно петгодишно основно училиште во состав на [[ОУ „Неџати Зекерија“ - Коџаџик]] == Самоуправа и политика == Кон крајот на {{римски|19}} век, Елевци било село во [[Дебарска каза|Дебарската каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Центар Жупа]], која била една од ретките општини, кои не биле променети со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото исто така припаѓало на некогашната [[Општина Центар Жупа]]. Во периодот од 1955 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Дебар. Во периодот 1952-1955, селото било во рамките на тогашната Општина Коџаџик, во која влегувале селата Брештани, Долгаш, Евла, Елевци, Кочишта, Коџаџик, Новак, Осолница и Праленик. Во периодот 1950-1952 година селото било дел од некогашната општина Евла, која била составена од селата Долгаш, Евла и Елевци. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 0570 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште. Во ова избирачко место е опфатено и селото [[Евла]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 216 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори во 2021 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 227 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati2021lokalni1krug.sec.mk/mk/mayr/r/75-737|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=4 февруари 2023}}{{Мртва_врска|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Џамија во Елевци 3.jpg|мини|300п|десно|Главната селска џамија]] ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта" /> * [[Бежан (Елевци)|Бежан]] — средновековна населба; и * [[Рајки Евлер]] — средновековна населба. ;Џамии<ref name="верскиобјекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Џамија (Елевци)|Џамија]] — главна селска џамија ;Цркви * Црква „Св. Богородица“, која постоела во минатото ;Реки<ref name="Реки во Македонија">{{РекиМак|страница=27}}</ref> * [[Долгашка Река|Елевска Река]] — мала река низ селото <!--== Редовни настани ==--> == Личности == ;Родени во или по потекло од Елевци * [[Алекса Јовановиќ-Коџа]] (1875-1943) — историчар, просветен деец, србоман * [[Коста Аџиевски]] (р. 1943) — историчар и универзитетски професор <!--== Култура и спорт ==--> ==Галерија== <gallery mode=packed heights=140px> Податотека:Поглед на Елевци 2.jpg|Поглед на селото Податотека:Сокак низ Елевци.jpg|Сокак низ селото Податотека:Елевци 01.JPG|Поглед на селото од далечина </gallery> == Поврзано == * [[Општина Центар Жупа]] * [[Дебар]] * [[Жупа (Македонија)|Дебарска Жупа]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Elevci}} {{Општина Центар Жупа}} [[Категорија:Елевци| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Дебарски села]] [[Категорија:Села во Општина Центар Жупа]] 9uzx1tk42fjfj7itt02m60dup09ym0n 5576967 5576966 2026-06-14T13:47:54Z Kotzaztzikli 126150 /* Родови */ 5576967 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Елевци | слика = Поглед на Елевци 3.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Елевци | општина = {{општинскигрб|Општина Центар Жупа}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Жупа (Македонија)|Жупа]] | население = 271 | година = 2021 | поштенски број = 1258 | повикувачки број = 046 | надморска височина = 1.100 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=25 | lat_sec=14 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=37 | lon_sec=23 | слава = | мрежно место = | карта = Евла во Општина Центар Жупа.svg }} '''Елевци''' — село во [[Општина Центар Жупа]], во областа [[Жупа (Македонија)|Жупа]], во околината на градот [[Дебар]]. == Потекло и значење на името == [[Податотека:Поглед на Елевци.jpg|мини|300п|лево|Поглед на селото]] Името на селото првпат е забележано во {{римски|16}} век (1583 г.) кога било запишано како '''Горно Елешчи'''. Се сретнува и под имињата Долно и Горно Елевци. Селото било основано од доселеници од соседното село [[Евла]], а научните толкувања сметаат дека името потекнува како родовска припадност (ојконим) на луѓе кои како доселеници од Евла (жители на Евла -> Елевци). Сепак, имајќи предвид дека соседно и многу блиско село е [[Евла]], чие име потекнува од македонскиот назив за вид брезово цветно растение, можно е името да потекнува од македонскиот збор ''евла'' > ''евлевци'' > ''елевци''. Поврзаноста со Евла ја гледаме и преку топонимот Елха (растение), кое според застапувањето на групата ''шц'' во говорот понатаму ќе го даде името ''Елехци'' > ''Елешци'' > ''Елевци''.<ref name="Речник-Иванова">{{Речник-Иванова|92}}</ref> Мештаните и нивните соседи од муслиманска вероисповед кои се сметаат за Турци селото го викаат ''Елесца'', а православните [[Македонци]] го нарекувале Елевци. Во селата околу [[Дебар]] за да се разликува од истоименото село [[Татар Елевци|(Татар или Град) Елевци]], ова село во [[Жупа]] се нарекува(ло) и '''Коџаџик-Елевци''', а додека постоело и селото Долно Елевци крај [[Евла]], ова село било познато и како '''Горно Елевци''', како што е и запишано во Бигорскиот манастирски поменик од 1863 година. Иако жителите немаат никакво предание и толкување, се смета дека името настанало од муслиманското турско име ''Елез'' во содејство со македонскиот говорен облик за неговиот род ''Елезци'' > ''Елесци'' > ''Елевци''.<ref name="Русиќ">{{наведена книга|last=Русиќ|first=Бранислав|title=Жупа Дебарска|year=1957|publisher=Филозофски факултет |location=Скопје|language=sr|pages=80–83}}</ref> Истоимено село со име [[Татар Елевци|Елевци]] постои веднаш над градот Дебар, а во [[Македонија]] има уште две други места со слични имиња.<ref name="Русиќ" /> == Географија и местоположба == Селото се наоѓа на крајниот јужен дел на територијата на [[Општина Центар Жупа]]. Припаѓа на областа [[Жупа (Македонија)|Дебарска Жупа]], чиј атар се допира со подрачјето на [[Општина Струга]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија: географски, демографски, и аграрни обележја|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|pages=121}}</ref> Селото е планинско, чии куќи се издигаат на југоисточната падина на планината [[Стогово]], на надморска височина од 1.000 до 1.200 метри. Од градот [[Дебар]], селото е оддалечено 25 километри.<ref name="енциклопедија" /> До селото води локален асфалтен пат, кој се двои од [[Регионален пат 2249|регионалниот пат 2249]]. Сместено е на една зарамнета тераса високо на западната падина на [[Стогово]], од десната страна над [[Долгашка Река|Долгашка (Елевска) Река]]. До него води пат кој е продолжение на асфалтираните делници од патиштата од [[Центар Жупа]] преку [[Коџаџик]] до [[Новак]] на север-северозапад и од [[Долгаш]] и [[ХЕЦ Глобочица]] на запад и југ. Атарот се допира со територијата на [[Општина Струга]] (порано [[Општина Луково|Луково]]) и воедно граничи со [[Буринец]] и [[Селци]] во пределот [[Малесија]]. Земјишното подрачје на Елевци се шири помеѓу атарите на [[Новак]] на север, [[Селци]] и [[Буринец]] на југ, раселеното село [[Евла]] и некогашното Долно Елевци на запад и планинската падина на [[Стогово]] на исток по чиј срт со врвовите и доловите Куруло, Бела Вода, Канеш (2.216 м.), [[Бабин Срт]] (2.241 м.), Лениште (од 1.896 до 2.016 м.), Дузлер (1.664 м.), Глобок Дол оди селската меѓа.<ref name="Русиќ" /> Земјиштето на атарот е планинско и варовничко со растресита почва - темна [[црвеница]], главно под шума, а околу речните текови има и обоени шкрилци.<ref name="Русиќ" /> == Историја == Подрачјето на Елевци е населено уште од [[Среден век|средниот век]], за што сведочат повеќе наоѓалишта во неговата околина.<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|120}}</ref> Според преданието на Македонците во поширокиот предел, основачи на селото биле „рисјани“ или „каури“, односно православни [[Македонци]] кои до [[1948]] година, сосем ги напуштиле своите родни огништа поради неслагање со месното турско население.<ref name="Русиќ" /> Најстарите жители на Елевци кажувале дека селото во денешниот облик и местоположба околу средината на {{римски|19}} век го основале нивните сонародници од родот Елезлер, кои подоцна се иселиле во соседното село [[Долгаш]],<ref name="Русиќ" /> а по кои веројатно е добиено и името на селото. Постари пишани податоци за ова село речиси воопшто и да не постојат. Во средновековните записи од турските пописни дефтери за вилаетот Долго Брдо од [[1467]] година се среќава селото ''Елшево'' (Долнодебарско) со 5 христијански македонски семејства,<ref name="Турски документи1">{{наведена книга|last=Соколоски|first=Методија|title=Турски документи за историјата на македонскиот народ|volume=III|year=1976|publisher=Архив на Македонија|location=Скопје|pages=379}}</ref> но според местоположбата многу поверојатно е ова да се однесува за другото истоимено село [[Татар Елевци|(Татар или Град) Елевци]] што се наоѓа веднаш крај градот [[Дебар]]. Во истите пописни документи за вилаетот Горни Дебар пак се сретнува село запишано како ''Ивлахлар'', кое било тимар на некој Фахредин кој бил диздар (заповедник, командант) во крепоста (тврдината) Коџаџик, а во кое живеело 1 христијанско македонско семејство на Металец Видич кое произведувало по 1 товар пчемница, јачмен и овес за што се остварувало приход од 69 акчиња.<ref name="Турски документи2">{{наведена книга|last=Соколоски|first=Методија|title=Турски документи за историјата на македонскиот народ|volume=III|year=1976|publisher=Архив на Македонија|location=Скопје|pages=315}}</ref> Истражувачите и историчарите не ја утврдиле точната местоположба (убикација) на ова запишано село, но поради сигурноста дека било во околината на [[Коџаџик]] претпоставуваат дека може станува збор за Елевци кое се наоѓа јужно од Коџаџик.<ref name="Турски документи2" /> Според записот на името ''Ивлахлар'' или ''Влахлар'' може да се претпостави и дека тоа се однесува на блиските села [[Евла]] или [[Власиќи]] во [[Жупа (Македонија)|Жупа]]. Според кажувањата на самите жители, скоро сите родови се со потекло и доселени од областа [[Конија (покраина)|Коња]] во [[Турција]] ([[Мала Азија]]), а до почетокот на XIX век живееле во [[Коџаџик]].{{Разјасни извор}} Изразено е мислењето и дека сегашните жители на Елевци до средината на {{римски|18}} век биле православни [[Македонци]] и дека тогаш ја примиле мухамеданската вера и потоа се потурчиле, а под влијание на Коџаџик (кој бил позната и силна тврдина) го напуштиле својот мајчин јазик и го усвоиле турскиот.<ref name=":2">Jovan Hadži Vasiljević. Muslimani naše krvi u Južnoj Srbiji. Beograd 1924. g.</ref> Сепак за вакво нешто не знаеле ниту најстарите [[Македонци]], кои живееле во Елевци до средината на XX век, а доколку ваквото мислење било точно, тоа единствено би можело да се однесува на селските родови Перванларе и Бошнакларе,<ref name="Русиќ" /> чии родовски презимиња упатуваат на македонска и словенска поврзаност или припадност. До [[1948]] година во горниот дел на селото постоела црквата „Света Богородица“ со православни гробишта, чии траги сè уште не биле изгубени во педесеттите години на XX век, а некогаш околу неа местото кое сега се нарекува „Рекој куќи“ живееле [[Македонци]]. Кога на почетокот на XIX век, се доселиле првите [[Турци]] („турштијата кога втаса“) и почнале да основаат куќи на денешната местоположба селото се нарекло Елевци. Оттогаш, македонскиот крај „Рекој куќи“ почнал постепено да се напушта и да се преместува во горниот крај на Елевци во маалата Фетилер и Перван. Додека живееле православни Македонци, селската слава на Елевци била на [[Богојавление]] (Водици).<ref name="Русиќ" /> Вкупно 4 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.}}</ref> == Стопанство == Атарот на селото зафаќа простор од 11,4&nbsp;км², при што преовладуваат пасиштата со површина од 677 [[хектар]]и, на шумите отпаѓаат 274,2 хектари, а на обработливото земјиште само 61,7 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има сточарска функција.<ref name="енциклопедија" /> Главно занимање на жителите на селото било и е сточарството, а потоа и ѕидарството надвор од селото. Од сточарството најмногу се одгледуваат овци кои лете се напасуваат во бачила во пределот на Голема и Мала Мегданица високо на планината [[Стогово]], додека во селото се одгледува и покрупен добиток како крави и волови. Освен овие стопански гранки, затапено е и градинарството,<ref name="Русиќ" /> како и земјоделството на зарамнетите предели непосредно околу селото каде се одгледуваат планински жита и градинарски култури за сопствени потреби. == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|700 |1953|699 |1961|144 |1971|114 |1981|143 |1991|201 |1994|190 |2002|260 |2021|271 }} Според [[Отоманско Царство|отоманските]] [[дефтер]]и од 1520-тите, во 16. села поврзани со [[Коџаџик|Кала-и Коџаџик]] (сите денешни села на [[Центар Жупа]]) немало муслиманско население. Сепак, муслиманското население се зголемило во подоцнежните години. Ова најверојатно било дел од [[Исламизацијата во Македонија|исламизацијата]] на [[Македонија]] под [[Турско ропство|турска]] власт.<ref name=":25">[https://www.devletarsivleri.gov.tr/varliklar/dosyalar/eskisiteden/yayinlar/osmanli-arsivi-yayinlar/367_NUMARALI%20MUHASEBE-%C4%B0%20V%C4%B0LAYET-%C4%B0%20RUM%20%C4%B0L%C4%B0-3.pdf 367 NUMARALI MUHÂSEBE-İ VİLÂYET-İ RÛM-İLİ DEFTERİ İLE 94 ve 1078 NUMARALI AVLONYA LİVÂSI TAHRÎR DEFTERLERİ (926-1520/937-1530)] "Во тахрирот од 1520-1530 година: Dizdār, nefer 1 Kethudā, nefer 1 İmām, nefer 1 Merdān-ı kal‘a, neferan 28 Kurā 16 Mezra‘a 1 Hāne-i müslim 1 Mücerred-i müslim 1 Hāne-i gebrān (Христијанин) 635 Mücerred-i gebrān 67 Bīve 26 Hāsıl 47.035 Според дефтерот Тахрир, Коџаџик и неговите села во 1530 година биле 1-Kocacık kl. 2- Gorenci 3-Pariş 4-Boroşiniçe 5-Çirnibok 6-Yukarı Papranik 7-Aşağı Papranik 8-Koçişte 9-Breştani 10-Novak 11-Aşağı Elişiçe 12-Gorna Elişiçe 13-Osolniçe 14-Porovalenik 15-Vilasik 16-Tırnovnik"</ref> Според податоците од 1873 година во „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“, селото имало 38 домаќинства со 47 жители христијани (Македонци) и 65 муслимани (Турци).<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, стр. 176-177.</ref> Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Елевци живееле 615 жители, од кои 65 жители [[Македонци]] христијани и 550 [[Македонски Турци|Турци]] муслимани.<ref name=":0">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_30.htm Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 261.]</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Елевци имало 72 [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref name=":1">Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 184-185.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 100 [[Македонци]] и 550 [[Турци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_38_38-41_ELBASAN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото е мало, но со пораст на бројот на населението. Елевци во 1961 година броело 144 жители, а во 1994 година 190 жители, турско население.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од [[2002]] година, селото Елевци броело 260 жители, сите [[Македонски Турци|Турци]].<ref name="попис">{{наведена мрежна страница|url=http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=28 јули 2016}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живеел 271 жител, од кои 262 [[Македонски Турци|Турци]] и 9 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|615|72|700|699|144|114|143|201|190|260|271}} === Родови === Во селото Елевци денес живее [[ислам|муслиманско население]] кое зборува на [[турски јазик]] и се изјаснува со турска националност. Во селото нема прави старински родови и сите се доселеници со потекло од областа [[Конија (покраина)|Коња]] во [[Мала Азија|малоазискиот]] дел на [[Турција]],<ref name="Русиќ" /> при што во околните места се наведува дека тие се со јуручко-турско потекло од пределот Караман.<ref name="Кажување" >Според кажување на мештани. Забележал Марио Шаревски на 16.04.2016</ref> Во студија спроведена врз имигранти од селата Елевци и [[Коџаџик]] во округот Саруханл во покраината [[Маниса (покраина)|Маниса]], [[Турција]] беше утврдено дека селата Елевци и [[Коџаџик]] биле [[Македонци муслимани|торбешки]] села.<ref name=":13">{{Cite journal|last=Dikici|first=Ali|date=2014|title=Türkiye'deki Balkan Muhacirleri Arasında Kaybolan Bir Topluluk: Torbeşler A Disappearing Community Among the Balkan Immigrants in Turkey: Torbeši|url=https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/422128|journal=Avrasya Etüdleri̇|pages=142}}</ref><ref name=":02">Manisa'da Yaşayan Torbeşler'in Düğün Adet ve Gelenekleri, (Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara: Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Türk Halkbilimi Anabilim Dalı, 1990)</ref> Понатаму, во 1924 година, [[Јован Хаџи-Васиљевиќ]] го изнел ставот дека муслиманските жители на село Елевци биле [[Турци|туркизирани]] [[Македонци муслимани]].<ref name=":2" /> Според истражувањата од 1954 година, родови во селото се: * '''Турски родови:''' ''Фетилер'', ''Перванлар'', ''Бектешлер'' припаѓале на бектешки ред, ''Ќенанлар'', а со неутврдено потекло на доселување е родот ''Бошнаклар''. * '''Македонски православни родови:''' ''Куневци'' и ''Мартиновци'' биле старинци кои живееле на местото Рекој Куќи и славеле [[Голема Богородица]], ''Петровци'' (слават Голема Богородица) се доселиле на крајот на XIX век од [[Коџаџик]] и имале своја родовска гранка во [[Солунско]], ''Ивановци'' (слават [[Митровден]]) избегале од Коџаџик во 1878 година. Мештани на соседното село [[Новак]], знаат и кажуваат дека во [[Скопје]] има Македонци со потекло од Елевци.<ref name="Кажување" /> === Иселеништво === Од турските семејства до 1954 година има бројни иселеници во [[Турција]] (74 семејства) и тоа највеќе во местото [[Паламуд]] крај [[Аксер]] (66 семејства), а другите во [[Адапазар]], [[Дургутли]] и [[Маниса]], а имало иселеници во соседното, денес сосема раселено село [[Евла]].<ref name="Русиќ" /> Православните македонски семејства до 1948 година целосно се иселиле во: [[Дебар]], [[Скопје]] во градот и населбата [[Ѓорче Петров (населба)|Ѓорче Петров]] (''Мирчевци'' од родот ''Петровци'', ''Аџиевци''), [[Кавадарци]], [[Солунско]] и во градовите [[Софија]], [[Видин]] и [[Ќустендил]] во [[Бугарија]].<ref name="Русиќ" /> == Општествени установи == * [[ПУ „Неџати Зекерија“ - Елевци|Основно училиште „Неџати Зекерија“]], подрачно петгодишно основно училиште во состав на [[ОУ „Неџати Зекерија“ - Коџаџик]] == Самоуправа и политика == Кон крајот на {{римски|19}} век, Елевци било село во [[Дебарска каза|Дебарската каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Центар Жупа]], која била една од ретките општини, кои не биле променети со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото исто така припаѓало на некогашната [[Општина Центар Жупа]]. Во периодот од 1955 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Дебар. Во периодот 1952-1955, селото било во рамките на тогашната Општина Коџаџик, во која влегувале селата Брештани, Долгаш, Евла, Елевци, Кочишта, Коџаџик, Новак, Осолница и Праленик. Во периодот 1950-1952 година селото било дел од некогашната општина Евла, која била составена од селата Долгаш, Евла и Елевци. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 0570 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште. Во ова избирачко место е опфатено и селото [[Евла]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 216 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори во 2021 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 227 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati2021lokalni1krug.sec.mk/mk/mayr/r/75-737|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=4 февруари 2023}}{{Мртва_врска|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Џамија во Елевци 3.jpg|мини|300п|десно|Главната селска џамија]] ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта" /> * [[Бежан (Елевци)|Бежан]] — средновековна населба; и * [[Рајки Евлер]] — средновековна населба. ;Џамии<ref name="верскиобјекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Џамија (Елевци)|Џамија]] — главна селска џамија ;Цркви * Црква „Св. Богородица“, која постоела во минатото ;Реки<ref name="Реки во Македонија">{{РекиМак|страница=27}}</ref> * [[Долгашка Река|Елевска Река]] — мала река низ селото <!--== Редовни настани ==--> == Личности == ;Родени во или по потекло од Елевци * [[Алекса Јовановиќ-Коџа]] (1875-1943) — историчар, просветен деец, србоман * [[Коста Аџиевски]] (р. 1943) — историчар и универзитетски професор <!--== Култура и спорт ==--> ==Галерија== <gallery mode=packed heights=140px> Податотека:Поглед на Елевци 2.jpg|Поглед на селото Податотека:Сокак низ Елевци.jpg|Сокак низ селото Податотека:Елевци 01.JPG|Поглед на селото од далечина </gallery> == Поврзано == * [[Општина Центар Жупа]] * [[Дебар]] * [[Жупа (Македонија)|Дебарска Жупа]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Elevci}} {{Општина Центар Жупа}} [[Категорија:Елевци| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Дебарски села]] [[Категорија:Села во Општина Центар Жупа]] 8ybwwgg121iste73h8vyqre7z16u71a 5577003 5576967 2026-06-14T15:29:29Z Gurther 105215 5577003 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Елевци | слика = Поглед на Елевци 3.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Елевци | општина = {{општинскигрб|Општина Центар Жупа}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Жупа (Македонија)|Жупа]] | население = 271 | година = 2021 | поштенски број = 1258 | повикувачки број = 046 | надморска височина = 1.100 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=25 | lat_sec=14 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=37 | lon_sec=23 | слава = | мрежно место = | карта = Евла во Општина Центар Жупа.svg }} '''Елевци''' — село во [[Општина Центар Жупа]], во областа [[Жупа (Македонија)|Жупа]], во околината на градот [[Дебар]]. == Потекло и значење на името == [[Податотека:Поглед на Елевци.jpg|мини|300п|лево|Поглед на селото]] Името на селото првпат е забележано во {{римски|16}} век (1583 г.) кога било запишано како '''Горно Елешчи'''. Се сретнува и под имињата Долно и Горно Елевци. Селото било основано од доселеници од соседното село [[Евла]], а научните толкувања сметаат дека името потекнува како родовска припадност (ојконим) на луѓе кои како доселеници од Евла (жители на Евла -> Елевци). Сепак, имајќи предвид дека соседно и многу блиско село е [[Евла]], чие име потекнува од македонскиот назив за вид брезово цветно растение, можно е името да потекнува од македонскиот збор ''евла'' > ''евлевци'' > ''елевци''. Поврзаноста со Евла ја гледаме и преку топонимот Елха (растение), кое според застапувањето на групата ''шц'' во говорот понатаму ќе го даде името ''Елехци'' > ''Елешци'' > ''Елевци''.<ref name="Речник-Иванова">{{Речник-Иванова|92}}</ref> Мештаните и нивните соседи од муслиманска вероисповед кои се сметаат за Турци селото го викаат ''Елесца'', а православните [[Македонци]] го нарекувале Елевци. Во селата околу [[Дебар]] за да се разликува од истоименото село [[Татар Елевци|(Татар или Град) Елевци]], ова село во [[Жупа]] се нарекува(ло) и '''Коџаџик-Елевци''', а додека постоело и селото Долно Елевци крај [[Евла]], ова село било познато и како '''Горно Елевци''', како што е и запишано во Бигорскиот манастирски поменик од 1863 година. Иако жителите немаат никакво предание и толкување, се смета дека името настанало од муслиманското турско име ''Елез'' во содејство со македонскиот говорен облик за неговиот род ''Елезци'' > ''Елесци'' > ''Елевци''.<ref name="Русиќ">{{наведена книга|last=Русиќ|first=Бранислав|title=Жупа Дебарска|year=1957|publisher=Филозофски факултет |location=Скопје|language=sr|pages=80–83}}</ref> Истоимено село со име [[Татар Елевци|Елевци]] постои веднаш над градот Дебар, а во [[Македонија]] има уште две други места со слични имиња.<ref name="Русиќ" /> == Географија и местоположба == Селото се наоѓа на крајниот јужен дел на територијата на [[Општина Центар Жупа]]. Припаѓа на областа [[Жупа (Македонија)|Дебарска Жупа]], чиј атар се допира со подрачјето на [[Општина Струга]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија: географски, демографски, и аграрни обележја|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|pages=121}}</ref> Селото е планинско, чии куќи се издигаат на југоисточната падина на планината [[Стогово]], на надморска височина од 1.000 до 1.200 метри. Од градот [[Дебар]], селото е оддалечено 25 километри.<ref name="енциклопедија" /> До селото води локален асфалтен пат, кој се двои од [[Регионален пат 2249|регионалниот пат 2249]]. Сместено е на една зарамнета тераса високо на западната падина на [[Стогово]], од десната страна над [[Долгашка Река|Долгашка (Елевска) Река]]. До него води пат кој е продолжение на асфалтираните делници од патиштата од [[Центар Жупа]] преку [[Коџаџик]] до [[Новак]] на север-северозапад и од [[Долгаш]] и [[ХЕЦ Глобочица]] на запад и југ. Атарот се допира со територијата на [[Општина Струга]] (порано [[Општина Луково|Луково]]) и воедно граничи со [[Буринец]] и [[Селци]] во пределот [[Малесија]]. Земјишното подрачје на Елевци се шири помеѓу атарите на [[Новак]] на север, [[Селци]] и [[Буринец]] на југ, раселеното село [[Евла]] и некогашното Долно Елевци на запад и планинската падина на [[Стогово]] на исток по чиј срт со врвовите и доловите Куруло, Бела Вода, Канеш (2.216 м.), [[Бабин Срт]] (2.241 м.), Лениште (од 1.896 до 2.016 м.), Дузлер (1.664 м.), Глобок Дол оди селската меѓа.<ref name="Русиќ" /> Земјиштето на атарот е планинско и варовничко со растресита почва - темна [[црвеница]], главно под шума, а околу речните текови има и обоени шкрилци.<ref name="Русиќ" /> == Историја == Подрачјето на Елевци е населено уште од [[Среден век|средниот век]], за што сведочат повеќе наоѓалишта во неговата околина.<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|120}}</ref> Според преданието на Македонците во поширокиот предел, основачи на селото биле „рисјани“ или „каури“, односно православни [[Македонци]] кои до [[1948]] година, сосем ги напуштиле своите родни огништа поради неслагање со месното турско население.<ref name="Русиќ" /> Најстарите жители на Елевци кажувале дека селото во денешниот облик и местоположба околу средината на {{римски|19}} век го основале нивните сонародници од родот Елезлер, кои подоцна се иселиле во соседното село [[Долгаш]],<ref name="Русиќ" /> а по кои веројатно е добиено и името на селото. Постари пишани податоци за ова село речиси воопшто и да не постојат. Во средновековните записи од турските пописни дефтери за вилаетот Долго Брдо од [[1467]] година се среќава селото ''Елшево'' (Долнодебарско) со 5 христијански македонски семејства,<ref name="Турски документи1">{{наведена книга|last=Соколоски|first=Методија|title=Турски документи за историјата на македонскиот народ|volume=III|year=1976|publisher=Архив на Македонија|location=Скопје|pages=379}}</ref> но според местоположбата многу поверојатно е ова да се однесува за другото истоимено село [[Татар Елевци|(Татар или Град) Елевци]] што се наоѓа веднаш крај градот [[Дебар]]. Во истите пописни документи за вилаетот Горни Дебар пак се сретнува село запишано како ''Ивлахлар'', кое било тимар на некој Фахредин кој бил диздар (заповедник, командант) во крепоста (тврдината) Коџаџик, а во кое живеело 1 христијанско македонско семејство на Металец Видич кое произведувало по 1 товар пчемница, јачмен и овес за што се остварувало приход од 69 акчиња.<ref name="Турски документи2">{{наведена книга|last=Соколоски|first=Методија|title=Турски документи за историјата на македонскиот народ|volume=III|year=1976|publisher=Архив на Македонија|location=Скопје|pages=315}}</ref> Истражувачите и историчарите не ја утврдиле точната местоположба (убикација) на ова запишано село, но поради сигурноста дека било во околината на [[Коџаџик]] претпоставуваат дека може станува збор за Елевци кое се наоѓа јужно од Коџаџик.<ref name="Турски документи2" /> Според записот на името ''Ивлахлар'' или ''Влахлар'' може да се претпостави и дека тоа се однесува на блиските села [[Евла]] или [[Власиќи]] во [[Жупа (Македонија)|Жупа]]. Според кажувањата на самите жители, скоро сите родови се со потекло и доселени од областа [[Конија (покраина)|Коња]] во [[Турција]] ([[Мала Азија]]), а до почетокот на XIX век живееле во [[Коџаџик]]. Изразено е мислењето и дека сегашните жители на Елевци до средината на {{римски|18}} век биле православни [[Македонци]] и дека тогаш ја примиле мухамеданската вера и потоа се потурчиле, а под влијание на Коџаџик (кој бил позната и силна тврдина) го напуштиле својот мајчин јазик и го усвоиле турскиот.<ref name=":2">Jovan Hadži Vasiljević. Muslimani naše krvi u Južnoj Srbiji. Beograd 1924. g.</ref> Сепак за вакво нешто не знаеле ниту најстарите [[Македонци]], кои живееле во Елевци до средината на XX век, а доколку ваквото мислење било точно, тоа единствено би можело да се однесува на селските родови Перванларе и Бошнакларе,<ref name="Русиќ" /> чии родовски презимиња упатуваат на македонска и словенска поврзаност или припадност. До [[1948]] година во горниот дел на селото постоела црквата „Света Богородица“ со православни гробишта, чии траги сè уште не биле изгубени во педесеттите години на XX век, а некогаш околу неа местото кое сега се нарекува „Рекој куќи“ живееле [[Македонци]]. Кога на почетокот на XIX век, се доселиле првите [[Турци]] („турштијата кога втаса“) и почнале да основаат куќи на денешната местоположба селото се нарекло Елевци. Оттогаш, македонскиот крај „Рекој куќи“ почнал постепено да се напушта и да се преместува во горниот крај на Елевци во маалата Фетилер и Перван. Додека живееле православни Македонци, селската слава на Елевци била на [[Богојавление]] (Водици).<ref name="Русиќ" /> Вкупно 4 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.}}</ref> == Стопанство == Атарот на селото зафаќа простор од 11,4&nbsp;км², при што преовладуваат пасиштата со површина од 677 [[хектар]]и, на шумите отпаѓаат 274,2 хектари, а на обработливото земјиште само 61,7 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има сточарска функција.<ref name="енциклопедија" /> Главно занимање на жителите на селото било и е сточарството, а потоа и ѕидарството надвор од селото. Од сточарството најмногу се одгледуваат овци кои лете се напасуваат во бачила во пределот на Голема и Мала Мегданица високо на планината [[Стогово]], додека во селото се одгледува и покрупен добиток како крави и волови. Освен овие стопански гранки, затапено е и градинарството,<ref name="Русиќ" /> како и земјоделството на зарамнетите предели непосредно околу селото каде се одгледуваат планински жита и градинарски култури за сопствени потреби. == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|700 |1953|699 |1961|144 |1971|114 |1981|143 |1991|201 |1994|190 |2002|260 |2021|271 }} Според [[Отоманско Царство|отоманските]] [[дефтер]]и од 1520-тите, во 16. села поврзани со [[Коџаџик|Кала-и Коџаџик]] (сите денешни села на [[Центар Жупа]]) немало муслиманско население. Сепак, муслиманското население се зголемило во подоцнежните години. Ова најверојатно било дел од [[Исламизацијата во Македонија|исламизацијата]] на [[Македонија]] под [[Турско ропство|турска]] власт.<ref name=":25">[https://www.devletarsivleri.gov.tr/varliklar/dosyalar/eskisiteden/yayinlar/osmanli-arsivi-yayinlar/367_NUMARALI%20MUHASEBE-%C4%B0%20V%C4%B0LAYET-%C4%B0%20RUM%20%C4%B0L%C4%B0-3.pdf 367 NUMARALI MUHÂSEBE-İ VİLÂYET-İ RÛM-İLİ DEFTERİ İLE 94 ve 1078 NUMARALI AVLONYA LİVÂSI TAHRÎR DEFTERLERİ (926-1520/937-1530)] "Во тахрирот од 1520-1530 година: Dizdār, nefer 1 Kethudā, nefer 1 İmām, nefer 1 Merdān-ı kal‘a, neferan 28 Kurā 16 Mezra‘a 1 Hāne-i müslim 1 Mücerred-i müslim 1 Hāne-i gebrān (Христијанин) 635 Mücerred-i gebrān 67 Bīve 26 Hāsıl 47.035 Според дефтерот Тахрир, Коџаџик и неговите села во 1530 година биле 1-Kocacık kl. 2- Gorenci 3-Pariş 4-Boroşiniçe 5-Çirnibok 6-Yukarı Papranik 7-Aşağı Papranik 8-Koçişte 9-Breştani 10-Novak 11-Aşağı Elişiçe 12-Gorna Elişiçe 13-Osolniçe 14-Porovalenik 15-Vilasik 16-Tırnovnik"</ref> Според податоците од 1873 година во „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“, селото имало 38 домаќинства со 47 жители христијани (Македонци) и 65 муслимани (Турци).<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, стр. 176-177.</ref> Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Елевци живееле 615 жители, од кои 65 жители [[Македонци]] христијани и 550 [[Македонски Турци|Турци]] муслимани.<ref name=":0">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_30.htm Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 261.]</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Елевци имало 72 [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref name=":1">Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 184-185.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 100 [[Македонци]] и 550 [[Турци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_38_38-41_ELBASAN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото е мало, но со пораст на бројот на населението. Елевци во 1961 година броело 144 жители, а во 1994 година 190 жители, турско население.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од [[2002]] година, селото Елевци броело 260 жители, сите [[Македонски Турци|Турци]].<ref name="попис">{{наведена мрежна страница|url=http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=28 јули 2016}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живеел 271 жител, од кои 262 [[Македонски Турци|Турци]] и 9 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|615|72|700|699|144|114|143|201|190|260|271}} === Родови === Во селото Елевци денес живее [[ислам|муслиманско население]] кое зборува на [[турски јазик]] и се изјаснува со турска националност. Во селото нема прави старински родови и сите се доселеници со потекло од областа [[Конија (покраина)|Коња]] во [[Мала Азија|малоазискиот]] дел на [[Турција]],<ref name="Русиќ" /> при што во околните места се наведува дека тие се со јуручко-турско потекло од пределот Караман.<ref name="Кажување" >Според кажување на мештани. Забележал Марио Шаревски на 16.04.2016</ref> Во студија спроведена врз имигранти од селата Елевци и [[Коџаџик]] во округот Саруханл во покраината [[Маниса (покраина)|Маниса]], [[Турција]] било утврдено дека селата Елевци и [[Коџаџик]] биле [[Македонци муслимани|торбешки]] села.<ref name=":13">{{Cite journal|last=Dikici|first=Ali|date=2014|title=Türkiye'deki Balkan Muhacirleri Arasında Kaybolan Bir Topluluk: Torbeşler A Disappearing Community Among the Balkan Immigrants in Turkey: Torbeši|url=https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/422128|journal=Avrasya Etüdleri̇|pages=142}}</ref><ref name=":02">Manisa'da Yaşayan Torbeşler'in Düğün Adet ve Gelenekleri, (Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara: Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Türk Halkbilimi Anabilim Dalı, 1990)</ref> Според истражувањата од 1954 година, родови во селото се: * '''Турски родови:''' ''Фетилер'', ''Перванлар'', ''Бектешлер'' припаѓале на бектешки ред, ''Ќенанлар'', а со неутврдено потекло на доселување е родот ''Бошнаклар''. * '''Македонски православни родови:''' ''Куневци'' и ''Мартиновци'' биле старинци кои живееле на местото Рекој Куќи и славеле [[Голема Богородица]], ''Петровци'' (слават Голема Богородица) се доселиле на крајот на XIX век од [[Коџаџик]] и имале своја родовска гранка во [[Солунско]], ''Ивановци'' (слават [[Митровден]]) избегале од Коџаџик во 1878 година. Мештани на соседното село [[Новак]], знаат и кажуваат дека во [[Скопје]] има Македонци со потекло од Елевци.<ref name="Кажување" /> === Иселеништво === Од турските семејства до 1954 година има бројни иселеници во [[Турција]] (74 семејства) и тоа највеќе во местото [[Паламуд]] крај [[Аксер]] (66 семејства), а другите во [[Адапазар]], [[Дургутли]] и [[Маниса]], а имало иселеници во соседното, денес сосема раселено село [[Евла]].<ref name="Русиќ" /> Православните македонски семејства до 1948 година целосно се иселиле во: [[Дебар]], [[Скопје]] во градот и населбата [[Ѓорче Петров (населба)|Ѓорче Петров]] (''Мирчевци'' од родот ''Петровци'', ''Аџиевци''), [[Кавадарци]], [[Солунско]] и во градовите [[Софија]], [[Видин]] и [[Ќустендил]] во [[Бугарија]].<ref name="Русиќ" /> == Општествени установи == * [[ПУ „Неџати Зекерија“ - Елевци|Основно училиште „Неџати Зекерија“]], подрачно петгодишно основно училиште во состав на [[ОУ „Неџати Зекерија“ - Коџаџик]] == Самоуправа и политика == Кон крајот на {{римски|19}} век, Елевци било село во [[Дебарска каза|Дебарската каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Центар Жупа]], која била една од ретките општини, кои не биле променети со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото исто така припаѓало на некогашната [[Општина Центар Жупа]]. Во периодот од 1955 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Дебар. Во периодот 1952-1955, селото било во рамките на тогашната Општина Коџаџик, во која влегувале селата Брештани, Долгаш, Евла, Елевци, Кочишта, Коџаџик, Новак, Осолница и Праленик. Во периодот 1950-1952 година селото било дел од некогашната општина Евла, која била составена од селата Долгаш, Евла и Елевци. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 0570 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште. Во ова избирачко место е опфатено и селото [[Евла]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 216 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори во 2021 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 227 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati2021lokalni1krug.sec.mk/mk/mayr/r/75-737|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=4 февруари 2023}}{{Мртва_врска|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Џамија во Елевци 3.jpg|мини|300п|десно|Главната селска џамија]] ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта" /> * [[Бежан (Елевци)|Бежан]] — средновековна населба; и * [[Рајки Евлер]] — средновековна населба. ;Џамии<ref name="верскиобјекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Џамија (Елевци)|Џамија]] — главна селска џамија ;Цркви * Црква „Св. Богородица“, која постоела во минатото ;Реки<ref name="Реки во Македонија">{{РекиМак|страница=27}}</ref> * [[Долгашка Река|Елевска Река]] — мала река низ селото <!--== Редовни настани ==--> == Личности == ;Родени во или по потекло од Елевци * [[Алекса Јовановиќ-Коџа]] (1875-1943) — историчар, просветен деец, србоман * [[Коста Аџиевски]] (р. 1943) — историчар и универзитетски професор <!--== Култура и спорт ==--> ==Галерија== <gallery mode=packed heights=140px> Податотека:Поглед на Елевци 2.jpg|Поглед на селото Податотека:Сокак низ Елевци.jpg|Сокак низ селото Податотека:Елевци 01.JPG|Поглед на селото од далечина </gallery> == Поврзано == * [[Општина Центар Жупа]] * [[Дебар]] * [[Жупа (Македонија)|Дебарска Жупа]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Elevci}} {{Општина Центар Жупа}} [[Категорија:Елевци| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Дебарски села]] [[Категорија:Села во Општина Центар Жупа]] fh9200t0lq43xy4tg7q4oya7g7yef92 0 11847 5577007 5467620 2026-06-14T15:36:00Z Gurther 105215 /* Личности */ 5577007 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Чучер-Сандево | име2 = Чучер | слика = Поглед на Чучер-Сандево.jpg | големина на слика = 300п | опис = Поглед на селото Чучер | општина = {{општинскигрб|Општина Чучер-Сандево}} | регион = {{грб|Скопски Регион}} | област = [[Црногорија]] | население = 290 | година = 2002 | поштенски број = 1011 | повикувачки број = 02 | надморска височина = 447 | lat_dir=N | lat_deg=42 | lat_min=6 | lat_sec=12 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=22 | lon_sec=55 | слава = [[Духовден]] | мрежно место = | карта = Чучер-Сандево во Општина Чучер-Сандево.svg }} '''Чучер-Сандево''' (во минатото познато само како '''Чучер''') — село во [[Општина Чучер-Сандево]], во областа [[Црногорија]], во околината на градот [[Скопје]]. Селото претставува административно седиште на [[Општина Чучер-Сандево|истоимената општина]]. == Географија и местоположба == [[Податотека:Стара куќа во Чучер.jpg|мини|300п|лево|Стара куќа во селото]] Селото се наоѓа во северниот дел на [[Скопска Котлина|Скопската Котлина]], во средишниот дел на територијата на [[Општина Чучер-Сандево]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=29 јануари 2019|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|page=320}}</ref> Селото е ридско, на надморска височина од 540 метри.<ref name="енциклопедија" /> Селото зазема амфитеатрална положба. Сместено е на падините на брдото Тромеѓа, како и во една сува долина. Мештаните со вода за пиење се снабдувале од пет чешми, кои со вода се снабдуваат од изворот Шумљаковац, северозападно од селото. Во атарот на селото постојат и други извори на вода, особено во планинскиот дел.<ref name=":0">{{Наведена книга|url= https://www.worldcat.org/title/skopska-crna-gora-prirodna-sredina-proslost-naselja-stanovnistvo-i-privreda-sa-skicama-fotografijama-i-kartom-skopska-crna-gora-antropogeographische-forschungen/oclc/637308591&referer=brief_results|title=Скопска Црна гора : природна средина, прошлост, насеља, становништво и привреда : (са скицама, фотографијама и картом) = Skopska Crna Gora : antropogeographische Forschungen|last=Трифуноски, Јован Ф.|last2=Трифуноски, Јован Ф.|date=1971|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|location=Skopje|oclc=637308591}}</ref> Во 1950 година бил изграден водовод.<ref name=":1" /> Месностите во атарот ги носат следниве имиња: Дол, Лазово, Шумљаковац, Забел, Лулево, Црквен Забел, Извор, Солиште, Маринкова Голина, Трчмео, Големи Брег, Рапочева Појата, Блачански Рид, Елезица, Мост, Вржи Вир, Лепенац, Лука, Пруга, Никиштанско Куличе, Душка, Шумљак, Мусов Гроб, Кула, Чешмиче, Средно Солиште, Клепотенец, Марков Камен, Марков Даб, Црњевац, Палешевина, Пударац, Река, Коларово Кладенче, Булини Гробишта, Вртвоѓа и Крна Глава.<ref name=":0" /> Селото има особен збиен тип. Родовските куќи образуваат свои маала, како што се Џепиќи, Урдаревиќи, Кајевиќи, Ливриниќи и други. Во поново време, куќите се градат издвоени од стариот дел на селото.<ref name=":0" /> Селото се наоѓа во областа [[Црногорија]], во југозападните делови на планината [[Скопска Црна Гора]]. Чучер-Сандево е на 15 километри оддалеченост северно од градот [[Скопје]]. Чучер е едно од ретките села во која има куќи со пространи [[Чардак|чардаци]] и чешми со многу дулки.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.makemigration.com/turizam/cucer.htm|title=РОДНОКРАЈСКИ ЗАПИС|date=2016-03-04|work=web.archive.org|accessdate=2020-01-30|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304194715/http://www.makemigration.com/turizam/cucer.htm|url-status=bot: unknown}}</ref> == Историја == [[Податотека:Stara slika od Čučer.jpg|мини|десно|300п|Собир во Чучер (пред 1920 г .)]] Западно од селото, во близина на реката [[Лепенец]], се наоѓала некогашна [[Давина Кула]], во која според мештаните се наоѓала некоја жена по име Дафина. Подоцна, кулата била освоена од Турците. И денес се наоѓаат остатоците од некогашната кула и други ѕидини.<ref name=":0" /> Преданието наведува дека селото најпрвин се наоѓало неколку стотина метри северозападно од денешната местоположба, околу изворот Шумљаковац. Меѓутоа, мештаните морале да го напуштат тоа село, бидејќи поради нешто било запалено. Селото не било преместено наеднаш, туку домаќинствата се селеле повеќепати.<ref name=":0" /> Од старите родови во некогашното село, во денешното село се зачувани само родовите Кајевиќи и Ливриниќи.<ref name=":0" /> Според бугарските извори, во селото се доселиле српски доселеници во периодот 1689-1739 година.<ref>Георгиев, Величко, Стайко Трифонов, История на българите 1878 - 1944 в документи, том 1 1878 - 1912, част втора, стр. 296.</ref> До крајот на турската власт во 1912 година, селото трпело напади од страна на муслиманските жители (особено од селото [[Блаце (Чучер-Сандево)|Блаце]]) и не добивало заштита од страна на државата.<ref name=":0" /> Во {{Римски|19}} век, селото е дел од нахијата ''Кара Даг'' во [[Скопска каза|Скопската каза]] во [[Отоманското Царство]]. Првичното име на селото било само Чучер, но било додадено и „Сандево“ по [[Втора светска војна|Втората светска војна]] во чест на народниот херој [[Александар Урдаревски]]-Санде. Всушност, по војната се случило спојување на старото село Чучер и новосоздадената населба Сандево во непосредна близина на селото.<ref name=":1" /> == Стопанство == Атарот на селото зафаќа простор од 11&nbsp;км². На него преовладуваат пасиштата на површина од 596 [[хектар]]и, на обработливото земјиште отпаѓаат 238 хектари, а на шумите 114 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделско-сточарска функција.<ref name="енциклопедија" /> Сточарството било главна стопанска гранка на мештаните до крајот на [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. Особено биле одгледувани кози. Стоката била чувана во месностите Бела Вода и Стануловац на планината [[Скопска Црна Гора]].<ref name=":0" /> По војната, сточарството нагло опаднало и само мал број домаќинства чува стока. Во поново време, скоро целото население работи во градот Скопје.<ref name=":0" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|752 |1953|708 |1961|518 |1971|438 |1981|374 |1991|317 |1994|274 |2002|299 |2021|290 }} Според опширните [[Османлиско Царство|османлиски]] [[дефтер]]и за населението на [[Скопска Каза|Скопската Каза]] од 1832/33 година, селото било [[Христијанство|христијанско]], со 33 [[Христијанство|христијански]] домаќинства. На овој попис биле забележани 152 мажи христијани, со 5 новороденчиња. Се проценува дека селото во тој период имало 314 жители.<ref>{{Наведена книга|title=Османлиски документи за историјата на Македонија - пописи од XIX век на христијанското население - Скопски Санџак, каза Скопје.|publisher=д-р Емил Крстески|year=2021|location=Скопје}}</ref> [[Стефан Верковиќ]] во 1857 го бележи со 429 жители.<ref>{{Наведена книга|title=Топографическо-этнографическій очеркъ Македоніи|last=Верковиќ|first=Стефан|year=1889|location=Санкт Петербург}}</ref> Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во Чучер живееле 360 жители, сите [[Македонци]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 206]</ref> Според секретарот на Бугарската егзархија [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“), во 1905 година во Чучер имало 640 жители, патријаршисти.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, рр. 116-117.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] во 1931 година, селото имало 750 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_35_39-42_SKOPLJE_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото во 1961 година броело 518 жители, од кои 328 биле [[Македонски Срби|Срби]], а 180 [[Македонци]]. Во 1994 година бројот се намалил на 274 жители, од кои 234 биле Срби и 35 Македонци.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Чучер живееле 299 жители, од кои 117 [[Македонци]], 180 [[Македонски Срби|Срби]], 1 [[Македонски Албанци|Албанец]] и 1 останат.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=29 јануари 2020}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 290 жители, од кои 107 [[Македонци]], 134 [[Македонски Срби|Срби]], 8 останати и 41 лице без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|360|640|752|708|518|438|374|317|274|299|290}} === Родови === Чучер е православно село со мешан состав на населението, Срби и Македонци. Сите родови се доселени, едните со потекло од јужниот дел на Косово, а другите од некогашни села на планината Скопска Црна Гора.<ref name=":0" /> Според истражувањата од 1960-тите родови во селото се: * '''Постари родови:''' ''Кајевиќи'' или ''Кајови'' (20 к.), доселени се од селото [[Ѓерекаре]] кај [[Витина]], нивниот предок најпрво се населил во [[Горњане]], па прешол во Чучер. Во Чучер останале три негови синови, додека четвртиот се преселил во [[Бањане]]; ''Ливриниќи'' или ''Ливрини'' (20 к.), доселени се од местото Св. Спас, тоа лежи на планината [[Скопска Црна Гора]], северно од [[Бањане]]. Го знаат следното родословие: Јован (жив на 56&nbsp;г. во 1969 година) Анѓелко-Стевко-Перо-Миленко, се доселил таткото на Миленко. Старото име им било ''Миленковиќи'', Предокот Миленко имал и еден син Златан, и по него една родовска гранка се вика ''Златановци.'' Во 1930 година една родовска гранка (''Зивчевиќи'') се поделила на 42 членови; * '''Помлади родови:''' ''Путиќи'' или ''Путови'' (4 к.), доселени се однекаде; ''Џепиќи'' или ''Качаниклиќи'' (4 к.), доселени се од денес албанското село [[Ѓургевдол]] кај [[Качаник]]. Го знаат следното родословие: Живко (жив на 34&nbsp;г. во 1969 година) Перо-Крста-Митар-Анѓелко, се доселил таткото на Алѓелко; ''Ќуксановиќи'' (13 к.), доселени се од населбата [[Јуручка Река]] на планината [[Скопска Црна Гора]] (близу село [[Блаце (Чучер-Сандево)|Блаце]]). Две нивни гранки се викаат ''Стамболиеви и Лулеви''; ''Јанковиќи'' или ''Јанкови'' (4 к.), деленици се од родот ''Ќуксановци''; ''Челинковиќи'' (4 к.), доселени се од сега албанското село [[Блаце (Чучер-Сандево)|Блаце]] кај [[Качаник]] и ''Урдаревиќи'' (8 к.), доселени се од селото [[Штрпце]] кај [[Сириниќ]]. Велат дека таму имаат роднини. == Општествени установи == * Поранешно основно училиште, кое работело од 1866 до 1964 година кај селската црква * Месна заедница == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на [[Општина Чучер-Сандево]] и која не била променета при новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996 до 2004 година, селото било дел од тогашната Општина Чучер-Сандево. Во периодот од 1962 до 1996 година, селото било сместено во големата општина Кале. Во периодот од 1955 до 1962 година, селото било дел од тогашната општина Бутељ. Потоа, оваа општината била распуштена и била префрлена во општината Кале. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Бразда, во која покрај селото Чучер, се наоѓале и селата Бањане, Блаце, Бразда, Визбегово, Глуво, Горно Оризари, Горњане и Мирковци. Во периодот 1950-1952, селото исто така било дел од некогашната општина Бразда, во која влегувале селата Бањане, Бразда, Глуво, Горњане, Мирковци, Оризари и Чучер. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 2464 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на партизанскиот дом „Сандево“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=29 јануари 2020|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 365 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/80/2915|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200129195753/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/80/2915|archive-date=2020-01-29|dead-url=|accessdate=29 јануари 2020|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Црква „Св. Троица“ - Чучер.jpg|мини|300п|десно|Поглед на главната селска црква „Св. Троица“]] ;Археолошки наоѓалишта<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка карта на Република Македонија''. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> * [[Давина Кула]] — градиште од римско и од доцноантичко време; и * [[Маркова Кула (Чучер-Сандево)|Маркова Кула]] — некропола од римско време. ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Црква „Св. Троица“ - Чучер-Сандево|Црква „Св. Троица“]] — главна селска црква ;Споменици * [[Споменик на Александар Урдаревски-Станко|Споменик на Александар Урдаревски]] * Спомен-плоча за загинатите борци од [[Македонија во Втората светска војна|НОБ]] * [[Куќа на Александар Урдаревски-Станко|Спомен-куќа на Александар Урдаревски]] == Редовни настани == * [[Духовден]] — селска слава == Личности == ;Родени во Чучер-Сандево * [[Стојко Додоловски]] (1896-1976) — единствениот Македонец кој го преживеал потонувањето на „[[Титаник]]“ * [[Александар Урдаревски]] (1920-1943) — македонски партизан, учесник во [[НОВ]] и [[народен херој]] *[[Трипун Урдаревски]] (1924-1944) — македонски партизан, учесник во [[НОВ]] *[[Стоилко Урдаревски]] (1918-1945) — македонски партизан, учесник во [[НОВ]] *[[Никола Урдаревски]] (1917-1945) — македонски партизан, учесник во [[НОВ]] *[[Санде Урдаревски]] (1920-1943) — македонски партизан, учесник во [[НОВ]] *[[Живко Урдаревски]] (1921-1945) — македонски партизан, учесник во [[НОВ]] *[[Стојан Урдаревски]] — македонски партизан, учесник во [[НОВ]]<ref name=":12">{{Наведена книга|title=Скопско црногорие: од Бразда до Брњарци - III Книга|last=Стојановски - Цоњче|first=Бојко|publisher="Гоце Делчев"|year=1999|isbn=9989-35-022-1|location=Скопје|pages=94-95}}</ref> * [[Неделко Урдаревски]] — македонски партизан, учесник во [[НОВ]]<ref name=":12" /> * [[Благоја Урдаревски]] — македонски партизан, учесник во [[НОВ]]<ref name=":12" /> * [[Љубе Урдаревски]] — македонски партизан, учесник во [[НОВ]]<ref name=":12" /> * [[Младен Урдаревски]] — македонски партизан, учесник во [[НОВ]]<ref name=":12" /> * [[Перо Урдаревски]] — македонски партизан, учесник во [[НОВ]]<ref name=":12" /> *[[Анче Каевски]] (1925-1945) — македонски партизан, учесник во [[НОВ]] *[[Живко Каевски]] — македонски партизан, учесник во [[НОВ]]<ref name=":12" /> * [[Благоја Тапарчев]] (1923-1945) — македонски партизан, учесник во [[НОВ]] * [[Божин Ливрински]] (?-1944) — македонски партизан, учесник во [[НОВ]] * [[Ѓорѓија Ливрински]] (1925-1944) — македонски партизан, учесник во [[НОВ]] * [[Русе Ливрински]] (1923-1945) — македонски партизан, учесник во [[НОВ]] * [[Видоје Зивчевиќ]] (1922-1944) — македонски партизан, учесник во [[НОВ]] * [[Живко Зивчев]] — македонски партизан, учесник во [[НОВ]]<ref name=":12" /> * [[Бојко Зивчев]] — македонски партизан, учесник во [[НОВ]]<ref name=":12" /> * [[Љубе Зивчев]] — македонски партизан, учесник во [[НОВ]]<ref name=":12" /> * [[Душан Миленковски]] (1921-?) — македонски партизан, учесник во [[НОВ]] * [[Стојан Миленковски]] (?-1944) — македонски партизан, учесник во [[НОВ]] * [[Славко Миленков]] — македонски партизан, учесник во [[НОВ]]<ref name=":12" /> * [[Јован Миленков]] — македонски партизан, учесник во [[НОВ]]<ref name=":12" /> * [[Крсто Чуксанов]] (1888-1944) — македонски партизан, учесник во [[НОВ]] * [[Стеван Чуксанов]] — македонски партизан, учесник во [[НОВ]]<ref name=":12" /> * [[Љубомир Чуксанов]] — македонски партизан, учесник во [[НОВ]]<ref name=":12" /> * [[Санде Чуксанов]] — македонски партизан, учесник во [[НОВ]]<ref name=":12" /> * [[Љубе Стојановски]] (1926-1945) — македонски партизан, учесник во [[НОВ]] * [[Миле Качаниклиев]] (1925-1945) — македонски партизан, учесник во [[НОВ]] * [[Неделко Качаниклиев]] — македонски партизан, учесник во [[НОВ]]<ref name=":12" /> * [[Мирче Качаниклиев]] — македонски партизан, учесник во [[НОВ]]<ref name=":12" /> * [[Панко Стамболиев]] (1910-1945) — македонски партизан, учесник во [[НОВ]] * [[Стеван Којчинов]] (1924-1944) — македонски партизан, учесник во [[НОВ]] * [[Стоилко Којчинов]] — македонски партизан, учесник во [[НОВ]]<ref name=":12" /> * [[Борис Златанов]] — македонски партизан, учесник во [[НОВ]]<ref name=":12" /> * [[Стојко Златанов]] — македонски партизан, учесник во [[НОВ]]<ref name=":12" /> * [[Краљо Златанов]] — македонски партизан, учесник во [[НОВ]]<ref name=":12" /> * [[Стојко Миленков]] — македонски партизан, учесник во [[НОВ]]<ref name=":12" /> * [[Панко Путев]] — македонски партизан, учесник во [[НОВ]]<ref name=":12" /> * [[Стојан Путев]] — македонски партизан, учесник во [[НОВ]]<ref name=":12" /> * [[Велимир Путев]] — македонски партизан, учесник во [[НОВ]]<ref name=":12" /> * [[Боривое Ладев]] — македонски партизан, учесник во [[НОВ]]<ref name=":12" /> * [[Драган Ладев]] — македонски партизан, учесник во [[НОВ]]<ref name=":12" /> * [[Мирче Ладев]] — македонски партизан, учесник во [[НОВ]]<ref name=":12" /> * [[Душан Џепов]] — македонски партизан, учесник во [[НОВ]]<ref name=":12" /> * [[Никче Џепов]] — македонски партизан, учесник во [[НОВ]]<ref name=":12" /> * [[Александар Челиков]] — македонски партизан, учесник во [[НОВ]]<ref name=":12" /> * [[Панко Челиков]] — македонски партизан, учесник во [[НОВ]]<ref name=":12" /> * [[Ѓорѓија Челиков]] — македонски партизан, учесник во [[НОВ]]<ref name=":12" /> * [[Стојан Челиков]] — македонски партизан, учесник во [[НОВ]]<ref name=":12" /> * [[Јован Челиков]] — македонски партизан, учесник во [[НОВ]]<ref name=":12" /> * [[Ангелко Челиков]] — македонски партизан, учесник во [[НОВ]]<ref name=":12" /> * [[Ангеле Љотев]] — македонски партизан, учесник во [[НОВ]]<ref name=":12" /> * [[Благоја Јанков]] — македонски партизан, учесник во [[НОВ]]<ref name=":12" /> === Потекло === * [[Александар Качаниклиќ]] — шведски фудбалер, потекнува од Чучер-Сандево. *<!--== Култура и спорт ==--> == Иселеништво == И ова село го зафатиле големи миграциски движења. Од постарите иселеници се знае за ''Кајови и Станковчеви'' кои се иселиле во соседното село [[Бањане]]. Како и за родот ''Урдаревци или Миленковци'' кои се иселиле во селото [[Булачани]].<ref name=":0" /> После [[Прва светска војна|Првата светска војна]] се иселиле следниве родови: ''Ќуксановиќи'' во селото [[Љуботен (Скопско)|Љуботен]], ''Душќиќевци и Лалови'' во селото [[Волково]] и ''Ливрини'' во селото [[Злокуќани (населба во Скопје)|Злокуќани]].<ref name=":0" /> После [[Втора светска војна|Втората светска војна]] имало иселеници во [[Скопје]] (30 семејства), [[Ново Село (Скопско)|Ново Село]] (10 семејства) и во [[Орман (Скопско)|Орман]] (3 семејства).<ref name=":0" /> Неколку чучерски домаќинства се иселиле во [[Глогоњ]] во [[Војводина]]: ''Качаниклиќи'' (2 семејства), ''Златановиќи'' (1 семејство), ''Путовиќи'' (1 семејство), ''Челиковиќи'' (1 семејство) и ''Урдаревиќи'' (1 семејство).<ref name=":0" /> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Спомен-куќа на Александар Урдаревски.jpg|Срушената спомен-куќа на Александар Урдаревски Податотека:Споменик во Чучер.jpg|Споменик за загинатите во НОБ во селото Податотека:Споменик на Александар Урдаревски.jpg|Споменик на Александар Урдаревски во средиштето на новиот дел Сандево </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Поврзано == * [[Општина Чучер-Сандево]] * [[Црногорија]] * [[Скопје]] == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Čučer Sandevo}} {{Општина Чучер-Сандево}} {{Скопски села}} [[Категорија:Чучер-Сандево| ]] 08r5itt9autcjhjqk0sftxlewzatg74 0 16668 5576991 5392153 2026-06-14T14:55:14Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5576991 wikitext text/x-wiki {{Infobox country |conventional_long_name =Шкотска |common_name = Шкотска |image_flag = Flag of Scotland.svg |flag_width = 127px |symbol_width = 112px |symbol_type = [[Кралски банер на Шкотска|Кралски банер]] |national_motto = [[Во мојата одбрана Господ ме одбранува]] |image_map = Scotland in the UK and Europe.svg |map_caption = {{map caption|location_color=темнозелена|subregion=Обединетото Кралство|subregion_color=зелена|region=Европа|region_color=темнозелена и темносива}} |capital = [[Единбург]] |latd=55| latm=57 |latNS=N |longd=3 |longm=12 |largest_city = [[Глазгов]] |longEW=W |official_languages = [[шкотски]], [[англиски]] |regional_languages = [[германски]] |ethnic_groups = 88.09% Шкоти, 7.38% [[Британци]], 2.52% други белци, 2.01% други<ref name="ethnicity">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.scotland.gov.uk/Publications/2004/02/18876/32939 |title=Analysis of Ethnicity in the 2001 Census - Summary Report |publisher=The Scottish Government |date=2006-04-04 |accessdate=2012-10-11 |archive-date=2014-10-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141008052918/http://www.scotland.gov.uk/Publications/2004/02/18876/32939 |url-status=dead }}</ref> |ethnic_groups_year = 2001 |demonym = [[Шкоти]] |government_type = уставна монархија |leader_title1 = [[Крал]] |leader_name1 = [[Чарлс III]] |leader_title2 = [[Прв министер]] |leader_name2 = [[Хамза Јусаф]] |legislature2 = [[Парламент на Обединетото Кралство]] |leader_title4 = [[Премиер на Обединетото Кралство]] |leader_name4 = [[Риши Сунак]] |sovereignty_type = Основана |sovereignty_note = Точниот датум не е познат, традиционално се верува во 843 год. |area_rank = |area_magnitude = |area_km2 = 78,387 |area_sq_mi = 30,414 |percent_water = 1.9 |population_estimate = 5,254,800<ref>{{наведени вести|url=http://www.bbc.co.uk/news/uk-scotland-18278974|title=Scottish population reaches record high|publisher=BBC|date= 31 May 2012|accessdate=31 May 2012}}</ref> |population_estimate_rank = |population_estimate_year = средина на 2011 |population_census = 5,062,011 |population_census_year = 2001 |population_density_km2 = 65.9 |population_density_sq_mi = 176.8 |population_density_rank = |GDP_PPP = |GDP_PPP_rank = |GDP_PPP_year = |GDP_PPP_per_capita = |GDP_PPP_per_capita_rank = |GDP_nominal = 139.774 милијарди фунти<ref name=SNAP_GDP>{{Cite document |title=Scottish National Accounts Project. Gross Domestic Product in Current Prices for Scotland, 2010 Q4 |publisher=Scottish Government |place=Edinburgh |date=11 August 2010 |url=http://www.scotland.gov.uk/Topics/Statistics/Browse/Economy/SNAP/expstats/SNAPtables2010Q4updated |accessdate=2 July 2011 |journal= |archive-date=2018-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181224212617/https://www.scotland.gov.uk/Topics/Statistics/Browse/Economy/SNAP/expstats/SNAPtables2010Q4updated%20 |url-status=dead }}</ref> |GDP_nominal_rank = |GDP_nominal_year = 2010 |GDP_nominal_per_capita = 26,766 ($43,492 USD) |GDP_nominal_per_capita_rank = 21-ва |HDI = |HDI_rank = |HDI_year = |HDI_category = |currency = [[Британска фунта]] |currency_code = GBP |time_zone = GMT |utc_offset = 0 |time_zone_DST = BST |DST_note = |utc_offset_DST = +1 |date_format =дд/мм/гггг |drives_on =лево |cctld = [[.uk]] |calling_code = 44 |patron_saint = [[Свети Андреј]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.scotland.org/about/history-tradition-and-roots/features/culture/st-andrews.html|title =''St Andrew—Quick Facts''|work=Scotland.org—The Official Online Gateway|accessdate=2 December 2007}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница | work = Catholic Online | title = St Andrew | url = http://www.catholic.org/saints/saint.php?saint_id=109 | accessdate =15 ноември 2011}}</ref> <br /> [[Маргарета Шкотска]]<ref>{{Наведена мрежна страница | work = Catholic Online | title = St Margaret of Scotland | url = http://www.catholic.org/saints/saint.php?saint_id=304 | accessdate =15 ноември 2011}}<br />{{Наведена мрежна страница | work = Catholic Online | title = Patron saints | url = http://www.catholic.org/saints/patron.php?letter=S | accessdate =15 ноември 2011}} </ref> <br /> [[Свети Колумба]]<ref>{{Наведена мрежна страница | work = Catholic Online | title = St Columba | url = http://www.catholic.org/saints/saint.php?saint_id=419 | accessdate =15 ноември 2011}}</ref> |footnote1 = ''[[Цвет на Шкотска]]'', ''[[Храбрата Шкотска]]'' и ''[[Scots Wha Hae]]'' се неофицијални химни на Шкотска. |footnote2 = Англискиот е службен јазик на Обединетото Кралство.<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://www.direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/LivingintheUK/DG_10012519 | title=Directgov: English language – Government, citizens and rights | work=[[Directgov]] | accessdate=23 August 2011 | archive-date=2012-10-15 | archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20121015000000/http://www.direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/LivingintheUK/DG_10012519 | url-status=dead }}</ref> Шкотскиот германски и шкотскиот јазик се признати како автохтони јазици во државата;<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://www.scotland.gov.uk/Topics/ArtsCultureSport/gaelic/gaelic-english/17910/europeancharter | title=European Charter for Regional or Minority Languages | work=[[Scottish Government]] | accessdate=23 October 2011 | archive-date=2011-06-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110607113323/http://www.scotland.gov.uk/Topics/ArtsCultureSport/gaelic/gaelic-english/17910/europeancharter | url-status=dead }}</ref> |footnote3 = Понекогаш и Шкотланѓани |native_name=Scotland Alba|image_symbol=Royal Standard of Scotland.svg|royal_anthem=„[[Боже, чувај го Кралот]]“ </div>}} '''Шкотска''' ([[Шкотски јазик|шкотски]] и [[англиски]]: ''Scotland'') или '''Алба''' ([[шкотски гелски јазик|гелски]]: ''Alba'') — зависна земја на северозападот на [[Европа]] и една од [[составна земја|составните земји]] на [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]]. Земјата ја зазема северната третина од островот, и ја дели на југ копнената граница со [[Англија]], а се граничи со [[Северно Море|Северното Море]] на исток, [[Атлантски Океан|Атлантскиот Океан]] на север и запад и со [[Северен Проток|Северниот Проток]] и [[Ирско Море|Ирското Море]] на југозапад. Кралството Шкотска е независна држава од 1 мај 1707, кога со указ за обединување, влегло во рамките на Кралството Англија. Со ова е создадено кралството [[Велика Британија]]. Шкотска и Обединетото Кралство се договориле во октомври 2012 година да се одржи [[Референдум за независност на Шкотска (2014)|референдум за независност на Шкотска]] од Обединетото Кралство во 2014 година. == Историја == === Ран современ период === Договор за вечен мир бил потпишан во 1502 од [[Џејмс IV од Шкотска]] и [[Хенри VII|Хенри VII од Англија]]. Џејмс се оженил со ќерката на Хенри, [[Маргарита Тјудор|Маргарет Тјудор]].<ref>{{cite web | url =http://www.bbc.co.uk/scotland/history/articles/james_iv/| title =James IV, King of Scots 1488–1513| publisher =BBC}}</ref> Џејмс ја нападнал Англија во поддршка на Франција и е последниот британски монарх кој загинал во битка, кај [[Битка кај Флоден|Флоден]] во 1513.<ref>{{cite web | url =http://www.britannica.com/EBchecked/topic/210431/Battle-of-Flodden| title =Battle of Flodden, (Sept.&nbsp;9, 1513) | website =Encyclopædia Britannica}}</ref> Во 1560, со [[Договор од Единбург|Договорот од Единбург]] бил ставен крај на Англо-Францускиот конфликт и била признаена протестантката [[Елизабета I]] за Кралица на Англија.<ref name="Mason" />{{rp|112}} Во Шкотска била прекината папската власт и римокатоличкото учење.<ref name="short" />{{rp|44}} Католичката кралица, [[Мери Стјуарт|Мери]], била принудена да абдицира во 1567.<ref>{{cite web | url =http://www.nationalarchives.gov.uk/utk/scotland/religion.htm| title =Religion, Marriage and Power in Scotland, 1503–1603| publisher =The National Archives of the United Kingdom}}</ref> == Географија и клима == {{Главна|Географија на Шкотска}} === Географија === Шкотска е составена од: * [[Шетландски Острови|Шетландските Острови]] * [[Оркниски Острови|Оркниските Острови]] * [[Хебридски Острови|Хебридските Острови]] Хербидските Острови се делат на: * [[Внатрешни Хебриди]] * [[Надворешни Хебриди]] === Клима=== [[Податотека:Traigh Bail, Tiree - geograph.org.uk - 7983.jpg|мини|лево|[[Тајри]] во [[Внатрешни Хебриди|Внатрешните Хебриди]] е една од најсончевите локации во Шкотска]] Шкотска има атлантска клима и силни југозападни ветрови. Тоа е последица од распоредот на планините и [[Атлантски Океан|Атлантскиот Океан]], поради кој зимите во пониските делови се меки, а поладно станува во зима на високите планини и на северните крајбрежја. Средната температура во јануари е помеѓу 3-5&nbsp;°C, а преку ноќ под нулата. На високите планини снегот се задржува со месеци. Летата се претежно ладни. Средната температрура во јули изнесува 13-15&nbsp;°C, но после ручек често таа се зголемува и до 20&nbsp;°C. Многу ретко е потопло од 24&nbsp;°C. Дождот повеќе паѓа во западните планински делови каде што југозападните ветрови носат многу влажен воздух од Атлантскиот Океан. Отприлика врне околу 2500&nbsp;mm годишно. Највлажни месеци се од јули до ноември, а исто и јануари е влажен. == Демографија == {{Главна|Демографија на Шкотска}} {{Largest cities | country = Шкотска | stat_ref = Шкотски попис 2011<ref name="2011 census">{{cite web|url=http://www.scotlandscensus.gov.uk/ods-analyser/jsf/tableView/crosstabTableView.xhtml|title=2011 Census population data for localities in Scotland|website=Scotlandscensus.gov.uk|access-date=10 July 2014|archive-date=28 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728164340/https://www.scotlandscensus.gov.uk/ods-analyser/jsf/login.xhtml?invalidSession=true&reason=Session+not+established.|url-status=dead}}</ref> | list_by_pop = List of towns and cities in Scotland by population | div_name = | city_1 = Глазгов || pop_1 = 590,507 | img_1 = Glasgow city centre skyline, 2020.jpg | city_2 = Единбург || pop_2 = 459,366 | img_2 = View of Edinburgh from Calton Hill - 04.jpg | city_3 = Абердин || pop_3 = 195,021 | img_3 = Aberdeen from Torry - geograph.org.uk - 1454885.jpg | city_4 = Данди || pop_4 = 147,285 | img_4 = Rooftops of Dundee's city centre - geograph.org.uk - 8109.jpg | city_5 = Пејсли || pop_5 = 76,834 | city_6 = Ист Килбрајд || pop_6 = 74,395 | city_7 = Ливингстон || pop_7 = 56,269 | city_8 = Хамилтон || pop_8 = 53,188 | city_9 = Камбернолд || pop_9 = 52,270 | city_10 = Керколди || pop_10 = 49,709 }} === Религија === {{Главна|Религија во Шкотска}} Повеќето од Шкотланѓаните се протестанти. [[Презвитеријанство|Презвитеријанската]]црква на Шкотска има околу 600.000 членови или 12% од населението. Отприлика 800.000 луѓе се католици. == Економија == {{Главна|Економија на Шкотска}} Шкотска има западначко отворена економија која е претежно е поврзана со економиите на Западна Европа. Шкотска има претежно извори на нафта во [[Северно Море|Северното Море]], лов на риба и голем број на овци. Други важни гранки се модерната технологија, вискито и туризмот. Повисоките места претежно се помалку населени и има голем број овци. 5% од ГПД-то и 7.5 од вработените во Шкотска - туризмот во Шкотска. Најпосетено одредиште останува езерото Лок Нес во кое наводно се наоѓа митското чудовиште Неси. == Култура == {{Главна|Култура во Шкотска}} Гајдата и килтот се можеби најзначајните знаменитости на Шкотска. == Наводи == {{наводи}} == Поврзано == * [[Обединето Кралство]] * [[Административна поделба на Шкотска]] {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Шкотска| ]] [[Категорија:Обединето Кралство]] [[Категорија:Келтски држави]] [[Категорија:Островски земји]] lydbo2enrwqatjhme9wy9r4sljgxbp9 0 17855 5577290 5551094 2026-06-15T10:01:18Z Bjankuloski06 332 Правописна исправка, replaced: 'рж → ’рж 5577290 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Место во Бугарија |name = Горна Рибница |name_local = |image_skyline = |caption_skyline = |city_flag = |city_seal = |nickname = |image_map = {{ПолКарта | Пиринска Македонија | ширина = | опис = <center>Местоположба на Горна Рибница во [[Општина Струмјани]] и [[Благоевград (област)|Благоевградската област]]</center> | релјефна = | натпис = Горна Рибница | натпис_гол = | положба = | позадина = | бележник = | бележник_гол = | врска = | ГШ_степ = 41| ГШ_мин = 39| ГШ_прав = N | ГД_степ = 23| ГД_мин = 2| ГД_прав = E }} |map_caption = Местоположба во областа |lat_deg = 41 |lat_min = 39 |lon_deg = 23 |lon_min =2 |elevation_min = |elevation = 835 |elevation_max = |periph = |periphunit = [[Благоевград (област)|Благоевградска област]] |prefec = |municipality = [[Општина Струмјани|Струмјани]] |municunit = Струмјани |established_c = |established_m = |districts = |mayor = |party = |since = |population_as_of = 2024 |population = 2 <ref>[https://www.grao.bg/tna/t41nm-15-03-2024_2.txt www.grao.bg]</ref>. |area = 17,345 |population_metro = |area_metro = |population_urban = |area_urban = |population_village = |area_village = |pop_municipality = |area_municipality = |pop_municunit = |area_municunit = |pop_community = |area_community = |postal_code = 2827 |area_code = |licence = |website = }} '''Горна Рибница''' ({{langx|bg|Горна Рибница}} — [[село]] во [[Благоевград (област)|Горноџумајско]], [[Пиринска Македонија]], во состав на денешната [[Општина Струмјани]] на [[Благоевградска област|Благоевградската област]], југозападна [[Бугарија]].<ref>[http://www.guide-bulgaria.com/SW/Blagoevgrad/Sandanski Guide Bulgaria], Accessed May 5, 2010</ref> == Историја == ===Отоманско Царство=== [[Васил Миков]] го поврзува името на селото со местоположбата и смета дека првобитно се викало ''Ридница''. Горна Рибница настанала на почетокот на 18 век како населба за колибри. Според традицијата, првите доселеници биле браќата Ангел, Иван и Христо од Дупнишко. Подоцна дошле Панковци од Горноџумајско, Конарци од Струмичко и други. Во [[19 век]] населението се занимавало со сточарство (овци, кози, свињи) и земјоделство (пченка, ’рж, јачмен). Во 1830-тите, во приватна куќа со учител Атанас од Дебарско било отворено училиште, кое во средината на векот станало егзархиско[7].[8] Во 1846 - 1849 година била изградена црквата „Свети Атанасиј“. Во текот на XIX век, селото било во составот на [[Мелничка каза|Мелничката каза]], а по 1878 година на [[Петричка каза|Петричката каза]] на [[Серски Санџак|Серскиот Санџак]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Во „[[Етнографија на Адријанопол, Монастир и Салоника]]“ се вели дека во [[1873]] г., Горна Рибница (Рибница) е посочена како село со 42 домаќинства со 130 [[Македонци]].<ref name="БИМ">{{БИМ}}</ref><ref>Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г., Македонски научен институт, София, 1995.</ref> За време на [[Македонско востание|Македонското востание]] 1878-1879 година, била формирана месна чета со војводата, локалниот свештеник Димитар Г. Икономов. 7 луѓе од селото се потпишале на петицијата на бегалците од Македонија до британскиот генерален конзул во Софија со барање да бидат ослободени од османлиската власт (5 декември 1878 година). Жителите на Рибница го потпишале и протестното писмо на селата во Мелничко и Петричко до турскиот кајмакам во градот Петрич - Хусни бег (11.12.1878). Околу 1897 година бил формиран комитет на [[ТМОРО]]. Во 1901-1903 година [[Гоце Делчев]] двапати го посетил селото. За време на подготовката на [[Илинденското востание]] од 1903 година, турската војска извршила насилство врз населението - изгореле околу 20 куќи. Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) во [[1900]] година селото имало 460 жители, сите Македонци.<ref name="БИМ">{{БИМ}}</ref><ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_10.htm Кънчов, Васил. Македония. Етнография и статистика, София, 1900, стр. 188.]</ref> Селото било под влијание на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]]. Според податоците на секретарот на егзархијата [[Димитар Мишев (публицист)|Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во селото живееле 624 [[Македонци]] под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref>Brancoff, D.M. „La Macédoine et sa Population Chrétienne“. Paris, 1905, рр. 186-187.</ref> По избувнувањето на [[Балкански војни|Балканските војни]] во [[1912]] година, три лица од селото биле доброволци во [[Македонско-одрински доброволни чети|Македонско-одринските доброволни чети]].<ref>„Македоно-одринското опълчение 1912 – 1913 г. Личен състав“, Главно управление на архивите, 2006, стр. 837</ref> ===Бугарија=== По крајот на [[Балканските војни]], селото било вклучено во составот на [[Бугарија]]. По војните од 1912-1918 година егзистенција на населението останало земјоделството и сточарството. Населението се намалило поради масовното иселување, најзначајно во 1959-1970 година главно за градовите [[Мехомија]], [[Свети Врач]], [[Горна Џумаја]] и [[Дупница]]. == Географија == Селото Горна Рибница се наоѓа во [[Историско-географска област|историско-географскиот регион]] [[Каршијак]][4]. Сместено е на источните падини на [[Малешевските Планини]], на надморска височина помеѓу 990 m во нејзиниот северозападен дел и околу 930 m - во источниот и јужниот дел. Климата е преодна медитеранска со планинско влијание, зимски максимум и летен минимум на врнежи (просечна годишна количина на врнежи околу 800&nbsp;mm). Почвите се претежно светло-кафеави шуми. Неасфалтиран општински пат води кон југ поврзувајќи го со [[Републички пат III-1008|Републичкиот пат III-1008]] од трета класа. Атарот на селото Горна Рибница се граничи со атарите на: селото [[Гореме]] на север и исток; селото [[Цапарево]] на југоисток и југ; селото [[Раздол]] на југ и југозапад; селото [[Клепало]] на запад. ==Население<ref name="БИМ">{{БИМ}}</ref><ref name="nsi">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nsi.bg/nrnm/show9.php?sid=2730&ezik=bul=Справка за населението на с. Горна Рибница, общ. Струмяни, обл. Благоевград|lang=bg|accessdate=2018-02-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304125710/http://www.nsi.bg/nrnm/show9.php?sid=2212&ezik=bul|archivedate=2016-03-04|url-status=dead}}</ref>== {| class="wikitable" |+Население на Горна Рибница по попис<ref name="nsi"/> |- !Година !1934 !1946 !1956 !1965 !1975 !1985 !1992 !2001 !2011 |- !Жители |759 |849 |862 |647 |428 |283 |237 |165 |92 |} {| align="left" style="margin-right:1em;" |+'''Население по возраст<br> од 2011 година'''<ref>{{cite web|url=http://www.nsi.bg/ORPDOCS/Census2011_1.pop_by_age.xls|title=Национален статистически институт. Население по области, общини, населени места и възраст към 01.02.2011 г.|lang=bg|accessdate=2012-03-18|archiveurl=https://www.webcitation.org/6Irx9OSLX?url=http://www.nsi.bg/ORPDOCS/Census2011_1.pop_by_age.xls|archivedate=2013-08-14|deadlink=yes}}</ref>: |- |{{Демография/распределение по возрасту | макс=17 | всего=92 | 0-4= | 5-9= | 10-14=1 | 15-19=7 | 20-24=1 | 25-29=2 | 30-34=1 | 35-39=5 | 40-44=5 | 45-49=3 | 50-54=3 | 55-59=6 | 60-64=6 | 65-69=10 | 70-74=17 | 75-79=11 | 80-84=9 | 85+=5 }} |} {{clearleft}} Според пописот на населението од 2011 година, етничкиот состав на селото е следниот:<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://pop-stat.mashke.org/bulgaria-ethnic-loc2011.htm |title=Попис на населението од 2011 година |accessdate=2024-12-20 |archive-date=2024-09-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240908091015/http://pop-stat.mashke.org/bulgaria-ethnic-loc2011.htm |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable sortable" style="margin-left:auto;margin-right:auto" style="text-align:right;" |- bgcolor="#ececec" valign=top | || Број на население |- bgcolor="#DCDCDC" valign=top |align="center"| Вкупно ||6 |- |align="left"|[[Бугари во Бугарија|Бугари]] || 6 |- |align="left"|[[Турци во Бугарија|Турци]] || - |- |align="left"|[[Роми во Бугарија|Роми]] || - |- |align="left"|Останати || - |- |align="left"|Не се определиле || - |- |align="left"|Без одговор || - |} ==Личности== ;Родени * Поп Димитар Екатерински, деец на ВМОК.<ref>{{Николов|131}}</ref> * [[Васил Попдимитров (Горна Рибница)|Васил Попдимитров]] (Бан), деец на ВМРО * Васил Серафимов Попдимитров (8 септември 1916 – ?)<ref name="Списък">{{cite journal | last = | first = | authorlink = | coauthors = | year = 1943 | month = | title = Списъкъ на завършилитѣ образованието си въ Университета презъ учебната 1941/42 год. | journal = Годишникъ на Софийския университетъ (Официаленъ отдѣлъ) | publisher = Университетска печатница | location = София | volume = 1941 – 1942 | issue = | pages = 183 | doi = | id = | url = http://digilib.nalis.bg/dspviewerb/srv/image_singpdff/62a79f28-bbce-47e7-8659-81529bcb525d | format = | accessdate = | lang-hide = | lang = }}{{Мртва_врска|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[Станоја Плашилски]] (1820-те – 1881), ајдутин * [[Давитко Вангелов]], деец на ВМРО<ref name=":0">{{cite book|title=Политичките убиства во Бугарија|last=Динев|first=Ангел|publisher=Култура-Скопје|year=1983|isbn=323 285 497 3|location=Скопје|pages=331|lang= mk}}</ref> ;Починали в Горна Рибница * [[Константин Попгеоргиев]] (Костадин) (ок. 1840 – ?), македонски револуционер * {{флагче|България}} [[Христо Бабамов]] (1874 - 1902), македонски револуционер ;Поврзани со Горна Рибница * [[Атанас Дебарски]], долгогодишен учител во Горна Рибница * [[Димитар Икономов (свештеник)|Димитар Икономов]] (1828 – 1912), деец и револуционер == Наводи == {{наводи}} {{Општина Струмјани}} [[Категорија:Општина Струмјани]] [[Категорија:Села во Пиринска Македонија]] hxoybxcapmnx8ohkpo9gc6srxsrn001 0 18231 5577285 5565818 2026-06-15T10:00:41Z Bjankuloski06 332 /* Кафеави почви */ Правописна исправка, replaced: 'рж → ’рж 5577285 wikitext text/x-wiki {{Country geography |name = Македонија |map = Map of the Republic of Macedonia-mk.svg |map size = 300 |continent = [[Европа]] |region = [[Балкански Полуостров]] |coordinates = {{Coord|41|40|N|21|45|E|type:country}} |area ranking = 148 |km area = 25.436 |percent land = 96.67 |percent water = 1.9 |km coastline = <!--континентална --> |borders = 766&nbsp;км |highest point = [[Голем Кораб]], 2.764&nbsp;м |lowest point = [[Вардар]] (кај [[Гевгелија]]), 44 м |longest river = Вардар, 388&nbsp;км |largest lake = [[Охридско Езеро]] 348&nbsp;км² }} '''Географија на Македонија''' — поим со кој се опфаќаат [[релјеф]]ните, [[хидрографија на Македонија|хидрографските]] и [[клима на Македонија|климатските]] одлики на државата. [[Македонија]] е држава во [[Балкан|Југоисточна Европа]] со [[Географски координатен систем|географски координати]] {{coord|41|50|N|22|00|E|type:country}} и со вкупна површина од 25.713&nbsp;км². Taa има граници од 896&nbsp;км кои ги дели со [[Србија]] (102&nbsp;км) на север, [[Косово]] (179&nbsp;км) на северозапад, [[Бугарија]] (173&nbsp;км) на исток, [[Грција]] (256&nbsp;км) на југ и [[Албанија]] (186&nbsp;км) на запад.<ref>[http://www.stat.gov.mk/Publikacii/PDFGodisnik2013/02-ZivotnaSr-Environment.pdf Државен завод за статистика, Статистички годишник на Република Македонија, 2013, 14 стр.]</ref> Земјата претставува транзитен коридор од [[Западна Европа|Западна]] и [[Средна Европа]] до [[Егејското Море]] и од [[Југоисточна Европа]] до Западна Европа. Воедно, Македонија се наоѓа во северниот умерен појас, каде што има поволна клима за одгледување разни култури. Државата е дел од поширокиот регион [[Македонија (регион)|Македонија]] по кој таа го носи своето име. Таа е [[континентална држава]] без излез на море, но има три природни езера: [[Охридско Езеро|Охридското]], [[Преспанско Езеро|Преспанското]] и [[Дојранско Езеро|Дојранското]]. Според тоа, има водена површина од 477&nbsp;км². Територијата на Македонија е вклучена во првиот [[часовен појас]], кој се протега од 7°30’ до 27°30’ ИГД. Во интерес на заштеда на [[гориво]], [[електрична енергија]], зголемување на работниот ефект и поради други економски причини во многу земји од светот, па така и во [[Македонија]], воведено е [[летно сметање на времето]] со одлука на [[Влада на Република Македонија]] од [[1982]] г., и затоа секоја [[година]] стрелките на часовникот кон крајот на [[март]], а почетокот на [[јуни]] се поместуваат за 1 час нанапред, а кон крајот на [[септември]] или почетокот на [[октомври]] тие се враќаат 1 час наназад.<ref>Национална географија за втора година реформирано гимназиско образование - стр. 10</ref> == Географска положба == Сместена во југоисточниот дел на [[Европа]] или во центарот на [[Балканот]], Македонија, иако нема излез на [[море]] има доста поволна географска положба, бидејќи таа претставува „мост“ преку кој се поврзуваат сите балкански земји, па така низ Македонија минуваат доста важни европски патишта со кои таа е поврзана со останатите земји од [[Европа]] како и со блиските земји од [[Африка]] и [[Азија]].<ref>Национална географија за втора година реформирано гимназиско образование - стр. 11</ref> === Географски центар === Географскиот центар на Република Македонија се наоѓа во Длабок Дол ({{coord|41|35|59.98|N|21|42|17.74|E|region:MK|display=inline}}), во атарот на селото [[Долно Врановци]] ([[Општина Чашка]]). Сè до новиот премер со најсовремени методи во 2011, за центар на земјата погрешно се сметало место во селото [[Крива Круша]].<ref>[http://www.dnevnik.com.mk/?ItemID=66850B3C6632F34F844637CE8DF050D8 Крива Круша веќе не е срцето на Македонија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20181117233320/http://www.dnevnik.com.mk/?ItemID=66850B3C6632F34F844637CE8DF050D8 |date=2018-11-17 }} - [[Дневник (дневен весник)|Дневник]], 03.08.2011</ref> == Сообраќајна положба == {{Главна|:Категорија:Гранични премини во Македонија}} [[Податотека:Сообраќајна карта на Р Македонија.gif|мини|лево|Сообраќајна карта на Република Македонија]] Добрата географска положба е условена и од важните сообраќајни патишта и меѓународни комуникациски коридори, кои се особено развиени по речните текови, котлините и по планинските преслапи. Во прилог на поволната сообраќајна положба е и релативната мала оддалеченост од [[Јадранско Море]] и [[Егејско Море]]. Сепак во добро развиената сообраќајна положба, најважно место има долината на реката [[Вардар]]. '''На север''' освен Вардарската долина, [[Република Македонија]] е поврзана со соседните држави уште во низа други важни сообраќајни правци кои минуваат низ долини, котлини и преслапи. Така, кон север, кон [[Србија]] и [[Косово]], водат два транспортни коридори од кои еден кон реката [[Марица]], а другиот кон реката [[Лепенец]], однсоно две патни магистрали и две железнички линии, со вкупно 7 гранични премини ([[Гора]], [[Јажинце]], [[Волково]], [[Блаце (Чучер-Сандево)|Блаце]], [[Табановце]], [[Сопот]] и [[Пелинце]]). Од нив четири се со меѓународен карактер ([[Јажинце]], [[Волково]], [[Блаце (Чучер-Сандево)|Блаце]], [[Табановце]]), а останатите три се со меѓудржавен карактер ([[Сопот]], [[Гора]] и [[Пелинце]]). Овие патни правци всушност се врската на [[Република Македонија]] со останатите делови од Средна, Северна и [[Западна Европа]].<ref>Географија за VI одделение за основно образование - стр. 8</ref> '''На исток''', кон [[Бугарија]] водат три патни правци. Едниот патен правец минува по долината на [[Крива Река]], вториот по долината на река [[Брегалница]], а третиот по долината на [[Струма|река Струмица]]. Односно по котлини: Кривопаланечката Котлина, Струмичката и Делчевска Котлина. Овие патни правци ја поврзуваат [[Македонија]] со [[Бугарија]] и со земјите од [[Источна Европа]] и [[Југозападна Азија]]. Кон [[Бугарија]] има три гранични премини (сите со меѓународен карактер) - [[Деве Баир]], [[Делчево]] и [[Ново Село]], а четвртиот [[Берово]]-[[Симитли]] е во изградба. [[Податотека:Автоматски бројачи на магистрални и регионални патишта на Р.М..jpg|500px|десно|Автоматски бројачи на магистрални и регионални патишта на Република Македонија]] '''На југ''', кон [[Грција]] водат три патни правци и две железнички линии. Првиот најважен патен правец минува низ Вардарската долина (електрифицирана железничка пруга и автопатот Е75), вториот минува низ [[Пелагониската Котлина]] (патен парвец [[Битола]]-[[Лерин]]), како и железничката пруга која повеќе години е надвор од употреба. Третиот патен правец е [[Дојран]]-[[Кукуш]], односно граничниот премин [[Стар Дојран]]. '''На запад''', кон [[Албанија]], исто така водат четири патни правци. Два од нив минуваат низ Охридско-струшката котлина преку граничните премини [[Ќафасан]] (патен правец [[Струга]]-[[Драч]]) и премиот [[Св. Наум]] (патен правец [[Охрид]]-[[Подградец]]). Третиот патен правец минува низ Преспанската Котлина, од [[Ресен]] кон [[Мала Преспа]], и четвртиот е граничниот премин Блато, (патниот правец [[Дебар]]-[[Пешкопеја]]).<ref>[http://www.amsmspi.mk/mk/sostojba.asp Состојба на патиштата] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130127180938/http://www.amsmspi.mk/mk/sostojba.asp |date=2013-01-27 }}; преземено од АМСМ услуги</ref> Во функција на сообраќајното поврзување на [[Македонија]] со соседните земји, но и со другите земји во светот е и воздушниот сообраќај. Тој се одвива преку два аеродроми, од кои едниот се наоѓа во [[Скопје]], [[Аеродром Александар Велики]], а другиот во [[Охрид]] - [[Аеродром Св. Апостол Павле]].<ref>Географија за VI одделение за основно образование - стр. 9</ref> Поволната географска и сообраќајна положба која ја има [[Република Македонија]] и овозможуваат да се развијат мошне важни и разновидни транспортни сообраќајни комуникации. Според, тоа [[Република Македонија]] е вклучена во меѓународната сообраќајна мрежа. По патиштата на [[Република Македонија]] се транзитираат големи количества стоки, голем број патници, туристи итн.<ref>[http://zk.com.mk/act/%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%BD%D0%B8%20%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0 Список на гранични премини во Македонија]; преземено од Златна книга</ref><ref>Географија за VI одделение за основно образование - стр. 6/7</ref> == Граници == Македонија се граничи со пет држави и тоа: * на [[север]] со [[Република Србија]] и [[Косово]] (спорно) * На [[југ]] со [[Република Грција]] ([[Егејска Македонија]]) * на [[запад]] со [[Република Албанија]] * на [[исток]] со [[Република Бугарија]] [[Податотека:Wavingmacedonianflag.JPG|мини|десно|Македонското знаме на граничниот премин Табановце]] '''Северната граница''' кон [[Република Србија]], се протега во правец [[запад]]-[[исток]], во должина од 263 км. Низ нејзината должина границата пресекува 7 гранични премини, 6 планини, 1 клисура, 3 поголеми реки итн. Границата почнува од врвот [[Шерупа]] (2.092 м), кој претставува тромеѓа помеѓу [[Република Албанија]], [[Република Косово]] и [[Република Македонија]]. Уште во самиот почеток границата го пресекува горниот дел од сливното подрачје на реката [[Радика]] и граничниот премин [[Гора]]-[[Рестелница]] од каде што кон [[исток]] почнува да се искачува и понатаму води по централното планинско било на [[Шар Планина]], сè до врвот [[Љуботен]] (2.499 м). Од тука, од врвот [[Љуботен]], граница се спушта пресекувајќи го патниот правец [[Тетово]]-[[Урошевац]]-[[Приштина]], каде што се наоѓа граничниот премин [[Јажинце]], од таму се спушта во Качаничката Котлина и ја сече реката [[Лепенец]]. Тука границата ги пресекува железничкиот премин [[Скопје]]-[[Приштина]], со железничкиот премин [[Волково]], и автопатот [[Скопје]]-[[Приштина]] и преминот [[Блаце (Чучер-Сандево)|Блаце]]. Од тука границата продолжува и се искачува на планината [[Скопска Црна Гора]], од каде што се спушта во Кумановско-прешевската повија и ги пресекува локалниот премин [[Сопот]], со патот [[Куманово]]-[[Бујановац]], потоа железничката пруга, и автопатот [[Куманово]]-[[Врање]], и премиот [[Табановце]]. Уште понаисток, границата се искачува на ниската планина [[Руен]], а потоа се спушта и ја пресекува реката [[Пчиња]], како и патот [[Куманово]]-[[Прохор Пчињски]], со меѓудржавниот премин [[Пелинце]]. Искачувајќи се во источниот правец на планините [[Козјак]], [[Герман]] и [[Билино|Билина Планина]], границата завршува на врвот Копрвија (1.315 м), кој претставува тромеѓа помеѓу [[Република Македонија]], [[Република Бугарија]] и [[Република Србија]]. '''Источната граница''' кон [[Република Бугарија]] се протега во меридијански правец, со мал лачен облик. Во долната половина вушнот се граничи со областа [[Пиринска Македонија]], присилно припоена кон Бугарија. Границата е долга 177 км и низ својата должина таа пресекува 4 гранични премини, 5 планини, 1 котлина и една поголема река ([[Струмица (река)|Струмица]]). Од врвот Коприва границата се спушта до граничниот премин [[Деве Баир]] (1.160 м), односно на сообраќајниот пат [[Крива Паланка]]-[[Ќустендил]]. Од тука, таа почнува да се искачува на [[Осоговски Планини]], на врвот [[Руен]] (2.225 м), од каде што постепено се спушта и го пресекува планинското било. Пред да почне да го расекува целото било на планината [[Влаина]], границата ја сече и сообраќајницата [[Делчево]]-[[Благоевград]], со граничниот премин [[Делчево]]. Од планината [[Влаина]], границата се искачува на [[Малешевски Планини]], на нивниот највисок врв [[Ченгино Кале]] (1.745 м), од каде што се спушта кон граничниот премин [[Клепало (граничен премин)|Клепало]] ([[Црна Скала]], 1.290 м). Преку овој висок планински преслап, границата се искачува на планината [[Огражден]], која ја пресекува и потоа се спушта во Струмичката Котлина пресекувајќи ја заедно со автомобилскиот патен правец [[Струмица]]-[[Петрич]], односно граничниот премин [[Ново Село]] и реката Струмица. Источната граница завршува искачувајќи се по планината [[Беласица]], доаѓајќи на врвот [[Тумба (врв)|Тумба]] (1.881), кој претставува тромеѓа помеѓу [[Република Македонија]], [[Република Грција]] и [[Република Бугарија]].<ref>Национална географија за втора година реформирано гимназиско образование - стр. 15</ref> '''Јужната граница''' кон соседна [[Република Грција]] се протега во напореднички правец [[исток]]-[[запад]] во должина од 262 км. Поточно, по целата должина таа се граничи со [[Егејска Македонија]], присилно припоена кон Грција со Букурешкиот договор од 1913 г.. Низ нејзината должина таа пресекува 3 гранични премини, 5 планини, 4 котлини, 2 езера и најголемата македонска река [[Вардар]]. Од врвот [[Тумба (врв)|Тумба]], во напореднички правец границата минува по сртот на планината [[Беласица]], од каде се спушта и ги сече [[Дојранско Езеро]], автомобилскиот пат [[Стар Дојран]]-[[Кукуш]] и граничниот премин [[Дојран]]. Границата продолжува и ја пресекува Гевгелиско-валандовската котлина, меќународниот патен правец Е-75 и реката [[Вардар]], како и меѓународната железничка линија [[Гевгелија]]-[[Сехово]] (Идомени)-[[Солун]], како и автомобилскиот граничен премин [[Богородица]]. Движејќи се кон запад границата се искачува на планината [[Кожуф]] и минува преку високите планински врвови [[Зелен Брег]] (2.171 м) и [[Дудица]] (2.132 м), а потоа се спушта на пониската планина [[Козјак]], и од тука се искачува на планината [[Ниџе]], која ја пресекува заедно со највискиот врв [[Кајмакчалан]] (2.520 м). Оваа граница ја пресекува и најголемата македонска котлина, [[Пелагонија]], заедно со автомобилскиот пат [[Битола]]-[[Лерин]] и граничниот премин [[Меџитлија]], како и железничката пруга, заедно со граничниот премин [[Кременица]] (кој веќе не е во фонкцуја неколку години). Од пелагониското рамниште границата се искачува на [[Баба Планина]] пресекувајќи ја заедно со врвот ’[[Ржана]] (2.334 м). Оттука границата повторно се спушта, но сега во Преспанската Котлина, односно го пресекува [[Преспанско Езеро]] во напореднички правец сè до тромеѓата помеѓу [[Република Македонија]], [[Република Грција]] и [[Република Албанија]]. [[Податотека:Border Bllatë Bllato.jpg|мини|250px|лево|Граничниот премин Блато]] [[Податотека:St. Naum Monastery 9.JPG|мини|250px|лево|Граничниот премин Св. Наум]] '''Западната граница''' кон соседна [[Република Албанија]] се протега во приближно меридијански правец [[југ]]-[[север]] во должина од 192 км. Низ нејзината должина таа пресекува 4 гранични премини, планини, 2 езера, 1 котлина и една поголема река, реката [[Црн Дрим]]. Јужно од островот [[Голем Град]] во [[Преспанско Езеро]], каде се наоѓа тромеѓата помеѓу [[Република Македонија]], [[Република Албанија]] и [[Република Грција]], почнува западната граница. Таа постепено се искачува на планината [[Галичица]], претходно пресекувајќи го автомобилскиот пат [[Ресен]]-[[Горица (Албанија)|Горица]] (Корча), односно граничниот премин [[Стење]]. Оттука границата стрмно се искачува до највисоките врвови на [[Галичица]]. Во речиси ист наклон, но сега надолу по западната планинска страна границата се спушта кон [[Охридско Езеро]], при што претходно заедно со граничниот премин [[Св. Наум]], со патниот правец [[Охрид]]-[[Подградец]]. Во приближно северозападен правец границата продолжува како водна, за да потоа скршне во западен правец, пресекувајќи ги патниот правец [[Струга]]-[[Елбасан]] и граничниот премин [[Ќафасан]]. Во меридијански правец границата се искачува по билото на планината [[Јабланица]]. Од тука таа се спушта во Дебарската Котлина, а исто така ја пресекува и реката [[Црн Дрим]] и граничниот премин [[Блато]]. На крај границата повторно се искачува на највисоките делови на планините [[Крчин]], [[Дешат]] и [[Кораб]], односно пресекувајќи го највисокиот врв во [[Македонија]], [[Голем Кораб]] (2.764 м), највисокиот планински превој [[Голема Корабска Врата]], завршува со врвот [[Шерупа]], кој всушност е тромеѓата помеѓу [[Република Македонија]], [[Република Албанија]] и [[Република Србија]]. Границите кон [[Србија]], [[Бугарија]], [[Албанија]] и [[Грција]] не се етнички, бидејќи во Пиринскиот и Егејскиот дел на [[Македонија]], како и во областите [[Мала Преспа]], [[Голо Брдо]] и [[Гора]] живее значителен број македонско население, кое не ги ужива сите [[граѓански права]].<ref>Национална географија за втора година реформирано гимназиско образование - стр. 16</ref> Во овие граници [[Република Македонија]] зафаќа површина од 25.713 км². Контурите на државната територија се неправилни, но сепак личат на [[елипса]]. [[Република Македонија]] спаќа во групата мали држави и во групата континентални држави кои немаат излез на [[море]]. Во воздушна линија [[север]]-[[југ]] [[Република Македонија]] се протега во должина од околу 155 км, а во воздушна линија [[исток]]-[[запад]] во должина од околу 215 км. Во своите етнички граници [[Македонија]] зафаќа површина од 68.451 км². Од нив на [[Република Македонија]] и припаѓаат само 25.713 км² или 37,5%, потоа 34.411 км² (50,3%) се наоѓаат во [[Грција]], па 6.789 км² (9,9%) во [[Бугарија]], во [[Албанија]] има 802 км² (1,2%) и во [[Србија]] 727 км² (1,1%).<ref>Национална географија за втора година реформирано гимназиско образование - стр. 17</ref> == Тектонски еволуции на Македонија == Во поглед на тектонската еволуција [[Република Македонија]] се одликува со сложена тектонска структура. Просторот на [[Република Македонија]] се одликува со [[геосинклинала|геосинклиналичен]] тип на развиток, односно нејзиниот [[релјеф]], главно е создаван во геосинклиналата [[Тетида]]. Во почетниот стадиум, од јадрото на [[Балканскиот Полуостров]], само Родопите и Пелагонидите претставувале заеднички [[остров]] на големото [[море]] ([[океан]]) [[Тетида]]. Подоцна, во стариот палеозоик, тие се разделиле и самостојно се развивале, така што во просторот помеѓу двете маси почнала да се оформува вардарската зона, како длабок ров, а на западниот дел од Пелагониската зона се создала Западномакедонската зона. Ваквата тектонска еволуција на четири посебни структурни зони егзистирала најдолго во геолошката еволуција. Западномакедонската зона, Пелагонискиот масив и Вардарската зона, и покрај тоа што имаат свои специфичности, сепак, заедно се развивале и се вклопиле во развитокот на поголемата [[Динарска геотектонска единица]]. Родопската зона пак, издвоена започнала самостојно да се развива. При дефинитивното оформување на релјефот на [[Република Македонија]], се создадени четири посебни структурни зони, кои имаат свои посебни геолошки одлики, состав, тектонска структура и еволуционен развиток: * [[Родопска зона]]; * [[Вардарска зона]]; * [[Пелагониска зона]]; * [[Западномакедонска зона]].<ref>Национална географија за втора година реформирано гимназиско образование - стр. 21</ref> '''Родопската зона''' ги зафаќа источните делови на [[Република Македонија]], вклучувајќи ги планините [[Беласица]], [[Плачковица]], [[Огражден]], [[Малешевски Планини]], [[Осогово]], [[Герман]] и [[Козјак]]. Но, оваа зона продолжува и на исток во [[Република Бугарија]]. Старата кристалеста маса на Родопите под дејство на тектонско раседнување е раздробена на одделни блокови, поточно на планини, како хорстови (како [[Беласица]]) и на котлини (Струмичко-радовишката, Бероваската, Кривопаланечката, Кочанската и Овчеполската Котлина), од кои некои претставуваат ровови (на пр. Струмичката котлина). Ваквиот релјеф подразбира застапеност на типични структури на антиклинориум (сложени испактнати земјишни облици) и синклинориум (сложени вдлабнати земјишни облици). Во оваа зона, помеѓу планините и котлини се појавуваат специфични единици на раседи на кои се појавуваат [[термоминерални извори]], како, на пример, [[Кочанска Бања]] и [[Струмичка Бања]] - [[Бања Банско]]. Границата на оваа зона, приближно се протега во правец од [[Дојранско Езеро]]-[[Струмица]]-источно од [[Радовиш]]-[[Кочани]]-источно од [[Злетово]]-[[Страцин]]-[[Руен]] и продолжува кон [[Јужна Србија]]. '''Вардарската зона''' го зафаќа централниот дел на [[Република Македонија]]. Почнува од [[Солун]], потоа се протега по долината на реката [[Вардар]], преку Скопската Котлина и планината [[Скопска Црна Гора]] продолжува на север во [[Србија]]. Всушност, вардарската зона е длабок тектонски ров кој се наоѓа помеѓу Родопската зона на исток и Пелагониската зона на запад. Овој тектонски ров е распарчен со длабоки раседи, но и со блокови и хорстови со различни димензи. По должината на раседите настанале лушпести навлекувања по целата должина на оваа зона. Со оживувањето на раседите во оваа зона се предизвикуваат хоризонтални и вертикални нарушувања на блоковите и лушпестите навлекувања, поради што во Вардарската зона има чести земјотреси. На запад границата на оваа зона приближно започнува од планината [[Ниџе]] со [[Кајмакчалан]]-[[Козјачки Камен]], селото Извор, источните падини на [[Китка]], [[Водно]], [[Жеден]], [[Радуша]] и продложува кон [[Косово]], [[Србија]] и [[Црна Гора]]. '''Пелагониската зона''' ја опфаќа Пелагониската Котлина и планините кои се издигнуваат источно и северно од неа. Поточно, од источната страна таа ги опфаќа планините: [[Ниџе]], [[Селечка Планина]], [[Дрен (планина)|Дрен]], [[Бабуна]], [[Караџица]], [[Сува Планина]], а завршува со долината на реката [[Треска]]. Од северната страна таа го опфаќа целиот масив на [[Мокра Планина]], со планините: [[Даутица]], [[Јакупица]], [[Голешница]], [[Караџица]] и [[Китка]]. Исто така, оваа зона од сите страни е разделена со раседи и посред морфотектонските одлики се дели на два дела. Границата помеѓу нив ја формираат мермерите на [[Плетвар]] и на [[Сивец]]. Северниот дел е составен од Бабунската и Голешничката антиклинала и од Караџичката синклинала, додека јужниот дел го сочинуваат Прилепската и Подмолската антиклинала и Мариовската синклинала. Всушност, во структурна смисла Пелагониската зона е сложен [[хорст]]-[[антиклинориум]]. Исто така, во средишниот дел на Пелагониската Котлина, во таканаречената [[Тополчанска Греда]], се наоѓаат блокови од стари карпи, кои се сметаат за реликти на пелагонискиот [[хорст]] - [[антиклионориум]], а тоа покажува дека настанало тонење на старата маса и на тој начин била формирана денешната котлина. Приближната граница на оваа зона на запад почнува во следниот правец: јужно од селото [[Лажец]]-[[Битола]]-[[Дебреште]]-[[Македонски Брод]]-западно од река [[Треска]]- до [[Матка]].<ref>[http://www.freewebs.com/geografija-bt/Geoloska%20evolucija%20na%20Makedonija.doc Геолошка еволуција на Македонија]; документ во Microsoft Word</ref> '''Западномакедонската зона''' ја зафаќа цела [[Западна Македонија]], почнувајќи од [[македонско-грчката граница]] на југ до македонско-српската граница на север и западно од Пелагониската зона сè до македонско-албанската граница. Таа претставува висок планински релјеф, во кој се наоѓаат хорстови, депресии и длабоки раседи. Оваа зона настанала под дејство на интензивните процеси на хоризонталните и вертикалните тектонски движења. Во оваа зона се среќаваат повеќе издигнати хорстови како, на пример, во вид на хорст издигнатиот блок- планина [[Пелистер]]-[[Баба Планина|Баба]], планините [[Галичица]]-[[Кораб]]-[[Шар Планина]] и др. Структурните облици се формриани со длабоки раседи, но и преку хоризонтални набирања кои настанале за време на алписката [[орогенеза]]. Карактеристичен пример на синклинален блок, кој од сите страни е опкружен со длабоки раседи е планината [[Бистра]]. Карактеристични котлини-депресии се: Охридско-Струшката котлина, Преспанската, Кичевската, Полошката, Дебарската, Мавровската и котлината [[Дебрца]]. И денес во овие котлини е активна [[радијална тектоника]] и во значителна мера таа покажува голем интензитет, претставен со сеизмичност, односно со појава на земјотреси.<ref>Национална географија за втора година реформирано гимназиско образование - стр. 23</ref> == Сеизмички одлики == {{Главна|Сеизмички одлики на Македонија}} Во однос на тектонскиот состав на [[Република Македонија]], таа сѐ уште не е стабилизирана. Тектонските поместувања кои се претставени преку сеизмичката активност, продолжуваат да се јавуваат и ден денес, а особено се чести во зоните на депресиите - котлините и раседните линии. Од аспект на сеизмичноста во [[Република Македонија]] се забележуваат три сеизмички зони со четири епицентрални подрачја, односно подрачја на тектонски јазли. Трите сеизмогени зони на [[Република Македонија]] се: * [[Дримска сеизмичка зона]]; * [[Вардарска сеизмичка зона]]; * [[Струмичка сеизмичка зона]]. Четирите епицентрални зони или тектонски јазли на [[Република Македонија]] се: * [[Пехчевско земјотресно подрачје]] (до 10 степени во [[1904]] [[година]]); * [[Валандовско земјотресно подрачје]] (до 10 степени во [[1913]] [[година]]); * [[Скопско земјотресно подрачје]] (до 9 степени во [[1963]] [[година]]); * [[Дебарско земјотресно подрачје]] (до 9 стпени во [[1967]] [[година]]). Речиси цела [[Република Македонија]] е сеизмички активно подрачје, освен [[Пелагонија]]. Според статистичките податоци, од сите европски земји, во [[Република Македонија]] се јавуваат само 8% од земјотресите, што значи дека земјотресно таа е многу активна. Така, во периодот помеѓу [[1904]] и [[1994]] [[година]], во [[Република Македонија]] имало 10 силни земјотреси, со интензитет од 8 до 10 степени според Меркалиевата скала. Со оваа се потврдува сеизмичката активност на [[Република Македонија]]. Според тоа, познавањето на нејзината тектонска структура е од големо значење за повеќе стопански гранки, а особено за градежништвото.<ref>[http://www.igeografija.mk/Portal/?p=323 Земјотресите во Валандово и Валандовско во периодот мај-јуни 2009 година]; преземено од Игео портал</ref> Во функција на истражувањето на сеизмичноста на [[Република Македонија]], изградена е мрежа од сеизмолошки станици со аналогни сеизмограми, телеметриски станици со дигитални сеизмометри. Главен републички центар е [[Скопје]], а регионалните центри се наоѓаат во [[Охрид]] и во [[Валандово]]. Освен во овие три града сеизмолошки станици има и во: [[Дебар]], браната [[Матка]], [[Дошница]]-[[Демир Капија]], Браната [[Стрежево]], [[Крива Паланка]], с. [[Горно Врановци]] и во [[Берово]].<ref>[http://www.utrinski.com.mk/?ItemID=AEEBCF212D504541B65564E13296F48E Земјотресите се вообичаена појава за Македонија]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}; преземено од Утрински весник (26.05.2009)</ref> == Геолошка еволуција и геолошки состав == [[Република Македонија]] има многу сложена геолошка градба. Така, според геолошката еволуција и геолошкиот состав, на територијата на [[Република Македонија]] се наоѓаат карпи од речиси сите геолошки ери и периоди од преткамбриум до најмладиот квартерен период. '''Преткамбриумска ера''' во [[Република Македонија]] е претставена преку најстарите карпи. Во оваа ера, Родопската, Вардарскаta и Пелагониската зона претставувале целина и таа била дел од еден поголем [[остров]], опкружен со водата на морeто-океан [[Тетида]]. Само западниот дел на [[Република Македонија]], т.е. Западно-македонската зона била покриена со вода, односно тогаш таа била дел од Динарската геосинклинала потопена со вода, која пак, била дел од морето-океан [[Тетида]]. На почетокот на '''палеозојската ера''' (стар палеозоик) настанало кршење на старата Родопска маса во централниот дел на [[Република Македонија]], при што се формирал голем тектонски ров, Вардарската зона која била потопена со водата од океанот [[Тетида]] речиси во целиот палеозоик поголемиот дел од Родопската и Пелагониската зона претставува копно-остров, опкружен со вардарската и со Западно-македонската зона кои биле под [[вода]], односно дел од морето-океан Тетида. Во вториот дел од [[палеозоик|палозојската ера]], во карбонско-пермскиот период, настанало издигнување на копното и спуштање на морето. Тогаш речиси целата територија на [[Република Македонија]] претставувала копно. Во '''мезозојската ера''' за време на тријасот, Родопската и Пелагониската зона претставувале копно додека, поголем дел од Вардарската и Западно-македонската зона биле покриени со [[вода]]. Во тој период во [[Република Македонија]] владеела [[тропска клима]]. Кон крајот на [[тријас]] и за време на [[јура]] настанал период на издигнување на копното и повлекување на морето од поголемиот дел од територијата на [[Република Македонија]]. Под вода останал само дел од Вардарската и дел од Западно-македонската зона. Во следниот креден период настапил период на голема трансгресија и тогаш настапило морето, особено во Вардарската и Западно-македонската зона, додека останатите делови на [[Република Македонија]] и понатаму останале издигнато копно. Во '''кенозојската ера''' или во геолошката историја позната како [[нов век]], во терциерниот период во три дела на [[Република Македонија]] навлегувала морската [[вода]]. Вардарската зона претставувала најголема водна површина, исполнета со вода сè до Кумановската котлина. Од долината на реката [[Струма]] морската вода навлегувала во областа [[Пијанец]] и [[Славиште]], а во западномакедонската зона водата навлегла во Охридско-струшката котлина. Оваа водна површина со формираните заливи била дел од Палеогеното Море. Во терциерот се појавиле неколку активни [[вулкански области во Македонија|вулкански области]], од кои најзначајни се: Злетовско-кратовската, Кожуфската и Мариовско-кајмакчаланската вулканска област.<ref>Национална географија за втора година реформирано гимназиско образование, стр. 25</ref> Во '''неогенот'''(вториот дел од терциерниот период), настанало спуштање на земјиштето во [[Егејско Море]] при што Палеогеното Море се повлекло од територијата на [[Република Македонија]]. Како резултат на силните орогени движења се создале бројни котлини во [[Република Македонија]], во кои и понатаму останала водата од [[Палеогено Море]], но сега во вид на езера. Така, во тоа време во Вардарската зона егзистирале повеќе езерски басени: Скопски, Овчеполски, Кумановски, Велешки, Тиквешки, Раечки, Кратовско-злетовски, Кочански, гевгелиски и Дојрански басен. Во Родопската зона биле создадени езерските басени: Малешевски, Струмичко-радовишки, Делчевско-пехчевски, Каменички, Градечко-пекљански, Славишки и други. Во Пелагониската зона биле формирани неколку езерски басени: Пелагониски, Мариовски, Богомилско-бабунски и други помали. Во Западно-македонската зона постоеле следниве езерски басени: Полошки (Тетовско-гостиварски), Кичевски, Дебарски, Охридско-струшки, Преспански и помалите Бродски, Пискупштински, Арбиновски и други. Кон крајот на терциерниот и на почетокот на квартерниот период (од ледничко-дулувијалната епоха), завршила езерската фаза на територијата на [[Македонија]]. Преку новоформираните речни долини истекле сите езера, а останале само оние кои постојат и ден денес: [[Охридско Езеро]], [[Преспанско Езеро]] и [[Дојранско Езеро]]. Во '''квартерниот период''', особено во дилувијалната епоха, во текот на плеистоценот повисоките планини и планинските реки биле прекриени со ледници. Со активен процес на глацијација, при што се создале леднички облици - циркови, валови и големи моренски наслаги и бадеми, биле зафатени планините: [[Шар Планина]], [[Галичица]], [[Враца]], [[Рудока]], [[Кораб]], [[Дешат]], [[Стогово]], [[Караорман]], [[Јабланица]] и [[Баба (планина)|Баба]] со [[Пелистер]] во Западномакедонската зона. Во Пелагониската зона со глацијација биле зафатени планините: [[Даутица]], [[Јакупица]] и [[Караџица]]. Со помал степен на глацијација била зафатена планината [[Ниџе]] со врвот [[Кајмакчалан]]. Во Вардарската зона имало помал степен на глацијација на планината [[Кожуф]]. Со малку поголема глацијација биле зафатени планините од Родопската зона, особено планината [[Осогово]] со врвот [[Руен]].<ref>[http://www.igeografija.mk/Portal/?p=876 Салаковски Езера – Горските очи на Јакупица]; преземено од порталот И-географија</ref> Според геолошкиот состав во [[Република Македонија]] има карпи од магматско, седиментно и метаморфно потекло, а нивната старост датира од преткамбриумот па се од најмладиот квартерен период. Од '''преткамбриумската ера''' како најстари карпи во [[Република Македонија]] и воопшто во светот се појавуваат: гнајсеви, микашисти, мермери, дијабази, габро, шкрилци и сл. Така, од оваа ера гнајсеви и микашасти има во Родопската зона, а во Вардарската зона и Пелагонискиот масив се јавуваат дебели наслаги на мермери, особено на [[Даутица]] и на [[Караџица]] со дебелина од 4.000 м. Од '''палеозојската ера''' на [[Осогово]], [[Плачковица]], [[Козјак]] и на други места во Родопската зона, покрај споменатите карпи, има и дијабази, шкрилци, пробиени со гранити и гарбо карпи. Во Вардарската зона е создадена таканаречената „велешка серија“, која во тесен појас се протега од Качаничката клисура, сè до [[македонско-грчката граница]]. Од оваа серија најзастапени карпи се: микашестите, шкрилците, варовниците и мермерите. Во Пелагониската зона, исто така, има гнајсеви, микашисти, шкрилци, мермери, гранити и др. Во Западномакедонската зона, во девонскиот еприод, биле создадени и најголем дел од планините во [[Западна Македонија]]: [[Бистра]], [[Стогово]], [[Караорман]], [[Илинска Планина]], [[Галичица]] и [[Јабланица]]. Тогаш, оваа област, била дел од Динарската геосинклинала потопена со вода и претставувала област на интензивна леитолошка седиментација. Липолошките карпи се претставени со: филити, аргилишисти, песочници, конгломерати, графитни шкрилци и мермеризирани варовници. Тука вкупната дебелина на девонскиот комплекс е околу 3.000 м. Во вториот дел од палеозојската ера, во карбонскиот и пермскиот период, кога [[Република Македонија]] претставувала копно, сепак никаде нема примероци на карпи од тоа време. По се изгледа, поради тоа [[Република Македонија]] е сиромашна со квалитетен [[јаглен]]. Но, затоа пак, како резултат на херцинската орогена фаза и во [[Република Македонија]] имало изливи на [[гранитска магма]]. Така, тогаш во источниот дел на [[Република Македонија]] се формирале огражденскиот и делчевскиот гранитски масив, а во западниот дел на [[Македонија]] се создале вруточкиот и дел од прилепскиот гранитски масив. Во '''Мезозојската ера''' постоеле добри услови за формирање на седиментни карпи, особено на варовници и флишни творби. Некои карбонатни карпи имаат црвена боја, што укажува на тоа дека за време на тријаскиот период во [[Република Македонија]] владеела [[тропска клима]]. До тријаски карбонатни карпи се создадени голем број планини: [[Кораб]], [[Дешат]], [[Стогово]], [[Бистра]], [[Јабланица]] и [[Галичица]]. Од времето на јура има само варовници кај [[Демир Капија]] во долниот тек на реката [[Пчиња]] и на [[Скопска Црна Гора]]. Во [[јура]], климатските услови биле поволни за развој на животинскиот свет. Во оваа време живееле и доминирале огромни животни од типот на диносаоруси, тираносаоруси, бронтосаоуруси и др. Во следниот, креден период - горна креда, во [[Република Македонија]] настапува период на голема [[трансгресија]] и настапило морето и тоа особено во Вардарската зона и во некои делови на Западномакедонската зона. од овој период во Вардарската зона има големи наслаги на варовници и флишни седименти уи тоа од [[македонско-грчката граница]] сè до Качаничката клисура, а во Западномакедонската зона по должина на македонско-албанската граница и по долината на реката [[Радика]].<ref>Национална географија за втора година реформирано гимназиско образование - стр. 28</ref> Во '''Кенозојската ера''' оставило траги таканареченото Палеогено Море, во вид седиментни карпи, и тоа: песочници, лапорци, глиници и варовници. На некои места, се појавува и [[јаглен]], а се смета дека на поголеми длабочини може да се открие и присуство на [[нафта]]. Во таканаречената неогена езерска фаза се наталожиле повеќе видови глини, песоци, [[чакал]] и сл. Во Скопското Езеро се наталожиле големи слоеви од дијатомејската земја. Големи наслаги на јаглен-лигнит се наталожиле во Пелагониското Езеро, како и во многу други котлини каде исто има значителни наслаги на [[јаглен]]. Посебна одлика на кенозојската ера, а особено за терциерот, е тоа што на територијата на [[Република Македонија]] се јавуваат неколку вулкански области, каде што се создале богати наоѓалишта на олово-цинкови руди (Злетовско-кратовската вулканска област), потоа на опалит и на кварцити познати под името силекс. Во вулканските области има и лежишта на антимонска, арсенова руда и руда на [[никел]] (Кожуфска вулканска област), како и појава на [[халаузит]] - вид [[каолин]], и на [[перлит]] (во Мариовско-кајмакчаланската вулканска област).<ref>Национална географија за втора година реформирано гимнзиско образование - стр. 29</ref> == Релјеф == {{Главна|Релјеф во Македонија}} === Општи одлики на релјефот === [[Податотека:Карта на Р Македонија - релјеф.gif|мини|лево]] Во поглед на општите релјефни одлики, [[Република Македонија]] е претежно планинско-котлинска земја. Дури 80% од целокупната територија на државата се планини, додека само 20% се зарамнето ниско земјиште. Просечната височинана релјефот на [[Република Македонија]] изнесува 829 м. Најниската надморска височина е 44 м во близина на [[Гевгелија]], на местото каде што реката [[Вардар]] ја напушта територијата на [[Република Македонија]] и оди кон [[Грција]], додека за највисока надморска височина се смета врвот [[Голем Кораб]] на планината [[Кораб]] со височина од 2.764 м или релативната височина на територијата на [[Република Македонија]] е 1720 м.<ref>[http://geograf.50webs.com/STRUCEN%20KADAR/Ivica%20Milevski/Geografski%20sajt/Reljef.htm Релјефна структура и општи одлики на релјефот]</ref> Гледано хипсометриски земјиштето до 500 м надморска височина зафаќа 25,3% од површината на [[Република Македонија]]. Од 500 до 1.000 м надморска височина изнесува 44% или земјиштето вкупно до 1.000 м зафаќа површина од 69,3% од територијата на [[Република Македонија]]. Практично тоа е просторот во кој се наоѓаат селските населби и каде има добри услови за развој на земјоделските култури. Преку овие показатели може да се види дека релјефот на [[Република Македонија]] е доста интересен, односно има разновидни земјишни облици. Тој е составен од рамничарски предели, котлини, речни долини, ридови, ниски, средни и високи планини, висорамнини и други голем број помали земјишни облици. Така во целина, територијата на [[Република Македонија]] претставува [[мозаик]] кој личи на [[шаховска табла]], каде црните полиња се вдлабнатините, а белите полиња се сите возвишенија. Релјефот на [[Република Македонија]] е создаван под дејство на надворешшни и внатрешни сили низ долготрајни и мошне сложени природни процеси. Главната улога во создавањето на крупниот релјеф имале внатрешните сили, пред сè тектонските движења кои настанале во одредени периоди во минатото. Така под влијание на тектонските движења, под влијание на силни земјотреси и големи вулкански ерупции, се предизвикало издигање и спуштање ан Земјината кора, при што се создале разновидни земјишни облици, како што се: тимори, хорстови, депресии или тектонски потонатини, набори, раседи, вулкански купи и вулкански кратери. На ваков начин настанале покрупни облици на релјефот: планините и котлините.<ref>Географија за VI одделение за основно образование - стр. 10</ref> Во далечното минато, пред многу милиони години, поголемиот дел од [[Република Македонија]] го зафаќал старото [[Родопско копно]], кое всушност, било остров од големото [[море]] ([[океан]]) [[Тетида]]. Подоцна, под дејство на тектонските движења, на ова [[копно]] се создале многубројни пукнатини, при што некои делови од копното се издигнувале, а некои се спуштале. Со овие процеси во родопскиот простор настанале старите грамадни планини.<ref>Географија за VI одделение за основно образование - стр. 11</ref> На запад од Родопското копно и понатаму постоело пространото [[море]] ([[океан]]) [[Тетида]], во кое се наталожувале дебели слоеви на варовници и други седиментни карпи. Подоцнна со Аплско-хималајската орогенеза, од тие слоеви се издигнале младите верижни планини кои му припаѓаат на Шарскиот планински предел. Низ геолошкото минато силните тектонски движења биле проследени со силни и чести земјотреси, но и со жива вулканска активност. Така под дејство на вулканите биле создадени вулканските кратери и вулканските купи. Низ долгиот временски период, под дејство на надворешните сили, се менувале крупните земјишни облици и врз нив се создале многубројни помали морфолошки облици. Такви помали морфолошки облици се: палеорелјефните, флувијалните, абразивните, карстните и ледничките земјишни облици. Според тоа, во релјефот на [[Република Македонија]], според настанувањето јасно можат да се издвојат два планински предели. [[Рилско-родопски Масив]] како област на [[стари грамадни планини]] и котлини и [[Шарски планински предел]] како област на [[млади верижни планини]].<ref>Национална географија - втора година реформирано гимназиско образование - стр. 31</ref> === Рилско-родопски Масив === {{Главна|Родопска зона}} Рилско-родопскиот Масив зафаќа најголем дел од територијата на [[Република Македонија]]. Тој се протега од границата со [[Бугарија]] на [[исток]] до Преспанската, Кичевската и Полошката Котлина на [[запад]], и до границата со [[Грција]] на [[југ]], до границата со [[Србија]] на [[север]]. Рилско-родопскиот Масив е дел од старото [[родопско копно]]. Тоа е најстаро [[копно]], не само на територијата на [[Република Македонија]], туку на целиот [[Балкански Полуостров]]. Овој предел е составен од [[стари грамадни планини]], бројни котлини и речни долини. Поради долготрајното дејство на надворешните сили, старите грамадни планини имаат заоблени планински врвови и широки била, а повеќето од нив се со благо наведнати планински страни и со помала височина. Според геолошкиот состав, Рилско-родопскиот Масив претежно е составен од стари магматски и метаморфни карпи, а делумно од помлади седиментни карпи. Најзначајни се: гнајсеви, гранити, микашисти, дијабази, амфиболи, шкрилци, мермери, варовници итн. Освен тоа, на многу места се застапени и вулканските карпи, чија појава се објаснува со интензивните вулкански ерупции, потоа има длабоки раседни линии, термо-минерални извори, како и појава на разни метални ([[олово]], [[цинк]], [[бакар]], [[железо]]) и [[неметални руди]] ([[опалит]], [[кварцит]], [[гранит]], [[фелспат]] и др.). Според географската положба и природните одлики на одделните делови Рилско-родопскиот Масив се дели на три помали географски целини: [[Источно-вардарска група планини и котлини]], [[Ниска Македонија]] или [[Повардарие]] и [[Западновардарска група планини и котлини]] или [[Пелагонски масив]], односно [[Пелагониди]]. ==== Источно-вардарска група планини и котлини ==== [[Податотека:Kalabak IMG 4600.jpg|мини|лево|Поглед кон врв Радомир (Калабак)]] Планините и котлините од Источновардарската група се наоѓаат во источниот дел на [[Република Македонија]], помеѓу македонско-бугарската граница на [[исток]] и Вардарската долина на [[запад]], или поточно Поварадарието, од каде што се одделени со [[Дојранска Котлина]], планината [[Плавуш]], [[Градешка Планина]] и [[Конечка Планина]] и источниот дел на [[Скопска Црна Гора]]. Според начинот на создавањето, составот на земјиштето, изгледот и другите одлики, планините од оваа група се вистински родопски планини.<ref>Национална географија - втора година реформирано гимназиско образование - стр. 33</ref> Во групата планини од овој предел се издвојуваат: [[Беласица]], [[Огражден]], [[Малешевски Планини]], [[Плачковица]], [[Осогово]], [[Герман]], [[Козјак]] и [[Скопска Црна Гора]].<ref>Географија за VI одделение за основно образование - стр. 12</ref> '''Котлини''' во оваа група се: [[Струмичко-радовишка Котлина]], [[Малешевска Котлина]] ([[Беровска Котлина]]), [[Делчевска Котлина]] ([[Пијанец]]), [[Кочанска Котлина]], [[Овчеполска Котлина]], [[Кумановска Котлина]] ([[Жеглигово]]) и [[Кривопаланечка Котлина]] ([[Славиште]]). Овие котлини имаат големо стопанско значење особено за развојот на земјоделството. Тие се создале при тонењето на Родопската зона и во почетокот биле исполнети со [[вода]], така што денес се покриени со големи наслаги на [[песок]] и [[глина]]. [[Податотека:Ograzden IMG 4585.jpg|мини|десно|Поглед од Беласица кон Огражден]] Меѓу нив најпозната и најголема е Струмичко-радовишката Котлина. Таа се наоѓа во источниот дел на [[Република Македонија]] и се вбројува во групата најплодни котлини во републиката. Спуштена е помеѓу планините: [[Беласица]], [[Огражден]], [[Смрдеж]] и [[Малешевски Планини]], а рамниот дел на котлината е поделен на три дела: Струмичко, Радовишко и Дамјанско Поле. Надморската височина е од 100 до 500 метри, од кои најниско е Струмичкото, а највисокот е Дамјанското Поле. Вкупната површина на котлината зафаќа 658 км². Поради поволните климатски и почвени услови во котлината успеваат: раниот зелнчук, [[памук]], [[афион]], [[винова лоза]], [[кикирики]] и др. На многу места во котлината, месното население месното население направило голем број на оранжери-пластеници. На работ на котлината во подножјето на планината [[Беласица]] се наоѓа и [[Бања Банско]].<ref>Географија за VI одделение за основно образование - стр. 13</ref> Во Кочанската Котлина успева оризот, во Малешевската, Пијанец и Кривопаланечката Котлина успеваат овошките и градинарските култури, додека во Кумановската и Овчеполската Котлина успеваат житните и индустриските растенија.<ref>Национална географија - втора година реформирано гимназиско образование - стр. 35</ref> Во овој простор се одделуваат и следните природно-етнографски целини: [[Јуруклуци]], [[Малешево]], [[Пијанец]], [[Славиште]], [[Козјачија]] и [[Средорек (предел)|Средорек]]. {| class="wikitable" |- ! [[Котлина]] !! Површина (км²) !! Височина (метри) !! Стопанско значење |- | [[Струмичко-радовишка Котлина]] || 658 || 100 - 500 || раноградинарство |- | [[Беровска Котлина]]|| 192 || 700 - 1.000 || овоштарство |- | [[Делчевска Котлина]] || 190 || 500 - 700 || овоштарство |- | [[Кочанска Котлина]] || 345 || 200 - 500 || житни растенија - ориз |- | [[Овчеполска Котлина]] || 317 || 300 - 400 || житни растенија |- | [[Кумановска Котлина]] || 628 || 350 - 500 || житни и градинарски растенија |- | [[Кривопаланечка Котлина]] || 320 || 400 - 1.000 || житни растенија - овоштарство |- | [[Дојранска Котлина]] || 62 || 150 - 200 || градинарство |} ==== Повардарие - Ниска Македонија ==== [[Податотека:Skopje-pano.JPG|мини|лево|Поглед кон Водно од центарот на Скопје]] '''[[Повардарие]]''' или '''[[Ниска Македонија]]''' ја опфаќа речиси целата долина на реката [[Вардар]] од Дервенската Клисура на [[север]] до [[македонско-грчката граница]] на [[југ]]. Во далечното минато Вардарската долина или Повардарието било изложено на силни тектонски движења на спуштање, при што се создале големи пукнатини и се формирал тектонски ров. Подоцна, овој ров бил исполнет со вод од [[Палеогено Море]], а потоа се создале посебни езера кои биле поврзано со отоки. Во подоцнежните времиња на местото на езерата останале и денес да постојат котлини, а на местата каде што се наоѓале отоките со дејство на реката [[Вардар]] се создале денешните клисури. Со појавувањето на котлините и на клисурите, низ цело [[Повардарие]] се создала денешната композитна долина на [[Вардар]]. Денес, по долината на реката [[Вардар]], односно по целото [[Повардарие]] се наоѓаат големи наслаги од варовници, флишни седименти, песок, глина итн.<ref>Национална географија - втора година реформирано гимназиско образование - стр. 36</ref> Во [[Ниска Македонија]], карактеристични земјишни облици се котлините, клисурите и неколкуте ниски планини. '''Котлините''', во [[Ниска Македонија]] се многу значајни за развојот на земјоделството. Од Дервенската Клисура на [[југ]] по композитната долина на реката [[Вардар]] се наредени следните котлини и клисури: [[Скопска Котлина]], [[Таорска Клисура]], [[Велешка Котлина]], [[Велешка Клисура]], [[Тиквешка Котлина]], [[Демиркаписка Клисура]] и [[Гевгелиско-валадновска Котлина]] која преку [[Циганска Клисура]] е поврзана со [[Солунска Котлина]] или [[Солунско Поле]].<ref>Географија за VI одделение за основно образование - стр. 14</ref> Според површината која ја зазема, Скопската Котлина е втора по големина во [[Република Македонија]], по [[Пелагонија]]. Таа е опкружена со ограноците на повеќе планини: [[Жеден]], [[Водно]], [[Китка]] и [[Скопска Црна Гора]]. Од Полошката Котлина е одделена со Дервенската Клисура, а од Велешката Котлина со [[Таорска Клисура]]. Скопската Котлина заваќа површина од 1.840 км², а самото рамниште опфаќа површина од 815 км² и се наоѓа на надморска височина од 220 до 500 метри. котлината се одликува со најголема густина на населеност и тоа од 320ж/км².<ref>Географија за VI одделение за основно образование - стр. 15</ref> Поради топлото влијание на [[средоземна клима|средоземната клима]] особено значајни се Тиквешката и Гевгелиско-валадновската Котлина. Во нив се одгледуваат [[раноградинарски култури]], [[винова лоза]], [[бадем]]и, [[смоква|смокви]], [[калинка|калинки]] и други култури коишто претставуваат специфичен белег за котлините. {| class="wikitable" |- ! [[Котлина]] !! Површина (км²) !! Височина (метри) !! Стопанско значење |- | [[Скопска Котлина]] || 1.840 || 220 - 500 || [[градинарство]] |- | [[Велешка Котлина]] || 6 || 250 - 200 || градинарство |- | [[Тиквешка Котлина]] || 604 || 100 - 300 || [[лозарство]] |- | [[Гевгелиско-валандовска Котлина]] || 620 || 44 - 100 || [[раноградинарство]] |} [[Ниска Македонија]] е опкружена со повеќе планини. Тоа се: [[Скопска Црна Гора]], [[Серта]], [[Градешка Планина]] и [[Плауш]] од источна страна, а [[Жеден]], [[Водно]], [[Китка]], [[Клепа]] и [[Кожуф]] од западната страна. [[Податотека:Skopsko Pole.jpg|мини|десно|Поглед на источен дел на Скопската Котлина]] Од овие планини најзначајни се [[Кожуф]] и [[Скопска Црна Гора]]. [[Кожуф]] се наоѓа на границата помеѓу [[Ниска Македонија]] и Пелагонониската област. Со врвот [[Зелен Брег]] висок 2.171 м, [[Кожуф]] е највисоката планина во Повардарието. Настаната е по пат на раседнување, составена е од шкрилци, варовници, а има и траги од глацијација и од некогашна вулканска аткивност. Во просторот на планината високо се издигнуваат влуканските купи [[Васов Град]], [[Цврстец]], [[Острец]], [[Порта]], [[Чардак]] и други. Планината е богата со рудни лежишта на [[антимон]], [[арсен]], [[железо]], [[никел]], [[олово]], [[цинк]], [[бакар]] и друго. Во подножјето на планината се наоѓа и бањското лекувалиште [[Негорски Бањи]] со наоѓалиштето [[Смрдлива Вода]].<ref>Национална географија - втора година реформирано гимназиско образование - стр. 37/38</ref> [[Скопска Црна Гора]] е хорстна планина со највисок врв [[Рамно]] висок 1651 м. Настаната е по пат на раседнување а составена е од кристални шкрилци и други карпи. Целото подножје на планината е претворено во викенд зона, каде се наоѓаат голем број на луксузни вили. Природно-етнографски целини - области на Повардарието се: [[Торбешија]], [[Тополка]], [[Клепа]], [[Раец]], [[Витачево]], [[Бошава]] и [[Сландол]]. ==== Западно-вардарска група планини и котлини - Пелагониди - Пелагониска област ==== {{Главна|Пелагониска зона}} [[Податотека:Pelagonija.jpg|мини|лево|Пелагонија од височините на Баба Планина]] Планините и котлините од западно-вардарската група планини и котлини ([[Пелагониди]] или [[Пелагониска област]]) се протегаат западно од [[Ниска Македонија]] - [[Повардарие]]. Пелагониската област почнува на север од [[Сува Гора]], а на југ продолжува до [[Грција]]. На исток е одделена од [[Ниска Македонија]], а на запад од Шарската област е одделена со котлините: [[Преспанска Котлина]], [[Кичевска Котлина]], [[Полошка Котлина]], и планините [[Баба (планина)|Баба]], [[Бигла]], [[Плакенска Планина]], [[Илинска Планина]], [[Бушева Планина]], [[Песјак (планина)|Песјак]], [[Челоица]], [[Сува Гора]] и [[Жеден]].<ref>Географија за VI одделение за основно образование - стр. 16</ref> Пред да се создадат денешните котлини и планини оваа зона претставувала голем блок во вид на остров, кој бил дел од Родопското копно. Пелагониските планини морфотектонски се многу слични со Родопскиот предел. Тие настанале истовремено со Родопските Планини, а за време на аплската орогенеза се извршило раседнување на Пелагонискиот масив, и тогаш била создадена најголемата котлина [[Пелагонија]]. Пелагонидите се составени од стари грамадни планини и котлини во кои се наоѓаат стари карпи гнајсеви, гранити, микашести, шкрилци, мермери, но и понови карпи, како што се: мезозојски варовници, доломити, кенозојски-неогени глини, песоци итн. Со најновите истражувања е утврдено дека меѓу овие планини и котлини и Родпоските Планини, постои разлика во настанувањето, геолошкиот состав, начинот на раседнувањето и сл. Поради тоа планините и котлините од оваа група се сметаат за преодна или изменета област. Западновардарската група планини и котлини особено е богата со плодно земјиште, шуми, [[пасишта]], [[мермер]]и, [[неметали]], [[глина]], [[минерална вода|минерални води]] итн. [[Податотека:Pelagonian fields.jpg|мини|десно|Пелагониската Котлина на зајдисонце]] Пелагониската Котлина и долината на реката [[Треска]] ја делат Западновардарската група на источен и западен дел. Источниот дел почнува од [[македонско-грчката граница]] со планината [[Ниџе]], преку [[Селечка Планина]], [[Мариовска Котлина]], се надоврзува на планината [[Дрен]], [[Бабуна]], [[Јакупица]] со [[Даутица]] и [[Караџица]]. Западниот дел започнува со планината [[Баба (планина)|Баба]], а северно од неа се надоврзуваат: [[Бигла]], [[Плакенска Планина]], [[Илинска Планина]], [[Бушева Планина]], [[Песјак (планина)|Песјак]], [[Челоица]] и завршува со [[Сува Гора]], меѓу долината на реката [[Треска]] и котлината [[Полог]].<ref>Национална географија - втора година реформирано гимназиско образование - стр. 38</ref> Тука се најпознати планините, [[Баба (планина)|Баба]], [[Јакупица]] и [[Ниџе]]. '''Баба''' или '''Баба Планина''' е [[планина]] што се наоѓа во југозападниот дел на [[Република Македонија]], сместена неколку километри западно од [[Битола]]. Често се нарекува и '''Пелистер''' ({{Audio-ant.mk|πελιστερα|Pelistera.ogg}} - гулаб), иако тоа е само името на нејзиниот највисок врв. Според површината која ја зафаќа (436 км²) таа e тринаесетта, а според височината ([[Пелистер]], 2.601 м) трета планина во [[Република Македонија]].<ref>Географија за VI одделение за основно образование - стр. 17</ref> [[Податотека:Forest Pelister.jpg|мини|лево|Молика во националниот пар Пелистер]] Во [[1948]] година, поради особените природни убавини, историското и научното значење на шумите и шумските предели на планината Баба, еден нејзин дел со површина од 12 500 хектари, е прогласен за [[национален парк]]. (''Види: [[Пелистер (национален парк)|Национален парк "Пелистер"'']]) [[Податотека:Ниџе Планина.JPG|мини|десно|Планината Ниџе]] '''Ниџе''' е типична јужна [[планина]] во [[Македонија]], преку која води границата со [[Грција]]. Највисок врв е [[Кајмакчалан]], висок 2.521 м<ref>''Географско друштво на СР Македонија (1989). „Географски разгледи“ (27-30 издание). Скопје: Друштво.''</ref>. Според настанувањето и [[Геологија|геолошкиот]] состав, таа е слична со [[Јакупица]], [[Баба (планина)|Баба]] итн., односно настанала со [[расед]]нување во текот на [[терциер]]от. Составена е од [[Палеозоик|палеозојски]] [[шкрилци]], а во повисоките делови има [[Мезозоик|мезозојски]] [[Варовник|варовници]]. Планината Ниџе е значајна по богатството со [[шума]], планински [[пасишта]], разновидна [[фауна]]. Изобилува со специфични фаунистички типови, кои се сретнуваат од [[Средоземно Море|Средоземјето]] до [[Северна Европа]], а тука се распоредени на мал простор и тоа висински, од подножјето до врвот. Ниџе е расположена на [[македонско-грчката граница]] источно од Пелагониската Котлина и е петта по височина од планините во Македонија. На запад Ниџе се граничи со големата Пелагониска Котлина. Северозападната граница е [[Скочивирска Клисура|Скочивирската Клисура]] - [[Црна Река]] после нејзиниот голем свијок јужно од [[Селечка Планина]] до сливот на реката [[Сатока]]. Од cливот границата завртува десно на повеќе од 90 степени и се упатува во југоисточна насока до сливот во [[Градиштанска Река]]. Спротиводно од неа достигнува до изворите, одделувајќи го Ниџе од Козјак на североисток. Во Пелагониската област се наоѓа и најголемата котлина во [[Република Македонија]], [[Пелагонија]]. '''Пелагонија''' е најголемата котлина во Македонија, која самата по себе формира и посебна релјефна целина во рамките на [[Родопски релјеф|родопската група на релјеф]]. Сместена е во југозападниот дел на [[Република Македонија]] и северозападниот дел од [[Грција]]. Опфаќа површина од околу 4000 км² Природно-етнографски целини - области во Пелагонискиот масив се: [[Пелагониски Регион|Пелагонија]], [[Мариово]], [[Општина Демир Хисар|Демир Хисар]], [[Порече]] и други. === Област на млади верижни планини === ==== Шарска област на планини и котлини ==== [[Податотека:Popova-Shapka-Panoramic-View.jpg|мини|лево|Зимскиот центар Попова Шапка, на Шар Планина]] Шарската област се протега од најзападниот дел на Република Македонија. Планините од Шарскиот предел се протегаат на југ од [[македонско-грчката граница]] до македонско-српската граница на север, на запад од македонско-албанската граница до Пелагониската област на исток, од која е одделена со Преспанската, Кичевската и Полошката Котлина. Шарската област е составена од млади верижни планини кои се издигнале во кенозојската ера со алпската орогенеза. За време на дилувиумот највисоките делови од планините се наоѓале под ледници. Остатоци од ледничката ерозија денес има во речиси сите планини од овој предел, од кои, најчести се ледничките форми - циркови, валови, морени, острите планински гребени и врвови кои изгледаат како алпските предели. Шарскиот предел е богат со пасишта, шуми, но и со руди, како што се: хром, железо, манган и неметални руди: мермер, гипс итн.<ref>Географија за VI одделение за основно образование - стр. 18</ref> На Шарската област и припаѓаат младите планини: Шар Планина, Бистра, Стогово, Караорман, Јабланица, Кораб, Дешат, Крчин и Галичица. Во оваа област се наоѓаат Преспанската, Охридско-струшката, Кичеввската, Полошката, Дебарската, Мавровската Котлина и котлината Дебрца. Со долината на реките Радика и Црн Дрим и со Охридската Котлина, Шарската област е поделена на два дела: внатрешна и надворешна зона. '''Внатрешната зона''' е составена од планините: Шар Планина, Бистра, Стогово, Караорман и Галичица и котлините: Полошка Котлина, Кичевска Котлина, Дебрца и Охридско-струшката Котлина.<ref>Национална географија - втора година реформирано гимназиско образование - стр. 40</ref> [[Податотека:Небо - земја.jpg|мини|десно|Бистра Планина]] '''Шар Планина''' или скратено '''Шара''' (албански: Bjeshkët e Sharrit или Sharrа, латински: Mont Skardus) е еден од најголемите и највисоките планински масиви во Македонија. Сместена е во северозападниот дел на републиката, на границите со Косово и Албанија. Самата планина зафаќа повшрина од 1600 км. 56,25% од самиот масив ѝ припаѓа на [[Република Македонија]], 43,12% на [[Србија]], односно [[Косово]], а додека останатиот дел од 0,63% на [[Албанија]]. Нејзината должина изнесува 80 км, а широчината од 10 до 25 км. Пространото планинско [[било]] го сочинуваат две големи и пространи [[Висорамнина|висорамнини]] - [[Враца]] и [[Рудока]]. Шар Планина се наоѓа во северозападниот дел на Република Македонија. Шарпланинскиот масив се протега во правец североисток - запад – југозапад во должина од 76 км. Започнува од реката Лепенец и Качаничката Клисура на североисток, на исток границата е определена со Полошката Котлина, на југозапад Штировичката Река и изворите на Радика, на југ изворот на реката Вардар – Вруток, а на запад - надвор од територијата на Македонија, со Сириничката Жупа, реката Призренска Бистрица и нејзината долина, и жупите [[Гора (област)|Гора]] и [[Ополе (област)|Ополе]] во Косово; додека пак, во Албанија се простира од планината Калабак до Шерупа. Вкупната ширина изнесува од 10 до 25 км, а вкупната површина што ја зафаќа шарпланинската област изнесува 1600 км².<ref>Географија за VI одделение за основно образование - стр. 19</ref> [[Податотека:Galichitsa.jpg|мини|лево|Поглед кон Галичица]] Шарпланинското било е благо наведнато, заокружено, добар дел рамно, а понекаде и слегнато. Гледано од рамнината, Шар Планина има изглед на питома, лесно браносана планина, со средна висина. Меѓутоа, сепак, таа е релативно висока планина, која освен со чудесните богатства кои ги поседува, таа привлекува и со грамадноста на својата маса. Општиот изглед на Шара најсилно е изразен од југоисточната страна, каде што над тетовската котлина планината се издига до релативна височина од 2.125 м. Врвот Љуботен зазема најистакната положба на целото шарпланинско било, а највисок е врвот Титов Врв – 2.748 м. Таа припаѓа на областа која е наречена токму по неа – Шарската област, и тоа во внатрешната зона (во која уште влегуваат планините: Бистра, Стогово, Караорман и Галичица). 56,25% од самиот масив и припаѓа на [[Република Македонија]], 43,12% на [[Србија]], односно [[Косово]], а додека останатиот дел од само 0,63% на [[Албанија]]. '''Бистра''' е планина во [[Македонија]]<ref>{{наведена книга|title=Годишен зборник: Географски институт|publisher=УКИМ Географски институт|date=1966|edition=15 и 16}}</ref> која се граничи со 6 други планини, и тоа [[Шар Планина]], [[Буковиќ (планина)|Буковиќ]], [[Стогово]], [[Крчин]], [[Дешат]] и [[Кораб]]. Позната е по своите [[пасишта]], на неа се наоѓа голем скијачки центар, а бидејќи се граничи и со [[Мавровско Езеро|Мавровското езеро]] поголем дел од планината спаѓа во [[Национален парк Маврово|Националниот парк „Маврово“]]. [[Податотека:Galichica mountain Macedonia.JPG|мини|лево|Поглед од Галичица кон Охридско Езеро]] Галичица е висока планина во Македонија. Заради особените природни убавини и карактеристичниот растителен и животински свет на шумите и шумските предели на планината Галичица, еден поголем дел од неа, на површина од 22.750 хектари, во 1958 година е прогласен за национален парк. Националниот парк Галичица којшто се наоѓа во крајниот југозападен дел од Република Македонија, се одликува по положбата што ја зазема меѓу двете езера - Охридското и Преспанското, потоа, по разгранетата орографија и интересните геоморфолошки облици (длабоки долови, разни видови на карстни форми и леднички земјишни облици).[2] Географската положба на паркот е 40°59’N и 20°52’E.[3] Најниска точка е нивото на Охридското Езеро 695 м.н.в. и нивото на Преспанското Езеро 850 м.н.в., а највисока врвот Магаро 2255 м.н.в. Планината Галичица има развиен релјеф со длабоки долови и стрмни падини кон двете езера. Поради релјефните одлики, единствениот масив на Галичица поделен е на четири засебни делови. Делот јужно од Зли дол се именува како Стара Галичица. Тоа е највисокиот и најмаркантниот релјефен дел на националниот парк. Неговите страни стрмно се отсечени кон езерата и избраздени се со суводолици што на планината и дава изглед на непристапност. Во неговиот централен дел оформено е широко плато со надморска висина поголема од 2000 м. На него се застапени скоро сите површински карсни форми. На север од него се наоѓа делот Галичица. Највисокиот врв Вакоски гној има централна позиција и висина од 1999 м. Во овој дел ширината на планината е најмала (9,75 км). Падините кон Охридското Езеро се стрмни и слични со оние од претходниот дел, додека источните падини поблаго се спуштаат кон Преспанското Езеро. Платото во централниот дел е на висина од околу 1400 м. и на него се оформени четири карстни полиња. Остатокот од масивот меридијански е поделен на два дела и тоа Петрино кој гравитира кон Охридската и Исток кон Преспанската Котлина. Од котлините кои се наоѓаат во источниот дел на Шарската област, најголема и најзначајна е котлината Полог. Од западната и делумно и на северната страна Полог е ограден со Шар Планина, од источната страна е ограден со планините Сува Гора и Жеден, а на југ е ограден со падините на Бистра (Влаиница) и Челоица. Во југозападниот дел на Полог се наоѓа изворот на најголемата македонска река Вардар која протекува вдолж целата котлина во должина од 68 километри. Просечната надморска височина се движи од 360 до 430 метри во Долни Полог (тетовскиот дел) и од 430 до 580 метри во Горни Полог (гостиварскиот дел). {| class="wikitable" |- ! [[Котлина]] !! Површина (км²) !! Височина (метри) !! Стопанско значење |- | [[Полошка Котлина]] || 373 || 400 - 600 || градинарство-овоштарство |- | [[Охридско-струшка Котлина]] || 226 || 695 - 800 || градинарство-овоштарство |- | [[Кичевска Котлина]] || 208 || 500 - 1.000 || градинарство-овоштарство |- | [[Преспанска Котлина]] || 94 || 853 - 1.000 || раноградинарство |- | [[Дебарска Котлина]] || 73 || 500 - 600 || градинарство |- | [[Дебрца]] || 120 || 700 - 900 || овоштарство |} '''Западниот дел''' на Шарскиот предел го сочинуваат планините: Кораб, Дешат (Крчин) и Јабланица, а тука се наоѓа само една котлина - Дебарска Котлина. [[Податотека:KorabMountain2.jpg|thumb|200px|Планината Кораб, поглед кон врвовите Рибничка Скала и Кабаш]] '''Кораб''' е [[планина]] во [[Република Македонија|Македонија]], на границата со [[Албанија]].<ref>''Евгений Динчев, Петър Атанасов, Високите планини на Република Македония, Пътеводител, София, 1998''</ref> На неа се наоѓа највисоката точка ([[врв]]) во земјата - [[Голем Кораб]] кој е висок 2764 метри надморска височина. [[Кораб]] е планинска верига која се протега на правец југ-север. При изработката на дигиталната географска карта на [[Република Македонија]] од страна на јапонски експерти е утврдено дека [[Голем Кораб]] е повисок, па според премерувањата тој е повисок за 88 метри, но тоа сѐ уште не е официјално верифицирано. Традиционалното меѓународно искачување на Голем Кораб се одржува во почетокот на септември секоја година по повод [[8 септември]] денот на независноста на [[РМ]]. Поради уникатните природни одлики делот на планината кој влегува во границите на [[Македонија]], во 1952 година е признаен како дел од [[националниот парк „Маврово“]]. [[Податотека:Jablanica Gorna Belica.jpg|мини|десно|Јабланица, гледана од селото [[Горна Белица]]]] '''Јабланица''' е планина во југозападниот дел на [[Македонија]], помеѓу Охридско-струшката и Дебарската Котлина, западно од Црн Дрим и брегот на Охридското Езеро. Еден дел од планината лежи во [[Албанија]]. Планинскиот гребен е повисок од 2.000 метри за приближно 50 км, а највисокиот дел, сместен во самото средиште на планината, е висок 2.257 метри. До планината може да се стигне преку Вевчани што се наоѓа на подножјето на планината. Таа е 14 километри оддалечена од [[Охридско Езеро|Охридското Езеро]] и градот [[Струга]]. На Р Македонија и припаѓаат источните планински страни, а западните на Албанија. Се протега во меридијански правец (35 км), а најголемата широчина во нашата држава изнесува 7,5 км. На нашата страна зафаќа површина од 255 км². Највисок врв е Црн Камен 2.257 м. Млада венечна планина која е формирана со тектонските олигомиоценски движења. Геолошкиот состав е претставен со палеозојски шкрилци кои се во падината, а преку нив лежат тријаски варовници. Во релјефот доминираат високи врвови, пространи површини, длабоки речни долини, карстни и фосилни леднички облици. Врвови повисоки од 2.000 м се: Стрижак 2.233, Крстец 2.186 и Чумин Врв 2.125 м. За време на плеистоцен-ледениот период, високите делови биле зафатени со интензивна глацијација. Трагите од глацијацијата се претставени со пет фосилни циркови во кои се наоѓаат четири леднички езера. Богата е со вода, а меѓу изворите најпознати се вевчанските. Од рудно богатство има јаглен кај село [[Пискупштина]]. Природно-етнографски целини-области се: Полог, Маврово, Дебрца, Кичевија, Копачка, Преспа, Крчин, Дримкол, Жупа, Река, Малесија и др.<ref>Национална географија - втора година реформирано гимназиско образование - стр. 42</ref> === Специфични земјишни облици === [[Податотека:Macedonia relief location map.jpg|мини|лево|Релјефна карта на Република Македонија]] Во релјефната структура на [[Република Македонија]] планините и котлините се основни земјишни облици. Меѓутоа, покрај нив се среќаваат и други специфични земјишни облици. Овие специфични земјишни облици се делат според времето и начинот на настанување. Така, едни од нив се стари или [[палеорелјеф]], а други се нови или [[неорелјеф]]. Во однос на настанувањето, тие се создадени под дејство на процес на распаѓање на карпите, [[денудација]], [[абразија]], флувијална, карстна [[ерозија]], [[глацијација]] и [[вулканска активност]]. ==== Палеорелјеф ==== Најкарактеристични палеоземјишни облици кои се зачувани на територијата на [[Република Македонија]] се остатоци од преграбенските или прелимниските, односно преезерски долини. Тоа се доловите, а некаде и речни тераси од старите речни долини, кои постоеле пред распарчувањето на старата балканска маса. Тогашната речна мрежа имала поинакви правци на речни долини. Една таква долина била долината на [[Ѓаватска Река]], која доаѓала од [[запад]] и течела кон [[југоисток]], во правец на Егејскиот дел на [[Македонија]]. Со радијалните тектонски движења Ѓаватска Река била распарчена, при што се спуштиле Охридската и Преспанската Котлина и [[Пелагонија]], а се издигнале околните планини. Остатоци од оваа река во вид на фосилен-флувијален релјеф - речни тераси и речен нанос од [[песок]] и [[чакал]], се наоѓаат на надморска височина на денешните патни правци на превлаците: [[Буково]] - 1207 м (помеѓу Охридската и Преспанската Котлина) и [[Ѓавато]] - 1067 м (помеѓу [[Преспа|Преспанска Котлина]] и [[Пелагонија]]). Превлаци, односно превои како релјефни траги од старите речни долини има на повеќе места во [[Република Македонија]]. Такви се [[Плетвар]] (995 м), [[Присад]] (1093 м) меѓу [[Пелагонија]] и Повардарието, потоа [[Буковиќ]] (1.185 м), [[Стража (превој)|Стража]] (1.212 м) меѓу Полошката и Кичевската Котлина, [[Пресека (превој)|Пресека]] (1.082 м) меѓу [[Кичевска Котлина]] и [[Дебрца]], [[Калдармибогаз]] меѓу [[Полог]] и [[Скопска Котлина]], [[Барбарас]] и [[Уши (превој)|Уши]] помеѓу [[Порече]] и [[Пелагонија]] и др. ==== Абразивен релјеф ==== [[Податотека:Dojransko Ezero - MAKEDONIJA.JPG|мини|десно|Дојранското Езеро во Дојранската Котлина]] Абразивниот релјеф претставува стар и фосилен релјеф, создаден за време на плиоцентот, кога голем дел од територијата на [[Република Македонија]] бил покриен со водите од старото [[Егејско Езеро]], кое ја исполнувало цела [[Јужна Македонија]], а Скопската и Полошката Котлина биле негови заливи. Во текот на неогенот, како резултат на раседнувањето на земјиштето, езерото започнало да се повлекува, кон местото каде денеска се наоѓа [[Егејско Море]]. Откаку нивото на езерото се спуштило на помалку од 670 м, тоа почнало да се разделува на одделни езера и на езерски водни врски како истеки во клисурите. Со понатамошното истекување повеќето котлини во [[Македонија]], останале суви исполнети со езерски наноси,а во други како Охридската, Преспанската и Дојранската Котлина и до денес останале езерата. Од абаразивните облици денес во котлините има езерски тераси, [[спила|спили]], езерски седименти на крајбрежен нанос на [[песок]] и [[чакал]]. Денес абразивните тераси се утврдени на височина од 900 м, потоа на 780 до 740 м и од 600 метри надморска височина. ==== Леднички релјеф ==== [[Податотека:Golemo Ezero.jpg|мини|лево|Големо Езеро, Пелистер (дел од езерата Пелистерски очи)]] Леднички релјеф се наоѓа на високите планини, на оние кои се повисоки од 2.000 м. Имено овие планини биле зафатени со [[глацијација]] за време на дилувиумот. Вакви траги на [[глацијација]], односно зачувани дилувијални леднички земјишни облици, денес има на планините: [[Шар Планина]], [[Кораб]], [[Јакупица]], [[Пелистер]], [[Бистра]], [[Стогово]], [[Дешат]], [[Галичица]], а се претпоставува дека глацијација има и на [[Осогово]], [[Ниџе]] и [[Кожуф]]. На нив снежната граница била на апсолутна височина од 1.600 до 2.000 метри, кога за време на плаиостоценот, постојано биле покриени со [[снег]]. Најзастапени траги на [[леднички земјишни облици]] се цирковите, валовите, моренскиот материјал и флувио-ледничките наноси.<ref>Национална географија - втора година реформирано гимназиско образование - стр. 43</ref> [[Податотека:Bogovinje Lake 01.jpg|мини|десно|Боговињско Езеро (најголемо ледничко езеро во Република Македонија)]] Најмногу траги од ледници има на [[Шар Планина]], со вкупно констатирани 50 циркови, од кои 27 се исполнети со [[вода]] и денес се леднички - [[планински езера]]. Исто, така на [[Шар Планина]] се регистрирани и неколку валовски долини, од кои најдолг е валовот по долината на изворишниот дел на реката Пена со должина од околу 2,5 км. Освен на [[Шар Планина]], развиен [[леднички релјеф]] има и на: [[Јакупица]], [[Јабланица]] и [[Пелистер]]. На [[Јакупица]] постоеле три ледници: во [[Долно Солунско Поле]], во [[Кадино Поле]] и во изворишниот дел на [[Патишка Река]]. Исто така на оваа планина се наоѓаат и две [[ледничко езеро|леднички езера]]. На [[Јабланица]] се наоѓаат неколку цирка, од кои 4 се исполнети со [[вода]]. Снежен ледник се спушти по долината на [[Боровечка Река]] до височина од 700 метри. На [[Баба Планина]], односно [[Пелистер]] се наоѓаат 4 циркови, од кои два постојано се исполнети со [[вода]]. На оваа [[планина]] постојат и неколку валови, по долината на [[Црвена Река]], по [[Сапунчица]] (каде ледникот ја наталожил својата челна морена од селото [[Нижополе]]), како и ледникот по [[Брајчинска Река]], кој ја наталожил челната морена кај селото [[Љубојно]], на височина од 900 метри. ==== Карстен релјеф ==== [[Податотека:Babuna vo klisurata Pesti.jpg|мини|лево|Река Бабуна во клисурата Пешти]] Во [[Република Македонија]] [[карстен релјеф]] се појавува во подрачјата кои се составени од [[варовник]]. Карстниот релјеф зафаќа површина од 4.400 км². Варовничките маси се застапени најмногу на планините [[Сува Гора]], [[Жеден]], [[Јакупица]], [[Галичица]], [[Бистра]] на повисоките делови на [[Шар Планина]] и [[Кораб]], а во помала мера и на други планини. Речиси на сите терени се застапени површински и подземни карстни форми. Од површинските карстни земјишни облици се јавуваат шкрапи, вртачи, ували и карстни полиња, а од подземните - пештери [[јами]]. Има во поголем број вртачи и ували, Повеќето од нив се распоредени на карстните планински рамништа на [[Јакупица]], [[Галичица]] и [[Бистра]]. Има вкупно 24 карстни полиња и сите се со мала површина. Повеќето од нив се наоѓаат на [[Бистра]] и тоа дуеи 13, додека на [[Јакупица]] имаме 5, на [[Галичица]] - 4 и на [[Сува Планина]] - 2. Најголемо карстно поле е церското поле. Тоа се наоѓа помеѓу Кичевската Котлина и демирхисарскиот крај, на надморска височина помеѓу 930 и 1.000 метри, зафаќа површина од 9,4 км² со вкупна должина од 7,5 км и широчина од 3,7 км. Низ оваа поле тече [[Церска Река]], која понира во забележлив [[понор]], а најверојатно избива во изворите на [[Црна Река]], кај с. [[Железнец]], [[Демирхисарско]]. Од подземните облици досега се откриени и испитани 196 пештери и пропасти — јами. Од подземните облици најбројни се пештерите - 163, а има 33 јами. Научните работници (географи, геолози и спелеолози) претпоставуваат дека бројот на подземни облици во [[Република Македонија]] е значително поголем, од 300 максимум до 500. Пештерите се разликуваат по големината и карактеристичните богати пештерски накити: сталактити, сталагмити, столбови, завеси и сл. Најинтересни и најпознати пештери се: [[Ѓоновица]] или [[Убавица]] на планината [[Буковиќ (планина)|Буковиќ]], [[Бела Вода]] во [[Демиркаписката Клисура]], [[Понор]], [[Макароец]] и [[Маркова Црква]] во клисурата [[Пешти]] на река [[Бабуна]], пештерата [[Дамјаница]] на планината [[Јабланица]], [[Дона Дука]] на [[Жеден]], [[Самоска Дупка]] на [[Галичица]], [[Алилица]] и [[Калина Дупка]] на [[Бистра]], [[Селска Велинска Дупка]] на [[Кожуф]], [[Змејовица]], [[Пешна]] и [[Златински Извор]] на [[Порече]], [[Драчевска Пештера]], [[Врело]], [[Убава]] во Скопската Котлина и други. На варовничките терени се забележуваат и реки понорници (реката [[Крапа]], [[Тони Вода]], [[Тресонечка Река]] и др.), како и повеќе карстни долини и суводолници.<ref>Национална географија - втора година реформирано гимназиско образование = стр. 44</ref> <gallery> Податотека:Alilica-Peshtera-Tresonche-MK.JPG|Отворот на пештерата Алилица крај Тресонечка Река Податотека:Alilica-cave-inside.JPG|Внатрешноста на пештерата Алилица Податотека:Slatina-pestera.jpg|Сталактити во Слатинската Пештера </gallery> ==== Вулкански релјеф ==== {{Главна|Вулканизам во Македонија}} Од специфичните земјишни облици на територијата на [[Република Македонија]] се среќаваат и остатоци на фосилни вулкански облици. Имено, во текот на неогенот [[Македонија]] била зафатена со силна [[вулканска активност]]. Тогаш постоеле неколку активни вулкански области, како: Кратовско-злетовската, Мариовско-кожуфската, Дамјанско-бучинската, Коселската и др. Вулканската активност завршила на почетокот на квартерниот период. Најкарактеристични вулкански облици се: купите, кратерите, вулканскиот материјал (туфови, лапили, андензитни и базалтни карпи), а на вулканските терени покрај вулканските форми, се јавуваат и наоѓалишта на разновидни руди. Фосилни остатоци од вулканските земјишни облици најмногу има во кратовско-злетовската област, а тоа се неколкуте расфрлани вулкански купи во околината на [[Кратово]] и [[Средорек]], како и во околината на [[Злетово]] и [[Кочани]]. Во оваа облст најмногу се зачувани кратерите околу [[Кратово]], [[Лесново]], [[Туралево]] и [[Шопско Рудари]]. Градот [[Кратово]] и манастриот [[Лесново]] се наоѓаат во некогашни кратери, кои денес се еродирани. Во Мариовско-кожуфската вулканска област, од многуте вулкански облици најкарактеристични се вулканските купи: [[Порта]], [[Чардак]], [[Васов Град]], [[Цврстец]] и [[Острец]]. Во околината на [[Радовиш]], односно во Дамјанско-вучинската вулканска област, најзабележителни се вулканските куполи [[Пилав Тепе]]. Денес во [[Република Македонија]] нема активни или живи вулкани, но затоа има пост-вулканска појава претставена преку солфатарата кај селото [[Костел]], во близина на [[Охрид]]. Всушност, тоа е една минијатурна пукнатина од која постојано излегува [[сулфурдиоксид]] и [[јаглерод диоксид]], со доста непријатен мирис. ==== Флувијален релјеф ==== [[Податотека:SmolareWaterfall.JPG|мини|лево|[[Смоларски Водопад]]и]] Флувијалниот релјеф спаѓа во групата млади релјефи кои го создале, а и ден денес го создаваат реките. Главните флувијални облици на овој релјеф биле создадени под дејство на ерозивните и акумулативните процеси. Во ерозивните флувијални облици и форми на релјефот спаѓаат: разните типови на речни корита, потоа формите на надолжниот речен профил како што се: брзаците, водопадите, речните тераси, речните долини и басените на речните сливови, а во акумулативните земјишни облици спаѓаат: плавините, речните острови и алувијалните рамнини. Речиси во сите наши речни долини има или можат да се реконструираат повеќето од претходно наведените фосилни остатоци, а некои и денес се активни флувијални релјефни ерозивни и акумулативни форми. Така, на пример, по течението на реката Вардар, има голем број флувијални речни тераси и речни острови, додека, пак на многу наши реки, се наоѓаат бројни слапови и водопади (како што се [[Длабок Дол]], висок 115 м на [[Длабока Река]], [[Смоларски Водопад]], [[Брнички Водопад]], водопадот [[Дув]], [[Колешински Водопад]] и др.). [[Податотека:Koleshinski vodopad 27.JPG|мини|десно|[[Колешински Водопад]]]] ==== Ерозија на тлото ==== Денес, на многу терени во [[Република Македонија]], се одвива силна [[ерозија]]. Особено изразена е ерозијата на пострмните и широките долински страни, во порастреситото земјиште. Во групата карактеристични простори зафатени со ерозија спаѓаат: [[Средно Повардарие]], [[Тиквешко Повардарие]], сливовите на [[Крива Река]] (селото [[Куклица]] во [[Кравото]] со карактеристични Земјини пирамиди), [[Пчиња]], делови од Мариовското подрачје - реката [[Бошава]], потоа [[Малеш]] и [[Пијанец]] и на други места. Овој процес на [[ерозија]] на земјиштето е многу штетен, особено за полјоделството. Преку ерозијата на земјиштето се формираат долови, долчиња, бразди и долини на повремени порои преку кои се симнува материјал од повисокото кон пониското земјиште. Како резултат на пороите настанува затрупување на нивите, создавање на стерилни почви, уривање на патиштат и мостовите, појава на лизгалиште на теренот и сл., а поради тоа проблемот со ерозијата на земјиштето е многу актуелен и мора да се реши.<ref>Национална географија - втора година реформирано гимназиско обарзование - стр. 45</ref> == Клима == {{Главна|Клима во Македонија}} [[Клима]]та претставува важна и специфична физичко-географска одлика на [[Република Македонија]]. Од климата, односно од климатските елементи и појави, како што се: темперетурата, влажноста на воздухот, врнежите во голема мера зависат процесот на создавање на почвите, полноводноста на реките, богатството и разновидноста на растителниот и на животинскиот свет во одделни подрачја. Исто така, климатските услови имаат разновидно дејство врз стопанството, а пред сè на земјоделството, сообраќајот и туризмот, како и врз животот и здравјето на луѓето. === Климатски фактори === На климата во [[Република Македонија]] непосредно влијаат повеќе климатски фактори. Меѓу нив најважни се: географската положба и релјефот, но и другите, како што се, близината на околните мориња (релативна малата оддалеченост на Егејското и на Јадранското Море), близината на [[Африка]] и влијанието на општата циркулација на атмосферата. [[Податотека:North Macedonia GHI Solar-resource-map GlobalSolarAtlas World-Bank-Esmap-Solargis.png|мини|десно|Топлинска карта на Р Македонија]] Според '''географската положба''', односно географската широчина која ја зазема, нашата земја се наоѓа во јужниот, потопол дел на [[Европа]] и низ неа минува 41° и 42‘ напоредник од северната географска широчина, што значи дека е поблиску до екваторот отколку до Северниот Пол. Според количеството топлина и интензитетот на сончевото зрачење, територијата на [[Република Македонија]] добива околу 250 кг калории, што приближно одговара на годишното количество сончев сјај кој се движи во границата од 2.100 до 2.450 часови годишно.<ref>Географија за VI одделение за основно образование - стр. 20</ref> '''Близината на морињата''', е втор важен фактор од кој зависи климата во нашава земја. Од Егејското Море (кое во воздушна линија е оддалечено 60 км) и Јадранското Море (кое во воздушна линија е оддалечено околу 80 км) навелегуваат топлите влијанија на [[средоземна клима|средоземната клима]]. Според тоа, на поголем дел од територијата на [[Македонија]] би требало да има средоземна клима, меѓутоа, високите планини кои се издигнуваат на [[запад]] и на [[југ]], климата е изменета во [[изменето-средоземна клима]]. Често се случува да навлезат влијанија од Атлантскиот Океан. Иако тој се наоѓа на многу голема оддалеченост, сепак, во пролетните и во есенските месеци, особено, кога од него дуваат западните ветрови кои пренесуваат влажни воздушни маси, тие главно, носат обилни дождови на територијата на [[Република Македонија]]. На територијата на [[Република Македонија]] често се јавуваат и пробиви на тропски и на поларни воздушни маси. Така, воздушните маси од југ (тропска [[Африка]]) најчесто носат топло, суво и жешко време со температурни вредности од 40-45°С, додека, пак воздушните маси кои навлегуваат од север и североисток (студен [[Сибир]]) главно предизвикуваат студено, ведро и ветровито време, со температурни вредности од -25°С до повисоки од -30°С.<ref>Географија за VI одделение за основно образование - стр. 20/21</ref> '''Релјефната структура''' на [[Република Македонија]], како фактор, исто така, има суштинско влијание врз климата. Релјефот влијае врз климата. Релјефот влијае паралелно со височината и со правецот на протегање на планините, речни долини, планински превои и со присуство на котлините. Генерално, климата во Република Македонија е потопла во котлините и во речните долини отколку на високите планини. Високите планински масиви, особено оние кои се протегаат на [[југ]] - [[Кожуф]], [[Ниџе]] и [[Беласица]], и на [[запад]] - [[Кораб]], [[Стогово]], [[Дешат]] и [[Јабланица]], со својата височина и со правецот на протегање ги задржуваат топлите влијанија на [[средоземна клима]] од [[југ]] и од [[запад]]. [[Шар Планина]], [[Скопска Црна Гора]] и делумно [[Козјак]] и [[Герман]], пак, го спречуваат навлегувањето на студените воздушни маси од [[север]] и североисток. Речиси истото тоа се случува и со Осоговските и Малешевските и другите планини во источниот дел на [[Македонија]], кои го спречуваат навлегувањето на воздушните маси од североисток и од [[исток]]. Меѓутоа, од северната и североисточната страна иам ниски превои (како Кумановско-прешевскиот 450 м), клисури (како Качаничката клисура, и клисурите на Кумановската Река и [[Пчиња]]), ниски планини (Руен 776 м) и планинските превои преку кои значително навлегува влијанието на [[континенталната клима]] од [[север]]. Од друга страна, отвореноста на Вардарската долина кон Егејското Море, Гевгелиско-валандовската и Дојранската котлина кон југ, лесно овозможуваат топли воздушни маси на средоземните влијанија да навлезат во [[Република Македонија]], кои како изменето-средоземни продолжуваат кон Тиквешката и Скопската Котлина. Изменето-средоземни влијанија навлегуваат и во Струмичката котлина по долината на реката [[Струма]], по течението на реката [[Црн Дрим]] во Дебарската Котлина. Наспроти воа, котлини коие се наоѓаат на повисоки надморски височини и кои се заградени со планини ([[Пелагонија]], [[Беровска котлина]], [[Полог]], Кичевска и др.) имаат свои специфични климатски одлики. Оние, пак кои се исполнети со вода и претставуваат природни езера (се мисли на Охридското и Преспанското Езеро), како и оние кои се вештачки акумулации, имаат определени влијанија врз одликите на сопствената [[микроклима]]. Генерално кажано, како резултат на релјефот, климатските влијанија во [[Република Македонија]], за континенталноста на климата, намалувањата се движат од [[север]] кон [[југ]], а во помала мера и од [[запад]] кон [[исток]], а за [[средоземна клима|средоземноста]][[Наслов на врска]] на климата, намалувањата се од [[југ]] кон [[север]] и од [[запад]] кон [[исток]].<ref>Национална географија - втора година реформирано гимназиско образование стр. 47</ref> === Одлики и специфичности на метеоролошко-климатските елементи и појави === Климата во [[Република Македонија]] се одликува со различни вредности на метеоролошките елементи и појави. Како резултат на климатските фактори, кај метеоролошко-климатските елементи и појави се јавуваат големи и нагласени контрасти, особено во одност на температурата на воздухот и врнежите, како и кај ветровите и другите климатски елементи и појави.<ref>Географија за VI одделение за основно образование - стр. 22</ref> ==== Температура на воздух ==== На темепратурата на воздухот во [[Република Македонија]] особено влијаат географската ширина, релјефната структура, оддалеченоста од морињата и океаните, присуството на водени акумулации, степенот на пошуменост на одредени области итн. Во зависност од овие фактори се јавуваат и промени на температурата како во хоризонтален, така и во вертикален правец. Во [[Република Македонија]] просечната годишна температура изнесува 11,5°С. Најтопол [[месец]] во годината е [[јули]] со просечна температура на воздухот од 22,1°С, а најстуден месец е [[јануари]] со температура од 0,3°С. Во јужните делови на [[Република Македонија]] се забележуваат поголеми температурни вредности поради близината и влијанието на средоземната клима од Егејското Море. Така, на прример, одејќи од југ кон север температурните вредности се намалуваат. Ако просечната годишна температура на воздухот во Гевлегиско-валандовската котлина изнесува 14,5°С, во [[Демир Капија]] 14°С, 13,3°С во [[Велес]], а во [[Скопје]] 12,4°С. Оваа разлика е резултат на намаленото влијание на средоземната клима од [[југ]], колку одиме посеверно температурните вредности се намалуваат.<ref>Географија за VI одделение за основно образование - стр. 22/23</ref> Температурата на воздухот во [[Република Македонија]] се намалува и според зголемувањето на надморската височина и тоа на секои 100 м за 0,39°С. Така, просечната годишна температура на воздухот во Полошката котлина изнесува 11,3°С, а во Мариовската котлина таа вредност е за 4°С пониска и изнесува само 7,3°С. Зимно време доаѓа и до инверзија на температурата во [[Република Македонија]], т.е. во колтините имаме помали температурни вредности, додека на високите планини имаме поголеми температурни вредности. [[Температурна инверзија]] настанува тогаш кога студениот воздух од планините, како потежок ќе се спушти во котлините и од нив ќе го потисне топлиот воздух воздух, кој како полесен ќе се искачи на планините. Ваквиот студен воздух може да се задржи подолго време во котлините, при што покрај екстремно ниските температури може да формира и густи [[Магла|магли]] - [[сињаци]], додека, пак, на височините на околните планини се огреани од [[сонце]] и [[топлина]]. Така, при [[температурна инверзија]] во Полошката котлина, во [[Тетово]] е постудено отколку на [[Попова Шапка]], или, пак во [[Пелагонија]], во [[Битола]] е постудено отколку на [[Пелистер]] и разликата на температурата е повеќе од 20-30°С односно од екстремно негативна во котлините до позитивна на планините.<ref>Национална географија - втора година реформирано гиманзиско образование - стр. 49</ref> Во врска со температурата на воздухот карактеристично е да се спомене и траењето на мразните денови, односно денови кога температурата на воздухот е помала од 0°С. Најмалку мразни денови ќе имаме во Охридската, Преспанската и Дојранската котлина а најмногу во посеверните делови. Така на пр. најмалку мразни денови имаме во [[Дојран]] и тоа само 32 мразни денови, додека таа бројка во [[Лазарополе]] изнесува 134 мразни денови.<ref>Национална географија - втора година реформирано гимназиско образование - стр. 48</ref> ==== Врнежи ==== [[Податотека:Blue sky over Radišani.jpg|мини|лево|Облаци врз селото [[Радишани]]]] Врнежите во [[Република Македонија]] се доста неправилно распоредени, а инаку се многу важна метеоролошка одлика. Најмногу врнежи има на планините во западниот дел на [[Република Македонија]], поради средоземните влијанија кои доаѓаат од [[запад]] и носат големо количество на врнежи и влажен воздух. Одејќи кон централниот дел на [[Република Македонија]] врнежите се намалуваат. Иако овој дел ја има најмалата надморска височина сепак има најмалку врнежи. Одејќи кон исток на планините од источната страна количеството на врнежи повторно се зголемува. Ваквиот распоред на врнежите директно влијае врз развојот на стопанството во [[Република Македонија]], врз опстанокот на растителниот и животинскиот свет како и врз здравјето на луѓето.<ref>Географија за VI одделение за основно образование - стр. 26/27</ref> Во [[Република Македонија]] најмногу врнежи има во зимските и есенските месеци, а многу помалку во летните месеци. Просечното годишно количество врнежи изнесува 680 мм. Утвредено е дека на секои 100 м надморска височина годишното количество врнежи се зголемува за 56 мм. Иако врнежите се најпотребни во котлините сепак најмногу ги има на високите планини. Во [[Република Македонија]] најмногу врнежи има во западниот дел на високите планини. Таму просечното годишно количество врнежи се движи до 1000 мм. Најмногу врнежи има на: [[Кораб]], [[Дешат]], [[Јабланица]], [[Бистра]], [[Стогово]] и во Мавровскиот крај. Таму речиси секој четврти ден во годината е врнежлив, односно дури 92 дена во годината се врнежливи. Во котлините количеството на врнежи се движи во интервал од 500 до 1000 мм. Годишно од 700 до 1000 мм врнежи има во: Полошката и Кичевската котлина, [[Струшко Поле]], [[Преспа]] и Гевгелиско-валандовска котлина. Од 500 до 700 мм врнежи има во: Кумановската, Скопската, Кривопаланечката, Охридската, Струмичката котлина, [[Пелагонија]], [[Малешевија]], [[Осоговија]] како и во дел од [[Поварадарие]]. Најсушни простори во [[Република Македонија]] се оние каде што годишното количество врнежи е помало од 500 мм, а такви предели се котлините од централниот дел на Повардарието: [[Велес]], [[Тиквешко]] и [[Овче Поле]].<ref>Национална географија - втора година реформирано гимназиско образовиание - стр. 50</ref> [[Податотека:Slovenia Blvrd (Skopje).jpg|мини|десно|Облаци врз булеварот Словенија (Скопје)]] Во [[Република Македонија]] е измерен апсолутен годишен максимум на врнешите од 2792 мм, регистрирани во [[Жировница]] во [[1962]] [[година]]. Апсолутно најмали годишни врнежи од 163 мм во [[Градско]], во хидролошката 1948/49 година. Разликата помеѓу овие два екстрема е за цели 17 пати. Најмалку средно годишно количество врнежи има измерено во околината на [[Градско]], и тие се движат од околу 200 до максимум 400 мм воден талог. Најдолга суша е забележана во [[1985]] [[година]], како и во периодот од [[1997]] до [[2000]] [[година]], кога во просторот на Тиквешката Котлина сушата траела повеќе од 200 дена.<ref>Национална географија - втора година реформирано гимназиско образовиание - стр. 50 (ако сакаш да знаеш повеќе)</ref> Во [[Република Македонија]] најмногу врнежи паѓаат во есенските и зимските месеци, со максимум во ноември, а најмалку во летните месеци, со максимум во август. Во годишното количество врнежи значително учество има и снегот, чие количесто се зголемува со зголемувањето на надморската височина. Така, дебелината на снежната покривка на [[Шар Планина]], [[Бистра]], [[Кораб]] и другите планини е поголема од 2 метра и се задржува повеќе месеци, додека во Гевгелиско-валандовската и Тиквешката котлина, дебелината на снежната покривка изнесува едвај неколку сантиметри и се задржува најмногу од 8 до 10 дена. Поради неправилниот распоред на врнежите и несоодветниот однос на испраувањето, во [[Република Македонија]] се многу почести сушите отколку поплавите. Особено тоа се сушите кои често траат и повеќе од три до четири месеци, со што на земјоделското производство му се нанесуваат катастрофални штети. За таа цел во [[Република Македонија]], се изградени повеќе вештачки акумулации и системи за наводнување. Од, друга страна пак, има појава и на поплави, но повеќе години тие се делумно под контрола, благодарение на регулацијата на реките и на пороите. Во штетни појави спаѓаат врнежите од [[град (метеорологија)|град]], кои се најчести во периодот од [[април]] до [[октомври]]. Во однос на врнежите во [[Република Македонија]] се јавуваат три плувиометриски режими: средоземен, континентален и преоден. Средоземниот плувиометриски режим се одликува со врнежи во зимските месеци и со сушни лета. Континенталниот режим се одликува со врнежи од периодот есен-зима-пролет и сушен период од лето, а преодниот режим е присутен во другиот простор во [[Македонија]]. Во средоземниот режим спаѓаат Струмичката и гевгелиско-валандовската котлина, јужниот дел на [[Пелагонија]], Охридско-преспанската котлина, долината на реката [[Црн Дрим]] и [[Повардарие]]. Во континенталниот режим спаѓаат [[Малешевија]] и Кривопаланечкиот крај, а во преодниот режим се сите останати делови на [[Република Македонија]]. ==== Ветрови ==== На територијата на [[Република Македонија]] честа појава се и ветровите, особено во зимскиот период. Во текот на летниот период северните ветрови носат свежина и деновите ги прават попријатни, додека во зимските месеци, топлите ветрови од југ ја зголемуваат температурата на воздухот, го ублажуваат студот и го топат снегот. Во [[Република Македонија]] најзначаен ветер е [[Вардарец]]. Тој дува од Повардарието, односно по долината на реката [[Вардар]], и тоа во зимскиот период (од [[есен]] до [[пролет]]), а поретко во летото. Вардарецот е студен и сув [[ветер]] кој дува од [[Шар Планина]] по долината на реката [[Вардар]] кон [[Солунски Залив]] и ја намалува температурата.<ref>Географија за VI одделение за основно образование - стр. 24</ref> [[Југо]] исто така е ветер кој дува по течението на реката [[Вардар]], но во спротивен правец од Вардарецот, од југ-југоисток кон север. Тој е топол и сув ветер и доаѓа од пустината [[Сахара]] во [[Африка]]. Над Средоземното и Егејското Море се заситува со водна пареа, која подоцна се претвора во врнежи кои паѓаат во јужните делови од [[Република Македонија]] (особено во Гевгелиско-валандовската котлина). Тој најмногу дува во пролените и во есенските месеци. Овој ветер е познат и по неговото локално име [[Развигорец]].<ref>Географија за VI одделение за основно образование - стр. 25</ref> Западните ветрови дуваат со помала зачестеност, бидејќи се спречуваат од високите планини коишто се наоѓаат во западниот дел на [[Република Македонија]]. Овие ветрови носат големи количества врнежи, а во зимските месеци снег, но најголем дел од нив се јавуваат на високите планински страни, така што многу мало количество доаѓа до централниот дел од [[Република Македонија]].<ref>Национална географија - втора година реформирано гимназиско образование - стр. 51</ref> Локалните ветрови се јавуваат во котлините и тоа во летните месеци со дневно-ноќен период, какви што се: [[Стрмецот]], [[Јелошник]], [[Белички]], [[Северен]] и [[Оточен]] во Охридско-струшката котлина, [[Пелистрец]] или [[Планинец]] во [[Битолско Поле]] итн. ==== Други климатски појави ==== Важни климатски елементи и појави се релативната влажност на воздухот, осветлувањето (сончевиот сјај), испарувањето, облачноста, појавата на магла и др. '''Релативната влажност''' во [[Република Македонија]] е најголема во зимските месеци, собено во декември со 84%, а најмала во летните месеци, во јули со 57%. Годишното количество на '''сончев сјај''' се движи од 2,100 до 2,450 часови и е во тесна зависност од географската широчина и надморската височина. '''Облачноста''' е поголема во зимските месеци (7 до 8 десетини) отколку во летните месеци (2 до 3 десетини). Најчесто '''маглата''' се јавува во есенските, зимските и пролетните месеци, со максимални вредности од 72 дена годишно во [[Скопје]], а најмалку во [[Охрид]] само со 5 магловити дена.<ref>Национална географија - втора година реформирано гимназиско образование стр. 52</ref> === Климатски типови === {{Главна|Климатски типови во Македонија}} Како последица на климатските и на другите природни фактори, на територијата на [[Република Македонија]] се застапени три основни климатски типа: [[изменетосредоземна клима]], [[умерено-континентална клима]] и [[планинска клима]].<ref>[http://www.mfa.gov.mk/?q=makedonija/osnovni-fakti Основни факти]; преземено од Министерство за надворешни работи</ref> ==== Изменето-средоземна клима ==== Изменето-средоземна или изменето-средоземната клима настанува по дејство на топлите влијанија кои од [[југ]] од Егејското Море, преку долината на реката [[Вардар]], [[Струмица]] и [[Дојранска Котлина]], навлегуваат на [[север]]. Поголеми влијанија од оваа [[клима]] се чувствуваат во Гевгелиско-валандовската котлина, Дојранската котлина, до [[Демир Капија]]. Слични влијанија таа има и во Струмичко-радовишката котлина, каде се пробива преку долината на реките [[Струма]] и [[Струмица]]. Послаби влијанија од оваа [[клима]] има во Тиквешката котлина, Скопската Котлина, како и по долината на реката [[Брегалница]] до Кочанската котлина. Со послабо влијание оваа клима е застапена и во Дебарската котлина, која тука навлегува од Јадранското Море, по долината на реката [[Црн Дрим]], а делумно и во Охридско-струшката котлина.<ref>Географија за VI одделение за основно образование - стр. 28</ref> Средната годишна темепратура на воздухот кај изменето-средоземната клима се движи од 14,5°С до 12,5°С, со вредности за средна јулска температура од 23°С до 25°С и средна јануарската температура од над 1,5°С до 3°С. Во [[Пелагонија]] и во [[Преспа]], и покрај јужната географска положба и близината на околните мориња (Егејското и Јадранското Море), а и поради високата надморска височина на која се наоѓаат (од 600 до 1000 м, односно од 853 до 1000 м) и опкруженоста со планини, сепак не се чувствува влијанието на средоземната клима. Изменето-средоземната клима се одликува со топли и суви лета, и со благи и врнежливи зими. Есента и пролетта не се еднакво изразени, есента е подолга и потопла, а пролетта е покуса и посвежа. Во областа на оваа клима во летните месеци се јавуваат големи топлини (и над 40°С). Снегот, особено во Гевгелиско-валандовската котлина, се задржува само неколку дена, а височината на снежната покривка изнесува едвај неколку сантиметри. Количеството на врнежи многу осцилира, со вредноси од 750 мм во Гевгелиско-валандовската котлина, на 650 мм во Струмичко-радовишката, до 510 мм, односно 490 мм во Тиквешката и Овчеполската Котлина. Најпознати ветрови кои дуваат во овој климатски тип во [[Република Македонија]] се [[Вардарец]] и [[Југо]].<ref>Национална географија - втора година реформирано гимназиско образование - стр. 53</ref> ==== Умерено-континентална клима ==== '''Умерено-континенталната клима''' е застапена во: [[Пелагонија]], [[Преспа]], [[Кичевско]], [[Овче Поле]], [[Куманово]], [[Славиште]] и во [[Малешевија]]та. Имено, во текот на зимата овие простори се под влијание на студените воздушни маси кои доаѓаат од север, а во текот на летото се под влијание на топлите воздушни маси кои доаѓаат од југ. Така, во однос на јануарските и јулските температури меѓу одделни подрачја со умерено-континентална клима се јавуваат поголеми разлики, кои се последица на географската широчина, надморска височина и влијанието на воздушните маси. Просечната средна годишна температура се движи од 10°С до 12°С, а просечните јануарски температури се движат од 0°С до +1°С или -1°С, додека, пак, просечната јулска температура на воздухот се движи од 19°С до 22°С. Средната јулска температура на воздухот е највисока во [[Овче Поле]], а средната јануарска температура на воздухот е највисока во [[Малешевија]]. Просечното годишно количество врнежи се движи од 490 мм во [[Овче Поле]], 640 мм во [[Пелагонија]], до 760 мм во [[Преспа]]. Врнежите паѓаат во вид на [[дожд]] и [[снег]], а честа е и појавата на [[град (метеорологија)|град]].<ref>Географија за VI одделение за основно образование - стр. 28/29</ref> '''[[Жупска клима]]''' има во котлините со умерено-континентална клима кои се заштитени од студените воздушни струења. Таа се одликува со топли лета и поблаги зими. Жупската клима е застапена во Полошката и Дебарската Котлина. Умерено-континенталната клима се одликува со умерено влажни и студени зими и со умерено суви и топли лета. Пролетта е посвежа и трае покусо од есента. ==== Планинска клима ==== Планинската клима е застапена на оние планини во [[Република Македонија]] кои имаат надморска височина поголема од 1.000 метри. Температурата на воздухот на нашите планини се намалува со зголемувањето на надморската височина, а спротивно од неа врнежите се зголемуваат. Според податоците од метеоролошките станици просечната средна годишна температура на воздухот се движи од 5°С до 8°С. Најстуден месец е [[јануари]] кога има и негативни просечни вредности за температурата и тоа од 2°С до -4°С, додека најтопол месец е [[јули]] со просечни годишни темепратури од 13°С до 18°С.<ref>Географија за VI одделение за основно образование - стр. 29</ref> На планините во [[Република Македонија]] просечното годишно количество на врнежи е над 1.000 мм. Најмногу врнежи има на планините во западниот дел на [[Република Македонија]], а кон исток, поради оддалеченоста од морските влијанија, на планините во источниот дел на Македонија количеството врнежи се намалува и изнесува од околу 700 до 800 мм. Најмногу врнежи паѓаат во текот на есенските и зимските месеци и тоа како снег. На македонските планини снежната покривка просечно се задржува до крајот на месец мај. Планините имаат и друга климатска одлика, тоа се места каде што има често ветрови, планински магли и грмежи проследени со громови. Според тоа, планинската клима во [[Република Македонија]] се одликува со долги и студени и снежни зими, а со кратки и свежи лета, додека кај неа пролетта е постудена од есента. Поради чистиот планински воздух, планинската клима е многу значајна за здравјето на луѓето, всушност таа е идеална како „воздушна бања“, односно претставува место на кое покрај развојот на зимско-летниот планински туризам, се развива и планинскиот здравствен туризам. Планините се места на кои сочната трева овозможува одлични услови за развој на сточарството.<ref>Национална географија - втора година реформирано гимназиско образование - стр. 54</ref> == Острови == {{Главна|Список на острови во Македонија}} [[Податотека:Prespa-ostrov.jpg|мини|Островот во Преспанското Езеро (наречен „Змијски Остров“ или „[[Голем Град]]“) каде што некогаш се наоѓале тврдината и замокот на [[Цар Самоил]]]] Во Република Македонија има повеќе [[остров]]и, од кои некои се езерски, а некои речни. Најголем е островот [[Голем Град]] во Преспанското Езеро, по што доаѓаат островите во вештачките езера како [[Градиште (остров)|Градиште]] ([[Тиквешко Езеро]]), [[Калата]] ([[Калиманско Езеро]]), [[Дебарски Остров]] (''Дебарско Езеро'') и други.<ref>[http://www.igeografija.mk/Portal/?p=1059 Статија за островите во Македонија] - географски портал „ИГЕО“</ref> Речните острови се наоѓаат претежно во Вардар, и доа во јужниот дел од земјата. Од езерските острови, Голем Град е единствениот што се јавува во природно езеро. == Хидрографија == {{Главна|Хидрографија на Македонија}} [[Република Македонија]] располага со разновидни копнени води. Тоа се [[подземни води]] - [[водоносник|водоносници]], бројни извори на слатка, минерална и термоминерална вода, потоа силни карстни извори - [[врутоци]], потоци, реки, езера. Нивната појава зависи од геолошкиот состав, релјефната структура, климатските услови, како и од дејствијата на човекот. === Подземни води и извори === Во [[Република Македонија]] се јавуваат два вида подземни води: бунарски или [[фраетски води]] и [[артерски подземни извори]]. ==== Подземни води ==== Бунарските подземни води најчесто се наоѓаат во рамништата на котлините и тоа најмногу во подрачјата на алувијалните наслаги. Овој вид подземна вода се снабдува со вода од врнежите, потоа од водните текови кои се спуштаат од повисоко кон пониско земјиште, при што еден дел од водата понира (водни текови се спуштаат од [[Шар Планина]] во рамништето на [[Полог]]), како и од подземните води кои се наоѓаат покрај речните корита кои се снабдуваат со вода од самите поголеми реки ([[Вардар]], [[Црна Река]], [[Брегалница]] и др.). Од фраетските подземни води, главно, со вода се снабдуваат бунарите. Длабочината на бунарските води не е секаде иста. Во некои подрачја во бунарите водата се искачува на само неколку метри, а во други се спушта и до 20 метри. Овој вид подземна вода е многу значаен. Се смета дека околу 60% од селските населби и околу 50% од градските населби со вода за пиење се снабдуваат токму од овие извори, а во некои градови и индустријата се обезбедува со вода од нив.<ref>Географија за VI одделение за основно образование - стр. 30</ref> Артерските и субартерските подземни води исто така, ги има речиси во сите котлини во [[Македонија]]. Артерските води се наоѓаат во растреситиот слој на земјиштето кое лежи меѓу два водонепропустливи слоја. Таа вода секогаш е под притисок и кога горниот непропустлив слој ќе се продупчи водата избива на површината во вид на водоскок. Бунарските, а и артерските извори се наоѓаат речиси во сите котлини, но најмногу ги има во [[Пелагонија]] и во [[Струмичко-радовишта Котлина|Струмичко-радовишката Котлина]]. Најголема распространетост на артерски води е на длабочина од 50-80 м, но ваква вода има на поголеми длабочини од 100 м. Резервите на подземни води во Пелагониската Котлина се проценуваат на околу 170-20 милиони м³, додека во [[Струмичко-радовишка Котлина|Струмичко-радовишката котлина]] се претпоставува дека има околу 850 милиони м³ ваква вода. Поголеми количества артерски води има уште во Скопската Котлина, Полог, во Овчеполието, во Гевгелиско-валандовската Котлина, во [[Тиквеш]], во [[Кичевска Котлина]] и на други места. Во некои котлини дел од артерските води се минерализирани, како што се на пример, артерските води кај населбите [[Меџитлија]] и [[Кременица]] во [[Пелагонија]], од каде што потекнуваат и минерализираните води „[[Пелистерка]]“ и „[[Пела Роса]]“. ==== Извори ==== На територијата на [[Република Македонија]] има околу 1,100 поголеми извори со издашност поголема од 1 литар вода во секунда. Околу 800 извори се со издашност од 1 до 5 литри вода во секунда, од кои 300 извори се со издашност од 5 литри во секунда, а многу е мал бројот на извори со издашност од 5 до 10 и од 10 до 30 литри вода во секунда. Само 90 извори во [[Република Македонија]] имаат издашност повеќе од 30 литри вода во екунда. Овие извори даваат 84% од вкупната изворска вода во [[Република Македонија]], додека, пак, другите - околу 1.000 извори учествуваат со 16% во вкупната изворска вода. Најголем број од сите извори се наоѓаат во сливот на реката [[Вардар]] (80%), во сливот на [[Црн Дрим]] (15%) и во сливот на [[Струмица (река)|Струмица]] (5%). Најголем број од изворите се наоѓаат на планинските подрачја како што се: [[Шар Планина]], [[Бистра]], [[Баба (планина)|Баба]] со [[Пелистер]], [[Јакупица]], [[Јабланица]], [[Осогово]], [[Плачковица]] и други, а најсиромашни со вода се сливот на река [[Пчиња]], долниот тек на [[Брегалница]] и средното [[Повардарие]]. Всушност повеќе извори има во западниот дел на државата, помалку во источниот дел, а најмалку во Повардарието. Според просторната разместеност, бројот на изворите и издашноста на изворите, може да се констатира дека земено во целина, Република Македонија е сиромашна со изворска вода.<ref>Географија за VI одделение за основно образование - стр. 31</ref> [[Податотека:Изворите на Вардар.JPG|мини|лево|Врутокот на река Вардар]] Во нашата земја има мал број силни извори (со издашност од повеќе од 1 м³/с), познати како [[врутоци]] кои се врзани со карстните, односно со варовничките терени. Вакви извори најмногу има во сливното подрачје на [[Црн Дрим]], потоа во горниот тек на реката [[Вардар]], [[Бабуна]], [[Треска]] и [[Црна Река]]. Некои врутоци на [[Треска]] кај [[с. Извор]], врутокот на [[Бабуна]], [[Кадина Река]], [[Беличка Река]], [[Црна Река]] и други претставуваат изворишта на овие реки. [[Податотека:Вруток Св. Наум.jpg|мини|десно|Врутокот Св. Наум - Охрид]] За најсилен вруток се смета [[вруток Св. Наум]], кај истоимениот манастир чија издашност се движи од 6 до 11 м³/с. Всушност, овој извор е составен од повеќе помали при што сите заедно формираат еден голем извор. Овој вруток вода добива од [[Преспанско Езеро]]. Други поголеми врутоци во [[Република Македонија]] се [[Билјанини Извори]] во [[Охрид]], а во близина на [[Струга]] се наоѓа и врутокот Шум, кој со своето мало езерце се користи како мрестилиште на [[пастрмка]]. Исто така, поголеми зивори во [[Охридско-струшката Котлина]] се оние во близина на селото [[Вевчани]] - [[Вевчански Извори]], изворите кај селата [[Џепин]] и [[Делогожди]], селото [[Велмеј]] во [[Дебрца]] и други. [[Податотека:Biljanini-izvori.jpg|мини|лево]] Многу карстни врутоци има и во Полошка Котлина, од кои најпознат е изворот на река [[Вардар]], кој има издашност од 1,5 м³/с. Водата од овој извор се користи за водоснабдување на [[Гостивар]], за наводнување и за производство на електрична енергија. Исто така, важен е и врутокот [[Рашче]], кој се наоѓа во подножјето на варовничката планина [[Жеден]], на излезот на [[Вардар]] од [[Дервенска Клоисура]]. Тој се смета за еден од најзначајните врутоци во [[Република Македонија]], бидејќи од него со вода за пиење се снабдува градот [[Скопје]]. Средногодишното истекување на водата од овој извор е 4,15м³/сек. Други поважни врутоци се врутокот на реката [[Студенчица]], од кој преку регионалниот водовод со вода се снабдуваат градовите [[Кичево]], [[Македонски Брод]], [[Крушево]] и [[Прилеп]], потоа изворот на река [[Треска]], изворот на [[Црна Река]] кај селото [[Железнец]], изворот на реката [[Бабуна]] над селото [[Нежилово]]. Силни извори има во подножјето на планината [[Бистра]], потоа во горниот дел на [[Радика]], во Кичевијата, Поречието и на други места.<ref>Национална географија - втора година реформирано гимназиско образование - стр. 59</ref> === Минерални и термоминерални извори === Посебна специфичност и значење имаат минералните извори. Вакви извори избиваат на повеќе места и тие, главно, се врзани за раседните зони, односно за дислокационите линии. Овој вид извори се дели на студени и топли води. Ако температурата на водата е повисока од 20°С тогаш тоа се топли извори. Најчесто, студените минерални извори се користат за пиење, а топлите за капење, за лекување на разни болести и за затоплување на оранжериите. Најпознатите минерални извори се наоѓаат кај селата [[Меџитлија]] и [[Кременица]] во [[Пелагонија]], [[Волково]] во [[Скопје]], [[Смрдлива вода]] под падините на [[Кожуф]] во [[Гевгелиска Котлина]], минералните извори кај бањата во [[Проевце]] - [[Куманово]] и на други места. Во групата на термоминерални извори во [[Македонија]] спаѓаат 8 бањски места (порано бањи имало и кај [[с. Истибања]] - [[Кочани]]), и тоа: [[Катлановска Бања]], [[Кумановска Бања]] ([[Проевска Бања]]), [[Кежовица]] ([[Штипска Бања]]), [[Негорска Бања]] заедно со [[Смрдлива Вода]] или [[Гевгелиска Бања]], [[Кочанска Бања]], [[Дебарска Бања]] или [[Бањиште]], [[Косоврасти]] и [[Бања Банско]]. Нејзината вода примарно се користи за здравствени цели. <gallery> Податотека:Катлановска Бања влез.JPG|Влезот на Катлановска Бања Податотека:Kumanovska banja.jpg|Кумановска (Проевска) Бања </gallery> {| class="wikitable" |- ! Име на бањата !! Каде се наоѓа? !! Температура (°С) |- | [[Катлановска Бања]]|| [[Скопска Котлина]] || од 41 до 50 |- | [[Кумановска Бања]]|| [[Кумановска Котлина]] || околу 30 |- | [[Кежовица]] || [[Штип]] || 57 |- | [[Негоркса Бања]]|| [[Гевгелиска Котлина]]|| од 36 до 40 |- | [[Кочанска Бања]] || [[Кочани]] || 54 |- | [[Дебарска Бања]] или [[Бањиште]] || [[Дебарска Котлина]] || 36 |- | [[Косоврасти]]|| [[Дебарска Котлина]] || 48 |- | [[Бања Банско]] || [[Струмичка Котлина]] || 72 |} <ref>Национална географија - втора година реформирано гимназиско образование - стр. 60</ref> Со дупчење се откриени повеќе од 50 геотермални појави, како термални извори, дупнатини и бунари, а тие се најбројни во Кочанско, Виничко, Струмичко, Гевгелиско Поле и на други места. Нивната вода најмногу се користи за загревање на оранжериите.<ref name="ReferenceA">Национална географија - втора година реформирано гимназиско образование - стр. 61</ref> [[Податотека:Springs of Black Dream 01.JPG|мини|десно|Поглед кон течението на реката [[Црн Дрим]]]] === Сливни подрачја === {{Главна|Хидрографија на Македонија#Сливни подрачја}} [[File:NorthMacedonia riverbassins blank.svg|thumb|250п|лево|Мапа на речните сливни подрачја во Македонија<br/> Егејски слив: {{colorbox|#ffffcc}} ''Вардар'' {{colorbox|#fed9a6}} ''Струма''<br/> Јадрански слив: {{colorbox|#d0d1e6}} ''Црн Дрим'' {{colorbox|#ccebc5}} ''Преспанско Езеро''<br/> Црноморски слив: {{colorbox|#fbb4ae}} ''Дунав'']] Реките припаѓаат на три сливни подрачја: [[Егејски слив|Егејски]], [[Јадрански слив|Јадрански]] и [[Црноморски слив|Црноморски]] слив. Егејскиот речен слив е најголем и зафаќа 87% од вкупните речни капацитети на територија на РМ и позначајни реки од овој слив се реките [[Вардар]] и Струмица. Јадранскиот слив опфаќа околу 13% од територијата на Македонија и најзначајна река е [[Црн Дрим]]. Црноморското сливно подрачје е доста мало и река во овој слив е [[Биначка Морава]]. Тие се доста нерамномерно распространети така што [[запад]]ниот дел има поголеми количини на [[вода]]. Просечно вкупната количина на вода во Македонија се 6,63 милијарди м³ вода, која се влева во сливовите на следните реки: Вардар (4.77 милијарди м³), Струмица (0,18 милијарди м³) и Црн Дрим (1,68 милијарди м³). Реките имат висок водостој во [[пролет]]ните и [[есен]]ските месеци, а низок [[лето|летно]] време. Во овие сливови има повеќе од 30 [[извор]]и со проток поголем од 100 л/сек кои претставуваат главен извор на вода за пиење. Распоредот на искористувањето на водените ресурси е следно: за наводнување се користат 34%, за [[индустрија]]та 11% и на населението 10%, а останатиот дел е за биолошки минимум.<ref>[http://www.mkdsumi.com.mk/zasumite.php?page=3&s=3 Географски одлики на Република Македонија]; преземено од Македонски шуми</ref> ==== Егејски речен слив ==== '''Егејскиот речен слив''' е најголем и зафаќа површина од 22.319&nbsp;км² или 87% од вкупната територија на [[Република Македонија]]. Во него спаѓаат сливот на реката [[Вардар]], кој зафаќа површина од 20.535&nbsp;км² (80% од територијата), сливот на реката [[Струмица]], со површина од 1.535&nbsp;км², сливот на [[Дојранското Езеро]], со површина од 120&nbsp;км² и сливот на [[Циронска Река]] (која опфаќа дел од планината [[Огражден]] и дел од [[Малешевски Планини]]), со површина од 129&nbsp;км².<ref name="ReferenceB">Географија за VI одделение за основно образование, стр. 32</ref> Реките од Егејскиот слив, главно имаат композитни долини, односно најизменично течат низ котлини и клисури. Нивниот водостој се менува во текот на годината и е во директна зависност од количеството на врнежи. Тие имаат висок водостој во пролетните и есенските месеци, а низок во летните. Овие реки течат бавно во котлините, но затоа, пак, во клисурите се брзи и располагаат со голем хидроенегретски потенцијал кој не е сè уште доволно искористен. ===== Вардар ===== {{Главна|Вардар}} [[Податотека:Vardar Veles Macedonia.jpg|мини|лево|Реката Вардар во Велес]] Реката [[Вардар]] со својата композитна долина е најдолга и најзначајна река во [[Република Македонија]]. Извира кај селото [[Вруток]] во југозападниот дел на Полошката Котлина, односно во подножјето на [[Шар Планина]]. Изворот се наоѓа на 683м надморска височина. Од изворот до [[Гевгелија]], на кота од 43м надморска височина, поминува низ 5 котлини, 4 клисури и 3 града. Должината на [[Вардар]] низ [[Република Македонија]] е 301км, а до вливот е 388км. Вардар има колеблив водостој, поради тоа во неговото корито нема доволно вода за да биде пловен. Во целина, средниот пад на [[Вардар]] изнесува 2,1 промил, а средниот проток при утоката е 174м³/сек.<ref name="ReferenceA"/> Покрај тоа што [[Вардар]] е зафатен со суши, понекогаш има и големи води и тогаш редизикува катастрофални поплави. Поголеми поплави се забележани во текот на [[XVIII век]] и [[XIX век]], потоа во [[1900]], [[1916]], [[1937]], [[1962]] и [[1979]] [[година]]. Се смета дека во [[Скопје]] се случуваат најголеми поплави во 100 години.<ref name="ReferenceB"/> На својот тек низ [[Македонија]], [[Вардар]] има 37 поголеми притоки. Од нив 15 се слеваат од десната страна, а 22 од левата страна. Од левата страна поголеми притоки се: [[Пена]], [[Лепенец]], [[Пчиња]], [[Брегалница]] и [[Анска Река]], а од десната страна: [[Треска]], [[Маркова Река]], [[Кадина Река]], [[Тополка]], [[Бабуна]], [[Црна Река]] и [[Бошава]].<ref name="ReferenceC">Национална географија - втора година реформирано гимназиско образование - стр. 62</ref> <gallery> File:Vardar vo Gostivar.jpg|Вардар во [[Гостивар]] File:Vardar kaj Tudence.jpg|Вардар кај селото [[Туденце]], тетовско (североисточно од [[Тетово]]) Податотека:Skopje2_ved_Vardar_den_19_04_2005.jpg|[[Камен мост|Камениот мост]] преку Вардар, во [[Скопје]] File:Vardar vo Skopskoto Pole.jpg|Вардар во Скопското Поле, помеѓу селата [[Долно Лисиче]] и [[Јурумлери]] File:Vardar-vliv na Kadina-Taorska Klisura.jpg|Вардар во Таорската Клисура, непосредно по вливот на [[Кадина Река]] File:Vardar vo Taorskata Klisura.jpg|Вардар на излезот од Таорската Клисура, непосредно по вливот на [[Пчиња]] Податотека:Veles Gorge Vardar Macedonia.jpg|Вардар во Велешката Клисура, на излезот од градот [[Велес]] Податотека:Vardar Nogaevci Macedonia.jpg|Вардар, кај селото [[Ногаевци]], велешко (јужно од [[Велес]]) File:Vardar vo Demir Kapiskata klisura.jpg|Вардар во Демиркаписката Клисура </gallery> ===== Брегалница ===== {{Главна|Брегалница}} [[Податотека:Novo Selo od Isarot 01.JPG|мини|десно|Река Брегалница]] [[Брегалница]] со нејзините 225км е најдолгата лева, но и воопшто најдолга притока на реката [[Вардар]]. Таа е лева притока која извира од Малешевските Планини по надморска височина од 1720м, а во [[Вардар]] се влева недалеку од [[Градско]], на надморска височина од 137м. Вкупната површина на сливот изнесува 4,307&nbsp;км². Средниот пад на реката е 7 промили, а средниоот проток при утоката е 28м³/сек. Всушност, [[Брегалница]] како и другите поголеми притоки на [[Вардар]], е [[композитна река]], односно по нејзината должина се наоѓаат неколку котлини и клисури: [[Беровска Котлина]], [[Разловечка Клисура]], [[Пијанец]] или [[Делевска Котлина]], [[Истибањска Клисура]], [[Кочанско Поле]] и преку [[Сландол]] се влева во [[Вардар]]. Во долината на реката [[Брегалница]] се изградени две вештачки акумулации [[Беровско Езеро]] или [[Ратевско Езеро]] и езерото [[Калиманци]]. Нејзини поважни десни притоки се [[Каменица]], [[Кочанска Река]], [[Злетовска Река]] и [[Светиниколска Река]], а од левата страна поголема притока е [[Крива Лакавица]].<ref name="ReferenceC"/><ref name="ReferenceD">Географија за VI одделение за основно образование - стр. 33</ref> ===== Црна Река ===== {{Главна|Црна Река}} [[Податотека:Izvori Crna Reka.JPG|мини|десно|Изворите на Црна Река]] [[Црна Река]] со должина од 207км е најдолгата десна притока и втора од сите притоки на [[Вардар]]. Извира од вруток кај селото [[Железнец]] кај [[Демир Хисар]], на надморска височина од 760м, а во [[Вардар]] се влева во [[Тиквешка Котлина]], кај ископините на античкиот град [[Стоби]], на надморска височина од 129м. Средниот пад на реката е 3 промили, а средниот проток при утоката изнесува 37м³/сек. Површината на сливот на територијата на [[Македонија]] изнесува 5,130&nbsp;км². Исто така, [[Црна Река]] има композитна речна долина која почнува од планинскиот Демирхисарски крај, преку [[Пелагониска Котлина]], [[Скочивирска Клисура]] (која е со должина од 100км и претставува најдолга [[клисура]] во [[Република Македонија]]) и завршува во [[Тиквешка Котлина]]. Во долниот дел на [[Скочивирска Клисура]] е изградена една од најголемите [[вештачки акумулации]] - [[Тиквешко Езеро]]. Оваа река во својот тек прима вкупно околу 20 поголеми притоки, од кои поважни леви притоки се: [[Река Жаба]], [[Река Блато]], [[Крушевичка Река]], [[Дуњска Река]] и [[Раец]], а поважни десни притоки се: [[Журевшница]], [[Шемница]], [[Драгор]], [[Краешка Река]], [[Вир]], [[Лажечка Река]], [[Јелашка Река]], [[Коњарска Река]], [[Градешка Река]], [[Блашница]] и [[Каменица]].<ref name="ReferenceC"/><ref name="ReferenceD"/> ===== Река Струмица ===== {{Главна|Струмица (река)}} [[Податотека:Strumeshnitsa-river-2.jpg|мини|лево|Река Струмица]] [[Струмица (река)]] е втора главна река, која му припаѓа на [[Егејско сливно подрачје]]. Таа има посебен слив, со вкупна површина од 1,465&nbsp;км². Оваа река нема посебен извор, туку речна челенка која е составена од [[Радовишка Река]] и [[Ореовечката Река]], кои се соединуваат во [[Радовишко Поле]] и во овој дел Струмица е долга 75,5км, со просечен пад од 18 промили. Струмица прима 4 поголеми притоки, и тоа од левата страна: [[Ореовечка Река]], реките [[Плавија]] и [[Турија]], а од десната страна е само реката [[Водочница]]. На реките [[Водочница]] и [[Турија]] се изградени две вештачки акумулации. Реката Струмица е од непроценливо значење во [[Струмичка Котлина]].<ref name="ReferenceC"/><ref name="ReferenceD"/> ==== Јадрански речен слив ==== '''Јадранскиот речен слив''' го сочинува поречието на реката Црн Дрим и преку него се одводнува западниот и поголемиот дел од југозападна [[Македонија]]. Тој зафаќа површина од 3,350&nbsp;км², или околу 13% од територијата на [[Република Македонија]]. Во него спаѓа сливната површина на [[Охридско Езеро]] и на [[Преспанско Езеро]]. Најзначајна река во овој слив е [[Црн Дрим]], со неговата најголема притока [[Радика]].<ref name="ReferenceE">Национална географија - втора година реформирано гимназиско образование - стр. 63</ref> ===== Црн Дрим ===== {{Главна|Црна Река}} Реката [[Црн Дрим]] е главна река во Јадранското сливно подрачје. Таа истекува од [[Охридско Езеро]] кај [[Струга]], тече низ [[Струшко Поле]] до с. [[Ташмаруништа]], од каде навлегува во [[Дримколска Клисура]] која делумно е заезерена, односно езерото [[Глобочица]], а од таму навлегува во [[Дебарска Котллина]], односно во вештачкото [[Дебарско Езеро]]. Во нашата земја [[Црн Дрим]] има должина од 56км, со среден пад од 4 промили и среден проток од 56м³/сек. Сливната површина само на реките [[Црн Дрим]] и [[Радика]] зафаќаат 1,772&nbsp;км².<ref name="ReferenceD"/><ref name="ReferenceE"/> <gallery> Податотека:Springs St. Naum 4.JPG|Изворот на Црн Дрим - кај Св. Наум Податотека:Black Drim wells.jpg|Река Црн Дрим Податотека:Struga most na Drim8.JPG|Црн Дрим на истекот од Охридско Езеро </gallery> ===== Радика ===== {{Главна|Радика}} [[Податотека:Radika-river-Macedonia.JPG|мини|лево|Горниот тек на река Радика, недалеку од селото Волковија]] [[Радика]] е најголемата и најзначајна десна притока на [[Црн Дрим]]. Таа извира од висорамнината [[Враца]] на [[Шар Планина]] на 2,260 надморска височина, а се влева во [[Црн Дрим]] кај местото наречено [[Шпилски мост]] на надморска височина од 486м. Денес вливот на [[Радика]] е заезерен така што нејзините води се влеваат во [[Дебарското Езеро]] кај с. [[Косоврасти]]. Таа има должина од 67км, со просечен пад од 26 промили. [[Радика]] е позната по нејзината чиста и бистра [[вода]], по богатството со [[речна пастрмка]] и по привлечната [[кањон]]ска долина.<ref name="ReferenceE"/> {| class="wikitable" |- ! Име на река !! Површина на речен слив (кm²) !! Должина (км) !! Среден пад (промили) !! Среден проток(м³/сек) |- | [[Вардар]] || 20,535 || 301 || 2,1 || 174 |- | [[Брегалница]] || 4,307 || 225 || 7 || 28 |- | [[Црна Река]] || 5,130 || 207 || 3 || 37 |- | [[Лепенец]] || 770 || 75 || 21,4 || 10 |- | [[Пчиња]] || 2,840 || 191 || 10,9 || 16 |- | [[Треска]] || 2,068 || 138 || 3,7 || 30 |- | [[Струмица]] || 1,465 || 75,5 || 18 || 24 |- | [[Црн Дрим]] || 1,772 || 75,5 || 4 || 56 |- | [[Радика]] || / || 67 || 26 || / |} ==== Црноморски речен слив ==== '''Црноморското сливно подрачје''' зафаќа незначителен дел од 44&nbsp;км² од територијата на [[Република Македонија]]. Тоа се наоѓа на северната страна на [[Скопска Црна Гора]], поточно на [[Карадак]], каде што извира [[Биначка Морава]], која ги носи водите преку [[Морава]] и [[Дунав]] од ова подрачје во [[Црно Море]].<ref name="ReferenceD"/><ref>Национална географија - втора година реформирано гимназиско образование - стр. 64</ref> === Езера === {{Главна|Список на езера во Македонија}} [[Податотека:Ohridsko i Prespansko od NASA.JPG|мини|лево|Поглед врз Охридското и Преспанското Езеро (слика од [[НАСА]])]] На територијата на Република Македонија има 3 тектонски езера, 44 постојани леднички езера, 19 поголеми вештачки езера и околу 90 мали акумулации, односно вкупно 156 поголеми, помали и мали езера- акумулации. Тие се разликуваат според начинот на создавањето на езерските басени, по големината, [[физичко својство|физичко]]-[[хемиско својство|хемиските својства]], стопанското значење и сл. ==== Природни езера ==== '''Природни езера - Тектонски или котлински езера'''. Тектонските езера се најголеми и најпознати езера во Република Македонија. Тие се настанати во средината на терциерот и во котлините. Порано имало многу повеќе (околу 20) вакви езера, а денес се останати само 3. Во нашата земја тектонски езера се: Охридското, Преспанското и Дојранското.<ref name="ReferenceF">Географија за VI одделение за основно образование - стр. 34</ref> ===== Охридско Езеро ===== {{Главна|Охридско Езеро}} [[Податотека:Ohridsoeen.jpg|мини|десно|Поглед кон Охридско Езеро]] '''Охридското Езеро''' е најголемо и најзначајно природно [[езеро]] во [[Република Македонија|Македонија]] и веројатно од биолошки аспект најзначајниот стагнантен воден [[екосистем]] во [[Европа]]. Се одликува со богата историја, културa, археолошки наоѓалишта и природна убавина. Благодарение на ваквите особености, во [[1980]] година Охридското Езеро и градот [[Охрид]] се прогласени за [[Светско културно наследство]], под заштита на [[УНЕСКО]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.investinmacedonia.com/page.aspx?language=&page=O25QDpgVFLj9Bfg%2FvkoGyw%3D%3D |title=Охридско Езеро - Инвестирајте во Македонија - Агенција за странски инвестиции на РМ |accessdate=2021-08-20 |archive-date=2008-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081212221812/http://www.investinmacedonia.com/page.aspx?language=&page=O25QDpgVFLj9Bfg%2FvkoGyw%3D%3D |url-status=dead }}</ref>. Светската важност на езерото се потврдува во 2010 г. кога [[НАСА]] и [[Меѓународен астрономски сојуз|Меѓународниот астрономски сојуз]] решаваат едно од езерата на [[Уран]]овата [[природен сателит|месечина]] [[Титан (сателит)|Титан]] да го носи името „[[Охридско Езеро (Титан)|Охридско Езеро]]“<ref>{{наведени вести|url=http://www.makfax.com.mk/_home/home#119216|title=НАСА одлучи едно од езерата на Титан да се вика „Охридско Езеро“|last=|date=21 октомври 2010|publisher=Макфакс|accessdate=21 октомври 2010|archive-date=2012-06-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20120615011554/http://makfax.com.mk/_home/home#119216|url-status=dead}} {{mk}}</ref> ([[лат.]] ''Ohrid Lacus'')<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://planetarynames.wr.usgs.gov/Feature/14775;jsessionid=1314a7061ca2c085fc7dfabacea8|title=''Ohrid Lacus'' (Охридско Езеро) на Титан - |date=16 септември 2010|publisher= Службен весник на планетарна номенклатура на [[Меѓународен астрономски сојуз|Меѓународниот астрономски сојуз]]|accessdate=22 октомври 2010}} {{en}}</ref>. Езерото покрива површина од 358,2 км² и се протега во должина од 30,8 км, а најголемата широчина изнесува 14,8 км. Должината на брегот изнесува 87,5 км. Неговата длабочина достигнува до 289 м. Вкупната зафатнина на езерото изнесува {{км3|58,6}}. Езерото е сместено во длабока и затворена [[котлина]], на исток ограничена со планината [[Галичица]] (2288m), а на запад со [[Јабланица]] (2257&nbsp;м). Се наоѓа на надморска височина од 695 метри. Во сливот на Охридското Езеро припаѓаат 40 реки, од кои 23 на [[Албанија|албанска]] и 17 на [[Република Македонија|македонска]] територија.<ref name="ReferenceF"/> Во светската географска енциклопедија [[Република Македонија]] е спомента на неколку места и тоа благодарејќи на Охридското Езеро. Тоа е најдоброто езеро во [[Република Македонија]] и се наоѓа на списокот на 4 најпознати езера во светот, заедно со: [[Балкајско Езеро]], [[Тангањика]] и [[Њаса]]. Поради повеќе милионската старост, богатството на ендемската фауна, во [[1979]] Охридското Езеро е заштитетно како [[светско природно наследство]] и е внесено во списокот на [[УНЕСКО]]. [[Република Македонија]] се споменува и преку [[охридска пастрмка]], а особено преку охридската јагула. Имено јагулата живее во [[Охридското Езеро]], но се мрести во [[Саргасово Море|Саргасовото Море]] во Атлантскиот Океан, при што поминува 10.000 км.<ref name="ReferenceG">Национална географија - втора година реформирано гимназиско образование - стр. 66</ref> <center> <gallery> Слика:Галеб_Охридско_Езеро_2008.JPG|<center>Охридско Езеро Слика:Ohrid_Plaza_Gorica_2008.JPG|<center>Плажата пред хотел Инекс Горица Слика:Plaza_Gorica_3.JPG|<center>Поглед на брегот на Охридското Езеро Image:Lake Ohrid 2008.JPG|<center>Охридско Езеро во лето‎ Слика:Охридско Езеро Залез на сонце 2008.JPG|<center>Залез на сонце на Охридското Езеро Слика:Crni Drim pre usca u Ohridsko jezero.JPG|<center>Реката Црн Дрим пред утоката во Охридското Езеро Слика:Охридско Езеро Св.Наум 2008.JPG|<center>Охридското Езеро кај манастирот Св.Наум Слика:Pogled na Ohridsko jezero01.JPG|<center>Кампот Градиште во лето Слика:[http://media7.daily.mk/documents/mid184595.news?t=true&w=180&h=180]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}|<center>Струга 2010 Слика:Fishing Lake Ohrid.jpg|Риболов на Охридското Езеро на зајдисонце Слика:Camec na Ohridsko Ezero 2008.JPG|Чамец на Охридското Езеро Слика:Skok od kaneo, Ohrid.jpg|Скок во езерото од Канео Слика:Going somewhere Ohrid.jpg|Чамец во езерото </gallery> </center> ===== Преспанско Езеро ===== {{Главна|Преспанско Езеро}} [[Податотека:Satelitska-Prespansko.jpg|мини|десно|Сателитска снимка на Преспанско Езеро]] '''Преспанското Езеро''' е езеро кое го делат три држави: [[Македонија]] (најголем дел), [[Грција]] и [[Албанија]]. Во рамките на Македонија, тоа се наоѓа во југозападниот дел од земјата. Бистрата езерска вода со температура од 24-28°С, долги песочни плажи, присуство на многу сончеви денови, немање на магловити денови, свежи ноќи, еколошки чиста средина, планини со бујна вегетација и изградени туристички капацитети, скијачки терени - се основите за развој на туризмот во [[Преспа]], кој за жал и покрај компаративните предности не е во доволна мера застапен.<ref name="ReferenceH">Географија за VI одделение за основно образование - стр. 35</ref> Езерото вода добива од поголем број мали притоки, како што се: [[Голема Река]], [[Брајчинска Река]] и [[Кранска Река]], меѓутоа голем дел од водата ја губи подземно преку планината [[Галичица]], а се појавува во [[Охридско Езеро]], кое е пониско околу 158м. Според температурата на водата, Преспанското Езеро се вбројува во типот умерени езера, затоа што се случува во текот на студените зими да замрзне. Во Преспанското Езеро живеат 11 видови риби, од кои најпознати се [[крап]]от и [[нивичка]]та.<ref name="ReferenceG"/> Преспанското Езеро се одликува со посебни природни вредности и убавини, а потврда за тоа се повеќето природни резервати. Природниот резерват „[[Езерани]]“ зафаќа 2,137 хектари површина и во него има повеќе од 250 видови птици, од кои 110 се само водни. Особено интересно е присуството на пеликанот, други видови на ендемски риби, разни видови на полжави, жаби, а од цицачите тука е видрата и многу други. Втор природен резерват е островот „[[Голем Град]]“ со површина од 0,275 км², со високи спили, со голема биоразновидност на средоземната [[флора]] и [[фауна]] — птици, влекачи, амфибии и други видови, и други видови културно-историски вредности итн. Езерото е опкружено со два национални парка: „[[Пелистер]]“ и “[[Галичица]]„,а од грчката страна и со природниот резерват на островот [[Аил]]. Поради големите природни вредности на Преспанскиот басен, трите држави, [[Македонија]], [[Грција]] и [[Албанија]], ратификуваа договор за формирање за [[Трилатерален национален парк „Преспа“]].<ref name="ReferenceI">Национална географија - втора година реформирано гимназиско образование - стр. 67</ref> ===== Дојранско Езеро ===== {{Главна|Дојранско Езеро}} [[Податотека:Star Dojran in 2012 (2).JPG|мини|лево|Дојранско Езеро]] Дојранското Езеро е најмалото тектонско езеро во [[Република Македонија]]. Се наоѓа во нејзиниот југоисточен дел, заземајќи површина од 43,1 км². Западниот, поголемиот дел (27,3 км²) и припаѓа на Република Македонија а источниот, помалиот (15,8 км²) на денешна [[Грција]]. Во Дојранското Езеро регистрирани се 12 фаунистички ендемити. Од 15 видови [[риби]], 1 вид претставува локален ендемит. Некои [[безрбетници]] (посебно вилинските коњчиња) и неколку видови птици, се наоѓаат на списокот на CORINE. Дојранското Езеро е познато по традиционалниот начин на ловење риби со помош на птици - [[корморан]]и во огради од трска, т.н. [[мандра|мандри]].<ref name="ReferenceH"/> Езерото вода добива од неколку мали притоки, меѓу кои поважни се [[Сурловска Река]] и река Ханџа, како и бројни извори кои народот ги нарекува „[[кајници]]“. Езерото водата ја губи со испарување и површинската истека [[Ѓолаја]] (која денес е канал за наводнување на [[Солунско Поле]]). Во текот на студените зими езерото замрзнува поради малата длабочина. Бојата на водата се менува од зено-жолтеникава до темнозелена. Проѕирноста на езерото е доста мала и се движи од 0,6 до 3,6 м. Повеќе години Дојранското Езеро се наоѓа во фаза на изумирање. За спас на езерото, денес преку [[хидросистем]] се носи вода од бунарите кај [[Ѓавато]].<ref name="ReferenceI"/> '''Галерија од Дојранското Езеро''' <center><gallery> File:Dojran-Lake-MACEDONIA.JPG|Поглед на Дојранското Езеро File:Dojransko Ezero - MAKEDONIJA.JPG|Поглед на Дојранското Езеро и планината Беласица во позадината File:Mandra vo Dojranskoto Ezero.JPG|Рибарска мандра, препознатлив белег на Дојранското Езеро File:Dojransko Ezero-branovi.JPG|Дојранското Езеро во рана пролет File:Dojransko-Ezero-Makedonija-MK.JPG|Градската плажа во [[Стар Дојран]] File:Javorite i Dorjanskoto ezero-MK.JPG|Дојранското Езеро со јаворите во паркот во [[Стар Дојран]] File:Dojran-Lake-MKD.JPG|Дојранското Езеро </gallery></center> ==== Леднички (леднички) Езера ==== [[Податотека:Bogovinje Lake 01.jpg|мини|лево|Боговинско Езеро на Шар Планина]] Од природните езера најбројни во [[Република Македонија]] се ледничките езера од кои 44 се постојани. Тие се наоѓаат на највисоките делови на високите планини, обично помеѓу 1,500 до 2,300м надморска височина. Сместени се во цирковите кои се создадени од дилувијалните ледници. Во [[Република Македонија]], делувијални или [[леднички езера]] има само на планините и тоа: [[Шар Планина]] - 19, [[Кораб]] - 8, [[Дешат]] и [[Крчин]] - 5, [[Јабланица]] - 4, [[Стогово]] - 3, [[Баба Планина]] ([[Пелистер]]) - 3 и [[Јакупица]] - 2. [[Податотека:Crno Ezero.jpg|мини|десно|Црно Езеро на Шар Планина]] Вакви езера најмногу има на [[Шар Планина]]. Во [[Македонија]] - 27 леднички езера на [[Шар Планина]], од кои 12 се постојани, а 9 се привремени. Позначајни се [[Боговинско езеро]], [[Црно Езеро]], [[Бело Езеро]], [[Голем Ѓол]], [[Мал Ѓол]], [[Караниколичко Езеро]] и др. Најпознато е Боговинското Езеро со водна површина од околу 67.000 м². Се наоѓа на 1.960 метри надморска височина, долго е 452 метри, широко 225 метри и длабоко 2,2 метри. [[Податотека:Belo Ezero.jpg|мини|лево|Бело Езеро - Шар Планина]] На [[Кораб]] има 8 постојани леднички езера, меѓу кои и: [[Корабско Езеро]], [[Мал Кораб]], [[Кобилино Езеро]], [[Бачилски Камен]] и други. По површина сите езера се мали. Најголемо е Корабското Езеро кое се наоѓа непсоредно под врвот [[Кораб]], на 2,470 метри надморска височина и тоа е највисоко ледничко езеро во [[Република Македонија]]. Долго е 51м, а широко е 20м. На [[Дешат]] со [[Крчин]] има 5 постојани езера: [[Езеро Света Недела]], [[Турин Камен]], [[Локув]] и [[Кошево Езеро]]. По површина сите езера се мали. На [[Стогово]] има три постојани леднички езера: Горно и Долно (Црно) Езеро и [[Маруша]]. Сите три езера се мали по површина. [[Податотека:Salakovski Ezera.jpg|мини|десно|Големо и Мало Салаковско Езеро]] На [[Јабланица]] има четири леднички езера: [[Подгорско Езеро]], [[Вевчанско Езеро]], [[Горно Лабунишко Езеро]] и [[Долно Лабунишко Езеро]]. Најголемо е [[Подгорско Езеро]], кое е долго 226м, широко 175м, а длабоко 9м и се наоѓа на надморска височина од 1,893 метри. На [[Планина Баба]] со [[Пелистер]] најпознати се три леднички езера: [[Големо Езеро]], [[Мало Езеро]] и [[Орлови Бари]]. Големото Езеро се наоѓа на 2,218м надморска височина, долго е 223 метри, широко 162 метри, а длабоко 14,6 метри. Тоа е најдлабокото ледничко езеро во [[Република Македонија]]. Малото езеро се наоѓа на 2,180 метри надморска височина и има кружен облик. На [[Јакупица]] има две постојани леднички езера. Тоа се големото и малото [[Салаковско Езеро]]. Овие две езера по површина се многу мали. ==== Вештачки езера ==== Вештачки езера има речиси насекаде низ [[Република Македонија]]. Водата од нив се користи за наводнување на обработливите земјоделски површини, за производство на [[електрична енергија]], а и како [[индустриска вода]] во индустријата, за рекреативни цели, а некаде и како вода за пиење. Вештачките езера се изградени по долините на поголемите реки, со преградување на речниот тек на местата каде што има поволни услови за тоа. [[Податотека:Vodočko.jpg|мини|лево|Езерото Водоча]] Во [[Република Македонија]] има 19 поголеми вештачки езера и околу 90 микроакумулации, односно околу 110 поголеми и помали акумулации. Од овие акумулации се наводнуваат околу 110.000 до 120.000 хектари обработлива површина. Најпознати вештачки езера во [[Македонија]] се: [[Матка]] и [[Козјак]] на реката [[Треска]], [[Мавровско Езеро]] на [[Мавровска Река]], [[Глобочица]] и [[Дебарско Езеро]] на [[Црн Дрим]], [[Тиквешко Езеро]] во [[Скочивирска Клисура]] на [[Црна Река]], езерото [[Калиманци]] во долината на [[Брегалница]], [[Ратевско Езеро]] на [[Ратевска Река]], езерото [[Гратче (езеро)|Гратче]] или [[Кочанско Езеро]] на [[Кочанска Река]], [[Мавровица]] на [[Светиниколска Река]], [[Младост (езеро)|Младост]] на река [[Отовица]], [[Липковско Езеро]] и [[Глажња]] на [[Липковска Река]], езерото [[Мантово]] на [[Крива Лакавица]], езерото [[Водоча]] на река [[Водоча]], [[Турија]] на [[Нивичанска Река]], [[Стрежевско Езеро]] на [[Шемница]], [[Прилепско Езеро]] на [[Прилепска Река]], [[Суводолско Езеро]] на [[Суводолска Река]], [[Паљурци]] на [[Радовишка Река]] и поголем број на помали езера, како: [[Лисиче (езеро)|Лисиче]], [[Крушевско Езеро]], [[Ваташко Езеро]] и др.<ref name="ReferenceH"/> [[Податотека:Berovo Lake 3.jpg|мини|десно|Беровско Езеро]] Најстаро вештачко езеро е [[Матка]], чија [[акумулација]] е изградена во [[1938]] [[година]]. Тоа се наоѓа по долината на реката [[Треска]], во близина на [[Скопје]]. Зафаќа површина од 0,25&nbsp;км², со 3,5 милиони м³ вкупно акумулирана вода. Во групата најголеми вештачки езера во [[Република Македонија]], спаѓаат [[Мавровско Езеро]], [[Тиквешко Езеро]] и [[Дебарско Езеро]]. Мавровското Езеро е изградено во [[1953]] [[година]] во сливот на [[Мавровска Река]], на 1,233 метри надморска височина. Тоа зафаќа површина од 13,7 км², со 357 милиони м³ акумулирана вода. [[Тиквешко Езеро]] е изградено во [[1970]] [[година]], во долината на [[Црна Река]]. Зафаќа површина од 14&nbsp;км², со зафатнина од 475 милиони м³ вода. Дебарското Езеро го зафаќа просторот кај утоката на река [[Радика]] во [[Црн Дрим]]. Тоа зафаќа површина од 13,2&nbsp;км², со зафатнина од 520 милиони м³ вода.<ref>Национална географија - втора година реформирано гимназиско образование - стр. 69</ref> <center><gallery> Податотека:Berovo Lake2.jpg|Беровско Езеро Податотека:Globočica 02.JPG|Глобочица Податотека:Gratce pogled.JPG|Гратче Податотека:Debar Lake in 1996.jpg|Дебарско Езеро Податотека:Kalimanci lake.jpg|Калиманци Податотека:Kozyak-ot-foynik.jpg|Козјак Податотека:Penda e likoves.jpg|Липковско Езеро Податотека:Mavrovsko-ezero.jpg|Мавровско Езеро Податотека:Matka-Lake.jpg|Матка Податотека:Velesko ezero.jpg|Младост Податотека:Streževo.JPG|Стрежево </gallery></center> == Педолошки состав == === Типови почви === Во [[Република Македонија]] има повеќе различни видови почви како резултат на влијанието на природните фактори. Најзастапени почви се: делувијални, алувијални, смолници, црвеници, кафеави, песокливо-глинести, солени почви, црнозем, лесни, еолски, мочуришни калливи, хидроморфни почви и др. ==== Алувијални почви ==== '''Алувијалните почви''' се застапени на површина од околу 126.000 хектари. Овие почви се настанати со таложење на ситниот материјал од реките во рамничарските подрачја. Се одликуваат со песочно-глинест или глинесто-песочен состав. Тие се богати со хранливи материи и се одликуваат со висока плодност. На нив најмногу се одгледуваат [[ориз]] и [[градинарски култури]], потоа фуражни и [[индустриски култури]]. Разместени се во долините на реката [[Вардар]] во Скопската и Гевгелиско-валандовската Котлина; на [[Брегалница]] во Беровска и [[Кочанска Котлина]]; на [[Црна Река]] во [[Пелагонија]] и [[Тиквеш]]; на [[Струмица]] во Струмичко-радовишката Котлина; ги има во [[Преспа]]; а и во Охридско-струшката Котлина; Кичевската Котлина и на други места.<ref>Географија за VI одделение за основно образование - стр. 40</ref> ==== Делувијални почви ==== '''Делувијалните почви''' се застапени се застапени на површина од 133.000 хектари. Нивното настанување е тесно поврзано со ерозијата на допирот помеѓу планинските страни и котлините. Овие почви се сиромашни со [[хумус]]. На нив најмногу успеваат [[винова лоза]], [[тутун]], [[бостан]] и [[’рж]], а ако се наводнуваат тие се добри и за развој на овоштарството. Тие најмногу се распространети во: [[Полог]], [[Пелагонија]], [[Преспа]], во Охридско-струшката, Кичевската, Кочанската, Струмичко-радовишката, Гевгелиско-валадовската и Дојранската Котлина.<ref>Географија за VI одделение за основно образование - стр. 40/41</ref> ==== Смолници ==== '''Смолниците''' зафаќаат површина од околу 80.000 хектари. Тие имаат езерско потекло и поради големото количество глина содржат многу хранливи состојки и се релативно доволно плодни. Тоа се почви кои страдаат од [[суша]], а од обилните врнежи стануваат лепливи. Најплодни се за одгледување на жита, особено [[пченица]] и [[пченка]] и некои индустриски култури како што се: [[афион]], [[памук]], [[сончоглед]], [[шеќерна репка]] и друго. Со нивно наводнување тие стануваат погодни и за одгледување на градинарски и [[овошни култури]]. Најмногу се распространети во: Скопската, Кумановската и Овчеполската Котлина, помалку во [[Пелагонија]], [[Тиквеш]], [[Малешево]] и [[Славиште]], а најмалку во кочанската и Дојранската Котлина.<ref name="ReferenceJ">Географија за VI одделение за основно образование - стр. 41</ref> ==== Црвеници ==== '''Црвениците''' зафаќаат површина од околу 30.000 хектари. Црвениците во [[Македонија]] се разликуваат од средоземната [[црвеница]] во составот, односно во варовникот. Тие содржат глини, колоиди и сиромашни се со хумус, според тоа тие спаѓаат во редот на средно полдни почви. погодни се за одгледување на [[винова лоза]], [[тутун]], додека житата даваат пониски приноси. Овие почви најмногу гу има во: [[Пелагонија]], [[Полог]], Скопската и Велешката Котлина, а помалку во [[Радовишко]], [[Тиквешко]], [[Преспа]] и [[Славиште]], а најмалку во Струмичката, Кочанската, Гевгелиско-валадновската и Охридско-струшката Котлина.<ref name="ReferenceJ"/> ==== Кафеави почви ==== '''Кафеавите почви''' во кои спаѓаат гањачите, подзолот и кафеавите кисели почви, во целина се недоволно плодни почви за култивираните растенија. Овие почви се образуваат под влијание на шумската ([[даб]], [[бука]] и други ниски и високи шуми) и тревната вегетација. Тие се јавуаат на 700 - 2000 метри надморска височина. Во ниските делови се користат за одгледување на [[’рж]] и [[компир]], а од овошјето: [[јаболка]], [[круши]], [[сливи]], [[винова лоза]] и друго. [[Гањачи]]те најмногу се распространети во [[Средно Повардарие]], потоа во Овчеполието, [[Пелагонија]], [[Кумановско]] и [[Славиште]]. [[Подзол]]от и киселите (силикатни и некисели) кафеави почви најмногу ги има на: [[Осогово]], [[Малешевски Планини]], [[Скопска Црна Гора]], [[Шар Планина]], [[Баба Планина]], [[Селечка Планина]] итн.<ref name="ReferenceJ"/> ==== Солени почви ==== '''Солените почви''' ги има во Овчеполската Котлина, [[Пелагонија]] и во некои други котлини, но и на мали повшрини. Тоа се почви сирпмашни со [[хумус]]. Со наводнувањње и со ѓубрење овие почви можат да се претворат во плодни почви.<ref>Национална географија - втора година реформирано гимназиско образование - стр. 74</ref> == Био-географски одлики == Гледано био-географски [[Република Македонија]] се одликува со богатство на растителен и на [[животински свет]]. Фактори кои придонесуваат за големата био-географска шареноликост се: сепцифичната географска положба, нејзината отвореност кон јужните и северните климатски влијанија, различната релјефна структура, геолошкиот состав, изолираноста на одделни подрачја, влијанието на човекот и други. Според тоа, разместеноста на флората и на фауната во Република Македонија не е еднаква, односно таа се разликува како во хоризонтална, така и во вертикална смисла. === Растителен и животински свет === ==== Растителен свет ==== [[Податотека:Abies alba Beskid Żywiecki 4.JPG|мини|десно|Ела]] '''Растителниот свет во [[Република Македонија]]''' е разновиден и богат. Тој зависи од климата, водите, составот на почвите, надморската височина и друго. Според географската положба [[Република Македонија]] се наоѓа меѓу две големи растително-географски области: средоземна и евросибирска.<ref name="ReferenceK">Географија за VI одделение за основно образование - стр. 36</ref> Претставници од средоземната расителна област има во подрачјата во кои се чувстуваат влијанијата на изменето-средоземната клима, а тоа се [[Средно Поварадрие]], во клисурите на [[Вардар]] и на неговите притоки ([[Црна Река]], [[Брегалница]], [[Пчиња]]) и долината на [[Црн Дрим]]. Растителни претставници од евро-сибирската растителна област има во другите подрачја на [[Република Македонија]]. Но, има подрачја каде се преплетуваат растителни видови од двете области (Скопската Котлина), а на високите планини во [[Македонија]] се јавуваат леднички реликти од аркто-алпската флора. Природниот растителен свет во [[Република Македонија]] е составен од [[шуми]] и [[треви]]. [[Податотека:Quercus trojana Jevremovac.JPG|мини|лево|[[Македонски даб]]]] ===== Шуми ===== '''Шумите''' се најраспространети во ридско-планинските подрачја. Тие покриваат повеќе од 906.000 хектари или 35% од [[Република Македонија]]. Шумите се наоѓаат на 300 до 2.000 м надморска височина. Најзастапени се: листопадните шуми (825.000 хектари), мешовитите (41.000 хектари) и иглолисните шуми (40.000 хектари). Од листопадните шуми најголема површина зафаќаат дабот и буката, потоа брезата, а од иглолисните борот, елата и смреката.<ref name="ReferenceK"/> Листопадните шуми се распространети на сите планини во [[Република Македонија]], а иглолисните шуми најмногу ги има на [[Шар Планина]], [[Пелистер]], [[Ниџе]], [[Кожуф]] и други. Во ниските шуми се јавуваат: [[габер]], [[јасен]], [[леска]], а покрај реките: [[врба]] и [[топола]]. Во долниот дел на Повардарието се застапени некои средоземни видови, [[зеленика]], [[прнар]], [[тиса (дрво)|тиса]] и други, кои со заедничко име се нарекуваат [[макии]].<ref>Национална географија - втора година реформирано гимназиско образование - стр. 76</ref> ===== Тревна вегетација ===== Во [[Република Македонија]] тревната вегетација ја образуваат ливадите и пасиштата. [[Податотека:Fillmore.JPG|мини|лево|Стадо говеда на пасиште]] '''Ливадите''' се застапени релиси во сите котлини во [[Република Македонија]], покрај реките и потоците, главно каде што постојат услови за нивно наводнување. Тие зафаќаат површина од околу 53.000 хектари, а обраснати се со детелини и разни други треви. '''Пасиштата''' се распространети на 670.000 хектари. Според распространетоста и [[надморската височина]] тие се делат на високоппланински и рамничарски. Најмлаку се застапени низинските пасишта, повеќе се раширени ридските, а најзастапени се планинските пасишта. Најголемите планински пасишта се наоѓаат на [[Шар Планина]], [[Бистра]], [[Јакупица]], [[Галичица]], [[Баба (планина)|Баба]] ([[Пелистер]]), [[Кожуф]], [[Плачковица]] и [[Осогово]]. Ридски пасишта има на ридовите околу котлините и на просторот на Повардарието.<ref name="ReferenceL">Географија за VI одделение за основно образование - стр. 37</ref> Во [[Средно Повардарие]], на просторот меѓу [[Неготино]], [[Штип]] и [[Велес]] е застапена [[полустепска вегетација]]. Таму нема шуми, а ридноста е голема, почвата е засолена, и се јавуваат седум ендемски претставници на старите плиоценски степски видови. [[Податотека:040719 172 dorset marnhull.jpg|мини|десно|ПченичноПоле]] Во калливите и мочурливи терени на [[Пелагонија]], [[Преспа]], Во Охридско-струшкото Поле, [[Моноспитово]] - [[Струмичко Поле]], [[Катланово]] - [[Скопско]] и на други места е развиена мочуришна вегетација. Во крајбрежните делови на големите езера е пристуна микрофитската вегетација, од која особено е карактеристична трската. Културни растенија во [[Република Македонија]] се одгледуваат скоро во сите предели. И тоа 8 [[житни растенија]], околу 15 [[индустриски растенија]], околу 50 [[градинарски растенија]], 5-6 [[фуражни растенија]], 18-20 видови [[овошје]] и [[винова лоза]]. Нивната распространетост е во тесна врска со климатските услови, надморската височина, богатството на вода, осонченоста, експозицијата на теренот, геолошкиот и педолошкиот состав итн.<ref name="ReferenceL"/> ==== Животински свет ==== [[Податотека:Lynx lynx poing.jpg|мини|лево|Рис]] [[Податотека:Kolmården Wolf.jpg|мини|десно|Волк]] '''Животинскиот свет''' во [[Република Македонија]] е разновиден и е во непосредна зависност од природните услови, но и од разновидноста на растителниот свет. Поради тоа некои животни живеат во полињата, други во езерата и реките, а многу од нив во шимите и највисоките каменести делови од палнините. Има и животни кои живеат во земјата, пештерите и сл. Просторот на [[Република Македонија]] не е хомогена зоо-географска област. Животинскиот свет во [[Република Македонија]] е составен од средноевропска и средоземна фауна, а има претставници и од источноевропската фауна.<ref>Географија за VI одделение за основно образование - стр. 38</ref> '''Средоземната фауна''' во [[Република Македонија]] е сотавена од Егејско-средоземна и од [[Јадранско-средоземна Фауна]]. Егејско-средоземната фауна е распространето по должина на реката [[Вардар]] до [[Скопска Котлина]], потоа во [[Овче Поле]] и во јужниот дел на [[Пелагонија]]. Јадранско-средоземната фауна е раширена по должината на [[Црн Дрим]], во Дебарската и Охридско-струшката Котлина. '''Средноевропската фауна''' во [[Република Македонија]] е најраспространета и тоа во сите планини на [[Република Македонија]]. Нејзини карактеристични претставници се: [[мечка]], [[волк]], [[дива свиња]], [[лисица]], [[срна]], [[елен]], [[рис]], [[дива коза]], [[зајак]], [[видра]], [[куна]], [[тетреб]], [[орел]], [[јастреб]], [[еребица камењарка]], [[фазан]], [[чавка]], [[верверица]], [[клукајдрвец]], [[крт]], [[желка]], потоа разни видови [[гуштери]], [[отровни змии]] и други видови фауна.<ref>Национална географиај - втора година реформриано гимназиско образование - стр. 77</ref> [[Податотека:Araneus diadematus (aka).jpg|мини|десно|Пајак]] Во просторите на езера и на реките се јавува т.н. [[водна фауна]]. Главни претставници на овој вид гауна се разните видови [[риби]]. Од речните [[риби]]: [[речна пастрмка]], [[мрена]], [[попадика]], [[костреш]], [[крап]], [[сомот]] и други. Животинскиот свет во [[Охридско Езеро]] припаѓа на западнобалканската фауна и рибите имаат, главно, ендемски карактер. Најпозната е пастрмката, а особено интересна е јагулата. [[Преспанско Езеро]] спаѓа во епирската водена фауна, видејќи има заедничко потекло со езерата во [[Епир]], а [[Дојранско Езеро]] спаѓа во вардарската фауна.<ref>Географија за VI одделение за основно образование - стр. 39</ref> [[Податотека:Common carp.jpg|мини|лево|Крап]] Во '''мочурливите ниски терени''' на Скопската и на Струмичката Котлина, во Пелагонија и околуи мочурливите зони на големите езера живеат барски животни, од кои најкарактеристични се птиците. Такви се [[дива гуска]], [[чапја]], [[пеликан]] и други. Во подрачјето на Дојранското Езеро живеат птиците [[корморани]], кои во сезоната на [[риболов]] се користат како гонители на рибите.<ref>Национална географија - втора година реформирано гимназиско образование - стр. 78</ref> Од '''подземната фауна''' особено е интересна пештерската. Во повеќето [[Пештера|пештери]] во [[Македонија]] има [[лилјаци]], [[пајаци]] и [[пештерски скакулци]]. Покрај дивите, има и [[домашни животни]] коишто ги одгледува човекот, заради користа што ја има од нив. Од домашниот животински свет се одгледуваат следниве животни: [[овци]], [[говеда]], [[свињи]], [[коњи]], [[магариња]] и др. Од птиците најзастапени се: [[кокошки]], [[мисирки]], [[шатки]], [[пајки]] и друго.<ref>Национална географиај - втора година реформриано гимназиско образование - стр. 78</ref> == Население == {{Главна|Население на Македонија}} === Населување и етнографски процеси === ==== Населението во праисторијата ==== [[Македонија]] имала посебно место уште во најраните периоди на праисторијата. Поради поволната географска положба и разновидните природни богатства територијата на [[Македонија]] била населена уште во најстарите времиња и била арена на најразлични миграциони премежи. За тоа сведочат остатоците од бројни археолошки наоди. [[Податотека:Petralona1.JPG|мини|лево|Череп од [[Црвени Стени]] - изложен во археолошкиот музеј во Охрид]] Човекот егзистирал на сите континенти уште од [[камено време]]. Човекот е присутен и опстојува во [[Македонија]] во континуитет и тоа уште од најстарите археолошки епохи на [[палеолит]], [[мезолит]], [[неолит]], [[бакарно време]], [[бронзено време]] и [[железно време]]. Најзначајно палеолитско наоѓалиште на човек кој живеел во [[Македонија]] е пештерата [[Патралона]]. Оваа пештера се наоѓа југписточно од [[Солун]], на оддалеченост од 30км, на полуостровот [[Халкидик]]. Во [[Црвени Стени]] (Петралона) антрополозите пронашле остатоци од [[човек]], кој во [[Македонија]] живеел пред околу 200.000 до 260.000 години. Во [[Република Македонија]] се откриени остатоци од палоеолитски активности (кременски орудија - обработен [[камен]] или [[коска]]) во пештерата [[Макароец]], по долината на [[река]] [[Бабуна]]. Други палеолитски артефакти се пронајдени и во близина на битолските села [[Кристофор]] и [[Буково]].<ref>Национална географија - втора година реформирано гимназиско образование - стр. 83</ref> Пронајдените палеолитски остатоци сугерираат на претпоставката дека е можно во [[Македонија]] да постојат и други палеолитски наоѓалишта. Македонските неолитски дострели се резултат на континуитетот на животот во [[Македонија]], кои преку миграционите процеси се пренесени на другите простори на [[Балкан]]от, а оттаму и кон [[Средна Европа]]. Најголем број материјални податоци за присуството на организирана човечка активност во [[Македонија]] има од периодот на неолитот. Ширењето на неолитската култура во [[Македонија]] примарно била автохотна. Основна стопанска гранка на неолитскиот човек било земјоделството и тоа одгледувањето жита-[[пченица]]. Населението од неолитот во [[Македонија]] достигнало висока материјализирана и духовна култура. За тоа ни сведочат сјајот на археолошките податоци кои се откриени во околу 160 наоѓалишта во [[Република Македонија]]. Меѓу најстарите неолитски наоѓалишта во [[Македонија]] се [[Вршник]] кај штипското село [[Таринци]], кај село [[Породин]] - [[Битолско]], [[Маџари]] - [[Скопско]] и на други места. Наодите покажуваат прусуство на стациониран неолитски човек, со свои организациони системи на населби, на изразена земјоделска култура, на остатоци од [[флора]] и [[фауна]], на богат [[културен ареал]], на богат [[фонетски јазик]] и [[фонетско писмо]].<ref>Географија за VI одделение за основно образование стр. 44</ref> За ова сведочат најновите истажувања кои последниве години се направени од македонската археолошка наука. Резултатите од нив покажуваат дека на почвата на [[Македонија]] егзистирале богатата неолитска култура и карпеста уметност, позната како [[Македонска културна група]], која е една од најстарите [[културни групи во Европа]]. Континуитетот на македонскиот човек се провлекува и низ металикумот, односно металното време ([[бакарно]], [[бронзено]] и [[железно време]]). Тогаш, во првиот период од металната епоха се појавиле првите индоевропски миграциони невлагувања, како зачетоци на индоевропеизацијата на населението во [[Македонија]].<ref>Нацинална географија - втора година реформирано гимназиско обрзование - стр. 84</ref> ==== Населението во античкиот период (стар век) ==== На Балканскиот Полуостров егзистирале повеќе народи и племенски групи. Така, Илирската група племиња ги населувала западните делови на Балканскиот Полуостров, Тракијските - источните, Дако-мизиските и Дарданските племиња го населувале северниот дел, а Еленската и Македонската група - јужниот дел. ==== Населението во средниот век и периодот на турско ропство ==== Најголемиот пресврт во населеноста на [[Македонија]] се случил кон крајот на стариот и почетоците на средниот век, со доаѓањето и населувањето на [[Словени]]те на овие простори. Најмногу и најчесто словенските племиња се населвуале во рамнините, покрај реките и езерата. преку процесот на мешање - симбиоза на древните Македонци и новодојденото словенско население се создал нов македонски народ, кој прифатил многуи елементи од старата македонска материјална култура, производство и начин на живеење. Во текот на средниот век [[Македонија]] ги менувала освојувачите, така што се наоѓала под византиска, српска, бугарска и др. власт. Периодот на петвековното турско владеење исто така, имал големо влијание врз општествено-економските, социјалните, етинчките и културните промени во Македонија. Во тој период настанале суштински промени во населеноста, занимањето на луѓето, етничката структура на населението и друго. Уште во почетокот на своето владеење ([[XV век]]), [[Турци]]те почнале да вршат [[колонизација во Македонија]]. Всушпност, тука се доселувало турско населени од [[Мала Азија]] ([[Јуруци]], [[Коњари]] и др.), а подоцна се доселиле [[Евреи]], [[Роми]], [[Власи]], [[Албанци]] итн. Многу поголема опасност од колонизацијата претставувала асимилацијата, односно процесот и намерата за потурчување - исламизација на македонското население. Помасовна исламизација била извршена во западниот дел на [[Македонија]] во [[Дримкол]], по долината на реката [[Радика]], како и во крајните делови на [[Источна Македонија]] - [[Беровско]] и [[Делчевско]], и во [[Егејско-Беломорски дел на Македонија]], во просторот околу [[Драма (град)|Драма]], [[Сер]], [[Кавала]], [[Демир Хисар]] и на други места. Сепак, во рамките на таквите етинчки односи, Македонците успеале на територијата на [[Македонија]] да ја зачуваат својата посебна народна целина со свои изразити етнички одлики. Кај Македонецот созреала самосвеста за етичка посебност - македонски народ живее на една компактна територија и се служи со еден јазик. Долговековното ропство не успеало да го згасне постоењето на македонскиот народ, туку само го забавило процесот на создавање на македонската национална свест. Така, почетоците на формирање современа македонска нација и држава заполнале во текот на [[XIX век]], а тоа се реализирало во [[XX век]].<ref>Нацинална географија - втора година реформирано гимназиско обрзование - стр. 88</ref> ==== Македонија во текот на XX век ==== [[Податотека:G Delchev.jpg|мини|Гоце Делчев - еден од револуционерите кој се борел за слободна Македонија]] [[Македонија]] и македонското население ги преживеало најстаршните голготи во текот на [[XX век]], почнувајќи од Илинденското востание, Балканските војни, [[Првата светска војна]] и [[Втората светска војна]]. Најтешка и најцрна епизода во ндаежта на [[Македонија]] и Македонците е поделбата на [[Македонија]] во [[1913]] [[година]]. Потоа следувале низа притисоци врз македонскиот народ од страна на поробувачките строги воено-полициски и асимилаторски режими, со јасни намери за неога асимилација и масовна денационализација. Поседиците од ова биле катастрофални за македонија и тоа не само за македонската целовитост и македонското наслеени, туку и за нејзиното стопанство и градови, а илјадници Македонци почнале да емигрираат во странство. Крикот на македонската надеж од Илинденското востание повторно воскреснал во текот на Втората светска војна. Македонците заедно со другото населени во [[Македонија]] ја почнале својата ослободителна војна. Во сите делови на поделена [[Македонија]] се водела народноослободителна војна. За [[Македонија]], само за нејзиниот [[Вардарски дел]], крајот на Втората светска војна значел ослободување и добивање рамноправен статус како федерална единица во [[Демократската Федерација Југоласвија]]. Тогаш за првпат во својата историја македонскиот народ е признат како посебна нација со свој службен [[македонски јазик]], а [[Македонија]], тоагшна [[Народна Република Македонија]], стана посебна федерална единица во рамките на [[Федеративна Југославија]]. Со воспоставувањето на Народна власт во слободна [[Македонија]] се исполнија вековните желби и стремежи на македонскиот народ за признавање на неговата самобитност.<ref>Географија за VI одделение за основно образование стр. 45</ref> Околу педесет години [[Народна Република]] - [[Социјалистичка Република Македонија]] се наоѓаше во состав на [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија]]. На [[8 септември]] [[1991]] [[година]] граѓаните на [[Македонија]], со [[референдум]], ја прогласија државата за самостојна под името [[Република Македонија]]. Во [[1993]] [[година]] како 181 земја членка е примена во [[Организацијата на Обединетите нации]] ([[ООН]]). На овој начин завршува долгиот пат на мекдонскиот народ за самостојна и независна држава - [[Република Македонија]].<ref>Национална географија - втора година реформирано гимназиско образование - стр. 86</ref> === Демографски одлики === {{Главна|Демографија на Македонија}} ==== Бројно движење на населението ==== Населението има големо значење за развојот на стопанството. Токму поради тоа важен сегмент е бројот на населението, бидејќи преку него се утврдува бројот на луѓето кои се главен и незаменлив фактор на секое стопанство, односно се главни носители на производството и на потрпшувачката на материјалните добра.<ref>Географија за VI одделение за основно образование стр. 46</ref> Првите податоци за вкупниот број на живетли во Македонија датираат од 1900 и 1913 година. Меѓутоа, овие податоци не се засноваат на службен попис на населението. Првите официјални податоци за бројот на жителите во македонија датира од службениот попис спроведен во 1921 година. Оттогаш наваму спроведени се десет пописи, податоците за движењето на бројот на населението се засноваат на официјалните пописи, а тие се однесуваат за територијата на Република Македонија.<ref>Национална географија - втора година реформирано гимназиско образование - стр. 87</ref> {| class="wikitable" |- ! Година !! Број на жители !! Годишен прираст !! Прираст меѓу пописите !! Густина на население (жит./кm²) |- | [[1900]] || 909.000 || / || / || 35 |- | [[1913]] || 938.000 || 2,238 || 29,096 || 36 |- | [[1921]] || 797,841 || -17,520 || -140,159 || 31 |- | [[1931]] || 937,643 || 13,980 || 139,802 || 37 |- | [[1948]] || 1,152,986 || 12,667 || 215,343 || 45 |- | [[1953]] || 1,304,514 || 30,306 || 151,528 || 51 |- | [[1961]] || 1,406.003 || 12,686 || 101,489 || 54 |- | [[1971]] || 1,647,308 || 24,130 || 241,305 || 64 |- | [[1981]] || 1,909,136 || 26,182 || 261,828 || 74 |- | [[1991]] || 2,033,964 || 12,482 || 124,828 || 79 |- | [[1994]] || 1,945,932 || -29,344 || -88,032 || 76 |- | [[2002]] || 2,022,647 || 9,577 || 76,615 || 78 |} Од изнесените податоци се гледа дека во периодот од [[1900]] до [[2002]] година бројот на населението во [[Република Македонија]] се зголемил за 2,3 пати што и не е многу со зголемувањето на населението на светско ниво (за 4 пати). Податоците во табелата погоре покажуваат дека динамиката за бројното движење на населението во [[Македонија]] е многу неизедначена. Како причини за тоа се лошите општествено-политичката и економската состојба на македонија кои повеќепати во текот на XX век биле секојдневие. Имено, во последните 100 години, македонското населени било принудено да емигрира, а сто тоа и да го намалува природниот прираст и тоа како последица од Илинденското востание, Балканските војни, поделбата на Македонија како резултат на Првата светска војна, потоа на асимилаторските режими во [[Србија]], [[Бугарија]], [[Грција]], [[Албанија]], исто така, и како резултат на Втората светска војна, потоа како резултат на иселувањето на турското и другото муслиманско население, економското емигрирање во странство и сл. Намалувањето на бројот на жителите во периодот од [[1900]] до [[1921]] [[година]], пред сè е резултат на Илинденското востание и на емигрирањето на македонското население во странство, Балканските војни, поделбата на Македонија, масовното иселување на Турците и Првата светска војна. Почнувајќи од [[1921]] [[година]] сè до денес, бројот на жителите во [[Македонија]] постојано се зголемува. Во периодот од [[1921]] до [[1931]] [[година]] овој пораст е резултат на високиот природен прираст на населението и доселувањето на колонистите од [[Србија]], [[Црна Гора]] и [[Далмација]], како и враќањето на дел од порано емигрираното македонско население. Во периодот од [[1931]] до [[1948]] [[година]], и покрај зголемувањето на населението за 215.000 жители, сепак годишниот прираст на населението е понизок од природниот прираст. Тоа е последица од жртвите во текот на Втората светска војна, на емигрирањето на поголем број од доселениците [[Срби]], на иселувањето на дел од [[Власи]]те во [[Романија]] и определен број [[Македонци]] во [[Војводина]], како и на присилното ислување на [[Евреи]]те и нивно ликвидирање од страна на [[Германци]]те.<ref>Национална географија - втора година реформирано гимназиско образование - стр. 88</ref> Во периодот од [[1948]] до [[1953]] [[година]] бројот на македонското население се зголемувал со најбрзо темпо, а тоа се должи не само на зголемениот [[природен прираст]], туку и на доселувањето на голем број [[Македонци]] од [[Егејски дел на Македонија]]. Слениод период, од [[1953]] до [[1961]] [[година]], се одликува со низок годишен прираст. Основната причина за ваквиот мал прираст е масовното иселување на [[Турци]]те и на другото муслиманско население од [[Македонија]] во [[Турција]]. Во следните периоди, од [[1961]] до [[1971]] и од [[1971]] до [[1981]] [[година]], и покрај тоа што во нив е регистрирано зголемување на бројот на населението, сепак се и периоди на масовно економско иселување на Македонците и другото население кое прво заминале на привремено вработување во странство, за подоцна та да премине и во трајно иселување. Слични состојби на ермигрирање, првенствено на [[Македонци]], е регистрирано и во пописните интервали од [[1981]] до [[1991]] [[година]] и од [[1991]] до [[1994]] [[година]]. Во тој период се забележува и зголемено доселување, пред се, на [[Албанци]] од [[Косово]], [[Албанија]] и [[Јужна Србија]], како и на определен број [[Бошњаци]] од [[Босна и Херцеговина]]. Во целост, бројот на населението во [[2002]] [[година]] (2.022,547 жители) во [[Република Македонија]], во однос на [[1948]] [[година]] (1,152,986), е зголемено за 869,561 жител или приближно за 75%. Според тоа, [[Република Македонија]] според бројот на населението и површината спаѓа во редот на најмалите држави на [[Балкан]]от и во [[Европа]]. ==== Природен прираст ==== Зголемувањето на вкупниот број на населението, главно, е резултат на природен прираст, кој претставува разлика меѓу наталитет и морталитет, а во помала мера и на механичкиот прилив на доселеното население. Природниот прираст на населението зависи од повеќе фактори, а пред се, од порастот на животниот стандард, здравствената заштита, културно-образовното ниво на населението, едукацијата на брачните парови за планирање на семејство, еманципација на жената, популационата политика итн. Просечниот годишен природен прираст на населението во [[Република Македонија]] од втората половина на [[XX век]] сè до денес постојано се намалува. Така, тој се намалува од 26,3 примили во [[1948]] [[година]], односно на 6,2 промили во [[1998]] [[година]], додека, пак, во [[2002]] година, тој изнесува околу 1,8 промили. Тоа значи дека на секои 1000 жители, бројот на населението се зголемува близу за 5 жители годишно. Со овој податок, [[Република Македонија]] спаѓа во групата на земји со низок природен прираст какви што се поголемиот број држави во [[Западна Европа]].<ref>Географија за VI одделение за основно образование стр. 47</ref> {| class="wikitable" |- ! [[Година]] !! [[1948]] !! [[1953]] !! [[1961]] !! [[1971]] !! [[1981]] !! [[1991]] !! [[1994]] !! [[1998]] !! [[2002]] |- | [[Наталитет]] || 40,7 || 37,9 || 29,9 || 23,0 || 20,6 || 17,1 || 16,1 || 14,6 || 13,7 |- | [[Морталитет]]|| 14,4 || 14,8 || 9,3 || 7,5 || 7,0 || 7,3 || 7,6 || 8,4 || 8,9 |- | [[Природен прираст]]|| 26,3 || 23,2 || 20,6 || 15,4 || 13,6 || 9,8 || 8,5 || 6,2 || 4,2 |} Природниот прираст не е еднаков во сите делови на [[Македонија]]. Разлики постојат не само меѓу одделни општини, туку и помеѓу одделни делови и населби во иста општина. Во тоа значајна улога имаат етничкиот состав и верската припадност на населението. Така, општини со висок природен прираст со повеќе од 5 промили се они во кои живеат [[македонски Албанци]] и кои имаат [[исламска вероисповед]]. Во оваа група предводат општините [[Дебар]], [[Гостивар]], [[Тетово]], [[Струга]], а посред новата административно-територијална поделба на [[Република Македонија]] од [[2004]] [[година]] по нив следат општините: [[Арачиново]], [[Боговиње]], [[Желино]], [[Зајас]] итн.. Наспроти ова во некои региони во [[Македонија]], демографската карта е дијаметрално поинаква. Имено, само за илустрација во [[2004]] [[година]] до вкупно 84 општини, дури кај 32 општини се јавува [[депопулација]], односно [[негативен природен прираст]]. Описно кажано, во овие општини има повеќе погреби, отколку крштевки. Тука спаѓаат општините: [[Битола]], [[Берово]], [[Демир Капија]], [[Демир Хисар]], [[Другово]], [[Кратово]], [[Кривогаштани]], [[Новаци]], [[Дебрца]], [[Пехчево]], [[Ресен]], [[Росоман]], [[Могила]], [[Сопотница]], [[Македонски Брод]] итн.<ref>Национална географија - втора година реформирано гимназиско образование - стр. 89/90</ref> Доколку се направи демографски преглед за стапката на природен прираст по национална припадност, состојбата ќе биде следна: {| class="wikitable" |- ! [[Година]] !! Вкупно(%) !! [[Македонци]](%) !! [[Албанци]](%) !! [[Турци]](%) !! [[Роми]](%) !! Останати(%) |- | [[1991]] || 100 || 36,3 || 46,4 || 6,8 || 5,5 || 5,0 |- | [[2002]] || 100 || 10,6 || 67,5 || 6,6 || 12,1 || 3,0 |} ==== Градско и селско население ==== Во последните педесет години бројот на градското населени постојано се зголемува за сметка на селското кое се намалува. Тоа е последица на миграцијата [[село]]-[[град]], која е предизвикана со развојот на индустријата и со нејзините сè поголеми потреби од работна сила, како и со појавата на вишок работници во рамките на земјоделството. Како се движел соодносот на вкупното градско и селско население во [[Република Македонија]] може да се види од следната табела: {| class="wikitable" |- ! [[Година]] !! [[1948]](%) !! [[1953]](%) !! [[1961]](%) !! [[1971]](%) !! [[1981]](%) !! [[1991]](%) !! [[1994]](%) !! [[2002]](%) |- | Градско || 28,7 || 31,3 || 38,6 || 48,8 || 55,2 || 58,1 || 58,7 || 58,1 |- | Селско || 71,3 || 68,7 || 61,4 || 51,2 || 44,8 || 41,9 || 41,3 || 41,9 |- | Вкупно || 100 || 100 || 100 || 100 || 100 || 100 || 100 || 100 |} Од прегледот јасно може да се забележи дека бројот на градското население е во постојан пораст и се зголемува (од 28,7% во 1948 година на 58,1% во [[2002]] година), а бројот на селското население постојано се намалува (од 71,3% во 1948 на 41,9 во 2002 година). Така, од вкупно 330,400 жители во градовите во [[1948]] [[година]], нивниот број се зголемил на 1,175,909 жители во 2002 година или за 845,509 нови жители, односно за 255,9%, што претставува зголемување за околу 3,5 пати.(Во [[2002]] [[година]] селското население броело 846,638 жители, а градското 1,175,909 жители.) Според административно-територијалната поделба од [[2004]] [[година]] во [[Република Македонија]] има 84 општини и [[Град Скопје]] со посебен статус, од кои 29 се со градски центри. Општини со најмногу градско население се: [[Кичево]](89,8%), [[Прилеп]](86,3%), [[Штип]](91,3%), [[Битола]](78,2%), [[Кочани]](74,4%), [[Скопје]](92,2%), [[Охрид]](79,4%), [[Велес]](79,3%), [[Дебар]] (74,5%), [[Свети Николе]](70,3%) итн. Намалувањето на бројот на селското население укажува на тоа дека сè уште е присутно иселувањето од селата, што неповолно се одразува врз аграрниот опстанок на [[Македонија]].<ref>Национална географија - втора година реформирано гимназиско образование - стр. 90/91</ref> ==== Густина на населеност ==== Паралелно со порастот на бројот на населението се зголемува и густината на населеност. Тоа е условено од природните услови, од природниот прираст на населението и од развиеноста на стопанството. Во [[1948]] [[година]] густината на населеност изнесуваше 44,8 жители на 1&nbsp;км², а денес таа просечно се движи околу 82 жители н 1&nbsp;км². Меѓутоа, густината на населеност не е рамномерна во сите делови од [[Република Македонија]]. Најугсто населени области се плодните котлини, во кои се најповолни условите за живот на луѓето и за развој на стопанството. Меѓу нив особено се истакнуваат: [[Скопска Котлина]](со 320 жители на 1&nbsp;км²), [[Полог]] (200 жит/км²), [[Охридско-струшка Котлина]](со 115 жит/км²), [[Кумановска Котлина]](со 113 жит/км²), [[Струмичко-радовишка Котлина]](околу 100 жит/км²) итн. Најмала густин на населеност во [[Македонија]] има Мариовската област (1,2 жит/км²), Поречката област(10 жит/км²), [[Малешевија]](22 жит/км²), Демирхисарската област (20 жит/км²), [[Кратовска област]] (27 жит/км²), [[Преспа]] (20 жит/км²), [[Овче Поле]] (32 жит/км²) и други. Ако напарвиме преглед на густината на населеност по општини според новата територијална поделба, се забележува дека разликите во густината на населеност се покарактеристични. Така, најголема густина на населеност од над 1.001 жит/км² има во 6 општини, потоа со густина од 201 до 1000 ж.кm² се 4 општини, со густина на населеност од 201 до 500 жит/км² се 4 општини, со густина на населеност од 101 до 200 жит/км² се 14 општини, со густина од 51 до 100 жит/км² се 20 општини, од 11 до 50 жит/км² се 31 општина, а со најмала густина на населеност од 1 до 10 жит/км² има 5 општини.<ref>Национална географиај - втора година реформирано гимназиско образование - стр. 91/92</ref> === Структурни одлики на населението === ==== Полова структура ==== Во сите пописни години во [[Република Македонија]] преовладува машкото над женското население. Според пописот од [[2002]] [[година]] од вкупниот број населени машки се 50,2% (1,015,577), а 49,8% се женски (1.007,370), односно има разлика од 0,2% (8,207 лица). Бројниот однос помеѓу машкото и женското население има значење и од економски аспект. Од повеќе причини, во определени општини се создадени значителни промени во сооднос меѓу машките и женските лица.<ref>Национална географија - втора година реформирано гимназиско образование - стр. 93</ref><ref>Географија за VI одделение за основно образование стр. 48</ref> {{columns |col1width =50em |col1= * Мажи:1,015,377 или 50,20% * Жени:1.007,170 или 49,80% |col2 = {{bar box |width = 300px |float = left |title = Пол |titlebar = #ddd |bars = {{Столбен постоток|Мажи|red|50.20}} {{Столбен постоток|Жени|blue|49.80}} }} }} ==== Старосна структура ==== Во [[Република Македонија]] има голем број младо и работоспособно население. Така населението од 0 до 19 години, во вкупниот број на население учествува со 29,2% (во [[1948]] година со 48,2%). Ова население не е во работен однос, но претставува многу значаен фактор за нашиот перспективен развој како идно активно население. Во старосната група од 20 до 59 години спаѓа околу половина од населението, чие учество постојано се зголемува, така што во [[2002]] [[година]], оваа група учествувала со 55,7% (во [[1948]] година со 43%). Ова население е значајна старосна група, бидејќи го опфаќа активното население кое го издржува младото население.<ref>Национална географија - втора година реформирано гимназиско образование стр. 93/94</ref> Старосната група со повеќе од 60 години учествува со 15,1% (во [[1948]] година со 8,8%) во вкупното население на [[Република Македонија]]. Овие податоци покажуваат дека населението во државата е зафатено со процес на демографско стареење. Имено, се смета дека во определени држави, населението старее ако учеството на возрасната група со повеќе од 60 години е 12%, односно ја надминува таа граница.<ref>Географија за VI одделение за основно образование стр. 48/49</ref> Анализата на старосната структура во [[Македонија]] покажува тенденции кои се движат во насока на намалување на бројот на младото население, за сметка на деугите две групи чиј број се зголемува. Овие појави во старосната структура на населението имаат посебни релации доколку се набљудуваат по општини, региони, националност и сл. Имено, во 29 општини старото население учествува со повеќе од 13%, а од нив во 26 општини старото население учествува со вредности од 20% до 30% ([[Новаци]], [[Дебрца]], [[Вранештица]], [[Старо Нагоричане]], [[Другово]], [[Демир Хисар]]). Од друга страна, пак, во 20 општини младото население учествува со вредности поголеми од 33%, а од нив 6 учествуваат со повеќе од 40% ([[Арачиново]], [[Липково]], [[Центар Жупа]], [[Пласница]], [[Желино]], [[Студеничани]]).<ref>Национална географија - втора година реформирано гимназиско образование - стр. 94</ref> ==== Економска структура ==== Населението во [[Македонија]] се групира во 3 групи: [[активно население]], [[изджувано население]] и [[лица со лични приходи]]. Активно население е она кое е вработено и кое врши неко занимање, со цел да се здобие со средства за живот. Издржуваното население е она кое не е во работен однос, а во него спаѓаат децата, учениците, студентите, домаќинките и другите лица коишто ги издружваат активното населени или лицата асо лични примања. Лица со лични примања се оние кои имаат свој пригод со кој се издржуваат, но тие не се во работен однос.<ref>Географија за VI одделение за основно образование стр. 49</ref> Во [[1953]] [[година]], во вкупното население учествувало со 40,8% активното население, а во [[2002]] [[година]] учествувало со 39%. Во вкупното население во [[1953]] [[година]], издржуваното население изнесувало 57,9%, а во [[2002]] [[година]] со 45%. Во вкупното население на државата, учеството на населението со лични примања покажува тенденција на постојан пораст, од 1,3% во [[1953]] [[година]] на 13% во [[2002]] [[година]]. Во [[Република Македонија]] се забележуваат и значителни промени во структурата на активното население, по сектори на дејности. Така, на пример од [[1953]] [[година]] наваму, постојано се намалувал бројот на активното население во примарната дејност, а се зголемувал бројот во секундарната дејност и во терцијалната дејност. Имено, во [[1953]] [[година]], примарната дејност учествувала со 72,3%, а во [[2002]] [[година]] се намалила на 15%, секундарната дејност се зголемила од 15% во [[1953]] година на 46% во [[2002]] [[година]], додека терцијалната дејност од 12,7% во [[1953]] [[година]], се зголемила на 39% во [[2002]] [[година]]. Во сите пописни години бројот на вработените е во постојан пораст, во [[1961]] година имало 199.000 вработени лица, во [[1971]] [[година]] - 270.000 лица, во [[1981]] [[година]] - 437.000 лица и во [[1991]] [[година]] нивниот број се зголемил на 530.000 лица. Од тоа единствено отстапуваат последните десетина години кога бројот на вработените почнал постепено да се намалува, односно во [[2002]] [[година]] биле вработени 500.000 лица. Најголем број од оваа население било вработено во [[индустрија]]та и во [[рударство]]то. Тие учествувале со 40% во вкупниот број вработени во [[Македонија]]. На второто место од стопанските дејности се наоѓаат [[трговија]]та и [[угостителство]]то кои учествуваат со 12%, на трето место е [[градежништво]]то со 9% итн. ==== Образовна структура ==== Образовната структура на населението е исклучително важен елемент, не само поради развојот на стопанството, туку и заради сеопфатниот напредок на [[Република Македонија]]. Според податоците од пописите во [[1953]] и во [[2002]] [[година]] можеме да констатираме дека населението во [[Република Македонија]] има постигнато висок степен во развојот на образованието. Тоа го потврдуваат следниве показатели: учеството на лицата без школска подготовка е намалено од 50,2% во [[1953]] [[година]] на само 5% во [[2002]] [[година]], намалување има регистрирано и кај лицата со непотполно основно образование од 4,35% на 15,4% во [[2002]] [[година]]. Наспроти, тоа многу е зголемено учеството на населението со [[основно образование]], од 3,5% во [[1953]] [[година]] на 38,2% во [[2002]] [[година]]; додека пак, учеството на населението со [[средно образование]] е зголемено од 3,8% во [[1953]] [[година]] на 39,1% во [[2002]] [[година]], а бројот на населението со више и [[високо образование]] е зголемено од 0,1% во [[1953]] [[година]] на 11,2% во [[2002]] [[година]]. [[Податотека:Ss. Cyril and Methodius University of Skopje.jpg|мини|Универзитет Св. Кирил и Методил во Скопје (УКИМ)]] Со основно, средно и со високо образование се здобива сè поголем број од наслеенито во Македонија, а тоа како резултат на многубројните основни училишта(1,012), средни училишта (96) и факилтети(38). Притоа треба да се истакне дека школувањето во [[Република Македонија]] за основно и средно образование е бесплатно, додека кај високото образование државата е парципиент за најголем број студенти, така што значително е помало самофинансирањето на студентите. ==== Број, големина и структура на домаќинствата ==== Во [[Република Македонија]] бројот на домаќинствата од [[1948]] [[година]] до [[2002]] [[година]] постојано се зголемува (од 218,819 на 567,296 домаќинства или зголемување од 159%). Од една страна, тоа е резултат на порастот на вкупното население, а од друга страна, на раслојувањето на поголемите домаќинства на помали, како и на појавата на голем број самечки домаќинства. Бројот на домаќинствата изразен со бројот на лицата во едно домаќинство континуирано се намалува. Ова намалување е последица на опаѓањето на наталитето, морталитетот, како и од природниот прираст, миграциите, зголемениот број на неженети и немажени лица, промената во начинот на стопанисувањето, животниот стандард, еманципацијата на жената, планирање на семејството, урбанизацијата и друго. Така, во истиот период, [[1948]] до [[2002]] [[година]] големината на домаќинствата е намлена од 5,3 на 3,6 членови. Во однос на економските белези, според изворите на приходи, домаќинствата се делат на земјоделски, неземјоделски имешовити. Во [[Македонија]] најбројни се неземјоделските домаќинства кои учествуваат со околу 63% во однос на вкупниот број домаќинства, потоа следуваат земјоделците со околу 20%, а на крај се мешовитите домаќинства со околу 17%.<ref>Национална географија - втора година реформирано гимназиско образование - стр. 96</ref> ==== Етничка структура ==== И ден денес, како и отсекогаш, во [[Република Македонија]] најоглем број од населението го сочинуваат [[Македонци]]. Меѓутоа, во земјата живеат и припадници на повеќе различни националности и етнички групи. Нивната застапеност во [[Македонија]] е резултат на преселбите - миграциите на населението во историското минато, предизвикано од политички, економски и други причини. Според податоците од [[1994]] [[година]], во [[Македонија]], покрај [[Македонци]] кои се најбројно застапени, живеат уште и претставници на 22 националности и четири етнички заедници, додека некои нејзини жители воопшто не се изјасниле. {| class="wikitable" |- ! [[Националност]] !! [[1900]] !! [[1921]] !! [[1948]] !! [[1953]] !! [[1961]] !! [[1971]] !! [[1981]] !! [[1991]] !! [[2002]] !! % |- | [[Македонци]] || 534.000 || 540.000 || 789,648 || 860,699 || 1.000,854 || 1,142,375 || 1,279,323 || 1,328,187 || 1,297,981 || 64,2 |- | [[Албанци]] || 88.000 || 111.000 || 197,389 || 162,524 || 183,108 || 279,871 || 377,208 || 441,987 || 509,083 || 25,2 |- | [[Турци]] || 175.000 || 119.000 || 95,940 || 203,938 || 131,481 || 108,552 || 86,591 || 77,080 || 77,959 || 3,8 |- | [[Роми]] || 20.000 || 7,800 || 19,500 || 20,462 || 20,606 || 24,505 || 43,125 || 52,103 || 53,879 || 2,7 |- | [[Срби]] || / || / || 29,721 || 35,112 || 42,728 || 46,465 || 44,468 || 42,775 || 35,939 || 1,8 |- | [[Власи]] || 30.000 || 9.000 || 9,511 || 8,668 || 8,046 || 7,190 || 6,384 || 7,764 || 9,695 || 0,5 |- | [[Бошњаци]] || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 17,018 || 0,8 |- | Неопределени || 62.000 || 11,041 || 11,277 || 13,111 || 19,180 || 38,350 || 72,037 || 84,086 || 20,993 || 1,0 |- | Вкупно || 909.000 || 797,841 || 1,152,986 || 1,304,514 || 1,406.003 || 1,647,308 || 1,909,136 || 2,033,964 || 2,022,547 || 100 |} Вкупното населението во [[Република Македонија]], според изјаснувањето за национална припадност во [[2002]] [[година]] (попишано е само присутното население за време на пописот), брои 2,022,547 жители, од кои [[Македонци]] се 1,297,981 лице или тие учествуваат во вкупното население со 64,2%, потоа [[Албанци]] со 509,083 лица или 25,2%, [[Турци]] со 77,959 лица односно 3,8%, [[Роми]] со 53,879 или 2,7%, [[Срби]] со 35,939 жители односно 1,8%, [[Власи]] со 9,695 лица т.е. 0,5%, [[Бошњаци]] со 17,018 лица односно 0,8% а неопределени за својата националност биле 20,993 лица или 1,0% од населението.<ref>Национална географија - втора година реформирано гимназиско образование - стр. 97</ref> Просторно [[Македонци]]те живеат во сите општини во [[Република Македонија]] (според новата административно-територијална поделба од [[2004]] [[година]]). [[Македонци]] се 1,297,981 лице, а нивното учество е најголемо во [[Општина Кривогаштани]] со 99,6%, а најмало во [[Општина Желино]] со 0,3%. Поконкретно, во 28 општини учеството на [[Македонци]]те во вкупното население е поголемо од 90%, во 35 општини учеството се движи од 50% до 90%, а во другите 21 општина нивното учество е помало од 50%. Во градот [[Скопје]], од севкупното население во градот, најголем е бројот на [[Македонци]]те, кои учествуваат со 66,5%, а потоа следуваат [[Албанци]] со 20,5%, [[Роми]] со 4,6%, [[Срби]] со 2,8%, [[Турци]] со 1,7%, [[Власи]] со 0,5%, [[Бошњаци]] со 1,4% а неопределени се 1,6%. Во [[Скопје]] (потесно подрачје), [[Македонци]]те учествуаат со 71,2%, [[Албанци]]те со 15,3%, [[Роми]] со 5%, [[Срби]] со 3%, [[Турци]] со 1,8%, [[Власи]] со 0,6%, [[Бошњаци]] со 1,4%, а останатите со 1,7%. Според администратвно-територијалната поделба на [[Македонија]] од [[2004]] [[година]], состојбите се значително поинакви. Во вкупно 46 општини или во 54,85 од општините, [[Македонци]] учествуваат со повеќе од 80% ([[Кривогаштани]] 99,6%, [[Чешиново]]-[[Облешево]] со 99,5%, [[Зрновци]] со 99,5%, [[Ново Село]] со 99,5%, [[Вевчани]] со 94,4%, [[Македонска Каменица]] со 99,3%, [[Новаци]] со 98,3%, [[Пробиштип]] со 98,6%, [[Кратово]] со 98% итн.) [[Албанци]]те во 10 општини учествуваат со повеќе од 80% или во 11,9% од општините (од кои во 7 општини улествуваат со повеќе од 90%). [[Турци]]те најмногу се застапени во 2 општини (2,4%), и тоа општините [[Пласница]] (97,8%) и [[Центар Жупа]] (80,1% од вкупното население во општината). [[Роми]]те се најзастапени во 1 општина (1,2%) - тоа е општината [[Шуто Оризари]] (со учество од 60,8% од вкупното населени во општината). Другите 25 општини или 29,7% од вкупниот број општини во кои живеат повеќе националности (со учество во општината со вредности од 0,1% до 79,9%). [[Податотека:Albanians of Skopje (1910).jpg|мини|Албанско католичко семејство од Скопје во 1910 година]] Од малцинствата најбројни се македонските [[Албанци]]. Во [[1900]] [[година]], нивниот број бил 88.000 лица или 9,7% од вкупното население, а во натамошните периоди овој број постојано се зголемува, како резултат на високиот природен прираст и на механичкиот - миграциски прилив, на континуирано доселување на [[Албанци]] од [[Република Албанија]] и од [[Косово]]. Така, во [[2002]] [[година]] имало 509,083 [[македонски Албанци]] или во вкупното население тие учествуваат со 25,2%. Од табелата погоре може да се забележи дека во [[1953]] [[година]] бројот на ова население бил значително намален. Оваа појава не е поврзана со некоја миграција, туку во тој период голем број [[Албанци]] се декларирале како [[Турци]] за да можат да учествуваат во иселувањето на [[Турција]]. Најголема концентрација на македонски [[Албанци]] има во [[Општина Желино]] со 99,2%, а потоа следуваат: [[Липково]] со 97,4%, [[Осломеј]] - 98,4%, [[Арачиново]] - 93,8%, [[Боговиње]] - 95,2%, [[Зајас]] - 97,4%, [[Сарај]] - 91,5% итн. Според административно-територијалната поделба од [[2004]] [[година]], [[македонски Албанци]] не се регистрирани во 20 општини, и тоа во: [[Берово]], [[Босилово]], [[Валандово]], [[Василево]], [[Виница]], [[Зрновци]], [[Карабинци]], [[Конче]], [[Кратово]], [[Крива Паланка]], [[Кривогаштани]], [[Македонска Каменица]], [[Македонски Брод]], [[Ново Село]], [[Пехчево]], [[Пробиштеип]], [[Ранковци]], [[Росоман]], [[Свети Николе]] и [[Чешиново]]-[[Облешево]]. [[Податотека:Tetovo.jpg|мини|десно|Албанци во Тетово]] Населувањето на нивните предци, од кои потекнува денешното Албанско население во [[Република Македонија]] почнало пред околу 220 години, односно кон крајот на [[XVIII век]]. Во почетокот со релативно мал број на доселеници. Во текот на [[XIX век]], зпаочнува нов бран на доселување на [[Албанци]] во [[Македонија]], всушност, тогаш се доселил и поголемиот број на албанско население. Во текот на [[XX век]] се одвивала третата фаза на нивно доселување, која особено се интензивирала по Втората светска војна, поточно во последните триесетина години во [[Македонија]] кога се наслило значително албанско население, но сега не од [[Албанија]], туку од [[Косово]]. Населувањето на нови [[Албанци]] не е завршен процес и тој трае сè уште на територијата на [[Македедонија]].<ref>Национална географија - втора година реформирано гимназиско образование - стр. 98/99</ref> [[Албанци]]те населени во [[Република Македонија]] им припаѓаат на две групи - [[Геги]] и [[Тоски]]. [[Геги]]те се застапени со 90% и тие потекнуваат од [[Северна Албанија]] и од [[Средна Албанија]], а [[Тоски]]те во мал број, околу 10% се доселени од [[Јужна Албанија]]. Меѓу денешните [[македонски Албанци]] има и родови кои себеси се сметаат за староседелци. Главно тоа е македонско население ко во текот на турското владеење го примило исламот и постепено се албанизирало. Меѓу нив, има и по некој род кој потекнува од некогашните [[Турци]], [[Роми]] или [[Черкези]]. [[Податотека:Flag of Turkey.svg|мини|Турското национално знаме - Основно обележје на македонските Турци]] По бројност, второ малцинство во [[Република Македонија]] се македонските [[Турци]]. Во последните 100 години нивниот број осцилирал и значително се намалил. Така, од 175.000 [[Турци]] во [[1900]] [[година]] во [[2002]] [[година]] тие се намалиле на 77,959 лица, односно има намалување од 55,4%. Намалувањето на [[Турци]]те е резултат на Балканските војни, Првата и Втората светска војна и нивното иселување во [[Турција]], текот на педесеттите и шеесеттите години на [[XX век]] итн. Процентуално во [[Република Македонија]], [[Турци]]те се застапени со 3,8%. [[Турци]]те од вкупно 84 општини се застапени во 70, а во 14 општини не се регистрирани. Во поголем број се застапени во општините: [[Пласница]], [[Центар Жупа]], [[Чаир]], [[Гостивар]], [[Радовиш]], [[Струга]], [[Охрид]], [[Кичево]], [[Битола]], [[Ресен]], [[Маврово]], [[Ростуше]], [[Струмица]], [[Долнени]], [[Дебар]], [[Врапчиште]], [[Велес]], [[Василево]], [[Валандово]] итн. Според административно-територијалната поделба од [[2004]] [[година]], [[Турци]]те најмногу се застапени во 2 општини и тоа во општините [[Пласница]] (со 97,2%) и [[Центар Жупа]] (со 90,1% од вкупното население во општината). Нивниот број не е реален, бидејќи тоа се [[Македонци]] [[муслимани]] кои се декларирале како [[Турци]]. [[Податотека:Monument Zebrnjak near Kumanovo.jpg|мини|десно|Спомен костурница во близина на Кумановско]] Од другите малцинства коишто живеат на територијата на [[Република Македонија]] најбројни се македонските [[Срби]]. Нивниот број се движи од 29,721 ливе во [[1948]] [[година]] до 46,465 лица во [[1971]] [[година]]. Во [[2002]] [[година]] тие се намалиле на 35,939 лица, со учество од 1,8% во вкупното население. Според бројот, најмногу [[Срби]] има во: [[Скопје]], [[Куманово]], [[Чичер]]-[[Сандево]] и [[Старо Нагоричане]]. Според последната територијална поделба [[Срби]] има во 81 општина. [[Податотека:Macedonia roma 2002.PNG|мини|лево|Ромското население во Република Македонија според пописот од 2002 година]] Од етничките заедници во [[Република Македонија]] живеат [[Роми]], [[Власи]], [[Руси]] и [[Муслимани]]. Од нив, најбројни се македонските [[Роми]], чиј број во [[2002]] [[година]] изнесувал 53,879 лица или во вкупното население учествувале со 2,7%. За нив може да се каже дека се по потекло од [[Индија]], поточно од индиската држава [[Пенџап]]. Во [[Македонија]] дошле преку [[Близок Исток]], главно, заедно со [[Турци]]те. Најмногу [[Роми]] има во [[Скопје]] - 23,475 лица или 4,65 од населението на градот. Според последната територијална поделба од [[2004]] [[година]], најмногу ги има има во [[Шуто Оризари]], каде учествуваат со 60,6% од вкупното население во општината. Карактеристично за [[Роми]]те е тоа што тие спаѓаат во урбанизирано население, бидејќи 95% од нив живеат во градовите, а смо 5% вос елска средина. Македпнските [[Власи]] се сметаат за староседелско население на Балканскиот Полустров. За нивното потекло постојат повеќе мислења, според едни дека тоа се романизирани жители на римската провинција [[Дакија]], која се наоѓала на територијата на денешна [[Романија]], а според други мислења Власите имаат тракиско-илирско потекло, а според трети дека потекнуваат од античките Македонци. Сè до втората светска војна, Власите биле многу побројни во [[Македонија]]. Така, во [[1900]] [[година]] имало 30.000 [[Власи]] или 4% од севкупното население во [[Македонија]]. Подоцна, еден дел од нив, главно, опние кои биле номадски сточари, се иселиле во [[Романија]], оние пак, кои живееле во градовите емигрирале во [[Грција]] и слично. Според податоците од пописот во [[2002]] [[година]] имало 9,695 [[Власи]] или во вкупното население во [[Република Македонија]] учествувале со 0,5%. Според новата територијална поделба Власите живеат во 54 општини, а најмногу во: [[Штип]] - 2,074 лица или%, потоа во [[Скопје]] - 2,557 лица, [[Битола]], [[Крушево]], [[Струга]] и др. Според новата територијална поделба најголемо е учеството на Власите во [[Општина Крушево]] (10,5%). Според податоците од пописот во 2002 година, Бошњаците биле застапени со 17,018 жители или 0,8%, а останатите ги има во 1,9% или 20,993 жители, меѓу кои најзастапени се Египќаните, Бошњаците итн. ==== Верско-религиозна и културна структура ==== Религијата како облик на човековата свест, во [[Македонија]] датира од насјтарите човекови времиња. На просторот на [[Македонија]] престојувале разни весрки мисионери и ја ширеле верата. Денес, како последица од тоа, во Македонија опстојуваат повеќе вероисповеди. [[Податотека:Rublev Paul.jpg|мини|лево|Св. Апостол павле - првиот апостол кој го проповедал христијанството во Македонија]] Христијанството е меѓу најраспространетите религии во светот и во неа веруваат повеќе од 1 милијарда луѓе, а православни се повеќе од 200 милиони лица. Во [[Македонија]] најбројни се православните [[хрстијани]] и има 1,310,784 вакви верници или 64,8% од вкупниот број на населението. На просторите на [[Македонија]], православието датира од многу одамна, од [[I век]] од новата [[ера]], а тука ја донел [[Апостол Павле]]. Долг временски период православната вера ја ширела Охридската архиепископија, со седиште во [[Охрид]], а во нејзина надлежност се наоѓал речиси целиот [[Балкански Полуостров]]. Верските обреди на православните верници се вршат во импозантно голем број цркви и манастири. Тоа се првите духовни и културни центри во кои се организирало описменувањето на луѓето. Во овие духовни храмови се негувале фрескосликарството, живописот, резбарството, односно во нив се наоѓа непроценливо културно богатство на [[Македонија]].<ref>Национална географија - втора година реформирано гимназиско образование - стр. 100</ref> Според бројот на верниците втора [[религија]] во [[Република Македонија]] е исламската, со 647,015 верници или 33,3% од населението. Претежно тоа е религија на [[Албанци]]те и на [[Турци]]те, како и на [[Македонци]]те и на [[Роми]]те со [[исламска вероисповед]]. Оваа [[религија]] настанала во [[Саудиска Арабија]] во [[VIII век]], а на просторите на [[Македонија]], ја пренеле [[Турци]]те (кон крајот на [[XV век]]), при нивното доаѓање на Балканскиот Полуостров. На другите религии во [[Република Македонија]] им припаѓаат 1,9% од изјаснетите верници, а од нив најбројни се останатите со 30,820 лица, католиците со 7.008 лица, протестантите со 1,520 лица итн. ==== Етнографски одлики на населението ==== [[Податотека:Прилепска носија.jpg|мини|десно|Народна носија од прилепскиот крај]] Населението во [[Република Македонија]] има какрактеристични енографски одлики. Тоа се: обичаите, празнувањето, фолклорот(песни, ора, народни инструменти), везењето и народната носија, разновидните занаети и слично. '''Обичаите''' се негувале и се пренесувале од генерација на генерација и низ вековите опстанале сè до денес. Постојат повеќе обичаи: верски, свадбени, обредни и др. Обичаите особено опстојуваат во помалите места и во селските средини, но во последните години нив ги применуваат и жителите во поголемите градови. '''Народниот фолклор''' е дел од духовната култура, која нашето население ја создавало низ вековите. Во светот [[Македонија]] е позната по нејзиниот богат [[музички фолклор]]. Тој претставува збир од [[народни ора]], песни и [[музички инструменти]] ([[гајда]], [[тапан]], [[кавал]], [[зурла]] и др.). Денес, народниот фолклор активно го негуваат многу културно-уметнички друштва. '''Народната носија''' од [[Македонија]] има посебен национален белег, структура и [[физиономија]]. За народната носија се карактеристични белата и црвената боја, но и другите бои, како жолтата, црната и кафеавата, потоа различниот вез, нејзиниот крој, богатите украси од монистра, накит, тантали, гајтани и друго. Овој колорит од бои, шари и везови ја претставува убавината на македонската народна носија, која има бескрајно префинет вкус, а тоа е одраз на високата уметничка дарба за нејзино создавање.<ref>Национална географија - втора година реформирано гимназиско образование - стр. 101</ref> === Миграциони движења === Во [[Македонија]] миграционите движења се одвивале во различни временски периоди. Преку миграциите се обележува географската динамика на населението и тие претставуваат многу значајна социо-географска појава. Миграциите активно се спроведувале во текот на историското минато, но тие се, карактеристични и за поновото време, па и ден денес. Најважните услови, односно фактори кои ги предизвикуваат миграциите потекнуваат од економскиот, социјалниот и демографскиот аспект, поточно од историско-психолошките, економските, политичките причини итн. Во Македонија најзастапени миграции се миграциите кои се предизвикани од економски причини, односно од стремежот на луѓето да обезбедуваат подобри услови за живот. Уште од најстарите времиња, сè до денес во [[Македонија]] се присутни силни миграциони движења. Вусшност, [[Македонија]] е една од најдинамичните миграциони зони на [[Балкан]]от. Секако, главна причина за тоа е централната географска положба на Балканскиот Полуостров. Според правците, во зависност од местото - правецот каде што се вршат, миграциите се делат на внатрешни и надворешни миграции. ==== Внатрешни миграции ==== Внатрешните миграции ги опфаќаат преселбите на населението во границите на [[Македонија]]. Овој вид на [[миграции]], во помал или поголем обем, се одивале во разни временски периоди. Тие активно се одвивале во историското минато, почнувајќи од предисторијата, античкиот период, средниот век, а особено за време на долговековното турско владеење, како и во текот на целиот [[XX век]], односно по Илинденското востание, Балканските војни, Првата светска војна и во времето меѓу двете светски војни. Меѓутоа, внатрешните миграциони движења, кои се со посебна специфика, се карактеристични за периодот по завршувањето на Втората светска војна сè до денес. [[Податотека:Ali-Pacha.jpg|мини|десно|Али Паша, еден од најпознатите и најголемите чифликсајбии]] Внатрешните миграции имале голема динамика за време на долговековното турско владеење. Причините за нивната појава биле од различен карактер, а нејчесто биле предизвикани од разните [[зулуми]], [[колонизација]]та на турското население, востанијата, [[исламизација]]та, распаѓањето на тимаро-спахискиот систем, развојот на [[чифлигарство]]то итн. Како карактеристични примери можат да се наведат: миграциите на турските сточарски племиња [[Јуруци]] и [[Коњари]] во [[Македонија]], потоа исламизацијата во [[Западна Македонија]], односно по долината на реката [[Радика]] и микрорегијата [[Жупа]], од каде што, подоцна еден дел од нив, подоцна, се раселени и по сливот на [[Маркова Река]] и во Скопската Котлина, сливот на [[Тополка]] и во околината на [[Велес]]. Со распаѓањето на тимаро-спахискиот систем и со развивањето на чифлигарството меѓу македонското население биле предизвикани силни преселнички движења на цели домаќинства, од [[чифлик]] на [[чифлик]], за да ја обработуваат земјата на беговите и на другите [[чифликсајбии]]. Подоцна со распаѓањето на чифлиците некои од нив исчезнале, а други прераснале во населби, така што денес повеќето села во [[Македонија]] потекнуваат од некогашните чифлици. Во овој период, во текот на [[XIX век]], поради силната експлоатација, зачестените насилства и небезбедноста која владеела во селата, биле предизвикани интензивни миграциони движења на релација село-град. Тогаш, македонските градови не само што почнале популациски да растат, туку се менувал и нивниот етнички состав, односно во градовите се зголемувал бројот на Македонците а сметка на [[Турци]]те. [[Податотека:Macedonian refugees in Bulgaria, 1903.jpg|мини|лево|Македонски беглаци во бугарија по Илинденското востание]] Интензивните внатрешни миграции продолжиле и за време на Илинденското востание, Првата и Втората светска војна. На пример, по завршувањето на Илинденското востание, [[Турци]]те започнале жестоко да му се одмаздуваат на македонското население, кое побарало излез од состојбата во мигрирањето низ просторот на земјата и надвор од [[Македонија]]. За време на Втората светска војна, во западниот дел од [[Македонија]] кој бил окупиран од страна на [[Албанија]], односно од [[Италија]], македонското население било изложено на силен терор. Поради тоа тие биле принудени масовно да се иселуваат од таму и да се населуваат по градовите од другиот дел на [[Македонија]]. Внатрешните миграции во [[Македонија]] не престанале ниту по Вотрата светска војна, туку тие продолжиле во континуитет сè до денес. Повоената изградба, а особено индустријализацијата, предизвикала крупни промени во начинот на живеењето и во занимањето на луѓето. Тоа било повод за обемни и динамични преселби на населението во различни правци, а особено на релацијата [[село]]-[[град]]. Така, на пример од вкупниот број [[мигранти]], повеќе од 75% потекнуваат од селските средини. Причината за преселувањето на селското население во градовите најмногу е поради нерамномерниот економски и урбан развиотк меѓу селата и градовите, несоодветноста на положбата на селските населби за живеење, ненавремената изградба на сообраќајници и на друга инфраструктурна опременост итн. Според тоа, селската средина се одликува со негаивно миграционо салдо, наспроти градската која бележи позитивно миграционо салдо. Во групата внатрешни миграции особено се карактеристични '''дневните миграции на населението'''. Тоа е, главно, миграционата популација составена од работници, ученици, студенти и други лица, кои се упатени кон градските центри. Секој ден тие патуваат од местотот на живеење до блиските градови и по завршената работа повторно се враќаат во своите домови. Според пописот од [[1994]] [[година]], бројот на овој вид мигранти е 146,609 лица или нивното учество во вкупното население е 7%. Најголемата концентрација на дневни мигранти има во [[Скопје]], [[Битола]], [[Прилеп]], [[Куманово]], [[Штип]], [[Тетово]] итн. '''Сезонските миграции''' сае исто така, карактеристичен вид внатрешни миграциони движења. Тие се поврзани за работите кои се извршуваат само во одредено време од годината. Со нив се опфатени голем број градежни работници, кои летно време одат да работат надовр од местото на живеење. Во оваа група мигранти спаѓаат и земјоделските работници во [[Тиквешија]]та, [[Полог]], [[Пелагонија]], потоа шумските работници, сточарите, а секако и луѓето кои патуваат на годишен одмор, односно т.н. туристички мигранти.<ref>Национална географија втора година реформирано гимназиско образование - стр. 102/103</ref> ==== Надворешни миграции ==== Надворешните миграциони движења ги опфаќаат преслбите на населението преку нашите граници, односно доселувањето и иселувањето од [[Република Македонија]]. ===== Доселување ===== Доселувањето на населението во [[Македонија]] особено било изразено во историското минато, но тоа е карактеристично и за денешно време. Низ историските периоди, во просторот на Македонија се доселувало и се отселувало најразлично населениет. Прво поголемо населување во [[Македонија]] го спровеле [[Словени]]те, со што во текот на [[VI век]] и [[VII век]] извршиле значителни етнички промени врз старото македонско население. Македонското население многу страдало во текот на [[XI век]], кога на териториајта на [[Македонија]] навлегле: [[Нормани]]те, [[Срби]]те, [[Печенези]]те, [[Кумани]]те, [[Крстоносци]]те и други. Во текот на [[XIII век]], во источните краеви на [[Македонија]] се доселиле [[Саси]]те како рудари, при што силно го развиле рударството. Големи миграциони движења имало по доаѓањето на [[Турци]]те во [[Македонија]]. Тие имале намера етнички да ја променат сликата на [[Македонија]], преку колонизирање на голем број турско население. За таа цел, кон крајот на [[XVI век]] и на почетокот на [[XVII век]] биле доселени анадолските номади - [[Јуруци]] и [[Коњари]]. Истовремено со [[Турци]]те се доселувале и [[Роми]]те. Во текот на [[XVI век]] во [[Македонија]], особено во поголемите градови, се доселиле и [[Евреи]]те. Почетоците на првиот бран на доселување на [[Албанци]]те во [[Македонија]] датира од пред 230 години, односно во периодот кон крајот на [[XVII век]], од [[1780]] [[година]] наваму, и тоа на почетокот во три правци, всушност преку три струи. Во тој период во околу 30 македонски села се населило албанско население. Првата струја била северноалбанската или Дукаџинската струја, втората средноалбанска или Шкумбиска струја, третата - Јужноалбанска или Тосканска струја. Населението од првите две струи му припаѓало на албанското племе [[Геги]] и во [[Македонија]] тие се населиле во: [[Дебарско]], [[Струшко]], [[Кичевско]], [[Гостиварско]], [[Тетовско]], [[Скопско]], [[Кумановско]] и дошле до [[Велешко]] и [[Пелагонија]]. Јужноалбанската или тосканската струја му припаѓала на племето [[Тоски]] и таа била послаба од претходната. Во [[Македонија]] тие се населиле, главно, во југозападниот дел на [[Република Македонија]] и тоа во околината на [[Струга]], [[Ресен]] и [[Битола]]. Вториот бран на навлегување на [[Албанци]] во [[Македонија]] се одвивал на почетокот на [[XIX век]] и траел до четвртата деценија на тоа столетие. Во тој период албанското население се доселувало во уште други триесеттина македонски села. Населувањето на албанското население во [[Македонија]] не се одвивало спонтано, туку во најголема мера насилно, плански, со помош на турската власт или на локалните аги и бегови, кои го дозволувале доселувањето на албанско-муслиманското население. На ова укажуваат бројни автентични сведоштва. [[Македонци]]те ги протерувале од родните села со многу сурови методи, како грабежи, киднапирања, убиства, физичко малтретирање - тепање, опожарувања и слично. Во периодот меѓу двете светски војни, а особено од ослободувањето наваму, кон [[Македонија]] била насочена и четвртата миграциона струја на албанско население, но сега не од [[Албанија]], туку од [[Косово]]. Таа е позната како албанскокосовска или Косовска струја. Ова население претежно се населува во [[Скопско]], [[Кумановско]], [[Тетовско]] и [[Гостиварско]], со тенденција да се насели во [[Овчеполието]] и во [[Велешко]].<ref>Национална географија - втора година реформирано гимназиско образование - стр. 104</ref> На повидок е и почеток на петта миграциона струја на доселување на албанско население, но сега не како надворешна, туку како внатрешна македонска, односно, албанско-македонска струја, и тоа од северните и северозападните делови на [[Македонија]], каде што албанското население е сконцентрирано во голем број, кон југозападните и централните делови на државата, каде што нивниот број е помал. Во втората половина на [[XVIII век]], откако во [[Албанија]] бил разурнат градот [[Москополе]], голем број [[Власи]] се доселиле во [[Македонија]], а најмногу во [[Битола]], [[Крушево]], [[Охрид]], [[Велес]] и други градови и населени места. Во 60-тите години од [[XIX век]], по Кримската војна во [[Македонија]] се доселени значителен број на [[Татари]] и [[Черкези]]. Доселувањето на поголем број муслиманско население е забележано во периодот по [[Берлински конгрес]] ([[1878]] [[година]]), кога во [[Македонија]] се населило муслиманско население - [[мухаџари]] од балканските држави кои добиле независност. Доселувањето на [[мухаџари]] е забележано и на почетокот на [[XX век]], односно со анексија на [[Босна и Херцеговина]] кон [[Австроунгарија]], голем број [[муслимани]] се населиле во [[Македонија]]. Доселувањето на [[Срби]]те во [[Македонија]] почнало по Првата светска војна. Со поделбата на [[Македонија]] и со нејзината окупација, во [[Вардарски дел на Македонија]], кој потпаднал под [[Кралство Србија]], односно [[Кралство СХС]] (Кралство на [[Срби]]те, [[Хрвати]]те и [[Словенци]]те), подоцна [[Кралство Југославија]], била донесена уредба за колонизација на [[Македонија]], со цел да се промени етничката структура на населението. Така, во периодот од [[1920]] до [[1940]] година во [[Македонија]] се доселиле голем број колонизирани [[Срби]], [[Хрвати]] и [[Црногорци]] и тоа најмногу во: [[Куманово]], [[Скопје]], [[Тиквеш]], односно во [[Повардарие]]то, [[Овче Поле]] и [[Пелагонија]]. Граѓанската војна во [[Грција]] предизвикала доселување на неколку илјади [[Македонци]] од Егејскиот во Вардарскиот дел на [[Македонија]]. Во [[Република Македонија]], во повоениот период, особено до времено на нејзиното осамостојување, има и дослеување на население и од другите републики од поранешна [[Југославија]], како и населување на население од [[Македонија]] во тие земји. Меѓу доселениците најбројни се: [[Срби]], [[Муслимани]], [[Албанци]] итн.<ref>Национална географиај - втора година реформирано гимназиско образование - стр. 104/105</ref> ===== Иселување ===== Иселувањето на населението од [[Македонија]] кон другите простори особено било изразено во историското минато, но тоа е карактеристично и за неше време. Низ историските периоди, од просторот на [[Македонија]] се иселувало различно население. Прво поголемо иселување од [[Македонија]] е забележано во [[1461]] [[година]], кога поголема група македонско население се населило во јужните делови на [[Италија]]. Во втората половина на [[XVII век]], поточно во [[1689]] [[година]], за време на Австриско-турската војна во [[Македонија]] било кренато познатото [[Карпошово востание]]. По задушувањето на востанието, бегајќи од репресалиите на [[Турци]]те голем број [[Македонци]] се иселиле далеку на [[север]], зад реките [[Сава]] и [[Дунав]] и се населиле во [[Војводина]] и [[Унгарија]], а подоцна преминале дури и на територијата на [[Русија]] и [[Украина]]. Во [[Русија]], како и прирпадниците на другите балкански народи, тие формирале свои војнички колонии и самостоен „Македонски полк“, кој дејствувал во составот на редовната руска војска. Оваа миграциона струја која од [[Македонија]], [[Косово]] и [[Јужна Србија]] била населена кон Средна и [[Источна Европа]] во историјата е наречена Вардарска струја. Масовното бегање од родните огништа кон [[север]], [[исток]] и [[запад]], придонело многу села да се запустат и многу плодни полиња во [[Македонија]] да останат необработени. Турските власти брзо согледале дека им е во интерес овие празни простори да ги населат со албанско население, што од своја страна подоцна предизвикало значителни промени во етничкиот состав на населението не само во [[Македонија]], туку и во [[Косово]] и [[Јужна Србија]]. Во текот на [[XIX век]], во Македонија се развило печалбарстовто како масовна појава, при што на печалба се одело во [[Цариград]], односно во [[Турција]], потоа во [[Бугарија]], [[Романија]], [[Србија]], [[Грција]], а еден значителен број од населението заминало за [[Америка]] и [[Австралија]]. Големо иселување на населението од [[Македонија]] имало и за време на Балканските војни и Првата светска војна. Така, на пример, со повлекувањето на турската војска за [[Турција]] мигрирало и значителен дел од турско и друго муслиманско население. Поделбата на [[Македонија]] предизвикала интензивна [[емиграција]] од [[Македонци]]. Во тој период илјадници [[Македонци]] ја напуштиле својата земја и емигрирале во странство. [[Мигрирање]] на македонско население е забележано и во периодот по втората светска војна, кога илјадници колонизирани [[Срби]] ја напуштиле [[Македонија]], и кога од страна на фашистичка [[Германија]], на присилен начин од [[Македонија]] се протерани и уништени сите македонски [[Евреи]]. Мигрирањето на македонското население во странство не престанало ни по Втората светска војна. имено по граѓанската војна во [[Грција]], поради тешкиот терор над македонското население, тоа почна масовно да се иселува од егејскиот дел на [[Македонија]] во источноевропските земји, но и во [[Република Македонија]]. По Втората светска војна е карактеристично иселувањето на [[Турци]]те и другото муслиманско население во [[Турција]]. Исто така, во [[Република Македонија]], во повоениот период особено до времето на нејзиното осамостојување, имаме и иселување на [[Македонци]] во другите републики од поранешна [[Југославија]], и тоа најмногу во [[Србија]], [[Хрватска]], [[Босна и Херцеговина]], [[Словенија]] итн.<ref>Национална географија - втора година реформирано гимназиско образование - стр. 105/106</ref> === Македонци во соседните земји === Голем број Македонци живеат надвор од границите на [[Република Македонија]]. Меѓутоа, до денес сè уште нема точна евиденција за нивниот број. Според некои податоци, вкупниот број на [[Македонци]] во соседните земји е: [[Грција]] - 250.000, исто така и во [[Бугарија]] - 250.000, во [[Албанија]] - 60.000, а во [[Србија]] 46.000 [[Македонци]]. Во сите соседни држави вкупно живеат околу 600.000 [[Македонци]]. Според други податоци, состојбата е: во [[Грција]] живеат околу 400.000, во [[Бугарија]] исто така 400.000, во [[Албанија]] околу 100.000 и во [[Република Србија]] околу 200.000 [[Македонци]]. Така вкупно во соседните држави живеат околу 1,100.000 [[Македонци]]. [[Податотека:RainbowPartyLogoGreek.jpg|мини|лево|Макеоднска организација во Грција - „Виножито“]] Во [[Република Грција]], [[Македонци]]те најмногу се концентрирани во северниот ридско-планински дел од [[Егејска Македонија]], и тоа најмнопгу во селата и градовите: [[Лерин]], [[Костур (град)|Костур]], [[Воден]], [[Солун]], [[Кукуш]] и др. Денес во [[Грција]] благодарение на полибералниот однос на грчките власти, [[Македонци]]те се огранизирани во неколку свои организации, од кои најпозната е „[[Виножито]]“. [[Податотека:Omo pirim logo.gif|мини|десно|ОМО Илинден - Пирин (Обединета македонска организација "Илинден" во Бугарија)]] Во [[Република Бугарија]], односно во [[Пиринска Македонија]], [[Македонци]] има во селата, но и во градовите [[Благоевград]], [[Разлог]], [[Петрич]], [[Мелник]], [[Сандански]], [[Банско]] итн. Не е за потценување и нивната концентрација во [[Софија]], [[Варна]] и [[Пловдив]]. Денес, благодарение на полибералните односи на бугарските власти, [[Македонци]]те во [[Бугарија]] се обединеети во една заедничка организација - „[[ОМО Илинден]]“. Во [[Република Албанија]], [[Македонци]]те се концентрирани на просторот на [[Мала Преспа]], [[Голо Брдо]], [[Гора]] и градовите [[Горица (Албанија)|Горица]] (Корча), [[Пешкопеја]], [[Подградец]], [[Елбасан]], [[Тирана]], [[Драч]] итн. Денес, само [[Македонци]]те од областа [[Мала Преспа]] имаат право на школување на [[македонски јазик]] во [[основно образование]]. Во [[Албанија]], македонското население е здружено во неколку организации, и тоа: „[[Преспа]]“, „[[Мир]]“, „[[Братство]]“ итн. Во [[Република Србија]], [[Македонци]]те најмногу се концентрирани во областа [[Гора]] (во [[Косово]]), каде што се познати како „Горанци“ или „Горани“, потоа во [[Белград]], [[Крагуевац]], [[Ниш]], [[Нови Сад]], [[Панчево]], но и во поголемите села како што се: [[Јабука]] и [[Качарево]].<ref>Национална географија - втора година реформирано гимназиско обарзование - стр. 108</ref> === Македонци во дијаспората === {{Главна|Македонска дијаспора}} Иселувањето на [[Македонци]]те продолжило и по Втората светска војна, а со намален интензитет е пристуна и ден денес. Само во периодот од [[1965]] до [[1970]] [[година]] се иселиле околу 22.000 [[Македонци]], а во периодот од [[1970]] до [[1980]] [[година]] трипати повеќе. Главно, иселувањето било предизвикано од економски причини, изразени преку желбата за подобар живот. Најостар вид на надворешна [[миграција]] претставува економската емиграција за вработување, која во почетокот била привремено заминување на работа во странство, а потоа таму останале цел живот. Голем е бројот на [[Македонци]] кои живеат в странство, односно во државите од [[Европа]], [[Америка]] и [[Австралија]], или во т.н. состојба на [[дијаспора]]. Нема точна евиденција колкава е бројката на македонската дијаспора. Според некои автори бројот на македонското население во светот се вдижи од 550.000 до 600.000 лица. Споре други, бројот на македонското иселеништво во светот се вижи од 800.000 до 1.000.000 лица, а според трети дека во отсуство на целосни статистички податоци се проценува дека во [[САД]], [[Канада]] и [[Австралија]] живеат околу 350.000 до 400.000 [[Македонци]], односно по 150.000 лица и во [[Америка]] и во [[Канада]] и во [[Австралија]]. Според проценкит еденес во светот има повеќе од 3,500.000 [[Македонци]]. Помали иселенички колонии има во повеќе европски држави, пред сè во: [[Германија]], [[Шведска]], [[Данска]], [[Норвешка]], [[Франција]], [[Холандија]], [[Белгија]], [[Австрија]], [[Швајцарија]], [[Велика Британија]], [[Италија]] и други. Се претпоставува дека таму има од 100.000 до 200.000 [[Македонци]]. Тие се концентрирани во големите градови како што се: [[Минхен]], [[Франкфурт]], [[Келн]], [[Хамбург]], [[Манхајм]], [[Виена]], [[Париз]], [[Лондон]], [[Брисел]], [[Копенхаген]], [[Стокхолм]], [[Гетеборг]], [[Малме]], [[Осло]] итн. [[Податотека:MacedoniansGERberlin2.JPG|мини|лево|Македонска прослава во Берлин, Германија]] Според официјалната статистика од пописот во [[1994]] [[година]] во странство има вкупно 159,548 македонски граѓани, од кои 81,253 во европските земји или 50,9% од вкупниот број (од нив само во [[Германија]] имало 31,406 лица или 38,6%), 78,259 македонски граѓани или 49,1% биле концентрирани во другите земји (од нив 58,238 лица или 74,4% биле во [[Австалија]]). Според потеклото најголем број од македонското иселеништво потекнува од Егејскиот дел на Македонија ([[Леринско]], [[Костурско]] и [[Воденско]]), а потоа следуваат: [[Битола]], [[Преспа]], [[Охрид]], [[Струга]], [[Тетово]], [[Скопје]], [[Гостивар]], [[Демих Хисар]], [[Прилеп]] и други. Македонските иселеници во странство се огранизирани во повеќе поголеми организации преку кои го негуваат македонскиот јазик, традиција, обичаи, [[култура]], [[фолклор]]. Во некои од државите каде има македонско население има и тв и радио програма на [[македонски јазик]], весници на ¿македонски јазик, а во некои од земјите и во ¿основно образование се изучува ¿македонски јазик.<ref>Национална географија - втора година реформирано гимназиско образование - стр. 109,110</ref> == Населби == Во [[Македонија]] појавата на населби датира уште од предиосториското време. Имено, првите населби на праосторот на [[Македонија]] се појавиле во периодот од раниот [[неолит]] (пред околу 7.000 години пред новата ера), додека пак, првите градови датираат од периодот на [[VII век п.н.е.]] Создавањето на населбите во [[Македонија,]] нивниот развој и оформувањето на мрежата на населбите е условено како од природно-географските одлики, така и од историско-економските настани и промени. Во текот на долготрајното историско минато, на просторот на Македонија се граделе населби со различна големина и со различно значење. Некои од нив исчезнувале низ минатото или се формирале нови, други го губеле поранешното значење, а трети го продолжувале својот развој. Според големината и функцијата која ја имаат, населбите се делат на градски и селски. Денес, согласно Законот за територијална поделба од [[2004]] [[година]], во [[Република Македонија]], има вкупно 1,767 населби. Градски населби се 34, а селски со 1,733. За одбележување е тоа што во 146 населби нема население, односно тоа е раселено, така што во [[Македонија]] има 1621 село. За време на пописот од [[2002]] [[година]], во 34 градови вкупната присутна градска популација броела 1.175.909 жители, што претставува 58,1%, а во 1261 село живееле 846.638 лица или 41,9% од вкупното население на републиката. Во [[Република Македонија]] во [[2002]] [[година]], биле регистрирани 282 населби со над 1.000 жители (вклучувајќи го и [[Град Скопје]]), во овие населби живееле вкупно 1.728.803 жители или 85,5% од вкупното население.<ref>Национална географија - втора година реформирано гимназиско образование - стр. 111</ref> === Градски населби === [[Податотека:Oficerski dom.jpg|мини|десно|Офицерскиот дом на плоштадот во Скопје во раните 1930-ти.]] Од [[2004]] [[година]], во [[Република Македонија]] како градови се сметаат 34 населби: [[Скопје]], [[Куманово]], [[Битола]], [[Прилеп]], [[Тетово]], [[Велес]], [[Штип]], [[Охрид]], [[Струмица]], [[Гостивар]], [[Кавадарци]], [[Кочани]], [[Кичево]], [[Струга]], [[Радовиш]], [[Гевгелија]], [[Дебар]], [[Свети Николе]], [[Неготино]], [[Крива Паланка]], [[Пробиштип]], [[Делчево]], [[Виница]], [[Ресен]], [[Берово]], [[Кратово]], [[Крушево]], [[Валандово]], [[Пехчево]], [[Македонски Брод]], [[Демир Хисар]], [[Македонска Каменица]], [[Богданци]] и [[Демир Капија]]. Според големината, односно според бројот на населението, нашите градови можат да се групираат во 3 групи: големи, средни и мали. За големи градови, според наши величини, се сметаат оние во кои живеат повеќе од 50.000 жители. Има 5 такви градови и тоа: [[Скопје]] (467,257 жители), [[Битола]] (74.550 жители), [[Куманово]] (70,842 жители), [[Прилеп]] (66.246 жители) и [[Тетово]] (52.915 жители). [[Податотека:Skopje 1932.jpg|мини|лево|Скопје во 1932 година]] Во средните градови има од 10.000 до 50.000 жители. Во [[Република Македонија]] има 18 вакви градови. Тоа се: [[Велес]], [[Штип]], [[Охрид]], [[Струмица]], [[Гостивар]], [[Кавадарци]], [[Кочани]], [[Кичево]], [[Струга]], [[Радовиш]], [[Гевгелија]], [[Дебар]], [[Свети Николе]], [[Неготино]], [[Крива Паланка]], [[Делчево]], [[Пробиштип]] и [[Виница]]. Мали градови се оние во кои има помалку од 10.000 жители. Такви се 11 градови во [[Република Македонија]], и тоа: [[Ресен]], [[Берово]], [[Кратово]], [[Крушево]], [[Валандово]], [[Пехчево]], [[Македонски Брод]], [[Македонска Каменица]], [[Богданци]], [[Демир Капија]] и [[Демир Хисар]](најмал град со 2.593 жители). Територијалната, односно просторната разместеност на градовите во [[Република Македонија]], е: 9 градови се наоѓаат во [[Повардарие]]то, односно непосредно во близина на реката [[Вардар]], 12 градови се наоѓаат во западниот дел на [[Македонија]], а 13 градови во источниот дел на [[Република Македонија]]. Во котлините се сместени 23 градски населби, на ридско-долинскиот релјеф се сместени 8 градски населби ([[Штип]], [[Велес]], [[Кратово]], [[Пробиштип]], [[Крива Паланка]], [[Македонски Брод]], [[Македонска Каменица]] и [[Демир Капија]]), има една планинско-градска населба - [[Крушево]](1,250м. надморска височина), додека [[Охрид]] и [[Струга]] се крај-езерски градови. Во некои од котлините има и по 2 градски населби, односно во 7 котлини се сместени вкупно 14 градски населби, и тоа: [[Битола]] и [[Прилеп]] во [[Пелагонија]], [[Тетово]] и [[Гостивар]] во [[Полог]], [[Неготино]] и [[Кавадарци]] во [[Тиквешка Котлина]], [[Струмица]] и [[Радовиш]] во [[Струмичкорадовишка Котлина]], [[Гевгелија]] и [[Валандово]] во [[Гевгелиско-валандовска Котлина]], [[Кочани]] и [[Виница]] во [[Кочанска Котлина]] и [[Берово]] и [[Пехчево]] во [[Малешевска Котлина]]. Во однос на површината на [[Република Македонија]], на 756 км² се наоѓа по една градска населба. Во Западниот дел на [[Македонија]] се наоѓаат 12 градови, каде просечно на 918&nbsp;км² има по една ваква населба, во источниот дел на [[Македонија]] има 13 градови и тука просечно на 545&nbsp;км² има по една градска населба, а во Повардарието има 9 градски населби, каде просечно н 845&nbsp;км² има по еден град. Како резултат на историско-културните и општествено-економските настани и промени, градовите во [[Република Македонија]] физиономски и функционално биле подложени на големи промени. Познато е дека уште во античко време. во неделива етничка [[Македонија]] постоеле околу 70 помали и поголеми градови, од кои најпознати биле [[Стоби]], [[Хераклеја]], [[Скупи]], [[Стибера]], [[Лихнид]], [[Пела]], [[Филипи]] и други, чии археолошки остатоци и денес добро се зачувани.<ref>Национална географија - втора година реформирано гимназиско образование - стр. 112</ref> Од предсловенскиот период, особено во времето на [[Римјани]]те, датираат пет градови, и тоа: [[Скопје]], [[Охрид]], [[Велес]], [[Штип]] и [[Кратово]]. Од средниот век во [[Македонија]] датираат 10 градови: [[Битола]], [[Прилеп]], [[Струмица]], [[Дебар]], [[Радовиш]], [[Кичево]], [[Струга]], [[Тетово]], [[Гостивар]] и [[Кочани]]. Во повеќето од овие градови нивни главни составни делови од градот биле: ѕидот, вратата, храмот, плоштадот и улиците. [[Податотека:Ohrid-atdawnof20century.jpg|мини|десно|Охрид во почетокот на XX век]] Во турскиот период градските населби прераснале или како такви се формирале 12 градови: [[Куманово]], [[Крива Паланка]], [[Делчево]], [[Пехчево]], [[Берово]], [[Свети Николе]], [[Кавадарци]], [[Неготино]], [[Гевгелија]], [[Валандово]], [[Крушево]] и [[Ресен]]. На градовите од тоа време основните обележја им ги давале исламската религија и воените власти. Посебна карактеристична физиономија на тогашните градови им давала чаршијата, маалските станбени комплекси, а особено покриените делови или безистените. Вакви безистени имало во [[Скопје]], [[Штип]], [[Битола]] и во други градови. Според својата физиономија градовите во [[Република Македонија]] спаѓаат во групата ориентално-византиски тип. Од втората, светска војна наваму, во сите наши градови се извршени големи физиономски промени. Во сите градски населби се изградени современи станбени комплекси, со повеќекатни згради и со целата неопходна инфраструктура, додека, пак старите делови на градовите исчезнуваат со тоа што се ревитализираат со нови современи содржини. [[Податотека:Prilepstreet.png|мини|лево|Улица во Прилеп кон крајот на XIX век и почетокот на XX век]] Паралелно со значителните физиономски промени градовите биле подложени и на функционален развтиок. Познато е дека до Втората светска војна во повеќе наши градови нема ниту едно индустриско претпријатие. Во градовите се вршеле само дејностите: занаетчиство и трговија. Денес индустријата повеќе или помалку е присутна во сите градови низ државата. Денес, во градовите се концентрирани повеќе разновидни функции и тоа: административна, индустриска, сообраќајна, трговска, здравствена, кутлурнна, просветна и слично. По обемот и разновидноста на функциите [[Скопје]] ги надминува сите градови во државата. Тој е [[главен град]] на државата и како таков е со најразвиена полифункционалност. Така на пример, од 108.738 претпријатија, колку што имамло во [[1998]] [[година]] во [[Република Македонија]], околу 45.000 претпријатија или 41% биле во [[Скопје]]. Втор центар со значајна концентрација на функциите е [[Битола]] со 6.890 претпријатија или 6,3% од нивниот вкупен број, а потоа следуваат [[Куманово]], [[Охрид]], [[Прилеп]], [[Тетово]], [[Штип]], [[Струмица]] итн.<ref>Национална географија - втора година реформирано гимназиско образование - стр. 113/114</ref> === Селски населби === Во [[Република Македонија]] има вкупно 1,621 селски населби, во кои најголем дел од населението се занимава со земјоделство. [[Податотека:Skachkovce 13.JPG|мини|десно|с.[[Скачковце]], [[Куманово]]]] Според настанувањето и развојот селата се формирани пред градовите. Во еволуцијата на македонските села, главно, се одделуваат 4 фази, предцрковна, црковна, феудална и катастарска фаза. Во предцрковната фаза не постоеле села, односно тоа биле одделни куќи или мали селишта расфрлани по имотите. Во црковната фаза започнало групирањето на куќите во една целина - село. Црквите, главно биле седишта околу кои се групирале селските куќи. Во феудалната фаза селата се граделе на крупни поседи на феудалците. Специфичен облик на ваквите села биле чифлигарските села, чија организација на живеење била поврзана со земјоделскиот имот на феудалецот - чифликсајбија. Во катастарската фаза селата ја добиле својата денешна физиономија, со свое име, атар или територија на протегање, односно катастар со кој одреден атарот на селото, бројот на куќите и населението, категоријата и големината на обработливото земјиште, видот полјоделски култури и друго. Селата во [[Република Македонија]] меѓусебно се разликуваат според бројот на населението, микроположбата која ја заземаат, меѓусебната оддалеченост на куќите, односно според типот и функцијата. [[Податотека:Ljuboten.JPG|мини|десно|с.[[Љуботен]], Скопско]] Селата се различни и според бројот на жителите. Во [[Република Македонија]] селата можат да се поделат на мали, средни и големи села. Во групата мали села спаѓаат оние каде што живеат од 1 жител до 300 жители. Во [[Македонија]] тие се најбројни, односно има вкупно 960 вакви села, односно 59,2% од сите села. Во групата средни села спаѓаат села каде што живеат од 301 до 800 жители. Во [[Македонија]] вакви села има 316, односно 19,5% од сите села. Во групата големи села спаѓаат сите оние кои имаат повеќе од 801 жител. Во [[Република Македонија]] има 345 такви села или 21,3% од сите села. Според пописот од [[2002]] [[година]], во државата има 248 селски населби, каде има повеќе од 1.000 жители. Во Македонија има и села со повеќе од 5.000 жители, односно тие се поголеми од некои градови во државата. Такви села се: [[Мала Речица]] со 8.353 жители, [[Чегране]] со 6.743 жители, [[Арачиново]] со 7.315 жители, [[Лабуништа]] со 5.936 жители, [[Боговиње]] со 6.328 жители, [[Сопиште]] со 5.325 жители, [[Велешта]] со 5.834 жители, [[Челопек]] со 5.287 жители, [[Добри Дол]] со 5.223 жители, [[Студеничани]] со 5.786 жители и [[Батинци]] со 5.364 жители. [[Податотека:Celopek Te 08.JPG|мини|лево|[[Челопек]], Тетовско - [[Општина Брвеница]]]] Според микроположбата, односно релјефната структура која ја заземаат, селата во [[Република Македонија]] се: рамничарски, ридски и планински села. Најбројни се рамничарските села и има 823 такви, односно 50,8% од сите селски населби се рамничарски. Концентрацијата на рамничарските села е најголема во котлините: [[Пелагонија]], [[Скопска Котлина]], [[Полог]], [[Струмичкорадовишка Котлина]], [[Преспа]] и [[Повардарие]]то. Во [[Македонија]] има 540 ридски села или такви села се 33,3% од сите села. најголем дел од нив се наоѓаат во [[Западна Македонија]], [[Повардарие]]то, а најмалку ги има во [[Источна Македонија]]. Најмалубројни се планинските села - 258 или 15,97% од сите села во државата. Овие села најмногу ги има во [[Западна Македонија]], потоа во [[Источна Македонија]], а најмалку во [[Повардарие]]то.<ref>Национална географија - втора година реформирано гимназиско образование - стр. 115</ref> [[Податотека:PestaniPanorama.jpg|мини|десно|с.[[Пештани]], [[Охрид]]]] Најголем број од селата претставуваат класични села со земјоделска, односно со полјоделска функција и тие учествуваат со 46% во вкупниот број села. Значително помалубројни од нив се селата со полјоделско-сточарска функција, и тие учествуваат со околу 20% од вкупниот број села. Во овааг рупа спаѓаат и значително помалите групи села со полјоделско-сточарско-шумарска функција, како и селата со сточарско-шумарска функција. Во третата група се селата со таканаречена мешовите функција, со учествои од 34% во вкупниот број на села во [[Република Македонија]]. Покрај наведените 3 групи функции има и села со риболовна и туристична функција ([[Пештани]], [[Трпејца]], [[Радожда]], [[Калишта]] и др.), исто така и рударска функција ([[Злетово]], [[Добрево]], [[Саса]], [[Македонска Каменица]] и др.). Исто така, карактеристична група се и приградските села, кои имаат специфично земјоделско производство, наменето за пазарите со што се обезбедува градското население со [[зеленчук]], свежо [[овошје]], [[млеко]] и [[месо]]. [[Податотека:Zletovo 1.JPG|мини|лево|с.[[Злетово]], [[Пробиштип]]]] Според типот, односно според оддалеченоста на куќите во селските населби, во [[Република Македонија]], главно, се разликуваат два типа на села: [[села од збиен тип]] и [[села од разбиен тип]]. Во селата од збиен тип, куќите се доближени една до друга и овие села зафаќаат мала површина. Селата од разбиен тип, познати и како раштракани села, се составени од голем број маала, и тие зафаќаат значително поголема површина, поради што многу е отежнато нивното урбанистичко и инфраструктурно уредување. [[Податотека:Galicica to trpejca.jpg|мини|десно|с.[[Трпејца]], [[Охрид]] (со поглед од [[Галичица]])]] Македонските села се разликуваат и според типот на куќи. Во минатото голем број од куќите биле приземени и имале само едно одделение и во еден дел од него, во [[пондило]]то, се чувал [[добиток]]от, а во другиот дел живееле луѓето. Друг тип на куќа била т.н. [[чардаклија]], позната и како [[вардарска куќа]]. Таа била составена од приземје, каде што се чувал добитокот, а на горниот дел се наоѓал чардакот со собите за живеење и други простории. Освен куќата имало и голем број помошни згради како: [[плевна]], [[амбар]], [[трло]], [[говедарник]], [[свињарник]] (кочина), [[кокошарник]], [[фурна]] итн. Во последните триесетина години значително е променета физиономијата на македонските села. Повеќето од нив се развиваат врз урбанистички планови, куќите се опремени со современи уреди за домаќинство, се градат образовни објекти, ПТТ станици, водоводни и канализациони мрежи, амбуланти, асфалтирани патишта итн. Меѓутоа, од друга страна, во Македонија сè уште има и заостанати и запустени села, без основни услови за живот, електрично осветлување, вода, пат и слично.<ref>Национална географија - втора година реформирано гимназиско образование - стр. 115/116</ref> == Административно-територијална поделба == {{Главна|Административна поделба на Македонија}} {{Главна|Општини во Македонија}} [[Податотека:Opstini vo Makedonija.png|мини|лево|Општини во Република Македонија]] Според територијалната поделба од [[2004]] [[година]], [[Република Македонија]] е поделена на 84 општини и [[Град Скопје]] како посебна единица на [[локална самоуправа]], со вкупно 1,795 населби. Наспроти претходните 123 општини [[1996]]-[[2004]] и 34 општини пред [[1996]] [[година]], денес се создадени 84 нови општини. Наспроти поранешната поделба, во градот [[Скопје]], сега има 17 општини, од кои 10 општини му припаѓаат на градот [[Скопје]], како посебна единица на [[локална самоуправа]], и тоа: [[Општина Аеродром|Аеродром]], [[Општина Бутел|Бутел]], [[Општина Гази Баба|Гази Баба]], [[Општина Ѓорче Петров|Ѓорче Петров]], [[Општина Карпош|Карпош]], [[Општина Кисела Вода|Кисела Вода]], [[Општина Сарај|Сарај]], [[Општина Центар|Центар]], [[Општина Чаир|Чаир]] и [[Општина Шуто Оризари|Шуто Оризари]], со вкупно 506.926 жители или 25,1% од вкупниот број жители во [[Република Македонија]]. Другите општини се без статус на градски општини, односно се рурални општини, и тоа: [[Арачиново]], [[Студеничани]], [[Зелениково]], [[Петровец]], [[Илинден]], [[Сопиште]] и [[Чучер-Сандево]]. Општините во [[Република Македонија]] се разликуваат според површината, бројот на населените места, бројот на населението, полот, возраста, густина на населеност, изјаснувањето за национална припадност, потоа според бројот на домаќинствата, образовната структура, активноста и сл. [[Податотека:Map of Skopje mk.svg|мини|десно|Поделба на Град Скопје]] [[Податотека:Map of the municipalities of Macedonia (2004-2013).svg|мини|лево|Општините во Република Македонија од 2004 до 2013 година]] Со создавањето на поголем број општини создадени се и значителни разлики во однос на нивната големина, односно површина. Општини со повеќе од 500&nbsp;км² има 14 ([[Гостивар]], [[Берово]], [[Штип]], [[Ресен]], [[Прилеп]], [[Кавадарци]], [[Куманово]], [[Маврово и Ростуште]], [[Македонски Брод]], [[Новаци]], [[Охрид]], [[Струга]], [[Чашка]] и [[Битола]]), со вкупна површина од 9,853&nbsp;км², што претставува 38,3% од територијата на [[Македонија]]. 12 општини со површина од 401&nbsp;км² до 500&nbsp;км² - со вкупна површина од 5,275&nbsp;км² или 20,5%, потоа 7 општини со од 301&nbsp;км² до 400&nbsp;км², со вкупна површина од 2,468&nbsp;км² или 9,6%; со површина од 201&nbsp;км² до 300&nbsp;км² има 16 општини со вкупна површина од 3,838&nbsp;км² или 14,9% од целата територија на државата; со површина од 101&nbsp;км² до 200&nbsp;км² има 19 општини, кои зафаќаат заедно површина од 2,926&nbsp;км² или 11,4%; и 16 општини се со површина од 1&nbsp;км² до 100&nbsp;км², со површина од 773&nbsp;км² или 3% од територијата на [[Република Македонија]]. Најголема [[општина]] е [[Општина Прилеп]] со 1,194&nbsp;км², а најмала е [[Општина Чаир]] со 3,5&nbsp;км² површина. Населените места се различно разместени по општини и нивниот број не е секаде еднакво застапен. Според бројот на населени места, 4 општини ([[Битола]], [[Прилеп]], [[Струга]] и [[Македонски Брод]]) се со најголем број на населени места, со над 44, а со најмалкуи населени места е општина [[Вевчани]] со едно населено место. 19 општини имаат од 31 до 50 населени места, потоа од 21 до 30 населени места имаат 10 општини, 32 општини имаат од 11 до 20 населени места и од едно до 10 населени места имаат 18 општини.<ref>Национална географија - втора година реформирано гимназиско образование - стр. 117/118</ref> {| class="wikitable sortable" |- style="background: #efefef;" ! [[Грбови на општините во Македонија|Грб]] ! Општина ! [[HASC]]{{ref|HASC}} ! [[ISO 3166-2:MK]] ! Седиште на општината ! Површина<br />(км²){{ref|area}} ! Население<br />(2002) !Регион ! Општински службени јазици<ref>[http://www.mcms.org.mk/images/docs/2006/adresar-na-opstini-vo-republika-makedonija-2006.pdf Адресар на општините во Република Македонија]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | [[File:Coat of arms of Aerodrom Municipality, 2012-present.svg|30px]] |[[Општина Аеродром|Аеродром]]{{ref|Skopje}} | MK.AD | style="text-align: center;" |MK-01 | [[Аеродром (населба)|Аеродром]] <small>(населба)</small> | style="text-align: right;" | 21.85 | style="text-align: right;" | 72.009 |[[Скопски Регион|Скопски]] |[[македонски]] |- | [[File:Coat of arms of Aračinovo Municipality.svg|30px]] |[[Општина Арачиново|Арачиново]] | MK.AR |style="text-align: center;" |MK-02 | [[Арачиново]] | style="text-align: right;" | 38 | style="text-align: right;" | 11.597 |[[Скопски Регион|Скопски]] |[[македонски]]<br>[[албански]] |- | [[File:Coat of arms of Berovo Municipality.svg|30px]] |[[Општина Берово|Берово]] | MK.BR |style="text-align: center;" |MK-03 | [[Берово]] | style="text-align: right;" | 597 | style="text-align: right;" | 13.941 |[[Источен Регион|Источен]] |[[македонски]] |- | [[Податотека:Bitola-coat-of-arms.svg |30px]] |[[Општина Битола|Битола]] | MK.TL |style="text-align: center;" |MK-04 | [[Битола]] | style="text-align: right;" | 790 | style="text-align: right;" | 95.385 |[[Пелагониски Регион|Пелагониски]] |[[македонски]] |- | [[File:Coat of arms of Bogdanci Municipality.svg|30px]] |[[Општина Богданци|Богданци]] | MK.BG |style="text-align: center;" |MK-05 | [[Богданци]] | style="text-align: right;" | 114 | style="text-align: right;" | 8.707 |[[Југоисточен Регион|Југоисточен]] |[[македонски]] |- | [[File:Coat of arms of Bogovinje Municipality.svg|30px]] |[[Општина Боговиње|Боговиње]] | MK.VJ |style="text-align: center;" |MK-06 | [[Боговиње]] | style="text-align: right;" | 141 | style="text-align: right;" | 28.997 |[[Полошки Регион|Полошки]] |[[македонски]]<br>[[албански]] |- | [[File:Coat of arms of Bosilovo Municipality.svg|30px]] |[[Општина Босилово|Босилово]] | MK.BS |style="text-align: center;" |MK-07 | [[Босилово]] | style="text-align: right;" | 143 | style="text-align: right;" | 14.260 |[[Југоисточен Регион|Југоисточен]] |[[македонски]] |- | [[Податотека:Coat of arms of Municipality of Brvenica.svg|30px]] |[[Општина Брвеница|Брвеница]] | MK.BN |style="text-align: center;" |MK-08 | [[Брвеница]] | style="text-align: right;" | 164 | style="text-align: right;" | 15.855 |[[Полошки Регион|Полошки]] |[[македонски]]<br>[[албански]] |- | [[File:Coat of arms of Butel Municipality.svg|30px]] |[[Општина Бутел|Бутел]]{{ref|Skopje}} | MK.BU |style="text-align: center;" |MK-09 | [[Бутел]] <small>(населба)</small> | style="text-align: right;" | 60.79 | style="text-align: right;" | 36.154 |[[Скопски Регион|Скопски]] |[[македонски]]<br>[[албански]] |- | [[File:Coat of arms of Valandovo Municipality.svg|30px]] |[[Општина Валандово|Валандово]] | MK.VA |style="text-align: center;" |MK-10 | [[Валандово]] | style="text-align: right;" | 331 | style="text-align: right;" | 11.890 |[[Југоисточен Регион|Југоисточен]] |[[македонски]] |- | [[File:Coat of arms of Vasilevo Municipality.svg|30px]] |[[Општина Василево|Василево]] | MK.VL |style="text-align: center;" |MK-11 | [[Василево]] | style="text-align: right;" | 231 | style="text-align: right;" | 12.122 |[[Југоисточен Регион|Југоисточен]] |[[македонски]] |- | [[File:Coat of arms of Vevčani Municipality.svg|30px]] |[[Општина Вевчани|Вевчани]] | MK.VV |style="text-align: center;" |MK-12 | [[Вевчани]] | style="text-align: right;" | 35 | style="text-align: right;" | 2.433 |[[Југозападен Регион|Југозападен]] |[[македонски]] |- | [[File:Coat of arms of Veles Municipality.svg|30px]] |[[Општина Велес|Велес]] | MK.VE |style="text-align: center;" |MK-13 | [[Велес]] | style="text-align: right;" | 518 | style="text-align: right;" | 55.108 |[[Вардарски Регион|Вардарски]] |[[македонски]] |- | [[Податотека:Coat of arms of Vinica Municipality, Macedonia.svg|30px]] |[[Општина Виница|Виница]] | MK.NI |style="text-align: center;" |MK-14 | [[Виница]] | style="text-align: right;" | 432 | style="text-align: right;" | 19.938 |[[Источен Регион|Источен]] |[[македонски]] |- | [[File:Coat of arms of Vrapčište Municipality.svg|30px]] |[[Општина Врапчиште|Врапчиште]] | MK.VH |style="text-align: center;" |MK-16 | [[Врапчиште]] | style="text-align: right;" | 157 | style="text-align: right;" | 25.399 |[[Полошки Регион|Полошки]] |[[македонски]]<br>[[албански]]<br>[[турски јазик|турски]] |- | [[File:Coat of arms of Gazi Baba Municipality.svg|30px]] |[[Општина Гази Баба|Гази Баба]]{{ref|Skopje}} | MK.GB |style="text-align: center;" |MK-17 | [[Гази Баба]] <small>(населба)</small> | style="text-align: right;" | 92 | style="text-align: right;" | 72.617 |[[Скопски Регион|Скопски]] |[[македонски]] |- | [[Податотека:Coat of arms of Gevgelija Municipality.svg|30px]] |[[Општина Гевгелија|Гевгелија]] | MK.GV |style="text-align: center;" |MK-18 | [[Гевгелија]] | style="text-align: right;" | 484 | style="text-align: right;" | 22.988 |[[Југоисточен Регион|Југоисточен]] |[[македонски]] |- | [[File:Coat of arms of Gostivar Municipality.svg|30px]] |[[Општина Гостивар|Гостивар]] | MK.GT |style="text-align: center;" |MK-19 | [[Гостивар]] | style="text-align: right;" | 375 | style="text-align: right;" | 81.042 |[[Полошки Регион|Полошки]] |[[македонски]]<br>[[албански]]<br>[[турски јазик|турски]] |- | [[Податотека:grb-gradsko.jpg|30px]] |[[Општина Градско|Градско]] | MK.GR |style="text-align: center;" |MK-20 | [[Градско]] | style="text-align: right;" | 291 | style="text-align: right;" | 3.760 |[[Вардарски Регион|Вардарски]] |[[македонски]] |- | [[Податотека:grb-debar.jpg|30px]] |[[Општина Дебар|Дебар]] | MK.DB |style="text-align: center;" |MK-21 | [[Дебар]] | style="text-align: right;" | 85 | style="text-align: right;" | 19.542 |[[Југозападен Регион|Југозападен]] |[[македонски]]<br>[[албански]] |- | [[File:Coat of arms of Debarca Municipality.svg|30px]] |[[Општина Дебрца|Дебрца]] | MK.DA |style="text-align: center;" |MK-22 | [[Белчишта]] | style="text-align: right;" | 423 | style="text-align: right;" | 5.507 |[[Југозападен Регион|Југозападен]] |[[македонски]] |- | [[File:Coat of arms of Delčevo Municipality.svg|30px]] |[[Општина Делчево|Делчево]] | MK.DL |style="text-align: center;" |MK-23 | [[Делчево]] | style="text-align: right;" | 423 | style="text-align: right;" | 17.505 |[[Источен Регион|Источен]] |[[македонски]] |- | [[File:Coat of arms of Demir Kapija Municipality.svg|30px]] |[[Општина Демир Капија|Демир Капија]] | MK.DK |style="text-align: center;" |MK-24 | [[Демир Капија]] | style="text-align: right;" | 312 | style="text-align: right;" | 4.545 |[[Вардарски Регион|Вардарски]] |[[македонски]] |- | [[File:Грб на Општина Демир Хисар.png|30px]] |[[Општина Демир Хисар|Демир Хисар]] | MK.DM |style="text-align: center;" |MK-25 | [[Демир Хисар]] | style="text-align: right;" | 480 | style="text-align: right;" | 9.497 |[[Пелагониски Регион|Пелагониски]] |[[македонски]] |- | [[File:Coat of arms of Dojran Municipality.svg|30px]] |[[Општина Дојран|Дојран]] | MK.SD |style="text-align: center;" |MK-26 | [[Стар Дојран]] | style="text-align: right;" | 129 | style="text-align: right;" | 3.426 |[[Југоисточен Регион|Југоисточен]] |[[македонски]] |- | [[File:Coat of arms of Dolneni Municipality.svg|30px]] |[[Општина Долнени|Долнени]] | MK.DE |style="text-align: center;" |MK-27 | [[Долнени]] | style="text-align: right;" | 418 | style="text-align: right;" | 13.568 |[[Пелагониски Регион|Пелагониски]] |[[македонски]]<br>[[албански]] |- | [[File:Coat of arms of Ǵorče Petrov Municipality.svg|30px]] |[[Општина Ѓорче Петров|Ѓорче Петров]]{{ref|Skopje}} | MK.GP |style="text-align: center;" |MK-29 | [[Ѓорче Петров (населба)|Ѓорче петров]] <small>(населба)</small> | style="text-align: right;" | 63 | style="text-align: right;" | 41.634 |[[Скопски Регион|Скопски]] |[[македонски]] |- | [[File:Coat of arms of Želino Municipality.svg|30px]] |[[Општина Желино|Желино]] | MK.ZE |style="text-align: center;" |MK-30 | [[Желино]] | style="text-align: right;" | 201 | style="text-align: right;" | 24.390 |[[Полошки Регион|Полошки]] |[[македонски]]<br>[[албански]] |- | [[File:Coat of arms of Zelenikovo Municipality.svg|30px]] |[[Општина Зелениково|Зелениково]] | MK.ZK |style="text-align: center;" |MK-32 | [[Зелениково]] | style="text-align: right;" | 177 | style="text-align: right;" | 4.077 |[[Скопски Регион|Скопски]] |[[македонски]]<br>[[албански]] |- | [[Податотека:Coat of arms of Zrnovci Municipality.jpg|30px]] |[[Општина Зрновци|Зрновци]] | MK.ZR |style="text-align: center;" |MK-33 | [[Зрновци]] | style="text-align: right;" | 52 | style="text-align: right;" | 3.264 |[[Источен Регион|Источен]] |[[македонски]] |- | [[Податотека:Coat of arms of Ilinden Municipality, Macedonia.svg|30px]] |[[Општина Илинден|Илинден]] | MK.IL |style="text-align: center;" |MK-34 | [[Илинден (населба)|Илинден]] <small>(населба)</small> | style="text-align: right;" | 97 | style="text-align: right;" | 15.894 |[[Скопски Регион|Скопски]] |[[македонски]] |- | [[File:Coat of arms of Jegunovce Municipality.svg|30px]] |[[Општина Јегуновце|Јегуновце]] | MK.JG |style="text-align: center;" |MK-35 | [[Јегуновце]] | style="text-align: right;" | 174 | style="text-align: right;" | 10.790 |[[Полошки Регион|Полошки]] |[[македонски]]<br>[[албански]] |- | [[Податотека:Coat of arms of Kavadarci Municipality.svg|30px]] |[[Општина Кавадарци|Кавадарци]] | MK.AV |style="text-align: center;" |MK-36 | [[Кавадарци]] | style="text-align: right;" | 998 | style="text-align: right;" | 38.741 |[[Вардарски Регион|Вардарски]] |[[македонски]] |- | [[File:Coat of arms of Karbinci Municipality.svg|30px]] |[[Општина Карбинци|Карбинци]] | MK.KB |style="text-align: center;" |MK-37 | [[Карбинци]] | style="text-align: right;" | 231 | style="text-align: right;" | 4.012 |[[Источен Регион|Источен]] |[[македонски]] |- | [[File:Coat of arms of Karpoš Municipality.svg|30px]] |[[Општина Карпош|Карпош]]{{ref|Skopje}} | MK.KX |style="text-align: center;" |MK-38 | [[Карпош (Скопје)|Карпош]] <small>(населби)</small> | style="text-align: right;" | 21 | style="text-align: right;" | 59.666 |[[Скопски Регион|Скопски]] |[[македонски]] |- | [[Податотека:Coat of arms of Kisela Voda Municipality (2015).svg|30px]] |[[Општина Кисела Вода|Кисела Вода]]{{ref|Skopje}} | MK.VD |style="text-align: center;" |MK-39 | [[Кисела Вода (населба)|Кисела Вода]] <small>(населба)</small> | style="text-align: right;" | 43 | style="text-align: right;" | 57.236 |[[Скопски Регион|Скопски]] |[[македонски]] |- | [[File:Coat of arms of Kičevo Municipality.svg|30px]] |[[Општина Кичево|Кичево]] | MK.KH |style="text-align: center;" |MK-40 | [[Кичево]] | style="text-align: right;" | 838 | style="text-align: right;" | 56.734 |[[Југозападен Регион|Југозападен]] |[[македонски]]<br>[[албански]] |- | [[File:Coat of arms of Konče Municipality.svg|30px]] |[[Општина Конче|Конче]] | MK.KN |style="text-align: center;" |MK-41 | [[Конче]] | style="text-align: right;" | 233 | style="text-align: right;" | 3.536 |[[Југоисточен Регион|Југоисточен]] |[[македонски]] |- | [[Податотека:Coat of arms of Kočani Municipality.svg|30px]] |[[Општина Кочани|Кочани]] | MK.OC |style="text-align: center;" |MK-42 | [[Кочани]] | style="text-align: right;" | 357 | style="text-align: right;" | 38.092 |[[Источен Регион|Источен]] |[[македонски]] |- | [[File:Coat of arms of Kratovo Municipality.svg|30px]] |[[Општина Кратово|Кратово]] | MK.KY |style="text-align: center;" |MK-43 | [[Кратово]] | style="text-align: right;" | 375 | style="text-align: right;" | 10.441 |[[Североисточен Регион|Североисточен]] |[[македонски]] |- | [[File:Coat of arms of Kriva Palanka.svg|30px]] |[[Општина Крива Паланка|Крива Паланка]] | MK.KZ |style="text-align: center;" |MK-44 | [[Крива Паланка]] | style="text-align: right;" | 482 | style="text-align: right;" | 20.820 |[[Североисточен Регион|Североисточен]] |[[македонски]] |- | [[File:Coat of arms of Krivogaštani Municipality.svg|30px]] |[[Општина Кривогаштани|Кривогаштани]] | MK.KG |style="text-align: center;" |MK-45 | [[Кривогаштани]] | style="text-align: right;" | 88 | style="text-align: right;" | 6.150 |[[Пелагониски Регион|Пелагониски]] |[[македонски]] |- | [[File:Coat of arms of Kruševo Municipality.svg|30px]] |[[Општина Крушево|Крушево]] | MK.KS |style="text-align: center;" |MK-46 | [[Крушево]] | style="text-align: right;" | 190 | style="text-align: right;" | 9.684 |[[Пелагониски Регион|Пелагониски]] |[[македонски]]<br>[[албански]]<br>[[влашки јазик|влашки]] |- | [[File:Coat of arms of Kumanovo Municipality.svg|30px]] |[[Општина Куманово|Куманово]] | MK.UM |style="text-align: center;" |MK-47 | [[Куманово]] | style="text-align: right;" | 432 | style="text-align: right;" | 105.484 |[[Североисточен Регион|Североисточен]] |[[македонски]]<br>[[албански]] |- | [[Податотека:Coat of arms of Lipkovo Municipality.jpg|30px]] |[[Општина Липково|Липково]] | MK.LI |style="text-align: center;" |MK-48 | [[Липково]] | style="text-align: right;" | 270 | style="text-align: right;" | 27.058 |[[Североисточен Регион|Североисточен]] |[[македонски]]<br>[[албански]] |- | [[File:Coat of arms of Lozovo Municipality.svg|30px]] | [[Општина Лозово|Лозово]] | MK.LO |style="text-align: center;" |MK-49 | [[Лозово]] | style="text-align: right;" | 166 | style="text-align: right;" | 2.858 |[[Вардарски Регион|Вардарски]] |[[македонски]] |- | [[File:Coat of arms of Mavrovo-Rostuša Municipality.svg|30px]] |[[Општина Маврово и Ростуше|Маврово и Ростуше]] | MK.MR |style="text-align: center;" |MK-50 | [[Ростуше]] | style="text-align: right;" | 856 | style="text-align: right;" | 8.618 |[[Полошки Регион|Полошки]] |[[македонски]]<br>[[турски јазик|турски]] |- | [[File:Coat of arms of Makedonska Kamenica Municipality.svg|30px]] |[[Општина Македонска Каменица|Македонска Каменица]] | MK.MK |style="text-align: center;" |MK-51 | [[Македонска Каменица]] | style="text-align: right;" | 189 | style="text-align: right;" | 8.110 |[[Источен Регион|Источен]] |[[македонски]] |- | [[File:Coat of arms of Makedonski Brod Municipality (2012).svg|30px]] |[[Општина Македонски Брод|Македонски Брод]] | MK.MD |style="text-align: center;" |MK-52 | [[Македонски Брод]] | style="text-align: right;" | 875 | style="text-align: right;" | 7.141 |[[Југозападен Регион|Југозападен]] |[[македонски]] |- | [[File:Coat of arms of Mogila Municipality.svg|30px]] |[[Општина Могила|Могила]] | MK.MG |style="text-align: center;" |MK-53 | [[Могила]] | style="text-align: right;" | 255 | style="text-align: right;" | 6.710 |[[Пелагониски Регион|Пелагониски]] |[[македонски]] |- | [[File:Coat of arms of Negotino Municipality.svg|30px]] |[[Општина Неготино|Неготино]] | MK.NG |style="text-align: center;" |MK-54 | [[Неготино]] | style="text-align: right;" | 414 | style="text-align: right;" | 19.212 |[[Вардарски Регион|Вардарски]] |[[македонски]] |- | [[File:Coat of arms of Novaci Municipality.svg|30px]] |[[Општина Новаци|Новаци]] | MK.NV |style="text-align: center;" |MK-55 | [[Новаци]] | style="text-align: right;" | 755 | style="text-align: right;" | 3.549 |[[Пелагониски Регион|Пелагониски]] |[[македонски]] |- | [[Податотека:Coat_of_arms_of_Novo_Selo_Municipality_(2014).svg|30px]] |[[Општина Ново Село|Ново Село]] | MK.NS |style="text-align: center;" |MK-56 | [[Ново Село]] | style="text-align: right;" | 257 | style="text-align: right;" | 11.567 |[[Југоисточен Регион|Југоисточен]] |[[македонски]] |- | [[File:Coat of arms of Ohrid Municipality (2014).svg|30px|врска=Special:FilePath/Coat_of_arms_of_Ohrid_Municipality_(2014).svg]] |[[Општина Охрид|Охрид]] | MK.OD |style="text-align: center;" |MK-58 | [[Охрид]] | style="text-align: right;" | 392 | style="text-align: right;" | 55.749 |[[Југозападен Регион|Југозападен]] |[[македонски]] |- | [[Податотека:grb-petrovec.jpg|30px]] |[[Општина Петровец|Петровец]] | MK.PE |style="text-align: center;" |MK-59 | [[Петровец]] | style="text-align: right;" | 222 | style="text-align: right;" | 8.255 |[[Скопски Регион|Скопски]] |[[македонски]]<br>[[албански]] |- | [[File:Coat of arms of Pehčevo Municipality.svg|30px]] |[[Општина Пехчево|Пехчево]] | MK.PH |style="text-align: center;" |MK-60 | [[Пехчево]] | style="text-align: right;" | 208 | style="text-align: right;" | 5.517 |[[Источен Регион|Источен]] |[[македонски]] |- | [[File:Coat of arms of Plasnica Municipality.svg|30px]] |[[Општина Пласница|Пласница]] | MK.PN |style="text-align: center;" |MK-61 | [[Пласница]] | style="text-align: right;" | 54 | style="text-align: right;" | 4.545 |[[Југозападен Регион|Југозападен]] |[[македонски]]<br>[[турски јазик|турски]] |- | [[File:Coat of arms of Prilep Municipality.svg|30px]] |[[Општина Прилеп|Прилеп]] | MK.PP |style="text-align: center;" |MK-62 | [[Прилеп]] | style="text-align: right;" | 1.198 | style="text-align: right;" | 76.768 |[[Пелагониски Регион|Пелагониски]] |[[македонски]] |- | [[Податотека:Coat of arms of Probištip Municipality.svg|30px]] | [[Општина Пробиштип|Пробиштип]] | MK.PT |style="text-align: center;" |MK-63 | [[Пробиштип]] | style="text-align: right;" | 326 | style="text-align: right;" | 16.193 |[[Источен Регион|Источен]] |[[македонски]] |- | [[File:Coat of arms of Radoviš Municipality.svg|30px]] |[[Општина Радовиш|Радовиш]] | MK.RV |style="text-align: center;" |MK-64 | [[Радовиш]] | style="text-align: right;" | 502 | style="text-align: right;" | 28.244 |[[Југоисточен Регион|Југоисточен]] |[[македонски]] |- | [[File:Coat of arms of Rankovce Municipality.svg|30px]] |[[Општина Ранковце|Ранковце]] | MK.RN |style="text-align: center;" |MK-65 | [[Ранковце]] | style="text-align: right;" | 240 | style="text-align: right;" | 4.144 |[[Североисточен Регион|Североисточен]] |[[македонски]] |- | [[File:Coat of arms of Resen Municipality.svg|30px]] |[[Општина Ресен|Ресен]] | MK.RE |style="text-align: center;" |MK-66 | [[Ресен]] | style="text-align: right;" | 549 | style="text-align: right;" | 16.825 |[[Пелагониски Регион|Пелагониски]] |[[македонски]] |- | [[File:Coat of arms of Rosoman Municipality.svg|30px]] |[[Општина Росоман|Росоман]] | MK.RM |style="text-align: center;" |MK-67 | [[Росоман]] | style="text-align: right;" | 133 | style="text-align: right;" | 4.141 |[[Вардарски Регион|Вардарски]] |[[македонски]] |- | [[File:Coat of arms of Saraj Municipality.svg|30px]] |[[Општина Сарај|Сарај]]{{ref|Skopje}} | MK.AJ |style="text-align: center;" |MK-68 | [[Сарај]] <small>(населба)</small> | style="text-align: right;" | 230 | style="text-align: right;" | 35.408 |[[Скопски Регион|Скопски]] |[[македонски]]<br>[[албански]] |- | [[File:Грб на општина Свети Николе.jpg|30px]] |[[Општина Свети Николе|Свети Николе]] | MK.SL |style="text-align: center;" |MK-69 | [[Свети Николе]] | style="text-align: right;" | 483 | style="text-align: right;" | 18.497 |[[Вардарски Регион|Вардарски]] |[[македонски]] |- | [[File:Coat of arms of Sopište Municipality.svg|30px]] |[[Општина Сопиште|Сопиште]] | MK.SS |style="text-align: center;" |MK-70 | [[Сопиште]] | style="text-align: right;" | 223 | style="text-align: right;" | 5.656 |[[Скопски Регион|Скопски]] |[[македонски]]<br>[[албански]] |- | [[File:Coat of arms of Staro Nagoričane.svg|30px]] |[[Општина Старо Нагоричане|Старо Нагоричане]] | MK.NA |style="text-align: center;" |MK-71 | [[Старо Нагоричане]] | style="text-align: right;" | 515 | style="text-align: right;" | 4.840 |[[Североисточен Регион|Североисточен]] |[[македонски]]<br>[[српски]] |- | [[File:Coat of arms of Struga Municipality.svg|30px]] |[[Општина Струга|Струга]] | MK.UG |style="text-align: center;" |MK-72 | [[Струга]] | style="text-align: right;" | 469 | style="text-align: right;" | 63.376 |[[Југозападен Регион|Југозападен]] |[[македонски]]<br>[[албански]] |- | [[File:Coat of arms of Strumica Municipality.svg|30px]] |[[Општина Струмица|Струмица]] | MK.RU |style="text-align: center;" |MK-73 | [[Струмица]] | style="text-align: right;" | 311 | style="text-align: right;" | 54.676 |[[Југоисточен Регион|Југоисточен]] |[[македонски]] |- | [[Податотека:Coat_of_arms_of_Studeničani_Municipality.png|30px]] |[[Општина Студеничани|Студеничани]] | MK.SU |style="text-align: center;" |MK-74 | [[Студеничани]] | style="text-align: right;" | 276 | style="text-align: right;" | 17.246 |[[Скопски Регион|Скопски]] |[[македонски]]<br>[[албански]] |- | [[Податотека:Coat of arms of Tearce Municipality.svg|30px]] |[[Општина Теарце|Теарце]] | MK.TR |style="text-align: center;" |MK-75 | [[Теарце]] | style="text-align: right;" | 137 | style="text-align: right;" | 22.454 |[[Полошки Регион|Полошки]] |[[македонски]]<br>[[албански]] |- | [[File:Coat of arms of Tetovo Municipality, Macedonia.svg|30px]]‎ |[[Општина Тетово|Тетово]] | MK.ET |style="text-align: center;" |MK-76 | [[Тетово]] | style="text-align: right;" | 262 | style="text-align: right;" | 86.580 |[[Полошки Регион|Полошки]] |[[македонски]]<br>[[албански]] |- | [[File:Coat of arms of Centar Municipality, Macedonia.svg|30px]] |[[Општина Центар|Центар]]{{ref|Skopje}} | MK.CE |style="text-align: center;" |MK-77 | [[Центар (населба)|Центар]] <small>(населба)</small> | style="text-align: right;" | 9 | style="text-align: right;" | 45.412 |[[Скопски Регион|Скопски]] |[[македонски]] |- | [[File:Coat of arms of Centar Župa Municipality.svg|30px]] |[[Општина Центар Жупа|Центар Жупа]] | MK.CZ |style="text-align: center;" |MK-78 | [[Центар Жупа]] | style="text-align: right;" | 107 | style="text-align: right;" | 6.519 |[[Југозападен Регион|Југозападен]] |[[македонски]]<br>[[турски јазик|турски]] |- | [[File:Coat of arms of Čair Municipality.svg|30px]] |[[Општина Чаир|Чаир]]{{ref|Skopje}} | MK.CI |style="text-align: center;" |MK-79 | [[Чаир]] <small>(населба)</small> | style="text-align: right;" | 53 | style="text-align: right;" | 64.773 |[[Скопски Регион|Скопски]] |[[македонски]]<br>[[албански]] |- | [[Податотека:Coat of arms of Čaška Municipality.svg|30px]] | [[Општина Чашка|Чашка]] | MK.CA |style="text-align: center;" |MK-80 | [[Чашка (Велешко)|Чашка]] | style="text-align: right;" | 727 | style="text-align: right;" | 7.673 |[[Вардарски Регион|Вардарски]] |[[македонски]]<br>[[албански]] |- | [[File:Coat of arms of Češinovo-Obleševo Municipality.svg|30px]] |[[Општина Чешиново-Облешево|Чешиново-Облешево]] | MK.CH |style="text-align: center;" |MK-81 | [[Облешево]] | style="text-align: right;" | 133 | style="text-align: right;" | 7.490 |[[Источен Регион|Источен]] |[[македонски]] |- | [[File:Coat of arms of Čučer Sandevo Municipality.svg|30px]] |[[Општина Чучер-Сандево|Чучер-Сандево]] | MK.CS |style="text-align: center;" |MK-82 | [[Чучер-Сандево]] | style="text-align: right;" | 215 | style="text-align: right;" | 8.493 |[[Скопски Регион|Скопски]] |[[македонски]]<br>[[албански]]<br>[[српски]] |- | [[File:Coat of arms of Štip Municipality.svg|30px]] |[[Општина Штип|Штип]] | MK.ST |style="text-align: center;" | MK-83 | [[Штип]] | style="text-align: right;" | 583 | style="text-align: right;" | 47.796 |[[Источен Регион|Источен]] |[[македонски]] |- | [[File:Coat of arms of Šuto Orizari Municipality.svg|30px]] |[[Општина Шуто Оризари|Шуто Оризари]]{{ref|Skopje}} | MK.SO |style="text-align: center;" |MK-84 | [[Шуто Оризари]] <small>(населба)</small> | style="text-align: right;" | 6 | style="text-align: right;" | 22.017 |[[Скопски Регион|Скопски]] |[[македонски]]<br>[[ромски јазик|ромски]] |} Во март 2013 кон Кичево се припоиле следниве општини (горните податоци за Кичево се со вкупните податоци за сите пет поранешни општини): {| class="wikitable sortable" |- style="background: #efefef;" ! [[Грбови на општините во Македонија|Грб]] ! Општина ! [[HASC]]{{ref|HASC}} ! [[ISO 3166-2:MK]] ! Седиште на општината ! Површина<br />(км²){{ref|area}} ! Население<br />(2002) !Регион ! Општински службени јазици |- | [[File:Coat of arms of Vraneštica Municipality.png|30px]] |[[Општина Вранештица|Вранештица]] | MK.VC |style="text-align: center;" |MK-15 | [[Вранештица]] | style="text-align: right;" | 109 | style="text-align: right;" | 1.322 |[[Југозападен Регион|Југозападен]] |[[македонски]]<br>[[турски јазик|турски]] |- | [[File:Coat of arms of Drugovo Municipality.svg|30px]] |[[Општина Другово|Другово]] | MK.DR |style="text-align: center;" |MK-28 | [[Другово]] | style="text-align: right;" | 383 | style="text-align: right;" | 3.249 |[[Југозападен Регион|Југозападен]] |[[македонски]] |- | [[File:Coat of arms of Zajas Municipality.svg|30px]] |[[Општина Зајас|Зајас]] | MK.ZA |style="text-align: center;" |MK-31 | [[Зајас]] | style="text-align: right;" | 161 | style="text-align: right;" | 11.605 |[[Југозападен Регион|Југозападен]] |[[македонски]]<br>[[албански]] |- | [[File:Coat of arms of Oslomej Municipality.png|30px]] |[[Општина Осломеј|Осломеј]] | MK.OS |style="text-align: center;" |MK-57 | [[Осломеј]] | style="text-align: right;" | 137 | style="text-align: right;" | 10.420 |[[Југозападен Регион|Југозападен]] |[[македонски]]<br>[[албански]] |- |} === Поделба на општини по број на жители === [[File:Coat of arms of Kumanovo Municipality.svg|мини|лево|160п|Грб на Општина Куманово]] [[Општина]] со повеќе од 100.000 жители е [[Општина Куманово]] (со 118.079 жители), во која живеат 5,2% од вкупното население во [[Македонија]]. 13 општини имаат од 50.001 до 100.000 жители со вкупно население од 894.985 жители или 44,3% од вкупното население на државата. Општини кои имаат од 30.001 до 50.000 жители се 8 на број со вкупно 373,375 жители или 15,5% од вкупното население. Општини со население од 20.001 до 30.000 жители се 9 на број и таму живеат вкупно 222.567 жители или 11% од населението во државата. 21 општина имаат население од 10.001 до 20.000 жители со вкупно 308.908 жители или 15,3% од вкупното население. Општини со население од 5.001 до 10.000 жители има 16, со вкупно 119.727 жители или 5,9% од населението. Општини со население од 3.001 до 5.000 жители се 13, со вкупно 51.080 жители или 2,5% од вкупното население на [[Република Македонија]]. И, 3 општини се со население од 1.001 до 3.000 жители со вкупно 5.613 жители или 0,3% од целокупното население на државата ([[Вевчани]] - 2,433 жители, [[Вранештица]] - 1.322 жители и [[Лозово]] со 2.858 жители).<ref>Национална географија - втора година реформирано гимназиско образование - стр. 118</ref> === Поделба на општини според густина на населеност === [[Податотека:Map of urban and rural municipalities of Macedonia.svg|мини|десно|Карта на рурални и урбани општини во [[Република Македонија]]]] Просечната густина на населеност во [[Република Македонија]] е 79 жит/км² (пресметано според 2.022.547 жители). Во 34 општини или 40,5% од општините во државата, густината на населеност е поголема од републичкиот просек. Има 6 општини со повеќе од 1.000 жит/км² ([[Општина Аеродром|Аеродром]], [[Општина Центар|Центар]], [[Општина Карпош|Карпош]], [[Општина Кисела Вода|Кисела Вода]], [[Шуто Оризари]] и [[Општина Чаир|Чаир]]). 4 општини ([[Општина Бутел|Бутел]], [[Општина Гази Баба|Гази Баба]], [[Општина Ѓорче Петров|Ѓорче Петров]] и [[Општина Кичево|Кичево]]) имаат густина на населеност од 501 до 1.000 жит/км². Четири општини имаат густина на населеност од 201 до 500 жители на 1&nbsp;км². Дваесет општини имаат густина на населеност од 51 до 100 жит/км². Најголем број општини или 31 општина имаат густина на населеност од 11 до 50 жит/км². Пет општини имаат најмала густина на населеност во [[Република Македонија]], односно помалку од 10 жит/км² н([[Новаци]], [[Другово]], [[Чешка]], [[Вранештица]] и [[Македонски Брод]]).<ref>Национална географија - втора година реформирано гимназиско образование - стр. 119</ref> === Поделба на општини според возраст на население === Во првата возрасна група од 0 до 19 години населението учествува со 29,2%, во втората од 20 до 64 години учествува со 60% и во третата група со население од 65 години нагоре со 10,7%. Од податоците може да се согледа дека населението во [[Македонија]] е зафатено со процес на [[демографско стареење]]. Во [[Македонија]] има 16 општини во кои старото население учествува со повеќе од 20% во вкупното население, а со ист процент и малдото население. Вакви одлики имаат општините: [[Новаци]] 29,3%, [[Дебрца]] со 27,9%, [[Старо Нагоричане]] со 27,6%, [[Вранештица]] со 27% итн. Во 32 општини големо е учеството на младото население од 0 до 19 години, со повеќе од 38%. Карактеристичен пример за тоа се општините: [[Шуто Оризари]] - 39,8% младо население, [[Арачиново]] 42,8%, [[Студеничани]] - 40,8%, [[Сарај]] - 38,9%, [[Желино]] - 40,9%, [[Центар Жупа]] - 41,7%, [[Липково]] - 41,7%, [[Пласница]] - 40,3% итн.<ref name="ReferenceM">Национална географија - втора година реформирано гимназиско образование - стр. 120</ref> === Поделба на општини според национална припадност === Во [[Република Македонија]] има општини кои претежно се со еднонационална и општини кои се со повеќенационална структура на населението. Во 46 општини или во 64,8% од општините во државата, [[Македонци]] учествуваат со повеќе од 80%. Во 10 општини жиеват претежно [[Албанци]], кои во вкупното население на општините учествуваат со повеќе од 80%. Во 2 општини, [[Турци]]те учествуваат со повеќе од 80%, односно 97% ([[Центар Жупа]] и [[Пласница]]). Ромите доминираат во [[Општина Шуто Оризари]] со повеќе од 66%. Во другите 25 општини се застапени повеќе националности, со различно процентуално учество во вкупното население на општината.<ref name="ReferenceM"/> == Стопанство == Во [[стопанство]]то на [[Република Македонија]] се разликуваат производствени и непроизводствени гранки, групирани во три групи дејности: примарни([[земјоделство]] со [[полјоделство]], [[сточарство]], [[шумарство]], [[лов]] и [[риболов]]), секундарни ([[рударство]], [[индустрија]], производствено [[занаетчиство]] и [[градежништво]]) и терцијални([[сообраќај]], [[трговија]], [[угостителство]], [[туризам]], [[образование]], [[здравство]], [[наука]], [[култура]] и други непроизводствени занимања.) === Историски развиток на стопанството === Во развојот на [[стопанство]]то на [[Република Македонија]], можат да се поделат два период со повеќе фази на развој. Едниот период е заклучно со Втората светска војна со 4 стопанско-историски фази, и тоа: фаза на развој на стопанство од праисторија до средниот век, фаза на развој на стопанство за време на турско владеење, фаза меѓу двете светски војни и фаза за време на Втора светска војна. Другиот период е по завршувањето на втората светска војна опфатен со 3 фази, и тоа: административно-централистичка фаза од [[1945]] [[година]] до [[1950]] [[година]], потоа следува фаза на самоуправување од [[1951]] до [[1990]] [[година]], а последната фаза на пазарно стопанство од [[1991]] [[година]] и ден денес. [[Податотека:Sichel.jpg|мини|лево|Срп]] Во текот на целиот прв период земјоделството било главна стопанска гранка. Со него се занимавало голем дел од населението. Тоа било примитивно, екстензивно земјоделство и се остварувале мали приходи. Земјата се обработува со дрвени рала, кои ги влечеле волови или коњи, а се употребувале и срп, коса и мотика. Земјоделското производство било мало и недоволно, со натурален карактер, за задоволување на личните потреби, а помалку за пазарот. Во [[Република Македонија]] [[индустрија]]та се појавила кон крајот на [[XIX век]] и почетокот на [[XX век]]. Таа била неразвиена, со натурален карактер и ситносопственичка структура. Индустриските претпријатија биле мали, со мал број на вработени, мало производство, главно, наменето за локални потреби, односно индустријата претежно се наоќала на занаетчиско ниво. Најголем дел од индустриските претпријатија биле сконцентрирани во [[Скопје]] и [[Битола]], а нешто помалку и во: [[Велес]], [[Куманово]], [[Прилеп]], [[Штип]], [[Тетово]], [[Охрид]], [[Кочани]], [[Гевгелија]] итн. Со воените дејства во Втората светска војна, речиси целосно било опустошено и уназадено целото [[стопанство на Македонија]]. Обработливите површини биле запустени, добиточниот фонд бил намален, а најголем дел од индустриските претпријатија, железничките пруги, патиштата и мостовите биле разурнати. Во вториот период, односно по завршувањето на Втората светска војна, [[Македонија]] започнала постепено стопански да се развива. Првите години по завршувањето на војната и биле посветени за обновување на земјата. Потоа се пристапило кон електрификација и индустријализација на земјата. Биле воводени низа од стопански реформи, со кои во период од 40 години се постигнал брз стопански напредок на земјата, со просечна годишна стапка на производство од 6%. Стопанскиот развој искажан преку остварениот општественн производ покажува дека во [[1990]] [[година]], тој бил поголем за 8 пати во однос на [[1950]] [[година]]. Ваквиот, релативно висок развој на стопанството, пред се, е резултат на големите инвестициски вложувања и изградба на голем број стопански објекти, претпријатија, особено од областа на [[индустрија]]та, потоа од областа на [[сообраќај]]от, [[градежништво]]то, [[туризм]]от, [[трговија]]та, а забрзано се развиваат и нестопанските дејности: [[образование]]то, [[здравство]]то, [[наука]]та, [[култура]]та итн.<ref>Национална географија - втора година реформирано гимназиско образование - стр. 124</ref> Една од основните одлики на [[стопанство]]то во [[Република Македонија]] од [[1991]] [[година]] е воведување на пазарно стопанство и сите облици на сопственост.<ref>Национална географија - втора година реформирано гимназиско образование - стр. 125</ref> == Земјоделство == {{Главна|Земјоделство на Македонија}} === Земјиштен фонд во Македонија === Од вкупната територија на [[Република Македонија]], земјоделските површини во [[2004]] [[година]] зафаќаат 1,265.000 [[хектар]]и или 4,9%. Обработливите површини зафаќаат 560.000 [[хектар]]и или само 2,2% од вкупната територија на [[Македонија]]. Ваквата ограниченост на земјоделските површини е во директна зависност од релјефната ридско-планинска структура (78,8%) на [[Република Македонија]]. Од аспект на организацијата на земјоделското производство, во [[Македонија]] традиционално се користат ораниците, бавчите, овоштарниците, ливадите, пасиштата, рибниците и трскарниците. Кај полјоделството првин се јавува екстензивниот систем за користење, односно пасишниот и прелог-системот. Кај [[градинарство]]то се јавува систем на покриено оранжерство и пластично градинарство за раноградинарското производство и систем на отворено поле за доцноградинарско производство. Во [[лозарство]]то се јавува систем на колци, низок и висок [[шпалир]] и систем на [[одрина]]. Кај [[овоштарстово]]то се јавува систем на високостеблесто, средностеблесто и нискостеблесто овоштарство. [[Податотека:Navodnuvanje4 h.jpg|мини|лево|Систем за наводнување]] Во [[Република Македонија]] досега се извршени следните мелиорации: хидротехничко одводнување и наводнување, културно-техничко чистење на земјиштето, агротехнички мелорации и сл. Во [[Македонија]] во повеќе котлини се изградени системи за новоднување, како што се: Брегалнички, Струмички, Тиквешки и Пелагониски, а помали хидросистеми има и во: [[Гевгелиско-валандовската Котлина]], [[Велешката Котлина]], [[Кумановска Котлина]] итн. Во [[2000]] [[година]] во [[Република Македонија]] има канали за одводнување во должина од 3,557 км, а канали за одводнување во должина од 7,740км. Вкупно биле одвноднувани повеќе од 65.000 хектари, а наводнувани повеќе од 45.000 хектари. Најголем дел од површините се наводнуваат со површински начин, со вештачки дожд. Во потоплите котлини има и услови за по 2 жетви во текот на годината.<ref>Национална географија - втора година реформирано гимназиско образование - стр. 127/128</ref> [[Податотека:Claas-lexion-570-1.jpg|мини|десно|Комбајн]] Во [[2004]] [[година]], во македонското земјоделско производство се располагало со 65.000 [[трактор]]и, повеќе од 1.000 [[комбајн]]и, повеќе од 600 сеалки итн. на обработливите површини се потрошени околу 10.000 тони разни видови вештачки ѓубрива. Во однос на реонизацијата, во [[Република Македонија]] се издвоени шест земјоделски реони: 1. [[средоземен реон]] ([[Гевгелија]], [[Валандово]], [[Струмица]], [[Радовиш]], [[Неготино]], [[Кавадарци]], [[Штип]], [[Кочани]], [[Виница]], [[Свети Николе]] и [[Велес]]); 2. [[Пелагониски реон]] ([[Битола]], [[Прилеп]], [[Демир Хисар]] и [[Крушево]]); 3. [[Скопско-кумановски реон]] ([[Скопје]] и [[Куманово]]) 4. [[Западен реон]] ([[Тетово]], [[Гостивар]], [[Дебар]], [[Кичево]] и [[Македонски Брод]]); 5. [[Источен реон]] ([[Берово]], [[Делчево]], [[Крива Паланка]], [[Кратово]] и [[Пробиштип]]) 6. [[Големоезерски реон]] ([[Струга]], [[Охрид]] и [[Ресен]]) [[Податотека:040719 172 dorset marnhull.jpg|мини|лево|Пченично поле]] Во средоземниот реон земјоделството е насочено кон [[лозарство]]то, [[градинарство]]то (особено [[раноградинарство]]то), индустриските култури и жита (тука е сместено речиси целото производство на [[ориз]]). Во пелагонискиот реон доминира одгледување на [[житни растенија]](главно [[пченица]]), [[индустриски култури]]([[сончоглед]], [[шеќерна репа]], [[тутун]] итн.), [[градинарски култури]], [[фуражни култури]], [[лозарство]], [[овоштарсто]] и сл. Во скопско-кумановскиот реон доминира произвоството на [[пченица]], [[тутун]], [[грозје]], [[овошје]] итн. Во западниот реон доминираат пасишното [[сточарство]], потоа следуваат [[овоштарство]], [[градинарство]] и сл. Во источниот реон земјоделското производство е насочено кон [[сточарство]]то, [[овоштарство]]то и [[градинарство]]то. Во големоезерскиот реон, исто така, примарно место во земјоделското производство имаат [[овоштарство]]то и [[градинарство]]то, додека останатите гранки се помалку застапени.<ref>Национална географија - втора година реформирано гимназиско образование - стр. 129</ref> === Полјоделство === {{Главна|Полјоделство на Македонија}} [[Полјоделство]]то е важна земјоделска гранка, која опфаќа производство на [[житни култури]], [[градинарски култури]] и [[фуражни култури]]. [[Pолјоделство]]то зафаќа површина од 461.000 хектари или 82,3% од вкупните обработливи површини, а 36,4% од вкупните земјоделски површини во [[Република Македонија]].<ref name="ReferenceN">Национална географија - втора година реформирано гимназиско образование - стр. 130</ref> {| class="wikitable" |- ! [[Година]] !! Вкупно !! Жита !! Индустриски кул. !! Градинарски кул. !! Фуражни кул. !! [[Угар]] и необраб. |- | [[1950]] || 530 || 304 || 47 || 25 || 25 || 128 |- | [[1960]] || 610 || 372 || 56 || 35 || 30 || 117 |- | [[1970]] || 583 || 304 || 35 || 52 || 29 || 133 |- | [[1980]] || 540 || 241 || 56 || 60 || 31 || 152 |- | [[1990]] || 555 || 237 || 62 || 63 || 38 || 155 |- | [[2000]] || 498 || 221 || 34 || 60 || 35 || 148 |- | [[2004]] || 461 || 191 || 27 || 52 || 34 || 15 |} ==== Житни култури ==== {{Главна|Житни култури во Македонија}} Поволните климатски услови овозможуваат на територијата на [[Македонија]] да се одгледуваат сите видови [[житни култури]], особено [[пченица]], [[пченка]], [[јачмен]] и [[ориз]], а во помала мера ’[[рж]]та и [[овес]]от. Во [[2004]] [[година]] била засеана вкупна површина од 191.000 хектари или 41,4% од вкупно посеаните површини во земјоделството. ===== Пченица ===== {{Главна|Пченица во Македонија}} [[Податотека:Wheat close-up.JPG|мини|лево|Пченица]] Во [[Македонија]], [[пченица]]та е најважно [[лебно жито]], а тоа го покажува неговагта застапеност. Според големината на засеаните површини, пченицата е на прво место меѓу житните култури. Така, во [[2004]] [[година]], со [[пченица]] биле засеани вкупно 101,607 хектари, што претставува 53% од застапеноста на сите [[житни култури]]. [[Пченица]]та се одгледува поради зрното и сламата. Пченичното зрно претставува важна суровина во исхраната на човекот, особено во индсутријата за тестенини: [[фиде]], [[макарони]], [[шпагети]], [[бисквити]], [[грисини]], [[гриз]] и др. [[Слама]]та се употребува во [[сточарство]]то, за добивање на [[шталско ѓубриво]] и во индустријата за [[хартија]] и [[целулоза]]. [[Податотека:WheatPennsylvania1943.jpg|мини|десно|Слама - производ на пченица]] Најдобри почвени услови за одгледување на пченица имаат почвите богати со хранливи материи, какви што се: [[црнозем]], [[алувијални почви]], [[смолници]] и [[делувијални почви]]. Пченицата се одгледува речиси во сите котлини во [[Македонија]], меѓутоа најраспространета е во [[Пелагонија]] (на повеќе од 30% од површините), [[Овче Поле]], [[Тиквеш]], [[Кумановска Котлина]], [[Скопска Котлина]], [[Полог]] итн. Во [[2000]] [[година]] се произведени речиси 356,825 тони, со просечни приноси од 3,5 тони по хектар. Вегетацискиот преиод е многу долг и трае околу 270 дена, се сее во периодот [[октомври]]-[[ноември]], а се жнее во [[јули]]-[[август]]. Денес, во светот постојат повеќе од 20 видови пченица со повеќе сорти. Според времето на сеење пченицата се дели на есенска и пролетна, според зрното на мека и тврда, потоа на дива, култивирана и сл.<ref name="ReferenceN"/> [[Податотека:ZeaMays.jpg|мини|лево|Ниви со пченка]] ===== Пченка ===== {{Главна|Пченка во Македонија}} [[Податотека:YellowCorn.jpg|мини|десно|Пченкарно зрно]] Според значењето, пченката е втора житна култура по значење која се одгледува на територијата на [[Република Македонија]]. Пред се, се одгледува за исхрана на добитокот, како [[добиточна храна]] и за [[исхрана]] на населението. [[Пченка]]та е првокласна индустриска суровина, а во комбинација со други производи, од неа се добиваат повеќе од 800 индустриски производи во прехранбената, фармцевстската, козметичката, хемиската и другите индустриски гранки. Така, од зрното на ппченката може да се добијат [[скроб]], [[масло]], [[шеќер]], [[алкохол]], [[оцетна киселина]], [[цитронска киселина]] и други производи. Вегетацискиот период трае околу пет месеци. Во светот постои само еден вид пченка со повеќе подвидови. Најпознати подвидови пченка се: забовидна, тврда, мека, пуклива, шеќерна и шеќерно скробна. Во [[2004]] [[година]] во [[Република Македонија]] биле засеани околу 33.000 хектари површини со [[пченка]], а се произвеле 143.000 тони со просечни приноси по околу 4,3 тони по хектар. Пченката најмногу се одгледува во котлините: [[Полог]], [[Струмичка Котлина]], [[Кумановска Котлина]], [[Кочанска Котлина]], [[Пелагонија]] и др. [[Податотека:Hordeum-barley.jpg|мини|лево|Јачмен]] ===== Јачмен ===== {{Главна|Јачмен во Македонија}} [[Јачмен]]от, исто така, претставува значајна житна култура во државата. Се одгледува заради зрното и сламата. Тој се користи за исхрана на човекот и на добитокот, но и за индустриски цели (за добивање [[гриз]], [[шпиритус]], [[пиво]] и др.). Во [[2004]] [[година]] биле засеани приближно 45.000 хектари и се произвеле повеќе од 149.000 тони јачмен, со просечни приноси по 3,3 тони по хектар. Најголеми реони на одгледување се: [[Пелагонија]], [[Кумановска Котлина]], [[Овче Поле]], но го има и во некои други котлини. [[Податотека:Ear of rye.jpg|мини|десно|’Рж]] ==== ’Рж ==== {{Главна|’Рж во Македонија}} Во [[Македонија]], застапеноста на [[’рж]]та е многу мала и е во постојано опаѓање. Така, на пример, во [[1960]] [[година]], со [[’рж]] биле посеани 71.000 хектари, а во [[2004]] година само 4.500 хектари. Зрното на [[’рж]]та се користи во прехранбената индустрија за производство на [[леб]], за исхрана на [[дијабетичар]]ите, потоа за добивање [[шпиритус]] и др. Исто така, во ридско-планинските предели населението ја користи сламата од [[’рж]]та за изработка на [[рогозини]], [[јажиња]], за огрев и сл. Во [[2004]] [[година]] биле добиени 10.000 тони [[’рж]], со просечни приноси од 2,2 тони по хектар. ’Рж може да се одгледува и на надморска височина од над 2000 метри, односно поднесува многу ниски температури и мразеви, а може да се одгледува на песокливи и суви почви. ’Ржта е најраспространета во [[Малешевија]]та и [[Славиште]], а го има и во другите котлини. ===== Ориз ===== [[Податотека:Oriz.jpg|мини|десно|[[Ориз]] од сортата Андреа]] {{Главна| Ориз во Македонија}} Поради специфичните услови кои се потребни за негово одгледување, производството на [[ориз]] има многу сложена [[технологија]]. Така, во споредба со другите жита оризот има специфични барања, особено во однос на обработката на земјата, за потреба од големо количество вода и топлина во текот на вегетацискиот период кој трае од 4 до 5 месеци, приспособувањето на оризовите парцели за да се исполнат со вода во височина од 10 до 15 сантиметри, изградба на мрежа за наводнување и слично. Зрното на [[ориз]]от е богато со [[хранливи материи]] поради што е погодно за [[исхрана]] на луѓето. [[Слама]]та се употребува во [[сточарство]]то, за исхрана и за простирка, а во ундустријата од неа се произведува [[хартија]]. Има повеќе видови [[ориз]], од кои само еден е култивиран. Тој се дели на две групи: индиска и кинеско-јапонска, со повеќе сорти, како што се: [[маратели]], [[монтичели]], [[сандоменико]] итн. Во [[Република Македонија]] производството на [[ориз]] е концентрирано во четири подрачја: [[Кочанска Котлина]], [[Струмичко-радовишка Котлина]], [[Велешка Котлина]] и [[Неготино]]. Во [[2004]] [[година]] биле засеани вкупно 2,900 хектари, од кои се добиле 14,700 тони ориз или 5,2 тони по хектар.<ref>Национална географија - втора година реформирано гимназиско образование - стр. 131/132</ref> [[Податотека:Feld mit reifer Baumwolle.jpeg|мини|лево|Поле со памук]] ==== Индустриски култури ==== {{Главна| Индустриски култури во Македонија}} Од големиот број [[индустриски растенија]] во [[Република Македонија]] се одгледуваат околу 15. Тоа се: [[тутун]], [[сончоглед]], [[шеќерна репка]], [[индустриска пиперка]], [[афион]], [[памук]], [[соја]], [[сусам]], [[кикиритки]], [[маслодајна репка]], [[коноп]], [[рицинус]], [[анасон]], [[хмељ]] и [[индустриски домат]]. Меѓу нив, позастапени и со поголемо стопанско значење се: [[тутун]], [[сончоглед]] и [[шеќерна репка]]. Според намената и застапеноста на индустриските растенија тие се делат на: Маслодајни ([[сончоглед]], [[афион]], [[тутун]], [[сусам]], [[соја]], [[маслодајна репка]], [[кикиритки]], [[рицинус]] и [[анасон]]), текстилни([[памук]] и [[коноп]]), и други растенија([[тутун]], [[шеќерна репка]], [[индустриска пиперка]], [[индустриски домат]] и [[хмељ]]). Во [[2004]] [[година]] биле засеани вкупно 27.000 хектари со [[индустриски растенија]] или нивното учеството во [[полјоделство]]то било само 5,8%.<ref>Национална географија - втора година реформирано гимназиско образование - стр. 132</ref> [[Податотека:Susenje tutun.jpg|мини|десно|Сушење тутун во Прилеп]] [[Податотека:Ripe tobacco leaf 3037.JPG|мини|лево|Светлолисен тутун спремен за жнеење]] ===== Тутун ===== {{Главна| Тутун во Македонија}} [[Тутун]]от е една од најважните и економски најжаните култури во [[Република Македонија]], која е главен носител на извозот на земјата. За [[Република Македонија]], тутунот има национално обележје, а се смета и како национална култура. Во [[2004]] [[година]] со [[тутун]] биле посеани 17,717 хектари или 65,6% од површините засеани со индустриски површини. Во светот постојат повеќе од 70 видови [[тутун]]. Во [[Македонија]] се одгледуваат следните типови [[тутун]], со нивните сорти: [[ориенталски тутун]](со сортите: [[прилепски тутун]], [[јака]] и [[џебел]]), [[полуориенталски тутун]](со сортите [[отља]] и [[маја]]) и [[вирџиниски тутун]](со сортите: [[вирџинија бројт]] и [[вирџинија клејтон]]). Ориенталските и полуориенталските се ситнолисни, додека сортите вирџинија се широколисни и високи сорти на [[тутун]], со височина на стракот од 2 метра со големи листови. Најголем дел од производството на [[тутун]] се остварува во [[Пелагонија]] (со речиси 50% од производството), во [[Сртумичко-радовишка Котлина|Струмичко-радовишката Котлина]] (близу 25% од производството), а потоа следуваат [[Дебарска Котлина]], [[Кратово]], [[Куманово]], [[Полог]], [[Охрид]] и други котлини. Во [[2000]] [[година]] биле добиени 21,630 теони тутун, со просечни приноси од 1,221 килограми по хектар.<ref>Национална географија - втора година реформирано гимназиско образование - стр. 132/133</ref> [[Податотека:Sunflower sky backdrop.jpg|мини|десно|Сончогледов цвет]] ===== Сончоглед ===== {{Главна| Сончоглед во Македонија}} [[Сончоглед]]от е најраширено и најважно маслодајно растение во [[Македонија]]. Од зрното на [[сончоглед]]от се добиваат [[масло за јадење]], потоа т.н. [[ќуспе]] кое се користи како храна за добиток, стеблото кое се користи за ѓубрење, цветовите се богати со нектар и претставуваат одлична паша за пчелите итн. Има три сорти [[сончоглед]]: јадросемена, ситносемена и преодна група. Во [[2004]] [[година]] во [[Република Македонија]] со [[сончоглед]] биле посеани 5,180 хектари, и се добиле 7,764 тони сончоглед или по 1,5 тон по хектар. Производтството на [[сончоглед]], главно, е концентрирано во четири производни подрачја: [[Пелагонија]], [[Куманово]], [[Скопје]] и [[Овче Поле]]. ===== Шеќерна репка ===== {{Главна| Шеќерна репка во Македонија}} Во [[Република Македонија]] шеќерната репка се појавила во [[1950]] [[година]]. Речиси целото производство се одвива во [[Пелагонија]] (околу 90%). Во [[2004]] [[година]] со [[шеќерна репка]] биле засадани само 1,540 хектари, а се произвеле 47,223 тони или по 3 тони на хектар. Освен [[шеќер]]от, од шеќерната репка се добиваат и други важни производи, а тоа се : лисја, масла и резанки. ===== Маслодајна репка ===== {{Главна| Маслодајна репка во Македонија}} Маслодајанта репкка се користи за исхраната на луѓето и добитокот, а и за технички цели. Површините засадени со ова растение многу варираат од 3.000 до 10.000 хектари, а според тоа и производството од 6.000 до 20.000 тони. Варирањето е последица од чувствителноста на маслодајната репка на мраз и од тоа што страда од голем број штетници. Таа е распространето во [[Пелагонија]]. ===== Индустриска пиперка ===== Најголеми површини засадени со [[индустриска пиперка]] се јавуваат во [[Струмичко-радовишка Котлина]], [[Демиркаписка Котлина]], [[Теквешка Котлина]], [[Пелагонија]]. Во [[2004]] [[година]] биле засадени 900 хектари од кои се добиени 4.000 тони или 4,4 тони по хектар. ===== Кикиритки ===== {{Главна| Кикиритки во Македонија}} Најмногу [[кикиритки]] ги има во [[Гевгелиско-валандовска Котлина]] и [[Стурмичко-радовишка Котлина]]. Последните години се зголемуваат површините засадени со [[кикиритки]] и нивното производство е во пораст. Така, просечно годишно се засадуваат на површина од 500 до 800 хектари, со приноси до 1,5 тони по хектар.<ref>Национална географија - втора година реформирано гимназиско образование - стр. 133/134</ref> ==== Градинарски култури ==== {{Главна| Градинарски култури во Македонија}} Република Македонија има речиси идеални природни услови за одгледување на голем број градинарски култури. Во 2004 година градинарските култури се одгледувале на 52.000 хектари или тие учествувале со 11,3% во вкупното полјоделство. Во светот се познати околу 140 градинарски култури од кои во македонија се одгледуваат околу 50 видови. Според тоа, Македонија спаѓа во групата на т.н. градинарски земји, кои не произведуваат храна само за себе туку и за извоз во другите земји. Така, Република Македонија го гледа својот економски просперитет и преку производство на градинарска храна за европскиот пазар и пошироко за светскиот пазар. Според тоа, нескромно е ако се каже дека, доколку Македонија го насочи целиот свој простор кон производство на храна и тоа само за хуманитарни цели, за потребите на ООН, односно за потребите на ФАО, тогаш економскиот просперитет на земјата ќе биде значително поголем отколку што е денес. Во зависност од тоа кој дел од градинарската култура се користи, тие се делат на: плодови зеленчукови култури(домати, пиперки, краставици, лубеници, дињи, тикви, грав, боранија, грашок, бамја, леќа, црн патлиџан, тиквици...); лукови зеленчукови култури (кромид, праз, лук); репкасти зеленчукови култури (компир, морков, алабаш, пашханат, рен, роквици, крушка или земјено јаболко); коренови зелечукови култури (зелка, кељ, карфиол, спанаќ, нане, салата, цвекло, кервис, магдонос, марулка...) и печурки (шампињони, лисичарки, вргањ, смрчак...).<ref>Национална географија - втора година реформирано гимназиско образование - стр. 134</ref> [[Податотека:Tomato.jpg|мини|лево|Домат од сортата „рајско јаболко“]] ===== Домати ===== {{Главна| Домати во Македонија}} Во [[Република Македонија]] доматите се користат од [[XIX век]]. Во државата тие се познати и под други имиња, и како [[патлиџан]]и и како [[френки]] („френки“ - бидејќи во текот на првата светска војна француските војници го научиле населението во Гевгелиско-валандовската Котлина и во Струмичко-радовишката Котлина, да ги користат зрелите домати во исхраната. Претходно домашните жители, долго време ги користеле само зелените плодови, а зрелите домати ги сметале за отровни и ги фрлале). Во светот има повеќе од 700 сорти, а тие се поделени во две групи: високи и ниски сорти. Кај нас од високите сорти познати се [[јуџере]] и [[јаболчар]], а од ниските сорти [[камбел]]. Во [[2004]] [[година]] со [[домат]]и биле засеани 6,267 хектари површина, при што се добиле 114,490 тони [[домат]]и или по околу 18,3 тони по хектар. Најголемо производство се остварува во Струмичката Котлина, потоа во Гевгелиско-валандовската, Скопската, Пелагониската итн. [[Податотека:Zelena piperka6.jpg|мини|десно|Зелена пиперка|врска=Special:FilePath/Zelena_piperka6.jpg]] ===== Пиперка ===== {{Главна| Пиперки во Македонија}} Во [[Република Македонија]] пиперките се одгледуваат од [[XVI век]]. Тие се особено богати со [[витамин Ц]] и можат да се консумираат свежи, подготвени, конзервирани или преработени. Исто така, пиперките во вид мелен пипер како зачин се користат во многу јадења и во кулинарската индустрија. Во [[Македонија]] има идеални услови за одгледување на оваа градинарска култура. Сортите на [[пиперки]] во [[Македонија]] се поделени на две групи: јадроплодни долги, јадроплодни широки и ситноплодни пиперки. Карактеристично е тоа што во [[Република Македонија]] се одгледуваат и повеќе локални [[сорти на пиперки]]: стајковска, романка, тетовска, струмичка, гамби, феферонки и слично. Во [[2004]] [[година]] со [[пиперки]] биле засеани 8,135 хектари, на кои се произведени 127,852 тони или по 15,7 тони по хектар. Најголемо производство на пиперки има во Сттрумичко-радовишката Котлина, потоа следат Гевгелиската Котлина, [[Пелагонија]], [[Скопска Котлина]] итн. [[Податотека:Taiwan 2009 Tainan City Organic Farm Watermelon FRD 7962.jpg|мини|лево|Лубеница]] ===== Бостан ===== {{Главна| Бостан во Македонија}} Поимот [[бостан]] го опфаќа одгледувањето на [[лубеници]] и [[дињи]], а во некои краеви од [[Република Македонија]] тука спаѓаат и [[тикви]]те. Лубениците и дињите се одгледуваат од најстари времиња, а тиквите од [[19 век]]. Тие се одгледуваат поради сочните и крупните плодови. Лубениците и дињите се конзумираат само во свежа состојба. од нивниот сок се прават [[сируп]]и, а од кората, [[слатко]], [[џем]] и друго. Во исхраната на луѓето, тиквата се консумира варена или печена, а пред сè се користи како храна за добиток. Во [[Македонија]] [[бостан]]от се одгледува на површина од 6.000 до 15.000 хектари (во [[2004]] [[година]] на 6.669 хектари), со производство кое се движи од 100.000 до 150.000 тони годишно или околу од 8 до 25 тони по хектар. Во [[2004]] [[година]] се произведени 125.381 тон или по 18,8 тони по хектар. Најголемо производство на [[бостан]] се остварува во Струмичката Котлина, потоа во [[Тиквеш]], Гевгелиската, Скопската, Кумановската Котлина итн. [[Податотека:Patates.jpg|мини|десно|Компир]] ===== Компир ===== {{Главна| Компир во Македонија}} Во [[Република Македонија]] компирот се одгледува од почетокот на [[XIX век]]. Кај нас компирот е познат и под имињата: [[патата]], [[картофа]] и [[кртол]]. Компирот е мошне хранлив и содржи [[скроб]], многу [[белковина|белковини]], [[минерални соли]], [[витамини]] и др. Тој се користи во исхраната на човекот, но претставува и важна индустриска суровина за добивње [[скроб]], [[алкохол]] и низа други производи. Во [[Македонија]] компирот успева во рамничарските предели, како раноградинарска култура, а и на планинските и повлажните предели со надморска височина од 800 до 1,500 метри. Како ран компир се одгледува во рамничарските предели во Гевгелиската, Струмичката и Скопската Котлина, а на повисоките терени во [[Полог]], Беровско, кривопаланечко, Битолско итн. Во [[2004]] [[година]] со [[компир]], чист посев, биле засеани 13,445 хектари, а како меѓупосев на 668 хектари, така што вкупно се добиле 198,507 тони [[компир]] или по 14 тони на хектар.<ref>Национална географија - втора година реформирано гимназиско образование стр. 135</ref> [[Податотека:Phaseolus vulgaris seed.jpg|мини|лево|Различни сорти на грав]] ===== Грав ===== {{Главна| Грав во Македонија}} Во [[Република Македонија]] [[грав]]от се одгледува повеќе од 3 века, односно од крајот на [[XVIII век]]. Во светот има околу 300 различни сорти [[грав]], кои врз основа на обликот на стеблото се поделени во две групи: висок и низок грав. Во [[Македонија]] се застапени и високите и ниските сорти грав. Од локалните сорти најпознати се: тетовски, жвански-демирхисарски, долгач, кумановски, цапарски итн. Во [[2004]] [[година]], [[грав]]от како чиста култура се одгледувал на 8,135 хектари, а како меѓупосев на 9.047 хектари. Вкупното производство изнесувало 14,189 тони со приноси од 0,6 до 1 тон на хектар. Поглавни региони за производство на грав како чиста култура се: Кумановско, Скопско, Струмичко, Кочанско, Овчеполско и Прилепско, а како меѓукултура се: Полог, Охридско, Струмичко, Кичевско, Демирхисарско, Битолско и други реони. Освен [[грав]] во [[Македонија]] се одгледуваат и: [[леќа]], [[грашок]], [[боранија]], [[бамја]], [[баклата]] и др. [[Податотека:Zwiebel 2008-3-3-.JPG|мини|десно|Кромид]] ===== Кромид, лук и праз ===== {{Главна| Кромид во Македонија}} {{Главна| Лук во Македонија}} {{Главна| Праз во Македонија}} [[Кромид]]от, [[лук]]от и [[праз]]от се двегодишни растенија и во [[Република Македонија]] се присутни од најстарите времиња. Се консумираат во пресна, приготвена,, сушена, конзервирана и преработена состојба. Има две големи групи [[кромид]], и тоа се лут и сладок [[кромид]]. Во [[Република Македонија]] се одгледуваат двата вида [[кромид]], и тоа во сите нејзини делови. Во [[2004]] [[година]], со [[кромид]] биле засеани 3230 хектари, од кои се добиле 34,334 тони или по 10 тони по хектар. [[Лук]]от се користи и во фармацевската индустрија за лекови, а и во народната медицина за лекување на крвен притисок, стомачни, срцеви и други видови заболувања. Годишно [[лук]]от се засадува на површина од 1.100 хектари и околу 300 хектари под праз, со вкупно производство од околу 5.000 тони. Најголеми производни подрачја на [[кромид]], [[лук]] и [[праз]] се Скопското, Кумановското, полошкото, Струмичкото, Битолско-демирхисарското (познато е селото [[Бучин]] и „бучински кромид“) и Охридско-стручкото поле. [[Податотека:Cauliflower.jpg|мини|лево|Карфиол - зелјесто растение]] ===== Зелка ===== {{Главна| Зелка во Македонија}} [[Податотека:Fungi Diversity.jpg|мини|десно|Различни видови печурки]] Исто така, и зелката е двегодишно градинарско растение и во [[Република Македонија]] се користи од најстарите времиња. Во исхраната народот ја употребува зелката преку целата година и тоа како свежа, приготвена, конзервирана, кисела, преработена и сушена. Зелката се одгледува во сите реони во [[Република Македонија]]. Има многу сорти, но кај нас, главно се одлгедуваат домашни сорти [[зелка]], кои спаѓаат во групата ориенталски со јадри бели и црвеникави главици. Во [[2004]] [[година]] како рана [[зелка]] заедно со [[кељ]] биле засадени 3,298 хектари површина од која се добиле 38,318 тони, или по 20,4 тони зелкја на хектар. Се добиле уште 24,101 тони од доцната зелка, односно во [[2004]] [[година]] вкупно се произвеле 101,370 тони зелка, со што се задоволиле домашните потреби, а одредени количества рана [[зелка]] се извезле. Главни производствени подрачја на рана [[зелка]] во [[Македонија]] се: Гевгелиско-валандовската и Струмичко-радовишката Котлина, а на доцна зелка се полог, Скопската и пелагониската Котлина. ===== Печурки ===== {{Главна| Печурки во Македонија}} [[Печурки]]те се богати со хранливи материи, особено со [[белковини]] и според хранливата вредност се споредуваат со [[месо]]то. Во исхраната можат да се консумираат во разни форми: печени, приготвени, маринитани, сушени и конзервирани. Во [[Република Македонија]] се широко распространети во рамничарските и во планинските предели. Денес печурките, особено [[шампињони]]те, се одгледуваат во специјални темни простории наречени [[габарници]], во кои температурата и влажноста на воздухот се стабилни. Производството на печурки е наменето за домашниот и странскиот пазар.<ref>Национална географија - втора година реформирано гимназиско образование стр. 136</ref> ==== Фуражни култури ==== {{Главна|Фуражните култури во Македонија}} Одгледувањето [[фуражни култури]] има големо значење за [[земјоделство]]то и [[сточарство]]то. Во [[2004]] [[година]] површините под [[фуражни култури]] биле застапени на 34.000 хектари или тие учествувале со вкупно 7,4% од целокупното [[полјоделство]]. Во [[Република Македонија]] се одгледуваат следниве [[фуражни култури]]: [[луцерка]], [[обичен граор|граор]], [[добиточен грашок]], [[крмна пченка]], [[добиточна репка]], [[детелина]] и [[уров]]. [[Податотека:Lucerne flowers.jpg|мини|лево|Цвет на луцерка]] ===== Луцерка ===== Кај нас [[луцерка]]та е една од најважните и најраширените [[фуражни култури]]. Се одликува со висока [[хранлива вредност]] и се користи за исхрана на добитокот како во зелена состојба, така и како сено, луцерно брашно, брикети и пилети. Во [[Република Македонија]] во [[2004]] [[година]], [[луцерка]]та била застапена на површина од повеќе од 18,315 хектари, при што се искосени 113.012 тони или просечен принос од 6,31 тон на хектар. Најголеми површини под [[луцерка]] има во [[Полог]], [[Струмичко-радовишка Котлина]], [[Пелагонија]] и Охридско-струшката Котлина. ===== Граор ===== Според застапеноста, [[обичен граор|граорот]] е втора [[фуражна култура]] во [[Република Македонија]]. Тој е одличен [[фураж]] за сите видови добиток. Во [[2004]] [[година]] се одгледуваат на 2.851 хектар, при што се произвеле 9.300 тони. Главно производствено подрачје е [[Куманово]], а исто така и [[Овче Поле]] и околината на [[Скопје]]. ===== Фуражна пченка ===== Од зрното на фуражната пченка се добива квалитетна добиточна храна, а воедно се користат и нејзиниот лист, стебло и кочан. Со фуражна пченка биле засеани 2,425 хектари, при што се произведени 55,694 тони. Главното производство на оваа култура е во [[Пелагонија]], а потоа во [[Овче Поле]] и околината на [[Скопје]]. ===== Фуражен грашок ===== Фуражниот грашок се одгледува за производство на зелена маса, сено, слама и зрно. Со оваа култура се засадени околу 2.000 хектари, со производство од околу 5.000 тони. Главни производствени подрачја се [[Пелагонија]], [[Овче Поле]], [[Кочанско Поле]] итн.<ref>Национална географија - втора година реформирано гимназиско образование - стр. 137</ref> [[Податотека:Wuppertal Eulenkopfweg 030.jpg|мини|десно|Ливада]] ==== Ливади и пасишта ==== Од ливадите пред сè се добива сено и свежа [[трева]]. Во [[2000]] [[година]] [[ливади]]те зафаќале површина од 58.003 хектари или 10,3% од вкупните обработливи површини и 4,6% од вкупните земјоделски површини. Според географската разместеност ливадите се делат на низински и планински. Низинските ливади се најраспространети во [[Пелагонија]] и во [[Полог]]. Планинските ливади се широко распространети во планинските предели, покрај коритата на реките и во влажните падини свртени кон север. Според застапеноста на тревната растителност, Пасиштата се делат на обични, степски-полустепски и мочурливи. Според времето на користење на зимски и летни пасишта, а според местото каде што се наоѓаат се делат на: високопланински, планински, припланински, ридски и низински пасишта. [[Податотека:Fillmore.JPG|мини|лево|Пасиште]] Низинските пасишта се сместени на најниските делови на котлините и ридестите предели во [[Средно Повардарие]]. Шумските пасишта се застапени на стрмните падини на планинските и ридските терени, а особено многу се раширени во појасот на дабовата шума. Високопланинските пасишта се разместени во подрачјата кои се наоѓаат над горната граница на шумите. Тие заземаат површина од околу 150.000 хектари, а најголем дел од нив се наоѓаат на планинските масиви на [[Шар Планина]], [[Бистра]], [[Стогово]], [[Караорман]], [[Кораб]], [[Галичица]], [[Пелистер]], [[Јакупица]], [[Осогово]] и др. Во [[2000]] [[година]] во [[Република Македонија]] под пасишта биле вкупно 704.000 хектари или 55,6% од вкупната земјоделска површина и 99,8% од вкупното необработливо земјиште (останатите 1.000 хектари или 0,2% им припаѓаат на трскарниците и мочуриштата).<ref>Национална географија - втора година реформирано гиманзиско образование - стр. 138</ref> == Географски одлики == '''Клима:''' {{главна|Клима во Македонија}} Топли, суви лета и ладни зими со обилни [[снег]]ови. '''Терен:''' Планинска територија со долини и речни сливови; три големи езера, секое се граничи со друга земја; реката Вардар ја преполовува земјата на два дела. '''Висински екстреми:''' <br />''најниска точка:'' река [[Вардар]] 50 м <br />''највисока точка:'' [[Голем Кораб]] 2.764 м '''Природни богатства:''' [[хром]], [[олово]], [[цинк]], [[манган]], [[волфрам]], [[никел]], [[железна руда]], [[азбест]], [[сулфур]], [[дрво (материјал)|дрво]], [[земјоделство|обработлива земја]] '''Искористеност на земјиштето:''' <br />''[[обработлива земја]]:'' 24% <br />''повеќесезонски [[насад]]и:'' 2% <br />''постојани [[пасиште|пасишта]]:'' 25% <br />''шуми:'' 39% <br />''other:'' 10% (1993) '''Наводнувана почва:''' 830 км² (1993) '''Природни опасности:''' високи сеизмички ризици '''Животна средина - тековни проблеми:''' загадување на воздухот од [[металургија]]та '''Животна средина - меѓународни спогодби:''' <br />''учество во:'' [[Загадување на воздухот]], [[Биоразновидност]], [[Промена на климата]], Опасни отпадоци, Закон на морето, Заштита на озонската обвивка, Мочуришта <br />''потпишани, но нератификувани:'' ниедна од горенаведените спогодби == Поврзано == {{Портал|Република Македонија}} * [[Република Македонија]] * [[Македонија (регион)]] == Наводи == {{наводи|3}} == Надворешни врски == {{рв|Geography of North Macedonia}} * [http://www.igeografija.mk/ Институт за географија] * [http://www.mkdsumi.com.mk/index.php Јавно Претпријатие Македонски Шуми] * [http://www.elem.com.mk/ Електрани на Македонија] * [http://www.meteo.gov.mk/ Управа за хидрометеоролошки работи]{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.cuk.gov.mk/ Центар за управување со кризи] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130126193055/http://cuk.gov.mk/ |date=2013-01-26 }} * [http://www.iziis.edu.mk/ Институт за земјотресно инженерство и сеизмологија] {{en}} * [http://www.tkm.org.mk/ Туристичка комора на Македонија] * [https://mes.org.mk/ Македонско еколошко друштво] * [https://library.fes.de/pdf-files/bueros/skopje/20648.pdf Драган Колчаковски, „Физичка географија на Македонија: природно-географски карактеристики на Република Северна Македонија“], Скопје, 2022. {{Европа по тема|Географија на}} {{Избрана}} [[Категорија:Географија на Македонија| ]] [[Категорија:Географија по земја|Македонија]] [[Категорија:Македонија]] 64mpckvtu102lo2f74yfvxpqnenrytf 4 20515 5577117 5573525 2026-06-14T21:33:23Z /* Гласајте сега на изборите за U4C 2026 */ Одговор 5577117 wikitext text/x-wiki 5577119 5577117 2026-06-14T21:33:39Z NDG 125700 Отповикано уредување на [[Special:Contributions/НИМЧА ЛОПОВ 0658733454|НИМЧА ЛОПОВ 0658733454]] ([[User talk:НИМЧА ЛОПОВ 0658733454|разговор]]), враќајќи на последната преработка на [[User:EPIC|EPIC]] 5565698 wikitext text/x-wiki <!---------------------------------------------------------------------------------> <!-------Вам ви благодари помошниот тим на Википедија (pro's making woners)------> <!---------------------------------------------------------------------------------> {{Селска чешма}}<br /> __NEWSECTIONLINK__ <div id="содржина"> __TOC__ <div id="дискусии"> [[Категорија:Википедија:Селска чешма| ]] [[Категорија:Википедија:Заедница|Селска чешма]] == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 20:45, 16 јануари 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:ZI Jony@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 14:21, 18 јануари 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Tiven2240@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == Годишна оценка на Упатствата за спроведување на Универзалниот правилник на однесување (УПнО) == <section begin="announcement-content" /> Ве известувам дека започна периодот на годишна оценка на Упатствата за спроведување на Универзалниот правилник на однесување. Можете да давате предлози за промени до 9 февруари 2026&nbsp;г. Ова е првиот од неколкуте чекори на годишната проценја. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Прочитајте повеќе за ова и учествувајте во разговор на страницата на УПнО на Мета]]. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Координативната комисија на Универзалниот правилник на однесување]] (U4C) е глобална група посветена на правично и доследно спроведување на УПнО. Оваа годишна проценка е планирана и спроведена од U4C. За повеќе информации за должностите на U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|погледајте ја нејзината повелба]]. Споделете ги овие информации со други членови на вашата заедница кајшто е соодветно. -- Во соработка со U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|разговор]])<section end="announcement-content" /> 22:01, 19 јануари 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Keegan (WMF)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Начела и напатствија на Википедија == Почитувани уредници, ja отворам оваа дискусија во согласност со [[ВП:ГЛАСННН]]. Во продолжение секоја недела ќе биде отворена по една тема за која треба да ги одредиме насоките на значајност за нашата Википедија, и на која прво добро е да се дискутира, а потоа можеби и да се гласа. При оформувањето на статиите за начела и напаствија, како и за значајност, во врска со луѓе, настани и друго, земени се предвид неколку јазични Википедии, како англиската, српската и хрватската. Да нагласам дека Википедија на англиски јазик има построги правила од другите јазични Википедии, претпоставувам затоа што се смета за светска енциклопедија, и некои теми кои се важни локално во земјите, на англиската не сметаат дека треба да ги има. Сепак и таму има исклучоци. Исто така, добро е да се нагласи и да се има на ум дека дел од овие службени страници се создавани пред 20 години, и можно е да има потреба од нивно прегледување и дополнување. === [[Википедија:Што не е Википедија]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 19:40 ч. на 8 февруари 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span> Да започнеме со [[Википедија:Што не е Википедија|што не е Википедија]]. Википедија не е хартиена енциклопедија, не е речник, не е трибина, ниту пак говорница од било кој вид, не е ни разговорен форум или средство за пропаганда и рекламирање. Википедија не е збирка на надворешни врски, галерии на слики или медиуми. Википедија на македонски јазик не е национална енциклопедија на Македонците. Википедија не е услужник на бесплатно вдомување или мрежен простор, не е експеримент за демократија или каков било друг политички систем. Нејзиниот основен метод на одлучување на консензус е преку уредување и дискусија, не преку постојано гласање. Повеќе на секоја од ставките има на линкот [[Википедија:Што не е Википедија|што не е Википедија]]. ==== Дискусија за „Што не е Википедија“ ==== {{коментар}} Според мене, треба да имаме слобода да бришеме кориснички страници на Википедијанци на кои корисникот си пишува реклама за себе и она што го работи. Налетувам на такви, скоро имаше некој масер се рекламира на корисничката страница. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 19:42, 8 февруари 2026 (CET) :{{коментар}}Според мене, секаков вид на рекмалација директна или индиректна мора одма да се отстранува без никаква дебата или дискусија. Без разлика дали е на корисничка страница, подобрување во статија, новосоздадена страница и останато. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 20:01, 8 февруари 2026 (CET) :Па некако оваа страница има опфатено доволно, јас немам забелешки или некакви сугестии што да се наведе дополнително. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 16:27, 9 февруари 2026 (CET) :Исто и јас. :) [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 20:53, 9 февруари 2026 (CET) {{коментар}}Се согласувам дека секаков вид на рекмалација директна или индиректна треба да се отстранува без никаква дискусија.[[User:Lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> :{{Коментар}} Вака. Малку пристапот да е подиректен и поконкретен. На пример глеам се дискутира за тоа Што не е википедија? Значи мој предлог е за ова, и за сите идни дискусии, да се преземе англиската верзија на напатствијата, да се видат од сите нас и да се даде коментар кои поттпочки од англиското напатствије би го трганеле или замениле со друго. Ова го зборам од проста причина што англиските напатствија се едни од најелаборираните, па дури и претерано детализирани, ние можеме да ги земем само општите начела. Во овој случај ок си е се. Се сложувам со напишаното за тоа што не е Википедија, ако имам некој поконкретен дел за додавање, ќе пишам тука. Следните да бидат со поконкретни забелешки што се прифаќа, а што не на нашата Википедија. Во однос на кориснички страници, ние сме бришеле и порано само вулгарности. Рекламирање не би требало да е проблем, според мене. Пропагираме сите ние на нашите кориснички страници. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 18:50, 15 февруари 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (настани)]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:30 ч. на 15 февруари 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span> Многу настани добиваат покриеност во вестите, а сепак не се од историска или трајна важност. Настан може да биде доволно интересен за новинарите и уредниците на вестите, но тоа не секогаш е доволно значајно за да има статија на Википедија. При оценувањето на настанот, уредниците треба да оценат различни аспекти на настанот и покриеноста: влијанието, длабочината, времетраењето, географскиот опсег, разновидноста и веродостојноста на покривањето, како и дали покривањето е рутинско. ;Трајни ефекти Настанот што е преседан или катализатор за нешто друго од трајно значење, најверојатно ќе биде значаен. На пример, во САД, убиството на детето Адам Волш на крајот довело до донесување на Закон за заштита и безбедност на децата, наречен Закон Адам Волш. Овој настан се смета за значаен. Настаните кои имаат трајно дејство од историско значење веројатно ќе бидат знајачни. Ова вклучува, на пример, природни катастрофи после кои останува широко распространето уништување, а обновата на уништеното може да доведе до смена на населението, и можно е да влијае врз изборите. Помал земјотрес или бура со мало или никакво влијание врз човечката популација веројатно не е значаен за да има статија на Википедија. ;Географски опсег Значајните настани обично имаат значително влијание врз широк регион, домен или широко распространета општествена група. Настанот кој влијае врз локално подрачје и го известуваат само медиумите во блискиот регион веројатно нема да биде значаен. ;Длабочина на покриеност Еден настан мора да добие голема или длабинска покриеност за да биде значаен. Длабочина на покривање вклучува анализа што ги става настаните во контекст, како што често се среќава во книгите, долгометражни написи во големите списанија за вести или на ТВ. ;Времетраење на покриеноста Значајните настани обично добиваат медиумска покриеност која е во подолг временски период. Времетраењето на известувањето по медиуми е силен показател за тоа дали некој настан има минливо или трајно значење. Тоа што некој настан се случил неодамна сам по себе не го прави незначаен. ;Разновидност на извори Се очекува значајна национална или меѓународна медиумска покриеност за некој настан да биде забележлив. Известувањето со широк опсег има тенденција да укаже на значајност, освен кога медиумите препишуваат и преобјавуваат исти вести едни од други. ;Рутинско покривање Според политиката на Википедија дека не е весник, рутинското покривање на вести за работи како што се објави не се доволна основа за статија. Рутинските настани, како што се спортски натпревари, филмски премиери, прес-конференции итн., може подобро да се опфатат како дел од друга статија, ако воопшто се значајни. Медиумски објави за настани кои се вообичаени, секојдневни, или се обични предмети што не се истакнуваат — веројатно не се значјани за да имаат своја статија на енциклопедија. ;Сензационализам Таблоид или жолтото новинарство како што се нарекува, обично се смета за лоша основа за статија во енциклопедија, поради недостатокот на проверка на фактите својствени за сензационалистичко известување и објавување на скандали. Википедија не е место за скандали или озборувања. ;Кривични дела Написите за криминални дејствија, особено оние што спаѓаат во категоријата „вонредни вести“, често се предмет на дискусии за бришење. ;Луѓе значајни за само еден настан Луѓето познати само во врска со еден настан генерално не треба да имаат статија напишана за нив. Ако настанот е многу значаен, тогаш наместо тоа, обично треба да се напише статија за настанот. ;Идни настани Поединечните закажани или очекувани идни настани треба да бидат вклучени само ако настанот е значаен, и речиси сигурно ќе се одржи. Датумите не се дефинитивни додека настанот навистина не се случи, бидејќи дури и значајните настани може да бидат откажани или одложени во последен момент поради голем инцидент (ваков случај на одложување беше во текот на пандемијата). Меѓу идните настани кои се соодветни за да се отвори за нив страница пред време спаѓаат: избори, Олимписки игри, Евровизија, европски и светски првенства. ;Алтернативи за бришење Ако значајноста на настанот е доведена во прашање, но тој е првенствено поврзан со одредена личност, компанија или организација или текстот може да биде дел од друга статија со поширока тема, тогаш треба да се употреби спојувањето на содржините. Сепак, треба да се внимава на настанот да не му се даде непотребна тежина. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (настани)|Значајност на настаните]]. ==== Дискусија за „Настани“ ==== {{коментар}} Според мене, овој дел добро ги покрива сите можни ситуации поврзани со настаните. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:32, 15 февруари 2026 (CET)<br> {{коментар}} Сметам дека аргументите се добро образложени и се согласувам со нив. - [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 11:07, 18 февруари 2026 (CET) <br> {{коментар}} Се солгасувам со горенаведените коментари. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 11:30, 18 февруари 2026 (CET) <br> {{коментар}} Добри се предлозите и правилата наведени во посебната страница, немам дополнителни коментари. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 20:11, 18 февруари 2026 (CET)<br> {{коментар}} Овој дел е усогласен со соодветниот дел на другите јазици и јасен за оние што го читаат. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 17:14, 19 февруари 2026 (CET) {{коментар}} Исто и јас се согласувам со коментари на колегите. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 17:03, 21 февруари 2026 (CET) {{коментар}} Добро се образложени аргументите и се согласувам со нив.[[User:Lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Автобиографија]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:50 ч. на 22 февруари 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span> *Пишувањето автобиографии е обесхрабрено, бидејќи е тешко да се напише неутрална, проверлива автобиографија, а има и многу замки. *Автобиографијата често е пристрасна, и обично напишано е само позитивното за личноста. *Автобиографиите се често непроверливи. Ако единствениот извор за одреден факт за вас сте вие самите, читателите не можат да го потврдат тоа. *Автобиографиите можат да содржат оригинално истражување. Луѓето често вклучуваат информации во автобиографии кои никогаш претходно не биле објавени или се резултат на знаење за нештата од прва рака. Википедија е енциклопедија и не смее да содржи претходно необјавени информации, ниту дозволува оригинално истражување. *Под „автобиографија“ не се подразбира само биографијата што сте ја напишале сами за себе, туку и биографијата што сте ја платиле или сте наредиле некој друг да ја напише во ваше име. *Тешко е да се пишува неутрално и објективно за себе, затоа треба да дозволите другите да пишуваат. Би требало да почекате некој друг да напише статија за вас и вашите постигнувања. *Во јасни случаи, дозволено е уредување на страници поврзани со вас, како: враќање на вандализам; но само ако тоа е очигледен вандализам, а не содржински спор. *Ако не сте значајни според начелата на Википедија, пишување на статија за себе ја крши политиката која вели дека Википедија не е место за бесплатна реклама. * Ако вашиот живот и достигнувања се проверливи и навистина од значење за да ве има на енциклопедија, некој друг веројатно ќе создаде статија за вас порано или подоцна. Повеќе на линкот: [[Википедија:Автобиографија]] ==== Дискусија за „Автобиографија“ ==== {{коментар}} - Се согласувам со наведените правила поврзани со автобиографија. Ние сме мала заедница, и знам дека се случило низ минатото некои личности сами за себе да си напишат статија, често не е бришена таквата статија, туку е само досредена, доколку личноста е значајна за да ја има во енциклопедија. Сепак, во најголем дел, би требало да се обесхрабрат автобиографски статии. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:58, 22 февруари 2026 (CET) {{Коментар}} Автобиографијата, поточно пишување на автобиографија, треба да биде обесхрабрено и недозволиво за Википедија. Пристрасноста при пишување на таква статија е на највисоко ниво, а објективноста ниска. Напатствијата се во ред, се согласувам и замолувам секој да реагира ако забележи вакви случаеви. Ова е едно од основните правила на Википедија и треба строго и доследно да се почитува.--<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 09:48, 23 февруари 2026 (CET) {{Коментар}} Целосна поддршка за сѐ претходно кажано. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 19:17, 23 февруари 2026 (CET) {{Коментар}} Се сложувам со сѐ. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 17:34, 24 февруари 2026 (CET) {{Коментар}} Да, и јас го делам истото мислење. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 11:52, 27 февруари 2026 (CET) {{коментар}} Се согласувам. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 13:57, 28 февруари 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Биографии на живи личности]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:50 ч. на 1 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span> *Статија за жива личност треба да биде напишана одговорно, внимателно и со непристрасен тон, да се избегнува потценување, но да се избегнува и претерување. *Контроверзниот материјал за живи личности што е без извори или со слаби извори треба веднаш да се отстрани, и без дискусија. *Не користете јавни записи што вклучуваат лични податоци, како што се датум на раѓање, вредност на домот, сообраќајни казни, регистрации на возила и домашна или деловна адреса. *Никогаш не користете самообјавени извори (вклучувајќи книги, списанија, интернет страници, блогови, подкасти или објави на социјалните мрежи) како извори на материјал за жива личност, освен ако не се напишани или објавени од самото лице. *Не внесувајте озборувања во статиите. Секогаш прво прашајте се: Дали изворот е веродостоен? Дали материјалот е вистинит? И, дури и ако е вистинит, дали е релевантен за неутрална статија за личноста за која е статијата? *На администраторите им е дозволено да спроведат отстранување на јасни прекршувања на БЖЛ со заштита на страницата или со блокирање на прекршителот/прекршителите. *Избегнувајте приказ на жртва. *Во случај на јавна личност, ќе има повеќе доверливи извори, а БЖЛ треба едноставно да документира што известуваат тие извори. *Поради зголемена злоупотреба и [[Кражба на идентитет|кражба на идентитет]], луѓето сè повеќе ги сметаат своите вистински имиња и датуми на раѓање за приватни информации. Википедија ги вклучува целосните и вистинските имиња и датуми на раѓање кога тие се објавени од сигурни извори или извори блиски до личноста на таквата статија, па затоа е сосема разумно да се претпостави дека личноста нема приговор за објавувањето на овие информации. Не може да бришеме лични податоци по барање на личноста доколку се јавно достапни во веродостојни извори. Но, доколку личноста на која се однесува статијата се спротивставува на објавувањето на датум на раѓање, а податоците не биле претходно објавени од веродостојни извори, бидете внимателни и наведете ја само годината на раѓање. Исто така, статиите не треба да ја содржат адресата, електронската пошта, телефонскиот број или други контакт информации на личноста за која станува збор, но генерално е дозволено да се вклучи линк до официјалната интернет страница на личноста во делот „Надворешни врски“, иако тој линк може да ги содржи горенаведените информации. *Дали ќе се отстрани име или погрешно родово именување на жива личност која е трансродово лице, е прашање на уредничка проценка доколку веќе се појавило во сигурни извори. *Со тоа што некој бил спомнат во вестите, не значи дека треба да добие статија на Википедија. *Жива личност обвинета за кривично дело се смета за невина сè додека не биде осудена од суд. Уредниците генерално не треба да вклучуваат текст што сугерира дека лицето е осомничено, дека е лице од интерес или е обвинето за вршење на кривично дело, освен ако не е обезбедена осуда за тоа кривично дело, или повеќе доверливи извори веќе го објавиле името на обвинетиот во врска со кривичното дело. *БЖЛ се применува насекаде на Википедија каде што се споменуваат живи личности, вклучувајќи страници за разговор, описи на уредувања, кориснички страници, слики и категории. *Корисничките имиња што содржат клеветнички, очигледно лажни или спорни изјави или материјал за живи лица треба веднаш да бидат блокирани и отстранети од сите промени. *Сликите од живи личности не треба да се користат надвор од контекст за да се прикаже тоа лице во лажно или неповолно светло. *Имињата на категориите се самообјаснувачки, па затоа вклучувањето на одредена биографија во одредена категорија мора да биде оправдано со соодветен текст кој има сигурни извори во самата статија. Пример за ова е додавање на Категорија:Криминалци, или категоризацијата на живите личности според религија или сексуална ориентација. *Лицата над 115 години се сметаат за починати, освен ако во веродостојни извори не постари од една година не е наведено дека се живи. *Уредниците кои постојано додаваат или враќаат контроверзен материјал во БЖЛ кој не е поткрепен со извори или е поткрепен со лоши извори, може да бидат блокирани поради нарушување на проектот. Повеќе на линкот: [[Википедија:Биографии на живи личности]] ==== Дискусија за „Биографии на живи личности“ ==== {{коментар}} - Јас сум ЗА да се применуваат овие начела. Инаку, ме збуни делот со горна старосна граница, и дека „лицата над 115 години се сметаат за починати“. Имавме случај со некој борец за кој немаше извори за тоа кога починал, па стана збунувачко како да се реши тој проблем. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:56, 1 март 2026 (CET)<br> {{Коментар}} Целосно се согласувам. Јас сум за поголема и построга контрола за тоа за кој се прави статија. Да нема статии за недоволно афирмирани личности, без разлика од која област се. Не сме реклама ние. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 14:08, 3 март 2026 (CET) {{коментар}} Јас имам две забелешки во врска со овие начела. Прво, ако лични податоци се објавени во веродостојни извори, не смее да се врши цензура по барање на личноста (на пр. ако јавно е објавен точниот датум на раѓање, тогаш тој датум слбодно може да се наведе во статијата). Второ, начелото за лицата над 115 години нема логика затоа што може да има повеќе живи лица над 115 години, но само едно лице може да се смета за најстара личност во светот. Мислам дека ова начело треба да се преработи и да гласи „Лицата над 115 години се сметаат за починати, освен ако во веродостојни извори не постари од една година не е наведено дека се живи.“. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 22:53, 3 март 2026 (CET) :За лицата над 115 години го сменив како што предлагаш. :Вториот дел за лични податоци, тоа што го предлагаш го има [[Википедија:Биографии на живи личности|веќе содржано во реченицата]]: :„Википедија ги вклучува целосните и вистинските имиња и датуми на раѓање кога тие се објавени од сигурни извори или извори блиски до личноста на таквата статија, па затоа е сосема разумно да се претпостави дека личноста нема приговор за објавувањето на овие информации.“ :Мислам дека таа реченица го покрива тоа што го велиш. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 16:56, 4 март 2026 (CET) ::{{одговор|Виолетова}} Да, го покрива, но погоре се наведени реченици коишто се противречни на тоа. Ако датумот на раѓање е јавно објавен и лицето се противи да биде наведен во статијата, тогаш која реченица се зема предвид? --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 09:41, 6 март 2026 (CET) ::Коректност! [[Специјална:Придонеси/&#126;2026-14346-24|&#126;2026-14346-24]] ([[Разговор со корисник:&#126;2026-14346-24|разговор]]) 09:43, 6 март 2026 (CET) :::@[[Корисник:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] :::Кире, овде имам извадено дел од речениците, а не сè, затоа стои линк до целата страница со правилата, каде што пишува на крајот: Повеќе на линкот. Треба проектната да се прочита, бидејќи се разбира дека важат сите реченици кои се на страницата со начела и напатствија. Односно, доколку е јавен податокот за датум на раѓање, не го земаме предвид човекот што се буни. Овде го вклучив примерот дека доколку не е јавно објавен датумот и човекот не сака да му стои на статијата, би требало да го испочитуваме. Дури има предвидена ситуација кога има своја интернет страница на која ставил вистинско име и датум на раѓање, ние смееме да ја ставиме во надворешните врски на статијата. Неколку различни ситуации се опфатени на [[Википедија:Биографии на живи личности|главната страница за БЖЛ]] и тие се тие што важат. Овде се само извадоци, дека е голема таа страница цела да се псотави на Селска чешма. Поздрав [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 11:45, 6 март 2026 (CET) ::::{{одговор|Виолетова}} Да, за напишаното во начелото зборувам, а не за она коешто е напишано на оваа страница. Најпрвин е наведена реченицата „Википедија ги вклучува целосните и вистинските имиња и датуми на раѓање кога тие се објавени од сигурни извори или извори блиски до личноста на таквата статија, па затоа е сосема разумно да се претпостави дека личноста нема приговор за објавувањето на овие информации.“, а потоа пишува „Доколку личноста на која се однесува статијата се спротивставува на објавувањето на датум на раѓање, бидете внимателни и наведете ја само годината на раѓање.“. Ова нема логика. Ако лицето не сака јавно да биде објавен неговиот датум на раѓање, тогаш тоа треба да биде отстрането од изворите коишто се користат на Википедија (откако ќе биде избришано од тие извори, тогаш природно ќе биде избришано и од Википедија затоа што повеќе нема да има веродостојни извори во коишто е наведено). Но, ако лицето бара тоа да биде отстрането само од Википедија, а притоа да остане наведено во други извори, тогаш се работи за цензура на јавно објавени податоци и тоа не е дозволено дури и да е по барање на лицето за коешто се однесува податокот. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 12:07, 6 март 2026 (CET) :::::Не знам каде не се разбираме, тоа што го објаснуваш е тоа како треба да се постапи, всушност. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 12:45, 6 март 2026 (CET) ::::::Се разбираме дека е така, но во начелото е напишано поинаку. За да биде појасно, можеби изрично треба да ставиме дека не може да бришеме лични податоци по барање на личноста доколку се јавно достапни во веродостојни извори (Во иднина те молам секое дополнување пишувај го како нов коментар затоа што јас овој одговор го пишав на твојот првичен коментар којшто потоа беше дополнет и затоа напишав уште еден коментар подолу дека се согласувам со дополнетото. Инаку, се создава впечаток дека не се разбираме.). --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 18:53, 6 март 2026 (CET) ::::Гледам дека си го дополнила текстот додека го пишував одговорот, па затоа дополнително ќе одговорам и на дополнетиот текст. Да, така треба да биде, но во начелото не е напишано на тој начин. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 12:08, 6 март 2026 (CET) {{коментар}} - Јас сум ЗА, со тоа што сметам дека треба да има контрола за тоа за кој ја пишува статијата, како и начелото што го спомна Кирил погоре „Лицата над 115 години се сметаат за починати, освен ако во веродостојни извори не постари од една година не е наведено дека се живи.“; според мене има смисла. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 13:28, 5 март 2026 (CET) {{коментар}} Се согласувам, и за лицата над 115 години да се преработи. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 18:30, 5 март 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Креативни професии]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:57 ч. на 8 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> Во овој дел да ги разгледаме значајноста на луѓето да имаат статија според тоа која професија ја вршат, се разгледуваат професорските, научните и креативните професии: професори, научници, и креативните професии (писатели, музичари, сликари, архитекти, новинари). *Записите во списоци каде е дозволено човек сам да се пријави и запише, не придонесуваат за значајност. Исто така, интернет страниците за вработените или членовите на една организација, не се доволен показател за значајност. *Веродостојна биографија на 200 страници за личност, издадена од независен извор и не е платена од човекот за чија биографија станува збор, која детално го покрива животот на тоа лице е прифатлив извор, додека извод од матична книга на родените или списокот од формуларот за изборно ливче, не е. *Луѓето кои ги исполнуваат основните критериуми, може да се сметаат за значајни без да ги исполнуваат дополнителните критериуми подолу. ;Професори, наставници, академици и научници *Наставници и професори кои предаваат во основно, средно или више и високо образование, не се значајни за енциклопедија само поради таа професија. Но ако се занимаваат и со друга дејност, како на пример, наука, сликарство, музика, пишување, политика и друго, можат да стекнат значајност да имаат своја енсиклопедиска статија поради дополнителната активност, и во таков случај се оценуваат според вообичаените правила за значајност во професијата. *Сите членови на [[МАНУ]] се значајни за да имаат статија на Википедија. Исто така и членови на странските академии на науките се доволно значајни. *Дел од критериумите: # Лицето има добиено високо престижна академска награда или чест на национално или меѓународно ниво ([[23 Октомври (награда)]], [[Награда „11 Октомври“]], [[Награда „Мито Хаџи Василев - Јасмин“]], на пример). # Лицето било избрано за член на високо селективно и престижно научно друштво или здружение (на пр., Национална академија на науките или Кралското друштво) или член на големо научно здружение кое го задржува статусот на колеги како високо селективна чест (на пр., соработник на Институтот за електрични и електронски инженери или институт за електронски инженери). # Академската работа на лицето има значително влијание во областа на високото образование, влијае врз значителен број академски институции. Овој критериум исто така, може да биде задоволен ако лицето развило значаен нов концепт, техника или идеја, лицето направило значајно откритие или решило голем проблем во својата академска дисциплина. Во овој случај, неопходно е експлицитно да се докаже, со значителен број на упатувања на академски публикации на истражувачи различни од личноста за која станува збор, дека овој придонес навистина нашироко се смета за значаен и нашироко се припишува на личноста за која станува збор. # Лицето било именувано за угледен професор во голема институција за високо образование и истражување, именувано за претседател што укажува на споредливо ниво на постигнувања или еквивалентна позиција во земји каде што ваквите именувања се невообичаени. # Лицето е дел од основачите на некоја голема или значајна образовна институција. # Лицето имало значително влијание надвор од академската заедница во нивниот академски капацитет. # Лицето е главен уредник на големо, добро воспоставено академско списание во нивната предметна област. Во овој критериум не спаѓаат списанија кои се во рамките на псевдо науката. *Псевдонаучникот, исто така, може да биде доволно значаен за сопствена статија, ако неговата теза е особено распространета или добро позната, или ако има голем број научни трудови насочени кон побивање или отфрлање на псевдонаучната природа на неговата теза. ;Креативни професии Ова упатство се однесува на автори, писатели, уредници, новинари, филмаџии, фотографи, уметници, сликари, вајари, архитекти и други креативни професионалци. Такво лице е значајно ако: * Личноста се смета за важна личност или е широко цитирана од врсниците или наследниците; или * Личноста е позната по тоа што поттикнува значаен нов концепт, теорија или техника; или * Лицето создало или одиграло голема улога во заедничкото создавање на значајно или добро познато дело или колективно дело. Дополнително, таквото дело мора да било примарен предмет на повеќе независни периодични статии или рецензии, или на независно и значајно дело (на пример, книга, филм или телевизиска серија, но обично не само една епизода од телевизиска серија); или * Работата (или делата) на личноста: (а) станала значаен споменик, (б) била суштински дел од значајна изложба, (в) добила значително критичко внимание или (г) била претставена во постојаните збирки на неколку значајни галерии или музеи. Подолу се наведени попрецизните критериуми за овие професии. ;Музичари Текстописците или композиторите (без разлика дали се од популарната музика, црковни песни или други стилови) може да се сметаат генерално за значајни ако создале голем број нашироко познати дела. '''Естраден музичар''' може да биде значаен ако исполнува некои (по можност, барем два) од следниве критериуми: * има издадено најмалку еден студиски албум кој има добиено сертификација на издавачката куќа (сребрена, златна или платина); * добитник е на награди на музички фестивали на регионално, национално или меѓународно ниво; * има издадено неколку песни со повеќемилионски прегледи на музичките сервиси (YouTube, Spotify, Deezer итн.); * има значителен број следбеници/претплатници на официјален канал или профил на музички услуги во однос на населението на земјата во која живее угледни секундарни извори, или музички експерти изјавиле дека музичарот се истакнува во одреден жанр, музичко движење, период или област. '''Класичен инструментален музичар''' може да биде значаен ако исполнува некои (по можност, барем два) од следниве критериуми: * завршил конзерваториум или музичка академија (исклучоци се многу успешни (самоуки) солисти/„чудо од деца“); * објавил снимка кај етаблирана издавачка куќа за класична музика; * настапувал/а во добро познат камерен ансамбл или оркестар најмалку пет години; * соработувал/а со други значајни естрадни или други класични музичари (види критериуми погоре). '''Класичен музичар-солист''' може да биде значаен ако исполнува некои (по можност, барем два) од следниве критериуми: * дипломирал конзерваториум или музичка академија; * објавил снимка кај етаблирана издавачка куќа за класична музика; * пеел во реномирана оперска куќа надвор од својата татковина најмалку две години/сезони; * оперски солист во националната оперска куќа (во Опера и балет, на пример). Соработувал со значајни естрадни или други класични музичари (види критериуми погоре). ;Уметници, сликари, вајари, фотографи Уметникот, вклучувајќи илустратори, фотографи, скулптори, сликари итн., ги исполнува критериумите и може да се смета за значаен: * ако е цитиран/а во дела за историја на уметност или нивни еквиваленти; * ако освоил/а престижна награда за уметност; * ако има одржано најмалку една изложба во музеј, галерија или уметничка институција; * доколку неговите самостојни дела се изложени во национален или меѓународно признат музеј; * ако бил/а клучна фигура во забележително уметничко движење; * ако работел/а во кралски дворец како штитеник на крал, или бил раководител на државна уметничка институција; * ако е автор на најмалку две дела кои се сметаат за културно и историски значајни; * ако е член на престижно уметничко друштво како [[Друштво на ликовните уметници на Македонија]], на пример. Уметници кои цртаат графити, улични уметници и уметници од слични нетрадиционални формати може да ги исполнат критериумите доколку добиле значително внимание од медиумите или критичките автори на национално или меѓународно ниво за неколку нивни дела (или изведби). ;Писатели '''Писател, поет, романсиер,драматург, раскажувач''' има енциклопедиско значење ако исполнува барем два од следниве услови: * единствен е или главен автор на две или повеќе дела објавени од одредена издавачка куќа (платени услуги за печатење од страна на самиот автор не се бројат); * добитник е на престижни награди ([[Нобелова награда за литература]], [[Друштво на писателите на Македонија#Награди|наградите кои ги доделува ДПМ]], [[Пулицерова награда]] итн.); * дел е од барем една издадена збирка на поети / романсиери/ драматурзи/ раскажувачи. Членовите на [[Друштво на писателите на Македонија]] автоматски се сметаат за значајни, поради тоа што за прием во друштвото, ДПМ има слични критериуми како горенаведените. '''Книжевен преведувач''' обично е доволно значаен за сопствена статија ако исполнува некој од следниве критериуми: * автор е на неколку преводи кои се забележителни по самите нивни преводи; * автор е на голем број преводи на литературни дела; * запишан е како преведувач во книжевно-историска енциклопедија; * добитник е на престижни награди за преведувачи, како што се наградата на „Гете институт“ или наградата за превод Оксфорд-Вајденфелд и други. Зборот „писател“ овде се однесува на сите автори на текстуални дела. Ова вклучува автори и на фикција (која вклучува поезија). ;Глумци и режисери '''Глумец''' обично е забележлив ако исполнува барем еден од следниве критериуми: * има водечка улога во филм кој бил дел од редовната кино понуда; * има водечка улога во позната ТВ серија која се прикажува на националните канали; * има водечка улога во филм или ТВ серија што е добитник на престижна национална награда или повисока награда; * имал неколку главни улоги во добро познат национален или регионален театар (на пр. [[Македонски народен театар]], [[Народен театар (Битола)|Битолски театар]], [[Народен театар „Јордан Хаџи Константинов – Џинот“|Велешкиот театар]]); * одиграл/а улога што добила големо покривање на националните медиуми или за улогата бил/а наградена со престижна награда (на пример, [[Оскар]]). '''Режисерот''' е генерално значаен ако исполнува барем еден од овие критериуми: * режирал филм кој бил дел од редовната кино понуда; * режирал позната ТВ серија која се прикажува на националните канали; * режирал филм или ТВ серија што освоиле престижна национална награда или награда на повисоко ниво; * режирал најмалку две претстави во познат национален или регионален театар; * награден е со престижна награда или добил широко покривање на националните медиуми за неговата или нејзината режисерска улога. ;Архитекти '''Архитектите''' веројатно заслужуваат статија: * ако се цитирани во прегледни дела за историја на уметноста или нивни еквиваленти; * доколку освоиле престижна награда; * ако дизајнирале најмалку две згради кои веќе биле значајни за да имаат своја статија на Википедија, или се сметаат за културно и историски познати објекти; * ако се (или биле) членови на престижно друштво (МАНУ, Европската академија на науките и уметностите, итн.) ;Новинари '''Новинарите''' се значајни за да имаат своја статија доколку исполнуваат некој од следниве критериуми: #Нивната работа е наградена со некоја значајна награда од областа на новинарството. (Во Македонија, на пример, добитник на [[Награда „Мито Хаџи Василев - Јасмин“]]). Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (луѓе)]] ==== Дискусија за „Значајност на луѓе по професии“ ==== {{коментар}} - ЗА: според мене ги опфаќа сите ситуации поврзани со овие професии. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 21:04, 8 март 2026 (CET)<br> {{коментар}} Да напоменам секој од овие профили е професор нема (наставници) сите се професори кои предаваат во основно, средно или више и високо образование кои се прогласени за најдобри просветни работници од Сојуз на просветни работници на Македонија заслужуваат да имаат статија? Дали овие личности ( професори) кои имаат објавувано во меѓународни научни списанија и домашни научни списанија свои трудови и се признати професори и на глобално ниво треба да имаат своја статија? - [[User:lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> 11 март. :[[User:lili Arsova|Lili]], мое мислење искрено е дека прогласувањето од страна на Сојуз на просветни работници не е некоја висока или престижна награда. А за вториот дел што го споменуваш, ако професорот објавува научни трудови во списанија кои се признати, значи се занимава со наука, тогаш важат критериумите за научници. Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 12:13, 11 март 2026 (CET) {{коментар}} - ЗА: Се сложувам со горе наведеното. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 07:40, 12 март 2026 (CET) {{Коментар}} - убаво опфатено, нормалмо не може се во детали, но опфаќа што треба и не треба. Да се има предвид ова кога се прават статии од ваков тип.--<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 11:31, 13 март 2026 (CET) {{Коментар}} - Според мене одлично е опфатено, ама како што нагласи Никола не може сѐ во детали, се сложувам со горенаведеното и гласам ЗА. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 19:28, 14 март 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Кралски семејства и благородници]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:22 ч. на 15 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Членови на кралски семејства''' кои обично ги исполнуваат критериумите за значајност вклучуваат: * владетели, поглавари и суверени (цареви, кралеви, кралици, големи војводи, султани, принцови, итн.) кои некогаш владееле со општо призната држава или постари, споредливо организирани општества; * други полноправни членови, чие членство во семејството е стекнато со раѓање или брак, кои во секој момент од животот биле во доминантна положба. Не е неопходно овие луѓе цел живот да бидат членови на кралски семејства. За членовите кои не биле на владејачка позиција во текот на нивниот живот или оние кои не се (или не биле) полноправни членови на семејството поради моргански брак, важат истите критериуми како за благородништвото. '''Благородниците''', од историјата или од сегашноста, не заслужуваат своја статија само затоа што припаѓаат на благородничко семејство. Благородниците кои ги исполнуваат критериумите за статија но поради друга заслуга, како што се оние кои поседуваат големи имоти или на друг начин значително влијаат врз условите за живот на многу други луѓе, веројатно ќе заслужат статија во енциклопедија. Ваквите статии првенствено треба да содржат информации што покажуваат дека личноста ги исполнува критериумите, а не смее да содржи само информации за титули, хералдика или семејни врски. Статија за благородничко семејство или благородна титула (на пр. Војводата од Корнвол) може да е значајна за енциклопедија, и потоа на таква статија може да се додадат информации за поединци кои пак, не се значајни да имаат сопствена статија. '''Напомена:''' При именување на статиите за кралски фигури и благородници би требало да се придржуваме на неколку правила: кога имаме само име и земја, името на статијата би требало да ги содржи името на личноста и земјата од која потекнува или со која владее. За некои кралеви и владетели кои имаат исто или слично име, за да нема забуна за кого се работи, во заграда да се стави земјата ([[Карло III (Шпанија)]] или [[Стефан I (Унгарија)]]. Луиза (надвојвотка од Австрија), како што е: [[Золта (голем везир на Унгарците)]], со тоа што титулата ако не е на почеток на реченица не се пишува со голема буква. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (луѓе)]] ==== Дискусија за „Кралски семејства и благородници“ ==== {{коментар}} - Ова е кус и јасен дел. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:23, 15 март 2026 (CET) <br> {{коментар}} - Немам што да надополнам, сметам дека е во ред напишаното, гласам ЗА. - [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 20:27, 15 март 2026 (CET) <br> {{коментар}} - Не знам дали коментаров е на вистинското место, но сметам дека треба да се направи некој ред и стандард во именување на статии на благородници и владетели, дали треба да го пишува само името, титулата, семејстовото, државата, со запирки, во загради итн. Сега има неколку различни начини. - [[User:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] <small>([[User talk:Bojan9Spasovski|разговор]])</small> 12:09, 18 март 2026 (CET) :Јас сметам дека треба со загради, дека 90 % од статиите на нашата Википедија сѐ со загради и изгледа многу подобро естетски наспроти со запирки. Ама мора да се воведе принцип по кој ќе следиме сите за да не сме во забуна кога создаваме такви статии. На пример: [[Бенџамин Колинс Броди (прв баронет)]], а син му исто се викал само разликата е дека бил втор баронет ([[:en:Sir_Benjamin_Collins_Brodie,_2nd_Baronet|Sir Benjamin Collins Brodie, 2nd Baronet]]). [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 13:53, 18 март 2026 (CET) ::[[User:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] Сосема си во право дека треба и тоа да го вметнеме. Како што вели Јован, кај нас најголем дел статии на кои им треба дообјаснување, не се со запирка, туку со заграда. Може така да остане и за владетелите и благородниците? Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 14:10, 18 март 2026 (CET) :::Имаме и вакви примери како [[Карола од Васа]], дали би било подобро да биде Карола (Васа) или пак Карола (Саксонија), а што правиме пак со [[:en:Archduchess Louise of Austria|Archduchess Louise of Austria]] дали тука титулата би била во или надвор од заградата како Надвојвотка Луиза (Австрија) или пак Луиза (Надвојвотка од Австрија) [[User:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] <small>([[User talk:Bojan9Spasovski|разговор]])</small> 14:16, 18 март 2026 (CET) ::::Кога оди само име и земја, најчесто е баш така, името и земјата, и тоа е обично за историски личности, дека немале презимиња класично како денес, туку местото од каде потекнуваат се претворало во презиме: [[Тома Аквински]] - местото од каде потекнувал (Аквино) се претворило во презиме. За некои кралеви и владетели кои имаат исто или слично име, за да нема забуна како што гледам се практикувало кај нас во заграда да се стави земјата ([[Карло III (Шпанија)]] или [[Стефан I (Унгарија)]]. Луиза (надвојвотка од Австрија) веројатно пологично според другиве примери би било да е така, како што е: [[Золта (голем везир на Унгарците)]], со тоа што ми се чини дека титулата ако не е на почеток на реченица не се пишува со голема буква. Да проверам за ова. А за овие и други примери, убаво е да се изјасни уште некој, па да ги вметнеме во начелата и напатствијата. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 14:51, 18 март 2026 (CET) {{коментар}} Сум согласен. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 21:07, 18 март 2026 (CET) {{Коментар}} ОК е се, мислам дека сите благородници заслужуваат статија, освен тие титуларни кои немале општествена улога. Мислам за нив треба помалку да се посвети простор (пример, во егзил без никаква функција или задолженија во опшствество). Ова е мое мислење, не велам дека сум во право хехе. Што се однесува за именување, името на статијата треба да биде само името на личноста и бројот (I, II, III итн). Доколку има случај на две личности со исто име и ист број во заграда да се пише локација, а ако и таа е иста, тогаш година на влеадеење/ раѓање). Не сум за име со географски епитет, пример Александар Југословенски, ова не е традиционално во македонскиот јазик, освен за една личност - Александар Македонски. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 11:11, 19 март 2026 (CET) {{Коментар}} Ги вметнав правилата во делот '''Напомена'''. Се надевам во ред е вака. Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 13:25, 22 март 2026 (CET) {{коментар}} -Во ред е, јасни се правилата. [[User:Natasa Stardelova|Natasa Stardelova]] <small>([[User talk:Natasa Stardelova|разговор]])</small> 18:09, 22 март 2026 (CET) {{коментар}} -Во ред е, јасни се правилата и согласна сум со истите.[[User:Lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> 08:40, 24 март 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Политичари, правници и верски водачи]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:10 ч. на 22 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Политичар или државен службеник''' веројатно може да се смета за значаен ако исполнува барем еден од следниве критериуми: * ако е шеф на држава или влада (премиер), генерален гувернер, министер, член на законодавно собрание или на еквивалентна позиција на национално ниво на унитарна држава или на федерално ниво на сојузна држава; * има или извршува внатрепартиска функција на национално ниво во партија која е или била застапена во законодавното собрание на една држава: лидер на партија, член на партиски комитет, секретар на партија, претседател (или еквивалентна функција) во здружение поврзано со партијата; * има или извршува важни локални, регионални или национални задачи кои носат значителна моќ на тоа ниво (на пр. градоначалник, окружен префект) има или има раководно место во национално тело; * ако е генерален секретар или има еквивалентна висока позиција во важна меѓувладина организација; * ако има јасно соодветна моќ и влијание, или добил големо внимание од националните медиуми од неговото време (или медиуми кои биле широко транскрибирани во историски дела), дури и ако не бил на една од горенаведените официјални функции; * политичари, градоначалници, пратеници или други функционери за кои има содржина во повеќе веродостојни извори. Политичарите кои припаѓаат исклучиво на следните категории обично не се значајни ако се: * кандидати за политичка функција (со можен исклучок на особено добро објавени кандидати за важни позиции); * лице кое врши внатрепартиска функција на локално ниво; * „обични“ претставници без посебна моќ или медиумско покривање во локалните или регионалните или национални собранија; * биографијата е достапна само на страница коде мора да биде објавена, односно на мрежното место на општината или собранието или фирмата/институтот во кој работат. '''Правно лице, адвокат, судија''' е веројатно значаен ако тој или таа исполнува еден од овие критериуми: * судија во врховен суд или апелационен суд на една земја (на државно ниво или пошироко); * судија во меѓународен суд (на пример, [[Хашки трибунал]], [[Постојан арбитражен суд]], [[Меѓународен кривичен суд]], [[Европски суд за човекови права]] или [[Суд за правда на Европската Унија]]); * раководител на државен орган поврзан со судството (на пример, Државен судски совет или Државно правобранителство), Народен правобранител; * раководител на понизок суд или има друга водечка правна позиција во високата администрација; * експерт во дефинирана правна област, било како научник или како правник, и е автор на правно нефикционално дело објавено од признат издавач. '''Свештеник, духовник или еквивалентен верски водач''' во религијата кој ги исполнува следните критериуми генерално заслужува своја статија: * папа, патријарх, архиепископ, епископ или има еквивалентна позиција во нехристијанските религии; * верски службеник со значајни секуларни административни должности (на пр. колонијални службеници, итн.) кој некогаш бил важен авторитет во тоа општество; * автор на пишано дело /книга, (или неколку) објавени од етаблирани (верски и/или секуларни) издавачи; * има јасно соодветна моќ и влијание или добил големо внимание на националните медиуми, дури и ако нема еден од горенаведените наслови. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (луѓе)]] ==== Дискусија за „Политичари, правници и верски водачи“ ==== {{коментар}} - Јасни се правилата. Би сакала само да се размисли за биографии на градоначалници дали сите по дифолт се значајни, или тој дел ќе треба да го надополниме со уште некој услов? - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:38, 22 март 2026 (CET) {{коментар}} : Според мене сите градоначелници по дифолт не се значајни. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 23:54, 22 март 2026 (CET) : Исто така би додал професор на Универзитетот. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 00:03, 23 март 2026 (CET) ::За професори имавме претходно дека професори кои предаваат во основно, средно или више и високо образование, не се значајни за енциклопедија само поради таа професија. ::А за градоначалници, не знам ете, има некои што биле многу активни во својот мандат, направиле некакви промени/ подобрување на условите во општината/ нешто различно. Такви секако е добро да се вметнат во енциклопедија. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 09:48, 23 март 2026 (CET) :::Мислувам на професорите во високо образование со научни трудови. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 10:25, 23 март 2026 (CET) :::{{одговор|Виолетова}} Кои критериуми за значајност би се применувале за градоначалниците? Сите градоначалници имаат јавно достапни биографии во веродостојни извори и сите јавно објавуваат отчети во коишто наведуваат што имаат направено. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 00:19, 26 март 2026 (CET) ::::Како стои во моментов сите градоначалници се сметаат за значајни. ::::Инаку, можеби градоначалници кои не биле активни и не направиле разлика, подобрување на условите за живеење во општината за време на својот мандат, без разлика што даваат отчет (тоа е затоа што мораат) да не се енциклопедиски значајни. Сите ги знаеме или сме чуле за градоначалниците во чиј мандат општината напредувала, сигурно има и некои, можеби па ретки случаи, кога не сториле ништо значајно за време на својот мандат. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 19:42, 26 март 2026 (CET) {{коментар}} :@[[Корисник:Виолетова|Виолетова]] И јас би рекол дека се јасни. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 20:13, 23 март 2026 (CET) {{коментар}} : Јасни се правилата.За биографии на градоначалници подржувам дека не се сите значајни да имаат статија. - [[User:Lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> 08:47, 24 март 2026 (CET) {{коментар}} Според мене, многу поголем проблем е да има статија за секој пратеник во законодавниот дом отколку за секој градоначалник. Во многу земји, како што е Македонија, на избори нема отворени листи и се гласа за пратеничка листа предложена од политичка партија. Лице коешто станало пратеник затоа што се нашло на пратеничка листа и чијашто биографија за првпат јавно била објавена на мрежното место на законодавниот дом мислам дека не заслужува да има статија. Со градоначалниците е многу поразлично затоа што на избори директно се гласа за нив и нивните биографии се јавно достапни уште за време на предизборните кампањи. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 00:29, 26 март 2026 (CET) :Имаш право [[User:Kiril Simeonovski|Кире]], не се значајни од енциклопедиска гледна точка, без разлика дали ќе им најдеме биографија. Мислам дека таквите лица се опфатени со делот: ''„обични“ претставници без посебна моќ или медиумско покривање во локалните или регионалните или национални собранија.'' Ако некој влегол да биде пратеник, и ништо не слушаме за тоа лице: ниту дава изјави, ниту е јавно експонирано лице, ниту учествува во емисии, ниту излегува на говорница да зборува, освен што крева рака кога партијата ќе му наложи, нема енциклопедиско значење, или поиаку кажано по завршување на мандатот тоа лице ќе биде заборавено, грубо кажано. Има такви пратеници, а има и градоначалници што не прават нешто корисно или значајно за својата општина. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 09:35, 26 март 2026 (CET) {{коментар}} Според мене правилата се јасни и имаат смисла. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 12:46, 27 март 2026 (CET) <br> {{коментар}} Исто според мене правилата се јасни. И како што нагласи Кирил повеќето пратеници не се релеватни за Википедија, ама градоначалниците имаат поголем општествен придонес и можеби се сите доволно значајни. - [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 12:58, 27 март 2026 (CET) {{Коментар}} За исте овие: Треба личноста да има значајна општествена позиција (државна, лидерска, универзитетска). Само што е градоначалник или член на собрание, НЕ ТРЕБА ДА ИМА СТАТИИ! Ја сум за бришење на вакви статии за луѓе кои цел живот се приватни бизнисмени и само 4 години години биле градоначалник и оп статија? Зошто? Не е битен човекот за Македонија, може бил за мал број граѓани на кој бил градиначалник, но општо не е битен како и ние што сме тука. Дури ние на Википедија сме побитни од таквите особи. Истото важи и за политичари и верскки лидери. Верски лидери кои имате значајна позиција во организацијата или преродбеничка улога ок, но обични попови оџи не. Мое мислење ова. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 14:06, 27 март 2026 (CET) :Мислам дека речениците за верски водачи не споменуваат дека секој поп или оџа е значаен, ама ќе ги проверам уште еднаш. :Инаку за градоначалници кои не се значајни поради таа позиција, а кои пред и потоа биле бизнисмени, имаме наредна дискусија и за претприемачи (така се наречени) ќе ги дискутираме. Ако не е значаен ни како бизнисмен, значи не е значаен по ниедна основа да влезе во енциклопедија. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 16:54, 27 март 2026 (CET) Кои ќе биде услов за градоначалници да имаат својата статија? [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 21:01, 27 март 2026 (CET) :Дискусијата ќе заврши во недела 20:10 ч., да видиме дали ќе има и други предлози, но според мене, јас би го додала делот: :Градоначалници ќе се сметаат за значајни доколку се активни во својот мандат, направиле некакви промени и/или подобрување на условите во општината, биле медиумски активни. :- [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 22:15, 27 март 2026 (CET) {{коментар}} Ако на англиската Википедија има место за над 500 македонски фудбалери (на македонската се значително помалку), не гледам зошто градоначалниците, како и останати личности (со поддржани наводи) не заслужуваат да бидат присутни на Википедија. Мислам дека улогата на Википедија треба повеќе да биде хроничарска, а не оценувачка. На нашата Википедија ѝ недостасуваат статии, особено за Македонија, па не би требало да ставаме дополнителни услови. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 17:30, 28 март 2026 (CET) :Сосема се согласувам дека ние не сме тие кои треба да судиме. Кога е некој важен за историјата на градот, државата, секако е значаен да биде вметнат во енциклопедија, и на Википедија. :п.с. За спортистите ќе отворам да дискутираме по две недел, така ми се во план темите, и ќе треба тогаш да ги прегледаме тие критериуми. А на англиската Википедија гледам дека последниве години често се појавуваат статии кои ги прекршуваат нивните правила, а тоа е веќе тема за друг разговор. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 12:59, 29 март 2026 (CEST) {{коментар}} - Додаден е условот за значајност на политичари, градоначалници, пратеници или други функционери да има содржина во повеќе веродостојни извори, односно не се значајни доколку биографијата е достапна само на страница коде мора да биде објавена, односно на мрежното место на општината или собранието или фирмата/институтот во кој работат. ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Претприемачи, Википедијанци, измислени ликови и појави]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:00 ч. на 29 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Претприемачите''' веројатно ќе бидат значајни ако се честа тема во општите медиуми или медиумите што се занимаваат со бизнис (на пр. Економист, и слично). Извршни директори, претседатели на корпорации или одбори на компании од јавен интерес, исто така, често може да се сметаат за значајни, како и стопанственици кои имаат некаква општествена заслуга, на пример: раководат со општествено важна приватна фирма, со голем број на вработени, ланец на продавници, и слично. Некои '''уредници на Википедија''' имаат свои статија, но тоа што уредуваат на Википедија не ги прави значајни, туку енциклопедиската значајност ја стекнале според други критериуми (писатели, музичари, научници, сликари и др.). Уредниците не смеат да создаваат или да уредуваат статии за себе. За нив важат правилата споменати во другите начела и напатствија, односно важно е да се следат упатствата за [[Википедија:Биографии на живи личности|биографии на живи личности]], и да се внимава да на [[Википедија:Конфликт на интерес|конфликт на интерес]] и [[Википедија:Без свои истражувања|без свои истражувања]] '''Измислен лик''' или друг фиктивен феномен (вклучувајќи места, предмети, концепти или суштества) може да биде значаен или да има енциклопедиска вредност, доколку исполнува еден од овие критериуми: * се споменува повеќе од еднаш и има поголемо значење во добро познато дело, филм, серија, без оглед на фиктивниот свет во кој се појавува или оригиналната франшиза (не се бројат маркетиншките материјали, фандомите и фан-фикцијата); * има документирано влијание врз културата и општеството надвор од оригиналното дело; * се споменува во неколку различни дела, но не тривијално, случајно, или со исмевање. Ако ликот не ги исполнува горенаведените критериуми, треба да се провери дали неговиот опис може да се вклучи во статијата за оригиналното дело. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (луѓе)]] ==== Дискусија за „Претприемачи, Википедијанци, измислени ликови и појави“ ==== {{коментар}} - јасно е претставено -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:29, 29 март 2026 (CEST) {{коментар}} согласен. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 20:46, 29 март 2026 (CEST) {{коментар}}-Според мене е јасно. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 10:35, 1 април 2026 (CEST) {{коментар}}-Се согласувам, јасно е претставено. [[User:Natasa Stardelova|Natasa Stardelova]] <small>([[User talk:Natasa Stardelova|разговор]])</small> 10:35, 1 април 2026 (CEST) {{Коментар}} Убаво скоцкано, да се следи треба. Знаеме случаеви кога се објавувале статии за ваков тип на луѓе. Најчесто како вршење услуга од некој корисник. Таа пракса треба да се забрани и да се почитуваат овие напатствија. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 20:27, 4 април 2026 (CEST) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Спортисти]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 19:00 ч. на 5 април 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Спортистот''' е значаен: #Aко во повеќе медиуми и извори се пишува за неговите постигнувања во спортот во кој е активен, се сметаат и големи интервјуа дадени од спортистот. #Aко освоил значајна титула, или бил дел од екипен спорт во кој била освоена висока награда. #Спортските биографии мора да вклучуваат барем еден навод на извор што обезбедува значајно известување за темата. #Ако спортистот постигнал значаен државен или меѓународен рекорд или друг вид на успех. #Ако добил значајна награда, или за Македонија ја добил државната награда „8 Септември“ за остварување во спортот. '''Професионалните спортисти''' кои барем две години заработувале за живот од тој спорт, најверојатно имаат енциклопедиска значајност. Следуваат разни спортови и некои дополнителни критериуми за нив: '''Фудбал, кошарка, ракомет, одбојка''': #Оние клубови и поединци од овие спортови кои учестуваат на меѓународни натпревари и добиваат медиумско покривање, имаат енциклопедиска значајност. '''Тенис''' ако исполнува некој од следниве критериуми: #Член е на „Меѓународна тениска сала на славните“. #Се натпреварува на еден од професионалните турнири од највисоко ниво: #Гранд слем турнири ([[Отворено првенство на Австралија]], [[Отворено првенство на Франција]], првенствата на Вимблдон или [[Отворено првенство на САД]]). #Мажи: се натпреваруваат на меѓународните АТП турнеи. #Жени: се натпреваруваат на светските турнири за жени. #Има тениски рекорд признат од Меѓународна тениска федерација, Здружение на тениски професионалци или Женска тениска асоцијација. #За јуниори, потребно е да постои значителна медиумска покриеност, како и да освоиле некоја од меѓународните јуниорски титули. Ова упатство важи подеднакво и за играчите во сингл и за играчите во двојки. Значајност за спортистите кои се натпреваруваат во областа на '''[[атлетика]]та''' ако исполнуваат некои од критериумите што следат: #Завршил меѓу првите 8 во натпреварување на највисоко ниво надвор од Олимписките игри и светските првенства. Поединечните настани на овие првенства мора да содржат или неколку трки или проширени групи (на пр., Европско првенство во атлетика, или кој било од 6-те големи светски маратони), или на кое било друго големо меѓународно натпреварување на сениорско ниво. #Освоил индивидуален златен медал на Светското првенство во атлетика до 20 години или Светското првенство во атлетика до 18 години. #Да има освоено национално првенство за сениори во својата земја, со исклучок на оние кои никогаш не биле рангирани меѓу првите 60 на листата на водечки светски атлетичари на крајот од дадена календарска година. #Да има освоено елитно првенство во повеќе значајни улични трки (вклучувајќи ја и истата трка повеќе пати) или да има воспоставено историја на високо конкурентни, непобеднички настапи во многу значајни трки (најмалку 10 меѓу првите три). #Да има светски или континентален рекорд (вклучувајќи светски јуниорски рекорди, светски најдобри резултати за млади и светски рекорди во возрасни групи за мајстори) потврден или забележан од надлежното официјално тело. #Да има ознака што го сместила спортистот меѓу првите 12 во светот за таа календарска година во натпревар без штафета што се оспорува или е примен на сениорските Светски првенства или Олимписки игри, или некој друг соодветен настап. #Да има ознака без штафета наведена на листата на сениори на сите времиња на Светскиот атлетски клуб или друг соодветен список. #Да биде примен/а во Националната сала на славните на атлетските спортови или во Куќата на славните на Американскиот клуб на тркачи на друмски патеки. Значајна '''улична трка''' ако исполнува некој од следниве критериуми: #Има меѓународно елитно поле (како што е дефинирано според стандардите на Светската атлетика за таа година) од најмалку 5 различни националности. #Добива емитувано или кабелско телевизиско покривање надвор од локалниот пазар (доколку покривањето е преку интернет, страницата мора да биде независна од спортот, на пример Universal Sports). #Трката е место на исклучителни изведби или рекорди. #Редовно има повеќе од 1.000 натпреварувачи. #Се одржува на иста патека или дистанца континуирано во период од над 5 години. '''Бадминтон, велосипедизам, бокс, крикет, уметничко лизгање, скијање, голф, гимнастика, јавање коњи, хокеј на мраз, кикбокс, мешани боречки вештини, трки со мотори, пливање''': #Тимот или поединецот имаат високи меѓународни постигнувања во тој спорт, објавени во повеќе веродостојни извори. '''Тренери, капитени, судии и клубови''' (општо) веројатно е дека постои значајно медиумско покритие за нив ако ги исполнуваат следниве критериуми: #Професионално е активен како судија или тренер на тој спорт. #Ако тренирале многу значајни спортисти кои освојувале високи меѓународни награди и признанија. #Ако биле официјален главен тренер или капитен на олимписки тим за земјата. #Тренери кои вовеле значајна техника или метод на тренинг и се широко признати како основачи на новиот метод. #Клубови кои добиле големо меѓународно известување за нивните успеси и имаат резиме составено од многу успешни меѓународни натпреварувачи, или олимпијци. Ако успехот на клубот главно се должи на еден тренер, тогаш само тренерот е значаен. '''Аматерски натпревари''' немаат енциклопедиска значајност, било да станува збор за училишни или студентски натпревари. За '''спортските арени, стадионите''' и другите спортски објекти нема критериуми за претпоставена значајност, затоа се сметаат за достојни за енциклопедиска статија. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (спорт)|Спорт]] ==== Дискусија за „Спортисти“ ==== {{коментар}} - критериумите предложени овде се комбинација од англиската и хрватската Википедија за значајност. Не сум толку по спортот, ама мислам дека опфатено е сè. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 22:04, 5 април 2026 (CEST) {{коментар}} јас исто мислам. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 22:29, 5 април 2026 (CEST) {{коментар}} - Според мене напишаното е добро, но мора подобро да се расчисти прашањето за значајноста кај македонските фудбалери, кошаркари и ракометари, бидејќи тоа се најпопуларните спортови кај нас. Мислам дека е малку нелогично на други јазични Википедии да има повеќе статии за македонски спортисти од тој тип, отколку кај нас. Затоа треба да се разгледа дали треба да имаме поголем опфат за домашни спортисти. Од друга страна, за меѓународните спортисти треба јасно да се дефинираат критериуми — дали е доволен настап во прва/втора/трета лига, дали е потребна репрезентација, меѓународни натпревари, награди, итн. Вака, без конкретни правила, секогаш ќе има различни толкувања и несогласувања. Ако се постават јасни критериуми, ќе биде многу полесно и поконзистентно за сите понатаму. '''Мој заклучок:''' Треба да бидат опфатени сите македонски спортисти што настапуваат на професионално ниво, со исклучок на оние кои се активни само аматерски или се во рана фаза од кариерата; како праг може да се земе најмалку три години професионален ангажман. <br> <br> (јас само ги гледам најпопуларните спортови, па немам коментар за атлетика, хокеј и останатите спортови, така да се согласувам со напишаното дека е јасно) [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 11:21, 7 април 2026 (CEST) :Интересен факт е дека критериумите на англиската се многу ригорозни, а од друга страна таму има наши спортисти за кои ние уште немаме статија. Мислам дека тоа се должи, не е дека не заслужуваат тие спортисти да бидат и кај нас, туку никој не се позанимавал со нив за да ги создаде нивните статии. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 11:28, 7 април 2026 (CEST) {{коментар}} Делот за „аматерски натпревари“ дека не се значајни од енциклопедиска гледна точка треба да отпадне со оглед дека Олимписките игри во голем дел од 20 век биле аматерски натпревари. Исто така и [[универзијада|универзитетските игри]] се значајни настани кои се веќе дел од Википедија. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 20:23, 7 април 2026 (CEST) :Со оглед дека оваа Википедија е македонска и треба што повеќе да се опфатат личности од Македонија, би требало во неа да се опфатат и спортистите кои освоиле пласман на државни првенства, спортистите на Македонија и на градови, учесниците на олимпијади и светски првенства.[[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 20:56, 7 април 2026 (CEST) ::Универзијада е на светско ниво, веројатно под студентски и училишни натпревари се мисли на внатре во рамки на школо, факултет, (од англиската Википедија е тој дел преземен) или така нешто, моја претпоставка. Треба да се дефинира тоа подобро. ::За спортистите на Македонија што ги споменуваш, мислам дека се опфатени тие спортисти во почетниот дел, кој вели: ::*Ако спортистот постигнал значаен државен или меѓународен рекорд или друг вид на успех. ::*Ако добил значајна награда, или за Македонија ја добил државната награда „8 Септември“ за остварување во спортот. ::Ние дури и немаме статија за таа награда, треба да создадеме, а треба и некој повик да намениме да се пишува за македонскиот спорт, дека волонтерите можеби нема да се сетат сами да пополнат такви празнини. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 21:11, 7 април 2026 (CEST) {{Коментар}} Комплицирана тема, но сепак опфаќа добри напатствија. Лично сметам аматерски спортисти и спортисти кои не се дел од национални и меѓународни натрепварувања да немаат статии на Википедија. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 15:22, 9 април 2026 (CEST) {{коментар}} Се согласувам со критериумот да се пишуваат статии само доколку клубот и поединците од тој клуб учествуваат во меѓународни настани и имаат медиумска покриеност, бидејќи доколку го нема тогаш ние без малку за секој поединец во Македонија треба да имаме статија, бидејќи играл во некој клуб од екипен спорт во втора или трета општинска лига. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 20:18, 9 април 2026 (CEST) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (книги)|Книги]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:10 ч. на 12 април 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> Иако поимот „[[книга]]“ е широко дефиниран, овие критериуми не важат за следните видови публикации: [[Стрип|стрипови]]; списанија; референтни дела како што се речници, енциклопедии, атласи и алманаси; публикации специфични за музика како што се книги со упатства и нотација и либрета; прирачници за упатства; и книги за подготовка за испити. Може да се развијат специфични упатства за таквите видови книги. Дотогаш, ова упатство може да биде поучно по аналогија. Критериумите наведени подолу важат за [[Е-книга|книги во електронска форма]], како и за традиционални книги и [[манга]]. Е-книга што не ги исполнува критериумите од ова упатство е сепак значајна ако ги исполнува критериумите од упатството за значајност за содржина специфична за интернет страници. Е-книга што ги исполнува критериумите од ова начело не мора да ги исполнува критериумите од начелото за интернет содржина за да биде значајна. *Книгата се смета за значајна ако проверливо исполнува, преку сигурни извори, барем '''еден''' од следниве критериуми: # Книгата била предмет на обработка или цитирање на две или повеќе важни објавени дела што се појавуваат во извори кои се независни од самата книга. Ова може да вклучува објавени дела во сите форми, како што се статии во весници, други книги, телевизиски документарци, списоци на бестселери, и рецензии. Ова ''ги исклучува'' медиумските препечатувања на соопштенија за медиумите, или други публикации каде што авторот, неговиот издавач, агент или други самозаинтересирани страни рекламираат или зборуваат за книгата. # Книгата освоила значајна [[:Категорија:Книжевни награди|литературна награда]]. # Книгата е сметана од сигурни извори за значаен придонес во која било од науките, хуманистичките науки или уметностите, или поттикнала снимање на значаен филм, или друга уметничка форма, или пак друг важен настан, политичко или религиозно движење. # Книгата е, или била, повеќе години предмет на настава во две или повеќе училишта, колеџи, универзитети ''или'' постдипломски програми во која било одредена земја. # Авторот на книгата е толку историски значаен што кое било од пишаните дела на авторот може да се смета за значајно. Петте претходни критериуми не важат за сè уште необјавени книги. *Самоиздаваштвото, и/или објавувањето и плаќањето за објавување на книгата од страна на самиот автор, не се во корелација со значајноста. Постојат издавачи на книги кои печатат по нарачка, а сепак стои името на издавачката куќа како издавач, и за ова треба да се внимава. Постојат исклучоци, како што се „Рана наука во Оксфорд“ од [[Роберт Гинтер]] и „Тамерлан“ од [[Едгар Алан По]], но обете книги би се сметале за значајни врз основа на (на пример) критериум 1 и критериум 5 од горните општи критериуми. На многу самоиздадени книги им се доделени ISBN броеви, и може да се наведат во национална библиотека, односно може да се најдат преку пребарување на интернет, на пример, или може да се продаваат кај големи продавачи на книги преку интернет, на [[Amazon.com]], на пример. Но, тоа што книгата има ISBN број, или ја има на пребарување, посебно понудена да се купи, ништо од ова не е доказ за значајност. *Книги што '''сè уште не се објавени''' може да бидат споменати во статија за авторот или за серијалот (ако се работи за серијал), и само доколку авторот или значењето на книгата се значајни сами по себе. *Во врска со значајноста на книги кои се издадени пред повеќе од 100 години, треба да преовлада здравиот разум. За дела на Македонци, веројатноста е голема таквите книги да се енциклопедиски значајни да имаат за своја статија. За дела на автори од светот, можните основи за утврдување на значајност вклучуваат: колку широко е цитирана или споменувана во пишани извори таа книга, бројот на изданија на книгата, дали е препечатена, славата што книгата ја ужива или ја уживала во минатото, нејзиното место во историјата на литературата, нејзината вредност како историски извор и нејзината старост. *Статиите за книги не треба да бидат преопширни. Насловот на статијата за книга треба да е во превод на македонски јазик, (оригиналното име во заграда), како што би гласел насловот доколку книгата ја држиме во раце и ја читаме на македонски јазик. Иако една книга може да биде значајна, вообичаено не е препорачливо да има посебна статија за лик или појава од книгата. Постојат исклучоци, особено во случај на многу познати книги. На пример, „[[Божиќна приказна]]“ од [[Чарлс Дикенс]] може да има посебна статија за нејзиниот протагонист, [[Ебенезер Скруџ]], или серијалот [[Песна за мраз и оган]], книги по кои е снимена серијата [[Игра на тронови]], има неколку карактери кои заслужуваат посебна статија, како [[Денерис Таргариен]], [[Џејми Ланистер]], и неколку други. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (книги)]] ==== Дискусија за „Книги“ ==== {{коментар}} - Јас лично за „статии за книги што сè уште не се објавени“ би ги исклучила сите да ги нема, а другите критериуми ми се прифатливи. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:09, 12 април 2026 (CEST) {{коментар}} - Правилата се јасни и концизни, делот „статии за книги што сè уште не се објавени“ може да се исклучи, со тоа што може да бидат вклучени во статијата на авторот, доколку се работи за книги од серијал кој е сам по себе значаен, како на пример [[Песна за мраз и оган]]. - [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 13:36, 14 април 2026 (CEST) {{коментар}} - Правилата се јасни според мене од ова напишаново, иако не сум многу информиран околу оваа тема. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 21:35, 14 април 2026 (CEST) {{коментар}} Согласен. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 23:34, 14 април 2026 (CEST) {{Коментар}} Добро претставено. Не сум за непознати автори и дела, нормално. Треба да поминат низ филтрите на издаваштвото, книжевната рецензија и критика и општата прифатеност на публиката. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 15:09, 17 април 2026 (CEST) {{Коментар}} Го сменив делот за необјавените и сега гласи: Книги што '''сè уште не се објавени''' може да бидат споменати во статија за авторот или за серијалот (ако се работи за серијал), и само доколку авторот или значењето на книгата се значајни сами по себе. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 16:14, 18 април 2026 (CEST) {{Коментар}} Убаво е што се покренува дискусијава, вака е појасно за сите. Критериумите се јасни и децидни. Искрено мислам, некои статии кога се додаваат, како на пр. за ликови од книги, придонесуваат за збогатување на енциклопедијата и се поврзуваат со другата главна статија за дело или автор, давајќи на тој начин можност за читателот да навигира низ енциклопедијата со поголема леснотија. - [[User:Natasa Stardelova|Natasa Stardelova]] <small>([[User talk:Natasa Stardelova|разговор]])</small> ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (музика)|Музика]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 19:30 ч. на 19 април 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Музичарите или ансамблите''' (овде се вклучени и бендови, пејачи, рапери, оркестри, диџеи, музички театарски групи, инструменталисти, хорови, итн.) може да бидат значајни ако исполнуваат барем еден од следниве критериуми. #Бил предмет на повеќе, нетривијални, објавени дела што се појавуваат во извори кои се веродостојни, не се самообјавени и се независни од самиот музичар или ансамбл. :Овој критериум вклучува објавени дела во сите форми, како што се статии и големи интервјуа дадени во весници, книги, списанија, онлајн верзии на печатени медиуми и телевизиски документарци, освен соопштенија за медиумите, и слични рекламни и други публикации каде што музичарот или ансамблот зборуваат за себе и се рекламираат, како и статии во училишен или универзитетски весник (или слично). #Имал сингл или албум на националната музичка листа на која било земја. #Има златна, сребрена или платинеста плоча (или друг вид на носач на звук) сертифицирана во најмалку една земја. #Има добиено сериозно известување во независни доверливи извори за меѓународна концертна турнеја или национална концертна турнеја во најмалку една суверена земја. Под турнеја се подразбира настап во најмалку 6 градови. #Има издадено два или повеќе албуми за голема издавачка куќа или за една од поважните независни куќи, односно независна куќа која постои барем неколку години, и која веќе издала носачи на звук на изведувачи, кои се значајни. #Не треба да се создаваат статии за група која по ништо друго не е значајна освен затоа што еден период член бил музичар кој станал значаен подоцна сам по себе или како член на значајна група. Ова треба да се прилагоди соодветно на музичкиот жанр: на пример, изведување на две главни улоги во големи оперски куќи. Забележете дека овој критериум треба да се толкува со претпазливост, бидејќи имало случаи каде што овој критериум бил цитиран на кружен начин за да се создаде самоостварувачка јамка на значајност: на пр., музичар кој бил „значаен“ само затоа што бил во два бенда, од кои едниот или двата бенда биле „значајни“ само затоа што овој музичар бил во нив. #Станал најистакнат претставник на значаен стил или локална урбана сцена. Имајте предвид овде дека предметот мора да ги исполнува сите вообичаени стандарди на Википедија, вклучително и [[Википедија:Проверливост|проверливоста]]. #Добитник е на музичка награда, како што се музичките награди: [[Греми]], [[Џуно (награда)|Џуно]] или [[Меркјури (награда)|Меркјури]], или на пример во Македонија награда на [[Макфест]], итн. #Победил на големо, значајно музичко натпреварување. #Изведувал музика за значајно медиумско дело, како што е лајтмотив за програма на голема телевизиска мрежа, или за значаен филм. (Но, ако ова е единственото тврдење за значајност, веројатно е посоодветно само да се спомене во главната статија и да се пренасочи кон таа страница.) #Делото било на програма на национално ниво од страна на голема радио или музичка телевизиска мрежа. #Музичарот бил тема на получасовна или подолга програма на радио или телевизиска мрежа со национална покриеност. '''Поединечни членови, изведувачи на ријалити на телевизија''': #Членовите на значајни бендови се пренасочуваат кон статијата за бендот, не се создаваат поединечни статии за нив, освен ако не покажале дека самите се индивидуално значајни. #Пејачите и музичарите кои се значајни само по учеството во телевизиска серија со ријалити може да бидат пренасочени кон статија за серијата, сè додека не покажат дека се независно значајни. За '''композитори, автори, либретисти или текстописци''': #Лицето било предмет на повеќе независни објавени дела чиј извор е независен од лицето, и е сигурен и веродостоен. :Овој праг вклучува објавени дела од сите форми, како што се статии во весници, книги, статии во списанија и телевизиски документарци, со исклучок на следново: ::Автобиографии, медиумски соопштенија и реклами за лицето. ::Дела што се состојат исклучиво од тривијални содржини, како што е минливо споменување на лицето во дискусија за друга тема, или едноставно вклучување во едноставни списоци на автори на корици, белешки, фусноти, итн. #На лицето му се припишува пишувањето или соавторство во пишувањето на кој било текст или музика, односно музичко или театарско дело (вклучувајќи мјузикл, опера, и слично) за музичар или ансамбл или театар што се квалификува како значаен според претходните критериуми, за значаен театар или бил ангажиран од музичар или ансамбл што се квалификува како значаен според претходните критериуми. #Неговите дела се користени во подоцнежна композиција од автор, композитор или текстописец кој ги исполнува горенаведените критериуми. #Напишал песна или композиција која победила (или во некои случаи освоила прво или второ место) на водечки музички натпревар кој не е експлицитно воспоставен како настан за откривање таленти или за „нова надеж“. #Се појавува со разумна должина во стандардни референтни дела за неговиот жанр. ''Доколку е можно, композиторите или текстописците со недоволно проверлив материјал за да се оправда важноста за постоење на нивна посебна статија, треба да се спојат во статијата за нивното дело, доколку делото е многу познато и важно. Кога композиторот или текстописецот е познат по повеќе дела, таквото спојување можеби нема да биде можно.'' За '''композитори и изведувачи надвор од медиумското покривање''', критериуми за значајност се ако лицето: #Во сигурни извори е цитирано како влијателно во стилот, техниката, репертоарот или предавањето на одреден вид музика. #Воспоставило традиција или школа на одреден жанр. #Компонирало значителен број мелодии, аранжмани или стандарди што се користат во значаен жанр или традиција или школа во рамките на значаен жанр. #Често е опфатено во публикации посветени на значајна субкултура. За '''албуми, синглови и песни''': *Иако ова упатство е донекаде контроверзно, општиот консензус за значењето на албумите е дека ако музичарот или бендот што ги снимил се смета за значаен, тогаш нивните албуми се исто така доволно значајни за да имаат посебни статии на Википедија. Сепак, албумот не мора да биде од значаен изведувач или ансамбл за да заслужува самостојна статија, само доколку ги исполнува општите упатства за значајност. Статиите за албуми кои немаат доволно текст, односно во најголем дел содржината е списокот на песни, посоодветно е да се спои во главната статија на изведувачот или статијата за дискографија на изведувачот, наместо да постои како посебна статија за албум. *Песните и сингловите се веројатно значајни ако добиле значително внимание како тема на повеќе, нетривијални објавени дела чии извори се независни од изведувачот и издавачката куќа. Ова ги вклучува објавените дела во сите форми, како што се статии во весници, книги, телевизиски документарци или рецензии, освен медиумските соопштенија за медиумите или други публикации каде што изведувачот, неговата издавачка куќа, агент или други самозаинтересирани страни го рекламираат или зборуваат за делото. *Песна што ги исполнува критериумите за значајност не значи дека нужно ќе се третира како посебна, самостојна страница, а прашањето дали да се создадат самостојни страници за поединечни значајни песни е предмет на уредничка проценка. Оваа одлука секогаш треба да се основа врз специфични размислувања за тоа како темата да се направи разбирлива. Понекогаш, значајните песни можат подобро да се опфатат како дел од поголема статија, каде што може да има поцелосен контекст што би се изгубил ако песната има своја посебна статија. Освен значајноста, самостојна статија за песна може да постои само ако има доволно материјал за да се оправда разумно детална статија. Ако за статија за песна нема доволно текст, односно ако остане никулец, треба да се спои со статии кои постојат за изведувачот или за албумот. '''Концерти и турнеи''': *Концертните турнеи се веројатно значајни ако добиле значително известување во повеќе независни и сигурни извори. Таквата медиумска покриеност може да покаже значајност во однос на уметничкиот пристап, финансискиот успех, односот со публиката или други слични термини. Изворите што само утврдуваат дека се случила турнеја не се доволни за да укажат на значајност. Турнеите за кои не се пишува во секундарни извори, треба да бидат опфатени во дел на страницата на уметникот, наместо да се создаде посебна статија за таков настап. Турнеја што ги исполнува стандардите за значајност не ги прави сите турнеи поврзани со тој уметник значајни. „[[Bad (1988)]]“ на [[Мајкл Џексон]] е пример за значајна концертна турнеја. '''Статии кои не ги задоволуваат критериумите''': *Википедија не треба да има посебна статија за личност, бенд или музичко дело што не ги исполнува критериумите, ниту на ова упатство, ниту на општото упатство за значајност, ниту за која било тема, и покрај тоа што можеби исполнува некои од правилата опишани погоре, за кои уредниците на крајот не можат да пронајдат независни извори што даваат детални информации за темата. Цел на Википедија не е да се создаваат никулци, односно мали статии за кои знаеме дека никогаш не можат да се прошират, ниту статии засновани првенствено врз она што субјектите го кажуваат за себе. '''Именување и должина на статиите за музика и музичари''': *За албуми и песни на странски автори за кои може да има посебна статија затоа што се значајни, се препорачува името на статијата да биде во оригинал и внатре во првата реченица да стои изговорот на насловот и/или превод. *За музички групи се препорачува името на статијата да биде кирилица како што се изговара, на пример [[Битлси]], [[Ролинг стоунс]], и во првата реченица да се запише оригиналното име на музичката група. *Се препорачува должината на статиите за музика да не биде попоплнета само со список на видеа или песни. Доколку списокот е долг, се препорачува да се скрати само на најзначајните, односно да се направи избор на песните. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (музика)]] ==== Дискусија за „музика“ ==== {{коментар}} - Јас се согласувам со критериумите. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 19:30, 19 април 2026 (CEST) {{Коментар}} опфаќа во глобала се. Јас лично сум за пишување оригинал на имиња на песни и групи/ уметнички имиња со македонски изговор во воведот на статијата. Иако ова се коси со правописот, сепак е некако безвезе на пример „Ин д клаб“, а многу подобро е „In the Club“, на пример. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 16:00, 22 април 2026 (CEST) {{коментар}} Согласен кон условите. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 19:49, 22 април 2026 (CEST) {{коментар}} - Се согласувам со горенаведеното. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 08:39, 23 април 2026 (CEST) {{коментар}} - Се согласувам со критериумите. - [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 14:57, 24 април 2026 (CEST) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> === [[Википедија:Значајност (филмови)|Филмови]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 19:00 ч. на 26 април 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> Покрај општите критериуми за значајност, ова се '''дополнителни критериуми''' кои се однесуваат на филмови: *Изворот треба да биде независен, што значи дека режисерот, издавачите на филмот, глумците, да не се директно поврзани со написот. Не се независни извори оние кои го вклучуваат студиото или компаниите што работат со него на продукцијата и објавувањето, ниту соопштенија за медиумите, и слични рекламни и други публикации, како што се: резимеа на заплетот без критички коментар, или списоци во филмски водичи. Видовите извори што се сметаат за независни се оние што пишувале за филмот, како што се периодичните списанија, и книги во кои се анализира или се споменува филмот. *Филмот бил широко дистрибуиран и добил рецензии во две или повеќе публикации кои се независни. *Филмот е историски значаен, што се потврдува со еден или повеќе од следниве фактори: :Објавување на најмалку две независни статии, по најмалку пет години од првото прикажување на филмот. :Филмот бил прогласен за значаен според широка анкета на филмски критичари, академици или филмски професионалци, кога таква анкета била спроведена најмалку пет години по објавувањето на филмот. :Филмот бил повторно комерцијално издаден или прикажан на фестивал, најмалку пет години по првичното објавување. :Филмот бил прикажан како дел од документарец, програма или ретроспектива за историјата на киното. *Филмот добил голема награда за извонредност во некој аспект од филмското творештво. Сепак да се внимава на следново: наградите од филмските фестивали обично бараат многу повеќе внимание и преглед, бидејќи овој вид награди е многу повеќе подложен на злоупотреба и манипулација. *Филмот бил избран за чувување во национален архив. *Филмот се изучува како предмет на акредитиран универзитет или колеџ со значајна филмска програма. *Филмот претставува уникатно достигнување во кинематографијата, или е пресвртница во развојот на филмската уметност или значително придонесува за развојот на националната кинематографија. *Во филмот учествува (како глумец, режисер, продуцент) позната или значајна личност за која филмот е голем дел од нивната кариера. *Филмот бил успешно дистрибуиран домашно во земја која не е позната како земја што произведува филмови. Во ваков случај треба да се утврди дека станува збор за филм кој е значаен по нешто повеќе од самото производтсво. *Филмови кои се снимаат или се во план најавени да се снимат може да се споменат во статијата на значаен глумец, продуцент или режисер, само ако имаат доволно најави во независни извори. '''Статиите за филмски ликови''' треба да ги следат препораките за значајност пред да бидат создадени. Доколку филмскиот лик е адаптиран од друг медиум или дело, од книга, на пример, а за оригиналниот лик веќе има статија, не треба да се создава нова статија за филмскиот лик. Ве молиме имајте предвид дека едноставното исполнување на критериумите не значи автоматски дека филмскиот лик треба да има своја статија. '''Именување и должина на статиите за филмови''': *За филмови се препорачува насловот на статијата да е во превод на македонски јазик, (оригиналното име во заграда), како што би гласел насловот доколку филмот се прикажува во кино или на телевизија. *Се препорачува должината на статиите за филмови да не биде попоплнета само со список на ликовите. Доколку списокот е долг, се препорачува да се скрати само на најзначајните, односно да се направи избор на ликовите. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (филмови)]] ==== Дискусија за „филмови“ ==== * {{коментар}} - Во ред се - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:26, 26 април 2026 (CEST) * {{коментар}} - Се согласувам - [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 09:42, 28 април 2026 (CEST) * {{коментар}} - Се согласувам со поставените критериуми. - [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 12:49, 29 април 2026 (CEST) * {{коментар}} Немам што да додадам, добро е. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 11:03, 30 април 2026 (CEST) * {{Коментар}} ОК е се. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 11:17, 30 април 2026 (CEST) * {{коментар}} Согласен. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 12:02, 3 мај 2026 (CEST) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> === [[Википедија:Категории, списоци и прегледнички кутии|Категории, списоци и прегледнички кутии]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 21:20 ч. на 3 maj 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> Ова е последна и голема тема, која е разделена на четири статии. Со цел да не се натрупа овде со текст, ќе извадам делови од сите четири: '''Категории:''' *НЕ создавајте категорија ако во неа треба да има помалку од пет статии. *НЕ создавајте бесмислени категории. *НЕ смее категоријата да е категоризирана со истото име, односно да припаѓа самата на себе. *Категоријата е веројатно несоодветна ако одговорот на следниве прашања е „не“: ::Дали е можно да се напишат неколку пасуси или повеќе за темата на категоријата, објаснувајќи ја? ::Ако се движите до статијата во категоријата, дали ќе биде очигледно зошто е таму? Дали темата на категоријата е истакнато дискутирана во статијата? *Статијата често ќе биде категоризирана во неколку категории. Сепак, треба да бидете внимателни при категоризирањето — категориите стануваат помалку ефикасни колку повеќе од нив има во дадена статија. '''Списоци:''' *„Список на ...“ се енциклопедиски страници што се состојат од воведен дел проследен со список, евентуално подреден во потсекции. Ставките на овие списоци може да вклучуваат врски до специфични статии или други информации, и мора да бидат поткрепени со наводи како и секоја статија. *„Вградените списоци“ се списоци што се користат во статиите и ја надополнуваат содржината на статијата. Тие се вклучени во самиот текст или се додаваат во форма на табела, на пример. *Некои теми се толку широки што списокот би бил неконтролирано долг и ефикасно неодржлив. '''Прегледнички кутии / предлошки:''' *Прегледничките кутии генерално се претставени во еден од двата формати: ::Хоризонтални, поставени на дното од статиите, односно кутии за навигација ::Вертикални, често сместени во горниот десен агол од статиите, односно странични ленти или инфокутии. *Прегледничките кутии што се наоѓаат во горниот десен агол на статиите (понекогаш наречени „странична лента“ или „дел од серија“) треба да се третираат со посебно внимание, бидејќи се толку видливо прикажани за читателите. Повеќе на линковите: [[Википедија:Категории, списоци и прегледнички кутии]], [[Википедија:Категоризација]], [[Википедија:Списоци]], [[Википедија:Прегледнички предлошки]] ==== Дискусија за „категории, списоци и прегледнички кутии“ ==== * {{коментар}} - Јасно е, главно и до сега сме работеле по овие напатствија. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 21:37, 3 мај 2026 (CEST) * {{коментар}} - Се сложувам со наведените критериуми. - [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 13:02, 5 мај 2026 (CEST) * {{коментар}} - Се сложувам. - [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 13:23, 7 мај 2026 (CEST) * {{коментар}} Согласен. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 15:16, 7 мај 2026 (CEST) *{{Коментар}} Јасно и прецизно.-<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 21:38, 10 мај 2026 (CEST) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> == Придавка од „Карнија“ == Денешна тема на уредувачкиот ден e „Венци на Јужните Варовнички Алпи“ во која спаѓаат и „Карнските Алпи“ односно „Карниските Алпи“. Со оглед дека основата на зборот е покраината „Карнија“ правејќи напоредна споредба со Калифорнија (единствен топоним кој завршува на „рнија“ како Карнија), придавката треба да е „карниски“ која е полесно изговорлива на македонски јазик. Во македонските речници го нема топонимот Карнија и следствено ни придаваката произлезена од него. Доколку мнозинството се сложува соодветно би ја променил оваа придавка. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 17:24, 19 февруари 2026 (CET) :И мене ми се чини дека карниски е точно, споредено со Калифорнија и калифорниски. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 17:55, 19 февруари 2026 (CET) :Се согласувам и јас. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 14:37, 20 февруари 2026 (CET) ::@[[Корисник:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]]@[[Корисник:Виолетова|Виолетова]]@[[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] Интересен случај, бидејќи покраината е всушност на македонски Корушка, но дури и словенечката Википедија користи Карнијске Алпе, така што се согласувам да бидат Карниски Алпи. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 19:13, 23 февруари 2026 (CET) :::Променето. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 21:11, 23 февруари 2026 (CET) == Турски имиња за селата во Егејска Македонија == Зошто се употребуват турски називи за поранешни турски села во Егејска Македонија? Тоа не се македонски називи ниту македонски села (сегашни или поранешни). Јас мислувам дека нема потреба да се дава предноста на турски називи, каде тоа не су повеќе турски села. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 14:23, 22 февруари 2026 (CET) :Здраво. Дали може да ни посочите за кои села поточно станува збор? На пример, Дедели нема друго име освен ова име кое потекнува од турскиот јазик, каде и живееле Турци. Поздрав--<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 09:50, 23 февруари 2026 (CET) ::Станува збор за селата во на пример Кожанско и Кајларско - [[Кожани (општина)]] или [[Еордеја (општина)]]. Тука нема потреба за турски називи. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 17:44, 23 февруари 2026 (CET) :::@[[Корисник:Marco Mitrovich|Marco Mitrovich]] Како во Македонија, така и во егејскиот дел, топонимите ние не ги менуваме, особено што имињата кои ги споменуваш се присутни и во литературата (изворите). --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 19:07, 23 февруари 2026 (CET) :Како сакате, ама давањето предноста на стари турски топоними во однос на грчките сегашни каде живеат Грци а не Турци е грешка. И во турскиот дел на Тракија многи грчки топоними се заменети со турски. Јас мислувам дека треба си гледаме нашите македонски топоними, а не да даваме предноста на стари турски топоними во однос на сегашните грчки. На пример [[Бахче Ловаси]] во место на Кипари. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 10:49, 24 февруари 2026 (CET) == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|разговор]])</bdi> 12:15, 19 март 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Johannes Richter (WMDE)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities == Hi everyone, '''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts. You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process. We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start. * ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December). * ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF. Join our online Q&A session to learn more (same content, two options to join): * 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 1|register here]]) * 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 2|register here]]) More info & contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]''' --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 13:21, 31 март 2026 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:TRistovski-CEEhub@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=29670168 --> == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Пораката ја испрати Корисник:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 19:11, 3 април 2026 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:ZI Jony@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Facundo Jainikoski == Има ли некој врски во ФФМ да проверува дали е овој аргентинскиот фудбалер со македонско потекло? [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 17:13, 5 април 2026 (CEST) :~Кој знае и ФФМ дали имаат информација за неговото потекло, дека момчето е во Аргентина родено. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 22:14, 5 април 2026 (CEST) :Мене многу ми личи на финско презиме. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 22:46, 5 април 2026 (CEST) == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 02:58, 26 април 2026 (CEST) </bdi> <!-- Пораката ја испрати Корисник:Codename Noreste@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == Call for Community Candidates – Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026 == ''Please help us and your community by translating this announcement into your language!'' Dear all, The [[Meta:Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026]] is currently underway. There are 4 seats allocated to community representatives. Community members are invited to nominate themselves as candidates for these seats. These positions will be filled through a vote by the CEE community. '''Eligibility criteria:''' * Candidates must be [[Meta:Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026/Eligibility|eligible voters]]: ** Have a Wikimedia account created before 18 December 2025 ** Have at least 300 edits between 18 December 2025 and 18 June 2026 ** Must not have been blocked between 18 March 2026 and 18 June 2026 * Must have participated in at least 2 of the last 3 [[Meta:Wikimedia CEE Hub/CEE Hub Status Meeting|CEE Hub Advisory Group meetings]] You can check your eligibility using the following tool: https://cee-sc-election.toolforge.org/ '''How to proceed:''' Candidates may nominate themselves or be nominated by others. If nominated by others, the candidate must explicitly accept the nomination before 18 June 2026. The candidate should create their nomination page and submit their candidacy [[Meta:Wikimedia_CEE_Hub_Steering_Committee_Election_2026/Nominations|here]]: Please also inform your communities about the election and encourage participation. Best regards,   Electoral Commission of Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026 --[[Meta:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[Meta:User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 12:00, 30 април 2026 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:MHeidarzadeh-CEEhub@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=30401522 --> == Aed == Jhon [[Специјална:Придонеси/&#126;2026-26915-04|&#126;2026-26915-04]] ([[Разговор со корисник:&#126;2026-26915-04|разговор]]) 05:55, 4 мај 2026 (CEST) == Wiki Loves Eurovision 2026 == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Wiki Loves Eurovision edit-a-thon logo 2026.svg|right|250px]] Hello everyone! You are invited to participate in the "[[meta:Wiki Loves Eurovision 2026|Wiki Loves Eurovision]]" article writing contest, where our goal is to create new Eurovision-related articles in the CEE-language Wikipedia editions and improve existing ones. The contest will take place from May 10 to June 10, 2026, and prizes are available: * 1st prize: a voucher worth €60 * 2nd prize: a voucher worth €50 * 3rd prize: a voucher worth €40 * 4th–10th prize: a voucher worth €30 To participate in the contest and learn more, please visit [[meta:Wiki Loves Eurovision 2026|this link]]. --[[User:MHeidarzadeh-CEEhub|MHeidarzadeh-CEEhub]] ([[User talk:MHeidarzadeh-CEEhub|talk]]) 14:00, 16 May 2026 (UTC) </div> <!-- Пораката ја испрати Корисник:MHeidarzadeh-CEEhub@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=30401522 --> == Поврзување на статија == Здраво. Ја креирав статијата [[16:9 (ТВ формат)]], но Wikidata ми јавува грешка за заштита и дозволи кога пробувам да ја поврзам со англиската верзија (16:9 aspect ratio). Изгледа има некој конфликт со стари меѓујазични врски. Ве молам некој од администраторите да ја поврзе рачно. [[User:Ajta|Ajta]] <small>([[User talk:Ajta|разговор]])</small> 01:05, 27 мај 2026 (CEST) :Ја поврзав без проблем. Мене не ми пријави конфликти. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 01:38, 27 мај 2026 (CEST) == Гласајте сега на изборите за U4C 2026 == <section begin="announcement-content" /> Ги замолуваме лицата со право на глас да гласаат на изборите за [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Координативен комитет за Универзалниот правилник на однесување]] 2026 (U4C 2026). Повеќе информации со проверка на подобноста, процесот на гласање, информации за кандидатите и врска до гласањето ќе најдете на [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|информативната страница на Мета]]. Гласањето завршува на 2 јуни 2026 во [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 ч. UTC]. Би ве замолиле да гласаме ако сметката ви е подобна. Исходот ќе биде познат до 14 јуни 2026 г. -- Во соработка со U4C,<section end="announcement-content" /> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 19:14, 27 мај 2026 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Keegan (WMF)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> m6uhhmcfz6hvgsz3dznmwmpjjalhtfc 5577121 5577119 2026-06-14T21:35:11Z Отповикана преработката [[Special:Diff/5577119|5577119]] на [[Special:Contributions/NDG|NDG]] ([[User talk:NDG|разговор]]) 5577121 wikitext text/x-wiki 5577127 5577121 2026-06-14T21:44:22Z NDG 125700 Отповикано уредување на [[Special:Contributions/НИМЧА ЛОПОВ 0658733454|НИМЧА ЛОПОВ 0658733454]] ([[User talk:НИМЧА ЛОПОВ 0658733454|разговор]]), враќајќи на последната преработка на [[User:NDG|NDG]] 5565698 wikitext text/x-wiki <!---------------------------------------------------------------------------------> <!-------Вам ви благодари помошниот тим на Википедија (pro's making woners)------> <!---------------------------------------------------------------------------------> {{Селска чешма}}<br /> __NEWSECTIONLINK__ <div id="содржина"> __TOC__ <div id="дискусии"> [[Категорија:Википедија:Селска чешма| ]] [[Категорија:Википедија:Заедница|Селска чешма]] == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 20:45, 16 јануари 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:ZI Jony@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 14:21, 18 јануари 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Tiven2240@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == Годишна оценка на Упатствата за спроведување на Универзалниот правилник на однесување (УПнО) == <section begin="announcement-content" /> Ве известувам дека започна периодот на годишна оценка на Упатствата за спроведување на Универзалниот правилник на однесување. Можете да давате предлози за промени до 9 февруари 2026&nbsp;г. Ова е првиот од неколкуте чекори на годишната проценја. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Прочитајте повеќе за ова и учествувајте во разговор на страницата на УПнО на Мета]]. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Координативната комисија на Универзалниот правилник на однесување]] (U4C) е глобална група посветена на правично и доследно спроведување на УПнО. Оваа годишна проценка е планирана и спроведена од U4C. За повеќе информации за должностите на U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|погледајте ја нејзината повелба]]. Споделете ги овие информации со други членови на вашата заедница кајшто е соодветно. -- Во соработка со U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|разговор]])<section end="announcement-content" /> 22:01, 19 јануари 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Keegan (WMF)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Начела и напатствија на Википедија == Почитувани уредници, ja отворам оваа дискусија во согласност со [[ВП:ГЛАСННН]]. Во продолжение секоја недела ќе биде отворена по една тема за која треба да ги одредиме насоките на значајност за нашата Википедија, и на која прво добро е да се дискутира, а потоа можеби и да се гласа. При оформувањето на статиите за начела и напаствија, како и за значајност, во врска со луѓе, настани и друго, земени се предвид неколку јазични Википедии, како англиската, српската и хрватската. Да нагласам дека Википедија на англиски јазик има построги правила од другите јазични Википедии, претпоставувам затоа што се смета за светска енциклопедија, и некои теми кои се важни локално во земјите, на англиската не сметаат дека треба да ги има. Сепак и таму има исклучоци. Исто така, добро е да се нагласи и да се има на ум дека дел од овие службени страници се создавани пред 20 години, и можно е да има потреба од нивно прегледување и дополнување. === [[Википедија:Што не е Википедија]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 19:40 ч. на 8 февруари 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span> Да започнеме со [[Википедија:Што не е Википедија|што не е Википедија]]. Википедија не е хартиена енциклопедија, не е речник, не е трибина, ниту пак говорница од било кој вид, не е ни разговорен форум или средство за пропаганда и рекламирање. Википедија не е збирка на надворешни врски, галерии на слики или медиуми. Википедија на македонски јазик не е национална енциклопедија на Македонците. Википедија не е услужник на бесплатно вдомување или мрежен простор, не е експеримент за демократија или каков било друг политички систем. Нејзиниот основен метод на одлучување на консензус е преку уредување и дискусија, не преку постојано гласање. Повеќе на секоја од ставките има на линкот [[Википедија:Што не е Википедија|што не е Википедија]]. ==== Дискусија за „Што не е Википедија“ ==== {{коментар}} Според мене, треба да имаме слобода да бришеме кориснички страници на Википедијанци на кои корисникот си пишува реклама за себе и она што го работи. Налетувам на такви, скоро имаше некој масер се рекламира на корисничката страница. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 19:42, 8 февруари 2026 (CET) :{{коментар}}Според мене, секаков вид на рекмалација директна или индиректна мора одма да се отстранува без никаква дебата или дискусија. Без разлика дали е на корисничка страница, подобрување во статија, новосоздадена страница и останато. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 20:01, 8 февруари 2026 (CET) :Па некако оваа страница има опфатено доволно, јас немам забелешки или некакви сугестии што да се наведе дополнително. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 16:27, 9 февруари 2026 (CET) :Исто и јас. :) [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 20:53, 9 февруари 2026 (CET) {{коментар}}Се согласувам дека секаков вид на рекмалација директна или индиректна треба да се отстранува без никаква дискусија.[[User:Lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> :{{Коментар}} Вака. Малку пристапот да е подиректен и поконкретен. На пример глеам се дискутира за тоа Што не е википедија? Значи мој предлог е за ова, и за сите идни дискусии, да се преземе англиската верзија на напатствијата, да се видат од сите нас и да се даде коментар кои поттпочки од англиското напатствије би го трганеле или замениле со друго. Ова го зборам од проста причина што англиските напатствија се едни од најелаборираните, па дури и претерано детализирани, ние можеме да ги земем само општите начела. Во овој случај ок си е се. Се сложувам со напишаното за тоа што не е Википедија, ако имам некој поконкретен дел за додавање, ќе пишам тука. Следните да бидат со поконкретни забелешки што се прифаќа, а што не на нашата Википедија. Во однос на кориснички страници, ние сме бришеле и порано само вулгарности. Рекламирање не би требало да е проблем, според мене. Пропагираме сите ние на нашите кориснички страници. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 18:50, 15 февруари 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (настани)]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:30 ч. на 15 февруари 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span> Многу настани добиваат покриеност во вестите, а сепак не се од историска или трајна важност. Настан може да биде доволно интересен за новинарите и уредниците на вестите, но тоа не секогаш е доволно значајно за да има статија на Википедија. При оценувањето на настанот, уредниците треба да оценат различни аспекти на настанот и покриеноста: влијанието, длабочината, времетраењето, географскиот опсег, разновидноста и веродостојноста на покривањето, како и дали покривањето е рутинско. ;Трајни ефекти Настанот што е преседан или катализатор за нешто друго од трајно значење, најверојатно ќе биде значаен. На пример, во САД, убиството на детето Адам Волш на крајот довело до донесување на Закон за заштита и безбедност на децата, наречен Закон Адам Волш. Овој настан се смета за значаен. Настаните кои имаат трајно дејство од историско значење веројатно ќе бидат знајачни. Ова вклучува, на пример, природни катастрофи после кои останува широко распространето уништување, а обновата на уништеното може да доведе до смена на населението, и можно е да влијае врз изборите. Помал земјотрес или бура со мало или никакво влијание врз човечката популација веројатно не е значаен за да има статија на Википедија. ;Географски опсег Значајните настани обично имаат значително влијание врз широк регион, домен или широко распространета општествена група. Настанот кој влијае врз локално подрачје и го известуваат само медиумите во блискиот регион веројатно нема да биде значаен. ;Длабочина на покриеност Еден настан мора да добие голема или длабинска покриеност за да биде значаен. Длабочина на покривање вклучува анализа што ги става настаните во контекст, како што често се среќава во книгите, долгометражни написи во големите списанија за вести или на ТВ. ;Времетраење на покриеноста Значајните настани обично добиваат медиумска покриеност која е во подолг временски период. Времетраењето на известувањето по медиуми е силен показател за тоа дали некој настан има минливо или трајно значење. Тоа што некој настан се случил неодамна сам по себе не го прави незначаен. ;Разновидност на извори Се очекува значајна национална или меѓународна медиумска покриеност за некој настан да биде забележлив. Известувањето со широк опсег има тенденција да укаже на значајност, освен кога медиумите препишуваат и преобјавуваат исти вести едни од други. ;Рутинско покривање Според политиката на Википедија дека не е весник, рутинското покривање на вести за работи како што се објави не се доволна основа за статија. Рутинските настани, како што се спортски натпревари, филмски премиери, прес-конференции итн., може подобро да се опфатат како дел од друга статија, ако воопшто се значајни. Медиумски објави за настани кои се вообичаени, секојдневни, или се обични предмети што не се истакнуваат — веројатно не се значјани за да имаат своја статија на енциклопедија. ;Сензационализам Таблоид или жолтото новинарство како што се нарекува, обично се смета за лоша основа за статија во енциклопедија, поради недостатокот на проверка на фактите својствени за сензационалистичко известување и објавување на скандали. Википедија не е место за скандали или озборувања. ;Кривични дела Написите за криминални дејствија, особено оние што спаѓаат во категоријата „вонредни вести“, често се предмет на дискусии за бришење. ;Луѓе значајни за само еден настан Луѓето познати само во врска со еден настан генерално не треба да имаат статија напишана за нив. Ако настанот е многу значаен, тогаш наместо тоа, обично треба да се напише статија за настанот. ;Идни настани Поединечните закажани или очекувани идни настани треба да бидат вклучени само ако настанот е значаен, и речиси сигурно ќе се одржи. Датумите не се дефинитивни додека настанот навистина не се случи, бидејќи дури и значајните настани може да бидат откажани или одложени во последен момент поради голем инцидент (ваков случај на одложување беше во текот на пандемијата). Меѓу идните настани кои се соодветни за да се отвори за нив страница пред време спаѓаат: избори, Олимписки игри, Евровизија, европски и светски првенства. ;Алтернативи за бришење Ако значајноста на настанот е доведена во прашање, но тој е првенствено поврзан со одредена личност, компанија или организација или текстот може да биде дел од друга статија со поширока тема, тогаш треба да се употреби спојувањето на содржините. Сепак, треба да се внимава на настанот да не му се даде непотребна тежина. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (настани)|Значајност на настаните]]. ==== Дискусија за „Настани“ ==== {{коментар}} Според мене, овој дел добро ги покрива сите можни ситуации поврзани со настаните. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:32, 15 февруари 2026 (CET)<br> {{коментар}} Сметам дека аргументите се добро образложени и се согласувам со нив. - [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 11:07, 18 февруари 2026 (CET) <br> {{коментар}} Се солгасувам со горенаведените коментари. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 11:30, 18 февруари 2026 (CET) <br> {{коментар}} Добри се предлозите и правилата наведени во посебната страница, немам дополнителни коментари. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 20:11, 18 февруари 2026 (CET)<br> {{коментар}} Овој дел е усогласен со соодветниот дел на другите јазици и јасен за оние што го читаат. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 17:14, 19 февруари 2026 (CET) {{коментар}} Исто и јас се согласувам со коментари на колегите. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 17:03, 21 февруари 2026 (CET) {{коментар}} Добро се образложени аргументите и се согласувам со нив.[[User:Lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Автобиографија]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:50 ч. на 22 февруари 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span> *Пишувањето автобиографии е обесхрабрено, бидејќи е тешко да се напише неутрална, проверлива автобиографија, а има и многу замки. *Автобиографијата често е пристрасна, и обично напишано е само позитивното за личноста. *Автобиографиите се често непроверливи. Ако единствениот извор за одреден факт за вас сте вие самите, читателите не можат да го потврдат тоа. *Автобиографиите можат да содржат оригинално истражување. Луѓето често вклучуваат информации во автобиографии кои никогаш претходно не биле објавени или се резултат на знаење за нештата од прва рака. Википедија е енциклопедија и не смее да содржи претходно необјавени информации, ниту дозволува оригинално истражување. *Под „автобиографија“ не се подразбира само биографијата што сте ја напишале сами за себе, туку и биографијата што сте ја платиле или сте наредиле некој друг да ја напише во ваше име. *Тешко е да се пишува неутрално и објективно за себе, затоа треба да дозволите другите да пишуваат. Би требало да почекате некој друг да напише статија за вас и вашите постигнувања. *Во јасни случаи, дозволено е уредување на страници поврзани со вас, како: враќање на вандализам; но само ако тоа е очигледен вандализам, а не содржински спор. *Ако не сте значајни според начелата на Википедија, пишување на статија за себе ја крши политиката која вели дека Википедија не е место за бесплатна реклама. * Ако вашиот живот и достигнувања се проверливи и навистина од значење за да ве има на енциклопедија, некој друг веројатно ќе создаде статија за вас порано или подоцна. Повеќе на линкот: [[Википедија:Автобиографија]] ==== Дискусија за „Автобиографија“ ==== {{коментар}} - Се согласувам со наведените правила поврзани со автобиографија. Ние сме мала заедница, и знам дека се случило низ минатото некои личности сами за себе да си напишат статија, често не е бришена таквата статија, туку е само досредена, доколку личноста е значајна за да ја има во енциклопедија. Сепак, во најголем дел, би требало да се обесхрабрат автобиографски статии. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:58, 22 февруари 2026 (CET) {{Коментар}} Автобиографијата, поточно пишување на автобиографија, треба да биде обесхрабрено и недозволиво за Википедија. Пристрасноста при пишување на таква статија е на највисоко ниво, а објективноста ниска. Напатствијата се во ред, се согласувам и замолувам секој да реагира ако забележи вакви случаеви. Ова е едно од основните правила на Википедија и треба строго и доследно да се почитува.--<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 09:48, 23 февруари 2026 (CET) {{Коментар}} Целосна поддршка за сѐ претходно кажано. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 19:17, 23 февруари 2026 (CET) {{Коментар}} Се сложувам со сѐ. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 17:34, 24 февруари 2026 (CET) {{Коментар}} Да, и јас го делам истото мислење. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 11:52, 27 февруари 2026 (CET) {{коментар}} Се согласувам. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 13:57, 28 февруари 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Биографии на живи личности]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:50 ч. на 1 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span> *Статија за жива личност треба да биде напишана одговорно, внимателно и со непристрасен тон, да се избегнува потценување, но да се избегнува и претерување. *Контроверзниот материјал за живи личности што е без извори или со слаби извори треба веднаш да се отстрани, и без дискусија. *Не користете јавни записи што вклучуваат лични податоци, како што се датум на раѓање, вредност на домот, сообраќајни казни, регистрации на возила и домашна или деловна адреса. *Никогаш не користете самообјавени извори (вклучувајќи книги, списанија, интернет страници, блогови, подкасти или објави на социјалните мрежи) како извори на материјал за жива личност, освен ако не се напишани или објавени од самото лице. *Не внесувајте озборувања во статиите. Секогаш прво прашајте се: Дали изворот е веродостоен? Дали материјалот е вистинит? И, дури и ако е вистинит, дали е релевантен за неутрална статија за личноста за која е статијата? *На администраторите им е дозволено да спроведат отстранување на јасни прекршувања на БЖЛ со заштита на страницата или со блокирање на прекршителот/прекршителите. *Избегнувајте приказ на жртва. *Во случај на јавна личност, ќе има повеќе доверливи извори, а БЖЛ треба едноставно да документира што известуваат тие извори. *Поради зголемена злоупотреба и [[Кражба на идентитет|кражба на идентитет]], луѓето сè повеќе ги сметаат своите вистински имиња и датуми на раѓање за приватни информации. Википедија ги вклучува целосните и вистинските имиња и датуми на раѓање кога тие се објавени од сигурни извори или извори блиски до личноста на таквата статија, па затоа е сосема разумно да се претпостави дека личноста нема приговор за објавувањето на овие информации. Не може да бришеме лични податоци по барање на личноста доколку се јавно достапни во веродостојни извори. Но, доколку личноста на која се однесува статијата се спротивставува на објавувањето на датум на раѓање, а податоците не биле претходно објавени од веродостојни извори, бидете внимателни и наведете ја само годината на раѓање. Исто така, статиите не треба да ја содржат адресата, електронската пошта, телефонскиот број или други контакт информации на личноста за која станува збор, но генерално е дозволено да се вклучи линк до официјалната интернет страница на личноста во делот „Надворешни врски“, иако тој линк може да ги содржи горенаведените информации. *Дали ќе се отстрани име или погрешно родово именување на жива личност која е трансродово лице, е прашање на уредничка проценка доколку веќе се појавило во сигурни извори. *Со тоа што некој бил спомнат во вестите, не значи дека треба да добие статија на Википедија. *Жива личност обвинета за кривично дело се смета за невина сè додека не биде осудена од суд. Уредниците генерално не треба да вклучуваат текст што сугерира дека лицето е осомничено, дека е лице од интерес или е обвинето за вршење на кривично дело, освен ако не е обезбедена осуда за тоа кривично дело, или повеќе доверливи извори веќе го објавиле името на обвинетиот во врска со кривичното дело. *БЖЛ се применува насекаде на Википедија каде што се споменуваат живи личности, вклучувајќи страници за разговор, описи на уредувања, кориснички страници, слики и категории. *Корисничките имиња што содржат клеветнички, очигледно лажни или спорни изјави или материјал за живи лица треба веднаш да бидат блокирани и отстранети од сите промени. *Сликите од живи личности не треба да се користат надвор од контекст за да се прикаже тоа лице во лажно или неповолно светло. *Имињата на категориите се самообјаснувачки, па затоа вклучувањето на одредена биографија во одредена категорија мора да биде оправдано со соодветен текст кој има сигурни извори во самата статија. Пример за ова е додавање на Категорија:Криминалци, или категоризацијата на живите личности според религија или сексуална ориентација. *Лицата над 115 години се сметаат за починати, освен ако во веродостојни извори не постари од една година не е наведено дека се живи. *Уредниците кои постојано додаваат или враќаат контроверзен материјал во БЖЛ кој не е поткрепен со извори или е поткрепен со лоши извори, може да бидат блокирани поради нарушување на проектот. Повеќе на линкот: [[Википедија:Биографии на живи личности]] ==== Дискусија за „Биографии на живи личности“ ==== {{коментар}} - Јас сум ЗА да се применуваат овие начела. Инаку, ме збуни делот со горна старосна граница, и дека „лицата над 115 години се сметаат за починати“. Имавме случај со некој борец за кој немаше извори за тоа кога починал, па стана збунувачко како да се реши тој проблем. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:56, 1 март 2026 (CET)<br> {{Коментар}} Целосно се согласувам. Јас сум за поголема и построга контрола за тоа за кој се прави статија. Да нема статии за недоволно афирмирани личности, без разлика од која област се. Не сме реклама ние. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 14:08, 3 март 2026 (CET) {{коментар}} Јас имам две забелешки во врска со овие начела. Прво, ако лични податоци се објавени во веродостојни извори, не смее да се врши цензура по барање на личноста (на пр. ако јавно е објавен точниот датум на раѓање, тогаш тој датум слбодно може да се наведе во статијата). Второ, начелото за лицата над 115 години нема логика затоа што може да има повеќе живи лица над 115 години, но само едно лице може да се смета за најстара личност во светот. Мислам дека ова начело треба да се преработи и да гласи „Лицата над 115 години се сметаат за починати, освен ако во веродостојни извори не постари од една година не е наведено дека се живи.“. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 22:53, 3 март 2026 (CET) :За лицата над 115 години го сменив како што предлагаш. :Вториот дел за лични податоци, тоа што го предлагаш го има [[Википедија:Биографии на живи личности|веќе содржано во реченицата]]: :„Википедија ги вклучува целосните и вистинските имиња и датуми на раѓање кога тие се објавени од сигурни извори или извори блиски до личноста на таквата статија, па затоа е сосема разумно да се претпостави дека личноста нема приговор за објавувањето на овие информации.“ :Мислам дека таа реченица го покрива тоа што го велиш. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 16:56, 4 март 2026 (CET) ::{{одговор|Виолетова}} Да, го покрива, но погоре се наведени реченици коишто се противречни на тоа. Ако датумот на раѓање е јавно објавен и лицето се противи да биде наведен во статијата, тогаш која реченица се зема предвид? --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 09:41, 6 март 2026 (CET) ::Коректност! [[Специјална:Придонеси/&#126;2026-14346-24|&#126;2026-14346-24]] ([[Разговор со корисник:&#126;2026-14346-24|разговор]]) 09:43, 6 март 2026 (CET) :::@[[Корисник:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] :::Кире, овде имам извадено дел од речениците, а не сè, затоа стои линк до целата страница со правилата, каде што пишува на крајот: Повеќе на линкот. Треба проектната да се прочита, бидејќи се разбира дека важат сите реченици кои се на страницата со начела и напатствија. Односно, доколку е јавен податокот за датум на раѓање, не го земаме предвид човекот што се буни. Овде го вклучив примерот дека доколку не е јавно објавен датумот и човекот не сака да му стои на статијата, би требало да го испочитуваме. Дури има предвидена ситуација кога има своја интернет страница на која ставил вистинско име и датум на раѓање, ние смееме да ја ставиме во надворешните врски на статијата. Неколку различни ситуации се опфатени на [[Википедија:Биографии на живи личности|главната страница за БЖЛ]] и тие се тие што важат. Овде се само извадоци, дека е голема таа страница цела да се псотави на Селска чешма. Поздрав [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 11:45, 6 март 2026 (CET) ::::{{одговор|Виолетова}} Да, за напишаното во начелото зборувам, а не за она коешто е напишано на оваа страница. Најпрвин е наведена реченицата „Википедија ги вклучува целосните и вистинските имиња и датуми на раѓање кога тие се објавени од сигурни извори или извори блиски до личноста на таквата статија, па затоа е сосема разумно да се претпостави дека личноста нема приговор за објавувањето на овие информации.“, а потоа пишува „Доколку личноста на која се однесува статијата се спротивставува на објавувањето на датум на раѓање, бидете внимателни и наведете ја само годината на раѓање.“. Ова нема логика. Ако лицето не сака јавно да биде објавен неговиот датум на раѓање, тогаш тоа треба да биде отстрането од изворите коишто се користат на Википедија (откако ќе биде избришано од тие извори, тогаш природно ќе биде избришано и од Википедија затоа што повеќе нема да има веродостојни извори во коишто е наведено). Но, ако лицето бара тоа да биде отстрането само од Википедија, а притоа да остане наведено во други извори, тогаш се работи за цензура на јавно објавени податоци и тоа не е дозволено дури и да е по барање на лицето за коешто се однесува податокот. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 12:07, 6 март 2026 (CET) :::::Не знам каде не се разбираме, тоа што го објаснуваш е тоа како треба да се постапи, всушност. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 12:45, 6 март 2026 (CET) ::::::Се разбираме дека е така, но во начелото е напишано поинаку. За да биде појасно, можеби изрично треба да ставиме дека не може да бришеме лични податоци по барање на личноста доколку се јавно достапни во веродостојни извори (Во иднина те молам секое дополнување пишувај го како нов коментар затоа што јас овој одговор го пишав на твојот првичен коментар којшто потоа беше дополнет и затоа напишав уште еден коментар подолу дека се согласувам со дополнетото. Инаку, се создава впечаток дека не се разбираме.). --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 18:53, 6 март 2026 (CET) ::::Гледам дека си го дополнила текстот додека го пишував одговорот, па затоа дополнително ќе одговорам и на дополнетиот текст. Да, така треба да биде, но во начелото не е напишано на тој начин. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 12:08, 6 март 2026 (CET) {{коментар}} - Јас сум ЗА, со тоа што сметам дека треба да има контрола за тоа за кој ја пишува статијата, како и начелото што го спомна Кирил погоре „Лицата над 115 години се сметаат за починати, освен ако во веродостојни извори не постари од една година не е наведено дека се живи.“; според мене има смисла. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 13:28, 5 март 2026 (CET) {{коментар}} Се согласувам, и за лицата над 115 години да се преработи. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 18:30, 5 март 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Креативни професии]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:57 ч. на 8 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> Во овој дел да ги разгледаме значајноста на луѓето да имаат статија според тоа која професија ја вршат, се разгледуваат професорските, научните и креативните професии: професори, научници, и креативните професии (писатели, музичари, сликари, архитекти, новинари). *Записите во списоци каде е дозволено човек сам да се пријави и запише, не придонесуваат за значајност. Исто така, интернет страниците за вработените или членовите на една организација, не се доволен показател за значајност. *Веродостојна биографија на 200 страници за личност, издадена од независен извор и не е платена од човекот за чија биографија станува збор, која детално го покрива животот на тоа лице е прифатлив извор, додека извод од матична книга на родените или списокот од формуларот за изборно ливче, не е. *Луѓето кои ги исполнуваат основните критериуми, може да се сметаат за значајни без да ги исполнуваат дополнителните критериуми подолу. ;Професори, наставници, академици и научници *Наставници и професори кои предаваат во основно, средно или више и високо образование, не се значајни за енциклопедија само поради таа професија. Но ако се занимаваат и со друга дејност, како на пример, наука, сликарство, музика, пишување, политика и друго, можат да стекнат значајност да имаат своја енсиклопедиска статија поради дополнителната активност, и во таков случај се оценуваат според вообичаените правила за значајност во професијата. *Сите членови на [[МАНУ]] се значајни за да имаат статија на Википедија. Исто така и членови на странските академии на науките се доволно значајни. *Дел од критериумите: # Лицето има добиено високо престижна академска награда или чест на национално или меѓународно ниво ([[23 Октомври (награда)]], [[Награда „11 Октомври“]], [[Награда „Мито Хаџи Василев - Јасмин“]], на пример). # Лицето било избрано за член на високо селективно и престижно научно друштво или здружение (на пр., Национална академија на науките или Кралското друштво) или член на големо научно здружение кое го задржува статусот на колеги како високо селективна чест (на пр., соработник на Институтот за електрични и електронски инженери или институт за електронски инженери). # Академската работа на лицето има значително влијание во областа на високото образование, влијае врз значителен број академски институции. Овој критериум исто така, може да биде задоволен ако лицето развило значаен нов концепт, техника или идеја, лицето направило значајно откритие или решило голем проблем во својата академска дисциплина. Во овој случај, неопходно е експлицитно да се докаже, со значителен број на упатувања на академски публикации на истражувачи различни од личноста за која станува збор, дека овој придонес навистина нашироко се смета за значаен и нашироко се припишува на личноста за која станува збор. # Лицето било именувано за угледен професор во голема институција за високо образование и истражување, именувано за претседател што укажува на споредливо ниво на постигнувања или еквивалентна позиција во земји каде што ваквите именувања се невообичаени. # Лицето е дел од основачите на некоја голема или значајна образовна институција. # Лицето имало значително влијание надвор од академската заедница во нивниот академски капацитет. # Лицето е главен уредник на големо, добро воспоставено академско списание во нивната предметна област. Во овој критериум не спаѓаат списанија кои се во рамките на псевдо науката. *Псевдонаучникот, исто така, може да биде доволно значаен за сопствена статија, ако неговата теза е особено распространета или добро позната, или ако има голем број научни трудови насочени кон побивање или отфрлање на псевдонаучната природа на неговата теза. ;Креативни професии Ова упатство се однесува на автори, писатели, уредници, новинари, филмаџии, фотографи, уметници, сликари, вајари, архитекти и други креативни професионалци. Такво лице е значајно ако: * Личноста се смета за важна личност или е широко цитирана од врсниците или наследниците; или * Личноста е позната по тоа што поттикнува значаен нов концепт, теорија или техника; или * Лицето создало или одиграло голема улога во заедничкото создавање на значајно или добро познато дело или колективно дело. Дополнително, таквото дело мора да било примарен предмет на повеќе независни периодични статии или рецензии, или на независно и значајно дело (на пример, книга, филм или телевизиска серија, но обично не само една епизода од телевизиска серија); или * Работата (или делата) на личноста: (а) станала значаен споменик, (б) била суштински дел од значајна изложба, (в) добила значително критичко внимание или (г) била претставена во постојаните збирки на неколку значајни галерии или музеи. Подолу се наведени попрецизните критериуми за овие професии. ;Музичари Текстописците или композиторите (без разлика дали се од популарната музика, црковни песни или други стилови) може да се сметаат генерално за значајни ако создале голем број нашироко познати дела. '''Естраден музичар''' може да биде значаен ако исполнува некои (по можност, барем два) од следниве критериуми: * има издадено најмалку еден студиски албум кој има добиено сертификација на издавачката куќа (сребрена, златна или платина); * добитник е на награди на музички фестивали на регионално, национално или меѓународно ниво; * има издадено неколку песни со повеќемилионски прегледи на музичките сервиси (YouTube, Spotify, Deezer итн.); * има значителен број следбеници/претплатници на официјален канал или профил на музички услуги во однос на населението на земјата во која живее угледни секундарни извори, или музички експерти изјавиле дека музичарот се истакнува во одреден жанр, музичко движење, период или област. '''Класичен инструментален музичар''' може да биде значаен ако исполнува некои (по можност, барем два) од следниве критериуми: * завршил конзерваториум или музичка академија (исклучоци се многу успешни (самоуки) солисти/„чудо од деца“); * објавил снимка кај етаблирана издавачка куќа за класична музика; * настапувал/а во добро познат камерен ансамбл или оркестар најмалку пет години; * соработувал/а со други значајни естрадни или други класични музичари (види критериуми погоре). '''Класичен музичар-солист''' може да биде значаен ако исполнува некои (по можност, барем два) од следниве критериуми: * дипломирал конзерваториум или музичка академија; * објавил снимка кај етаблирана издавачка куќа за класична музика; * пеел во реномирана оперска куќа надвор од својата татковина најмалку две години/сезони; * оперски солист во националната оперска куќа (во Опера и балет, на пример). Соработувал со значајни естрадни или други класични музичари (види критериуми погоре). ;Уметници, сликари, вајари, фотографи Уметникот, вклучувајќи илустратори, фотографи, скулптори, сликари итн., ги исполнува критериумите и може да се смета за значаен: * ако е цитиран/а во дела за историја на уметност или нивни еквиваленти; * ако освоил/а престижна награда за уметност; * ако има одржано најмалку една изложба во музеј, галерија или уметничка институција; * доколку неговите самостојни дела се изложени во национален или меѓународно признат музеј; * ако бил/а клучна фигура во забележително уметничко движење; * ако работел/а во кралски дворец како штитеник на крал, или бил раководител на државна уметничка институција; * ако е автор на најмалку две дела кои се сметаат за културно и историски значајни; * ако е член на престижно уметничко друштво како [[Друштво на ликовните уметници на Македонија]], на пример. Уметници кои цртаат графити, улични уметници и уметници од слични нетрадиционални формати може да ги исполнат критериумите доколку добиле значително внимание од медиумите или критичките автори на национално или меѓународно ниво за неколку нивни дела (или изведби). ;Писатели '''Писател, поет, романсиер,драматург, раскажувач''' има енциклопедиско значење ако исполнува барем два од следниве услови: * единствен е или главен автор на две или повеќе дела објавени од одредена издавачка куќа (платени услуги за печатење од страна на самиот автор не се бројат); * добитник е на престижни награди ([[Нобелова награда за литература]], [[Друштво на писателите на Македонија#Награди|наградите кои ги доделува ДПМ]], [[Пулицерова награда]] итн.); * дел е од барем една издадена збирка на поети / романсиери/ драматурзи/ раскажувачи. Членовите на [[Друштво на писателите на Македонија]] автоматски се сметаат за значајни, поради тоа што за прием во друштвото, ДПМ има слични критериуми како горенаведените. '''Книжевен преведувач''' обично е доволно значаен за сопствена статија ако исполнува некој од следниве критериуми: * автор е на неколку преводи кои се забележителни по самите нивни преводи; * автор е на голем број преводи на литературни дела; * запишан е како преведувач во книжевно-историска енциклопедија; * добитник е на престижни награди за преведувачи, како што се наградата на „Гете институт“ или наградата за превод Оксфорд-Вајденфелд и други. Зборот „писател“ овде се однесува на сите автори на текстуални дела. Ова вклучува автори и на фикција (која вклучува поезија). ;Глумци и режисери '''Глумец''' обично е забележлив ако исполнува барем еден од следниве критериуми: * има водечка улога во филм кој бил дел од редовната кино понуда; * има водечка улога во позната ТВ серија која се прикажува на националните канали; * има водечка улога во филм или ТВ серија што е добитник на престижна национална награда или повисока награда; * имал неколку главни улоги во добро познат национален или регионален театар (на пр. [[Македонски народен театар]], [[Народен театар (Битола)|Битолски театар]], [[Народен театар „Јордан Хаџи Константинов – Џинот“|Велешкиот театар]]); * одиграл/а улога што добила големо покривање на националните медиуми или за улогата бил/а наградена со престижна награда (на пример, [[Оскар]]). '''Режисерот''' е генерално значаен ако исполнува барем еден од овие критериуми: * режирал филм кој бил дел од редовната кино понуда; * режирал позната ТВ серија која се прикажува на националните канали; * режирал филм или ТВ серија што освоиле престижна национална награда или награда на повисоко ниво; * режирал најмалку две претстави во познат национален или регионален театар; * награден е со престижна награда или добил широко покривање на националните медиуми за неговата или нејзината режисерска улога. ;Архитекти '''Архитектите''' веројатно заслужуваат статија: * ако се цитирани во прегледни дела за историја на уметноста или нивни еквиваленти; * доколку освоиле престижна награда; * ако дизајнирале најмалку две згради кои веќе биле значајни за да имаат своја статија на Википедија, или се сметаат за културно и историски познати објекти; * ако се (или биле) членови на престижно друштво (МАНУ, Европската академија на науките и уметностите, итн.) ;Новинари '''Новинарите''' се значајни за да имаат своја статија доколку исполнуваат некој од следниве критериуми: #Нивната работа е наградена со некоја значајна награда од областа на новинарството. (Во Македонија, на пример, добитник на [[Награда „Мито Хаџи Василев - Јасмин“]]). Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (луѓе)]] ==== Дискусија за „Значајност на луѓе по професии“ ==== {{коментар}} - ЗА: според мене ги опфаќа сите ситуации поврзани со овие професии. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 21:04, 8 март 2026 (CET)<br> {{коментар}} Да напоменам секој од овие профили е професор нема (наставници) сите се професори кои предаваат во основно, средно или више и високо образование кои се прогласени за најдобри просветни работници од Сојуз на просветни работници на Македонија заслужуваат да имаат статија? Дали овие личности ( професори) кои имаат објавувано во меѓународни научни списанија и домашни научни списанија свои трудови и се признати професори и на глобално ниво треба да имаат своја статија? - [[User:lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> 11 март. :[[User:lili Arsova|Lili]], мое мислење искрено е дека прогласувањето од страна на Сојуз на просветни работници не е некоја висока или престижна награда. А за вториот дел што го споменуваш, ако професорот објавува научни трудови во списанија кои се признати, значи се занимава со наука, тогаш важат критериумите за научници. Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 12:13, 11 март 2026 (CET) {{коментар}} - ЗА: Се сложувам со горе наведеното. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 07:40, 12 март 2026 (CET) {{Коментар}} - убаво опфатено, нормалмо не може се во детали, но опфаќа што треба и не треба. Да се има предвид ова кога се прават статии од ваков тип.--<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 11:31, 13 март 2026 (CET) {{Коментар}} - Според мене одлично е опфатено, ама како што нагласи Никола не може сѐ во детали, се сложувам со горенаведеното и гласам ЗА. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 19:28, 14 март 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Кралски семејства и благородници]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:22 ч. на 15 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Членови на кралски семејства''' кои обично ги исполнуваат критериумите за значајност вклучуваат: * владетели, поглавари и суверени (цареви, кралеви, кралици, големи војводи, султани, принцови, итн.) кои некогаш владееле со општо призната држава или постари, споредливо организирани општества; * други полноправни членови, чие членство во семејството е стекнато со раѓање или брак, кои во секој момент од животот биле во доминантна положба. Не е неопходно овие луѓе цел живот да бидат членови на кралски семејства. За членовите кои не биле на владејачка позиција во текот на нивниот живот или оние кои не се (или не биле) полноправни членови на семејството поради моргански брак, важат истите критериуми како за благородништвото. '''Благородниците''', од историјата или од сегашноста, не заслужуваат своја статија само затоа што припаѓаат на благородничко семејство. Благородниците кои ги исполнуваат критериумите за статија но поради друга заслуга, како што се оние кои поседуваат големи имоти или на друг начин значително влијаат врз условите за живот на многу други луѓе, веројатно ќе заслужат статија во енциклопедија. Ваквите статии првенствено треба да содржат информации што покажуваат дека личноста ги исполнува критериумите, а не смее да содржи само информации за титули, хералдика или семејни врски. Статија за благородничко семејство или благородна титула (на пр. Војводата од Корнвол) може да е значајна за енциклопедија, и потоа на таква статија може да се додадат информации за поединци кои пак, не се значајни да имаат сопствена статија. '''Напомена:''' При именување на статиите за кралски фигури и благородници би требало да се придржуваме на неколку правила: кога имаме само име и земја, името на статијата би требало да ги содржи името на личноста и земјата од која потекнува или со која владее. За некои кралеви и владетели кои имаат исто или слично име, за да нема забуна за кого се работи, во заграда да се стави земјата ([[Карло III (Шпанија)]] или [[Стефан I (Унгарија)]]. Луиза (надвојвотка од Австрија), како што е: [[Золта (голем везир на Унгарците)]], со тоа што титулата ако не е на почеток на реченица не се пишува со голема буква. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (луѓе)]] ==== Дискусија за „Кралски семејства и благородници“ ==== {{коментар}} - Ова е кус и јасен дел. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:23, 15 март 2026 (CET) <br> {{коментар}} - Немам што да надополнам, сметам дека е во ред напишаното, гласам ЗА. - [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 20:27, 15 март 2026 (CET) <br> {{коментар}} - Не знам дали коментаров е на вистинското место, но сметам дека треба да се направи некој ред и стандард во именување на статии на благородници и владетели, дали треба да го пишува само името, титулата, семејстовото, државата, со запирки, во загради итн. Сега има неколку различни начини. - [[User:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] <small>([[User talk:Bojan9Spasovski|разговор]])</small> 12:09, 18 март 2026 (CET) :Јас сметам дека треба со загради, дека 90 % од статиите на нашата Википедија сѐ со загради и изгледа многу подобро естетски наспроти со запирки. Ама мора да се воведе принцип по кој ќе следиме сите за да не сме во забуна кога создаваме такви статии. На пример: [[Бенџамин Колинс Броди (прв баронет)]], а син му исто се викал само разликата е дека бил втор баронет ([[:en:Sir_Benjamin_Collins_Brodie,_2nd_Baronet|Sir Benjamin Collins Brodie, 2nd Baronet]]). [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 13:53, 18 март 2026 (CET) ::[[User:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] Сосема си во право дека треба и тоа да го вметнеме. Како што вели Јован, кај нас најголем дел статии на кои им треба дообјаснување, не се со запирка, туку со заграда. Може така да остане и за владетелите и благородниците? Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 14:10, 18 март 2026 (CET) :::Имаме и вакви примери како [[Карола од Васа]], дали би било подобро да биде Карола (Васа) или пак Карола (Саксонија), а што правиме пак со [[:en:Archduchess Louise of Austria|Archduchess Louise of Austria]] дали тука титулата би била во или надвор од заградата како Надвојвотка Луиза (Австрија) или пак Луиза (Надвојвотка од Австрија) [[User:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] <small>([[User talk:Bojan9Spasovski|разговор]])</small> 14:16, 18 март 2026 (CET) ::::Кога оди само име и земја, најчесто е баш така, името и земјата, и тоа е обично за историски личности, дека немале презимиња класично како денес, туку местото од каде потекнуваат се претворало во презиме: [[Тома Аквински]] - местото од каде потекнувал (Аквино) се претворило во презиме. За некои кралеви и владетели кои имаат исто или слично име, за да нема забуна како што гледам се практикувало кај нас во заграда да се стави земјата ([[Карло III (Шпанија)]] или [[Стефан I (Унгарија)]]. Луиза (надвојвотка од Австрија) веројатно пологично според другиве примери би било да е така, како што е: [[Золта (голем везир на Унгарците)]], со тоа што ми се чини дека титулата ако не е на почеток на реченица не се пишува со голема буква. Да проверам за ова. А за овие и други примери, убаво е да се изјасни уште некој, па да ги вметнеме во начелата и напатствијата. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 14:51, 18 март 2026 (CET) {{коментар}} Сум согласен. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 21:07, 18 март 2026 (CET) {{Коментар}} ОК е се, мислам дека сите благородници заслужуваат статија, освен тие титуларни кои немале општествена улога. Мислам за нив треба помалку да се посвети простор (пример, во егзил без никаква функција или задолженија во опшствество). Ова е мое мислење, не велам дека сум во право хехе. Што се однесува за именување, името на статијата треба да биде само името на личноста и бројот (I, II, III итн). Доколку има случај на две личности со исто име и ист број во заграда да се пише локација, а ако и таа е иста, тогаш година на влеадеење/ раѓање). Не сум за име со географски епитет, пример Александар Југословенски, ова не е традиционално во македонскиот јазик, освен за една личност - Александар Македонски. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 11:11, 19 март 2026 (CET) {{Коментар}} Ги вметнав правилата во делот '''Напомена'''. Се надевам во ред е вака. Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 13:25, 22 март 2026 (CET) {{коментар}} -Во ред е, јасни се правилата. [[User:Natasa Stardelova|Natasa Stardelova]] <small>([[User talk:Natasa Stardelova|разговор]])</small> 18:09, 22 март 2026 (CET) {{коментар}} -Во ред е, јасни се правилата и согласна сум со истите.[[User:Lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> 08:40, 24 март 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Политичари, правници и верски водачи]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:10 ч. на 22 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Политичар или државен службеник''' веројатно може да се смета за значаен ако исполнува барем еден од следниве критериуми: * ако е шеф на држава или влада (премиер), генерален гувернер, министер, член на законодавно собрание или на еквивалентна позиција на национално ниво на унитарна држава или на федерално ниво на сојузна држава; * има или извршува внатрепартиска функција на национално ниво во партија која е или била застапена во законодавното собрание на една држава: лидер на партија, член на партиски комитет, секретар на партија, претседател (или еквивалентна функција) во здружение поврзано со партијата; * има или извршува важни локални, регионални или национални задачи кои носат значителна моќ на тоа ниво (на пр. градоначалник, окружен префект) има или има раководно место во национално тело; * ако е генерален секретар или има еквивалентна висока позиција во важна меѓувладина организација; * ако има јасно соодветна моќ и влијание, или добил големо внимание од националните медиуми од неговото време (или медиуми кои биле широко транскрибирани во историски дела), дури и ако не бил на една од горенаведените официјални функции; * политичари, градоначалници, пратеници или други функционери за кои има содржина во повеќе веродостојни извори. Политичарите кои припаѓаат исклучиво на следните категории обично не се значајни ако се: * кандидати за политичка функција (со можен исклучок на особено добро објавени кандидати за важни позиции); * лице кое врши внатрепартиска функција на локално ниво; * „обични“ претставници без посебна моќ или медиумско покривање во локалните или регионалните или национални собранија; * биографијата е достапна само на страница коде мора да биде објавена, односно на мрежното место на општината или собранието или фирмата/институтот во кој работат. '''Правно лице, адвокат, судија''' е веројатно значаен ако тој или таа исполнува еден од овие критериуми: * судија во врховен суд или апелационен суд на една земја (на државно ниво или пошироко); * судија во меѓународен суд (на пример, [[Хашки трибунал]], [[Постојан арбитражен суд]], [[Меѓународен кривичен суд]], [[Европски суд за човекови права]] или [[Суд за правда на Европската Унија]]); * раководител на државен орган поврзан со судството (на пример, Државен судски совет или Државно правобранителство), Народен правобранител; * раководител на понизок суд или има друга водечка правна позиција во високата администрација; * експерт во дефинирана правна област, било како научник или како правник, и е автор на правно нефикционално дело објавено од признат издавач. '''Свештеник, духовник или еквивалентен верски водач''' во религијата кој ги исполнува следните критериуми генерално заслужува своја статија: * папа, патријарх, архиепископ, епископ или има еквивалентна позиција во нехристијанските религии; * верски службеник со значајни секуларни административни должности (на пр. колонијални службеници, итн.) кој некогаш бил важен авторитет во тоа општество; * автор на пишано дело /книга, (или неколку) објавени од етаблирани (верски и/или секуларни) издавачи; * има јасно соодветна моќ и влијание или добил големо внимание на националните медиуми, дури и ако нема еден од горенаведените наслови. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (луѓе)]] ==== Дискусија за „Политичари, правници и верски водачи“ ==== {{коментар}} - Јасни се правилата. Би сакала само да се размисли за биографии на градоначалници дали сите по дифолт се значајни, или тој дел ќе треба да го надополниме со уште некој услов? - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:38, 22 март 2026 (CET) {{коментар}} : Според мене сите градоначелници по дифолт не се значајни. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 23:54, 22 март 2026 (CET) : Исто така би додал професор на Универзитетот. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 00:03, 23 март 2026 (CET) ::За професори имавме претходно дека професори кои предаваат во основно, средно или више и високо образование, не се значајни за енциклопедија само поради таа професија. ::А за градоначалници, не знам ете, има некои што биле многу активни во својот мандат, направиле некакви промени/ подобрување на условите во општината/ нешто различно. Такви секако е добро да се вметнат во енциклопедија. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 09:48, 23 март 2026 (CET) :::Мислувам на професорите во високо образование со научни трудови. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 10:25, 23 март 2026 (CET) :::{{одговор|Виолетова}} Кои критериуми за значајност би се применувале за градоначалниците? Сите градоначалници имаат јавно достапни биографии во веродостојни извори и сите јавно објавуваат отчети во коишто наведуваат што имаат направено. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 00:19, 26 март 2026 (CET) ::::Како стои во моментов сите градоначалници се сметаат за значајни. ::::Инаку, можеби градоначалници кои не биле активни и не направиле разлика, подобрување на условите за живеење во општината за време на својот мандат, без разлика што даваат отчет (тоа е затоа што мораат) да не се енциклопедиски значајни. Сите ги знаеме или сме чуле за градоначалниците во чиј мандат општината напредувала, сигурно има и некои, можеби па ретки случаи, кога не сториле ништо значајно за време на својот мандат. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 19:42, 26 март 2026 (CET) {{коментар}} :@[[Корисник:Виолетова|Виолетова]] И јас би рекол дека се јасни. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 20:13, 23 март 2026 (CET) {{коментар}} : Јасни се правилата.За биографии на градоначалници подржувам дека не се сите значајни да имаат статија. - [[User:Lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> 08:47, 24 март 2026 (CET) {{коментар}} Според мене, многу поголем проблем е да има статија за секој пратеник во законодавниот дом отколку за секој градоначалник. Во многу земји, како што е Македонија, на избори нема отворени листи и се гласа за пратеничка листа предложена од политичка партија. Лице коешто станало пратеник затоа што се нашло на пратеничка листа и чијашто биографија за првпат јавно била објавена на мрежното место на законодавниот дом мислам дека не заслужува да има статија. Со градоначалниците е многу поразлично затоа што на избори директно се гласа за нив и нивните биографии се јавно достапни уште за време на предизборните кампањи. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 00:29, 26 март 2026 (CET) :Имаш право [[User:Kiril Simeonovski|Кире]], не се значајни од енциклопедиска гледна точка, без разлика дали ќе им најдеме биографија. Мислам дека таквите лица се опфатени со делот: ''„обични“ претставници без посебна моќ или медиумско покривање во локалните или регионалните или национални собранија.'' Ако некој влегол да биде пратеник, и ништо не слушаме за тоа лице: ниту дава изјави, ниту е јавно експонирано лице, ниту учествува во емисии, ниту излегува на говорница да зборува, освен што крева рака кога партијата ќе му наложи, нема енциклопедиско значење, или поиаку кажано по завршување на мандатот тоа лице ќе биде заборавено, грубо кажано. Има такви пратеници, а има и градоначалници што не прават нешто корисно или значајно за својата општина. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 09:35, 26 март 2026 (CET) {{коментар}} Според мене правилата се јасни и имаат смисла. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 12:46, 27 март 2026 (CET) <br> {{коментар}} Исто според мене правилата се јасни. И како што нагласи Кирил повеќето пратеници не се релеватни за Википедија, ама градоначалниците имаат поголем општествен придонес и можеби се сите доволно значајни. - [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 12:58, 27 март 2026 (CET) {{Коментар}} За исте овие: Треба личноста да има значајна општествена позиција (државна, лидерска, универзитетска). Само што е градоначалник или член на собрание, НЕ ТРЕБА ДА ИМА СТАТИИ! Ја сум за бришење на вакви статии за луѓе кои цел живот се приватни бизнисмени и само 4 години години биле градоначалник и оп статија? Зошто? Не е битен човекот за Македонија, може бил за мал број граѓани на кој бил градиначалник, но општо не е битен како и ние што сме тука. Дури ние на Википедија сме побитни од таквите особи. Истото важи и за политичари и верскки лидери. Верски лидери кои имате значајна позиција во организацијата или преродбеничка улога ок, но обични попови оџи не. Мое мислење ова. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 14:06, 27 март 2026 (CET) :Мислам дека речениците за верски водачи не споменуваат дека секој поп или оџа е значаен, ама ќе ги проверам уште еднаш. :Инаку за градоначалници кои не се значајни поради таа позиција, а кои пред и потоа биле бизнисмени, имаме наредна дискусија и за претприемачи (така се наречени) ќе ги дискутираме. Ако не е значаен ни како бизнисмен, значи не е значаен по ниедна основа да влезе во енциклопедија. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 16:54, 27 март 2026 (CET) Кои ќе биде услов за градоначалници да имаат својата статија? [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 21:01, 27 март 2026 (CET) :Дискусијата ќе заврши во недела 20:10 ч., да видиме дали ќе има и други предлози, но според мене, јас би го додала делот: :Градоначалници ќе се сметаат за значајни доколку се активни во својот мандат, направиле некакви промени и/или подобрување на условите во општината, биле медиумски активни. :- [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 22:15, 27 март 2026 (CET) {{коментар}} Ако на англиската Википедија има место за над 500 македонски фудбалери (на македонската се значително помалку), не гледам зошто градоначалниците, како и останати личности (со поддржани наводи) не заслужуваат да бидат присутни на Википедија. Мислам дека улогата на Википедија треба повеќе да биде хроничарска, а не оценувачка. На нашата Википедија ѝ недостасуваат статии, особено за Македонија, па не би требало да ставаме дополнителни услови. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 17:30, 28 март 2026 (CET) :Сосема се согласувам дека ние не сме тие кои треба да судиме. Кога е некој важен за историјата на градот, државата, секако е значаен да биде вметнат во енциклопедија, и на Википедија. :п.с. За спортистите ќе отворам да дискутираме по две недел, така ми се во план темите, и ќе треба тогаш да ги прегледаме тие критериуми. А на англиската Википедија гледам дека последниве години често се појавуваат статии кои ги прекршуваат нивните правила, а тоа е веќе тема за друг разговор. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 12:59, 29 март 2026 (CEST) {{коментар}} - Додаден е условот за значајност на политичари, градоначалници, пратеници или други функционери да има содржина во повеќе веродостојни извори, односно не се значајни доколку биографијата е достапна само на страница коде мора да биде објавена, односно на мрежното место на општината или собранието или фирмата/институтот во кој работат. ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Претприемачи, Википедијанци, измислени ликови и појави]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:00 ч. на 29 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Претприемачите''' веројатно ќе бидат значајни ако се честа тема во општите медиуми или медиумите што се занимаваат со бизнис (на пр. Економист, и слично). Извршни директори, претседатели на корпорации или одбори на компании од јавен интерес, исто така, често може да се сметаат за значајни, како и стопанственици кои имаат некаква општествена заслуга, на пример: раководат со општествено важна приватна фирма, со голем број на вработени, ланец на продавници, и слично. Некои '''уредници на Википедија''' имаат свои статија, но тоа што уредуваат на Википедија не ги прави значајни, туку енциклопедиската значајност ја стекнале според други критериуми (писатели, музичари, научници, сликари и др.). Уредниците не смеат да создаваат или да уредуваат статии за себе. За нив важат правилата споменати во другите начела и напатствија, односно важно е да се следат упатствата за [[Википедија:Биографии на живи личности|биографии на живи личности]], и да се внимава да на [[Википедија:Конфликт на интерес|конфликт на интерес]] и [[Википедија:Без свои истражувања|без свои истражувања]] '''Измислен лик''' или друг фиктивен феномен (вклучувајќи места, предмети, концепти или суштества) може да биде значаен или да има енциклопедиска вредност, доколку исполнува еден од овие критериуми: * се споменува повеќе од еднаш и има поголемо значење во добро познато дело, филм, серија, без оглед на фиктивниот свет во кој се појавува или оригиналната франшиза (не се бројат маркетиншките материјали, фандомите и фан-фикцијата); * има документирано влијание врз културата и општеството надвор од оригиналното дело; * се споменува во неколку различни дела, но не тривијално, случајно, или со исмевање. Ако ликот не ги исполнува горенаведените критериуми, треба да се провери дали неговиот опис може да се вклучи во статијата за оригиналното дело. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (луѓе)]] ==== Дискусија за „Претприемачи, Википедијанци, измислени ликови и појави“ ==== {{коментар}} - јасно е претставено -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:29, 29 март 2026 (CEST) {{коментар}} согласен. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 20:46, 29 март 2026 (CEST) {{коментар}}-Според мене е јасно. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 10:35, 1 април 2026 (CEST) {{коментар}}-Се согласувам, јасно е претставено. [[User:Natasa Stardelova|Natasa Stardelova]] <small>([[User talk:Natasa Stardelova|разговор]])</small> 10:35, 1 април 2026 (CEST) {{Коментар}} Убаво скоцкано, да се следи треба. Знаеме случаеви кога се објавувале статии за ваков тип на луѓе. Најчесто како вршење услуга од некој корисник. Таа пракса треба да се забрани и да се почитуваат овие напатствија. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 20:27, 4 април 2026 (CEST) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Спортисти]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 19:00 ч. на 5 април 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Спортистот''' е значаен: #Aко во повеќе медиуми и извори се пишува за неговите постигнувања во спортот во кој е активен, се сметаат и големи интервјуа дадени од спортистот. #Aко освоил значајна титула, или бил дел од екипен спорт во кој била освоена висока награда. #Спортските биографии мора да вклучуваат барем еден навод на извор што обезбедува значајно известување за темата. #Ако спортистот постигнал значаен државен или меѓународен рекорд или друг вид на успех. #Ако добил значајна награда, или за Македонија ја добил државната награда „8 Септември“ за остварување во спортот. '''Професионалните спортисти''' кои барем две години заработувале за живот од тој спорт, најверојатно имаат енциклопедиска значајност. Следуваат разни спортови и некои дополнителни критериуми за нив: '''Фудбал, кошарка, ракомет, одбојка''': #Оние клубови и поединци од овие спортови кои учестуваат на меѓународни натпревари и добиваат медиумско покривање, имаат енциклопедиска значајност. '''Тенис''' ако исполнува некој од следниве критериуми: #Член е на „Меѓународна тениска сала на славните“. #Се натпреварува на еден од професионалните турнири од највисоко ниво: #Гранд слем турнири ([[Отворено првенство на Австралија]], [[Отворено првенство на Франција]], првенствата на Вимблдон или [[Отворено првенство на САД]]). #Мажи: се натпреваруваат на меѓународните АТП турнеи. #Жени: се натпреваруваат на светските турнири за жени. #Има тениски рекорд признат од Меѓународна тениска федерација, Здружение на тениски професионалци или Женска тениска асоцијација. #За јуниори, потребно е да постои значителна медиумска покриеност, како и да освоиле некоја од меѓународните јуниорски титули. Ова упатство важи подеднакво и за играчите во сингл и за играчите во двојки. Значајност за спортистите кои се натпреваруваат во областа на '''[[атлетика]]та''' ако исполнуваат некои од критериумите што следат: #Завршил меѓу првите 8 во натпреварување на највисоко ниво надвор од Олимписките игри и светските првенства. Поединечните настани на овие првенства мора да содржат или неколку трки или проширени групи (на пр., Европско првенство во атлетика, или кој било од 6-те големи светски маратони), или на кое било друго големо меѓународно натпреварување на сениорско ниво. #Освоил индивидуален златен медал на Светското првенство во атлетика до 20 години или Светското првенство во атлетика до 18 години. #Да има освоено национално првенство за сениори во својата земја, со исклучок на оние кои никогаш не биле рангирани меѓу првите 60 на листата на водечки светски атлетичари на крајот од дадена календарска година. #Да има освоено елитно првенство во повеќе значајни улични трки (вклучувајќи ја и истата трка повеќе пати) или да има воспоставено историја на високо конкурентни, непобеднички настапи во многу значајни трки (најмалку 10 меѓу првите три). #Да има светски или континентален рекорд (вклучувајќи светски јуниорски рекорди, светски најдобри резултати за млади и светски рекорди во возрасни групи за мајстори) потврден или забележан од надлежното официјално тело. #Да има ознака што го сместила спортистот меѓу првите 12 во светот за таа календарска година во натпревар без штафета што се оспорува или е примен на сениорските Светски првенства или Олимписки игри, или некој друг соодветен настап. #Да има ознака без штафета наведена на листата на сениори на сите времиња на Светскиот атлетски клуб или друг соодветен список. #Да биде примен/а во Националната сала на славните на атлетските спортови или во Куќата на славните на Американскиот клуб на тркачи на друмски патеки. Значајна '''улична трка''' ако исполнува некој од следниве критериуми: #Има меѓународно елитно поле (како што е дефинирано според стандардите на Светската атлетика за таа година) од најмалку 5 различни националности. #Добива емитувано или кабелско телевизиско покривање надвор од локалниот пазар (доколку покривањето е преку интернет, страницата мора да биде независна од спортот, на пример Universal Sports). #Трката е место на исклучителни изведби или рекорди. #Редовно има повеќе од 1.000 натпреварувачи. #Се одржува на иста патека или дистанца континуирано во период од над 5 години. '''Бадминтон, велосипедизам, бокс, крикет, уметничко лизгање, скијање, голф, гимнастика, јавање коњи, хокеј на мраз, кикбокс, мешани боречки вештини, трки со мотори, пливање''': #Тимот или поединецот имаат високи меѓународни постигнувања во тој спорт, објавени во повеќе веродостојни извори. '''Тренери, капитени, судии и клубови''' (општо) веројатно е дека постои значајно медиумско покритие за нив ако ги исполнуваат следниве критериуми: #Професионално е активен како судија или тренер на тој спорт. #Ако тренирале многу значајни спортисти кои освојувале високи меѓународни награди и признанија. #Ако биле официјален главен тренер или капитен на олимписки тим за земјата. #Тренери кои вовеле значајна техника или метод на тренинг и се широко признати како основачи на новиот метод. #Клубови кои добиле големо меѓународно известување за нивните успеси и имаат резиме составено од многу успешни меѓународни натпреварувачи, или олимпијци. Ако успехот на клубот главно се должи на еден тренер, тогаш само тренерот е значаен. '''Аматерски натпревари''' немаат енциклопедиска значајност, било да станува збор за училишни или студентски натпревари. За '''спортските арени, стадионите''' и другите спортски објекти нема критериуми за претпоставена значајност, затоа се сметаат за достојни за енциклопедиска статија. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (спорт)|Спорт]] ==== Дискусија за „Спортисти“ ==== {{коментар}} - критериумите предложени овде се комбинација од англиската и хрватската Википедија за значајност. Не сум толку по спортот, ама мислам дека опфатено е сè. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 22:04, 5 април 2026 (CEST) {{коментар}} јас исто мислам. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 22:29, 5 април 2026 (CEST) {{коментар}} - Според мене напишаното е добро, но мора подобро да се расчисти прашањето за значајноста кај македонските фудбалери, кошаркари и ракометари, бидејќи тоа се најпопуларните спортови кај нас. Мислам дека е малку нелогично на други јазични Википедии да има повеќе статии за македонски спортисти од тој тип, отколку кај нас. Затоа треба да се разгледа дали треба да имаме поголем опфат за домашни спортисти. Од друга страна, за меѓународните спортисти треба јасно да се дефинираат критериуми — дали е доволен настап во прва/втора/трета лига, дали е потребна репрезентација, меѓународни натпревари, награди, итн. Вака, без конкретни правила, секогаш ќе има различни толкувања и несогласувања. Ако се постават јасни критериуми, ќе биде многу полесно и поконзистентно за сите понатаму. '''Мој заклучок:''' Треба да бидат опфатени сите македонски спортисти што настапуваат на професионално ниво, со исклучок на оние кои се активни само аматерски или се во рана фаза од кариерата; како праг може да се земе најмалку три години професионален ангажман. <br> <br> (јас само ги гледам најпопуларните спортови, па немам коментар за атлетика, хокеј и останатите спортови, така да се согласувам со напишаното дека е јасно) [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 11:21, 7 април 2026 (CEST) :Интересен факт е дека критериумите на англиската се многу ригорозни, а од друга страна таму има наши спортисти за кои ние уште немаме статија. Мислам дека тоа се должи, не е дека не заслужуваат тие спортисти да бидат и кај нас, туку никој не се позанимавал со нив за да ги создаде нивните статии. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 11:28, 7 април 2026 (CEST) {{коментар}} Делот за „аматерски натпревари“ дека не се значајни од енциклопедиска гледна точка треба да отпадне со оглед дека Олимписките игри во голем дел од 20 век биле аматерски натпревари. Исто така и [[универзијада|универзитетските игри]] се значајни настани кои се веќе дел од Википедија. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 20:23, 7 април 2026 (CEST) :Со оглед дека оваа Википедија е македонска и треба што повеќе да се опфатат личности од Македонија, би требало во неа да се опфатат и спортистите кои освоиле пласман на државни првенства, спортистите на Македонија и на градови, учесниците на олимпијади и светски првенства.[[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 20:56, 7 април 2026 (CEST) ::Универзијада е на светско ниво, веројатно под студентски и училишни натпревари се мисли на внатре во рамки на школо, факултет, (од англиската Википедија е тој дел преземен) или така нешто, моја претпоставка. Треба да се дефинира тоа подобро. ::За спортистите на Македонија што ги споменуваш, мислам дека се опфатени тие спортисти во почетниот дел, кој вели: ::*Ако спортистот постигнал значаен државен или меѓународен рекорд или друг вид на успех. ::*Ако добил значајна награда, или за Македонија ја добил државната награда „8 Септември“ за остварување во спортот. ::Ние дури и немаме статија за таа награда, треба да создадеме, а треба и некој повик да намениме да се пишува за македонскиот спорт, дека волонтерите можеби нема да се сетат сами да пополнат такви празнини. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 21:11, 7 април 2026 (CEST) {{Коментар}} Комплицирана тема, но сепак опфаќа добри напатствија. Лично сметам аматерски спортисти и спортисти кои не се дел од национални и меѓународни натрепварувања да немаат статии на Википедија. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 15:22, 9 април 2026 (CEST) {{коментар}} Се согласувам со критериумот да се пишуваат статии само доколку клубот и поединците од тој клуб учествуваат во меѓународни настани и имаат медиумска покриеност, бидејќи доколку го нема тогаш ние без малку за секој поединец во Македонија треба да имаме статија, бидејќи играл во некој клуб од екипен спорт во втора или трета општинска лига. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 20:18, 9 април 2026 (CEST) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (книги)|Книги]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:10 ч. на 12 април 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> Иако поимот „[[книга]]“ е широко дефиниран, овие критериуми не важат за следните видови публикации: [[Стрип|стрипови]]; списанија; референтни дела како што се речници, енциклопедии, атласи и алманаси; публикации специфични за музика како што се книги со упатства и нотација и либрета; прирачници за упатства; и книги за подготовка за испити. Може да се развијат специфични упатства за таквите видови книги. Дотогаш, ова упатство може да биде поучно по аналогија. Критериумите наведени подолу важат за [[Е-книга|книги во електронска форма]], како и за традиционални книги и [[манга]]. Е-книга што не ги исполнува критериумите од ова упатство е сепак значајна ако ги исполнува критериумите од упатството за значајност за содржина специфична за интернет страници. Е-книга што ги исполнува критериумите од ова начело не мора да ги исполнува критериумите од начелото за интернет содржина за да биде значајна. *Книгата се смета за значајна ако проверливо исполнува, преку сигурни извори, барем '''еден''' од следниве критериуми: # Книгата била предмет на обработка или цитирање на две или повеќе важни објавени дела што се појавуваат во извори кои се независни од самата книга. Ова може да вклучува објавени дела во сите форми, како што се статии во весници, други книги, телевизиски документарци, списоци на бестселери, и рецензии. Ова ''ги исклучува'' медиумските препечатувања на соопштенија за медиумите, или други публикации каде што авторот, неговиот издавач, агент или други самозаинтересирани страни рекламираат или зборуваат за книгата. # Книгата освоила значајна [[:Категорија:Книжевни награди|литературна награда]]. # Книгата е сметана од сигурни извори за значаен придонес во која било од науките, хуманистичките науки или уметностите, или поттикнала снимање на значаен филм, или друга уметничка форма, или пак друг важен настан, политичко или религиозно движење. # Книгата е, или била, повеќе години предмет на настава во две или повеќе училишта, колеџи, универзитети ''или'' постдипломски програми во која било одредена земја. # Авторот на книгата е толку историски значаен што кое било од пишаните дела на авторот може да се смета за значајно. Петте претходни критериуми не важат за сè уште необјавени книги. *Самоиздаваштвото, и/или објавувањето и плаќањето за објавување на книгата од страна на самиот автор, не се во корелација со значајноста. Постојат издавачи на книги кои печатат по нарачка, а сепак стои името на издавачката куќа како издавач, и за ова треба да се внимава. Постојат исклучоци, како што се „Рана наука во Оксфорд“ од [[Роберт Гинтер]] и „Тамерлан“ од [[Едгар Алан По]], но обете книги би се сметале за значајни врз основа на (на пример) критериум 1 и критериум 5 од горните општи критериуми. На многу самоиздадени книги им се доделени ISBN броеви, и може да се наведат во национална библиотека, односно може да се најдат преку пребарување на интернет, на пример, или може да се продаваат кај големи продавачи на книги преку интернет, на [[Amazon.com]], на пример. Но, тоа што книгата има ISBN број, или ја има на пребарување, посебно понудена да се купи, ништо од ова не е доказ за значајност. *Книги што '''сè уште не се објавени''' може да бидат споменати во статија за авторот или за серијалот (ако се работи за серијал), и само доколку авторот или значењето на книгата се значајни сами по себе. *Во врска со значајноста на книги кои се издадени пред повеќе од 100 години, треба да преовлада здравиот разум. За дела на Македонци, веројатноста е голема таквите книги да се енциклопедиски значајни да имаат за своја статија. За дела на автори од светот, можните основи за утврдување на значајност вклучуваат: колку широко е цитирана или споменувана во пишани извори таа книга, бројот на изданија на книгата, дали е препечатена, славата што книгата ја ужива или ја уживала во минатото, нејзиното место во историјата на литературата, нејзината вредност како историски извор и нејзината старост. *Статиите за книги не треба да бидат преопширни. Насловот на статијата за книга треба да е во превод на македонски јазик, (оригиналното име во заграда), како што би гласел насловот доколку книгата ја држиме во раце и ја читаме на македонски јазик. Иако една книга може да биде значајна, вообичаено не е препорачливо да има посебна статија за лик или појава од книгата. Постојат исклучоци, особено во случај на многу познати книги. На пример, „[[Божиќна приказна]]“ од [[Чарлс Дикенс]] може да има посебна статија за нејзиниот протагонист, [[Ебенезер Скруџ]], или серијалот [[Песна за мраз и оган]], книги по кои е снимена серијата [[Игра на тронови]], има неколку карактери кои заслужуваат посебна статија, како [[Денерис Таргариен]], [[Џејми Ланистер]], и неколку други. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (книги)]] ==== Дискусија за „Книги“ ==== {{коментар}} - Јас лично за „статии за книги што сè уште не се објавени“ би ги исклучила сите да ги нема, а другите критериуми ми се прифатливи. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:09, 12 април 2026 (CEST) {{коментар}} - Правилата се јасни и концизни, делот „статии за книги што сè уште не се објавени“ може да се исклучи, со тоа што може да бидат вклучени во статијата на авторот, доколку се работи за книги од серијал кој е сам по себе значаен, како на пример [[Песна за мраз и оган]]. - [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 13:36, 14 април 2026 (CEST) {{коментар}} - Правилата се јасни според мене од ова напишаново, иако не сум многу информиран околу оваа тема. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 21:35, 14 април 2026 (CEST) {{коментар}} Согласен. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 23:34, 14 април 2026 (CEST) {{Коментар}} Добро претставено. Не сум за непознати автори и дела, нормално. Треба да поминат низ филтрите на издаваштвото, книжевната рецензија и критика и општата прифатеност на публиката. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 15:09, 17 април 2026 (CEST) {{Коментар}} Го сменив делот за необјавените и сега гласи: Книги што '''сè уште не се објавени''' може да бидат споменати во статија за авторот или за серијалот (ако се работи за серијал), и само доколку авторот или значењето на книгата се значајни сами по себе. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 16:14, 18 април 2026 (CEST) {{Коментар}} Убаво е што се покренува дискусијава, вака е појасно за сите. Критериумите се јасни и децидни. Искрено мислам, некои статии кога се додаваат, како на пр. за ликови од книги, придонесуваат за збогатување на енциклопедијата и се поврзуваат со другата главна статија за дело или автор, давајќи на тој начин можност за читателот да навигира низ енциклопедијата со поголема леснотија. - [[User:Natasa Stardelova|Natasa Stardelova]] <small>([[User talk:Natasa Stardelova|разговор]])</small> ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (музика)|Музика]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 19:30 ч. на 19 април 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Музичарите или ансамблите''' (овде се вклучени и бендови, пејачи, рапери, оркестри, диџеи, музички театарски групи, инструменталисти, хорови, итн.) може да бидат значајни ако исполнуваат барем еден од следниве критериуми. #Бил предмет на повеќе, нетривијални, објавени дела што се појавуваат во извори кои се веродостојни, не се самообјавени и се независни од самиот музичар или ансамбл. :Овој критериум вклучува објавени дела во сите форми, како што се статии и големи интервјуа дадени во весници, книги, списанија, онлајн верзии на печатени медиуми и телевизиски документарци, освен соопштенија за медиумите, и слични рекламни и други публикации каде што музичарот или ансамблот зборуваат за себе и се рекламираат, како и статии во училишен или универзитетски весник (или слично). #Имал сингл или албум на националната музичка листа на која било земја. #Има златна, сребрена или платинеста плоча (или друг вид на носач на звук) сертифицирана во најмалку една земја. #Има добиено сериозно известување во независни доверливи извори за меѓународна концертна турнеја или национална концертна турнеја во најмалку една суверена земја. Под турнеја се подразбира настап во најмалку 6 градови. #Има издадено два или повеќе албуми за голема издавачка куќа или за една од поважните независни куќи, односно независна куќа која постои барем неколку години, и која веќе издала носачи на звук на изведувачи, кои се значајни. #Не треба да се создаваат статии за група која по ништо друго не е значајна освен затоа што еден период член бил музичар кој станал значаен подоцна сам по себе или како член на значајна група. Ова треба да се прилагоди соодветно на музичкиот жанр: на пример, изведување на две главни улоги во големи оперски куќи. Забележете дека овој критериум треба да се толкува со претпазливост, бидејќи имало случаи каде што овој критериум бил цитиран на кружен начин за да се создаде самоостварувачка јамка на значајност: на пр., музичар кој бил „значаен“ само затоа што бил во два бенда, од кои едниот или двата бенда биле „значајни“ само затоа што овој музичар бил во нив. #Станал најистакнат претставник на значаен стил или локална урбана сцена. Имајте предвид овде дека предметот мора да ги исполнува сите вообичаени стандарди на Википедија, вклучително и [[Википедија:Проверливост|проверливоста]]. #Добитник е на музичка награда, како што се музичките награди: [[Греми]], [[Џуно (награда)|Џуно]] или [[Меркјури (награда)|Меркјури]], или на пример во Македонија награда на [[Макфест]], итн. #Победил на големо, значајно музичко натпреварување. #Изведувал музика за значајно медиумско дело, како што е лајтмотив за програма на голема телевизиска мрежа, или за значаен филм. (Но, ако ова е единственото тврдење за значајност, веројатно е посоодветно само да се спомене во главната статија и да се пренасочи кон таа страница.) #Делото било на програма на национално ниво од страна на голема радио или музичка телевизиска мрежа. #Музичарот бил тема на получасовна или подолга програма на радио или телевизиска мрежа со национална покриеност. '''Поединечни членови, изведувачи на ријалити на телевизија''': #Членовите на значајни бендови се пренасочуваат кон статијата за бендот, не се создаваат поединечни статии за нив, освен ако не покажале дека самите се индивидуално значајни. #Пејачите и музичарите кои се значајни само по учеството во телевизиска серија со ријалити може да бидат пренасочени кон статија за серијата, сè додека не покажат дека се независно значајни. За '''композитори, автори, либретисти или текстописци''': #Лицето било предмет на повеќе независни објавени дела чиј извор е независен од лицето, и е сигурен и веродостоен. :Овој праг вклучува објавени дела од сите форми, како што се статии во весници, книги, статии во списанија и телевизиски документарци, со исклучок на следново: ::Автобиографии, медиумски соопштенија и реклами за лицето. ::Дела што се состојат исклучиво од тривијални содржини, како што е минливо споменување на лицето во дискусија за друга тема, или едноставно вклучување во едноставни списоци на автори на корици, белешки, фусноти, итн. #На лицето му се припишува пишувањето или соавторство во пишувањето на кој било текст или музика, односно музичко или театарско дело (вклучувајќи мјузикл, опера, и слично) за музичар или ансамбл или театар што се квалификува како значаен според претходните критериуми, за значаен театар или бил ангажиран од музичар или ансамбл што се квалификува како значаен според претходните критериуми. #Неговите дела се користени во подоцнежна композиција од автор, композитор или текстописец кој ги исполнува горенаведените критериуми. #Напишал песна или композиција која победила (или во некои случаи освоила прво или второ место) на водечки музички натпревар кој не е експлицитно воспоставен како настан за откривање таленти или за „нова надеж“. #Се појавува со разумна должина во стандардни референтни дела за неговиот жанр. ''Доколку е можно, композиторите или текстописците со недоволно проверлив материјал за да се оправда важноста за постоење на нивна посебна статија, треба да се спојат во статијата за нивното дело, доколку делото е многу познато и важно. Кога композиторот или текстописецот е познат по повеќе дела, таквото спојување можеби нема да биде можно.'' За '''композитори и изведувачи надвор од медиумското покривање''', критериуми за значајност се ако лицето: #Во сигурни извори е цитирано како влијателно во стилот, техниката, репертоарот или предавањето на одреден вид музика. #Воспоставило традиција или школа на одреден жанр. #Компонирало значителен број мелодии, аранжмани или стандарди што се користат во значаен жанр или традиција или школа во рамките на значаен жанр. #Често е опфатено во публикации посветени на значајна субкултура. За '''албуми, синглови и песни''': *Иако ова упатство е донекаде контроверзно, општиот консензус за значењето на албумите е дека ако музичарот или бендот што ги снимил се смета за значаен, тогаш нивните албуми се исто така доволно значајни за да имаат посебни статии на Википедија. Сепак, албумот не мора да биде од значаен изведувач или ансамбл за да заслужува самостојна статија, само доколку ги исполнува општите упатства за значајност. Статиите за албуми кои немаат доволно текст, односно во најголем дел содржината е списокот на песни, посоодветно е да се спои во главната статија на изведувачот или статијата за дискографија на изведувачот, наместо да постои како посебна статија за албум. *Песните и сингловите се веројатно значајни ако добиле значително внимание како тема на повеќе, нетривијални објавени дела чии извори се независни од изведувачот и издавачката куќа. Ова ги вклучува објавените дела во сите форми, како што се статии во весници, книги, телевизиски документарци или рецензии, освен медиумските соопштенија за медиумите или други публикации каде што изведувачот, неговата издавачка куќа, агент или други самозаинтересирани страни го рекламираат или зборуваат за делото. *Песна што ги исполнува критериумите за значајност не значи дека нужно ќе се третира како посебна, самостојна страница, а прашањето дали да се создадат самостојни страници за поединечни значајни песни е предмет на уредничка проценка. Оваа одлука секогаш треба да се основа врз специфични размислувања за тоа како темата да се направи разбирлива. Понекогаш, значајните песни можат подобро да се опфатат како дел од поголема статија, каде што може да има поцелосен контекст што би се изгубил ако песната има своја посебна статија. Освен значајноста, самостојна статија за песна може да постои само ако има доволно материјал за да се оправда разумно детална статија. Ако за статија за песна нема доволно текст, односно ако остане никулец, треба да се спои со статии кои постојат за изведувачот или за албумот. '''Концерти и турнеи''': *Концертните турнеи се веројатно значајни ако добиле значително известување во повеќе независни и сигурни извори. Таквата медиумска покриеност може да покаже значајност во однос на уметничкиот пристап, финансискиот успех, односот со публиката или други слични термини. Изворите што само утврдуваат дека се случила турнеја не се доволни за да укажат на значајност. Турнеите за кои не се пишува во секундарни извори, треба да бидат опфатени во дел на страницата на уметникот, наместо да се создаде посебна статија за таков настап. Турнеја што ги исполнува стандардите за значајност не ги прави сите турнеи поврзани со тој уметник значајни. „[[Bad (1988)]]“ на [[Мајкл Џексон]] е пример за значајна концертна турнеја. '''Статии кои не ги задоволуваат критериумите''': *Википедија не треба да има посебна статија за личност, бенд или музичко дело што не ги исполнува критериумите, ниту на ова упатство, ниту на општото упатство за значајност, ниту за која било тема, и покрај тоа што можеби исполнува некои од правилата опишани погоре, за кои уредниците на крајот не можат да пронајдат независни извори што даваат детални информации за темата. Цел на Википедија не е да се создаваат никулци, односно мали статии за кои знаеме дека никогаш не можат да се прошират, ниту статии засновани првенствено врз она што субјектите го кажуваат за себе. '''Именување и должина на статиите за музика и музичари''': *За албуми и песни на странски автори за кои може да има посебна статија затоа што се значајни, се препорачува името на статијата да биде во оригинал и внатре во првата реченица да стои изговорот на насловот и/или превод. *За музички групи се препорачува името на статијата да биде кирилица како што се изговара, на пример [[Битлси]], [[Ролинг стоунс]], и во првата реченица да се запише оригиналното име на музичката група. *Се препорачува должината на статиите за музика да не биде попоплнета само со список на видеа или песни. Доколку списокот е долг, се препорачува да се скрати само на најзначајните, односно да се направи избор на песните. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (музика)]] ==== Дискусија за „музика“ ==== {{коментар}} - Јас се согласувам со критериумите. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 19:30, 19 април 2026 (CEST) {{Коментар}} опфаќа во глобала се. Јас лично сум за пишување оригинал на имиња на песни и групи/ уметнички имиња со македонски изговор во воведот на статијата. Иако ова се коси со правописот, сепак е некако безвезе на пример „Ин д клаб“, а многу подобро е „In the Club“, на пример. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 16:00, 22 април 2026 (CEST) {{коментар}} Согласен кон условите. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 19:49, 22 април 2026 (CEST) {{коментар}} - Се согласувам со горенаведеното. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 08:39, 23 април 2026 (CEST) {{коментар}} - Се согласувам со критериумите. - [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 14:57, 24 април 2026 (CEST) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> === [[Википедија:Значајност (филмови)|Филмови]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 19:00 ч. на 26 април 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> Покрај општите критериуми за значајност, ова се '''дополнителни критериуми''' кои се однесуваат на филмови: *Изворот треба да биде независен, што значи дека режисерот, издавачите на филмот, глумците, да не се директно поврзани со написот. Не се независни извори оние кои го вклучуваат студиото или компаниите што работат со него на продукцијата и објавувањето, ниту соопштенија за медиумите, и слични рекламни и други публикации, како што се: резимеа на заплетот без критички коментар, или списоци во филмски водичи. Видовите извори што се сметаат за независни се оние што пишувале за филмот, како што се периодичните списанија, и книги во кои се анализира или се споменува филмот. *Филмот бил широко дистрибуиран и добил рецензии во две или повеќе публикации кои се независни. *Филмот е историски значаен, што се потврдува со еден или повеќе од следниве фактори: :Објавување на најмалку две независни статии, по најмалку пет години од првото прикажување на филмот. :Филмот бил прогласен за значаен според широка анкета на филмски критичари, академици или филмски професионалци, кога таква анкета била спроведена најмалку пет години по објавувањето на филмот. :Филмот бил повторно комерцијално издаден или прикажан на фестивал, најмалку пет години по првичното објавување. :Филмот бил прикажан како дел од документарец, програма или ретроспектива за историјата на киното. *Филмот добил голема награда за извонредност во некој аспект од филмското творештво. Сепак да се внимава на следново: наградите од филмските фестивали обично бараат многу повеќе внимание и преглед, бидејќи овој вид награди е многу повеќе подложен на злоупотреба и манипулација. *Филмот бил избран за чувување во национален архив. *Филмот се изучува како предмет на акредитиран универзитет или колеџ со значајна филмска програма. *Филмот претставува уникатно достигнување во кинематографијата, или е пресвртница во развојот на филмската уметност или значително придонесува за развојот на националната кинематографија. *Во филмот учествува (како глумец, режисер, продуцент) позната или значајна личност за која филмот е голем дел од нивната кариера. *Филмот бил успешно дистрибуиран домашно во земја која не е позната како земја што произведува филмови. Во ваков случај треба да се утврди дека станува збор за филм кој е значаен по нешто повеќе од самото производтсво. *Филмови кои се снимаат или се во план најавени да се снимат може да се споменат во статијата на значаен глумец, продуцент или режисер, само ако имаат доволно најави во независни извори. '''Статиите за филмски ликови''' треба да ги следат препораките за значајност пред да бидат создадени. Доколку филмскиот лик е адаптиран од друг медиум или дело, од книга, на пример, а за оригиналниот лик веќе има статија, не треба да се создава нова статија за филмскиот лик. Ве молиме имајте предвид дека едноставното исполнување на критериумите не значи автоматски дека филмскиот лик треба да има своја статија. '''Именување и должина на статиите за филмови''': *За филмови се препорачува насловот на статијата да е во превод на македонски јазик, (оригиналното име во заграда), како што би гласел насловот доколку филмот се прикажува во кино или на телевизија. *Се препорачува должината на статиите за филмови да не биде попоплнета само со список на ликовите. Доколку списокот е долг, се препорачува да се скрати само на најзначајните, односно да се направи избор на ликовите. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (филмови)]] ==== Дискусија за „филмови“ ==== * {{коментар}} - Во ред се - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:26, 26 април 2026 (CEST) * {{коментар}} - Се согласувам - [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 09:42, 28 април 2026 (CEST) * {{коментар}} - Се согласувам со поставените критериуми. - [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 12:49, 29 април 2026 (CEST) * {{коментар}} Немам што да додадам, добро е. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 11:03, 30 април 2026 (CEST) * {{Коментар}} ОК е се. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 11:17, 30 април 2026 (CEST) * {{коментар}} Согласен. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 12:02, 3 мај 2026 (CEST) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> === [[Википедија:Категории, списоци и прегледнички кутии|Категории, списоци и прегледнички кутии]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 21:20 ч. на 3 maj 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> Ова е последна и голема тема, која е разделена на четири статии. Со цел да не се натрупа овде со текст, ќе извадам делови од сите четири: '''Категории:''' *НЕ создавајте категорија ако во неа треба да има помалку од пет статии. *НЕ создавајте бесмислени категории. *НЕ смее категоријата да е категоризирана со истото име, односно да припаѓа самата на себе. *Категоријата е веројатно несоодветна ако одговорот на следниве прашања е „не“: ::Дали е можно да се напишат неколку пасуси или повеќе за темата на категоријата, објаснувајќи ја? ::Ако се движите до статијата во категоријата, дали ќе биде очигледно зошто е таму? Дали темата на категоријата е истакнато дискутирана во статијата? *Статијата често ќе биде категоризирана во неколку категории. Сепак, треба да бидете внимателни при категоризирањето — категориите стануваат помалку ефикасни колку повеќе од нив има во дадена статија. '''Списоци:''' *„Список на ...“ се енциклопедиски страници што се состојат од воведен дел проследен со список, евентуално подреден во потсекции. Ставките на овие списоци може да вклучуваат врски до специфични статии или други информации, и мора да бидат поткрепени со наводи како и секоја статија. *„Вградените списоци“ се списоци што се користат во статиите и ја надополнуваат содржината на статијата. Тие се вклучени во самиот текст или се додаваат во форма на табела, на пример. *Некои теми се толку широки што списокот би бил неконтролирано долг и ефикасно неодржлив. '''Прегледнички кутии / предлошки:''' *Прегледничките кутии генерално се претставени во еден од двата формати: ::Хоризонтални, поставени на дното од статиите, односно кутии за навигација ::Вертикални, често сместени во горниот десен агол од статиите, односно странични ленти или инфокутии. *Прегледничките кутии што се наоѓаат во горниот десен агол на статиите (понекогаш наречени „странична лента“ или „дел од серија“) треба да се третираат со посебно внимание, бидејќи се толку видливо прикажани за читателите. Повеќе на линковите: [[Википедија:Категории, списоци и прегледнички кутии]], [[Википедија:Категоризација]], [[Википедија:Списоци]], [[Википедија:Прегледнички предлошки]] ==== Дискусија за „категории, списоци и прегледнички кутии“ ==== * {{коментар}} - Јасно е, главно и до сега сме работеле по овие напатствија. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 21:37, 3 мај 2026 (CEST) * {{коментар}} - Се сложувам со наведените критериуми. - [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 13:02, 5 мај 2026 (CEST) * {{коментар}} - Се сложувам. - [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 13:23, 7 мај 2026 (CEST) * {{коментар}} Согласен. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 15:16, 7 мај 2026 (CEST) *{{Коментар}} Јасно и прецизно.-<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 21:38, 10 мај 2026 (CEST) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> == Придавка од „Карнија“ == Денешна тема на уредувачкиот ден e „Венци на Јужните Варовнички Алпи“ во која спаѓаат и „Карнските Алпи“ односно „Карниските Алпи“. Со оглед дека основата на зборот е покраината „Карнија“ правејќи напоредна споредба со Калифорнија (единствен топоним кој завршува на „рнија“ како Карнија), придавката треба да е „карниски“ која е полесно изговорлива на македонски јазик. Во македонските речници го нема топонимот Карнија и следствено ни придаваката произлезена од него. Доколку мнозинството се сложува соодветно би ја променил оваа придавка. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 17:24, 19 февруари 2026 (CET) :И мене ми се чини дека карниски е точно, споредено со Калифорнија и калифорниски. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 17:55, 19 февруари 2026 (CET) :Се согласувам и јас. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 14:37, 20 февруари 2026 (CET) ::@[[Корисник:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]]@[[Корисник:Виолетова|Виолетова]]@[[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] Интересен случај, бидејќи покраината е всушност на македонски Корушка, но дури и словенечката Википедија користи Карнијске Алпе, така што се согласувам да бидат Карниски Алпи. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 19:13, 23 февруари 2026 (CET) :::Променето. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 21:11, 23 февруари 2026 (CET) == Турски имиња за селата во Егејска Македонија == Зошто се употребуват турски називи за поранешни турски села во Егејска Македонија? Тоа не се македонски називи ниту македонски села (сегашни или поранешни). Јас мислувам дека нема потреба да се дава предноста на турски називи, каде тоа не су повеќе турски села. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 14:23, 22 февруари 2026 (CET) :Здраво. Дали може да ни посочите за кои села поточно станува збор? На пример, Дедели нема друго име освен ова име кое потекнува од турскиот јазик, каде и живееле Турци. Поздрав--<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 09:50, 23 февруари 2026 (CET) ::Станува збор за селата во на пример Кожанско и Кајларско - [[Кожани (општина)]] или [[Еордеја (општина)]]. Тука нема потреба за турски називи. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 17:44, 23 февруари 2026 (CET) :::@[[Корисник:Marco Mitrovich|Marco Mitrovich]] Како во Македонија, така и во егејскиот дел, топонимите ние не ги менуваме, особено што имињата кои ги споменуваш се присутни и во литературата (изворите). --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 19:07, 23 февруари 2026 (CET) :Како сакате, ама давањето предноста на стари турски топоними во однос на грчките сегашни каде живеат Грци а не Турци е грешка. И во турскиот дел на Тракија многи грчки топоними се заменети со турски. Јас мислувам дека треба си гледаме нашите македонски топоними, а не да даваме предноста на стари турски топоними во однос на сегашните грчки. На пример [[Бахче Ловаси]] во место на Кипари. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 10:49, 24 февруари 2026 (CET) == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|разговор]])</bdi> 12:15, 19 март 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Johannes Richter (WMDE)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities == Hi everyone, '''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts. You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process. We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start. * ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December). * ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF. Join our online Q&A session to learn more (same content, two options to join): * 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 1|register here]]) * 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 2|register here]]) More info & contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]''' --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 13:21, 31 март 2026 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:TRistovski-CEEhub@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=29670168 --> == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Пораката ја испрати Корисник:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 19:11, 3 април 2026 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:ZI Jony@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Facundo Jainikoski == Има ли некој врски во ФФМ да проверува дали е овој аргентинскиот фудбалер со македонско потекло? [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 17:13, 5 април 2026 (CEST) :~Кој знае и ФФМ дали имаат информација за неговото потекло, дека момчето е во Аргентина родено. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 22:14, 5 април 2026 (CEST) :Мене многу ми личи на финско презиме. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 22:46, 5 април 2026 (CEST) == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 02:58, 26 април 2026 (CEST) </bdi> <!-- Пораката ја испрати Корисник:Codename Noreste@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == Call for Community Candidates – Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026 == ''Please help us and your community by translating this announcement into your language!'' Dear all, The [[Meta:Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026]] is currently underway. There are 4 seats allocated to community representatives. Community members are invited to nominate themselves as candidates for these seats. These positions will be filled through a vote by the CEE community. '''Eligibility criteria:''' * Candidates must be [[Meta:Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026/Eligibility|eligible voters]]: ** Have a Wikimedia account created before 18 December 2025 ** Have at least 300 edits between 18 December 2025 and 18 June 2026 ** Must not have been blocked between 18 March 2026 and 18 June 2026 * Must have participated in at least 2 of the last 3 [[Meta:Wikimedia CEE Hub/CEE Hub Status Meeting|CEE Hub Advisory Group meetings]] You can check your eligibility using the following tool: https://cee-sc-election.toolforge.org/ '''How to proceed:''' Candidates may nominate themselves or be nominated by others. If nominated by others, the candidate must explicitly accept the nomination before 18 June 2026. The candidate should create their nomination page and submit their candidacy [[Meta:Wikimedia_CEE_Hub_Steering_Committee_Election_2026/Nominations|here]]: Please also inform your communities about the election and encourage participation. Best regards,   Electoral Commission of Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026 --[[Meta:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[Meta:User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 12:00, 30 април 2026 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:MHeidarzadeh-CEEhub@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=30401522 --> == Aed == Jhon [[Специјална:Придонеси/&#126;2026-26915-04|&#126;2026-26915-04]] ([[Разговор со корисник:&#126;2026-26915-04|разговор]]) 05:55, 4 мај 2026 (CEST) == Wiki Loves Eurovision 2026 == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Wiki Loves Eurovision edit-a-thon logo 2026.svg|right|250px]] Hello everyone! You are invited to participate in the "[[meta:Wiki Loves Eurovision 2026|Wiki Loves Eurovision]]" article writing contest, where our goal is to create new Eurovision-related articles in the CEE-language Wikipedia editions and improve existing ones. The contest will take place from May 10 to June 10, 2026, and prizes are available: * 1st prize: a voucher worth €60 * 2nd prize: a voucher worth €50 * 3rd prize: a voucher worth €40 * 4th–10th prize: a voucher worth €30 To participate in the contest and learn more, please visit [[meta:Wiki Loves Eurovision 2026|this link]]. --[[User:MHeidarzadeh-CEEhub|MHeidarzadeh-CEEhub]] ([[User talk:MHeidarzadeh-CEEhub|talk]]) 14:00, 16 May 2026 (UTC) </div> <!-- Пораката ја испрати Корисник:MHeidarzadeh-CEEhub@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=30401522 --> == Поврзување на статија == Здраво. Ја креирав статијата [[16:9 (ТВ формат)]], но Wikidata ми јавува грешка за заштита и дозволи кога пробувам да ја поврзам со англиската верзија (16:9 aspect ratio). Изгледа има некој конфликт со стари меѓујазични врски. Ве молам некој од администраторите да ја поврзе рачно. [[User:Ajta|Ajta]] <small>([[User talk:Ajta|разговор]])</small> 01:05, 27 мај 2026 (CEST) :Ја поврзав без проблем. Мене не ми пријави конфликти. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 01:38, 27 мај 2026 (CEST) == Гласајте сега на изборите за U4C 2026 == <section begin="announcement-content" /> Ги замолуваме лицата со право на глас да гласаат на изборите за [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Координативен комитет за Универзалниот правилник на однесување]] 2026 (U4C 2026). Повеќе информации со проверка на подобноста, процесот на гласање, информации за кандидатите и врска до гласањето ќе најдете на [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|информативната страница на Мета]]. Гласањето завршува на 2 јуни 2026 во [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 ч. UTC]. Би ве замолиле да гласаме ако сметката ви е подобна. Исходот ќе биде познат до 14 јуни 2026 г. -- Во соработка со U4C,<section end="announcement-content" /> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 19:14, 27 мај 2026 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Keegan (WMF)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> m6uhhmcfz6hvgsz3dznmwmpjjalhtfc 0 25053 5577216 5508708 2026-06-15T08:58:19Z Bjankuloski06 332 5577216 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Место во Грција |name = Баница |name_local = Βεύη |image_skyline = The old Bulgarian_school in Vevi_Florina.jpg |caption_skyline = Старото училиште во Баница |city_flag = |city_seal = |lat_deg = 40 |lat_min = 46 |lon_deg = 21 |lon_min = 37 |elevation_min = |elevation_max = |periph = [[Западна Македонија (Грција)|Западна Македонија]] |prefec = [[Лерин (округ)|Лерин]] |municipality = [[Овчарани]] |established_c = |established_m = |districts = |mayor = |party = |since = |population_as_of = 2011 |population_village = 663 |area_village = |postal_code = 539 74 |area_code = 2385 |licence = |website = }}[[Податотека:Vevi Center.JPG|thumb]][[Податотека:Vevi School.JPG|thumb]] '''Баница''' ([[грчки јазик|грчки]]: ''Βεύη'', „Веви“) — село во [[општина]] [[Овчарани]] во [[окрузи на Грција|округот]] [[Лерин (округ)|Леринскиот округ]], [[Егејска Македонија]]. До денес е населено исклучиво со [[Македонци]]. == Географија и местоположба == Селото Баница се наоѓа на 23 километри источно од градот [[Лерин]] и 8 километри од [[Суровичево]], во западните падини на планината [[Ниџе]]. Низ Баница минува главниот пат [[Солун]]-[[Лерин]]-[[Битола]], а тука се одделуват патните јазли коишто водат кон [[Суровичево]], [[Костур (град)|Костур]] и [[Кожани]], а друг директно оди за [[Битола]] кон [[Крушоради]] и [[Живојно]]<ref name="Населени места Егеј">{{наведена книга|last=Симовски Христов|first=Тодор|authorlink=Тодор Симовски|title=Населените места во Егејска Македонија|volume=1|year=1998|pages= 140-141|publisher=Здружение на децата бегалци од егејскиот дел на Македонија|location=Скопје|isbn=9989-9819-4-9}}</ref>. Според записите на [[Ѓорче Петров]] селото Баница е расположено четири часа на исток од [[Лерин]] на солунско-битолскиот пат<ref name="Ѓорче Петров">{{наведена книга|last=Петров|first=Ѓорче|authorlink=Ѓорче Петров|title=[[Материјали по изучувањето на Македонија]]|editor=превод: Марио Шаревски|edition=2016|year=1896|pages = 463|publisher=Единствена Македонија|location=Скопје|isbn=978-608-245-113-8}}</ref>. == Историја == Најстарите археолошки пронајдоци укажуваат на римскиот период, како што е торзо од машка статуа [http://www.macedonian-heritage.gr/Museums/Archaeological_and_Byzantine/Arx_Florinas.html] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090430122306/http://www.macedonian-heritage.gr/Museums/Archaeological_and_Byzantine/Arx_Florinas.html |date=2009-04-30 }}. Едни од најстарите пишани податоци за селото Баница се среќаваат во турските пописни дефтери од {{римски|15}} век, односно од опширниот пописен дефтер број 16 за [[Лерин]]ската нахија од [[1481]] година каде за селото е запишано дека имало 35 [[Христијанство|христијански]] [[Македонци|македонски]] семејства кои произведувале пченица до 44 товари, јачмен до 49 товари, 'рж до 14 товари, просо до 2 товари, граор до 3 товари, леќа, бостан, мед, се обработувале лозја и се чувале свињи за што селото остварувало свкупен приход од 2353 акчиња<ref name="Турски документи">{{наведена книга|last=Соколоски|first=Методија|title=Турски документи за историјата на македонскиот народ|volume=II|year=1973|publisher=Архив на Македонија|location=Скопје|pages=331-332}}</ref> За време на Османлиското Царство се спомнува во турските дефтери со името Баниче, коешто броело 132 христијански домаќинства, во Леринскиот вилает од 1626-1627 година. Црквата „[[Црква „Св. Никола“ - Баница (Леринско)|Св. Никола]]“ е изградена во 1460 година. На основа на податоците од записите на [[Ѓорче Петров]] во неговата книга [[Материјали по изучувањето на Македонија]] од [[1896]] година, селото Баница имало 250 куќи со 1500 жители од кои 725 биле [[Македонци]] – гркомани, а 775 биле [[Македонци]] под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], при што административно тоа спаѓало во [[Овчарани|Воштаранската]] нахија, а црковно-духовно припаѓало на Охридската бугарска епархија<ref name="Ѓорче Петров" />. Кај [[Стефан Верковиќ]] е регистрирано со 141 семејство и 682 жители, во статистиките на К’нчов од [[1910]] Баница се споменува со 1650 жители, додека Милоевиќ го забележал како село со 400 македонски куќи<ref name="Населени места Егеј" />. Поради страдањата во Втората светска и Граѓанската војна ви Грција, мнозина жители пребегнале во [[Македонија]] и во другите источноевропски држави, а по овој период започнало и помасовно иселување во прекуокеанските земји. == Стопанство == [[Податотека:Vevi, Florina, Greece - View on lignite mines south of village.jpg|мини|300px|Лигнитните копови јужно од селото]] На планината над Баница се наоѓа рудникот Веви, којшто работи од 1980-те години. Од него се добива лигнит со висок квалитет и таму работат повеќе луѓе од селото. Од земјоделството селото произведува големи количества жито<ref name="Населени места Егеј" />. == Демографија == {| class="wikitable sortable" border="1" |'''Година''' |'''Население''' |--- | 1913 | 1.167 |- | 1920 | 1.653 |- | 1928 | 1.995 |- | 1940 | 2.245 |- | 1951 | 2.062 |- | 1961 | 2.105 |- | 1971 | 1.049 |- |2001 |688 |- |2011 |663 |} == Општествени установи == Во селото е сместена жандармериска поткоманда со неколку истурени жандармериски станици во околните села, како и пошта која ги опслужува и околните села<ref name="Населени места Егеј" />. == Администрација и политика == == Културни и природни знаменитости == ;Цркви * „[[Црква „Св. Никола“ - Баница (Леринско)|Св. Никола]]“ од 1460 г. == Редовни настани == == Личности == * [[Алексо Џорлев]] * [[Наце Катин|Наце Ѕоле Катин]] - [[Македонци|македонски]] револуционер и околиски војвода<ref name=":05">{{Наведена книга|title=Баница (Леринско) во виорот на војните|last=Катиновски-Гоче|first=Атанас|publisher=Сојуз на Македонците - "Македон"|year=2011|isbn=978-608-65154-1-6|location=Скопје|pages=207}}</ref> * [[Ристо Јовчев|Ристо Пео Јовчев]] - [[Македонци|македонски]] револуционер и околиски војвода<ref name=":05" /> * [[Ѕоле Стојчев]] (Агеш паша) - [[Македонци|македонски]] револуционер и околиски војвода<ref name=":05" /> * [[Геле Алушов]] - [[Македонци|македонски]] револуционер<ref name=":05" /> * [[Наце Куртов]] - [[Македонци|македонски]] револуционер<ref name=":05" /> * [[Мице Сариев]] - [[Македонци|македонски]] револуционер<ref name=":05" /> * [[Кире Качоров]] - [[Македонци|македонски]] револуционер<ref name=":05" /> * [[Стате Ташев|Стате Стојан Ташев]] - [[Македонци|македонски]] револуционер<ref name=":05" /> * [[Филип Шишарев]] - [[Македонци|македонски]] револуционер<ref name=":05" /> * [[Коле Неделков]] - [[Македонци|македонски]] револуционер<ref name=":05" /> * [[Ристо Јовчев]] - [[Македонци|македонски]] револуционер<ref name=":05" /> * [[Доне Павлев]] - [[Македонци|македонски]] револуционер<ref name=":05" /> * [[Ѓорѓи Џорлев]] - [[Македонци|македонски]] револуционер<ref name=":05" /> * [[Дине Ничов]] - [[Македонци|македонски]] револуционер<ref name=":05" /> * [[Ѕоле Џугоманов]] - [[Македонци|македонски]] револуционер<ref name=":05" /> * [[Дине Пенџов|Дине Русе Пенџов]] - [[Македонци|македонски]] револуционер<ref name=":05" /> * [[Илија Лерински]] * [[Лефтер Олевски]] - командант на првиот Банички одред<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Баница (Леринско) во виорот на војните|last=Катиновски-Гоче|first=Атанас|publisher=Сојуз на Македонците - "Македон"|year=2011|isbn=978-608-65154-1-6|location=Скопје|pages=103-104}}</ref> * [[Ѓорѓи Дајков|Ѓорѓи Ило Дајков]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Блаже Дајков]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Кочо Ралов]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Методи Васев]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Ило Васев]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Ило Мангов]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Ѓорѓи Абов]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Лазо Ѓерѓев]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Пеце Алушев]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Дине Диманин]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Ѕоле Лаков]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Ѕоле Калпаков]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Гонче Делев]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Михали Хариши]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Андон Хариши]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Наце Малинов|Наце Ристо Малинов]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Тане Јовчев]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Димитар Кочевски]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Лазо Вељанов]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Леко Ничев]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Ванчо Катин]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Лазо Попдимитров]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Шена Апчева]] - македонски партизан, учесник во [[Втора светска војна|Втората Светска војна]], како дел од единиците на ЕЛАС. * [http://www.pf.ukim.edu.mk/DesktopDefault.aspx?tabindex=0&tabid=204 Проф. д-р Кики Мангова-Поњавиќ] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070506000626/http://www.pf.ukim.edu.mk/DesktopDefault.aspx?tabindex=0&tabid=204 |date=2007-05-06 }} * [[Боро Пејчинов]] [http://www.maccinema.com/avtor_detali.asp?IDSORABOTNIK=14] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070928082005/http://www.maccinema.com/avtor_detali.asp?IDSORABOTNIK=14 |date=2007-09-28 }} * [[Наум Абов]] (1930-2016) - македонски иселенички активист и спортски работник; *[[Коле Мангов]] (1940-2013) - [[Македонци|македонски]] [[поет]], [[публицист]] и борец за човекови права *[[Димитар Велаков]] (1908-1997) - [[Македонија|македонски]] партизан, учесник во [[Македонија во Втората светска војна|НОВ]], учесник во ослободителното движење во [[Грција]] и во [[Грчка граѓанска војна|Граѓанската војна]] == Култура и спорт == Во Баница постоел спортски фудбалски клуб ''Павле Меља'' кој бил основан во 1924 година ѝ во него се натпреварувле повеќе генерации младинци. Клубот се натпреварувал во Северната зона на [[Грција]] и заземал високи пласмани во лигата. Постоеле уште два тима, кои се натпреварувале во Окружната леринска зона. Младината била многу заинтересирана за фудбалот и за атлетиката, па затоа овие друштва биле и многу масовни.<ref name=":02">{{Наведена книга|title=Баница (Леринско) во виорот на војните|last=Катиновски-Гоче|first=Атанас|publisher=Сојуз на Македонците - "Македон"|year=2011|isbn=978-608-65154-1-6|location=Скопје|pages=18-19}}</ref> == Иселеништво == ====== Протерани од Баница кои заради теророт па монархофашистите на [[Грција]] во периодот од 1945 година го напуштиле родниот крај:<ref name=":03">{{Наведена книга|title=Баница (Леринско) во виорот на војните|last=Катиновски-Гоче|first=Атанас|publisher=Сојуз на Македонците - "Македон"|year=2011|isbn=978-608-65154-1-6|location=Скопје|pages=202-203}}</ref> ====== 1. Јане Сариев со семејстото: Лена , Миле (син) и Ники и Виолета (ќерки) 2. Лазо Малинов-Капидан 3. Сотир Гасков 4. Коле Вељанов 5. Глигор Подимитров 6. Дере Малинов со семејството: Фима , Ташко и Атанас (синови) и Тријада 7. Кочо Малинов 8. Блаже Мангов 9. Мице Лаев со семејството: Менка (сопруга), Лефтер (син) и Рина (ќерка) 10. Блаже Тошев со семејството: Фроса, Ѓорѓи и Лечо (синови) 11. Крсто (Кице) Џогов со семејството: Василка (Циља) (сопруга), Калипса, Фроса, Менка и Вангелица (ќерки),Ахилеј и Стојан (синови). 12. Ана Мангова со ќерките: Василка, Роза, Кики, Менка и Тина 13. Лефтер Олевски со семејството: Љуба (сопруга), Тула (ќерка), Коле (син) и Петра (мајка) 14. Русе Џугоманов со семејството: Софика Џугоманова (сопруга), Пеце (син) и Маре (ќерка) 15. Пандо Кујчев со семејството: Прона (сопруга), Леко (син) и Марика и Авгула (ќерки) 16. Дине Тошев со семејството: Лена (сопруга), Ники (ќерка) 17. Ило Дајков-илинденец со семејството: Битолка (сопруга), Коле (син), Калипса и Тона (ќерки) 18. Дине Кировски 19. Коле Малинов со семејството: Менка (ќерка), Пандо (син) со сопругата Митра и нивните деца: Миле (син) и Ники, Ефрула и Надежда (ќерки) 20. Мице Малинов со семејството: Дола (сопруга), Ленка и Сика (ќерки) и Ламбо и Михали (синови) 21. Циле Хрисафов со семејството: Кица (сопруга), Леко и Христаки (синови) и Фима и Ерфи (ќерки) 22. Лазо Малинов 23. Анастас Бабуловски 24. Пеце Врагов 25. Тане Малинов 26. Гире Јанин 27. Ѓорѓи Калпаков 28. Стате Боглев 29. Борис Малинов 30. Филип Павлев со семејството: Танка (сопруга) и Стојан (син) 31. Гире Бабулов со ќерка му Калипса 32. Мице Марикин 33. Стефо Џугоманов 34. Марика Јанева сопруга на Кине Јанев со семејството: Ленче, Стефка и Тријада (ќерки) и Буле и Васко (синови) 35. [[Циле Џугоманов]] - преминал од ДАГ 1948 год. 36. [[Ѓорѓи Малинов|Ѓорѓи Трендо Малинов]]- побегнал од ДАГ 1948 год. 37. Ѓорѓи Методи Апчев 38. Јанко Тане Малинов 39. Ката Борис Хрисафова 40. Миле Блаже Ташев 41. Динка Абова сопруга на Лазо Абов со семејството: Пандо (син) и Тријада (ќерка) 42. [[Лазо Попдимитров]] по 15 години робија во грчките затвори во СФРЈ се преселил во 1972 година 43. Борис Хрисафов со сопругата Ана 44. Спиро Џугоманов 45. Славе Џогов ====== Преглед на лица од Баница кои ја напуштиле Југославија и заминале за Канада, Австралија или пак се вратиле во Грција:<ref name=":04">{{Наведена книга|title=Баница (Леринско) во виорот на војните|last=Катиновски-Гоче|first=Атанас|publisher=Сојуз на Македонците - "Македон"|year=2011|isbn=978-608-65154-1-6|location=Скопје|pages=204}}</ref> ====== '''Канада:''' 1. Методи Гасков со семејството: Евда (сопруга), Лена и Марика (ќерки) 2. Лазо Малинов 3. Блаже Рикалов 4. Јанко Мице Печинов 5. Блаже Наце Мангов со семејството: Прошка (сопруга), Коле (син) и ќерка '''Австралија:''' 1. Лазо Методи Гасков 2. Тане Малинов со семејството: Левена (сопруга), Јанко и Ѓopѓи (синови) 3. Авгула Стате Боглев 4. Панде Кујчев со семејството : Прона (сопруга), Леко (син) и Марика и Авгула (ќерки) '''Грција:''' 1. Стефо Џугоманов 2. Мице Марикин == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.banitsa.com/ Портал за селото Баница] {{Лерин}} [[Категорија:Баница (Леринско)]] ffpxzs6q0t7ckcfpscd0o62f8mpcs4o 5577217 5577216 2026-06-15T08:58:29Z Bjankuloski06 332 5577217 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Место во Грција |name = Баница |name_local = Βεύη |image_skyline = The old Bulgarian school in Vevi Florina.jpg |caption_skyline = Старото училиште во Баница |city_flag = |city_seal = |lat_deg = 40 |lat_min = 46 |lon_deg = 21 |lon_min = 37 |elevation_min = |elevation_max = |periph = [[Западна Македонија (Грција)|Западна Македонија]] |prefec = [[Лерин (округ)|Лерин]] |municipality = [[Овчарани]] |established_c = |established_m = |districts = |mayor = |party = |since = |population_as_of = 2011 |population_village = 663 |area_village = |postal_code = 539 74 |area_code = 2385 |licence = |website = }}[[Податотека:Vevi Center.JPG|thumb]][[Податотека:Vevi School.JPG|thumb]] '''Баница''' ([[грчки јазик|грчки]]: ''Βεύη'', „Веви“) — село во [[општина]] [[Овчарани]] во [[окрузи на Грција|округот]] [[Лерин (округ)|Леринскиот округ]], [[Егејска Македонија]]. До денес е населено исклучиво со [[Македонци]]. == Географија и местоположба == Селото Баница се наоѓа на 23 километри источно од градот [[Лерин]] и 8 километри од [[Суровичево]], во западните падини на планината [[Ниџе]]. Низ Баница минува главниот пат [[Солун]]-[[Лерин]]-[[Битола]], а тука се одделуват патните јазли коишто водат кон [[Суровичево]], [[Костур (град)|Костур]] и [[Кожани]], а друг директно оди за [[Битола]] кон [[Крушоради]] и [[Живојно]]<ref name="Населени места Егеј">{{наведена книга|last=Симовски Христов|first=Тодор|authorlink=Тодор Симовски|title=Населените места во Егејска Македонија|volume=1|year=1998|pages= 140-141|publisher=Здружение на децата бегалци од егејскиот дел на Македонија|location=Скопје|isbn=9989-9819-4-9}}</ref>. Според записите на [[Ѓорче Петров]] селото Баница е расположено четири часа на исток од [[Лерин]] на солунско-битолскиот пат<ref name="Ѓорче Петров">{{наведена книга|last=Петров|first=Ѓорче|authorlink=Ѓорче Петров|title=[[Материјали по изучувањето на Македонија]]|editor=превод: Марио Шаревски|edition=2016|year=1896|pages = 463|publisher=Единствена Македонија|location=Скопје|isbn=978-608-245-113-8}}</ref>. == Историја == Најстарите археолошки пронајдоци укажуваат на римскиот период, како што е торзо од машка статуа [http://www.macedonian-heritage.gr/Museums/Archaeological_and_Byzantine/Arx_Florinas.html] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090430122306/http://www.macedonian-heritage.gr/Museums/Archaeological_and_Byzantine/Arx_Florinas.html |date=2009-04-30 }}. Едни од најстарите пишани податоци за селото Баница се среќаваат во турските пописни дефтери од {{римски|15}} век, односно од опширниот пописен дефтер број 16 за [[Лерин]]ската нахија од [[1481]] година каде за селото е запишано дека имало 35 [[Христијанство|христијански]] [[Македонци|македонски]] семејства кои произведувале пченица до 44 товари, јачмен до 49 товари, 'рж до 14 товари, просо до 2 товари, граор до 3 товари, леќа, бостан, мед, се обработувале лозја и се чувале свињи за што селото остварувало свкупен приход од 2353 акчиња<ref name="Турски документи">{{наведена книга|last=Соколоски|first=Методија|title=Турски документи за историјата на македонскиот народ|volume=II|year=1973|publisher=Архив на Македонија|location=Скопје|pages=331-332}}</ref> За време на Османлиското Царство се спомнува во турските дефтери со името Баниче, коешто броело 132 христијански домаќинства, во Леринскиот вилает од 1626-1627 година. Црквата „[[Црква „Св. Никола“ - Баница (Леринско)|Св. Никола]]“ е изградена во 1460 година. На основа на податоците од записите на [[Ѓорче Петров]] во неговата книга [[Материјали по изучувањето на Македонија]] од [[1896]] година, селото Баница имало 250 куќи со 1500 жители од кои 725 биле [[Македонци]] – гркомани, а 775 биле [[Македонци]] под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], при што административно тоа спаѓало во [[Овчарани|Воштаранската]] нахија, а црковно-духовно припаѓало на Охридската бугарска епархија<ref name="Ѓорче Петров" />. Кај [[Стефан Верковиќ]] е регистрирано со 141 семејство и 682 жители, во статистиките на К’нчов од [[1910]] Баница се споменува со 1650 жители, додека Милоевиќ го забележал како село со 400 македонски куќи<ref name="Населени места Егеј" />. Поради страдањата во Втората светска и Граѓанската војна ви Грција, мнозина жители пребегнале во [[Македонија]] и во другите источноевропски држави, а по овој период започнало и помасовно иселување во прекуокеанските земји. == Стопанство == [[Податотека:Vevi, Florina, Greece - View on lignite mines south of village.jpg|мини|300px|Лигнитните копови јужно од селото]] На планината над Баница се наоѓа рудникот Веви, којшто работи од 1980-те години. Од него се добива лигнит со висок квалитет и таму работат повеќе луѓе од селото. Од земјоделството селото произведува големи количества жито<ref name="Населени места Егеј" />. == Демографија == {| class="wikitable sortable" border="1" |'''Година''' |'''Население''' |--- | 1913 | 1.167 |- | 1920 | 1.653 |- | 1928 | 1.995 |- | 1940 | 2.245 |- | 1951 | 2.062 |- | 1961 | 2.105 |- | 1971 | 1.049 |- |2001 |688 |- |2011 |663 |} == Општествени установи == Во селото е сместена жандармериска поткоманда со неколку истурени жандармериски станици во околните села, како и пошта која ги опслужува и околните села<ref name="Населени места Егеј" />. == Администрација и политика == == Културни и природни знаменитости == ;Цркви * „[[Црква „Св. Никола“ - Баница (Леринско)|Св. Никола]]“ од 1460 г. == Редовни настани == == Личности == * [[Алексо Џорлев]] * [[Наце Катин|Наце Ѕоле Катин]] - [[Македонци|македонски]] револуционер и околиски војвода<ref name=":05">{{Наведена книга|title=Баница (Леринско) во виорот на војните|last=Катиновски-Гоче|first=Атанас|publisher=Сојуз на Македонците - "Македон"|year=2011|isbn=978-608-65154-1-6|location=Скопје|pages=207}}</ref> * [[Ристо Јовчев|Ристо Пео Јовчев]] - [[Македонци|македонски]] револуционер и околиски војвода<ref name=":05" /> * [[Ѕоле Стојчев]] (Агеш паша) - [[Македонци|македонски]] револуционер и околиски војвода<ref name=":05" /> * [[Геле Алушов]] - [[Македонци|македонски]] револуционер<ref name=":05" /> * [[Наце Куртов]] - [[Македонци|македонски]] револуционер<ref name=":05" /> * [[Мице Сариев]] - [[Македонци|македонски]] револуционер<ref name=":05" /> * [[Кире Качоров]] - [[Македонци|македонски]] револуционер<ref name=":05" /> * [[Стате Ташев|Стате Стојан Ташев]] - [[Македонци|македонски]] револуционер<ref name=":05" /> * [[Филип Шишарев]] - [[Македонци|македонски]] револуционер<ref name=":05" /> * [[Коле Неделков]] - [[Македонци|македонски]] револуционер<ref name=":05" /> * [[Ристо Јовчев]] - [[Македонци|македонски]] револуционер<ref name=":05" /> * [[Доне Павлев]] - [[Македонци|македонски]] револуционер<ref name=":05" /> * [[Ѓорѓи Џорлев]] - [[Македонци|македонски]] револуционер<ref name=":05" /> * [[Дине Ничов]] - [[Македонци|македонски]] револуционер<ref name=":05" /> * [[Ѕоле Џугоманов]] - [[Македонци|македонски]] револуционер<ref name=":05" /> * [[Дине Пенџов|Дине Русе Пенџов]] - [[Македонци|македонски]] револуционер<ref name=":05" /> * [[Илија Лерински]] * [[Лефтер Олевски]] - командант на првиот Банички одред<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Баница (Леринско) во виорот на војните|last=Катиновски-Гоче|first=Атанас|publisher=Сојуз на Македонците - "Македон"|year=2011|isbn=978-608-65154-1-6|location=Скопје|pages=103-104}}</ref> * [[Ѓорѓи Дајков|Ѓорѓи Ило Дајков]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Блаже Дајков]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Кочо Ралов]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Методи Васев]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Ило Васев]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Ило Мангов]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Ѓорѓи Абов]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Лазо Ѓерѓев]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Пеце Алушев]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Дине Диманин]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Ѕоле Лаков]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Ѕоле Калпаков]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Гонче Делев]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Михали Хариши]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Андон Хариши]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Наце Малинов|Наце Ристо Малинов]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Тане Јовчев]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Димитар Кочевски]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Лазо Вељанов]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Леко Ничев]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Ванчо Катин]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Лазо Попдимитров]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Шена Апчева]] - македонски партизан, учесник во [[Втора светска војна|Втората Светска војна]], како дел од единиците на ЕЛАС. * [http://www.pf.ukim.edu.mk/DesktopDefault.aspx?tabindex=0&tabid=204 Проф. д-р Кики Мангова-Поњавиќ] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070506000626/http://www.pf.ukim.edu.mk/DesktopDefault.aspx?tabindex=0&tabid=204 |date=2007-05-06 }} * [[Боро Пејчинов]] [http://www.maccinema.com/avtor_detali.asp?IDSORABOTNIK=14] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070928082005/http://www.maccinema.com/avtor_detali.asp?IDSORABOTNIK=14 |date=2007-09-28 }} * [[Наум Абов]] (1930-2016) - македонски иселенички активист и спортски работник; *[[Коле Мангов]] (1940-2013) - [[Македонци|македонски]] [[поет]], [[публицист]] и борец за човекови права *[[Димитар Велаков]] (1908-1997) - [[Македонија|македонски]] партизан, учесник во [[Македонија во Втората светска војна|НОВ]], учесник во ослободителното движење во [[Грција]] и во [[Грчка граѓанска војна|Граѓанската војна]] == Култура и спорт == Во Баница постоел спортски фудбалски клуб ''Павле Меља'' кој бил основан во 1924 година ѝ во него се натпреварувле повеќе генерации младинци. Клубот се натпреварувал во Северната зона на [[Грција]] и заземал високи пласмани во лигата. Постоеле уште два тима, кои се натпреварувале во Окружната леринска зона. Младината била многу заинтересирана за фудбалот и за атлетиката, па затоа овие друштва биле и многу масовни.<ref name=":02">{{Наведена книга|title=Баница (Леринско) во виорот на војните|last=Катиновски-Гоче|first=Атанас|publisher=Сојуз на Македонците - "Македон"|year=2011|isbn=978-608-65154-1-6|location=Скопје|pages=18-19}}</ref> == Иселеништво == ====== Протерани од Баница кои заради теророт па монархофашистите на [[Грција]] во периодот од 1945 година го напуштиле родниот крај:<ref name=":03">{{Наведена книга|title=Баница (Леринско) во виорот на војните|last=Катиновски-Гоче|first=Атанас|publisher=Сојуз на Македонците - "Македон"|year=2011|isbn=978-608-65154-1-6|location=Скопје|pages=202-203}}</ref> ====== 1. Јане Сариев со семејстото: Лена , Миле (син) и Ники и Виолета (ќерки) 2. Лазо Малинов-Капидан 3. Сотир Гасков 4. Коле Вељанов 5. Глигор Подимитров 6. Дере Малинов со семејството: Фима , Ташко и Атанас (синови) и Тријада 7. Кочо Малинов 8. Блаже Мангов 9. Мице Лаев со семејството: Менка (сопруга), Лефтер (син) и Рина (ќерка) 10. Блаже Тошев со семејството: Фроса, Ѓорѓи и Лечо (синови) 11. Крсто (Кице) Џогов со семејството: Василка (Циља) (сопруга), Калипса, Фроса, Менка и Вангелица (ќерки),Ахилеј и Стојан (синови). 12. Ана Мангова со ќерките: Василка, Роза, Кики, Менка и Тина 13. Лефтер Олевски со семејството: Љуба (сопруга), Тула (ќерка), Коле (син) и Петра (мајка) 14. Русе Џугоманов со семејството: Софика Џугоманова (сопруга), Пеце (син) и Маре (ќерка) 15. Пандо Кујчев со семејството: Прона (сопруга), Леко (син) и Марика и Авгула (ќерки) 16. Дине Тошев со семејството: Лена (сопруга), Ники (ќерка) 17. Ило Дајков-илинденец со семејството: Битолка (сопруга), Коле (син), Калипса и Тона (ќерки) 18. Дине Кировски 19. Коле Малинов со семејството: Менка (ќерка), Пандо (син) со сопругата Митра и нивните деца: Миле (син) и Ники, Ефрула и Надежда (ќерки) 20. Мице Малинов со семејството: Дола (сопруга), Ленка и Сика (ќерки) и Ламбо и Михали (синови) 21. Циле Хрисафов со семејството: Кица (сопруга), Леко и Христаки (синови) и Фима и Ерфи (ќерки) 22. Лазо Малинов 23. Анастас Бабуловски 24. Пеце Врагов 25. Тане Малинов 26. Гире Јанин 27. Ѓорѓи Калпаков 28. Стате Боглев 29. Борис Малинов 30. Филип Павлев со семејството: Танка (сопруга) и Стојан (син) 31. Гире Бабулов со ќерка му Калипса 32. Мице Марикин 33. Стефо Џугоманов 34. Марика Јанева сопруга на Кине Јанев со семејството: Ленче, Стефка и Тријада (ќерки) и Буле и Васко (синови) 35. [[Циле Џугоманов]] - преминал од ДАГ 1948 год. 36. [[Ѓорѓи Малинов|Ѓорѓи Трендо Малинов]]- побегнал од ДАГ 1948 год. 37. Ѓорѓи Методи Апчев 38. Јанко Тане Малинов 39. Ката Борис Хрисафова 40. Миле Блаже Ташев 41. Динка Абова сопруга на Лазо Абов со семејството: Пандо (син) и Тријада (ќерка) 42. [[Лазо Попдимитров]] по 15 години робија во грчките затвори во СФРЈ се преселил во 1972 година 43. Борис Хрисафов со сопругата Ана 44. Спиро Џугоманов 45. Славе Џогов ====== Преглед на лица од Баница кои ја напуштиле Југославија и заминале за Канада, Австралија или пак се вратиле во Грција:<ref name=":04">{{Наведена книга|title=Баница (Леринско) во виорот на војните|last=Катиновски-Гоче|first=Атанас|publisher=Сојуз на Македонците - "Македон"|year=2011|isbn=978-608-65154-1-6|location=Скопје|pages=204}}</ref> ====== '''Канада:''' 1. Методи Гасков со семејството: Евда (сопруга), Лена и Марика (ќерки) 2. Лазо Малинов 3. Блаже Рикалов 4. Јанко Мице Печинов 5. Блаже Наце Мангов со семејството: Прошка (сопруга), Коле (син) и ќерка '''Австралија:''' 1. Лазо Методи Гасков 2. Тане Малинов со семејството: Левена (сопруга), Јанко и Ѓopѓи (синови) 3. Авгула Стате Боглев 4. Панде Кујчев со семејството : Прона (сопруга), Леко (син) и Марика и Авгула (ќерки) '''Грција:''' 1. Стефо Џугоманов 2. Мице Марикин == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.banitsa.com/ Портал за селото Баница] {{Лерин}} [[Категорија:Баница (Леринско)]] lk11brrqmkfw6z2iqd8jnykmwog5z9t 5577237 5577217 2026-06-15T09:05:55Z Bjankuloski06 332 /* Историја */ 5577237 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Место во Грција |name = Баница |name_local = Βεύη |image_skyline = The old Bulgarian school in Vevi Florina.jpg |caption_skyline = Старото училиште во Баница |city_flag = |city_seal = |lat_deg = 40 |lat_min = 46 |lon_deg = 21 |lon_min = 37 |elevation_min = |elevation_max = |periph = [[Западна Македонија (Грција)|Западна Македонија]] |prefec = [[Лерин (округ)|Лерин]] |municipality = [[Овчарани]] |established_c = |established_m = |districts = |mayor = |party = |since = |population_as_of = 2011 |population_village = 663 |area_village = |postal_code = 539 74 |area_code = 2385 |licence = |website = }}[[Податотека:Vevi Center.JPG|thumb]][[Податотека:Vevi School.JPG|thumb]] '''Баница''' ([[грчки јазик|грчки]]: ''Βεύη'', „Веви“) — село во [[општина]] [[Овчарани]] во [[окрузи на Грција|округот]] [[Лерин (округ)|Леринскиот округ]], [[Егејска Македонија]]. До денес е населено исклучиво со [[Македонци]]. == Географија и местоположба == Селото Баница се наоѓа на 23 километри источно од градот [[Лерин]] и 8 километри од [[Суровичево]], во западните падини на планината [[Ниџе]]. Низ Баница минува главниот пат [[Солун]]-[[Лерин]]-[[Битола]], а тука се одделуват патните јазли коишто водат кон [[Суровичево]], [[Костур (град)|Костур]] и [[Кожани]], а друг директно оди за [[Битола]] кон [[Крушоради]] и [[Живојно]]<ref name="Населени места Егеј">{{наведена книга|last=Симовски Христов|first=Тодор|authorlink=Тодор Симовски|title=Населените места во Егејска Македонија|volume=1|year=1998|pages= 140-141|publisher=Здружение на децата бегалци од егејскиот дел на Македонија|location=Скопје|isbn=9989-9819-4-9}}</ref>. Според записите на [[Ѓорче Петров]] селото Баница е расположено четири часа на исток од [[Лерин]] на солунско-битолскиот пат<ref name="Ѓорче Петров">{{наведена книга|last=Петров|first=Ѓорче|authorlink=Ѓорче Петров|title=[[Материјали по изучувањето на Македонија]]|editor=превод: Марио Шаревски|edition=2016|year=1896|pages = 463|publisher=Единствена Македонија|location=Скопје|isbn=978-608-245-113-8}}</ref>. == Историја == На десетина километри југозападно од Баница, во [[Радош и Мала река|Мала Река]] над рудникот „Баница“ са остатоците од античката и средновековна тврдина [[Кале (Баница, Леринско)|Кале]].<ref name="Ελληνικά Κάστρα">{{нмс| url=https://www.kastra.eu/castlegr.php?kastro=vevi | title= Κάστρο Βεύης |access-date = 2 март 2025 |publisher=Ελληνικά Κάστρα}}</ref> Во околината на Баница се откриени мермерно торзо од римскиот период и римски надгробни [[стела|стели]] од ΙΙ – ΙΙΙ век.<ref>{{Citation |title=Archaeological_and_Byzantine Museum of Florina |url=http://www.macedonian-heritage.gr/Museums/Archaeological_and_Byzantine/Arx_Florinas.html |accessdate=13 ноември 2008 |archivedate=30 април 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090430122306/http://www.macedonian-heritage.gr/Museums/Archaeological_and_Byzantine/Arx_Florinas.html }}</ref> Едни од најстарите пишани податоци за селото Баница се среќаваат во турските пописни дефтери од {{римски|15}} век, односно од опширниот пописен дефтер број 16 за [[Лерин]]ската нахија од [[1481]] година каде за селото е запишано дека имало 35 [[Христијанство|христијански]] [[Македонци|македонски]] семејства кои произведувале пченица до 44 товари, јачмен до 49 товари, ’рж до 14 товари, просо до 2 товари, граор до 3 товари, леќа, бостан, мед, се обработувале лозја и се чувале свињи за што селото остварувало свкупен приход од 2353 акчиња<ref name="Турски документи">{{наведена книга|last=Соколоски|first=Методија|title=Турски документи за историјата на македонскиот народ|volume=II|year=1973|publisher=Архив на Македонија|location=Скопје|pages=331-332}}</ref> За време на Османлиското Царство се спомнува во турските дефтери со името Баниче, коешто броело 132 христијански домаќинства, во Леринскиот вилает од 1626-1627 година. Црквата „[[Црква „Св. Никола“ - Баница (Леринско)|Св. Никола]]“ е изградена во 1460 година. На основа на податоците од записите на [[Ѓорче Петров]] во неговата книга [[Материјали по изучувањето на Македонија]] од [[1896]] година, селото Баница имало 250 куќи со 1500 жители од кои 725 биле [[Македонци]] – гркомани, а 775 биле [[Македонци]] под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], при што административно тоа спаѓало во [[Овчарани|Воштаранската]] нахија, а црковно-духовно припаѓало на Охридската бугарска епархија<ref name="Ѓорче Петров" />. Кај [[Стефан Верковиќ]] е регистрирано со 141 семејство и 682 жители, во статистиките на К’нчов од [[1910]] Баница се споменува со 1650 жители, додека Милоевиќ го забележал како село со 400 македонски куќи<ref name="Населени места Егеј" />. Поради страдањата во Втората светска и Граѓанската војна ви Грција, мнозина жители пребегнале во [[Македонија]] и во другите источноевропски држави, а по овој период започнало и помасовно иселување во прекуокеанските земји. == Стопанство == [[Податотека:Vevi, Florina, Greece - View on lignite mines south of village.jpg|мини|300px|Лигнитните копови јужно од селото]] На планината над Баница се наоѓа рудникот Веви, којшто работи од 1980-те години. Од него се добива лигнит со висок квалитет и таму работат повеќе луѓе од селото. Од земјоделството селото произведува големи количества жито<ref name="Населени места Егеј" />. == Демографија == {| class="wikitable sortable" border="1" |'''Година''' |'''Население''' |--- | 1913 | 1.167 |- | 1920 | 1.653 |- | 1928 | 1.995 |- | 1940 | 2.245 |- | 1951 | 2.062 |- | 1961 | 2.105 |- | 1971 | 1.049 |- |2001 |688 |- |2011 |663 |} == Општествени установи == Во селото е сместена жандармериска поткоманда со неколку истурени жандармериски станици во околните села, како и пошта која ги опслужува и околните села<ref name="Населени места Егеј" />. == Администрација и политика == == Културни и природни знаменитости == ;Цркви * „[[Црква „Св. Никола“ - Баница (Леринско)|Св. Никола]]“ од 1460 г. == Редовни настани == == Личности == * [[Алексо Џорлев]] * [[Наце Катин|Наце Ѕоле Катин]] - [[Македонци|македонски]] револуционер и околиски војвода<ref name=":05">{{Наведена книга|title=Баница (Леринско) во виорот на војните|last=Катиновски-Гоче|first=Атанас|publisher=Сојуз на Македонците - "Македон"|year=2011|isbn=978-608-65154-1-6|location=Скопје|pages=207}}</ref> * [[Ристо Јовчев|Ристо Пео Јовчев]] - [[Македонци|македонски]] револуционер и околиски војвода<ref name=":05" /> * [[Ѕоле Стојчев]] (Агеш паша) - [[Македонци|македонски]] револуционер и околиски војвода<ref name=":05" /> * [[Геле Алушов]] - [[Македонци|македонски]] револуционер<ref name=":05" /> * [[Наце Куртов]] - [[Македонци|македонски]] револуционер<ref name=":05" /> * [[Мице Сариев]] - [[Македонци|македонски]] револуционер<ref name=":05" /> * [[Кире Качоров]] - [[Македонци|македонски]] револуционер<ref name=":05" /> * [[Стате Ташев|Стате Стојан Ташев]] - [[Македонци|македонски]] револуционер<ref name=":05" /> * [[Филип Шишарев]] - [[Македонци|македонски]] револуционер<ref name=":05" /> * [[Коле Неделков]] - [[Македонци|македонски]] револуционер<ref name=":05" /> * [[Ристо Јовчев]] - [[Македонци|македонски]] револуционер<ref name=":05" /> * [[Доне Павлев]] - [[Македонци|македонски]] револуционер<ref name=":05" /> * [[Ѓорѓи Џорлев]] - [[Македонци|македонски]] револуционер<ref name=":05" /> * [[Дине Ничов]] - [[Македонци|македонски]] револуционер<ref name=":05" /> * [[Ѕоле Џугоманов]] - [[Македонци|македонски]] револуционер<ref name=":05" /> * [[Дине Пенџов|Дине Русе Пенџов]] - [[Македонци|македонски]] револуционер<ref name=":05" /> * [[Илија Лерински]] * [[Лефтер Олевски]] - командант на првиот Банички одред<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Баница (Леринско) во виорот на војните|last=Катиновски-Гоче|first=Атанас|publisher=Сојуз на Македонците - "Македон"|year=2011|isbn=978-608-65154-1-6|location=Скопје|pages=103-104}}</ref> * [[Ѓорѓи Дајков|Ѓорѓи Ило Дајков]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Блаже Дајков]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Кочо Ралов]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Методи Васев]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Ило Васев]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Ило Мангов]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Ѓорѓи Абов]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Лазо Ѓерѓев]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Пеце Алушев]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Дине Диманин]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Ѕоле Лаков]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Ѕоле Калпаков]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Гонче Делев]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Михали Хариши]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Андон Хариши]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Наце Малинов|Наце Ристо Малинов]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Тане Јовчев]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Димитар Кочевски]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Лазо Вељанов]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Леко Ничев]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Ванчо Катин]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Лазо Попдимитров]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Шена Апчева]] - македонски партизан, учесник во [[Втора светска војна|Втората Светска војна]], како дел од единиците на ЕЛАС. * [http://www.pf.ukim.edu.mk/DesktopDefault.aspx?tabindex=0&tabid=204 Проф. д-р Кики Мангова-Поњавиќ] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070506000626/http://www.pf.ukim.edu.mk/DesktopDefault.aspx?tabindex=0&tabid=204 |date=2007-05-06 }} * [[Боро Пејчинов]] [http://www.maccinema.com/avtor_detali.asp?IDSORABOTNIK=14] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070928082005/http://www.maccinema.com/avtor_detali.asp?IDSORABOTNIK=14 |date=2007-09-28 }} * [[Наум Абов]] (1930-2016) - македонски иселенички активист и спортски работник; *[[Коле Мангов]] (1940-2013) - [[Македонци|македонски]] [[поет]], [[публицист]] и борец за човекови права *[[Димитар Велаков]] (1908-1997) - [[Македонија|македонски]] партизан, учесник во [[Македонија во Втората светска војна|НОВ]], учесник во ослободителното движење во [[Грција]] и во [[Грчка граѓанска војна|Граѓанската војна]] == Култура и спорт == Во Баница постоел спортски фудбалски клуб ''Павле Меља'' кој бил основан во 1924 година ѝ во него се натпреварувле повеќе генерации младинци. Клубот се натпреварувал во Северната зона на [[Грција]] и заземал високи пласмани во лигата. Постоеле уште два тима, кои се натпреварувале во Окружната леринска зона. Младината била многу заинтересирана за фудбалот и за атлетиката, па затоа овие друштва биле и многу масовни.<ref name=":02">{{Наведена книга|title=Баница (Леринско) во виорот на војните|last=Катиновски-Гоче|first=Атанас|publisher=Сојуз на Македонците - "Македон"|year=2011|isbn=978-608-65154-1-6|location=Скопје|pages=18-19}}</ref> == Иселеништво == ====== Протерани од Баница кои заради теророт па монархофашистите на [[Грција]] во периодот од 1945 година го напуштиле родниот крај:<ref name=":03">{{Наведена книга|title=Баница (Леринско) во виорот на војните|last=Катиновски-Гоче|first=Атанас|publisher=Сојуз на Македонците - "Македон"|year=2011|isbn=978-608-65154-1-6|location=Скопје|pages=202-203}}</ref> ====== 1. Јане Сариев со семејстото: Лена , Миле (син) и Ники и Виолета (ќерки) 2. Лазо Малинов-Капидан 3. Сотир Гасков 4. Коле Вељанов 5. Глигор Подимитров 6. Дере Малинов со семејството: Фима , Ташко и Атанас (синови) и Тријада 7. Кочо Малинов 8. Блаже Мангов 9. Мице Лаев со семејството: Менка (сопруга), Лефтер (син) и Рина (ќерка) 10. Блаже Тошев со семејството: Фроса, Ѓорѓи и Лечо (синови) 11. Крсто (Кице) Џогов со семејството: Василка (Циља) (сопруга), Калипса, Фроса, Менка и Вангелица (ќерки),Ахилеј и Стојан (синови). 12. Ана Мангова со ќерките: Василка, Роза, Кики, Менка и Тина 13. Лефтер Олевски со семејството: Љуба (сопруга), Тула (ќерка), Коле (син) и Петра (мајка) 14. Русе Џугоманов со семејството: Софика Џугоманова (сопруга), Пеце (син) и Маре (ќерка) 15. Пандо Кујчев со семејството: Прона (сопруга), Леко (син) и Марика и Авгула (ќерки) 16. Дине Тошев со семејството: Лена (сопруга), Ники (ќерка) 17. Ило Дајков-илинденец со семејството: Битолка (сопруга), Коле (син), Калипса и Тона (ќерки) 18. Дине Кировски 19. Коле Малинов со семејството: Менка (ќерка), Пандо (син) со сопругата Митра и нивните деца: Миле (син) и Ники, Ефрула и Надежда (ќерки) 20. Мице Малинов со семејството: Дола (сопруга), Ленка и Сика (ќерки) и Ламбо и Михали (синови) 21. Циле Хрисафов со семејството: Кица (сопруга), Леко и Христаки (синови) и Фима и Ерфи (ќерки) 22. Лазо Малинов 23. Анастас Бабуловски 24. Пеце Врагов 25. Тане Малинов 26. Гире Јанин 27. Ѓорѓи Калпаков 28. Стате Боглев 29. Борис Малинов 30. Филип Павлев со семејството: Танка (сопруга) и Стојан (син) 31. Гире Бабулов со ќерка му Калипса 32. Мице Марикин 33. Стефо Џугоманов 34. Марика Јанева сопруга на Кине Јанев со семејството: Ленче, Стефка и Тријада (ќерки) и Буле и Васко (синови) 35. [[Циле Џугоманов]] - преминал од ДАГ 1948 год. 36. [[Ѓорѓи Малинов|Ѓорѓи Трендо Малинов]]- побегнал од ДАГ 1948 год. 37. Ѓорѓи Методи Апчев 38. Јанко Тане Малинов 39. Ката Борис Хрисафова 40. Миле Блаже Ташев 41. Динка Абова сопруга на Лазо Абов со семејството: Пандо (син) и Тријада (ќерка) 42. [[Лазо Попдимитров]] по 15 години робија во грчките затвори во СФРЈ се преселил во 1972 година 43. Борис Хрисафов со сопругата Ана 44. Спиро Џугоманов 45. Славе Џогов ====== Преглед на лица од Баница кои ја напуштиле Југославија и заминале за Канада, Австралија или пак се вратиле во Грција:<ref name=":04">{{Наведена книга|title=Баница (Леринско) во виорот на војните|last=Катиновски-Гоче|first=Атанас|publisher=Сојуз на Македонците - "Македон"|year=2011|isbn=978-608-65154-1-6|location=Скопје|pages=204}}</ref> ====== '''Канада:''' 1. Методи Гасков со семејството: Евда (сопруга), Лена и Марика (ќерки) 2. Лазо Малинов 3. Блаже Рикалов 4. Јанко Мице Печинов 5. Блаже Наце Мангов со семејството: Прошка (сопруга), Коле (син) и ќерка '''Австралија:''' 1. Лазо Методи Гасков 2. Тане Малинов со семејството: Левена (сопруга), Јанко и Ѓopѓи (синови) 3. Авгула Стате Боглев 4. Панде Кујчев со семејството : Прона (сопруга), Леко (син) и Марика и Авгула (ќерки) '''Грција:''' 1. Стефо Џугоманов 2. Мице Марикин == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.banitsa.com/ Портал за селото Баница] {{Лерин}} [[Категорија:Баница (Леринско)]] 80dq2q1xylsw16rsiv4atyi8fimbmcw 5577238 5577237 2026-06-15T09:06:25Z Bjankuloski06 332 /* Историја */ 5577238 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Место во Грција |name = Баница |name_local = Βεύη |image_skyline = The old Bulgarian school in Vevi Florina.jpg |caption_skyline = Старото училиште во Баница |city_flag = |city_seal = |lat_deg = 40 |lat_min = 46 |lon_deg = 21 |lon_min = 37 |elevation_min = |elevation_max = |periph = [[Западна Македонија (Грција)|Западна Македонија]] |prefec = [[Лерин (округ)|Лерин]] |municipality = [[Овчарани]] |established_c = |established_m = |districts = |mayor = |party = |since = |population_as_of = 2011 |population_village = 663 |area_village = |postal_code = 539 74 |area_code = 2385 |licence = |website = }}[[Податотека:Vevi Center.JPG|thumb]][[Податотека:Vevi School.JPG|thumb]] '''Баница''' ([[грчки јазик|грчки]]: ''Βεύη'', „Веви“) — село во [[општина]] [[Овчарани]] во [[окрузи на Грција|округот]] [[Лерин (округ)|Леринскиот округ]], [[Егејска Македонија]]. До денес е населено исклучиво со [[Македонци]]. == Географија и местоположба == Селото Баница се наоѓа на 23 километри источно од градот [[Лерин]] и 8 километри од [[Суровичево]], во западните падини на планината [[Ниџе]]. Низ Баница минува главниот пат [[Солун]]-[[Лерин]]-[[Битола]], а тука се одделуват патните јазли коишто водат кон [[Суровичево]], [[Костур (град)|Костур]] и [[Кожани]], а друг директно оди за [[Битола]] кон [[Крушоради]] и [[Живојно]]<ref name="Населени места Егеј">{{наведена книга|last=Симовски Христов|first=Тодор|authorlink=Тодор Симовски|title=Населените места во Егејска Македонија|volume=1|year=1998|pages= 140-141|publisher=Здружение на децата бегалци од егејскиот дел на Македонија|location=Скопје|isbn=9989-9819-4-9}}</ref>. Според записите на [[Ѓорче Петров]] селото Баница е расположено четири часа на исток од [[Лерин]] на солунско-битолскиот пат<ref name="Ѓорче Петров">{{наведена книга|last=Петров|first=Ѓорче|authorlink=Ѓорче Петров|title=[[Материјали по изучувањето на Македонија]]|editor=превод: Марио Шаревски|edition=2016|year=1896|pages = 463|publisher=Единствена Македонија|location=Скопје|isbn=978-608-245-113-8}}</ref>. == Историја == На десетина километри југозападно од Баница, на [[Радош и Мала Река|Мала Река]] над рудникот „Баница“ са остатоците од античката и средновековна тврдина [[Кале (Баница, Леринско)|Кале]].<ref name="Ελληνικά Κάστρα">{{нмс| url=https://www.kastra.eu/castlegr.php?kastro=vevi | title= Κάστρο Βεύης |access-date = 2 март 2025 |publisher=Ελληνικά Κάστρα}}</ref> Во околината на Баница се откриени мермерно торзо од римскиот период и римски надгробни [[стела|стели]] од ΙΙ – ΙΙΙ век.<ref>{{Citation |title=Archaeological_and_Byzantine Museum of Florina |url=http://www.macedonian-heritage.gr/Museums/Archaeological_and_Byzantine/Arx_Florinas.html |accessdate=13 ноември 2008 |archivedate=30 април 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090430122306/http://www.macedonian-heritage.gr/Museums/Archaeological_and_Byzantine/Arx_Florinas.html }}</ref> Едни од најстарите пишани податоци за селото Баница се среќаваат во турските пописни дефтери од {{римски|15}} век, односно од опширниот пописен дефтер број 16 за [[Лерин]]ската нахија од [[1481]] година каде за селото е запишано дека имало 35 [[Христијанство|христијански]] [[Македонци|македонски]] семејства кои произведувале пченица до 44 товари, јачмен до 49 товари, ’рж до 14 товари, просо до 2 товари, граор до 3 товари, леќа, бостан, мед, се обработувале лозја и се чувале свињи за што селото остварувало свкупен приход од 2353 акчиња<ref name="Турски документи">{{наведена книга|last=Соколоски|first=Методија|title=Турски документи за историјата на македонскиот народ|volume=II|year=1973|publisher=Архив на Македонија|location=Скопје|pages=331-332}}</ref> За време на Османлиското Царство се спомнува во турските дефтери со името Баниче, коешто броело 132 христијански домаќинства, во Леринскиот вилает од 1626-1627 година. Црквата „[[Црква „Св. Никола“ - Баница (Леринско)|Св. Никола]]“ е изградена во 1460 година. На основа на податоците од записите на [[Ѓорче Петров]] во неговата книга [[Материјали по изучувањето на Македонија]] од [[1896]] година, селото Баница имало 250 куќи со 1500 жители од кои 725 биле [[Македонци]] – гркомани, а 775 биле [[Македонци]] под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], при што административно тоа спаѓало во [[Овчарани|Воштаранската]] нахија, а црковно-духовно припаѓало на Охридската бугарска епархија<ref name="Ѓорче Петров" />. Кај [[Стефан Верковиќ]] е регистрирано со 141 семејство и 682 жители, во статистиките на К’нчов од [[1910]] Баница се споменува со 1650 жители, додека Милоевиќ го забележал како село со 400 македонски куќи<ref name="Населени места Егеј" />. Поради страдањата во Втората светска и Граѓанската војна ви Грција, мнозина жители пребегнале во [[Македонија]] и во другите источноевропски држави, а по овој период започнало и помасовно иселување во прекуокеанските земји. == Стопанство == [[Податотека:Vevi, Florina, Greece - View on lignite mines south of village.jpg|мини|300px|Лигнитните копови јужно од селото]] На планината над Баница се наоѓа рудникот Веви, којшто работи од 1980-те години. Од него се добива лигнит со висок квалитет и таму работат повеќе луѓе од селото. Од земјоделството селото произведува големи количества жито<ref name="Населени места Егеј" />. == Демографија == {| class="wikitable sortable" border="1" |'''Година''' |'''Население''' |--- | 1913 | 1.167 |- | 1920 | 1.653 |- | 1928 | 1.995 |- | 1940 | 2.245 |- | 1951 | 2.062 |- | 1961 | 2.105 |- | 1971 | 1.049 |- |2001 |688 |- |2011 |663 |} == Општествени установи == Во селото е сместена жандармериска поткоманда со неколку истурени жандармериски станици во околните села, како и пошта која ги опслужува и околните села<ref name="Населени места Егеј" />. == Администрација и политика == == Културни и природни знаменитости == ;Цркви * „[[Црква „Св. Никола“ - Баница (Леринско)|Св. Никола]]“ од 1460 г. == Редовни настани == == Личности == * [[Алексо Џорлев]] * [[Наце Катин|Наце Ѕоле Катин]] - [[Македонци|македонски]] револуционер и околиски војвода<ref name=":05">{{Наведена книга|title=Баница (Леринско) во виорот на војните|last=Катиновски-Гоче|first=Атанас|publisher=Сојуз на Македонците - "Македон"|year=2011|isbn=978-608-65154-1-6|location=Скопје|pages=207}}</ref> * [[Ристо Јовчев|Ристо Пео Јовчев]] - [[Македонци|македонски]] револуционер и околиски војвода<ref name=":05" /> * [[Ѕоле Стојчев]] (Агеш паша) - [[Македонци|македонски]] револуционер и околиски војвода<ref name=":05" /> * [[Геле Алушов]] - [[Македонци|македонски]] револуционер<ref name=":05" /> * [[Наце Куртов]] - [[Македонци|македонски]] револуционер<ref name=":05" /> * [[Мице Сариев]] - [[Македонци|македонски]] револуционер<ref name=":05" /> * [[Кире Качоров]] - [[Македонци|македонски]] револуционер<ref name=":05" /> * [[Стате Ташев|Стате Стојан Ташев]] - [[Македонци|македонски]] револуционер<ref name=":05" /> * [[Филип Шишарев]] - [[Македонци|македонски]] револуционер<ref name=":05" /> * [[Коле Неделков]] - [[Македонци|македонски]] револуционер<ref name=":05" /> * [[Ристо Јовчев]] - [[Македонци|македонски]] револуционер<ref name=":05" /> * [[Доне Павлев]] - [[Македонци|македонски]] револуционер<ref name=":05" /> * [[Ѓорѓи Џорлев]] - [[Македонци|македонски]] револуционер<ref name=":05" /> * [[Дине Ничов]] - [[Македонци|македонски]] револуционер<ref name=":05" /> * [[Ѕоле Џугоманов]] - [[Македонци|македонски]] револуционер<ref name=":05" /> * [[Дине Пенџов|Дине Русе Пенџов]] - [[Македонци|македонски]] револуционер<ref name=":05" /> * [[Илија Лерински]] * [[Лефтер Олевски]] - командант на првиот Банички одред<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Баница (Леринско) во виорот на војните|last=Катиновски-Гоче|first=Атанас|publisher=Сојуз на Македонците - "Македон"|year=2011|isbn=978-608-65154-1-6|location=Скопје|pages=103-104}}</ref> * [[Ѓорѓи Дајков|Ѓорѓи Ило Дајков]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Блаже Дајков]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Кочо Ралов]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Методи Васев]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Ило Васев]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Ило Мангов]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Ѓорѓи Абов]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Лазо Ѓерѓев]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Пеце Алушев]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Дине Диманин]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Ѕоле Лаков]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Ѕоле Калпаков]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Гонче Делев]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Михали Хариши]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Андон Хариши]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Наце Малинов|Наце Ристо Малинов]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Тане Јовчев]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Димитар Кочевски]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Лазо Вељанов]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Леко Ничев]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Ванчо Катин]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Лазо Попдимитров]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Шена Апчева]] - македонски партизан, учесник во [[Втора светска војна|Втората Светска војна]], како дел од единиците на ЕЛАС. * [http://www.pf.ukim.edu.mk/DesktopDefault.aspx?tabindex=0&tabid=204 Проф. д-р Кики Мангова-Поњавиќ] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070506000626/http://www.pf.ukim.edu.mk/DesktopDefault.aspx?tabindex=0&tabid=204 |date=2007-05-06 }} * [[Боро Пејчинов]] [http://www.maccinema.com/avtor_detali.asp?IDSORABOTNIK=14] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070928082005/http://www.maccinema.com/avtor_detali.asp?IDSORABOTNIK=14 |date=2007-09-28 }} * [[Наум Абов]] (1930-2016) - македонски иселенички активист и спортски работник; *[[Коле Мангов]] (1940-2013) - [[Македонци|македонски]] [[поет]], [[публицист]] и борец за човекови права *[[Димитар Велаков]] (1908-1997) - [[Македонија|македонски]] партизан, учесник во [[Македонија во Втората светска војна|НОВ]], учесник во ослободителното движење во [[Грција]] и во [[Грчка граѓанска војна|Граѓанската војна]] == Култура и спорт == Во Баница постоел спортски фудбалски клуб ''Павле Меља'' кој бил основан во 1924 година ѝ во него се натпреварувле повеќе генерации младинци. Клубот се натпреварувал во Северната зона на [[Грција]] и заземал високи пласмани во лигата. Постоеле уште два тима, кои се натпреварувале во Окружната леринска зона. Младината била многу заинтересирана за фудбалот и за атлетиката, па затоа овие друштва биле и многу масовни.<ref name=":02">{{Наведена книга|title=Баница (Леринско) во виорот на војните|last=Катиновски-Гоче|first=Атанас|publisher=Сојуз на Македонците - "Македон"|year=2011|isbn=978-608-65154-1-6|location=Скопје|pages=18-19}}</ref> == Иселеништво == ====== Протерани од Баница кои заради теророт па монархофашистите на [[Грција]] во периодот од 1945 година го напуштиле родниот крај:<ref name=":03">{{Наведена книга|title=Баница (Леринско) во виорот на војните|last=Катиновски-Гоче|first=Атанас|publisher=Сојуз на Македонците - "Македон"|year=2011|isbn=978-608-65154-1-6|location=Скопје|pages=202-203}}</ref> ====== 1. Јане Сариев со семејстото: Лена , Миле (син) и Ники и Виолета (ќерки) 2. Лазо Малинов-Капидан 3. Сотир Гасков 4. Коле Вељанов 5. Глигор Подимитров 6. Дере Малинов со семејството: Фима , Ташко и Атанас (синови) и Тријада 7. Кочо Малинов 8. Блаже Мангов 9. Мице Лаев со семејството: Менка (сопруга), Лефтер (син) и Рина (ќерка) 10. Блаже Тошев со семејството: Фроса, Ѓорѓи и Лечо (синови) 11. Крсто (Кице) Џогов со семејството: Василка (Циља) (сопруга), Калипса, Фроса, Менка и Вангелица (ќерки),Ахилеј и Стојан (синови). 12. Ана Мангова со ќерките: Василка, Роза, Кики, Менка и Тина 13. Лефтер Олевски со семејството: Љуба (сопруга), Тула (ќерка), Коле (син) и Петра (мајка) 14. Русе Џугоманов со семејството: Софика Џугоманова (сопруга), Пеце (син) и Маре (ќерка) 15. Пандо Кујчев со семејството: Прона (сопруга), Леко (син) и Марика и Авгула (ќерки) 16. Дине Тошев со семејството: Лена (сопруга), Ники (ќерка) 17. Ило Дајков-илинденец со семејството: Битолка (сопруга), Коле (син), Калипса и Тона (ќерки) 18. Дине Кировски 19. Коле Малинов со семејството: Менка (ќерка), Пандо (син) со сопругата Митра и нивните деца: Миле (син) и Ники, Ефрула и Надежда (ќерки) 20. Мице Малинов со семејството: Дола (сопруга), Ленка и Сика (ќерки) и Ламбо и Михали (синови) 21. Циле Хрисафов со семејството: Кица (сопруга), Леко и Христаки (синови) и Фима и Ерфи (ќерки) 22. Лазо Малинов 23. Анастас Бабуловски 24. Пеце Врагов 25. Тане Малинов 26. Гире Јанин 27. Ѓорѓи Калпаков 28. Стате Боглев 29. Борис Малинов 30. Филип Павлев со семејството: Танка (сопруга) и Стојан (син) 31. Гире Бабулов со ќерка му Калипса 32. Мице Марикин 33. Стефо Џугоманов 34. Марика Јанева сопруга на Кине Јанев со семејството: Ленче, Стефка и Тријада (ќерки) и Буле и Васко (синови) 35. [[Циле Џугоманов]] - преминал од ДАГ 1948 год. 36. [[Ѓорѓи Малинов|Ѓорѓи Трендо Малинов]]- побегнал од ДАГ 1948 год. 37. Ѓорѓи Методи Апчев 38. Јанко Тане Малинов 39. Ката Борис Хрисафова 40. Миле Блаже Ташев 41. Динка Абова сопруга на Лазо Абов со семејството: Пандо (син) и Тријада (ќерка) 42. [[Лазо Попдимитров]] по 15 години робија во грчките затвори во СФРЈ се преселил во 1972 година 43. Борис Хрисафов со сопругата Ана 44. Спиро Џугоманов 45. Славе Џогов ====== Преглед на лица од Баница кои ја напуштиле Југославија и заминале за Канада, Австралија или пак се вратиле во Грција:<ref name=":04">{{Наведена книга|title=Баница (Леринско) во виорот на војните|last=Катиновски-Гоче|first=Атанас|publisher=Сојуз на Македонците - "Македон"|year=2011|isbn=978-608-65154-1-6|location=Скопје|pages=204}}</ref> ====== '''Канада:''' 1. Методи Гасков со семејството: Евда (сопруга), Лена и Марика (ќерки) 2. Лазо Малинов 3. Блаже Рикалов 4. Јанко Мице Печинов 5. Блаже Наце Мангов со семејството: Прошка (сопруга), Коле (син) и ќерка '''Австралија:''' 1. Лазо Методи Гасков 2. Тане Малинов со семејството: Левена (сопруга), Јанко и Ѓopѓи (синови) 3. Авгула Стате Боглев 4. Панде Кујчев со семејството : Прона (сопруга), Леко (син) и Марика и Авгула (ќерки) '''Грција:''' 1. Стефо Џугоманов 2. Мице Марикин == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.banitsa.com/ Портал за селото Баница] {{Лерин}} [[Категорија:Баница (Леринско)]] 96eyf54lp0aa3yjse3vq66pmt23h6tb 5577239 5577238 2026-06-15T09:07:20Z Bjankuloski06 332 /* Културни и природни знаменитости */ 5577239 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Место во Грција |name = Баница |name_local = Βεύη |image_skyline = The old Bulgarian school in Vevi Florina.jpg |caption_skyline = Старото училиште во Баница |city_flag = |city_seal = |lat_deg = 40 |lat_min = 46 |lon_deg = 21 |lon_min = 37 |elevation_min = |elevation_max = |periph = [[Западна Македонија (Грција)|Западна Македонија]] |prefec = [[Лерин (округ)|Лерин]] |municipality = [[Овчарани]] |established_c = |established_m = |districts = |mayor = |party = |since = |population_as_of = 2011 |population_village = 663 |area_village = |postal_code = 539 74 |area_code = 2385 |licence = |website = }}[[Податотека:Vevi Center.JPG|thumb]][[Податотека:Vevi School.JPG|thumb]] '''Баница''' ([[грчки јазик|грчки]]: ''Βεύη'', „Веви“) — село во [[општина]] [[Овчарани]] во [[окрузи на Грција|округот]] [[Лерин (округ)|Леринскиот округ]], [[Егејска Македонија]]. До денес е населено исклучиво со [[Македонци]]. == Географија и местоположба == Селото Баница се наоѓа на 23 километри источно од градот [[Лерин]] и 8 километри од [[Суровичево]], во западните падини на планината [[Ниџе]]. Низ Баница минува главниот пат [[Солун]]-[[Лерин]]-[[Битола]], а тука се одделуват патните јазли коишто водат кон [[Суровичево]], [[Костур (град)|Костур]] и [[Кожани]], а друг директно оди за [[Битола]] кон [[Крушоради]] и [[Живојно]]<ref name="Населени места Егеј">{{наведена книга|last=Симовски Христов|first=Тодор|authorlink=Тодор Симовски|title=Населените места во Егејска Македонија|volume=1|year=1998|pages= 140-141|publisher=Здружение на децата бегалци од егејскиот дел на Македонија|location=Скопје|isbn=9989-9819-4-9}}</ref>. Според записите на [[Ѓорче Петров]] селото Баница е расположено четири часа на исток од [[Лерин]] на солунско-битолскиот пат<ref name="Ѓорче Петров">{{наведена книга|last=Петров|first=Ѓорче|authorlink=Ѓорче Петров|title=[[Материјали по изучувањето на Македонија]]|editor=превод: Марио Шаревски|edition=2016|year=1896|pages = 463|publisher=Единствена Македонија|location=Скопје|isbn=978-608-245-113-8}}</ref>. == Историја == На десетина километри југозападно од Баница, на [[Радош и Мала Река|Мала Река]] над рудникот „Баница“ са остатоците од античката и средновековна тврдина [[Кале (Баница, Леринско)|Кале]].<ref name="Ελληνικά Κάστρα">{{нмс| url=https://www.kastra.eu/castlegr.php?kastro=vevi | title= Κάστρο Βεύης |access-date = 2 март 2025 |publisher=Ελληνικά Κάστρα}}</ref> Во околината на Баница се откриени мермерно торзо од римскиот период и римски надгробни [[стела|стели]] од ΙΙ – ΙΙΙ век.<ref>{{Citation |title=Archaeological_and_Byzantine Museum of Florina |url=http://www.macedonian-heritage.gr/Museums/Archaeological_and_Byzantine/Arx_Florinas.html |accessdate=13 ноември 2008 |archivedate=30 април 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090430122306/http://www.macedonian-heritage.gr/Museums/Archaeological_and_Byzantine/Arx_Florinas.html }}</ref> Едни од најстарите пишани податоци за селото Баница се среќаваат во турските пописни дефтери од {{римски|15}} век, односно од опширниот пописен дефтер број 16 за [[Лерин]]ската нахија од [[1481]] година каде за селото е запишано дека имало 35 [[Христијанство|христијански]] [[Македонци|македонски]] семејства кои произведувале пченица до 44 товари, јачмен до 49 товари, ’рж до 14 товари, просо до 2 товари, граор до 3 товари, леќа, бостан, мед, се обработувале лозја и се чувале свињи за што селото остварувало свкупен приход од 2353 акчиња<ref name="Турски документи">{{наведена книга|last=Соколоски|first=Методија|title=Турски документи за историјата на македонскиот народ|volume=II|year=1973|publisher=Архив на Македонија|location=Скопје|pages=331-332}}</ref> За време на Османлиското Царство се спомнува во турските дефтери со името Баниче, коешто броело 132 христијански домаќинства, во Леринскиот вилает од 1626-1627 година. Црквата „[[Црква „Св. Никола“ - Баница (Леринско)|Св. Никола]]“ е изградена во 1460 година. На основа на податоците од записите на [[Ѓорче Петров]] во неговата книга [[Материјали по изучувањето на Македонија]] од [[1896]] година, селото Баница имало 250 куќи со 1500 жители од кои 725 биле [[Македонци]] – гркомани, а 775 биле [[Македонци]] под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], при што административно тоа спаѓало во [[Овчарани|Воштаранската]] нахија, а црковно-духовно припаѓало на Охридската бугарска епархија<ref name="Ѓорче Петров" />. Кај [[Стефан Верковиќ]] е регистрирано со 141 семејство и 682 жители, во статистиките на К’нчов од [[1910]] Баница се споменува со 1650 жители, додека Милоевиќ го забележал како село со 400 македонски куќи<ref name="Населени места Егеј" />. Поради страдањата во Втората светска и Граѓанската војна ви Грција, мнозина жители пребегнале во [[Македонија]] и во другите источноевропски држави, а по овој период започнало и помасовно иселување во прекуокеанските земји. == Стопанство == [[Податотека:Vevi, Florina, Greece - View on lignite mines south of village.jpg|мини|300px|Лигнитните копови јужно од селото]] На планината над Баница се наоѓа рудникот Веви, којшто работи од 1980-те години. Од него се добива лигнит со висок квалитет и таму работат повеќе луѓе од селото. Од земјоделството селото произведува големи количества жито<ref name="Населени места Егеј" />. == Демографија == {| class="wikitable sortable" border="1" |'''Година''' |'''Население''' |--- | 1913 | 1.167 |- | 1920 | 1.653 |- | 1928 | 1.995 |- | 1940 | 2.245 |- | 1951 | 2.062 |- | 1961 | 2.105 |- | 1971 | 1.049 |- |2001 |688 |- |2011 |663 |} == Општествени установи == Во селото е сместена жандармериска поткоманда со неколку истурени жандармериски станици во околните села, како и пошта која ги опслужува и околните села<ref name="Населени места Егеј" />. == Администрација и политика == == Културни и природни знаменитости == ;Цркви * „[[Црква „Св. Никола“ - Баница (Леринско)|Св. Никола]]“ од 1460 г. ;Археолошки наоѓалишта * [[Кале (Баница, Леринско)|Кале]] — тврдина од антиката и средниот век == Редовни настани == == Личности == * [[Алексо Џорлев]] * [[Наце Катин|Наце Ѕоле Катин]] - [[Македонци|македонски]] револуционер и околиски војвода<ref name=":05">{{Наведена книга|title=Баница (Леринско) во виорот на војните|last=Катиновски-Гоче|first=Атанас|publisher=Сојуз на Македонците - "Македон"|year=2011|isbn=978-608-65154-1-6|location=Скопје|pages=207}}</ref> * [[Ристо Јовчев|Ристо Пео Јовчев]] - [[Македонци|македонски]] револуционер и околиски војвода<ref name=":05" /> * [[Ѕоле Стојчев]] (Агеш паша) - [[Македонци|македонски]] револуционер и околиски војвода<ref name=":05" /> * [[Геле Алушов]] - [[Македонци|македонски]] револуционер<ref name=":05" /> * [[Наце Куртов]] - [[Македонци|македонски]] револуционер<ref name=":05" /> * [[Мице Сариев]] - [[Македонци|македонски]] револуционер<ref name=":05" /> * [[Кире Качоров]] - [[Македонци|македонски]] револуционер<ref name=":05" /> * [[Стате Ташев|Стате Стојан Ташев]] - [[Македонци|македонски]] револуционер<ref name=":05" /> * [[Филип Шишарев]] - [[Македонци|македонски]] револуционер<ref name=":05" /> * [[Коле Неделков]] - [[Македонци|македонски]] револуционер<ref name=":05" /> * [[Ристо Јовчев]] - [[Македонци|македонски]] револуционер<ref name=":05" /> * [[Доне Павлев]] - [[Македонци|македонски]] револуционер<ref name=":05" /> * [[Ѓорѓи Џорлев]] - [[Македонци|македонски]] револуционер<ref name=":05" /> * [[Дине Ничов]] - [[Македонци|македонски]] револуционер<ref name=":05" /> * [[Ѕоле Џугоманов]] - [[Македонци|македонски]] револуционер<ref name=":05" /> * [[Дине Пенџов|Дине Русе Пенџов]] - [[Македонци|македонски]] револуционер<ref name=":05" /> * [[Илија Лерински]] * [[Лефтер Олевски]] - командант на првиот Банички одред<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Баница (Леринско) во виорот на војните|last=Катиновски-Гоче|first=Атанас|publisher=Сојуз на Македонците - "Македон"|year=2011|isbn=978-608-65154-1-6|location=Скопје|pages=103-104}}</ref> * [[Ѓорѓи Дајков|Ѓорѓи Ило Дајков]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Блаже Дајков]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Кочо Ралов]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Методи Васев]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Ило Васев]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Ило Мангов]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Ѓорѓи Абов]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Лазо Ѓерѓев]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Пеце Алушев]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Дине Диманин]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Ѕоле Лаков]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Ѕоле Калпаков]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Гонче Делев]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Михали Хариши]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Андон Хариши]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Наце Малинов|Наце Ристо Малинов]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Тане Јовчев]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Димитар Кочевски]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Лазо Вељанов]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Леко Ничев]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Ванчо Катин]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Лазо Попдимитров]] - партизан од Баничкиот одред<ref name=":0" /> * [[Шена Апчева]] - македонски партизан, учесник во [[Втора светска војна|Втората Светска војна]], како дел од единиците на ЕЛАС. * [http://www.pf.ukim.edu.mk/DesktopDefault.aspx?tabindex=0&tabid=204 Проф. д-р Кики Мангова-Поњавиќ] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070506000626/http://www.pf.ukim.edu.mk/DesktopDefault.aspx?tabindex=0&tabid=204 |date=2007-05-06 }} * [[Боро Пејчинов]] [http://www.maccinema.com/avtor_detali.asp?IDSORABOTNIK=14] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070928082005/http://www.maccinema.com/avtor_detali.asp?IDSORABOTNIK=14 |date=2007-09-28 }} * [[Наум Абов]] (1930-2016) - македонски иселенички активист и спортски работник; *[[Коле Мангов]] (1940-2013) - [[Македонци|македонски]] [[поет]], [[публицист]] и борец за човекови права *[[Димитар Велаков]] (1908-1997) - [[Македонија|македонски]] партизан, учесник во [[Македонија во Втората светска војна|НОВ]], учесник во ослободителното движење во [[Грција]] и во [[Грчка граѓанска војна|Граѓанската војна]] == Култура и спорт == Во Баница постоел спортски фудбалски клуб ''Павле Меља'' кој бил основан во 1924 година ѝ во него се натпреварувле повеќе генерации младинци. Клубот се натпреварувал во Северната зона на [[Грција]] и заземал високи пласмани во лигата. Постоеле уште два тима, кои се натпреварувале во Окружната леринска зона. Младината била многу заинтересирана за фудбалот и за атлетиката, па затоа овие друштва биле и многу масовни.<ref name=":02">{{Наведена книга|title=Баница (Леринско) во виорот на војните|last=Катиновски-Гоче|first=Атанас|publisher=Сојуз на Македонците - "Македон"|year=2011|isbn=978-608-65154-1-6|location=Скопје|pages=18-19}}</ref> == Иселеништво == ====== Протерани од Баница кои заради теророт па монархофашистите на [[Грција]] во периодот од 1945 година го напуштиле родниот крај:<ref name=":03">{{Наведена книга|title=Баница (Леринско) во виорот на војните|last=Катиновски-Гоче|first=Атанас|publisher=Сојуз на Македонците - "Македон"|year=2011|isbn=978-608-65154-1-6|location=Скопје|pages=202-203}}</ref> ====== 1. Јане Сариев со семејстото: Лена , Миле (син) и Ники и Виолета (ќерки) 2. Лазо Малинов-Капидан 3. Сотир Гасков 4. Коле Вељанов 5. Глигор Подимитров 6. Дере Малинов со семејството: Фима , Ташко и Атанас (синови) и Тријада 7. Кочо Малинов 8. Блаже Мангов 9. Мице Лаев со семејството: Менка (сопруга), Лефтер (син) и Рина (ќерка) 10. Блаже Тошев со семејството: Фроса, Ѓорѓи и Лечо (синови) 11. Крсто (Кице) Џогов со семејството: Василка (Циља) (сопруга), Калипса, Фроса, Менка и Вангелица (ќерки),Ахилеј и Стојан (синови). 12. Ана Мангова со ќерките: Василка, Роза, Кики, Менка и Тина 13. Лефтер Олевски со семејството: Љуба (сопруга), Тула (ќерка), Коле (син) и Петра (мајка) 14. Русе Џугоманов со семејството: Софика Џугоманова (сопруга), Пеце (син) и Маре (ќерка) 15. Пандо Кујчев со семејството: Прона (сопруга), Леко (син) и Марика и Авгула (ќерки) 16. Дине Тошев со семејството: Лена (сопруга), Ники (ќерка) 17. Ило Дајков-илинденец со семејството: Битолка (сопруга), Коле (син), Калипса и Тона (ќерки) 18. Дине Кировски 19. Коле Малинов со семејството: Менка (ќерка), Пандо (син) со сопругата Митра и нивните деца: Миле (син) и Ники, Ефрула и Надежда (ќерки) 20. Мице Малинов со семејството: Дола (сопруга), Ленка и Сика (ќерки) и Ламбо и Михали (синови) 21. Циле Хрисафов со семејството: Кица (сопруга), Леко и Христаки (синови) и Фима и Ерфи (ќерки) 22. Лазо Малинов 23. Анастас Бабуловски 24. Пеце Врагов 25. Тане Малинов 26. Гире Јанин 27. Ѓорѓи Калпаков 28. Стате Боглев 29. Борис Малинов 30. Филип Павлев со семејството: Танка (сопруга) и Стојан (син) 31. Гире Бабулов со ќерка му Калипса 32. Мице Марикин 33. Стефо Џугоманов 34. Марика Јанева сопруга на Кине Јанев со семејството: Ленче, Стефка и Тријада (ќерки) и Буле и Васко (синови) 35. [[Циле Џугоманов]] - преминал од ДАГ 1948 год. 36. [[Ѓорѓи Малинов|Ѓорѓи Трендо Малинов]]- побегнал од ДАГ 1948 год. 37. Ѓорѓи Методи Апчев 38. Јанко Тане Малинов 39. Ката Борис Хрисафова 40. Миле Блаже Ташев 41. Динка Абова сопруга на Лазо Абов со семејството: Пандо (син) и Тријада (ќерка) 42. [[Лазо Попдимитров]] по 15 години робија во грчките затвори во СФРЈ се преселил во 1972 година 43. Борис Хрисафов со сопругата Ана 44. Спиро Џугоманов 45. Славе Џогов ====== Преглед на лица од Баница кои ја напуштиле Југославија и заминале за Канада, Австралија или пак се вратиле во Грција:<ref name=":04">{{Наведена книга|title=Баница (Леринско) во виорот на војните|last=Катиновски-Гоче|first=Атанас|publisher=Сојуз на Македонците - "Македон"|year=2011|isbn=978-608-65154-1-6|location=Скопје|pages=204}}</ref> ====== '''Канада:''' 1. Методи Гасков со семејството: Евда (сопруга), Лена и Марика (ќерки) 2. Лазо Малинов 3. Блаже Рикалов 4. Јанко Мице Печинов 5. Блаже Наце Мангов со семејството: Прошка (сопруга), Коле (син) и ќерка '''Австралија:''' 1. Лазо Методи Гасков 2. Тане Малинов со семејството: Левена (сопруга), Јанко и Ѓopѓи (синови) 3. Авгула Стате Боглев 4. Панде Кујчев со семејството : Прона (сопруга), Леко (син) и Марика и Авгула (ќерки) '''Грција:''' 1. Стефо Џугоманов 2. Мице Марикин == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.banitsa.com/ Портал за селото Баница] {{Лерин}} [[Категорија:Баница (Леринско)]] 8krov71kwlq48ayto7anrvj5ixtwf3k 0 27007 5577333 5540855 2026-06-15T11:43:04Z CommonsDelinker 746 Замена на [[File:Bratislava-bratislava-flag.svg]] со [[File:Flag_of_Bratislava.svg]] (од страна на [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] поради: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous name)). 5577333 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Братислава | official_name = | settlement_type = [[Главен град]] <!-- images, nicknames, motto -->| image_skyline = {{multiple image |border=infobox |perrow=1/2/1/2 |total_width=270 |caption_align=center | image1 = Slovakia bratislava.jpg | caption1 = Поглед на Братислава над [[Дунав]] | image2 = Eurovea Tower Bratislava.jpg | caption2 = [[Eurovea Tower]] | image3 = Palais Grassalkovich Bratislava September 2016.jpg | caption3 = [[Грасалковичова палата]] | image4 = Hlavné Namestie (35096533142).jpg | caption4 = Улици во стариот град и главниот плоштад | image5 = Blue Church, Bratislava 02.jpg | caption5 = [[Сината црква]] | image6 = Sky Park Bratislava.jpg | caption6 = [[Sky Park (Братислава)|Sky Park]] }} | image_caption = | image_flag = Flag of Bratislava.svg | flag_border = no | image_seal = Seal of Bratislava.png | image_shield = Coat of Arms of Bratislava.svg | image_blank_emblem = Logo of Bratislava.svg | blank_emblem_size = 128 | blank_emblem_type = [[Лого]] | motto = | nicknames = Beauty on the Danube, Blava, Coronation City, Little Big City, Partyslava | etymology = | subdivision_type = [[Држава]] | subdivision_name = {{flag|Slovakia}} | subdivision_type1 = | subdivision_name1 = | subdivision_type2 = [[Краеви во Словачка|Крај]] | subdivision_name2 = [[File:Coat of Arms of Bratislava Region.svg|20px]] [[Братиславски Крај|Братиславски]] | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = <!-- maps and coordinates --> | image_map = | map_caption = | pushpin_map = Slovakia#Europe | pushpin_relief = 1 | pushpin_map_caption = Location of Bratislava in [[Slovakia]] | coordinates = {{coord|48|08|38|N|17|06|35|E|type:city(475,000)_region:SK-BL|display=inline,title}} | coordinates_footnotes = <!-- government type, leaders --> | leader_party = Team Bratislava | leader_title = [[Градоначалник]] | leader_name = [[Matúš Vallo]]<ref>{{Cite web |url=https://spectator.sme.sk/politics-and-society/c/vallo-wins-in-bratislava-stronger-than-four-years-ago |title=Vallo wins in Bratislava, stronger than four years ago |date=30 October 2022 |website=The Slovak Spectator}}</ref> | leader_title1 = [[Bratislava City Council|City Council]] | leader_name1 = 45 members<ref>{{cite web|url=https://www.bratislava.sk/en/city-of-bratislava/city-administration/elected-bodies/city-council|title=City Council|website=Bratislava.sk}}</ref> | government_type = [[Mayor–council government]] | governing_body = [[Bratislava City Council]] | seat_type = Administrative HQ | seat = [[Primate's Palace, Bratislava|Primate's Palace]],<br/>[[Old Town, Bratislava|Old Town]] | parts_type = Local government | parts = 17 [[Boroughs and localities of Bratislava|Bratislava boroughs]] <!-- city budget -->| blank_name = [[Градски буџет]] | blank_info = €626.8 million<br/>(2025)<ref>{{Cite web |url=https://bratislava.sk/en/blog/budget-of-the-capital-city-of-bratislava |title=Budget of the capital city of Bratislava |date=12 December 2024 |website=City of Bratislava}}</ref> <!-- established -->| established_title = Првпат споменат | established_date = AD {{start date and age|907}}, ''како Brezalauspurc'' <!-- area -->| area_total_km2 = 367.584 | area_urban_km2 = 853.15 | area_metro_km2 = 2,053 | area_footnotes = <!-- elevation --> | elevation_point = [[Дунав]] | elevation_m = 124 | elevation_max_point = [[Девинска Кобила]] | elevation_max_m = 514 | elevation_footnotes = <!-- population --> | population_total = 475,503<ref>{{cite web |title=Bratislava finds census results as positive |url=https://spravy.pravda.sk/regiony/clanok/614202-bratislava-vnima-scitanie-pozitivne-rozdiel-20-tisic-ludi-vsak-ziada-vysvetlit/|publisher=Pravda.sk |access-date=2021-12-31}}</ref> | population_rank = {{Unbulleted list | [[List of cities and towns in Slovakia|1st]] in Slovakia | [[List of cities in the European Union by population within city limits|57th]] in the [[European Union|EU]] }} | population_density_urban_km2 = auto | population_density_blank2_km2 = 1,297 | population_metro = 719,537<ref>{{cite web | url=https://www.scitanie.sk/obyvatelia/zakladne-vysledky/pocet-obyvatelov/SR/SK0/KR | title=SODB2021 – ObyvateliA–Základné výsledky }}</ref> | population_as_of = 2021 | population_density_km2 = auto | population_demonym = {{Plain list| * Bratislavčan (m), Bratislavčanka (f) ([[Slovak language|sk]]), * Bratislavan ([[English language|en]]), * pozsonyi ([[Hungarian language|hu]]), * Preßburger ([[German language|de]]) | population_footnotes = }} <!-- demographics (section 1) -->| demographics_type1 = Етнички групи <span style="font-weight:normal;">(2021)</span> | demographics1_footnotes = <ref>{{Cite web |url=https://www.ta3.com/clanok/225344/v-bratislavskom-kraji-sa-k-slovenskej-narodnosti-hlasi-vyse-86-percent-obyvatelov |title=V Bratislavskom kraji sa k slovenskej národnosti hlási vyše 86 percent obyvateľov |date=24 January 2022 |website=TA3 |language=sk}}</ref> | demographics1_title1 = [[Етнички групи]] | demographics1_info1 = {{Collapsible list | 86% Словаци | 3% Унгарци | 1% Чеси | 10% други/недекларирани }} <!-- demographics (section 2) -->| demographics_type2 = Религија <span style="font-weight:normal;">(2021)</span> | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web |url=https://www.bratislavskenoviny.sk/aktuality/70081-scitanie-kolko-ludi-sa-v-bratislave-hlasi-k-roznym-cirkvam-a-kolki-su-bez-vyznania |title=Sčítanie: Koľko ľudí sa v Bratislave hlási k rôznym cirkvám a koľkí sú bez vyznania? |date=24 January 2022 |website=Bratislavské noviny |language=sk}}</ref> | demographics2_title1 = [[Религија]] | demographics2_info1 = {{Collapsible list | 40% [[Irreligion]] {{Tree list}} * 35% [[Christianity]] ** 30% [[Catholicity]] ** 4% [[Evangelicalism]] ** 1% Greek Catholic {{Tree list/end}} | 15% other | 10% not stated }} <!-- Time zone -->| timezone1 = [[Central European Time|CET]] | utc_offset1 = +01:00 | timezone1_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] | utc_offset1_DST = +02:00 <!-- postal codes, area code -->| postal_code_type = Поштенски број | postal_code = 8XX XX | area_code_type = | area_code = +421 2 | geocode = | iso_code = | registration_plate_type = [[Vehicle registration plates of Slovakia|Car plate]] | registration_plate = BA, BL, BT <!-- website, footnotes -->| website = {{URL|https://bratislava.sk/|bratislava.sk}} | footnotes = }} '''Братислава''' ({{langx|sk|Bratislava}}, {{langx|de|Pressburg}}; {{langx|hu|Pozsony}}) — главен град на [[Словачка]] и со своите 429.000 жители тој е најголем град во републиката.<ref name="stats2006">{{Наведена мрежна страница |publisher=Statistical Office of the Slovak Republic |url=http://portal.statistics.sk/showdoc.do?docid=6772 |title=Population on 31 декември 2006 - districts |date=2007-07-23 |accessdate=8 јануари 2007 |archive-date=2011-08-24 |archive-url=https://www.webcitation.org/61AlW1TG5?url=http://portal.statistics.sk/showdoc.do?docid=6772 |url-status=dead }}</ref> Братислава се наоѓа во југозападниот дел од државата на двата брега на реката [[Дунав]]. Поради неговата местоположба и блискоста со [[Австрија|австриската]] и [[Унгарија|унгарската]] граница, тој е единствениот град во светот кој граничи со две независни држави.<ref>{{Наведена мрежна страница |publisher=Finance New Europe |url=http://www.czech-transport.com/fne-portal/index.php?aid=170 |title=Bratislava Blast |author=Dominic Swire |year=2006 |df=mdy |accessdate=8 мај 2007 |archive-date=2006-12-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061210141244/http://www.czech-transport.com/fne-portal/index.php?aid=170 |url-status=dead }}</ref> Братислава и [[Виена]] се едни од најблиските главни градови во [[Европа]] кои се оддалечени нешто помалку од 60 километри. Братислава е политички, културен и економски центар на Словачка. Градот е седиште на словачкиот [[Претседател на Словачка|претседател]], [[Собрание на Словачка|Собрание]] и [[Влада на Словачка|Влада]]. Исто така во Братислава се наоѓаат неколку универзитети, музеи, театри, галерии и останати значајни културни и економски институции.<ref name="Welcomebrochure">{{Наведена мрежна страница |publisher=City of Bratislava |url=http://www.visit.bratislava.sk/en/VismoOnline_ActionScripts/File.aspx?id_org=700014&id_dokumenty=1059 |title=Brochure - Welcome to Bratislava |year=2006 |format=PDF |df=mdy |accessdate=25 април 2007 |archive-date=2007-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070305020757/http://www.visit.bratislava.sk/en/VismoOnline_ActionScripts/File.aspx?id_org=700014&id_dokumenty=1059 |url-status=dead }}</ref> Голем дел од словачките претпријатија и финансиски институции се наоѓаат токму во главниот град. Низ историјата градот долго време бил познат под германското име ''Пресбург'' и самата историја била под влијание на различни народи како на пример [[Германци]], [[Чеси]], [[Унгарци]], [[Словаци]] или [[Евреи]].<ref name="culturebrochure">{{Наведена мрежна страница |publisher=City of Bratislava |url=http://www.visit.bratislava.sk/en/VismoOnline_ActionScripts/File.aspx?id_org=700014&id_dokumenty=1080 |title=Brochure - Culture and Attractions |year=2006 |format=PDF |df=mdy |accessdate=25 април 2007 |archive-date=2007-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070307203845/http://www.visit.bratislava.sk/en/VismoOnline_ActionScripts/File.aspx?id_org=700014&id_dokumenty=1080 |url-status=dead }}</ref> Градот бил главен град на [[Кралство Унгарија|Кралството Унгарија]] како дел од поголемата [[Хабсбуршка династија|Хабсбуршка монархија]]<ref name=NYT>{{Наведена мрежна страница|last=Gruber|first=Ruth E.|title=Charm and Concrete in Bratislava|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D0CE7D9103DF933A25750C0A967958260&sec=&spon=&pagewanted=1|work=[[The New York Times]]|publisher=[[The New York Times Company]]|date=1991-03-10|accessdate=2008-07-27}}</ref> од [[1536]] до [[1783]] и дом на голем број истакнати словачки, унгарски и германски историски фигури. == Потекло на поимот == Денешното име на градот, Братислава, било официјално прифатено за градот на [[6 март]] [[1919]]. Претходно градот бил познат под неколку имиња на различни јазици. Првото забележано име за градот датира од [[X век]] и фигурирало името ''Брезалауспурц'' (''Brezalauspurc'') што во буквален превод значи ''„замокот на Браслав“''. Позначајни останати имиња за градот биле ''Пресбург'' на [[Германски јазик|германски]], ''Пожоњ'' на [[Унгарски јазик|унгарски]]<ref name=NYT/> и ''Прешпорок'' на [[Словачки јазик|словачки]]. == Историја == [[Податотека:Web Biatec.jpg|мини|лево|150п|Келтска сребрена монета во споредба со словачка круна.]] Првата позната населба во регионот на денешна Братислава била создадена пред 5000 години п.н.е. во неолитскиот период. Во 200 година п.н.е. [[Келти|келтски]] племиња се населиле во регионот и ја основале првата позначајна населба со изградба на тврдина позната како опидум. Покрај тоа, Келтите основале и ковачница за монети каде се произведувале [[Сребро|сребрени]] монети познати како биатеци.<ref>{{Наведена мрежна страница |publisher=City of Bratislava |url=http://www.visit.bratislava.sk/en/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700014&id=1005&p1=1569 |title=History - Celtic settlements |df=mdy |accessdate=15 мај 2007 |year=2005 |archive-date=2007-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070224024320/http://www.visit.bratislava.sk/en/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700014&id=1005&p1=1569 |url-status=dead }}</ref> Градот и регионот потпаднал под [[Римско Царство|римска]] власт од првиот до четвртиот век и создале граничен одбранбен систем.<ref>Kováč et al., "Kronika Slovenska 1", p. 73</ref> Покрај општествените промени кои ги направиле Римјаните, тие го вовеле и производството на [[вино]] како нова земјоделска гранака во регионот.<ref>{{Наведена мрежна страница |publisher=City of Bratislava |url=http://www.visit.bratislava.sk/en/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700014&id=1006&p1=1570 |title=History - Bratislava and the Romans |df=mdy |accessdate=15 мај 2007 |year=2005 |archive-date=2007-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070224051907/http://www.visit.bratislava.sk/en/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700014&id=1006&p1=1570 |url-status=dead }}</ref> [[Словени]]те се населиле во регионот во [[V век]] или [[VI век]] за време на големиот миграциски словенски бран.<ref>Kováč et al., "Kronika Slovenska 1", p. 90</ref> Како незадоволство против [[Авари|аварското]] прогонство, Словените се организирале и ја основале првата словенска држава, односно кралството на [[Крал Само|Само]] кое траело од [[623]] до [[658]] година. Во [[IX век]], замоците Братислава и [[Девин]] станале важен центар на словенските држави [[Кнежевство Нитра]] и [[Велика Моравија]].<ref>Kováč et al., "Kronika Slovenska 1", p. 95</ref> Првиот запишан податок за градот датира од [[907]] година и се однесува за битка во која [[Баварија|баварската]] војска била поразена од Унгарците<ref name="Encyclopedia">{{наведена книга | page = 128}}</ref> и е тесно сврзана со потпаѓањето на [[Велика Моравија]] под унгарска власт.<ref>Špiesz, "Bratislava v stredoveku", p. 9</ref> Во [[X век]], територијата на Пресбург станала дел од [[Унгарија]] и станал главен економски и административен центар во кралството.<ref name="middleages">{{Наведена мрежна страница |publisher=City of Bratislava |url=http://www.visit.bratislava.sk/en/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700014&id=1008&p1=1572 |title=History - Bratislava in the Middle Ages |year=2005 |df=mdy |accessdate=15 мај 2007 |archive-date=2007-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070224024106/http://www.visit.bratislava.sk/en/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700014&id=1008&p1=1572 |url-status=dead }}</ref> Оваа стратешка позиција му донела на градот чести војни и напади, но исто така му донела висок економски и политички статус. Првите привилегии како град, Пресбург ги добил во [[1291]] година од страна на унгарскиот крал [[Сигисмунд, цар на Светата Римско Царство|Сигисмунд]].<ref>Špiesz, "Bratislava v stredoveku", p. 132</ref> Унгарското кралство било поразено од [[Отоманското Царство]] во [[Мохачка битка|Мохачката битка]] во [[1526]] година. Поради тоа, [[Турци]]те во одреден степен го уништиле градот, но сепак не успеале сосема да го освојат.<ref>Lacika, "Bratislava", p. 30</ref> Поради продорството на Турците во Унгарија, Унгарскот Кралство било приморано Братислава да ја прогласи како главен град на Унгарија во [[1536]] година. Наскоро Унгарија и Братислава станале дел од [[Хабсбуршка династија|Хабсбуршката монархија]] и започнала нова ера од историјата на градот. Братислава станал град на крунисување и седиште на кралеви, архиепископи и главни воени лица. Помеѓу [[1536]] и [[1830]] година, единаесет кралеви и кралици биле крунисани во Братислава.<ref>Lacika, "Bratislava", p. 62</ref> Како и да е, XVII век е окарактеризиран со антихабсбуршки востанија, битки со Турците, поплави и болести.<ref>Lacika, "Bratislava", pp. 31–34</ref> [[Податотека:Bratislava (Posonium) by Matthaus Merian 1638.jpg|мини|лево|150п|Братислава во XVII век.]] [[Податотека:Bratislava 1787.jpg|мини|лево|150п|Братислава во 1787.]] Пресбург се развил во [[XVIII век]] кога на престолот била [[Марија Тереза од Австрија|Марија Тереза]]<ref name=NY>{{Наведена мрежна страница|last=Weinberger|first=Jill Knight|title=Rediscovering Old Bratislava|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C06E5D91138F93AA25752C1A9669C8B63&sec=&spon=&pagewanted=2|work=[[The New York Times]]|publisher=[[The New York Times Company]]|date=2000-11-19|accessdate=2008-07-27}}</ref> и градот станал најголем и најважен град во Унгарија.<ref>Lacika, "Bratislava", pp. 34–36</ref> Населението на градот се зголемило тројно, голем број нови места како што се манастири и патишта биле изградени и градот бил центар на социјалниот и културниот живот на регионот.<ref>Lacika, "Bratislava", pp. 35–36</ref> Сепак градот почнал да ја губи својата важност кога на престолот бил кралот [[Јозеф II, цар на Светата Римска Империја|Јозеф II]],<ref name=NY/> особено кога кралскиот накит бил префрлен во [[Виена]] во [[1783]] година во обид да се зацврсти врската помеѓу Австрија и Унгарија. Голем број важни општествени канцеларии биле префрлени во [[Буда (град)|Буда]] исто така.<ref>{{Наведена мрежна страница |publisher=City of Bratislava |url=http://www.visit.bratislava.sk/en/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700014&id=1010&p1=1574 |title=History - Maria Theresa’s City |year=2005 |df=mdy |accessdate=15 мај 2007 |archive-date=2007-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070224051619/http://www.visit.bratislava.sk/en/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700014&id=1010&p1=1574 |url-status=dead }}</ref> Првите весници на унгарски и словачки јазик биле исто така испечатени во Братислава, односно во [[1780]] излегол унгарскиот весник, додека во [[1783]] излегол словачкиот весник.<ref>Kováč et al., "Kronika Slovenska 1", pp. 350–351</ref> Во XVIII век, Братислава станал централ на словачкото национално движење. [[XIX век]] бил окарактеризиран со настани кои биле присутни низ европскиот континент. [[Пресбургски договор (1805)|Мировниот договор]] помеѓу Австрија и [[Франција]] бил потпишан во Братислава во [[1805]] година.<ref>Kováč et al., "Kronika Slovenska 1", p. 384</ref> Замокот Девин бил уништен од француските трупи во [[1809]] година.<ref>Kováč et al., "Kronika Slovenska 1", p. 385</ref> Во [[1843]] година како службен јазик во Братислава бил прогласен [[Унгарски јазик|унгарскиот јазик]] кој се користел во администрацијата, образованието и во јавноста.<ref>Erzsébet Varga, "Pozsony", p. 14 (Hungarian)</ref> Во XIX век исто така и индустријата забележала поголем пораст. Така, во [[1840]] година била изградена запрежна железничка линија од Братислава до [[Свети Јур]].<ref>Kováč et al., "Kronika Slovenska 1", pp. 426–427</ref> Во [[1848]] година била пуштена во употреба парна локомотива до Виена, додека исто таква [[локомотива]] била пуштена во употреба во [[1850]] година и до [[Пешта]].<ref>Kováč et al., "Kronika Slovenska 1", p. 451</ref> [[Податотека:Apollo bombing damage.jpg|мини|десно|150п|Бомбандирањето на Братислава.]] [[Податотека:Slavin memorial, Bratislava.jpg|мини|десно|150п|Споменикот Славин изграден во чест на паднатите жртви за слобода на Словачка.]] Пред [[Првата светска војна]], етнички, градот имал 42% [[Германци]], 41% [[Унгарци]] и само 15 % [[Словаци]]. По Првата светска војна и со основањето на [[Чехословачка]] на [[28 октомври]] [[1918]] година градот и Словачка биле дел од новата држава.<ref name = "peyqxj">Lacika, "Bratislava", p. 42</ref> Доминантното германско и унгарско население биле против анексирањето на градот кон Чехословачка и го прогласиле за слободен. Како и да е, чехословачките легионери го окупирале градот на [[1 јануари]] [[1919]] година и го приклучиле кон федерацијата.<ref name = "peyqxj"/> Така, градот станал центар на словачкиот политички живот и на [[4 февруари]] бил избран за главен град на Словачка.<ref>{{наведена книга|author=Tibenský, Ján |display-authors=et al.|title=Slovensko: Dejiny|publisher=Obzor|year=1971|location=Bratislava}}</ref> На 12 февруари 1919 година унгарското и германското население почнало повторно да протестира за новонастанатата ситуација, но демонстрациите биле разбиени.<ref>Marcel Jankovics, "Húsz esztendő Pozsonyban", p. 65-67 (Hungarian)</ref> На [[27 март]] [[1919]] година официјално било променето името во Братислава.<ref>{{Наведена мрежна страница |publisher=City of Bratislava |url=http://www.visit.bratislava.sk/en/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700014&id=1012&p1=1576 |title=History - First Czechoslovak Republic |year=2005 |df=mdy |accessdate=15 мај 2007 |archive-date=2007-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070224051935/http://www.visit.bratislava.sk/en/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700014&id=1012&p1=1576 |url-status=dead }}</ref> Така, останати без посилна поддршка, унгарското население почнало да се иселува од градот преку протерување или бегање<ref>{{Наведена мрежна страница |publisher= |url=http://www.tankonyv.sk/detail.php?chron=1&theme=4 |title=History of Hungarians in the first Czechoslovak Republic (1918-1919 section) |year=2008 |df=mdy |accessdate=5 септември 2008 |archive-date=2008-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081231063602/http://www.tankonyv.sk/detail.php?chron=1&theme=4 |url-status=dead }}</ref> и на нивното место се населиле Словаци и [[Чеси]]. Во [[1930]] година процентот на Унгарци изнесувал само 15.8%. Во [[1938]] година, [[Нацистичка Германија]] ја анексирала Австрија и околните територии на Братислава.<ref name="WWII"/><ref>Kováč et al., "Bratislava 1939–1945", pp. 16–17</ref> Братислава станал главен град на првата независна [[Словачка Република (1939-1945)|Словачка Република]] на [[12 март]] [[1939]] година, но оваа новосоздадена држава не траела долго и била под нацистичко влијание. Во периодот од [[1941]] и [[1945]] година, од Братислава биле истерани околу 15.000 [[Евреи]] и погубени.<ref>Lacika, "Bratislava", p. 43. Kováč et al., "Bratislava 1939–1945, pp. 174–177</ref> Братислава била бомбандирана од сојузничките сили, подоцнс окупирана од германски сили и на крај заземена од советските сили.<ref name="WWII">{{Наведена мрежна страница |publisher=City of Bratislava |url=http://www.visit.bratislava.sk/en/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700014&id=1014&p1=1578 |title=History - Wartime Bratislava |year=2005 |df=mdy |accessdate=15 мај 2007 |archive-date=2007-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070224024210/http://www.visit.bratislava.sk/en/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700014&id=1014&p1=1578 |url-status=dead }}</ref><ref>Kováč et al., "Kronika Slovenska 2", p. 300</ref> При крајот на [[Втората светска војна]] повеќето од Германците од Братислава биле евакуирани и пренесени во Германија. По завршувањето на војната на власт во Чехословачка дошла [[Комунистичка партија на Чехословачка|Комунистичката партија]]. Во овој период градот се проширил територијално, но и бројот на населението постепено се зголемувал каде 90% од населението биле Словаци. Набрзо биле изградени голем број значајни објекти, мостови и општествените установи. Во [[1993]] година, Братислава станал главен град на ново создадената Словачка Република откако Чехословачка мирно се разделила на две држави.<ref>{{Наведена мрежна страница |publisher=City of Bratislava |url=http://www.visit.bratislava.sk/en/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700014&id=1016&p1=1580 |title=History - Capital city for second time |year=2005 |df=mdy |accessdate=15 мај 2007 |archive-date=2007-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070224051742/http://www.visit.bratislava.sk/en/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700014&id=1016&p1=1580 |url-status=dead }}</ref> == Географија и клима == [[Податотека:OSM.Bratislava.2009-08-21.png|left|140px|thumb|Карта на Братислава.]] [[Податотека:Bratislava SPOT 1027.jpg|thumb|десно|140px|Сателитска снимка на Братислава.]] Братислава се наоѓа во југозападна [[Словачка]], поточно во регионот [[Братислава (регион)|Братислава]]. Поради специфичната местоположба и близината со [[Австрија|австриската]] и [[Унгарија|унгарската]] граница Братислава е единствениот главен град кој граничи со две држави. Братислава е оддалечена од [[чешка]]та граница околу 62 километри, додека од [[Виена]] е оддалечена само 60 километри.<ref>{{cite map |publisher=Vojenský kartografický ústav a.s. |title=Autoatlas - Slovenská republika |url=http://www.vku.sk/index.php?newlang=english | edition=6 |year=2006 |isbn=80-8042-378-4 |accessdate=2009-07-22}}</ref> Вкупната површина на Братислава изнесува 367.58&nbsp;км² и така според површина е втор најголем град во [[Словачка]], веднаш зад [[Високи Татри (град)|Високи Татри]].<ref>{{Наведена мрежна страница |publisher=Statistical Office of the Slovak Republic |url=http://www.statistics.sk/mosmis/eng/prvav2.jsp?txtUroven=440706&lstObec=560103&Okruh=zaklad |title=Vysoké Tatry - Basic characteristics |date=31 декември 2005 |df=mdy |accessdate=16 август 2007 |archive-date=2007-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927204355/http://www.statistics.sk/mosmis/eng/prvav2.jsp?txtUroven=440706&lstObec=560103&Okruh=zaklad |url-status=dead }}</ref> Градот се наоѓа на реката Дунав која го дели на два дела. Покрај Дунав, во близина на Братислава се и реките [[Морава (река)|Морава]] и [[Мал Дунав]]. Во близина на Братислава започнуваат [[Карпати|Карпатските Планини]], поточно овој дел од Карпатите се наречени [[Мали Карпати]]. Најниска точка на градот е реката Дунав со надморска височина од 126 метри, додека највисока точка е [[Девинска Кобила]] со надморска височина од 140 метри.<ref>{{Наведена мрежна страница |publisher=City of Bratislava |url=http://www4.bratislava.sk/en/vismo5/dokumenty2.asp?u=700000&id_org=700000&id=2011414 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927201123/http://www.bratislava.sk/en/vismo5/dokumenty2.asp?u=700000&id_org=700000&id=2011414 |archivedate=2007-09-27 |title=Basic Information - Position |date=14 февруари 2005 |df=mdy |accessdate=1 мај 2007 |url-status=live }}</ref> Братислава има [[континентална клима]] со четири различни временски сезони. Климата во градот варира, односно има многу ладни зими и прилично топли лета. Братислава лежи во еден од најсувите и најтоплите региони на Словачка.<ref>Lacika, "Bratislava", p. 10</ref> Снегот е помалку забележлив и присутен одошто во изминатите години.<ref>{{Наведена мрежна страница |publisher=City of Bratislava |url=http://visit.bratislava.sk/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700013&id=1109&p1=1996 |title=Bratislava Weather |date=14 март 2007 |df=mdy |accessdate=1 ноември 2007 |language=sk |archive-date=2007-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071029231448/http://visit.bratislava.sk/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700013&id=1109&p1=1996 |url-status=dead }}</ref> Некои делови од градот како на пример Девин и Девинска Нова Вес се ранливи на поплави од Дунав и Морава.<ref>{{наведени вести |first=Nick |last=Thorpe |title=Defences hold fast in Bratislava |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/2198850.stm |date=2002-08-16 |accessdate=2007-04-27 |publisher=BBC}}</ref> Поради тоа, на броговите на реките во последно време се градат одбранбени насипи.<ref>{{наведени вести |first=Juraj |last=Handzo |title=''Začne sa budovať protipovodňový systém mesta'' (Construction starts for city's flood protection) |url=http://www.bratislavskenoviny.sk/buxus/generate_page.php?page_id=12325 |date=2007-01-24 |accessdate=2007-04-28 |publisher=Bratislavské Noviny |language=sk}}</ref> {{Weather box |location = Братислава (1981–2010) |metric first = Yes |single line = Yes |Jan record high C = 19.8 |Feb record high C = 19.1 |Mar record high C = 25.0 |Apr record high C = 30.3 |May record high C = 33.4 |Jun record high C = 36.3 |Jul record high C = 38.2 |Aug record high C = 39.3 |Sep record high C = 34.0 |Oct record high C = 30.0 |Nov record high C = 21.3 |Dec record high C = 17.9 |year record high C = 39.3 |Jan high C = 2.7 |Feb high C = 5.1 |Mar high C = 10.3 |Apr high C = 16.7 |May high C = 21.8 |Jun high C = 24.9 |Jul high C = 27.5 |Aug high C = 27.0 |Sep high C = 21.7 |Oct high C = 15.6 |Nov high C = 8.2 |Dec high C = 3.3 |year high C = 15.4 |Jan mean C = −0.4 |Feb mean C = 1.2 |Mar mean C = 5.5 |Apr mean C = 11.0 |May mean C = 16.0 |Jun mean C = 19.1 |Jul mean C = 21.3 |Aug mean C = 20.7 |Sep mean C = 15.9 |Oct mean C = 10.4 |Nov mean C = 4.9 |Dec mean C = 0.7 |year mean C = 10.5 |Jan low C = −3.4 |Feb low C = −2.3 |Mar low C = 1.3 |Apr low C = 5.4 |May low C = 10.2 |Jun low C = 13.4 |Jul low C = 15.4 |Aug low C = 15.0 |Sep low C = 11.0 |Oct low C = 6.1 |Nov low C = 1.8 |Dec low C = −1.9 |year low C = 6.0 |Jan record low C = −24.6 |Feb record low C = −20.0 |Mar record low C = −15.1 |Apr record low C = −4.4 |May record low C = −2.0 |Jun record low C = 3.0 |Jul record low C = 7.0 |Aug record low C = 5.0 |Sep record low C = -2.0 |Oct record low C = −8.0 |Nov record low C = −12.0 |Dec record low C = −20.0 |year record low C = −24.6 |Jan precipitation mm = 39 |Feb precipitation mm = 37 |Mar precipitation mm = 38 |Apr precipitation mm = 34 |May precipitation mm = 55 |Jun precipitation mm = 57 |Jul precipitation mm = 53 |Aug precipitation mm = 59 |Sep precipitation mm = 55 |Oct precipitation mm = 38 |Nov precipitation mm = 54 |Dec precipitation mm = 46 |year precipitation mm = 565 |Jan humidity = 83 |Feb humidity = 78 |Mar humidity = 71 |Apr humidity = 64 |May humidity = 67 |Jun humidity = 66 |Jul humidity = 64 |Aug humidity = 65 |Sep humidity = 73 |Oct humidity = 78 |Nov humidity = 83 |Dec humidity = 85 |year humidity = 73 |Jan sun = 65.1 |Feb sun = 81.9 |Mar sun = 151.9 |Apr sun = 204.0 |May sun = 263.5 |Jun sun = 270.0 |Jul sun = 275.9 |Aug sun = 269.7 |Sep sun = 207.0 |Oct sun = 142.6 |Nov sun = 60.0 |Dec sun = 46.5 |year sun = 2038.1 |source 1 = <ref name = Pogodaiklimat.ru >{{нмс | url = http://pogodaiklimat.ru/climate2/11816.htm | title = Pogodaiklimat.ru – Bratislava | publisher= Pogodaiklimat.ru | accessdate = 20 March 2014}}</ref> |source 2 = <ref name= Climatemps >{{нмс | url = http://www.bratislava.climatemps.com/ | title = Climate of Bratislava | publisher= Climatemps | accessdate = 20 March 2013}}</ref> |date = March 2014 }} == Демографија == {{SK|pop}} {| class="wikitable" border="1" style="float:right; margin:0 auto; text-align:center;" | colspan="6" | <div class="center" >'''Попис од 2001'''<ref name = "population">{{Наведена мрежна страница |publisher=Statistical Office of the Slovak Republic |url=http://www.statistics.sk/mosmis/eng/prvav2.jsp?txtUroven=410190&lstObec=582000&Okruh=sodb |title=Urban Bratislava |date=31 декември 2005 |df=mdy |accessdate=25 април 2007 |archive-date=2007-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071208095828/http://www.statistics.sk/mosmis/eng/prvav2.jsp?txtUroven=410190&lstObec=582000&Okruh=sodb |url-status=dead }}</ref><ref name = "2001census">{{Наведена мрежна страница |publisher=Statistical Office of the Slovak Republic |url=http://portal.statistics.sk/showdoc.do?docid=3035 |title=Population and Housing Census 2001 |year=2001 |df=mdy |accessdate=25 април 2007 |archive-date=2007-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070715053843/http://portal.statistics.sk/showdoc.do?docid=3035 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.statistics.sk/webdata/english/census2001/tab/tab3a.htm |title=Permanently resident population by nationality and by regions and districts - archive link |accessdate=2006-11-29 |archive-date=2006-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061129153653/http://www.statistics.sk/webdata/english/census2001/tab/tab3a.htm |url-status=live }}</ref></div> |- |'''Округ''' |'''Население''' |'''Етничка група''' |'''Население''' |- |Братислава I–V |428.672 |[[Словаци]] |391.767 |- |[[Братислава I]] |44.798 |[[Унгарци]] |16.541 |- |[[Братислава II]] |108.139 |[[Чеси]] |7.972 |- |[[Братислава III]] |61.418 |[[Германци]] |1.200 |- |[[Братислава IV]] |93.058 |[[Моравци (етничка група)|Моравци]] |635 |- |[[Братислава V]] |121.259 |[[Хрвати]] |614 |} Од основањето на градот па сè до [[XIX век]], [[Германци]]те биле доминантна етничка група.<ref name="Czechreview">{{наведено списание |author=Peter Salner |title=Ethnic polarisation in an ethnically homogeneous town |journal=Czech Sociological Review |volume=9 |issue=2 |pages=235–246 |year=2001 |url=http://sreview.soc.cas.cz/upl/archiv/files/171_235SALNE.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080227082043/http://sreview.soc.cas.cz/upl/archiv/files/171_235SALNE.pdf |archivedate=2008-02-27 |format=PDF |access-date=2010-05-20 |url-status=live }}</ref> После [[Австроунгарски договор од 1867|австроунгарскиот договор од 1867]] година, започнала да се врши голема [[унгаризација]] на населението и до крајот на [[Првата светска војна]] 40% од населението на Братислава зборувало [[унгарски јазик]], 42% зборувало [[германски јазик]] и само 15% зборувало [[словачки јазик]].<ref name="Czechreview"/> По основањето на [[Чехословачка]] во [[1918]] година, Братислава останал мултинационален град, но со различен демографски тренд. Благодарејќи на [[словакизација]]та<ref>Iris Engemann ([[Viadrina European University|European University Viadrina]], [[Frankfurt am Main|Frankfurt]]/Oder) The Slovakization of Bratislava 1918-1948. Processes of national appropriation in the interwar-period. CEU 07.03.2008 http://web.ceu.hu/urbanstudiesworkshop/documents/iris_engemann.pdf {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160303232607/http://web.ceu.hu/urbanstudiesworkshop/documents/iris_engemann.pdf |date=2016-03-03 }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.foruminst.sk/publ/szemle/2007_2/szemle_2007_2_lovisek-julia.pdf |title=NAME CHANGES OF THE STREET IN BRATISLAVA FROM POLITICAL REASONS AFTER THE CREATION OF THE FIRST CZECHOSLOVAK REPUBLIC, The disintegration of the Austria–Hungarian Monarchy (In Hungarian) |accessdate=2012-01-21 |archive-date=2012-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120121194530/http://www.foruminst.sk/publ/szemle/2007_2/szemle_2007_2_lovisek-julia.pdf |url-status=dead }}</ref> процентот на [[Словаци]] и [[Чеси]] во градот се зголемил, додека процентот на германско и унгарско население се намалил. Во 1938 година, 59% од населението биле Словаци или Чеси, додека Германците биле 22% и [[Унгарци]]те само 13% од населението.<ref>Lacika, "Bratislava", p. 43</ref> Со создавањето на првата словачка република голем број Чеси и Евреи се населиле во градот.<ref name="Czechreview"/> Во 1945 година повеќето Германци од градот биле евакуирани. Откако Чехословачка се обновила, голем број од Германците и Унгарците кои останале во градот биле казнето поради соработка со Хитлер со тоа што биле депортирани во [[Австрија]], [[Германија]] или [[Унгарија]].<ref>{{Наведена мрежна страница |publisher= |url=http://epa.oszk.hu/00000/00033/00020/pdf/szemle_2005_1_vadkerty.pdf |title=Germans and Hungarians in Pozsony |year=2008 |df= mdy |accessdate=22 јуни 2008|format=PDF}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |publisher= |url=http://www.shp.hu/hpc/web.php?a=commorakozigaz&o=SzMCfBlp4x|title=shp.hu |year=2008 |df= mdy |accessdate=22 јуни 2008}}</ref> Поради сето ова, Братислава останала со мнозинско словачко население. Од религиска гледна точка, спрема пописот од [[2001]], 243.048 се [[католици]], 125.729 се [[Атеизам|атеист]]и, 24.810 се [[Лутеранство|лутеранци]], 3.163 се [[гркокатолици]], 1.918 се [[Калвинизам|калвинисти]], 1.827 се [[јеховини сведоци]], 1.616 се [[Православие|православни]], 737 се [[Методистичка црква|методисти]], 748 [[евреи]] и 613 [[Баптизам|баптисти]]. == Општествени установи и локална самоуправа == [[Податотека:Primate's Palace Bratislava.jpg|мини|десно|Седиштетто на градоначалникот.]] [[Податотека:Prezidentsky palac.jpg|лево|мини|Претседателската палата.]] Братислава е седиште на [[Собрание на Словачка|словачкото собрание]], [[Претседател на Словачка|словачкиот претседател]], министерствата, [[Врховен суд на Словачка|врховниот суд]] и [[Национална банка на Словачка|националната банка]]. Покрај овие државни институции, Братислава е седиште на [[Братислава (регион)|Братиславскиот регион]]. Исто така, градот е седиште на многу странски амбасади и дипломатски претставништва. Моменталната локална самоуправа на градот<ref name="citygovt">{{Наведена мрежна страница |title=Samospráva |url=http://www.bratislava.sk/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700000&id=74366&p1=76031 |year=2007 |df=mdy |accessdate=21 ноември 2007 |publisher=City of Bratislava |language=sk |archive-date=2007-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011031841/http://www.bratislava.sk/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700000&id=74366&p1=76031 |url-status=dead }}</ref> е во организациска структура зададена уште од 1990 година.<ref name="citygovthistory">{{Наведена мрежна страница |title=Historický vývoj samosprávy |url=http://www.bratislava.sk/vismo5/dokumenty2.asp?u=700000&id_org=700000&id=74365&p1=52000 |year=2005 |df=mdy |accessdate=6 јуни 2007 |publisher=City of Bratislava |language=sk |archive-date=2007-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927200534/http://www.bratislava.sk/vismo5/dokumenty2.asp?u=700000&id_org=700000&id=74365&p1=52000 |url-status=dead }}</ref> На чело на локалната самоуправа се наоѓа [[Градоначалник на Братислава|градоначалникот на Братислава]]<ref name="mayor">{{Наведена мрежна страница |publisher=City of Bratislava |url=http://www.bratislava.sk/vismo5/o_osoba.asp?u=700000&id_org=700000&id_o=1097&p1=52000 |title=Primátor |year=2005 |df=mdy |accessdate=29 април 2007 |language=sk |archive-date=2007-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070602230728/http://www.bratislava.sk/vismo5/o_osoba.asp?u=700000&id_org=700000&id_o=1097&p1=52000 |url-status=dead }}</ref>, потоа следат градското собрание<ref name="cityboard">{{Наведена мрежна страница |title=Mestská rada |url=http://www.bratislava.sk/vismo5/dokumenty2.asp?u=700000&id_org=700000&id=74369&p1=52000 |df=mdy |accessdate=29 април 2007 |publisher=City of Bratislava |language=sk |archive-date=2007-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927201419/http://www.bratislava.sk/vismo5/dokumenty2.asp?u=700000&id_org=700000&id=74369&p1=52000 |url-status=dead }}</ref>, градскиот совет<ref name="citycouncil">{{Наведена мрежна страница |title=Mestské zastupiteľstvo |url=http://www.bratislava.sk/vismo5/dokumenty2.asp?u=700000&id_org=700000&id=74368&p1=52000 |year=2005 |df=mdy |accessdate=29 април 2007 |publisher=City of Bratislava |language=sk |archive-date=2007-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930165114/http://www.bratislava.sk/vismo5/dokumenty2.asp?u=700000&id_org=700000&id=74368&p1=52000 |url-status=dead }}</ref>, градските комисии<ref name="citycommission">{{Наведена мрежна страница |title=Komisie mestského zastupiteľstva |url=http://www.bratislava.sk/vismo5/dokumenty2.asp?u=700000&id_org=700000&id=74370&p1=52000 |year=2005 |df=mdy |accessdate=29 април 2007 |publisher=City of Bratislava |language=sk |archive-date=2012-12-24 |archive-url=https://archive.today/20121224195204/http://www.bratislava.sk/vismo5/dokumenty2.asp?u=700000&id_org=700000&id=74370&p1=52000 |url-status=dead }}</ref> и градскиот магистрат<ref name="magistrate">{{Наведена мрежна страница |title=Magistrát |url=http://www.bratislava.sk/vismo5/dokumenty2.asp?u=700000&id_org=700000&id=74377&p1=52000 |year=2005 |df=mdy |accessdate=29 април 2007 |publisher=City of Bratislava |language=sk |archive-date=2012-05-26 |archive-url=https://archive.today/20120526035336/http://www.bratislava.sk/vismo5/dokumenty2.asp?u=700000&id_org=700000&id=74377&p1=52000 |url-status=dead }}</ref>. Градоначалникот е шеф на извршната градска власт и е избран за мандат од четири години. Моментален градоначалник на Братислава е [[Андреј Ѓурковски]] кој е избран на изборите во [[2006]] година и овој му е втор мандат<ref>{{Наведена мрежна страница |publisher=The Slovak Spectator |url=http://slovakspectator.sk/clanok-25394.html |title=Bratislava remains blue, Ďurkovský in charge |date=2006-12-11 |df=mdy |accessdate=19 јуни 2007 |archive-date=2007-10-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071012193145/http://slovakspectator.sk/clanok-25394.html |url-status=dead }}</ref>. Градскиот совет е законодавно тело и е задолжено за буџетот, урбанизмот, одржување на патиштата, образованието и културата во градот.<ref>{{Наведена мрежна страница |publisher=theparliament.com |url=http://www.eupolitix.com/EN/Forums/City+of+Bratislava/a1801f57-40bd-4caf-9749-21724bc3a1f5.htm |title=Bratislava - Local Government System |year=2007 |df=mdy |accessdate=30 април 2007 |archive-date=2012-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120603173629/http://www.eupolitix.com/EN/Forums/City+of+Bratislava/a1801f57-40bd-4caf-9749-21724bc3a1f5.htm |url-status=dead }}</ref> Советот обично се среќава еднаш месечно и е составено од 80 членови. Административно, Братислава е поделена на пет окрузи и тие се: [[Братислава I]] (градскиот центар), [[Братислава II]] (источниот дел), [[Братислава III]] (североисточниот дел), [[Братислава IV]] (западниот и северниот дел) и [[Братислава V]] (јужниот дел).<ref name="petrzalkacity">{{Наведена мрежна страница |publisher=City of Bratislava|url=http://visit.bratislava.sk/en/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700014&id=1074&p1=1852 |title=Petržalka City |date=2007-03-01 | df= mdy |accessdate=29 јануари 2008 |quote=Petržalka City will transform the largest and most densely populated housing estate in Central Europe from a monotone cement-panel housing scheme into a fully-fledged town with autonomous multipurpose centre.}}</ref> За подобра локална самоуправа, градот е поделен на 17 квартови и секој има свој управител и совет. Бројот на членови во советот зависи од бројот на население во квартот.<ref name="localgovernment">{{Наведена мрежна страница |title=Local Government |url=http://visit.bratislava.sk/en/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700014&id=1044&p1=1811 |year=2005 |df=mdy |accessdate=29 април 2007 |publisher=City of Bratislava |archive-date=2007-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070305050254/http://visit.bratislava.sk/en/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700014&id=1044&p1=1811 |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable nowrap" |+Територијална поделба на Братислава |- ! Округ ! Кварт ! Карта |- |[[Братислава I]] |[[File:Coat of Arms of Staré Mesto.svg|14px]] [[Старе Место, Братислава|Старе Место]] | rowspan="17" |[[File:Bratislava boroughs color map.svg|400px]] |- | rowspan="3" |[[Братислава II]] |[[File:Coat of Arms of Ružinov.svg|14px]] [[Ружинов]] |- |[[File:Coat of Arms of Vrakuňa.svg|14px]] [[Вракуња]] |- |[[File:Coat of Arms of Podunajské Biskupice.svg|14px]] [[Подунајске Бискупице|Подунајске {{wbr}}Бискупице]] |- | rowspan="3" |[[Братислава III]] |[[File:Coat of Arms of Nové Mesto.svg|14px]] [[Нове Место, Братислава|Нове Место]] |- |[[File:Coat of Arms of Rača.svg|14px]] [[Рача, Братислава|Рача]] |- |[[File:Coat of Arms of Vajnory.svg|14px]] [[Вајнори]] |- | rowspan="6" |[[Братислава IV]] |[[File:Coat of Arms of Dúbravka.svg|14px]] [[Дубравка, Братислава|Дубравка]] |- |[[File:Coat of Arms of Karlova Ves.svg|14px]] [[Карлова Вес]] |- |[[File:Coat of Arms of Devín.svg|14px]] [[Девин]] |- |[[File:Coat of Arms of Devínska Nová Ves.svg|14px]] [[Девинска Нова Вес|Девинска {{wbr}}Нова Вес]] |- |[[File:Coat of Arms of Lamač.svg|14px]] [[Ламач]] |- |[[File:Coat of Arms of Záhorská Bystrica.svg|14px]] [[Захорска Бистрица|Захорска {{wbr}}Бистрица]] |- | rowspan="4" |[[Братислава V]] |[[File:Coat of Arms of Jarovce.svg|14px]] [[Петржалка]] |- |[[File:Coat of Arms of Petržalka.svg|14px]] [[Јаровце]] |- |[[File:Coat of Arms of Rusovce.svg|14px]] [[Русовце]] |- |[[File:Coat of Arms of Čunovo.svg|14px]] [[Чуново]] |} == Архитектура и позначајни објекти == [[Податотека:Bridge Nový most - Bratislava.jpg|лево|150п|мини|upright|Нов мост со ресторанот.]] [[Податотека:Katedrála sv. Martina 02.jpg|мини|десно|150п|Катедрала Свети Мартин.]] Градот Братислава е град составен од средновековни архитектонски подвизи искомбинирано со модерни грандиозни згради од [[XX век]].<ref name="habsudova">{{наведено списание|title=City to cut tall buildings down to size|journal=The Slovak Spectator|date=2007-04-23|first=Zuzana|last=Habšudová|author=|volume=|issue=|pages=|id=|url=http://www.slovakspectator.sk/clanok.asp?vyd=2006010&cl=22734|accessdate=2006-03-13|archive-date=2007-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930160431/http://www.slovakspectator.sk/clanok.asp?vyd=2006010&cl=22734|url-status=dead}}</ref> Повеќето од историските згради се наоѓаат во [[Стар град, Братислава|стариот дел]] од Братислава. Стариот братиславски хол е комплекс од три згради кои биле подигнати во [[XIV век]] и [[XV век]] и сега во него опстојува [[Градски музеј на Братислава|Градскиот музеј на Братислава]]. [[Михаелова порта|Михаеловата порта]] е единствена порта која била зачувана од средновековната фортификација и е една од најстарите објекти во градот.<ref>{{Наведена мрежна страница |publisher=Bratislava Culture and Information Centre |url=http://www.bkis.sk/index.php?option=com_content&task=view&id=37&Itemid=28 |title=Michael's Gate | df= mdy |accessdate=10 јуни 2007 |year=2007}}</ref> Зградата на [[Универзитетска библиотека во Братислава|универзитетската библиотека]] која е подогната во [[1756]] година била користена од страна унгарската администрација од [[1802]] до [[1848]].<ref name="unilibrary">{{Наведена мрежна страница |publisher=University Library in Bratislava |url=http://phobos.ulib.sk/univerzitna_kniznica.pdf |title=University Library in Bratislava - The Multifunctional Cultural Centre |format=PDF |pages=34–36 |year=2005 |df=mdy |accessdate=14 јуни 2007 |archive-date=2007-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070607031815/http://phobos.ulib.sk/univerzitna_kniznica.pdf |url-status=dead }}</ref> Историскиот центар на градот е составен од повеќе барокни згради изградени околу [[1760]] година и денес тука се наоѓаат палатата на [[Претседател на Словачка|словачкиот претседател]] и [[Влада на Словачка|владата на Словачка]].<ref>Lacika, "Bratislava", p. 147</ref> Во дел од овие гради се одвивале значајни историски настани како на пример мировни договори или биле родени значајни историски личности. Покрај овие згради, во овој дел од градот се наоѓаат и катедрали и цркви како на пример [[Катедрала „Св. Мартин“ - Братислава|катедралата Свети Мартин]] изградена од [[XIII век]] до [[XVI век]] и служела како место за крунисување на унгарските кралеви од [[1563]] до [[1830]] година.<ref name="cathedral"/> Покрај неа, тука се и [[Франциска црква|Франциската црква]] која датира од [[XIII век]]<ref>{{Наведена мрежна страница |publisher=City of Bratislava |url=http://www.visit.bratislava.sk/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700013&id=1122&p1=2001 |title=Františkánsky kostol a kláštor |df=mdy |accessdate=10 јуни 2007 |date=14 февруари 2005 |language=sk |archive-date=2007-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070529011431/http://www.visit.bratislava.sk/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700013&id=1122&p1=2001 |url-status=dead }}</ref> и [[Црква „Св. Елизабета“ - Братислава|црквата Света Елизабета]] која е попозната како ''Сина Црква'' поради нејзината боја. Останати значајни структури во градот се [[Нов мост (Братислава)|Новиот мост]] на реката [[Дунав]] кој има ресторан налик на НЛО, зградата на [[Словачко радио|словачкот радио]] која е во форма на превртена пирамида камзичката телевизиска кула која има ротирачки ресторан. === Братиславски замок === [[Податотека:Bratislava, Hrad, Slovensko.jpg|мини|[[Братиславски замок]].]] Една од најзначајните градби во Братислава е [[Братиславски замок|Братиславскиот замок]] кој се наоѓа на едно плато на надморска височина од 85 метри. Овој рид бил населен уште од самите почетоци на градот, па дури и од каменото и бронзеното доба.<ref>Lacika, "Bratislava", pp. 11–12</ref> Исто така ридот бил акропол на [[Келти]]те, римска и словенска тврдина и политички, религиозен и воен центар на [[Велика Моравија]].<ref>Lacika, "Bratislava", p. 121</ref> Камен замок не бил изграден сè до [[X век]] кога регионот потпаднал под унгарска власт. Замокот бил претворен во [[готска архитектура|готска]] структура во [[1430]] година, додека во [[1562]] година станал [[ренесансна архитектура|ренесансен]] замок.<ref>Lacika, "Bratislava", p. 124</ref> Замокот бил повторно изграден во 1649 година во барокен стил. Кога на власт била кралицата [[Марија Тереза од Австрија|Марија Терезија]], замокот станал престижен кракски престол. Во [[1811]] година замокот бил изгорен во [[пожар]] и останал како рушевина сè до [[1950]]-те години<ref>Lacika, "Bratislava", p. 128</ref> кога бил повторно изграден во терезиски стил. === Девински замок === [[Податотека:Devín Castle (3705531512).jpg|мини|десно|Девински замок.]] [[Девински замок|Девинскиот замок]] бил долго време во рушевини кој бил скоро обновен во близина на реката [[Морава]] која пак ја создава границата со [[Австрија]]. Тој е еден од најзначајните словачки археолошки наоѓалишта и има музеј кој е посветен на неговата историја.<ref>{{Наведена мрежна страница |publisher=Bratislava City Museum |url=http://www.muzeum.bratislava.sk/en/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700016&id=1025&p1=52 |title=Bratislava City Museum: Museums: Devín Castle - National Cultural Monument |author=Beáta Husová |year=2007 |df=mdy |accessdate=21 јуни 2007 |archive-date=2007-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070623150216/http://www.muzeum.bratislava.sk/EN/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700016&id=1025&p1=52 |url-status=dead }}</ref> Поради неговата стратешка позиција, Девинскиот замок бил значаен замок за Велика Моравија и за раната унгарска држава. Тој бил уништен од [[Наполеонови војни|Наполеоновите]] трупи во [[1809]] година и денес е значаен словенски и словачки историски симбол.<ref>Lacika, "Bratislava", p. 191</ref> === Паркови и езера === Поради близината на планините, Братислава има доста пошумени површини во близина на градот. Вкупната површина со јавно зеленило во градот изнесува 46.8&nbsp;км² или 110 метар квадратен по глава на жител.<ref>{{Наведена мрежна страница |publisher=City of Bratislava |url=http://www.visit.bratislava.sk/en/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700014&id=1039&p1=1816 |title=Natural Environment |year=2007 |df=mdy |accessdate=1 мај 2007 |archive-date=2007-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070305050141/http://visit.bratislava.sk/en/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700014&id=1039&p1=1816 |url-status=dead }}</ref> Најголемиот парк е Горскиот парк во стариот дел од градот. Братиславскиот шумски парк се наоѓа на [[Мали Карпати|Малите Карпати]] и е популарен меѓу народот. Шумскиот парк има површина од околу 27.3&nbsp;км² од кои 96% се пошумени. Градот има одреден број природни и вештачки езера кои најмногу се користат за рекреација. Така на пример се забележуваат езерата Штрковец, Кухајда, Злате Пјески, Вајнори и Русовце.<ref>{{Наведена мрежна страница |publisher=City of Bratislava |url=http://www4.bratislava.sk/en/vismo5/dokumenty2.asp?u=700000&id_org=700000&id=2005914 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070930154710/http://www.bratislava.sk/en/vismo5/dokumenty2.asp?u=700000&id_org=700000&id=2005914 |archivedate=2007-09-30 |title=Rusovce |date=14 февруари 2005 |df=mdy |accessdate=1 мај 2007 |url-status=live }}</ref> == Сообраќај == [[Податотека:Bratislava - Milan Rastislav Stefanik (Ivanka) (BTS - LZIB) AN1902830.jpg|мини|Аеродром Братислава.]] Благодарејќи на добрата географска положба во [[Средна Европа]], Братислава е природен крстопат за меѓународен сообраќај.<ref>{{наведена енциклопедија |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |url=http://concise.britannica.com/ebc/article-9357955/Bratislava |title=Bratislava |year=2007 |accessdate=30 април 2007 |archive-date=2007-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071208151849/http://concise.britannica.com/ebc/article-9357955/Bratislava |url-status=dead }}</ref> Јавниот транспорт во Братислава е управуван од „Доправни подник Братислава“, транспортна компанија во сопственост на градот. Транспортниот систем во Братислава е познат како „општински масовен транзит“ (''Mestská hromadná doprava'') и оперира со автобуси, трамваи и тролејбуси.<ref name="publictransportroutes">{{Наведена мрежна страница |publisher=[[Dopravný podnik Bratislava]] |url=http://www.dpb.sk/trasy/trasy.htm |title=Trasy liniek (routes) |year=2007 |df=mdy |accessdate=17 мај 2007 |language=sk |archive-date=2007-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070521181925/http://www.dpb.sk/trasy/trasy.htm |url-status=dead }}</ref> Покрај оваа градска компанија, во Братислава оперира и „Братиславскиот интрегриран транспорт“ (''Bratislavská integrovaná doprava'') кој оперира со возови и автобуси во градот и во околните градови. Братислава е поврзана со [[Австрија]], [[Унгарија]], [[Чешка]], [[Полска]], [[Германија]] и со остатокот од Словачка. Автопатите обезбедуваат допар превоз до сите поголеми градови во Словачка, како и соседските главни градови. Во Братислава има и речно пристаниште кое ја поврзува Словачка со [[Црното Море]]. == Туризам == {{Multiple image |align = center |direction = horizontal |width = |image1 = Slovakia Bratislava 785.jpg |width1 = 229 |alt1 = |caption1 = Туристички воз во Стариот град |image2 = Bratislava bronze sculpture 2014.jpg |width2 = 229 |alt2 = |caption2 = ''Чумил''. |image3 = Group of tourists on street in Bratislava.JPG |width3 = 229 |alt3 = |caption3 = Група на туристи на улиците на Братислава |image4 = Bratislava14Slovakia65.JPG |width4 = 229 |alt4 = |caption4 = Старото градско собрание }} Во [[2006]] година, Братислава имала 77 комерцијални сместувачки капацитети од кои 45 се хотели со вкупен капацитет за сместување од 9.940 легла.<ref name="Tourism">{{Наведена мрежна страница |publisher=City of Bratislava |url=http://www.bratislava.sk/vismo5/dokumenty2.asp?u=700000&id_org=700000&id=79947 |title=Turistická sezóna v Bratislave (Tourist season in Bratislava) |date=2007-05-23 |df=mdy |accessdate=1 јуни 2007 |language=sk |archive-date=2007-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927200608/http://www.bratislava.sk/vismo5/dokumenty2.asp?u=700000&id_org=700000&id=79947 |url-status=dead }}</ref> Вкупно 686.201 посетител, 454.870 посетители биле странци и престојувале во Братислава. Поголем е бројот на посетители во Братислава се оние кои го посетуваат градот само за еден ден. Најмногу странски посетители се забележуваат од [[Чешка]], [[Германија]], [[Велика Британија]], [[Италија]], [[Полска]] и [[Австрија]].<ref name="Tourism"/> == Култура == Братислава е културен центар на Словачка. Поради историскиот мулти-културен карактер, локалната култура е под влијание на различни етнички групи меѓу кои [[Германци]], [[Словаци]], [[Унгарци]] и [[Евреи]].<ref name="culturebrochure"/><ref name="geniusloci">{{Наведена мрежна страница |publisher=Slovak Tourist Board |url=http://www.slovakia.travel/entitaview.aspx?l=2&ami=108102&smi=108102&llt=1&idp=17890 |title=Genius Loci of Bratislava |year=2007 |df=mdy |accessdate=26 јули 2007 |archive-date=2008-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080316002824/http://www.slovakia.travel/entitaview.aspx?l=2 |url-status=dead }}</ref> Братислава има голем број музеи, галерии, концертни сали, кина, филмски клубови и странски културни институции.<ref>{{Наведена мрежна страница |publisher=Bratislava Culture and Information Centre |url=http://www.bkis.sk/index.php?option=com_content&task=blogcategory&id=52&Itemid=140 |title=Cultural Institutions |year=2007 | df= mdy |accessdate=26 јули 2007}}</ref> === Уметност === [[Податотека:Slovak Philharmonic.png|лево|мини|Словачката филхармонија.]] [[Податотека:Bratyslawa Teatr Narodowy.jpg|мини|десно|Националниот театар.]] Братислава е седиште на [[Словачки национален театар|Словачкиот национален театар]] кој е составен од две згради. Првата зграда е изградена во нео-ренесансен стил и се наоѓа во стариот дел од градот. Новата зграда која била отворена во [[2007]] година е на брегот на реката. Театарот има три оддели, односно оддел за театар, опера и балет. Музиката во Словачка се развила во [[XVIII век]] и во тесна врска со виенската музика. Значајни музички ликови ја посетиле Братислава меѓу кои [[Волфганг Амадеус Моцарт]], [[Франц Лист]], [[Џозеф Хајден]] и [[Лудвиг ван Бетовен]].<ref name="cathedral">{{Наведена мрежна страница |publisher=City of Bratislava |url=http://www4.bratislava.sk/en/vismo5/dokumenty2.asp?u=700000&id_org=700000&id=2009114 |title=St. Martin's Cathedral |year=2005 |df=mdy |accessdate=8 јуни 2007 |archive-date=2007-07-31 |archive-url=https://archive.today/20070731145705/http://www.bratislava.sk/en/vismo5/dokumenty2.asp?u=700000&id_org=700000&id=2009114 |url-status=dead }}</ref> Во Братислава се родил композиторот [[Јохан Непомук Хумел]]. Во Братислава се наоѓа и [[Словачка филхармонија|Словачката филхармонија]] која одржува неколку концерти годишно.<ref>{{Наведена мрежна страница |publisher=City of Bratislava |url=http://visit.bratislava.sk/en/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700014&id=1036&p1=1817 |title=Visit Bratislava - Culture | df= mdy |accessdate=1 мај 2007 }}</ref> === Музеи и галерии === [[Податотека:Slovenská národná galéria05.jpg|мини|лево|Словачка национална галерија.]] Словачкиот национален музеј е основан во 1961 година и се наоѓа во стариот дел од градот заедно со Природниот историски музеј кој всушност е дел од Националниот. Тој е најголем музеј и најголема културна институција во Словачка. Оперира со 16 музеи во Братислава и пошироко.<ref>{{Наведена мрежна страница |publisher=Slovak National Museum |url=http://www.snm.sk/?lang=eng&section=expo&org=1&show |title=Slovak national museum - SNM office |year=2007 | df= mdy |accessdate=7 октомври 2007}}</ref> Градскиот музеј на Братислава е основан во 1868 година и е најстариот музеј кој континуирано опстојува во Словачка.<ref>{{Наведена мрежна страница |publisher=Bratislava City Museum |url=http://www.muzeum.bratislava.sk/en/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700016&id=1004&p1=51 |title=Profile of the museum |author=Beáta Husová |date=19 јануари 2007 |df=mdy |accessdate=4 мај 2007 |archive-date=2007-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070920222524/http://www.muzeum.bratislava.sk/en/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700016&id=1004&p1=51 |url-status=dead }}</ref> Главна цел на градскиот музеј е да ја архивира и истражува историјата на Братислава. Словачката национална галерија е основана во 1948 година и оперира со голема мрежа галерии во Словачка. Двете галерии во Братислава се една до друга во палатата Естерхази и Водната барака на брегот на реката Дунав во стариот дел од Братислава. Градската галерија на Братислава е основана во 1961 година и е втора најголема галерија во Словачка од тој вид. Оваа галерија се наоѓа во палатата Јохан Палфи и палатата Мирбах во стариот дел од градот.<ref name="Citygallery">{{Наведена мрежна страница |publisher=Bratislava City Gallery |url=http://www.gmb.sk/en/ |title=Bratislava City Gallery - about us - buildings |year=2007 |df= mdy |accessdate=17 мај 2007}}</ref> == Образование и наука == [[Податотека:Blava 2007-3-28-33.jpg|мини|лево|Универзитет Истрополитана.]] [[Податотека:Мальчики ловящие гусей - panoramio.jpg|мини|десно|Универзитет Коменски.]] Првиот универзитет во Братислава, односно [[Словачка]] а тогаш во [[Унгарија]], бил [[Universitas Istropolitana]] кој бил основан во [[1465]] година од страна на кралот [[Матијас Корвунус]]. Универзитетот бил затворен во [[1490]] година после смртта на кралот.<ref>{{Наведена мрежна страница |publisher=City of Bratislava |url=http://www4.bratislava.sk/en/vismo5/dokumenty2.asp?u=700000&id_org=700000&id=2009414& |title=Academia Istropolitana |date=2005-02-14 |df=mdy |accessdate=5 јануари 2008 |archive-date=2008-05-07 |archive-url=https://archive.today/20080507064915/http://www4.bratislava.sk/en/vismo5/dokumenty2.asp?u=700000&id_org=700000&id=2009414& |url-status=dead }}</ref> Денес, во Братислава се наоѓа најголемиот универзитет, [[Универзитет Коменски во Братислава|Универзитет Коменски]], кој има 27.771 студент.<ref name="uips1">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.uips.sk/statis/pdf/VS_P01.PDF |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080227082041/http://www.uips.sk/statis/pdf/VS_P01.PDF |archivedate=2008-02-27 |title=Univerzita Komenského |accessdate=2008-02-15 |format=PDF |publisher=Ústav informácií a prognóz školstva |language=sk |url-status=dead }}</ref> Покрај него се наоѓаат и техничкиот [[Словачки универзитет за технологија]] со 18.473 студенти,<ref name="uips21">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.uips.sk/statis/pdf/VS_P21.PDF |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080227082113/http://www.uips.sk/statis/pdf/VS_P21.PDF |archivedate=2008-02-27 |title=Slovenská technická univerzita |accessdate=2008-02-15 |format=PDF |publisher=Ústav informácií a prognóz školstva |language=sk |url-status=live }}</ref> и најстарото уметнички училишта Академијата за иведени уметности и Академијата за уметности и дизајн. Останати високообразовни институции во Братислава се и јавниот [[Економски универзитет во Словачка|Економски универзитет]] и првиот колеџ во Словачка.<ref>{{Наведена мрежна страница |publisher=City University of Seattle |url=http://www.cityu.edu/loc_bratislava.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080212140409/http://www.cityu.edu/loc_bratislava.htm |archivedate=2008-02-12 |title=Bratislava, Slovakia: Vysoka Skola Manazmentu (VSM) |year=2005 |df=mdy |accessdate=1 јуни 2007 |url-status=dead }}</ref> Вкупно, околу 56.000 студенти учат во братиславските универзитети.<ref name="factsandfigures">{{Наведена мрежна страница |publisher=City of Bratislava |url=http://visit.bratislava.sk/en/VismoOnline_ActionScripts/File.aspx?id_org=700014&id_dokumenty=1041 |title=Visit Bratislava - Facts and Figures |year=2007 | df= mdy |accessdate=30 април 2007 |format=PDF}}</ref> Во градот има 65 јавни основни училишта, девет приватни училишта и десет религиозни основни училишта<ref name="uips">{{Наведена мрежна страница |title=Prehľad základných škôl v školskom roku 2006/2007 |year=2006 |publisher=Ústav informácií a prognóz školstva |url=http://www.uips.sk/statis/pdf/ZS_P1.PDF |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080227082059/http://www.uips.sk/statis/pdf/ZS_P1.PDF |archivedate=2008-02-27 |accessdate=2008-02-15 |language=sk |format=PDF |url-status=dead }}</ref> Вкупно, во Братислава има околу 25.821 ученик.<ref name="uips"/> Средното образование во Братислава е претставено со околу 39 гимназии со 16.048 ученици,<ref name="uips2">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.uips.sk/statis/pdf/GYM_P1.PDF |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080227082105/http://www.uips.sk/statis/pdf/GYM_P1.PDF |archivedate=2008-02-27 |title=Prehľad gymnázií v školskom roku 2006/2007 |accessdate=2008-02-15 |format=PDF |publisher=Ústav informácií a prognóz školstva |language=sk |url-status=live }}</ref> 37 специјализирани средни училишта со 10.373 ученици,<ref name="uips3">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.uips.sk/statis/pdf/SOS_P1.PDF |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080227082051/http://www.uips.sk/statis/pdf/SOS_P1.PDF |archivedate=2008-02-27 |title=Prehľad stredných odborných škôl v školskom roku 2006/2007 |accessdate=2008-02-15 |format=PDF |publisher=Ústav informácií a prognóz školstva |language=sk |url-status=dead }}</ref> и 27 стручни училишта со 8.863 ученици.<ref name="uips4">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.uips.sk/statis/pdf/ZSS_P1.PDF |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080227082121/http://www.uips.sk/statis/pdf/ZSS_P1.PDF |archivedate=2008-02-27 |title=Prehľad združených stredných škôl v školskom roku 2006/2007 |accessdate=2008-02-14 |format=PDF |publisher=Ústav informácií a prognóz školstva |language=sk |url-status=dead }}</ref><ref name="uips5">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.uips.sk/statis/pdf/SOU_P1.PDF |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080227082128/http://www.uips.sk/statis/pdf/SOU_P1.PDF |archivedate=2008-02-27 |title=Prehľad stredných odborných učilíšť a učilíšť v školskom roku 2006/2007 |accessdate=2008-02-15 |format=PDF |publisher=Ústav informácií a prognóz školstva |language=sk |url-status=dead }}</ref> == Збратимени градови == Братислава е збратимена со следните градови:<ref name="Twin">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bratislava-city.sk/bratislava-twin-towns|title=''Bratislava City - Twin Towns''|publisher=[[авторски права|©]] 2003-2008 Bratislava-City.sk|accessdate=2008-10-26}}</ref> {|style="width:100%" |- |width=33.3%| * {{знамеикона|Armenia}} [[Ереван]], [[Ерменија]] <small>''(2001)'' <ref name="Yerevan Sister Cities">{{Наведена мрежна страница|url=http://yerevan.am/main.php?lang=3&page_id=194|title=Yerevan Municipality - Sister Cities|publisher=© 2005-2009 [http://yerevan.am/?lang=3 www.yerevan.am]|accessdate=2009-06-22|archive-date=2011-10-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20111002075135/http://www.yerevan.am/main.php?page_id=194&lang=3|url-status=dead}}</ref></small> * {{знамеикона|Austria}} [[Виена]], [[Австрија]] * {{знамеикона|Bulgaria}} [[Бургас]], [[Бугарија]] * {{знамеикона|Bulgaria}} [[Русе]], [[Бугарија]] * {{знамеикона|Cyprus}} [[Ларнака]], [[Кипар]] <small>''(1989)''</small> * {{знамеикона|Czech Republic}} [[Прага]], [[Чешка]]<ref name="Prague Partner Cities">{{Наведена мрежна страница|url=http://magistrat.praha-mesto.cz/72647_Partnerska-mesta|title=Prague Partner Cities|publisher=[[авторски права|©]] 2009 [http://magistrat.praha-mesto.cz/ Magistrát hl. m. Prahy] |language=cs|accessdate=2009-07-02}}</ref> * {{знамеикона|Egypt}} [[Александрија]], [[Египет]] |width=33.3%| * {{знамеикона|Finland}} [[Турку]], [[Финска]] <small>''(1976)''</small> * {{знамеикона|Germany}} [[Улм]], [[Германија]] * {{знамеикона|Germany}} [[Бремен]], [[Германија]] <small>''(1989)''</small> * {{знамеикона|Greece}} [[Солун]], [[Грција]] <small>''(1986)''</small><ref name=Thessaloniki>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.thessalonikicity.gr/English/twinning-cities.htm |title=Twinning Cities |work=City of Thessaloniki |accessdate=2009-07-07 |archive-date=2009-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331054219/http://www.thessalonikicity.gr/English/twinning-cities.htm |url-status=dead }}</ref> * {{знамеикона|Hungary}} [[Секешфехервар]], [[Унгарија]] * {{знамеикона|Italy}} [[Перуџа]], [[Италија]] <small>''(1962)''</small> |width=33.3%| * {{знамеикона|Netherlands}} [[Ротердам]], [[Холандија]] <small>''(1991)''</small> * {{знамеикона|Russia}} [[Саратов]], [[Русија]] * {{знамеикона|Slovenia}} [[Љубљана]], [[Словенија]] <small>''(1967)''</small> * {{знамеикона|Ukraine}} [[Киев]], [[Украина]] * {{знамеикона|United States}} [[Кливленд, Охајо]], [[САД]] |} <small>* Броевите во заграда означуваат година на збратимување.</small> ;Партнерство * {{знамеикона|Poland}} [[Краков]], [[Полска]]<ref name="Kraków">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.krakow.pl/otwarty_na_swiat/?LANG=UK&MENU=l&TYPE=ART&ART_ID=16|title=Kraków otwarty na świat|publisher=www.krakow.pl|accessdate=2009-07-19|last=|first=}}</ref> == Панорама == {{Панорама|Bratislava Panorama 01.jpg|1000px|Панорама на Братислава од стариот дел.}} {{Панорама|BA-Pano-Ondro.jpg|1000px|Панорама на Братислава со замокот.}} == Наводи == {{наводи|2}} == Користена литература == * {{Наведена книга |title=Dejiny Bratislavy (History of Bratislava)|year=1979 |url=http://www.obzor.sk/|location=Bratislava, Slovakia |language=sk |edition=2 |author=Horváth, V., Lehotská, D., Pleva, J.|display-authors=et al.}} * {{Наведена книга |last=Janota |first=Igor |title=Bratislavské rarity (Rarities of Bratislava) |edition=1 |year=2006 |publisher=Vydavateľstvo PT |location=Bratislava, Slovakia |language=sk |isbn=80-89218-19-9 }} * {{Наведена книга |last=Kováč |first=Dušan |title=Bratislava 1939–1945 – Mier a vojna v meste (Bratislava 1939–1945 – Peace and war in the town) |edition=1 |year=2006 |publisher=Vydavateľstvo PT |location=Bratislava, Slovakia |language=sk |isbn=80-89218-29-6 }} * {{Наведена книга |last=Kováč |first=Dušan |title=Kronika Slovenska 1 (Chronicle of Slovakia 1) |edition=1 |series=Chronicle of Slovakia |year=1998 |publisher=Fortuna Print |location=Bratislava, Slovakia |language=sk |isbn=80-7153-174-X |display-authors=etal}} * {{Наведена книга |last=Kováč |first=Dušan |title=Kronika Slovenska 2 (Chronicle of Slovakia 2) |edition=1 |series=Chronicle of Slovakia |year=1999 |publisher=Fortuna Print |location=Bratislava, Slovakia |language=sk |isbn=80-88980-08-9 |display-authors=etal}} * {{Наведена книга |last=Lacika |first=Ján |title=Bratislava |edition=1 |series=Visiting Slovakia |year=2000 |publisher= DAJAMA |location=Bratislava, Slovakia |isbn=80-88975-16-6 }} * {{Наведена книга |last=Špiesz |first=Anton |title=Bratislava v stredoveku (Bratislava in the Middle Ages) |edition=1 |year=2001 |publisher= Perfekt |location=Bratislava, Slovakia |language=sk |isbn=80-8046-145-7 }} * {{Наведена книга |last=Varga |first=Erzsébet |title=Pozsony |edition=1 |year=1995 |publisher=Madách-Posonium |location=Pozsony |language=hu |isbn=80-7089-245-5 }} * {{Наведена книга |last=Jankovics |first=Marcell |title=Húsz esztendő Pozsonyban (Twenty years in Bratislava) |edition=2 |year=2000 |publisher=Méry Ratio |location=Pozsony |language=hu |isbn=80-88837-34-0 }} == Надворешни врски == {{рв|Bratislava}} * [http://www.bratislava.sk/en/ Официјално мрежно место на Братислава] {{Семарх|url=https://archive.today/20061007015734/http://www.bratislava.sk/en/ |date=2006-10-07 }} * [http://www.bkis.sk/index.php?lang=en Братиславски културен и инфо центар] * [http://www.bratislavaguide.com/ Туристички водич за Братислава] * [http://www.imhd.sk/ba/?lang=en Јавен транспорт во Братислава] * [http://www.bratislava-photos.com/ Фотографии од Братислава] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20171002112805/http://www.bratislava-photos.com/ |date=2017-10-02 }} * [http://www.ron-del.net/ Историски фотографии за Братислава] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20161220212746/http://www.ron-del.net/ |date=2016-12-20 }} * [http://www.ba.foxy.sk/ Албум со историски и модерни слики од Братислава] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210228043402/http://www.ba.foxy.sk/ |date=2021-02-28 }} {{Главни градови во Европа}} {{Главни градови на ЕУ}} {{Дунав}} {{Избрана}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Братислава| ]] [[Категорија:Градови во Словачка]] [[Категорија:Населени места на Дунав]] [[Категорија:Населени места основани во 10 век]] 87vehdtciqjy9x4l84t4vopfw78m3uv 0 32522 5577105 5188102 2026-06-14T20:52:42Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577105 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија видеоигра |title = Final Fantasy Versus XIII |image =[[Податотека:Versus logo.jpg|300п|Лого]] |developer = Сквер Еникс |publisher = Сквер Еникс |distributor = |designer = Шинџи Хашимото (продуцент), Тецуја Номура (директор на игра и дизајнер на ликови), Јоко Шимомура (композитор), Јошитака Амано (илустратор на слики и дизајнер на лого на насловот) |engine = ќе биде објавено |version = |released = ќе биде објавено |series = Fabula Nova Crystallis Final Fantasy XIII |genre = Акциона игра со играње на улоги |modes = Еден играч |ratings = CERO: Не е рангирана |platforms = [[PlayStation 4]]<br>[[Xbox One]] |media = Блу-реј диск |requirements = |input = Шестоскин контролер }} '''Final Fantasy Versus XIII''' (на [[англиски јазик|англиски]]; на [[македонски јазик|македонски]]: Крајна Фантазија Версус XIII; [[јапонски јазик|јапонски]]ファイナルファンタジー ヴェルサスXIII Фаинару Фантаји Верусасу Сатин) е акциона игра со играње на улоги создадена и издадена од „Сквер Еникс“ (Square Enix) ексклузивно за „[[Сони]] [[PlayStation 4]]“, „[[Microsoft]] [[Xbox One]]“ видео конзола за играње.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.square-enix.com/na/company/press/2006/0508_1/|title=Square Enix unveils the next generation of Final Fantasy|date=8 мај 2006|publisher=[[Square Enix]]|accessdate=2009-04-01}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://kotaku.com/5025156/no-changes-on-final-fantasy-versus-xiii-being-ps3-exclusive|title=No Changes On Final Fantasy Versus XIII Being PS3 "Exclusive"|last=McWhertor|first=Michael|date=14 јули 2008|publisher=[[Kotaku]]|accessdate=2009-04-01}}</ref> Заедно со ''[[Final Fantasy XIII]]'' и ''[[Final Fantasy Agito XIII]]'', играта е дел од компилацијата ''[[Fabula Nova Crystallis Final Fantasy XIII|Fabula Nova Crystallis: Final Fantasy XIII]]''. Откривајќи се на E3 2006, играта се фокусира на мистериозниот протагонист, последниот од династијата владеејќи со единствениот останат град во светот контролиран од кристалите. Под непредвидени околности, тој е присилен да преземе акција кога неговото кралство, луѓе, и кристалите ќе бидат нападнати од разбојници сакајќи да го освојат градот и да ги земат кристалите за себе.<ref name="E32006Dengeki">{{Наведена мрежна страница |author=Dengenki |url=http://finalfantasy-xiii.net/fabula-nova-crystallis/interviews/dengeki-e3-2006-english.php |title=Dengeki E3 2006 Interview |accessdate=2009-03-08 |publisher=Final Fantasy-XIII.net |year=2006 |archive-date=2011-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110929231138/http://finalfantasy-xiii.net/fabula-nova-crystallis/interviews/dengeki-e3-2006-english.php |url-status=dead }}</ref> Според создавачите на играта, играта не е продолжение и не е претходник на друг ''Final Fantasy XIII'' дел - тоа е независна приказна откривајќи поинакви ликови и визуелни дизајни. Според Сквер Еникс, секој наслов зазема место во истата вселена, но тие не се директно поврзани.<ref name="note4">{{Наведена мрежна страница|url=http://uk.ps3.ign.com/articles/705/705978p1.html|title=Final Fantasy XIII Preview|last=Brudvig|first=Erik|date=8 мај 2006|publisher=[[IGN]]|accessdate=2009-04-01|archive-date=2013-03-10|archive-url=https://www.webcitation.org/6F0BJbojR?url=http://www.ign.com/articles/2006/05/09/e3-2006-eyes-on-final-fantasy-xiii-trailer|url-status=dead}}</ref> Играта е дизајнирана од Тецуја Номура (Tetsuya Nomura), кој претходно ја дизајнираше серијата „Кралски Срца“ (Kingdom Hearts) заедно со Јоко Шимомура (Yoko Shimomura), заслужен за музиката и Шинџи Хашимото (Shinji Hashimoto), кој работи на продукцијата. Трејлерот на играта беше прикажан на двете E3 2006 и на Токио Гејм Шоу (Tokyo Game Show) и сега се достапни за јавноста. Сквер Еникс го прикажа новиот трејлер во затворен мега театар на Џамп Феста (Jump Festa), со нови акциони слики што ги прикажуваат борбите на протагонистот против војниците. Во новиот трејлер се гледаат борбите помеѓу протагонистот и новиот лик во бело, кој користи магии.<ref name="EDGE">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.edge-online.com/magazine/interview-tetsuya-nomura|title=INTERVIEW: Tetsuya Nomura|author2=''Edge'' staff|date=25 јуни 2007|publisher=Edge (magazine)|Edge]]''|accessdate=2009-04-01}}</ref> Има малку информации што се однесуваат на дизајнот на заплетот на играта што се откриени до сега, додека претставниците на Сквер Еникс се одредени во тоа дека играта ќе биде акционо ориентирана и дека можеби ќе биде помрачна ''Final Fantasy''.<ref name="E32006Dengeki" /><ref name="LEVEL">{{Наведена мрежна страница |author=LEVEL magazine |url=http://finalfantasy-xiii.net/fabula-nova-crystallis/interviews/level-may-2007-transcript.php |title=LEVEL May 2007 Interview Transcript |accessdate=2009-03-08 |publisher=Final Fantasy-XIII.net |year=2007 |archive-date=2009-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090328075115/http://finalfantasy-xiii.net/fabula-nova-crystallis/interviews/level-may-2007-transcript.php |url-status=dead }}</ref> Во интервјуто со Номура во списанието „Денгеки Плејстејшн 2“ (Dengeki PlayStation 2 magazine), тој изјавува дека имал намера да создава претходно невидени борбени секвенци, коишто потсетуваат на филмот ''Final Fantasy VII Advent Children''. Различни мрежни места како што е ИГН (IGN) шпекулираат дека играта можеби ќе излезе во текот на 2008. На латински, „версус“ (versus) може да значи „да се смени правецот“. На англиски, значи „против; во опозиција“. == Игра == [[Податотека:Ffvxiii2.jpg|мини|200п|Главниот лик со единаесет лебдечки оружја околу себе.]] Во едно интервју, Номура вели дека играта ќе се игра како пореалистична верзија на „''Kingdom Hearts''“ со некои елементи од трето лице, игра со пукање слична на „''[[Dirge of Cerberus]]''“. Новите интервјуа ја одредуваат желбата на Номура да го турне надвор на лесниот магичен стил (тој специјално го наведува на „''Kingdom Hearts''“) и поставува помрачен реалистичен свет. Тој сака ликовите да се сфаќаат како вистински луѓе за играчот да може да се поврзе со нивните карактери. {{-}} == Заплет == === Подесување === Како во сите ''Final Fantasy'', стилот на овој свет е единствен, прикажувајќи заедно модерна и средновековна естетика. Земјата на главниот лик се прикажува како многу напредна и модерна, додека нивните соседи се прикажуваат како заостанати во ера слична на европскиот [[среден век]]. Главна сила во светот се кристалите. Сите земји околу земјата на главниот лик ги имале кристалите некое време, но ги изгубиле во континуираните војни.<ref name="FFUpdate">{{Наведена мрежна страница|url=http://uk.ps3.ign.com/articles/754/754310p1.html|title=Final Fantasy XIII Update|author=IGN Staff|date=10 јануари 2007|publisher=[[IGN]]|accessdate=2009-04-01|archive-date=2009-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20090505082043/http://uk.ps3.ign.com/articles/754/754310p1.html|url-status=dead}}</ref> Тие ги претвориле нивните ресурси во оружја, давајќи повеќе предност на пушки, отколку на мечеви и магии. Сега, само земјата на главниот лик ги има кристалите, повлекувајќи дебата за нивно воено користење.<ref name="E32006IGN">{{Наведена мрежна страница|url=http://ps3.ign.com/articles/705/705990p1.html|title=Final Fantasy Versus XIII Preview|last=Haynes|first=Jeff|date=8 мај 2006|publisher=[[IGN]]|accessdate=2009-04-01|archive-date=2009-02-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20090227135923/http://ps3.ign.com/articles/705/705990p1.html|url-status=dead}}</ref> Во меѓувреме, се разговара за мировен договор (Споменато на радио во ЈФ трејлерот). Но, разбојниците со пушки го освојуваат градот и главниот лик се бори со нив, нарушувајќи го мирот. Тецуја Номура вели: „''Versus XIII'' треба да наликува на модерен свет. Јас сакам да го направам овој свет да наликува на нашиот свет во кој живееме денес. Ова е интегрирано во приказната, но причината што јас одбрав да го користам цитатот на [[Вилијам Шекспир|Шекспир]] на почетокот на трејлерот е за да направам врска со реалниот свет во кој живееме денес“. === Ликови === [[Податотека:Final Fantasy XIII Versus.jpg|мини|200п|Лицето на протагонистот одблиску додека го извлекува оружјето.]] Протагонистот во ''Final Fantasy Versus XIII'', се вика Ноктис Луцис Каелум - {{Nihongo |'''Noctis Lucis Caelum''' |ノクティス・ルシス・チェラム|Nokutisu Rushisu Cheramu}}, и тој е последниот наследник на династијата Каелум, која владее со последниот град - држава која ги контролира кристалите. Тој го заштитува својот дом од разбојниците кои имаат план за освојување на градот и за земање на кристалите за нив. Поседува неколку различни оружја, вклучувајќи мечеви, копја и друго, и дури може (телекинетички или на друг начин) да направи поединечно да се движат во воздух и да направи бариера околу себе.<ref name="articles2007">{{Наведена мрежна страница|url=http://uk.ps3.ign.com/articles/756/756757p1.html|title=Final Fantasy XIII Update|last=Gantayat|first=Anoop|date=19 јануари 2007|publisher=[[IGN]]|accessdate=2009-04-01|archive-date=2008-10-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20081021023122/http://uk.ps3.ign.com/articles/756/756757p1.html|url-status=dead}}</ref> Тој исто така демонстрира сила на [[телепортација]]. Неговите физички одлики изгледа се менуваат во зависност од акциите, бојата на очите се менува во црвена кога држи меч и неговата коса светка бело кога се телепортира. Номура вели дека неговите очи се менуваат во повеќе бои, на пр. во светложолта кога држи различен меч, и други бои како што е зелената. Целото име на Ноктис на латински значи "Светлина на ноќното небо".<ref name="gamekyoxiii">{{наведени вести|url=http://gamekyo.com/newsen29267_final-fantasy-xiii-his-name-is-snow.html |title=Final Fantasy XIII: His name is Snow |publisher=GameKyo |date= |accessdate=2009-03-03}}</ref><ref name="FamitsuTGS08">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.famitsu.com/event/tgs/2008/1218808_1829.html |title=スクウェア・エニックスのクローズドメガシアター、注目の最新情報をまとめてお伝え！ |publisher=Famitsu |date=9 октомври 2008 |language=ja |accessdate=2009-03-03}}</ref> и неговиот прекар е Нокт - "Noct".<ref name="FamitsuTGS08"/> Номура исто така потврдил дека ќе има лик, паралелно со протагонистот, кој ќе биде присутен во играта. Друг откриен лик е мистериозниот војник. Овој незнаен воин носи [[Среден век|средновековен]] оклоп, но носи модерно автоматско оружје. Друг откриен лик е фигура облечена во бело (можен симболичен контраст на темната облека на протагонистот) претставен е во новиот трејлер. Ликот е виден во зградата на протагонистот во близина на замокот каде што изговараат магии еден против друг и со тоа се прикажува дека тие се непријатели. === Приказна === Кралството на главниот лик е заштитенo од кристалите во текот на многу генерации. Додека непријателите од другиот свет доаѓаат за да ги земаат на кристалите, главниот лик, млад човек, ќе ги заштитува кристалите од непријателите. Главниот лик всушност не е крал, но е дел од кралската лоза. == Создавање == Создавањето на ''Final Fantasy Versus XIII'' започнува околу две до три години пред E3 2006, во врска со ''Final Fantasy XIII'', по техничкото демо на ''Final Fantasy VII'' за [[PlayStation 3|Плејстејшн 3]].<ref name="gaimaga">{{наведени вести |first=Anoop |last=Gantayat |title=Gaimaga Blows Out Final Fantasy XIII |pages=1 |url=http://ps3.ign.com/articles/710/710761p1.html |publisher=IGN |date=2007-05-31 |access-date=2009-11-18 |archive-date=2009-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090227003254/http://ps3.ign.com/articles/710/710761p1.html |url-status=dead }}</ref> Поголемиот дел од создавањето започнува на [[PlayStation 2|Плејстејшн 2]], но подоцна се префрла на Плејстејшн 3, кога тимот увидува дека едно ДВД на Плејстејшн 2 не е доволно за да се складира целиот материјал на играта. Со создавањето на ''Final Fantasy Versus XIII'' исто така никогаш не се размислувало за брендирање на целосно нова ''Final Fantasy XIV'', како концепт, и позадината на играта не е можно во стандардното бројчено повторување на лиценцата.<ref name="gaimaga2">{{наведени вести |first=Anoop |last=Gantayat |title=Gaimaga Blows Out Final Fantasy XIII |pages=2 |url=http://ps3.ign.com/articles/710/710761p2.html |publisher=IGN |date=2007-05-31 |access-date=2009-11-18 |archive-date=2009-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090226200346/http://ps3.ign.com/articles/710/710761p2.html |url-status=dead }}</ref> Сквер Еникс изјавува во почетокот на 2007 дека тие ја имаат лиценцата ''Epic Games Unreal Engine 3'' за да го користат во идните генерации на наслови, но заборавиле да споменат кога ќе биде адаптиран ''Final Fantasy Versus XIII'', додека ''Final Fantasy XIII'' сѐ уште го користи графичкиот погон „''White Engine''“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gamasutra.com/php-bin/news_index.php?story=12531|title= Square Enix Licenses Unreal Engine 3 |last=Jenkins|first=David|date=25 јануари 2007 |publisher=Gamasutra|accessdate=2009-04-01}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://au.xbox360.ign.com/articles/758/758363p1.html|title=Final Fantasy Meets Gears of War|last=Goldstein|first=Hilary|date=25 јануари 2007|publisher=[[IGN]]|accessdate=2009-04-01|archive-date=2008-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20081005034549/http://au.xbox360.ign.com/articles/758/758363p1.html|url-status=dead}}</ref> Објавено е дека ''Final Fantasy Versus XIII'' ќе користи шестоскин контролер на Плејстејшн 3. Но, неговото користење во играта останува да се открие. == Наводи == {{reflist|2}} == Надворешни врски == * {{en}} [http://na.square-enix.com/e306/titles/fabula/versus/ Официјална страна] на ''Final Fantasy Versus XIII'' * {{en}} [http://www.square-enix.com/na/company/press/2006/0508_1/ Официјална страна] на ''SQUARE ENIX'' [[Категорија:Final Fantasy|Versus 13]] k1rhu2xp57r55jyrt8p09rq7mqrh7xw 0 33205 5577302 5325445 2026-06-15T10:03:12Z Bjankuloski06 332 /* Македонско востание */ Правописна исправка, replaced: 'рж → ’рж 5577302 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Воено лице | име = Илија Марков | живеел = [[1822]] — [[1898]] | слика = [[File:Ilio voivoda.jpg|250п]] | опис = Иљо Малешевски во 1867 г. | прекар = капетан Иљо{{•}}дедо Иљо{{•}}Кара Иљо{{•}}Иљо Малешевски{{•}}Иљо Војвода | роден-место = [[Берово]], [[Македонија]] | починал-место = [[Ќустендил]], [[Бугарија]] | држава = [[Македонско национално движење]] | гранка = | служба-време = [[1849]] — [[1878]] | чин = [[војвода]] | единици = Иљова легија | командувал = | битки = [[Српско-турска војна (1876-1878)|Српско-турска војна]]{{•}}[[Руско-турска војна (1877-1878)|Руско-турска војна]]{{•}}[[Српско-бугарска војна (1885)|Српско-бугарска војна]]{{•}}[[Македонско востание]] | одличја = национален херој | занимања = земјоделец{{•}}[[Ајдутство|ајдутин]] }} {{multiple image |direction = vertical | width = 300 |image1 = Ilyo-voyvoda-monument.jpg|caption1 = Споменик на Иљо во Благоевград<br> |image2 =Дедо Иљо Малешевски и Димитар Поп Георгиев со четата.jpg | caption2 =Дедо Иљо Малешевски и Димитар Поп Георгиев со четата, дел од спомениците Лавови на мостот Гоце Делчев во Скопје<br> | image3 =Викиекспедиција Малешевија (205).jpg | caption3 = Биста на Дедо Иљо Малешевски во [[ОУ „Дедо Иљо Малешевски“ - Берово|истоименото]] основно училиште во [[Берово]] }} '''Илија Марков''', познат како '''Дедо Иљо Малешевски''' или '''Иљо Војвода''' ([[28 мај]] [[1822]], [[Берово]] — [[17 април]] [[1898]], [[Ќустендил]]) — македонски [[Ајдутство|ајдутски]] и востанички [[војвода]].<ref>[http://www.macedonium.org/Macedonium.aspx?jazik=2&kid=1&pid=3&ppid=42&tid=367 Кресна и Разлог]</ref><ref>[http://www.culture.in.mk/story_mk.asp?id=22894&rub=44 Сознанија за Дедо Иљо Малешевски]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>Зоран Тодоровски, Војводата Дедо Иљо Малешевски во архивската документиција, "Војводата Дедо Иљо Малешевски и неговото време", Берово 2000,128-129</ref><ref>A certificate, issued by the Field Quarters of the Russian Army in the field, decorating the Bulgarian voyvoda Iliya Markov (Grandfather Ilyo) with a Russian medal. December 4th, 1878 [http://www.kroraina.com/knigi/en/ban/ls1.html#15]</ref><ref>"A number of Bulgarian volunteers took part in the 1877-1878 war...their voivods were: Ilyo Markov, D Trifonov, G. Pulevski..." a document of a Russian officer in the 1877-1878 Russo-Turkish war (1904) Болгарское ополчение и земское воиску (in Russian), p.56-59.</ref><ref>Панайот Хитов, "Моето пътуване по Стара планина и животопис на някои български стари и нови войводи", II изд., с. 85-87(English: Panayot Hitov, "My journey along Stara planina and biographies of some Bulgarian old and new voivods" p. 85-87)</ref><ref>Коте Попстоянов "Тридесет години назад. Исторически записки по първото македонско въстание през 1876 г." (English: Kote Popstoyanov, "Thirty years ago. Chronicles of the first macedonian uprising in 1876")</ref> Кон средината на [[XIX век]], создал ајдутска дружина и дејствувал во областа на [[Источна Македонија]], главно во [[Малешевија]]та. Во летото 1859 година преминал во [[Србија]]. Во оружениот судир помеѓу [[Срби]]те и [[Османлии]]те во [[Белград]] (5 јуни 1862) предводел 400 македонски доброволци во т.н. ''Иљова легија'' или ''Македонски одред.''<ref>[[Македонска енциклопедија]]</ref> Учествувал со македонски доброволци во [[Српско-турска војна (1876-1878)|Српско-турската војна]] во составот на Руско-македонскиот баталјон. Бил тешко ранет и се лекувал во [[Србија]], а потоа заминал во [[Романија]]. Со македонски доброволци (''ополченци'') се борел и во [[Руско-турска војна (1877-1878)|Руско-турската војна]] во ослободувањето на [[Бугарија]]. Се истакнал во борбите на [[Шипка]]. По ослободувањето на [[Ќустендил]], со 150 македонски доброволци се одвоил од руската армија и учествувал во востаничкиот продор во [[Пијанец]]. Со своја чета од 200 до 300 востаници учествувал во [[Македонско востание|Македонското востание]]. Опеан е во народните песни. ==Потекло== {{quote|''Самите малешевци, кои имале широки и длабоки желби, но биле потиснати, може да се рече дека повеќе од многу нивни сонародници и соплеменици во другите краишта, токму затоа што биле компактна и патријахална маса, мечатаеле за што појака одмазда над Турците и секого од своитe одмаздници го кителе со најубавото што го имале зачувано во многу песни и традиции...''|''Јован Хаџи Васиљевиќ''|'' Иља војвода - Малешки''}} === Малешево === {{Главна|Малешевска Котлина}} Иљо Марков води потекло од [[Малешевска Котлина|Малешево]], познато како ''Малеш'', ''Малешевија'' и сл. Малешево е затворена планинаска котлина во горниот тек на реката [[Брегалница]]. На исток се наоѓа планината [[Кадиица|Кадилица]] која ја оделува Малешевската котлина од долината [[Струма]]. На југ се издига Плачковица која е висока 1754 м. Малешево со околните планини создало добри услови за дејствување на [[Ајдутство|ајдутите]]. Пошумените планини биле добро засолништво. Малешево било познато уште во средниот век. Во еден документ на византискиот цар [[Василиј II Бугароубиец|Василиј II]] се спомнува ''Малесован'' (Малешево) како област која влегувала во Моровиздската епископија. Во некои од списоците на [[Охридска архиепископија|Охридската архиепископија]] од XI и XII век, Моровиздската епископија се именува како Малешевска (''i Malesova''), a епископот како малешевски (''malesovis''). Од овие податоци укажуваат дека во Малешево било развиено христијанството и под јурисдикција на [[Охридска архиепископија|Охридската архиепископија]], каква била состојбата во наредните векови не е познато поради недостаток на податоци. Во османлискиот период, Малешево било махија (реон) и било составен дел од [[каза]] (околија). Во третата четвртина на XIX век, неколку малешевски села влегувале во Ќустендилската каза, која била составен дел од Нишкиот вилает. По 1880 година, овие села биле приклучени во Кочанската каза, а кон крајот на XIX век била создадена одела Пехчевска, односна Малешевска каза, која во одреден период влегувала во рамките на Солунскиот санџак. === Берово === {{Главна| Берово}} За историјата на [[Берово]], родното место на Иљо, се знае мошне малку. Според Ј. Павловиќ името на Берово има врска со името на некој сточар Беро или Бероње, чие име произлегува од името Берислав или Берое. Меѓу селата [[Работо]] и [[Мачево]] се наоѓа ''Берова Ливада'', каде што во минатото имало сточарска колиба и пасишта за стоката, кои веројатно биле во сопственост на споменатиот Беро. Според некои истарѓувачи, Беро заедно со други сточари се населил на местото на денешното Берово, каде што формирале големо село кое со текот на времето прераснало во гратче уште пред доаѓањето на [[Османлии]]те во Македонија. Во текот на османлиското владеење, [[Пехчево]] бил османлиски административен центар, а Берово бил центар на христијанскиот народен дух, отпор и просвета. Според податоците објавени од [[Стефан Верковиќ]], во втората половина на XIX век Малешевската каза влегувале следните населени места: Пештово, Негрево, Смоово, Својмирово, Мачово, Чифличе, Митрохи, Митрошинци, Владмирово, Русенодинча (Родмерци), Ратово, Берово, Пештово, Умлене и Радово, Според една статистика од крајот на XIX век, Пехчевската (Малешевска) каза се состоела од три реони: Малешево, Пијанец и Осоговија со 45 села. Според овие податоци, Берово имало 2300 жители. ===Семеен род=== Според Ј. Џ. Васиљевиќ семејството Иљо припаѓало на родот ''Мутракинови'', кои се викале ''Кализовци'' и ''Маркови''. П. Хитов истакнува дека таткото на Иљо се викал Марко, а по него се нарекол Марков. В. Стојанов го именувал како Иљо Марков. Во документите од 60-тите години на XIX век е именуван како капетан Иљо, а потоа како дедо Иљо. Се сретнува и како Кара Иљо, Иљо Малешевски и сл. Во постарата литература се сретнува како Иљо Војвода. == Рани години == {{quote|''Иљо војувал со турските хајти над 20 пати, а тоа се случило уште во тоа време, кога тој ниту мислел да стане ајдутин. Кога Иљо, се наоѓал во Рилскиот манастир, како падур, тој разбивал турски разбојнички чети повеќе од 10 пати...''|''П. Хитов''|''Моето патување по Стара планина''}} [[Податотека:Rila Monastery interior view.jpg|300px|мини|десно|Рилски манастир]] Во постарата литература како дата на раѓање на Иљо Малешевски е наведена 1805 година, меѓутоа во 1867 година Васил Д. Стојанов запишал дека таа година Иљо имал 45 години, од што произлегува дека е роден во 1822 година. Според Ј. Х. Васиљевиќ, Иљо во 1865 година имал најмногу 50 години, односно дека е роден во 1815 година. Во конзуларните извештаи од [[1860]]-[[1862]] година се наведува дека Иљо имал една ќерка од околу 10 години и два малолетни сина од околу 5 до 8 години. Од овој податок може да се заклучи дека Иљо веќе околу 12 до 15 години бил оженет. Во едно писмо на неговата жена Стојанка - Цона напишано во околу 1860 година, која исто така потекнувала од [[Берово]], пишува дека таа се омажила пред 11 години, односно околу [[1849]] година. Пред своето одметнување, Иљо се занимавл со земјоделство и други општи работи во [[Берово]] и низ Македонија. Во зима и напролет, тој организирал по малешевските и околните села - аргати и аргатки и како нивни впредводник во летото ги водел на работа по големите чифлици во [[Скопското]] и [[Сер|Серското поле]]. Уште во овој период, Иљо бил шетан човек, познавал повеќе луѓе и се научил и свикнал да предводи луѓе, да се расправа со османлиските бегови и да се пресметува со рабојниците. Иако бил неписмен, оставал впечаток на просветен човек. Бил великодушен, полн, широкограден и јак, средно восок со јуначко тело. Според еден негово современик, Иљо имал: : ''... долги црни коси, црн мустак, испечено лице, орлов нос, долгунесто лице, јасно и убаво чело и големи црни очи, мил поглед...'' Постојат повеќе верзии за годината и причините за одметнувањето на Иљо. Според една од верзиите, Иљо пред да стане ајдутин, при спасувањето на својата сестра од потурчување, убил еден од [[Турци]]те и се засолнил во [[Рилски манастир|Рилскиот манастир]], каде што станал чувар на манастирските имоти. Две години по враќањето на Иљо од [[Рилски манастир|Рилскиот манастир]], некои од беровските Турци и беровскиот буљукбашија Габо Парамун решиле да се пресметаат со него затоа што сметале дека тој ги извршил сите убиства на Турците и сите палежи во Берово. Во Берово се раскажувала дека неговиот постари брат Станко бил скаран со еден Турчин, поради некоја нерасчистена сметка од собирањето на десетокот, кои тие заедно го го вршеле. Според писмото на Цона, судирот настанал поради тоа што кога Иљо побарал од бајракатарот Мехемед да му ги плати трите оки на масло што му ги дал Иљо на вересија, тој се налутил и решил да го убие. Односно не една, туку повеќе причини биле потик Турците да ги нападнат Иљо и неговиот брат Станко на нивата каде што работеле, кај местото ''Селце''. Во текот на нападот Станко бил смртно ранет, а Иљо во десната рака. Станко пред да умре успеал да убие еден од напаѓачите. Судирот се пренел во колибата изградена во нивата, каде што Иљо го заклал буљукбашијата Габа, а убил и двјца сејмени , по што усепал да избега ранет. По овој настан Иљо станал [[Ајдутство|ајдутин]]. Повеќето автори кои пишувале за животот на овој македонски ајдутин се согласуваат дека убиството на неговиот брат е причината за неговото одметнување, меѓутоа во историската литература се сретнуваат различни години. Најверојатно одметнувањето на Иљо се случило по неговата женидба со Цола. Таа во едно писмо истакнува дека: :''... пред 11 години го зедов за стопан Илија Марков и родив со него три деца (Никола, Јован и една девојка). Кога дојде лани Зејнел паша во Ќустендил... мене со трите деца ме пратија во Ќустендил во затворот, каде што седам една година и просиме да се храниме со децата...'' Според рускиот конзул Н. Геров, Зејнел паша го посетил [[Ќустендил]] во 1859 година. Отука произлегува дека Иљо се оженил со Цона во 1849 година и една година подоцна се одметнал. Ликвидирањето на Турците од страна на Иљо имало голем одглас кај народот. Кај него пристигнувале повеќе луѓе за да станат ајдути или да побараат помош. ==Ајдутство== {{quote|''Иљо војвода со својата дружина, според можностите, го чувал својот крај од разбојниците, ги придружувал трговците и карваните по опасните патишна и одврем навреме ги казнувал насилниците за нивните злосторства, вршени врз христијаните. Затоа Турците го сметаат капитан Илија за разбојник и месните началства постојано се трудат да го фатат, но поради доброто расположение на христијанското население од областа, тој лесно се крие пред прогонувањата... походите на Иљо се многубројни. За нив се зборува различно, но сите се согласуваат во тоа дека тој е многу снаодлив и премногу внимателен. Со овие квалитети и со својата совршена трезвеност, тој може да се крие толку долго време од прогонствата на властите...''|''Ристо Поплазаров''|''Ајдустскиот војвода Иљо Марков - Малешевски''}} [[Податотека:Kyustendil 040 1908.jpg|200п|мини|лево|Ќустендил]][[Податотека:Ilio voivoda.jpg|мини|десно|240п|Дедо Иљо во ајдутска носија]] Од бројните незадоволни луѓе, Иљо избрал 15 души и ја формирал својата ајдучка дружина со свое знаме кое имало сива боја. Прв негов бајрактар бил Стојмен кој се истакнал со својата храброст и доследност. Како последен негов бајрактар се спомнува Ценко Грленецот. Иљо имал и сопствен печат со натписот: : ''Капитан Иљо Марков'' Меѓутоа не е позната годината од која го користел овој печат. За другите соборци на Иљо многу малку се знае. Тој 3 до 4 пати формирал нова дружина, но се познати имињата на ајдутите од неговата прва дружина. Во неa влегувале: Стоимен, Мито Заго, Ѓорѓи Голчо, Ѓорѓи Попчев, Станко Парата, Димитрија, Стојко, Ѓорѓи, Шестопрст, Чангуљ, Демир и др. Како пријатели на Иљо се споменуваат: Ристе од [[Разловци]], Димитрија (Демир) од [[Русиново]], Ѓорѓи Ајката и др. Од сите овие десетмина се од [[Берово]]. Отука во народните песни се пее дека: ''идат ајдути, ајдути беровци''. Во литертаурата може да се сртене дека во дружината на Иљо имало и Турци, а според некои автори, Иљо за да му даде општонароден карактер на бунтот и за да ги чува христијаните од нападите на муслиманите, на некои од своите ајдути им дал турски имиња или прекари.: Димитар - ''Демир'', Атанас - ''Џафер'', Димо, Димитрија - ''Ченгул'', Ристе - ''Џабире'' и слично. == Учество во балканските национални борби == [[Податотека:Cukur cesma.jpg|мини|лево|200п|Споменик на ''Чукур чешма'']][[Податотека:Ilyo Voyvoda.jpg|мини|десно|240п|Иљо во 1862 година]] Во 1860 година, Иљо со својата чета се префрлил во Србија, каде нашол погодна почва дејствување. Кнезот [[Михајло Обреновиќ III]] од Србија направил центар на востаничката и националната активност на [[Балканот]] <ref>Guy Gauthier, Les Aigles at les Lions, Histoire des monarchies balkaniques, Éditions France-Empire, 1996</ref>. Во 1861 година се вклучил во [[Прва бугарска легија|Првата бугарска легија]] <ref group="белешка" name="vg_1"/> и станал помошник на [[Георги Раковски]] при воената подготовка на ''Легијата''. На [[3 јуни (настани)|3 јуни]] 1862 година, на ''Чукур чешма'' дошло до инцидент помеѓу турското и српското население, а [[Османлии]]те го бомбардирале [[Белград]]. Во борбите, Иљо војвода се истакнал со својата храброст и му било доверено знамето на Легијата. По растурањето на ''Легијата'' од српската влада, Иљо со дел од своите ајдути заминал за [[Крагуевац]]. Кога османлиските власти разбрале за неговото учество во борбите во Белград, повторно го уапсиле неговото семејство и го затвориле во [[Скопје]]. Неговото смејство било посетено од бугарскиот просветен деец [[Најден Геров]], кој им помогнал. По 2 години престој во [[Крагуевац]], Иљо се вратил во Белград, каде што бил награден од [[Михајло Обреновиќ III]] со ореден и титула, а му била доделена и пензија од 150 динари. Зел активно учество со чета од 300 луѓе, заедно со своите синови Никола и Иван, во Српско-турската војна од 1876-78 година. На крајот на војната, во село Демиград во големите борби помеѓу Срби и Османлиите, Иљо бил тешко ранет. Како последица од ранувањето, му биле извадени две ребра и останал инвалид со десната рака. За покажаната храброст во војната бил награден со српскиот ''"Таковски"'' орден за храброст. ==Руско-турска војна (1877-1878)== {{Главна|Руско-турска војна (1877-1878)}} [[Податотека:100 Shipka.jpeg|мини|лево|300п|Споменикот на Шипченската битка]][[Податотека:Пушката на Иљо Малешевски.JPG|мини|лево|300п|Слика на пушката на Иљо Војвода]][[Податотека:Bulgaria-SanStefano -(1878)-byTodorBozhinov.png|thumb|десно|240п|Бугарија според Санстефанскиот договор]] Руско-турската војна го затекнала Иљо во болница. Со незалечени рани заминал за Свиштов каде се ставил на услуга на руската команда, која му го доделила чинот капетан и му доверила една т.н ''волна чета''. Одредот го одвел во Ловечко, каде дејствувале во тилот на османлиските сили. При преминувањето на [[Стара Планина|Балкан Планина]] бил во западниот одред на генерал [[Јосиф Гурко]]. По солободувањето на Софија, Иљо бил поставен за командант на сите доброволечки чети и бил назначен во одредот на Јуриј Задерновски, девизиски началник на 4-от улановски харковски полк, кој имал задача да ги гони Османлиите во насока [[Радомир]]-[[Ќустендил]]. На 27 декември бил ослободен [[Радомир]], на 2 јануари 1878 година — [[Дупница]]. На 4 јануари 1878, добил наредба да се упати кон [[Ќустендил]]. На 8 јануари 1878 влегува со своја чета во селото Конјаво. Испратил неколку доброволци во Ќустендил да пуштат глас дека тој доаѓа како авангарда на руската војска и дека треба градската општина да преговара со него за предавање на градот без борба. Измамата на дедо Иљо успеала и Времената управа на градот Ќустендил испратила делегација во [[Софија]] при генерал Арнолди. Тој од своја страна во Ќустендил го испратил полковникот Задерновски со еден ескадрон на руска војска. На 11 јануари 1878 четата на Иљо, заедно со руските војници, влегле свечено во Ќустендил. На 12 јануари, поради офанзивата на бројната османлиска војска која пристигнувала од [[Крива Паланка]], Иљо и руските сили биле принудени да се повлечат. На 17 јануари една силна руска единица, на чело со генералот Мајендорф и четата на Иљо повторно го ослободиле Ќустендил. По наредба на командант на градот, поручникот Н. Савојски, Иљо го разоружал население по турските села. По ослободувњето на Ќустендил, во почетокот на 1878 година, дедо Иљо Марков со 150 македонски доброволци учествувал во востаничкиот продор во Пијанец. Тој бил пречекан со големи почести од месното население. Го собрал оружјето од Турците и помагал во организирање на месната власт. Дедо Иљо Марков — Малешевски бил во [[Сан Стефано]], кога во март 1878 година бил попишан Санстефанскиот мировен договор меѓу Руското царство и Отоманското Царство. Но под притисок на големите сили, Австроунгарија, Велика Британија и Франција кои не биле задоволни од проширувањето на руското влијание на Балканот, како и на Грција и Србија кои не посакувале создавање на голема Бугарија, кратко трае овој „прелиминмарен договор“ за создавање на т.н. ''„Бугарско Царство“'' во кое би влегол поголем дел Македонија. Само неколку месеци подоцна, по Берлинскиот конгрес со кој претходниот станува неважечки, бројни турски војски повторно се враќаат во Македонија. Родното место Берово останува под турска власт, а Дедо Иљо со семејство останува да живее во Ќустендил. За неговите заслуги Народното собрание му одобрува пензија од 220 лева месечно. == Македонско востание == {{Главна|Македонско востание}} [[Податотека:Дедо Иљо Малешевски и Димитар Поп Георгиев со четата.jpg|мини|лево|350п|Дедо Иљо Малешевски и [[Димитар Поп-Георгиев Беровски|Димитар Поп Георгиев]] со четата, дел од спомениците ''Лавови'' на мостот ''Гоце Делчев'' во Скопје]][[Податотека:Dimitar-Popgeorgiev-portrait.jpg|мини|десно|240п|Димитар Поп Георгиев]] Главните подготовки за подигнување на востанието биле водени од повеќемина видни [[Македонци]] - учители, трговци, свештеници итн. Најангажирани во подготовките биле охридскиот митрополит [[Натанаил Охридски]] и познатиот македонски револуицонер учителот [[Димитар Поп-Георгиев Беровски]] кој две години претходно бил главен водач на [[Разловечко востание|Разловечкото востание]], познатиот македонски војвода од тој период [[Стефо Николов]], познатиот македонски револуционер од тоа време [[поп Коста]] (Буфски) од с.[[Буф]]-[[Лерин]]ско и неколкумина македонски војводи. На состанокот одржан на [[8 септември]] во [[Рилски манастир|Рилскиот Манастир]], свикан од [[Натанаил Кучевишки|Натанаил]] на кој присуствувале и [[Димитар Поп-Георгиев Беровски]] и војводата дедо Иљо Малешевски било решено да се повикаат сите чети кои дејствувале недалеку од демаркационата линија да се приближат до [[Благоевград|Горна Џумаја]]. На повикот се одзвале повеќе чети и во [[Благоевград|Горна Џумаја]] се одржало советување со војводите за востанието. Пред почетокот востанито Иљо испратил проглас во кој било истакнато: {{Цитат|''Македонци нашата мајка стана и плаче со горчлив крик под турскиот оган и [[јатаган]]. Крвта на нашите родители е пролеана, синови и браќа викаат да се крене оружје против петвековните поробувачи и насилници, нашите малтретирани мајки, жени и сестри кои се под неподносливото и нечовечко турско однесување, плачат над нашите уништени домови и го чекаат нашиот одговор. Македонски и бугарски херои! Нашиот свет лав ’ржи преку нашите македонски гори и долини и не повикува сите да земеме оружје. Каде и да сете, побрзајте заедно со нашите оружја во нашите раце, да ги спасиме тие невини жртви од ова валнако и зајадливо понижување. Сетете се дека нашите татковци ја пролеаа својата крв за грчката и српската слобода...Сетете се на настаните од претходната година и ќе видиме дека крвта од нашите..... сè уште стои на алексинаскиот и шипченскиот премин, чија крв тие не ја штедеа за нашата слобода...Македонци! Сега е време да ги убедиме нашите образовани предавници, дека Македонија дури и по пет века ропство може да раѓа и да има во себе синови, херои! Малешевски планини, Македонски востанички комитет''<ref>Научен архив, Българската академия на науките, София, (НА-БАН-С),Фонд: Сбирка IX, оп. 1, а.е. 55, л. 1.</ref>}} Востанието започнало на [[17 октомври]] (5 октомври по стар стил) 1878 година со нападот на Кресненските анови во кои била сместена турската војска. Во нападот учествувале 400 востаници и многу селани од околните села. При самиот напад на турскиот гарнизон на востаниците им се предале 109 турски војници. Кресненското востание било прв судир помеѓу македонското револуционерно движење и [[Бугарија]]. Очигледното мешање во политиката на востанието и водењето на борбата и спроведувањето на своите зацртани планови на бугарските комитети довеле до големи недоразбирања и судири со [[Македонци|македонските]] востаници и револуционери. Во почетокот на [[јули]] [[1879]] година престанале секакви востанички дејствија, но со доаѓањето на Османлиите во [[Горна Џумаја]] започнало бегство на населението од Џумајската каза и од внатрешноста на источна [[Македонија]]. Околу 25 000 - 30 000 христијани заминале во [[Бугарија]] и тоа била една од првите поголеми миграции на населението од [[Македонија]] во [[Бугарија]]. На местата на избеганото населението почнале да се доселуват муслимани од [[Бугарија]]. == Подоцнежни години == [[Податотека:Дедо Ило Малешевски 02.jpg|мини|десно|240п|Иљо Малешевски со своите воени одликувања]] [[Податотека:Ilyo-voyvoda-house.Kyustendil.2.jpg|мини|лево|250п|Спомен куќа во Ќустендил]][[Податотека:Ilyo Voyvoda tomb.JPG|мини|десно|240п|Гробот на Иљо Малешевски во Ќустендил]] И покрај поодминатата возраст, со својата чета учествувал во [[Српско-бугарска војна|Српско-бугарската војна]] од 1885 година Неговата четата била дел од Радомирскиот отред <ref>Венедиков, Й., История на доброволците от Сръбско-българската война 1885 година, София, 1985, Издателство на отечествения фронт</ref> кој бил под команда на [[Димитар Поп-Георгиев Беровски]]. Се борел кај Брезник, Сливница, Врање, Краиште и с. Извор. Поради своето учеството во војната на бугарска страна, српската влада му ја одзела пензијата доделена од кнезот [[Михајло Обреновиќ III]]. Во 90-тите години, кога почнува активно дејствување на македонската револуционерна организација во Македонија и Одринско, Иљо војвода со интерес ги следел настаните и ги помагал револуционерите кои поминувале низ Ќустендил. Дедо Иљо војвода дава вредни совети за изградба на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]]. Уште додека беше жив Дедо Иљо станал легенда, а неговата храброст и јуначки дела се испеани во многу народни песни. За покажаната храброст во војните одликуван е со повеќе ордени од страна на српската, руската и бугарската власт. Умира во [[Ќустендил]] во 1898 година, Погребан бил со највисоки почести во присуство на бројни пријатели и прврзеници. Целиот град излегол да се прости со последниот прочуен ајдучки војвода. Дедо Иљо Малешевски е опеан во македонската народна песна „''Ајде, ред се редат''“: : ''Ајде, ред се редат, мале,'' : ''Ајде, ред се редат,'' : ''Кочански сејмени, мила мале,'' : ''Кочански сејмени...'' : ''... Ајде, ќе го барат, мале,'' : ''Ајде, ќе го барат,'' : ''Иљо арамија, мила мале,'' : ''Иљо арамија.'' : ''Ајде, не ми било Иљо,'' : ''Ајде, не ми било,'' : ''Покрај Крива Река, мила мале,'' : ''Покрај Крива Река.'' : ''Ајде, тук ми било Иљо,'' : ''Ајде, тук ми било,'' : ''Во Солуна града, мила мале,'' : ''Во ладна меана.'' : ''Ајде, го служела, мале,'' : ''Ајде, го служела,'' : ''Мома Македонка, мила мале,'' : ''Мома Македонка.'' <ref>[http://www.youtube.com/watch?v=P7bHL8GCK_c "Ајде , ред се редат"]</ref> ==Дедо Иљо Малешевски во уметноста== * „[[Ајде провикнал се Иљо Малешевски]]“ — македонска народна песна. * „Иљо војвода“ — македонска [[Епска народна поезија|епска народна песна]].<ref>Томе Саздов, ''Грива тресе, бисер рони'' (епска народна поезија). Скопје: Заштита, 1970, стр. 84-85.</ref> * „Дедо Иљо Малешевски“ — сликовница на македонскиот писател [[Велко Неделковски]].<ref>„Белешка за авторот“, во: Велко Неделковски, Втората смена. Скопје: Просветно дело, Редакција „Детска радост“, 2010, стр. 136.</ref> == Белешки == {{Reflist|group="белешка"|refs= <ref name="vg_1">Иако легијата се именува како Прва бугарска легија, во неа учествувале многумина истакнати македонски дејци, тоа се гледа од нивните презимиња или пркари: Христо Македончето, Димитар Македонски ([[Димитар Поп-Георгиев Беровски]]) д-р.. види: „Документи за българското Възраждане от архива на Стефан И. Веркович 1860-1893“, София, 1969, Издателство на Българската академия на науките, стр. 69.</ref> }} == Извори == {{reflist|2}} == Надворешни врски == {{рв|Ilyo Voyvoda}} * [http://www.vecer.com.mk/?ItemID=5D26159836A0154F8703370A676BF215 Нови документи за дедо Иљо Малешевски]{{Мртва_врска|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.archives.government.bg/tda/docs/akt_smurt_ku.jpg Посмртен акт] <small>(бугарски)</small> [[Категорија:Македонски револуционери]] [[Категорија:Македонски војводи]] [[Категорија:Луѓе од Берово]] [[Категорија:Македонски преселници во Ќустендил]] [[Категорија:Родени во 1805 година]] [[Категорија:Починати во 1898 година]] [[Категорија:Учесници во Македонското востание]] 4wh97y1vtjhkwgskxc09odcalq9daob 0 33254 5577307 4751594 2026-06-15T10:40:46Z BosaFi 115936 5577307 wikitext text/x-wiki '''Билатерализмот''' е водење политички, економски или културни односи меѓу две суверени држави.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/bilateralism|title=bilateralism|date=2026-06-10|work=dictionary.cambridge.org|language=en|accessdate=2026-06-15}}</ref> Тој е во спротивност со унилатерализмот или мултилатерализмот, што е активност на една држава или заеднички од повеќе држави, соодветно. Кога државите се признаваат една со друга како суверени држави и се согласуваат на дипломатски односи, тие создаваат билатерален однос. Државите со билатерални врски ќе разменуваат дипломатски агенти како што се амбасадори за да олеснат дијалог и соработка. Економските договори, како што се договорите за слободна трговија или странските директни инвестиции, потпишани од две држави, се чест пример за билатерализам. Бидејќи повеќето економски договори се потпишуваат според специфичните карактеристики на земјите-договорнички за да се даде преференцијален третман една на друга, не е потребен генерализиран принцип, туку ситуациска диференцијација. Така, преку билатерализмот, државите можат да добијат поприлагодени договори и обврски што се однесуваат само на одредени земји-договорнички. Сепак, државите ќе се соочат со компромис бидејќи тоа е повеќе расипничко во трансакциските трошоци отколку мултилатералната стратегија. Во билатералната стратегија, мора да се преговара за нов договор за секој учесник. Затоа, ова е пожелно кога трансакциските трошоци се ниски, а вишокот на членови, што одговара на „вишок на производители“ во економска смисла, е висок. Покрај тоа, ова ќе биде ефикасно ако влијателна држава сака контрола врз малите држави од перспектива на либерализмот, бидејќи градењето серија билатерални договори со мали држави може да го зголеми влијанието на државата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://politicalscience.osu.edu/faculty/athompson/Lateralisms.pdf|title=}}</ref> == Историја == Долго се води дебата за доблестите на билатерализмот наспроти мултилатерализмот. Првото отфрлање на билатерализмот се случило по Првата светска војна, кога многу политичари заклучиле дека сложениот предвоен систем на билатерални договори ја направил војната неизбежна. Ова довело до создавање на мултилатералната Лига на народите (распуштена со неуспех по 26 години). Слична реакција против билатералните трговски договори се случила по Големата депресија, кога се тврдело дека ваквите договори помогнале да се создаде циклус на зголемување на царините што го продлабочиле економскиот пад. Така, по Втората светска војна, Западот се свртел кон мултилатерални договори како што е Општиот договор за царини и трговија. И покрај високиот профил на модерните мултилатерални системи како што се Обединетите нации и Светската трговска организација, поголемиот дел од дипломатијата сè уште се води на билатерално ниво. Билатерализмот има флексибилност и леснотија што им недостасува на повеќето мултилатерални системи зависни од компромиси. Покрај тоа, разликите во моќта, ресурсите, парите, вооружувањето или технологијата полесно се искористуваат од посилната страна во билатералната дипломатија, што моќните држави би можеле да го сметаат за позитивен аспект од неа, во споредба со мултилатералната форма на дипломатија водена од консензус, каде што важи правилото „една држава - еден глас“. Студија од 2017 година покажала дека билатералните даночни договори, дури и ако се наменети за „координирање на политиките меѓу земјите за да се избегне двојно оданочување и да се поттикнат меѓународни инвестиции“, имаат ненамерна последица да им дозволат на „мултинационалните компании да се вклучат во купување договори“, фискалната автономија на државите е ограничена, а владите имаат тенденција да одржуваат пониски даночни стапки.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://osf.io/preprints/socarxiv/kg8rw_v1|title=OSF|work=osf.io|accessdate=2026-06-15}}</ref> == Поврзано == * [[Асиметрично преговарање]] * [[Билатерална трговија]] * [[Билатерален договор]] * [[Список на билатерални договори за слободна трговија]] * [[Мултилатерализам]] * [[Управување со повеќе засегнати страни|Мултизасегнатизам]] * [[Унилатерализам]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Wiktionary|билатерализам}} * [https://unu.edu/publications/books/the-rise-of-bilateralism-comparing-american-european-and-asian-approaches-to-preferential-trade-agreements.html#overview Подемот на билатеризмот] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230517133414/https://unu.edu/publications/books/the-rise-of-bilateralism-comparing-american-european-and-asian-approaches-to-preferential-trade-agreements.html#overview|date=17 May 2023}} [[Категорија:Меѓународни односи]] exksxodxowl37jlbj700i39sq6zemsi 3 41691 5577316 5533204 2026-06-15T11:06:05Z Виолетова 1975 Мејл 5577316 wikitext text/x-wiki {{Архиви|auto=yes|search=yes|[[Разговор со корисник:Buli/Архива|Архива 2017]]}} == Проверувач == Здраво Були. Ти го довелив правото на Проверувач согласно изгласаното. Се извинувам за задоцнувањето (се должи на голема лична зафатеност) и ти посакувам пријатно и плодотворно проверување на содржините. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 10:12, 7 јуни 2017 (CEST) == Помогнете да се зголеми квалитетот на нашата Википедија == Здраво, од 25 септември (утре) започнува нов уредувачки натпревар насочен кон зголемување на општиот квалитет на нашата Википедија преку подобрување и средување на сите можни статии кои се обележани со посебни шаблони за средување. Помогнете да го зголемиме квалитетот на нашата Википедија. За најдобрите тројца уредници, како и за најдобрата статија подобрена во текот на натпреварот, обезбедени се награди. Прочитајте ја [[Википедија:Уредувачки натпревар/Средување|проектната страница]] за натпреварот и земете учество. --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 15:52, 24 септември 2017 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Ehrlich91@mkwiki преку списокот на https://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9D%D0%B0%D1%82%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D1%80_%D0%B7%D0%B0_%D1%81%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B5&oldid=3624141 --> == Уредувачки натпревар за вулкани == Здраво, во текот на целиот декември се одржува уредувачки натпревар насочен кон пишување статии за вулкани од сите земји во светот, со што би се зголемил опфатот на нашата Википедија на оваа тема. За најдобрите тројца уредници, како и за најдобрата статија и за оној кој ќе напише најмногу статии за вулкани од различни земји, обезбедени се награди. Прочитајте ја [[Википедија:Уредувачки натпревар/Вулкани|проектната страница]] за натпреварот и земете учество. --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 18:10, 4 декември 2017 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Ehrlich91@mkwiki преку списокот на https://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9D%D0%B0%D1%82%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D1%80_%D0%B7%D0%B0_%D0%B2%D1%83%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B8&oldid=3648970 --> == 1000 статии што секоја Википедија мора да ги има == Здраво, во текот на од 5 февруари до 4 март ќе се уредувачки натпревар со цел создавање и подобрување на статии на тема „1000 статии што секоја Википедија мора да ги има“. Според овој критериум, македонската Википедија се наоѓа на 37. место и целта на натпреварот е да го подигнеме квалитетот на нашата Википедија, создавајќи и подобрувајќи статии кои се оценети како неопходни од целокупната заедница. Обезбедени се награди за најдобрите тројца, како и за други категории. Прочитајте ја [[Википедија:Уредувачки натпревар/1000 статии што секоја Википедија мора да ги има|проектната страница]] за натпреварот и земете учество. Вклучи се и заедно да ја подобриме македонската Википедија. --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 22:54, 31 јануари 2018 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Ehrlich91@mkwiki преку списокот на https://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9D%D0%B0%D1%82%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D1%80_%D0%B7%D0%B0_%D0%B2%D1%83%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B8&oldid=3668318 --> == Галерија за статијата Протисти == Здраво Були, Ме интересира која е причината за отстранување на галеријата од статијата за протисти. Вложив доста труд за да ја направам. Со почит, [[User:Uvtarex|Uvtarex]] <small>([[User talk:Uvtarex|разговор]])</small> 14:50, 27 февруари 2018 (CET) :Здраво. Ја отстранив галеријата, поради следниве причини [[Википедија:Правила за употреба на слики#Галерии|не се препорачуваат статии што се состојат главно или целосно од галерии, бидејќи за таа намена постои Ризницата. Статиите не смеат да бидат збирки од слики.]]. Поздрав. [[User:Buli|Buli]] <small>([[User talk:Buli|разговор]])</small> 21:25, 28 февруари 2018 (CET) ::Многу подобро е да постои врска до Ризницата. [[User:Buli|Buli]] <small>([[User talk:Buli|разговор]])</small> 21:31, 28 февруари 2018 (CET) == Почеток на регионалниот натпревар СИЕ Пролет 2018 == Здраво, во текот од 21 март до 31 мај ќе се одржува регионалниот уредувачки натпревар „СИЕ Пролет 2018“, во кој учествуваат заедници од цела Средна и Источна Европа, со цел создавање и подобрување на статии од сите тие заедници по однапред предложени списоци. Се разбира, дозволено е и пишување статии надвор од предложените списоци на заедниците. Обезбедени се награди за најдобрите тројца, како и за други категории. Прочитајте ја [[Википедија:Уредувачки натпревар/СИЕ Пролет 2018|проектната страница за натпреварот]] и земете учество. Вклучи се и заедно да ја подобриме македонската Википедија. --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 22:14, 19 март 2018 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Ehrlich91@mkwiki преку списокот на https://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9D%D0%B0%D1%82%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D1%80_%D0%B7%D0%B0_%D0%B2%D1%83%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B8&oldid=3695825 --> == Thank you for being one of Wikipedia's top medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> :''please help translate this message into your local language via [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Project_Med/The_Cure_Award meta]'' {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2017 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2017 you were one of the [[W:EN:Wikipedia:WikiProject Medicine/Stats/Top medical editors 2017 (all)|top ~250 medical editors]] across any language of Wikipedia. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:user group|user group]] whose mission is to improve our health content. Consider joining '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|here]]''', there are no associated costs. |} Thanks again :-) -- [[W:EN:User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]] 05:15, 26 април 2018 (CEST)''' </div> :: Thanks for the award. [[User:Buli|Buli]] <small>([[User talk:Buli|разговор]])</small> 13:23, 26 април 2018 (CEST) == Земете учество во натпреварот за средување на статии на нашата Википедија == Здраво, еден месец со почеток од 1 септември ќе трае уредувачкиот натпревар „Временски периоди“, чија цел е да се средат илјадниците постоечки статии поврзани со години, векови, години во области и слично. За натпреварот се обезбедени и награди. Прочитајте ја [[Википедија:Уредувачки натпревар/Временски периоди|проектната страница за натпреварот]] и земете учество. Вклучи се и заедно да ја подобриме македонската Википедија. --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 21:00, 2 септември 2018 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Ehrlich91@mkwiki преку списокот на https://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9D%D0%B0%D1%82%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D1%80_%D0%B7%D0%B0_%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D0%B8&oldid=3770364 --> == Модул == Здраво Були, би те замолил да бидеш внимателен во уредување на вакви специфични модули/шаблони, бидејќи истите се применуваат во илјадници статии и твоите уредувања во еден модул, подоцна се пресликуваат во илјадници статии, што се случило со твоето уредување во модулот Location Map. Ги вратив сите твои уредувања, а во меѓувреме кажи ми, што навистина сакаше да постигнеш, за да го решиме заедно. Поздрав --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 20:11, 21 октомври 2018 (CEST) == Ана Бонд == Dear Buli! можете да направите статија за филмот Ана Бонд (Anna Bond) и да пронајдете постер кој покажува три протагонисти? благодарам! --[[Special:Contributions/89.110.25.217|89.110.25.217]] <small>([[User talk:89.110.25.217|разговор]])</small> 17:37, 7 декември 2018 (CET) == Thank you for being one of Wikipedia's top medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> :''please help translate this message into your local language via [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Project_Med/The_Cure_Award meta]'' {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2018 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2018 you were one of the [[W:EN:Wikipedia:WikiProject Medicine/Stats/Top medical editors 2018 (all)|top ~250 medical editors]] across any language of Wikipedia. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:user group|user group]] whose mission is to improve our health content. Consider joining '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|here]]''', there are no associated costs. |} Thanks again :-) -- [[W:EN:User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 18:55, 28 јануари 2019 (CET) </div> <!-- Пораката ја испрати Корисник:Doc James@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Medical_Editors_2018/other&oldid=18822373 --> == Категории во шаблони == Здраво Були, поддршка за твоето постојано уредување и само продолжи во тоа темпо :) Единствено морам да ти укажам дека кога создаваш шаблони, треба да ги преведуваш или да ставаш соодветни категории во самите шаблони, а не да ги оставаш англиските во случајов. Јас ти направив повеќе промени во неодамнешните шаблони, но внимавај за во иднина. Исто така, не заборавај да ги поврзуваш преку Википодатоци сите шаблони и категории, како што го правиш за статиите, истото важи и тука. Поздрав --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 22:15, 10 февруари 2019 (CET) == Регионален натпревар СИЕ Пролет 2019 == Здраво, во периодот од 21 март до 20 април ќе се одржува регионалниот уредувачки натпревар „СИЕ Пролет 2019“, во кој учествуваат заедници од цела Средна и Источна Европа, со цел создавање и подобрување на статии од сите тие заедници по однапред предложени списоци. Се разбира, дозволено е и пишување статии надвор од предложените списоци на заедниците. Обезбедени се награди за најдобрите тројца, како и за други категории. Прочитајте ја [[Википедија:Уредувачки натпревар/СИЕ Пролет 2019|проектната страница за натпреварот]] и земете учество. Вклучи се и заедно да ја подобриме македонската Википедија. <!-- Пораката ја испрати Корисник:Ehrlich91@mkwiki преку списокот на https://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9D%D0%B0%D1%82%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D1%80_%D0%B7%D0%B0_%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D0%B8&oldid=3770364 --> == Да ги средиме статиите за државите во светот == Здраво, те повикувам да се приклучиш на натпреварот „Држави во светот“ и да ги подобриме статиите за државите во светот во периодот од 1 до 31 јули, со кој сакаме да ги подобриме статиите за државите во светот на нашата Википедија. Обезбедени се награди за најдобрите тројца, како и за други категории. Прочитајте ја [[Википедија:Уредувачки натпревар/Држави во светот|проектната страница за натпреварот]] и земете учество. Вклучи се и заедно да ја подобриме македонската Википедија. --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 16:44, 29 јуни 2019 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Ehrlich91@mkwiki преку списокот на https://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9D%D0%B0%D1%82%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D1%80_%D0%B7%D0%B0_%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D0%B8&oldid=3859671 --> == Нов уредувачки натпревар == Здраво, те повикувам да се приклучиш на натпреварот „Автомобили“ и да создадеме повеќе статии за автомобилските модели во периодот од 20 септември до 19 октомври, со кој сакаме да создадеме нови содржини за оваа тема на нашата Википедија. Обезбедени се награди за најдобрите тројца, како и за други категории. Прочитајте ја [[Википедија:Уредувачки натпревар/Автомобили|проектната страница за натпреварот]] и земете учество. Вклучи се и заедно да ја подобриме македонската Википедија.--[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 22:35, 17 септември 2019 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Ehrlich91@mkwiki преку списокот на https://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9D%D0%B0%D1%82%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D1%80_%D0%B7%D0%B0_%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D0%B8&oldid=3878916 --> == Ракомет == Здраво, како што во Македонија е особено популарен ракометот, а темата на Википедија е доста слабо покриено, дојдовме до идеја да организираме уредувачки натпревар на тема „Ракомет“, со цел да ги подобриме постоечките статии, но и да создадеме нови. Натпреварот ќе се одржува цел декември. Има обезбедено награди за учество во натпреварот. Прочитајте ја [[Википедија:Уредувачки натпревар/Ракомет|проектната страница за натпреварот]] и земи учество. Вклучи се и заедно да ја подобриме македонската Википедија.--[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 12:23, 30 ноември 2019 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Ehrlich91@mkwiki преку списокот на https://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9D%D0%B0%D1%82%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D1%80_%D0%B7%D0%B0_%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D0%B8&oldid=3898255 --> == Thank you for being one of Wikipedia's top medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> :''please help translate this message into your local language via [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Project_Med/The_Cure_Award meta]'' {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2019 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2019 you were one of the [[W:EN:Wikipedia:WikiProject Medicine/Stats/Top medical editors 2019 (all)|top ~300 medical editors]] across any language of Wikipedia. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. Consider joining '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|here]]''', there are no associated costs. |} Thanks again :-) -- [[W:EN:User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 19:49, 5 март 2020 (CET) </div> <!-- Пораката ја испрати Корисник:Doc James@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Medical_Editors_2019/other&oldid=19872538 --> == Наградени сте! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[Податотека:Barnstar of Diligence Hires.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''Награда за трудољубивост''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | Оваа награда ја доделувам за постојаната долгогодишна трудољубивост во збогатувањето на Википедија на македонски јазик со квалитетни содржини. [[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 19:11, 6 октомври 2020 (CEST) |} Мислам дека нема награда со ѕвезда којашто сјае повеќе за корисник кој толку долго време е постојано активен. Поздрав и пријатно уредување.--[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 19:13, 6 октомври 2020 (CEST) : Благодарам за наградата --[[User:Buli|Buli]] <small>([[User talk:Buli|разговор]])</small> 12:00, 7 октомври 2020 (CEST) == Награда за уредник со траен придонес == Здраво Були. Википедија на 15 јануари оваа година прославува 20 години од своето постоење и по тој повод пред околу два и пол месеци на селската чешма [[Википедија:Селска чешма#Награда за уредник со траен придонес|дадов предлог]] за доделување признание на корисниците на Википедија на македонски јазик коишто оставиле траен белег во збогатувањето на проектот. Предлогот наиде на одобрување од страна на уредниците коишто се вклучија во дискусијата, па затоа ја воведовме наградата за којашто создадов и [[Википедија:Награда за уредник со траен придонес|посебна страница]]. Проверив и забележав дека немаш оставено е-пошта како би успеал да ти дадам повеќе информации во врска со наградата, па затоа би те замолил доколку не ти претставува проблем да ме контактираш на kiril.simeonovski[at]gmail.com. Поздрав.--[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 15:14, 13 јануари 2021 (CET) == Графикон за население == Здраво, забележав дека имаш поставувано графикони за населението низ селата во Македонија. Иако морам да признаам дека навистина добро изгледа во визуелен аспект, би сакал да те замолам да внимаваш во подреденоста на фотографии и слично. Ова ти го пишувам како некој што има напишано и подобрено над 500 статии за села во Македонија, па сметам дека е добро веќе поставените статии да не се изместуваат. Чисто имај го на ум при статии кои се веќе уредени за да не се наруши општата прегледност на статијата при вметнувањето на графикон. Фала на разбирањето. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 22:36, 17 февруари 2021 (CET) : Ок. Ќе внимавам.--[[User:Buli|Buli]] <small>([[User talk:Buli|разговор]])</small> 23:11, 17 февруари 2021 (CET) == Земи учество во СИЕ Пролет 2021 == Здраво, во периодот од 1 до 30 април ќе се одржува регионалниот уредувачки натпревар „СИЕ Пролет 2021“, во кој учествуваат заедници од цела Средна и Источна Европа, со цел создавање и подобрување на статии од сите тие заедници по однапред предложени списоци. Се разбира, дозволено е и пишување статии надвор од предложените списоци на заедниците. Обезбедени се награди за најдобрите тројца, како и за други категории. Прочитајте ја проектната страница за натпреварот и земете учество. Вклучи се и заедно да ја подобриме македонската Википедија.[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 21:03, 3 април 2021 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Ehrlich91@mkwiki преку списокот на https://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9D%D0%B0%D1%82%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D1%80_%D0%B7%D0%B0_%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D0%B8&oldid=4491191 --> == Награда за уредник со траен придонес на Википедија на македонски јазик == Почитуван Buli, Ве известувам дека македонската заедница на Википедија ќе организира настан и ќе доделува [[Википедија:Награда за уредник со траен придонес|награди за траен придонес на македонската Википедија]] на 12 лица, меѓу кои вие сте еден од нив. Со цел да се изработат статутетките со посветата, ќе ве замолам да ми го напишете вашето име и презиме на мојот мејл nikolamilosevski.wiki@gmail.com. За денот на настанот, дополнително ќе бидете известени. Со почит, [[User:Dandarmkd|Dandarmkd]] <small>([[User talk:Dandarmkd|разговор]])</small> 11:50, 19 јули 2021 (CEST) == Награда за корисник со траен придонес на Википедија == Почитуван Buli, Ве известувам дека македонската заедница на Википедија ќе организира настан и ќе доделува [[Википедија:Награда за уредник со траен придонес|награди за траен придонес на македонската Википедија]] на 14 лица, меѓу кои вие сте еден од нив. Затоа ќе ве замолам да ме побарате на nikolamilosevski.wiki@gmail.com за повеќе детали и примањето на наградата. Со почит, [[User:Dandarmkd|Dandarmkd]] <small>([[User talk:Dandarmkd|разговор]])</small> 21:45, 18 мај 2022 (CEST) == Invitation to Rejoin the [https://mdwiki.org/wiki/WikiProjectMed:Translation_task_force Healthcare Translation Task Force] == [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|right|frameless|125px]] You have been a [https://mdwiki.toolforge.org/prior/index.php?lang=mk medical translators within Wikipedia]. We have recently relaunched our efforts and invite you to [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php join the new process]. Let me know if you have questions. Best [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 12:34, 6 August 2023 (UTC) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Doc James@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_translatiors/mk&oldid=25414915 --> == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2023 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2023 you '''[https://mdwiki.org/wiki/WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2023_(all) were one of the top medical editors in your language]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdWfjVFbDO4ji-_qn2SsAgdCflhcOZychLnr1JUacsPaBr1eA/viewform Consider joining for 2024]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translation of health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [https://mdwiki.org/wiki/User:Doc_James <span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 23:24, 3 февруари 2024 (CET) </div> <!-- Пораката ја испрати Корисник:Doc James@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2023&oldid=26173705 --> == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 07:22, 26 јануари 2025 (CET) </div> <!-- Пораката ја испрати Корисник:Doc James@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 --> == Земете учество во уредувачкиот натпревар на тема „Хемиски елементи и изотопи“. == Здраво Buli, те повикувам да се приклучиш на натпреварот „Хемиски елементи и изотопи“ и да создадеме повеќе статии за хемиските елементи и изотопи во периодот од 10 февруари до 9 март, со кој сакаме да создадеме нови содржини за оваа тема на нашата Википедија. Обезбедени се награди за најдобрите тројца, како и за други категории. Прочитајте ја [[Википедија:Уредувачки натпревари/Хемиски елементи и изотопи|проектната страница]] за натпреварот и земете учество. Вклучи се и заедно да ја подобриме македонската Википедија! [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 11:23, 18 февруари 2025 (CET) == Земете учество во СИЕ Пролет 2025 == Здраво Buli, те повикувам да се приклучиш на регионалниот уредувачки натпревар „СИЕ Пролет 2025“, во кој учествуваат заедници од цела Средна и Источна Европа, со цел создавање и подобрување на статии од сите тие заедници. Прочитајте ја [[Википедија:Уредувачки натпревари/СИЕ Пролет 2025|проектната страница]] за натпреварот и земете учество. Вклучи се и заедно да ја подобриме македонската Википедија. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 08:29, 1 април 2025 (CEST) == Барање на оценувачки статус == Добар ден, се пријавив како кандидат за оценувачки статус. Можете да ја видете мојата кандидатура во [https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0:%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%9A%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%BE%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%81#%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8_%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B8_%D0%B7%D0%B0_%D0%BE%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%81 тековните номинации]. Ако имате време ве молам гласајте, ако имате проблем со мојата кандидатура ве молам [https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0:%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%9A%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%BE%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%81#%D0%94%D0%B8%D1%81%D0%BA%D1%83%D1%81%D0%B8%D1%98%D0%B0 дискутирајте го во самата номинација], сакам да го подобрам мојот придонес во македонската Википедија. Ви благодарам. [[User:Gurther|Gurther]] <small>([[User talk:Gurther|разговор]])</small> 11:55, 16 мај 2025 (CEST) == Викисредба (29 мај 2025) == Добар ден Buli, ве поканувам на третата викисредба од оваа тековна година што ќе се одржи на 29 мај во „Daily Food & Wine“ во Скопје. Повеќе информации околу викисредбата имате на следната [[Википедија:Викисредба (29 мај 2025)|врска]] (исто така и местоположба на угостителскиот објект на Google Maps). Се надевам ќе ни ја збогатите средбата со вашето присуство. Убав ден! [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 09:53, 26 мај 2025 (CEST) == Земете учество во уредувачката седмица „Управување со отпад“ == Здраво Buli, те повикувам да се приклучиш на уредувачката седмица на тема „[[Википедија:Управување со отпад|Управување со отпад]]“, која ќе трае од 2 до 8 јуни 2025. Прочитајте ја [[Википедија:Управување со отпад|проектната страница]] за натпреварот и земете учество. Вклучи се и заедно да ја подобриме македонската Википедија. Убав ден! [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 09:47, 3 јуни 2025 (CEST) == Викисредба (30 јуни 2025) == Добар ден Buli, ве поканувам на четвртата викисредба од оваа тековна година што ќе се одржи на 30 јуни во „Daily Food & Wine“ во Скопје. Повеќе информации околу викисредбата имате на следната [[Википедија:Викисредба (30 јуни 2025)|врска]] (исто така и местоположба на угостителскиот објект на Google Maps). Се надевам ќе ни ја збогатите средбата со вашето присуство. Убав ден! [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 13:52, 27 јуни 2025 (CEST) == Статии без илустрација 2025 == Добар ден Buli, ве повикувам да се приклучите на меѓународниот натпревар [[Википедија:Статии без илустрација 2025|Статии без илустрација 2025]], за вметнување на илустрации во статиите на кои им недостигаат. Натпреварот ќе трае од 1 јули сѐ до 31 август. Ако имате какви било прашања околу натпреварот можете да ме исконтактирате на мојата [[Разговор со корисник:Jtasevski123|разговорна страница]] или пак на [[Википедија:Статии без илустрација 2025|проектната страница]] за натпреварот. Убав ден! [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 15:01, 1 јули 2025 (CEST) == Молба да не се бришат Fb team шаблоните == Здраво Buli. Ти ги отповикав уредувањата за Fb team шаблоните затоа што ни се многу потребни на нас уредувачите кои пишуваме статии за фудбал и сакам да те замолам да не ги бришеш во иднина. Употребувани се во многу статии и доколку нешто промениш кај нив статијата веќе нема да биде иста. Јас, конкретно истите постојано ги користам кога пишувам статии за спортисти или за спортски лиги. Место да викифицирам само го ставам на пример шаблонот <nowiki>{{Fb team (N) Real Madrid}}</nowiki> и ми го дава клубот што ми треба. Поздрав [[Корисник:Carshalton|Carshalton]] 23:02, 18 јули 2025 (CEST) :Ок, ама јас ги означив само шаблоните кои не се искористени во ниту една статија. На англиската википедија веќе не се користат, бидејќи во еден момент нивниот број достигнал скоро [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Templates_for_discussion/Log/2018_April_20#Mass_Fb_team_templates 12,000 шаблони]. [[User:Buli|Buli]] <small>([[User talk:Buli|разговор]])</small> 00:20, 19 јули 2025 (CEST) :{{Одговор|Buli}} Бидејќи најголемиот дел од нив јас ги имам наравено со сигурност можам да ти кажам дека се користени во статии, барем во една ако не повеќе, бидејќи кога правам нова статија и ќе видам дека тој шаблон го нема, веднаш го создавам за да не стои празно. На англиската знам дека ги имаат избришано одамна и дека не ги користат, ама други википедии како италијанската на пример ги користат. Исто така, според мое лично мислење, и поубаво изгледа самата статија со нив некако е повоочливо за читање. Поздрав [[Корисник:Carshalton|Carshalton]] 18:25, 20 јули 2025 (CEST) ==Прага== Здраво Buli. Зошто е избришана галеријата за Прага? Затоа што има многу слики или поради нешто друго (на пример, авторски права или слично)? Имено, галеријата веќе постоеше (како, впрочем, што има галерии и во други страници), а јас само додадов нови фотографии и не ми е јасно каде погрешив. Мислев дека на тој начин ја збогатив страницата, а не дека ѝ наштетив. Всушност, дали ова значи дека треба да се избришат сите галерии и од другите страници? Најпосле, по аналогија, длаи ова значи дека во иднина воопшто не треба да губам време со ставање фотографии во други галерии? Фала и поздрав.[[User:ГП|ГП]] <small>([[User talk:ГП|разговор]])</small> 18:25, 7 август 2025 (CEST) :Здраво. Ја избришав затоа што имаше премногу слики. И според [https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0:%D0%9F%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D1%83%D0%BF%D0%BE%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%B1%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8#%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B8 правилата за употреба на слики] не треба да се натрупуваат толку премногу слики во статиите. Можеме да додадеме на пр. врска кон Ризницата, каде има цела [https://commons.wikimedia.org/wiki/Praha галерија]. Тоа не значи дека не треба да има галерии, само што непотребно додавање на голем број слики може да се смета за преоптоварување и да ја намали читливоста на статијата. Така на пр. не мора да има пет слики со панорама на Прага, или пак 5 слики со реката В’лтава. Или пак можеме да додадеме повеќе помали галерии во самата статија, на пр. во поднасловот '''Објекти''' може да додадеме помала галерија од 4-8 слики каде што ќе го илустрираат текстот, затоа што и тоа е целта на сликите и галериите да го илустрираат она што е напишано во статијата. Кога создаваш галерии труди се сликите да бидат релевантни и нивниот број да биде умерен. На пр. Бистата на Винстон Черчил во Прага, или Продавницата на Прада во Прага или Продавницата на Ролекс во Прага сепак не се од толку голема релевантност за статијата, отколку на пр. слика од Карловиот мост. Пример за добра галерија имаш на англиската верзија за Прага [https://en.wikipedia.org/wiki/Prague#Other_places], каде што со 10 слики илустрира објекти што претходно се опишани во статијата. Поздрав и се најдобро [[User:Buli|Buli]] <small>([[User talk:Buli|разговор]])</small> 01:26, 8 август 2025 (CEST) == Уредувачки маратон - Филм == Добар ден Buli, ве повикувам да се приклучите на уредувачкиот маратон на тема '''„Филм“''' по повод меѓународната иницијатива '''[[metawiki:Wiki_Loves_Film|ВикиГоСакаФилмот]]'''. Маратонот е еднодневен, со што само ќе се вреднуваат статии создадени на 18 август, при што треба да одберете од наведениот [[metawiki:Wiki_Loves_Film/Articles|список]] и во опис да ставите #wikifilm. Една статија од новосоздадените ќе биде наградена со награда. Наградата ќе биде доделена јавно, во живо на [[Инстаграм]], преку извлекување. Прочитајте ја [[Википедија:Уредувачки маратони - Филм|проектната страница]] за маратонот и земете учество. Ако имате какви било прашања слободно можете да ги поставите во одговор тука или да ми пишете на мојата разговорна страница. Убав ден! [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 11:00, 18 август 2025 (CEST) == Имиња на јазици == Здраво, забележав дека сега со новиот шаблон за јазици, некои јазици не се преведени, како што е случајот во оваа статија [[Циевна]], па дали знаеш како може да пристапиме до списокот и да го промениме англискиот назив. Јас колку што разбирам треба некоја МедијаВики екстензија, но не ја наоѓам. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 22:13, 30 август 2025 (CEST) :Сепак успеав, го додадов како јазик во модулот Модул:Lang/data и со тоа се прикажа. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 23:16, 30 август 2025 (CEST) == Контакт == Здраво Були, дали можам да стапам во контакт со тебе? Имам некои информации што сакам да ти ги испратам на мејл, но немаш оставено мејл овде. Ако не ти е проблем, прати ми порака на мојот мејл. Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 11:05, 2 септември 2025 (CEST) :Ок, ти пратив. [[User:Buli|Buli]] <small>([[User talk:Buli|разговор]])</small> 12:33, 2 септември 2025 (CEST) == Земете учество во уредувачкиот натпревар на тема „Европска книжевност“. == Здраво Buli, те повикувам да се приклучиш на уредувачкиот натпревар „Европска книжевност“ кој ќе се одржи во периодот од 13 септември до 12 октомври, со кој сакаме да подобриме и создадеме нови содржини за оваа тема на нашата Википедија. Обезбедени се награди за најдобрите тројца, како и за други категории. Прочитајте ја [[Википедија:Уредувачки натпревари/Европска книжевност|проектната страница]] за натпреварот и земете учество. Вклучи се и заедно да ја подобриме македонската Википедија! [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 12:32, 11 септември 2025 (CEST) == Викисредба (23 септември 2025) == Добар ден Були, ве поканувам на петата викисредба од оваа тековна година што ќе се одржи на 23 септември во „Daily Food & Wine“ во Скопје. Повеќе информации околу викисредбата имате на следната [[Википедија:Викисредба (23 септември 2025)|врска]] (исто така и местоположба на угостителскиот објект на Google Maps). Се надевам ќе ни ја збогатите средбата со вашето присуство. Убав ден! [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 18:48, 21 септември 2025 (CEST) == Преводи == Здраво Buli. Создаваш статии со интересни теми за муслиманската историја, но инфокутиите не ги преведуваш. Бидејќи имаш статус на Автоматски проверувач, тешко е да се согледуваат грешките од другите корисници. Исто така, постои и голем број на наводи кои ти се останати со црвени полиња (посебно оние додадени со предлошки, Види: [https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D1%84%D0%B8%D1%82%D0%BD%D0%B0#cite_note-2 извори за статијата „Втора фитна“]. Тие треба да бидат или отстранети или создадени. Благодарам на разбирањето--[[User:Тиверополник|Тиверополник]] <small>([[User talk:Тиверополник|разговор]])</small> 11:12, 29 октомври 2025 (CET) == Земете учество во уредувачката седмица „Риби“ == Здраво Buli, те повикувам да се приклучиш на уредувачката седмица на тема „[[Википедија:Риби|Риби]]“, која ќе трае од 21 до 27 ноември 2025. Прочитајте ја [[Википедија:Риби|проектната страница]] за натпреварот и земете учество. Вклучи се и заедно да ја подобриме Википедија на македонски јазик. Убав ден! [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 12:51, 19 ноември 2025 (CET) == Уредувачки денови и викенди 2026 == Добар ден, започна предизвикот [[Википедија:Уредувачки денови 2026|уредувачки денови]] и [[Википедија:Уредувачки викенди 2026|викенди]] за 2026 година. Ве поканувам да се приклучите на предизвикот, со тоа што од оваа година наградите ќе бидат на месечно ниво каде што треба да се исполнат следните услови: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките денови и/или викенди во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии '''од тековниот месец'''. Ако имате какви било прашања слободно обратете ми се на мојата разговорна страница! Пријатен ден! [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 12:08, 5 јануари 2026 (CET) == Викисредба (9 февруари 2026) == Добар ден Buli, ве поканувам на втората викисредба од оваа тековна година што ќе се одржи на 9 февруари во „Daily Food & Wine“ во Скопје. Повеќе информации околу викисредбата имате на следната [[Википедија:Викисредба (9 февруари 2026)|врска]] (исто така и местоположба на угостителскиот објект на ''Google Maps''). Се надевам ќе ни ја збогатите средбата со вашето присуство. Убав ден! [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 09:34, 2 февруари 2026 (CET) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; color: #000; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2025 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2025 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2025_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2026]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Look forwards to collaborating in the year ahead. Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 08:42, 14 февруари 2026 (CET) </div> (Оваа порака беше испратена на [[:Корисник:Buli]], а тука се јавува заради пренасочување.) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Doc James@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2025&oldid=30070084 --> == Земете учество во СИЕ Пролет 2026 == Здраво Buli, те повикувам да се приклучиш на регионалниот уредувачки натпревар „СИЕ Пролет 2026“, во кој учествуваат заедници од цела Средна и Источна Европа, со цел создавање и подобрување на статии од сите тие заедници. Прочитајте ја [[Википедија:Уредувачки натпревари/СИЕ Пролет 2026|проектната страница]] за натпреварот и земете учество. Вклучи се и заедно да ја подобриме македонската Википедија. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 16:22, 2 април 2026 (CEST) == Мејл == Здраво Buli, ти пратив мејл, ѕирни кога ќе можеш. Поздрав -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 13:05, 15 јуни 2026 (CEST) 6qm9tbv6lhisvnzmb94tvj322xigqmy 0 48068 5577081 5110865 2026-06-14T19:27:11Z Seav 29757 update photo 5577081 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} :''Оваа статија е за покраината '''Лејте'''. За други значења, видете [[Лејте (појаснување)]].'' {{Infobox Philippine province | name = Лејте| sealfile = Ph_seal_leyte.png | region = [[Источни Висаи]] (Регион VIII) | capital = [[Таклобан]] | founded = [[1543]] и [[10 март]], [[1917]] | pop2000 = 1.592.336 | pop2000rank = 14-та| popden2000 = 279 | popden2000rank = 24-та| areakm2 = 5.712,8 | arearank = 12-та| hucities = 0 | componentcities = 3 | municipalities = 41 | barangays = 1.641 | districts = 5 | languages = [[себуански јазик|себуански]], [[варајски јазик|варајски]] | governor = [[Карлос Џерико Петила]] ([[Lakas-CMD]]) | locatormapfile = Leyte in Philippines.svg }} [[Податотека:Leyte Capitol road view (Libertad, Tacloban, Leyte; 09-08-2022).jpg|мини|Административна зграда во Лејте]] '''Лејте''' е [[Покраини на Филипините|покраина]] на [[Филипините]] која е сместена во регионот [[Источни Висаи]]. Главен град е [[Таклобан]] и се наоѓа на островот [[Лејте]]. Лејте се наоѓа западно од [[Самар (покраина)|Самар]], северно од [[Јужен Лејте]] и јужно од [[Билиран]]. == Стопанство == [[Економија]]та на Лејте во најголема мера е зависна од [[земјоделие]]то. Најмногу се произведува [[ориз]] и [[кикирики]]. == Административна поделба == Лејте е поделен на 40 [[општини на Филипините|општини]] и 3 [[градови на Филипините|града]]. === Градови === * [[Ормок]] * [[Таклобан]] * [[Бајбај]] == Надворешни врски == * [http://www.leyte.org.ph/index.html официјално мрежно место на покраината] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080103011331/http://www.leyte.org.ph/index.html |date=2008-01-03 }} * [http://www.leytenews.com Вести] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130611211148/http://leytenews.com/ |date=2013-06-11 }} * [http://newsinfo.inquirer.net/breakingnews/regions/view/20080121-113685/Poor-town-has-modern-library Inquirer.net, Сиромашниот град има современа библиотека] {{Лејте}} {{Административна поделба на Филипините}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Лејте (покраина)| ]] [[Категорија:Покраини на Филипините]] [[Категорија:Источни Висаи]] 849sm3bm1buidkiw3432evno1t1cpxz 4 54758 5577120 5573788 2026-06-14T21:33:49Z NDG 125700 Reporting [[Special:Contributions/НИМЧА ЛОПОВ 0658733454|НИМЧА ЛОПОВ 0658733454]] ([[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]] v3.1b) 5577120 wikitext text/x-wiki {{Порталски прегледник}}<br/> {{Википедија:Огласна табла за администратори/шаблон}} ==Однесување на корисникот [[Корисник:Виолетова|Виолетова]]== Станува збор за статијата [[Филип Петровски]]. Корисникот [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] избриша реченици кои директно се цитирани од списанието „Фокус“ велејќи дека цитираната статија ја немало на интернет. Откако на [[Разговор со корисник:Виолетова#Филип Петровски|нејзината разговорна страница]] и објаснив дека е најдобро да побара од корисникот [[Корисник:ГП|ГП]], кој ја напишал содржината, по мејл да ѝ испрати скенирани страници од „Фокус“, повторно ревертираше со истото објаснување дека статијата од Фокус ја нема на Интернет. Како шлаг на тортата, своерачно ја заклучи статијата иако е вмешана страна во спорот. Вакво несериозно однесување од администратор ретко имам видено. Молам за трето мислење.--[[User:Retrohead|Retrohead]] <small>([[User talk:Retrohead|разговор]])</small> 18:58, 2 мај 2017 (CEST) * Виолетова е една од постарите уредувачи на мк википедија... Работи согласно правилата на википедија... сметам дека делувањето на Retrohead е чисто троловско... --[[User:Dalco26|Еден Македонец]] <small>([[User talk:Dalco26|разговор]])</small> 19:03, 2 мај 2017 (CEST) :И стварно не знам како овој коментар има врска со поднесеното барање. Молам прво прочитај го спорот па дај мислење.--[[User:Retrohead|Retrohead]] <small>([[User talk:Retrohead|разговор]])</small> 19:04, 2 мај 2017 (CEST) ::Навистина сум изненаден поради бришењето на моето уредување, поради две причини: прво, во него немаше ништо спорно, навредливо итн., туку станува збор за наведување факти; второ, уредувањето беше поткрепено со соодветен извор, а тоа е списанието „Фокус“. Не знаев дека единствениот критериум за вклучување на некој извор е него да го има на интернет. На пример, што ако цитирате некоја книга (да речеме, Историја на македонскииот народ), која е во печатена форма, т.е. ја нема на интернет? И во тој случај, уредувањето ќе биде избришано, зашто изворот го нема на интернет? Не сум некој искусен уредувач, ама ова навистина не го разбирам. Всушност, малку сум разочаран, зашто на овој начин ми се намалува мотивацијата да продолжам со уредување, зашто некои администратори си земаат преголема слобода. Поздрав. [[User:ГП|ГП]] <small>([[User talk:ГП|разговор]])</small> 19:15, 2 мај 2017 (CEST) :::Се работи за [https://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF_%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8&diff=prev&oldid=3590507 измени] наравени од мене. Линковите се непостоечки, и се избришани и/или заменети со други постоечки, а некаде беа користени како потврда линкови од блог. Спорната реченица избришана од статијата не само што е нерелевантна за статија за биографија, туку и нема соодветен линк, освен пишан текст во Фокус во кој е пренесено од анкетени лист доставен до Антикорупциската комисија. Го опоменав корисникот [[User:Retrohead|Retrohead]] да не ги враќа промените и да види што сè враќа, но откако двапати ги врати измените, ја заклучив статијата, за да нема уредувачки војни. Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 19:19, 2 мај 2017 (CEST) ::::Видете [[User:Виолетова|Виолетова]], штом сте вмешана страна во спор, ќе побарате друг администратор да делува. Ова твоето е „кадија те тужи, кадија ти суди“. Второ, товарот е врз тебе да обезбедиш консензус за промените бидејќи ти ги иницираш. Вака да си направиш како ти чини па да заклучиш статија е детски и крајно несериозно.--[[User:Retrohead|Retrohead]] <small>([[User talk:Retrohead|разговор]])</small> 19:42, 2 мај 2017 (CEST) ::::::Со смирени глави. И да згрешила Виолетова, човек е се случува. Вратете ја статијата на последната стабилна верзија и промените да се дискутираат на разговорната страница. Направи проблеми и недоразбирања и со други корисници. Колку што разбрав Виолетова бришела реченица која не може никако да се провери, а ГП си сфати него го ревертирала. Ве молам да не се расправате за глупости и избегнувајте теми кои може лесно да не '''исполитизираат'''. Веќе пишав еднаш за ова. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 19:47, 2 мај 2017 (CEST) Заклучување страница се прави заради избегнување на уредувачка војна. Консензус за секои промени не треба да се обезбедува, инаку Википедија не би можела да се надградува, ниту текстовите ќе бидат веродостојни - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 19:48, 2 мај 2017 (CEST) ::Ако нешто е оспорено, да, ќе се бара консензус.--[[User:Retrohead|Retrohead]] <small>([[User talk:Retrohead|разговор]])</small> 19:50, 2 мај 2017 (CEST) :::Апсолутно.--<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 20:00, 2 мај 2017 (CEST) * Како што можев да разберам од напишаното на сите вмешани страни и како што ја проверив историјата на страницата „Филип Петровски“, моето мислење е следно: 1. добро е што страницата е заклучена за уредување додека не го разрешиме тоа тука, иако можеби е добро да се користи и самата страница „Филип Петровски“, бидејќи се работи за внес на нова содржина во постоечката статија; 2. секоја врска поврзана со личноста треба да се внесе во релевантната страница, бидејќи ова не е автобиографија, па авторите си пишуваат сами статии, туку е енциклопедиска содржина, која се уредува од сите објавени извори, пишани или електронски; 3. Виолетова требало да го извести ГП за отстранувањето на уредувањата или требало да побара доказ во самиот момент на отстранување на содржината; 4. Далчо смири ги страстите и коментирај разумно и аргументирано. Поздрав --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 19:50, 2 мај 2017 (CEST) **Број 5: Далчо да смири страстите или дотичниот корисник? (види негов разговор) Број 6. Што има да се известо ГП кога ГП не ги внел тие информации?--<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 19:52, 2 мај 2017 (CEST) :::Без разлика кој ги внел тие податоци, не се сеќавам дека сме известувале корисник дека неговите информации се ревертирани. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 19:57, 2 мај 2017 (CEST) ::::Неоправдано се отстранети, тоа е проблемот. Ако го нема списанието на интернет, купи го во продавница, побарај го од лице кое го има, но не бриши ако не можеш веднаш да го најдеш.--[[User:Retrohead|Retrohead]] <small>([[User talk:Retrohead|разговор]])</small> 20:02, 2 мај 2017 (CEST) Јас не гледам дека се неоправдано отстранети. Прво, покажи ми во чија биографија на македонски политичар постојат такви податоци (јас не најдов, иако сите даваат изјави за сопственост и приватни фирми до Антикорупциската комисија)? Тој дел е значи нерелевантен. Второ, побарав он-лајн верзија за тие информации - такво нешто не постои. Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:16, 2 мај 2017 (CEST) :Штом е објавен во политичко списание нормално дека е релевантен. Ако најдеш за некој друг слободно дополни, никој не те спречува.--[[User:Retrohead|Retrohead]] <small>([[User talk:Retrohead|разговор]])</small> 20:20, 2 мај 2017 (CEST) ::А тоа што тебе не ти се допаѓа и што не постои на друго место, еве ти вики литература за читање: [[:en:Wikipedia:Other stuff exists]] и [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Arguments_to_avoid_in_deletion_discussions#I_don.27t_like_it I don't like it]--[[User:Retrohead|Retrohead]] <small>([[User talk:Retrohead|разговор]])</small> 20:22, 2 мај 2017 (CEST) :::Жане, тоа што никој друг не напишал во статија за друг политичар вакво нешто не значи дека постојат. Пишувам биографии за велосипедисти каде што се користат сите можни извори. Воедно, при пишување на селата, често користам списанија, весници, книги, кои не се објавени на интернет, а дури и усни кажувања, при што се цитира човекот кој го кажал тоа, што се смета за извор. Така што, изворот е релевантен и е потребно да се внесе во статијата, но ве повикувам дискусијава за точниот извор да се префрли во разговорната страница. Поздрав --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 20:27, 2 мај 2017 (CEST) ::::[[User:Retrohead|Retrohead]], не би било лошо и самиот да ги проучиш страниците што ги постираш. ::::Тони, никаде не реков дека извор од пишан медиум не е релевантен, туку дека тие податоци се нерелевантни за статијата. Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:33, 2 мај 2017 (CEST) :::::Како тоа имотна состојба е нерелевантна? И за Бил Гејтс ќе бришеме колку пари и имот има?--[[User:Retrohead|Retrohead]] <small>([[User talk:Retrohead|разговор]])</small> 20:34, 2 мај 2017 (CEST) >Отворив тема за дискусија на соодветната разговорна страница на личноста, искажете ги аргументите таму, па ќе се одлучи. Поздрав --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 20:38, 2 мај 2017 (CEST) == Однесување на корисникот [[Корисник:Raso_mk|Рашо мк]] == Дојдов на Википедија да придонесам со ажурирање на состојбите т.е да ги променам податоците во врска со Скопскиот аеродром. Се обидов да направам некои измени т.е да го сменам името од Александар Велики во Меѓународен аеродром Скопје но истите беа одбиени од [[Корисник:Raso_mk|Рашо мк]]. Забележав дека администраторот спречува да се промени името и на англиската Википедија. Како објективен македонец кој ја сфаќа сериозно науката и Википедија, сметам дека секој администратор треба да биде пред се ОБЈЕКТИВЕН а потоа слободоумен и да почитува факти и закони без да му се одземе правото да биде националист/ултра патриот. Сите сме повеќе или помалку патриоти но Википедија е место за точни информации а не за наши желби и приказни. Искрено, екстремниот национализам на македонската Википедија е една од главните причини поради која избегнувам да придонесувам на истата, значи добронамерно ви давам критика (не само кон Рашо туку и кон потенцијалните останати националисти), научете да бидете објективни дури и кога целото ваше битие вреска од субјективност. .[[User:Macedonicus|Macedonicus]] <small>([[User talk:Macedonicus|разговор]])</small> 15:06, 7 февруари 2018 (CET) ::Извини да те прашам нешто, кај го виде ти екстремниот национализам? Ова да ги сфатам како навреда и личен напад кон целата македонска Вики-заедница? Стварно ми падна во очи овој „опис“ на нашата заедница, која ако не си доволно информиран, е мала и се труди во секој поглед да го следи развојот на останатите големи проекти и не заслужува вакви карактеризации во никој случај. Се најдобро--<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 10:30, 8 февруари 2018 (CET) :Одговорено е на мојата страна на разговор. А воедно и засегната страница има разговорна страница, па тоа таму се решава. --[[Корисник:Raso mk|'''<font face="Segoe Script" color="#00008B" size="3px">Р</font>''']][[Разговор со корисник:Raso mk|'''<font face="Segoe Script" color="blue" size="3px">ашо</font>''']][[Image:Aero-stub img.svg]] 15:17, 7 февруари 2018 (CET) ::{{одговор|Macedonicus}} {{одговор|Raso_mk}} Навистина не го гледам твоето мислење за национализам на нашата Википедија, особено погледнувајќи ги останатите балкански изданија на истата Википедија, но добро, секој си има право на свое мислење. Рашо веќе ти одговорил и на неговата страница, а мислам дека се работи за прва промена и работава можела да се реагира на самата страница на разговор на статијата. Нормално дека штом ја имаме одлуката во која е наведено преименувањето може и треба да се промени името на статијата. Употребувајќи медиумски написи за вакви работи лично не претпочитам и не треба да се користат. И на крај, коментирање за некого според неговата корисничка страница и употреба на големи букви при пишување се смета да некоректен однос кон личноста од која се жалиш. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 21:10, 7 февруари 2018 (CET) :::{{одговор|Ehrlich91}} {{одговор|Raso_mk}} Директен линк од сајтот на Владата не е медиумски напис, поофицијално од тоа не може да биде. Медиумски напис би било да ставам линк од Курир или Фокус. Дали сум некоректен или коректен, не знам, само споделив како јас и многу други ја перципираат македонската Википедија и зошто не ја земаат за релевантен извор на податоци, вие (администраторите) сте десетина души, ние (читателите и крајните корисници) сме многу повеќе и мислам дека кога даваме критика за субјективизам и национализам тоа го даваме добронамерно. Одговорноста да креирате квалитетни и објективни содржини која ја имате вие е огромна, и тука не треба да има простор за субјективизам и лични ставови. Не ме интересира какви содржини имаат Балканските википедии, јас се интересирам за македонската, впрочем национализмот и филуваните приказни кај нашите содржини се директна последица на балканскиот национализам и потребата за реципроцитет. Јас не мислам дека треба да бидеме исти како останатите туку подобри, но тоа е сепак само мое мислење, ваше е да си одредувате политики на работа и да одлучувате што е дозволено а што не. [[User:Macedonicus|Macedonicus]] <small>([[User talk:Macedonicus|разговор]])</small> 09:32, 8 февруари 2018 (CET) ::::Незнам само зошто ја „тупите“ толку, кога сме имале слични случаи и во минатото, ако не се лажам со новите министри... Значи, како практика ни е додека не излезе некој податок во Службен весник, може да стои старото име, доколку некој го оспорува тоа... И доста со избрзани коментари околку тоа кој бил поголем националист (што не гледам ништо страшно во тоа)--[[User:Тиверополник|Тиверополник]] <small>([[User talk:Тиверополник|разговор]])</small> 09:49, 8 февруари 2018 (CET) :Момци, се обидував да не коментирам. Не се чувствувам навреден. Ултра патриот е сепак патриот, па макар и хардкор и подобро е од тој од спротивната страна на спектарот. Ама видете, така ме нарекува некој кој себеси се нарекува Мацедоникус. Позз--[[Корисник:Raso mk|'''<font face="Segoe Script" color="#00008B" size="3px">Р</font>''']][[Разговор со корисник:Raso mk|'''<font face="Segoe Script" color="blue" size="3px">ашо</font>''']][[Image:Aero-stub img.svg]] 10:17, 8 февруари 2018 (CET) *За да стапи еден законски акт во сила треба да биде објавен со Службен весник. Основен принцип на правото во Македонија. Чекајте, нека се објави во Службен весник и ќе го смениме насловот (којс поред мене е бљак).--<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 10:27, 8 февруари 2018 (CET) == Масовно создавање на статии за години == Почитувани администратори, во текот на последните два дена забележав масовно создавање на празни статии за години од повеќе IP-адреси. Вчера блокирав една IP-адреса на 2 часа и започнав со бришење на статиите, но денес гледам дека повторно се создавани истите статии од друга IP-адреса и истата ја блокирав бесконечно. Ќе ве замолам да ги надгледувате скорешните промени и внимавате да не се појави истиот проблем повторно. Ви благодарам.--[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 08:53, 15 мај 2018 (CEST) P.S. Успеав да ги избришам сите статии уредени од три различни IP-адреси со помош на алатката за [[Специјална:Nuke|групно бришење]] и го променив блокот на 2 часа.--[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 09:03, 15 мај 2018 (CEST) == I need help reviewing a Global RFC == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Dear admins, I am preparing a [[m:User:Micru/Draft RFC|Global Request for Comments about financial support for admins ]] that might be relevant for you . Can you please review the draft and give me some feedback about how to improve it? Thank you. [[m:MassMessage|MassMessage]] sent by [[m:User:Micru|Micru]] on 20:00, 7 јуни 2018 (CEST) </div> <!-- Пораката ја испрати Корисник:Micru@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/All_Admins&oldid=18110688 --> == Прикачување на слика == Zdravo, sakam da prikacam slika na Ротаракт Клуб Битола Широк Сокак, т.е логото на организацијата но тоа никак не можам да го направам...Помош?<small>—Претходниот непотпишан коментар е додаден од [[Корисник:BitolaMakedonija|BitolaMakedonija]] ([[Разговор со корисник:BitolaMakedonija|разговор]] • [[Special:Contributions/BitolaMakedonija|придонеси]]) 23:01, 11 октомври 2018</small><!-- Шаблон:Непотпишан --> ::Здраво. Пробајте на следната [https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard врска]. Сè најдобро--<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 11:44, 12 октомври 2018 (CEST) == New Wikimedia password policy and requirements == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> {{int:please-translate}} The Wikimedia Foundation security team is implementing a new [[m:Password policy|password policy and requirements]]. [[mw:Wikimedia_Security_Team/Password_strengthening_2019|You can learn more about the project on MediaWiki.org]]. These new requirements will apply to new accounts and privileged accounts. New accounts will be required to create a password with a minimum length of 8 characters. Privileged accounts will be prompted to update their password to one that is at least 10 characters in length. These changes are planned to be in effect on December 13th. If you think your work or tools will be affected by this change, please let us know on [[mw:Talk:Wikimedia_Security_Team/Password_strengthening_2019|the talk page]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} </div> [[m:User:CKoerner (WMF)|CKoerner (WMF)]] ([[m:User talk:CKoerner (WMF)|talk]]) 22:21, 6 декември 2018 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:CKoerner (WMF)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:CKoerner_(WMF)/Sandbox&oldid=18693867 --> == објавата за Селен == почитувани, во подзаглавјето Индикаторни растителни видови кај објавата за елементот Селен има чудни реченици и називи како: Перо принцот??? итн. <small>—Претходниот непотпишан коментар е додаден од [[Special:Contributions/46.217.48.210|46.217.48.210]] ([[User talk:46.217.48.210|разговор]]) 17:00, 24 јули 2020</small><!-- Шаблон:НепотпишанIP --> == Корекција на статијата за Игор Крајчев == Почитувани ве молам за корекција на статијата за Игор Крајчев во делот каде се вели дека бил назначен за директор од редовите на СДСМ. Тоа е ноторна лага. Јас никогаш не сум бил член на СДСМ за да бидам избран од нивните редови. Ве молам најитно да се отстрани тој елемент Со почит, Игор Крајчев <small>—Претходниот непотпишан коментар е додаден од [[Special:Contributions/185.100.245.247|185.100.245.247]] ([[User talk:185.100.245.247|разговор]]) 23:43, 22 декември 2020</small><!-- Шаблон:НепотпишанIP --> == Needing attention == https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Administrators%27_noticeboard/Incidents#About_user_Jingiby <small>—Претходниот непотпишан коментар е додаден од [[Special:Contributions/77.28.169.134|77.28.169.134]] ([[User talk:77.28.169.134|разговор]]) 20:28, 12 април 2021</small><!-- Шаблон:НепотпишанIP --> == Пријава на корисници == Сакам да ги пријавам уредниците {{Vandal|Sashko1999}} и {{Vandal|Jingiby}} за вандализирање на статијата [[Бугари]]. Покрај '''вандализирањето''' мислам дека имам основна причина за сомнеж за нивен [[:en:Wikipedia:Tag_team|Team Tagging]] на истата статија. Двајцата ги бришат моите уредувања кои се потврдени од Бугарски автор и двајцата се правдаат во отопивукавањата дека тоа го прават според разговорот со мене (со цел да ва намамат вас да не го гледате разговорот) - во разговорот нити се дошло до таков консензус нити сум прифатил такво еднострано уредување на статијата. А како што гледам не еднаш туку десетици пати се и двајцата опоменати да не бришат цитирани извори. Како дополнителен проблем ве молам разгледајте ја можноста да се стави забрана за цитирање и линкување на сајтот Крораина (кој е прекуцуван сајт а не оригинални книги и токму во оваа статија, уредникот {{Vandal|Sashko1999}}, првично го девалвираше мојот извор посочувајќи дека јас самоволно сум ја уредувал статијата со зборовите „текстот е отстранет пред се затоа што оваа констатација не постои во изворот кој е наведен, таа е донесена и напишана самоволно од Forbidden History, еве ја книгата која е посочена како извор па слободно проверете. http://macedonia.kroraina.com/da/index.html“ - на што му укажав дека '''неговиот извор (крораина е манипулативно прекуцан)''' е нерелевантен - книгата која ја цитирав ја има на [https://books.google.mk/books?id=S8IJAQAAIAAJ&focus=searchwithinvolume&q=%D1%87%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%88%D0%B8 Google Books на страна 106] и го пишува токму она што е цитирано од моја страна. Ве молам за санкции бидејќи веќе наликува на уредувачка војна. Ви благодарам, [[User:Forbidden History|Forbidden History]] <small>([[User talk:Forbidden History|разговор]])</small> 07:53, 17 мај 2021 (CEST) :Здраво на сите. Предметниот уредник се обидува да ја смени стабилната од години верзија на статијата „Бугари“, но без да има согласие за целта на страницата за разговор. За таа цел, тој води уредничка војна со двајцата споменати по-горе уредници. Промените што тој се обидува да ги наметне се пристрасни и се надвор од главната тема на статијата Бугари. Обидува се да прокара тенденција да се изедначат современите Бугари со протобугарите кои се исчезнти во средниот век, обидувајќи се да намете прека врска врз основа на јазичната сличност на имињата, што не е сериозно од научна гледна точка. Исто така ги меша протословените со современата бугарска нација, кои иако се преко етногенетски поврзани, не се идентични. Додава слики кои не се директно поврзани со темата на статијата. Мислам дека тој само се обидува просто да ја вандализира и да ја претвори во форум, а не во енциклопедиска статија. Мислам исто дека има одредена сума расизам и бугарофобија во неговите редакции, што е неприфатливо. Благодарам. [[User:Jingiby|Jingiby]] <small>([[User talk:Jingiby|разговор]])</small> 08:32, 17 мај 2021 (CEST) ::Молам и овие напади кон мене на расизам и т.н. бугарофобија да се земат во предвид кон санкционирањето на овие уредници. Ви благодарам [[User:Forbidden History|Forbidden History]] <small>([[User talk:Forbidden History|разговор]])</small> 09:07, 17 мај 2021 (CEST) :::Се извинувам ако ова се сфати како личен напад, но ваква е мојата проценка за додавката кон статијата, а не за редакторот. [[User:Jingiby|Jingiby]] <small>([[User talk:Jingiby|разговор]])</small> 09:27, 17 мај 2021 (CEST) {{одговор|Forbidden History|Sashko1999|Jingiby}} Пријавата ја префрлив на оваа страница со наслов „Пријава на корисници“ затоа што отсекогаш тука сме ги разгледувале ваквите барања до администраторите.--[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 10:21, 17 мај 2021 (CEST) :Се извинувам, прв пат сум ставен во ситуација да пријавувам корисници. Ти благодарам за преместувањето. [[User:Forbidden History|Forbidden History]] <small>([[User talk:Forbidden History|разговор]])</small> 10:49, 17 мај 2021 (CEST) Здраво, сакам да кажам дека оваа пријава е апсолутно безпредметна, ние во разговор веќе го решивме прашањето за тој дел од статијата, администраторот се согласи и ги прифати моите измени, но уредувачот Forbidden History повторно го вметна истиот текст кој претходно му беше избришан. Значи ако има некаков вандализам, тој сигурно не е од мене, туку од уредувачот Forbidden History. Еве гледам дека администраторот Ehrlich91 ги има прегледано најновите измени за тој дел од статијата и ги има прифатено, што значи дека тој не ги одобрува измените на уредувачот Forbidden History. Благодарам. --[[User:Sashko1999|Sashko1999]] <small>([[User talk:Sashko1999|разговор]])</small> 15:21, 18 мај 2021 (CEST) :Немој да манипулираш. Нити сум се согласил со тебе во разговорт нити е донесен консензус. Се согласив да го употребиш терминот прабугари, се согласив да ги тргнеш веб страните кои ги користев како навод (иако се релевантни за тоа што беа цитирани). А Ehrlich91 ги прегледа твоите 15 промени а не мојата. И дадов коментар во разговорот дека ќе чекам да ги звршиш па да реагирам и поставам мои измени. Вандализирање е бришење на цитирани написи од книга. Тоа го направи два пати исто како и Jingiby. Така да Админите ќе одредат дали е беспредметна мојата пријава или не е. [[User:Forbidden History|Forbidden History]] <small>([[User talk:Forbidden History|разговор]])</small> 09:01, 19 мај 2021 (CEST) Кој е статусот со оваа пријава за вандализам? Дали е донесена одлука за постапката на овие двајца уредници? Ви благодарам[[User:Forbidden History|Forbidden History]] <small>([[User talk:Forbidden History|разговор]])</small> 12:07, 3 јуни 2021 (CEST) @[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]], Дали може некое инфо до каде е статусот на мојава пријава? Ви благодарам, [[User:Forbidden History|Forbidden History]] <small>([[User talk:Forbidden History|разговор]])</small> 18:11, 22 јуни 2021 (CEST) :Мислењата на адмнистраторите во врска со пријавата и конечната одлука ќе бидат објавени на оваа страница.--[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 18:49, 22 јуни 2021 (CEST) ::4 месеци се поминати од мојата пријава на овие двајца корисници. Дали е донесена некаква одлука за нивниот однос? Ви благодарам [[User:Forbidden History|Forbidden History]] <small>([[User talk:Forbidden History|разговор]])</small> 21:11, 12 септември 2021 (CEST) == Пријава на корисникот [[User:Протогер|Протогер]] == Сакам да го пријавам корисникот [[User:Протогер|Протогер]] за дрска навреда кон Македoнските борци за слобода, а со тоа и целиот македонски народ и историја, направено на оваа [https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%A0%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80:%D0%92%D0%B5%D0%BB%D0%BA%D0%BE_%D0%A1%D0%BA%D0%BE%D1%87%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8 | разговорна страна], каде сите нас особено македонските борци за слобода после 1944 ги нарекува ШУМКАРИ и дека тој дава дозвола да се фалсификуваат статиите за нив, но не и за комитите. Ви благодарам, [[User:Forbidden History|Forbidden History]] <small>([[User talk:Forbidden History|разговор]])</small> 19:01, 4 ноември 2021 (CET) :Сите ние, фала Богу, не потекнуваме од комунистички герилци со нејасно минато. Барем повеќе е напишано за војводите и се со проверливи извори. Тоа е тоа. Поздрав! --[[User:Протогер|Протогер]] <small>([[User talk:Протогер|разговор]])</small> 07:48, 5 ноември 2021 (CET) ::{{одговор|Протогер}} Јас сега го читам разговорот и така можеш да си разговараш со твои пријатели, а не на јавен простор. Така што, те опоменувам дека на следен ваков испад ќе бидеш блокиран. Поздрав --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 10:01, 5 ноември 2021 (CET) === Санкционирање === Здраво [[User:Ehrlich91|Ehrlich91]], покрај навредите на национална основа, уредникот [[User:Протогер|Протогер]] прекрши уште најмалку две правила на Википедија и затоа го актуелизирам повторно прашањетo за негово санкционирање и забрана да уредува на Википедија на македoнски јазик (кој патем не го ни знае доволно). Покрај навредите на национална основа и навредите кон македонската историја, го пријавувам и за вандализирање [https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0:%D0%92%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BC Википедија:Вандализам] на страницата [https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B5%D0%BB%D0%BA%D0%BE_%D0%A1%D0%BA%D0%BE%D1%87%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8 Велко Скочивирски], бидејќи повеќе пати брише цитирани извори, кои не дозволува да се вметнат и го пријавувам за прекршување на правилото за тројно враќање [https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0:%D0%9F%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%BE_%D0%BD%D0%B0_%D1%82%D1%80%D0%BE%D1%98%D0%BD%D0%BE_%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%9C%D0%B0%D1%9A%D0%B5 Википедија:Правило на тројно враќање], сето ова доведе до уредничко војување. Ве молам да ги разгледате неговите активности на страната [https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B5%D0%BB%D0%BA%D0%BE_%D0%A1%D0%BA%D0%BE%D1%87%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8 Велко Скочивирски], Ви благодарам, [[User:Forbidden History|Forbidden History]] <small>([[User talk:Forbidden History|разговор]])</small> 10:02, 7 ноември 2021 (CET) :{{одговор|Ehrlich91}}, Конечно не се согласувам. Видете го [[Разговор:Велко Скочивирски]], таму јасно сум изјавил аргументи за моето мислење и јас придонесов за подобрување на статијата, додека [[Корисник:Forbidden History]] тенденциозно го манипулира сето тоа. --[[User:Протогер|Протогер]] <small>([[User talk:Протогер|разговор]])</small> 10:25, 7 ноември 2021 (CET) ::Статијата уште не сум ја проверил и стои со таков статус, бидејќи треба да се посветам на нејзе. Најпрвин ќе ја разгледам, па потоа ќе кажам мислење. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 17:05, 7 ноември 2021 (CET) == Global ban proposal for Musée Annam == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} There is an on-going discussion about a proposal that Musée Annam be globally banned from editing all Wikimedia projects. You are invited to participate at [[:m:Requests for comment/Global ban for Musée Annam|Requests for comment/Global ban for Musée Annam]] on Meta-Wiki. {{int:Feedback-thanks-title}} [[User:NguoiDungKhongDinhDanh|NguoiDungKhongDinhDanh]] ([[User talk:NguoiDungKhongDinhDanh|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 15:22, 27 декември 2021 (CET) </div> <!-- Пораката ја испрати Корисник:1234qwer1234qwer4@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Requests_for_comment/Global_ban_for_Mus%C3%A9e_Annam/Invitations/AN&oldid=22500565 --> == Избришана објава == Почитувани, зошто е избришана објавата за Проф. д-р Јосиф Тосевски? Дали е прекршено некое правило? Можете ли да ме упатите што треба да направам за да се врати објавата. <small>—Претходниот непотпишан коментар е додаден од [[Special:Contributions/62.162.130.217|62.162.130.217]] ([[User talk:62.162.130.217|разговор]]) 11:18, 12 јануари 2022</small><!-- Шаблон:НепотпишанIP --> == Избришана објава == Почитувани, зошто е избришана објавата за Проф Д-р Јосиф Тосевски? Дали е прекршено некое правило? Може ли да ме упатите што треба да направам да се врати. Однапред благодарам. <small>—Претходниот непотпишан коментар е додаден од [[Корисник:Tosevski123|Tosevski123]] ([[Разговор со корисник:Tosevski123|разговор]] • [[Special:Contributions/Tosevski123|придонеси]]) 11:42, 12 јануари 2022</small><!-- Шаблон:Непотпишан --> == Бришење на страница == Почитувани администратори, две мои страни беа избришани, ок сваќам си ја вршите работата, межѓутоа може ли на некој начин да ми се образложи зошто мојата статија е избришана, неке било какво објаснување, а не само твојата страна е избришана <small>—Претходниот непотпишан коментар е додаден од [[Корисник:Equestian|Equestian]] ([[Разговор со корисник:Equestian|разговор]] • [[Special:Contributions/Equestian|придонеси]]) 21:43, 21 март 2022</small><!-- Шаблон:Непотпишан --> == Correcting file extensions == Hello! These are files whose file extension (.jpg) doesn't match their MIME (image/png) and they hence need to be moved: * [[:File:Beloto_cigance-kultura_thumb.jpg]] → [[:File:Beloto_cigance-kultura_thumb.png]] * [[:File:Macedonian_populations.jpg]] → [[:File:Macedonian_populations.bmp]] * [[:File:Makedoncite_vo_Makedonija.svg]] → [[:File:Makedoncite_vo_Makedonija.bmp]] * [[:File:Makedonski_tenkisti.jpg]] → [[:File:Makedonski_tenkisti.bmp]] * [[:File:Takethat.jpeg]] → [[:File:Takethat.bmp]] * [[:File:Takethatalbum.jpeg]] → [[:File:Takethatalbum.bmp]] * [[:File:Њерт.jpg]] → [[:File:Њерт.bmp]] * [[:File:Асдф3.jpg]] → [[:File:Асдф3.bmp]] * [[:File:Гргр.jpg]] → [[:File:Гргр.bmp]] * [[:File:Дсф.jpg]] → [[:File:Дсф.bmp]] * [[:File:Ттр.jpg]] → [[:File:Ттр.bmp]] Thanks. [[User:Jonteemil|Jonteemil]] <small>([[User talk:Jonteemil|разговор]])</small> 00:20, 10 јули 2022 (CEST) == Случајна грешка и мое трајно блокирање == Здраво пред неколку дена сум блокиран на неодредено време, зошто додека сум едитирал и креирал нови страници не сум ги приметил известувањата дека правам грешка па ми ги избришаа сите создадени страници и сите едитирања од мене на веќе создадени страници, а поради лоша интернет конекција пораките не ми ги отвораше системот и принудно ги игнорирав, значи без да имам лоша намера грешев, а и нов член сум така да затоа и ме зачуди ваквото строго блокирање, поднесов барање за разгледување на мојот блок веднаш, но се уште ништо се нема сменето, ќе ве молам за помош околу мојот проблем. [[User:Meglen MK|Meglen MK]] <small>([[User talk:Meglen MK|разговор]])</small> 15:16, 6 септември 2022 (CEST) == Please remove rights from [[meta:Requests for comment/Global ban for Velimir Ivanovic|globally banned]] user == *[[User:Kolega2357]] *[[User:Kolega2357-Bot]] Thanks! [[User:AlPaD|AlPaD]] <small>([[User talk:AlPaD|разговор]])</small> 11:17, 11 септември 2022 (CEST) == Марионетство == @[[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich91]], [[Корисник:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] имам силна причина да верувам дека уредникот [[Корисник:АлександарЧетник|АлександарЧетник]] е втор профил на уредникот [[Корисник:Sashko1999|Sashko1999]]. Погледнете ги активностите на двата профила и секако погледнете кај мене на [https://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A0%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80_%D1%81%D0%BE_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA:Forbidden_History&action=history Разговорна страна] како Александар ми поставил прашање, па потоа се заборавил и како Сашко го едитирал. Истото се случува и на статиите за селата кои ги уредувал и Александар а потота како Сашко. Барам да се разгледа ова прашање, бидејќи уредникот Сашко е и порано пријавуван од моја страна за вандализам. Но, ова ги поминува сите правила на Википедија и ве молам да се разгледа случајот и да се банираат сите IP адреси од кој овој уредник се поврзува. И секако да ги известите и останатите јазични википедии. Ви Благодарам. [[User:Forbidden History|Forbidden History]] <small>([[User talk:Forbidden History|разговор]])</small> 18:15, 6 октомври 2022 (CEST) :Тој профил не е мој, немам потреба од втор профил, бидејќи веќе си имам еден. Ама го познавам човекот кој го раководи тој профил и затоа му помагам во некои негови уредувања, нешто кое не се коси со ниту едно правило на Википедија. [[User:Sashko1999|Sashko1999]] <small>([[User talk:Sashko1999|разговор]])</small> 18:34, 6 октомври 2022 (CEST) ::Во што се состои твоето помагање, седна да му куцаш зборови во Разговорна страна кај друг уредник? Премногу ниско да кажеш и да се вадиш со вакво нешто. ::Инаку да и тоа се коси со правилата на Википедија се вика организирано напаѓање и работење. Така да ти благодарам што си призна уште еден прекршок. Мислам дека веќе е јасно дека покрај старите предупредувања за вандализам, за негирање на македонска историја, марионество и организирање Team не едно веќе кршиш 4 правила! [[User:Forbidden History|Forbidden History]] <small>([[User talk:Forbidden History|разговор]])</small> 18:58, 6 октомври 2022 (CEST) :::Ха-ха-ха. :::Доколку мислиш дека сме истите личности, повели да се сретенеме во живо ако си од Скопје. Сашко ми е мој добар другар и ми помага околу едитирање. :::Дали може да ми кажеш каде постои правилото на википедија за "негирање на македонска( заборави да го членуваш зборот) историја? :::Ќе те замолам следен пат да ги членуваш зборовите и да не го негираш македонскиот јазик. :::Ти благодрам. [[User:АлександарЧетник|АлександарЧетник]] <small>([[User talk:АлександарЧетник|разговор]])</small> 21:20, 6 октомври 2022 (CEST) ::::Ширењето на бугарската пропаганда врз официјална државна историја е кршење правило. Оди на бугарската википедија да уредуваш секаде каде што не се признава македонскиот јазик, не да извитоперувате со твојот втор профил Сашко. Фатен си на дело во живо! Ти толку да знаеше македонски јазик немаше да имаш потреба да се корегираш самиот себеси од другиот профил. Си има админи се е на виделина. [[User:Forbidden History|Forbidden History]] <small>([[User talk:Forbidden History|разговор]])</small> 08:22, 8 октомври 2022 (CEST) :::Кој ви дозволил да пишувате на Википедија македонски? Сашко како негатор на македонската историја, а вие како негатор на македонскиот јазик не треба да имате дозвола за пишување. :::,,Така да ти благодарам што си призна уште еден прекршок." ( Така да -> Така што ) :::Би те советувал доколку не го познаваш македонскиот јазик, да започнеш да пишуваш статии на српски. :::Ти благодарам. [[User:АлександарЧетник|АлександарЧетник]] <small>([[User talk:АлександарЧетник|разговор]])</small> 22:02, 6 октомври 2022 (CEST) :::: Значи заклучокот е дека јас не кршам ниту едно правило, ама затоа [[Корисник:Forbidden History|Forbidden History]] го крши правилото за правилно пишување на македонскиот јазик. Така што мислам дека тој треба повеќе да се позанимава со македонскиот јазик, а помалку со безпотребни пријавувања на Википедија. [[User:Sashko1999|Sashko1999]] <small>([[User talk:Sashko1999|разговор]])</small> 22:21, 6 октомври 2022 (CEST) :::::Заклучокот ќе го донесат админите. Прочита погоре од едниот профил еве и на другиот...да ти одговорам. Ако ти е толку важен макеоднскиот јазик, ќе го бранеше на бугарската википедија. Ама, не е така-туку сосема обратно е, ти овде си дојден со друга цел да манипулираш со македонската историја и да ја вртиш на бугарска воденица. Па сега и екипа си основал дечкото. Тоа е кршење правила. Вандализирање е исто така кршење правила. Марионество е исто така кршење правила... :::::Ова ли е граматички точно напишано од твојот друг профил "Кој ви дозволил да пишувате на Википедија македонски?".... Админите се овде да ги забранат ваквите уредници кои со подли и заднински намери пробуваат да едититраат и да извртуваат историски факти и кои не се придржуваат до нормите и принципите на википедија. А за граматика си има посебен админ кој ја корегира во самите статии. Не може секој да си дозволи човек како тебе, да му корегира дури и во разговорни страници на другиот профил... :) [[User:Forbidden History|Forbidden History]] <small>([[User talk:Forbidden History|разговор]])</small> 08:29, 8 октомври 2022 (CEST) :::::: Точно, заклучокот ќе го донесат админите. Јас сум овде веќе 7 години и на твоја жалост ќе ме гледаш уште долго, а ќе гледаш и се повеќе мои истомисленици. Патем, не е макеоднски, туку е македонски јазик. Мислам дека ти треба сериозно описменување на тебе. [[User:Sashko1999|Sashko1999]] <small>([[User talk:Sashko1999|разговор]])</small> 13:54, 8 октомври 2022 (CEST) :::::::Барем јас немам 4 корекции на својот текст. Сум згрешил во куцање и сега што. Да ги искорегирам, ќе ти помине главоболката? Ти можеш и 50 години да имаш профил на вики, што си сработил од него и со него е друга работа. А, си постојат и санкции и казни исто така... [[User:Forbidden History|Forbidden History]] <small>([[User talk:Forbidden History|разговор]])</small> 20:19, 8 октомври 2022 (CEST) :Јас немам докази за марионетство, но знам дека корисникот @[[Корисник:АлександарЧетник|АлександарЧетник]] веќе го опоменав за неговото однесување со внес на податоци. @[[Корисник:Sashko1999|Sashko1999]], многу е побитно кој како пишува на самите статии и со што придонесува на самата Википедија, отколку во разговор. @[[Корисник:Forbidden History|Forbidden History]] Ќе ја следиме состојбата и одлуката за нив би зависела од нивните дејствија на Википедија. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 15:58, 13 октомври 2022 (CEST) ::Јас ќе се согласам со било каква ваша одлука, бидејќи Ве почитувам како администратори. Но, би сакал да добијам одговор зошто некој би ја посетувал мојата разговорна страница, за да му корегира текст на некој друг уредник? ::Зарем не е добра санкција да му се даде забрана да уредува статии поврзани со историјата на балканските земји (бидејќи и до сега има правено прекршоци и не бил санкциониран). Благодарам [[User:Forbidden History|Forbidden History]] <small>([[User talk:Forbidden History|разговор]])</small> 19:01, 15 октомври 2022 (CEST) == Page protection for [[User talk:Bjankuloski06]] and archives == Target of an LTA ([[:en:wp:LTA/GRP]]). Apologies for writing in English. [[User:Leonidlednev|Leonidlednev]] <small>([[User talk:Leonidlednev|разговор]])</small> 20:33, 11 мај 2023 (CEST) == New special page to fight spam == {{int:please-translate}} <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Hello, We are replacing most of the functionalities of [[MediaWiki:Spam-blacklist]] with a new special page called [[Special:BlockedExternalDomains]]. In this special page, admins can simply add a domain and notes on the block (usually reasoning and/or link to a discussion) and the added domain would automatically be blocked to be linked in Wikis anymore (including its subdomains). Content of this list is stored in [[MediaWiki:BlockedExternalDomains.json]]. You can see [[:w:fa:Special:BlockedExternalDomains]] as an example. Check [[phab:T337431|the phabricator ticket]] for more information. This would make fighting spam easier and safer without needing to know regex or accidentally breaking wikis while also addressing the need to have some notes next to each domain on why it’s blocked. It would also make the list of blocked domains searchable and would make editing Wikis in general faster by optimizing matching links added against the blocked list in every edit (see [[phab:T337431#8936498]] for some measurements). If you want to migrate your entries in [[MediaWiki:Spam-blacklist]], there is a python script in [[phab:P49299]] that would produce contents of [[MediaWiki:Spam-blacklist]] and [[MediaWiki:BlockedExternalDomains.json]] for you automatically migrating off simple regex cases. Note that this new feature doesn’t support regex (for complex cases) nor URL paths matching. Also it doesn’t support bypass by spam whitelist. For those, please either keep using [[MediaWiki:Spam-blacklist]] or switch to an abuse filter if possible. And adding a link to the list might take up to five minutes to be fully in effect (due to server-side caching, this is already the case with the old system) and admins and bots automatically bypass the blocked list. Let me know if you have any questions or encounter any issues. Happy editing. [[User:Ladsgroup|Amir]] ([[User talk:Ladsgroup|talk]]) 11:41, 19 јуни 2023 (CEST) </div> <!-- Пораката ја испрати Корисник:Ladsgroup@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Ladsgroup/target_ANs&oldid=25167735 --> == Уредник Василко и неговите закани за Википедија на македонски јазик == Здраво на сите, ви пишувам за последната порака на уредникот [[Корисник:Василко|Василко]] кој ја има оставено на мојата [[Разговор со корисник:Ehrlich91#Санкционирање за навреди|страница за разговор]] дека ќе ја пријавувал Википедија на македонски јазик на Мета поради „нашето однесување“. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 20:10, 27 јуни 2023 (CEST) :Според мене неговото пријавување кон Мета се чувствува повеќе како заканување отколку вистинско пријавување, не верувам дека ќе ја пријави Македонската Википедија но иако ќе ја пријави мислам дека ќе нема санкции или некој последици кон Македонската Википедија. Овој уредник има лоша историја со бришејќи потребни информации и дела заради нивните гледишта и се чувствувам дека треба да има последици на неговиот однос. [[User:Gurther|Gurther]] <small>([[User talk:Gurther|разговор]])</small> 21:00, 27 јуни 2023 (CEST) == Податотеки за преименување == Hello and sorry for writing in English. Can any admin rename the files in [[:Категорија:Податотеки за преименување]]. Their file extensions are incorrect. [[User:Jonteemil|Jonteemil]] <small>([[User talk:Jonteemil|разговор]])</small> 16:40, 29 јули 2023 (CEST) == Смолвил (ТВ серија) == Здраво и се извинуваме за користењето на Google Translate. Ве молиме заштитете ја страницата [[Смолвил (ТВ серија)]]. Вандализам од [[w:en:WP:LTA/GRP|GRP]] долгорочен насилник. Ви благодарам - [[User:Antandrus|Antandrus]] <small>([[User talk:Antandrus|разговор]])</small> 00:48, 17 август 2023 (CEST) == Jimbo's talk page == {{ping|Bjankuloski06}}, {{ping|Carshalton}} [[User talk:Jimbo Wales]] was created by GRP a month ago. Please do something about that, and check the speedy deletion category. Apologies for writing in English. --[[User:Leonidlednev|Leonidlednev]] <small>([[User talk:Leonidlednev|разговор]])</small> 06:37, 15 септември 2023 (CEST) == Request for protection == Hi, sorry for writing you in English, I want to ask you to protect [[Разговор со корисник:Wutsje|this talk page]], since the user is not active here and the page is targeted by a long-term abuser (called GRP)! I had to suppress the last edits, being potentially libelous content (according to [[m:Special:MyLanguage/Oversight policy|oversight policy]])! I ping last active admin [[User:Bjankuloski06|Bjankuloski06]]! Thanks :) --[[User:Superpes15|Superpes15]] <small>([[User talk:Superpes15|разговор]])</small> 11:06, 1 октомври 2023 (CEST) :{{готово}} Thank you for pointing it out. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 11:11, 1 октомври 2023 (CEST) == [[Отров]] == Continuous vandalism on this page by anonim(s?). Seems a protection is required. Thanks & sorry for English. [[User:I am smiling|I am smiling]] <small>([[User talk:I am smiling|разговор]])</small> 15:37, 21 ноември 2023 (CET) :{{done}} by [[Корисник:Bjankuloski06]], thanks! [[User:I am smiling|I am smiling]] <small>([[User talk:I am smiling|разговор]])</small> 13:43, 27 ноември 2023 (CET) == Март == Please semiprotect [[Март]] against more vandalism by [[:en:WP:LTA/GRP|this WMF banned user]]. Thanks, [[User:Wutsje|Wutsje]] <small>([[User talk:Wutsje|разговор]])</small> 21:16, 28 ноември 2023 (CET) :{{done}} Thanks for noting it.--[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 22:42, 28 ноември 2023 (CET) == Not consistent content with insulting and incorrect statements == Dear Wikipedia representatives, Some time ago I came up to a page that was previously known to me: [[Коце Ципушев|https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%BE%D1%86%D0%B5_%D0%A6%D0%B8%D0%BF%D1%83%D1%88%D0%B5%D0%B2]] and I was unpleasantly surprised, even astonished by the content change. Namely, the page is dedicated to a Macedonian and Bulgarian revolutionary, known as Kosta Tsipushev, from the 19th and 20th century. The Macedonian version of the page, that I have shared above, contains insulting and inaccurate information. It is not consistent with the Bulgarian and the English version given here: https://en.wikipedia.org/wiki/Kosta_Tsipushev https://bg.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%BE%D1%86%D0%B5_%D0%A6%D0%B8%D0%BF%D1%83%D1%88%D0%B5%D0%B2 The Macedonian version seems to be heavily politically and ideologically biased and contains statements like: "bulgarian fascist servant", "traitor of the Macedonian resistance", "Bulgarian spy". Those are heavy accusations and are not supported by any means of any valid objective source giving such an evidence. Even the source the admins of the page use (Angel Dinev -[https://www.scribd.com/document/209275040/%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B8%D1%82%D0%B5-%D1%83%D0%B1%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0-%D0%B2%D0%BE-%D0%91%D1%83%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%98%D0%B0-%D0%90%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB-%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D0%B2-1951-%D1%80%D0%B5%D0%BE%D0%B1%D1%98%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BE-1983 „Политичките убиства во Бугарија“] ) to justify their writing does not mention any espionage activity. I tried to correct it and debate with the content editors but they then constrained the access to the page so that it could not be edited. I would kindly ask you to somehow react to those violations and to free the page for further editing. Best Regards, Konstantin Dzhekov [[User:Kdzekov|Kdzekov]] <small>([[User talk:Kdzekov|разговор]])</small> 23:53, 26 декември 2023 (CET) :Покрај тоа што овој уредник прекрши неколку википедија правила, тој продолжи со лични навреди кон уредници, кон македонскиот народ па и со закани кон хакнување на страната. Да почнам со ред. :'''1.''' Најпрво го прекрши вики правилото за [[Википедија:Вандализам|вандализам]], по што беше опоменат од @[[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich91]] но си продолжи со истиот наратив. :'''2.''' па потоа со правни закани, [[Википедија:Без правни закани|кршејќи го и ова правило]] - цитат на неговите закани ('''[[Разговор:Коце Ципушев#Реакција по повод лаги и навреди врз ликот и делото на Коце Ципушев|"Се обраќам кон вас што сте ја ставиле последната содржина на странава. Доколку не ја тргнете содржината ќе покренам тужба."]]''') :'''3.''' тој продолжи во негов стил но сега прекршувајќи и друго правило со напад кон [[Википедија:Без лични напади|уредниците кои уредувале на статијата]] - цитат ('''"Можете ли тоа да си го претставите, малоумници едни?!")''' :'''4.''' па потоа со закани и исмевање на македонскиот народ и официјалната историографска фела и наука (го цитирам: '''"Можете ли тоа да си го претставите, малоумници едни?! Се декларирал како Бугарин, и тоа му го зимате за грев. Па сите се декларирале како Бугари во тоа време, сите што сте ги спомнале погоре. Писмени ли сте, сте прочитале ли нешто повеќе од фалсификувана историја?")''' :'''5.''' за да од вчера уште еднаш се закани доколку овде не бил решен спорот во негова-бугарска полза тој ќе превземал акција страната да биде хакната) - тоа може да се прочита [[Разговор:Коце Ципушев#Околу вашите книги и автори|овде]]. Цитат ('''"Најотворено ви кажувам дека доколку не го промените начинот на којшто сте го пишале текстот и доколку не се промени текстот воопшто, страната ќе биде симната (hack-ната)."''') :'''6.''' Покрај се ова тој крши уште едно правило, а тоа дека тој бил негов близок роднина, пто веднаш станува јасно зопто е овде дојден и со каква цел - цитат '''"Коце Ципушев не е бугароман, туку македонски бугарин. Тоа никој не го крие, и си го знаеме многу добро ние што сме упатени или блиски."''' :Молам уредников да биде санкциониран и да му се забрани уредување на македонската википедија. Ви благодарам [[User:Forbidden History|Forbidden History]] <small>([[User talk:Forbidden History|разговор]])</small> 16:58, 27 декември 2023 (CET) ::Само што бев предмет на нова навреда од уредникот - цитат: ::'''"Токмак еден! Бизону! Зарем “Спомени“ на Христо Татарчев и “Автобиографија“ на Григор Прличев се бугарскли фејк глупости ?! Ти си срам и изрод на македонскоиот народ, ти и таквите како тебе прават раздор и ги кочат работите да мрднат, пред се политички, па после и во другите сфери."''' ::И само да додадам, покрај 5те книги кои ги цитирам за изродот, предавникот и крвникот на македонците Коце Ципушев, имам уште да додадам книги и автори. Секако да нагласам дека во дел од документите кога е создавана оваа држава Македонија, по која плука уредников, токму Коце Ципушев е посочен како фашистички соработник и предавник. Во такви државотворни документи да си влезен со име и презиме како предавник, е доволен показател зошто токму неговото име е издвоено во таа топ листа на предавници. [[User:Forbidden History|Forbidden History]] <small>([[User talk:Forbidden History|разговор]])</small> 20:34, 27 декември 2023 (CET) :@[[Корисник:Kdzekov|Kdzekov]] Јазичните изданија на Википедија не се исти, ниту ќе бидат исти, бидејќи се разликуваат изворите кои ги користат и особено историографијата на јазикот кој го користи таа Википедија. Уредникот @[[Корисник:Forbidden History|Forbidden History]] ти објасни со извори зашто е тоа така напишано. Бидејќи целта на ова ти е само оваа статија, при што користиш навреди и некакви закани, ова нека ти биде последна опомена, пред да бидеш санкциониран. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 10:50, 30 декември 2023 (CET) == Request == Sorry for english, please protect [[Ерусалим]]: persistent vandalism by WMF-banned user. I ping last active sysop {{ping|Bjankuloski06}}. Thanks, --[[User:Mtarch11|Mtarch11]] <small>([[User talk:Mtarch11|разговор]])</small> 04:38, 2 април 2024 (CEST) == LTA spam on my userpage == Hello, dear colleagues! I would like to ask if you could delete [[User talk:Aca|my userpage]] on this project. It is targeted for a while by a long-term abuser Velimir Ivanovic ([[:m:Requests for comment/Global ban for Velimir Ivanovic|banned globally]]). I would also suggest preventive protection of the page for 1 year, if possible. Thank you in advance and greetings from the Serbo-Croatian project! – [[User:Aca|Aca]] <small>([[User talk:Aca|разговор]])</small> 21:22, 16 август 2024 (CEST) == отстранете ја забраната за уредување на Marvel Comics == .....треба да се направи update на филмовите,лично јас ги направив табелите со целата филмографија на Marvel,не знам кој стави забрана но ве замолувам да се отстрани забраната. [[User:NadyBarbieGirl|NadyBarbieGirl]] <small>([[User talk:NadyBarbieGirl|разговор]])</small> 02:56, 19 октомври 2024 (CEST) :@[[Корисник:NadyBarbieGirl|NadyBarbieGirl]] {{Done}} --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 14:44, 19 октомври 2024 (CEST) ==Неточно цитирање на зборовите на Ѓорче Петров== Во страницата [[Статица]] се споменуваат зборови на Ѓорче Петров за селото Статица и пишува: "За потеклото на жителите на тоа село, запишал дека се од арнаутско (албанско) потекло, но под влијание од околните села ја загубиле народноста и јазикот и сега се сметаат за Македонци". Бидејќи Ѓорче Петров запишал дека жителите на Статица се сметаат за Бугари, го поправив, но бев [https://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%86%D0%B0&diff=prev&oldid=5318652 одбиен] от уредник. Не сакам да започнувам уредувачка војна, а со оглед на други слични дискусии, сакам да прашам дали има проблем зборовите на Ѓорче Петров да не се фалсификувани, туку да останат напишани како што се во соодветниот извор.--[[User:Simin|Simin]] <small>([[User talk:Simin|разговор]])</small> 14:23, 19 јануари 2025 (CET) :@[[Корисник:Simin|Simin]] За оваа конкретна статија, употребената реченица е од книгата на Ѓорче Петров која беше реобјавена во 2015 година напишан на современ македонски јазик, така што тој што ја пишувал статијата го користел тој извор. За останатите теми ќе си биде отворена расправа на Селска чешма во оваа недела. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 11:21, 20 јануари 2025 (CET) ::Сакате да кажете дека во изданието на Марио Шаревски не пишува Бугари, туку Македонци?--[[User:Simin|Simin]] <small>([[User talk:Simin|разговор]])</small> 20:45, 20 јануари 2025 (CET) :::@[[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich91]] @[[Корисник:Simin|Simin]] Како прво на книгата не пишува никаде дека е на Ѓорче Петров, туку истата нема автор. Дека наводно бил автор Ѓорче Петров. си го измисли бугарската пропаганда. Човекот напишал книга ама дали е таа во оригинал или некој фалсификувал...не може да се каже. Така да книги со сомнително потекло не би ни требало да се цитираат. [[User:Forbidden History|Forbidden History]] <small>([[User talk:Forbidden History|разговор]])</small> 16:01, 26 јануари 2025 (CET) ::::@[[Корисник:Forbidden History|Forbidden History]], како прво во историографијата, вклучително и од соработникот на МАНУ Марио Шаревски, е прифатено дека автор на книгата е Ѓорче Петров. Вашето мислење е интересно, но не се јасни вашите квалификации да го правите оригинално истражување. Како второ, книгата и онака е цитирана на Википедија и без разлика кој и е автор, не треба да се фалсификува.--[[User:Simin|Simin]] <small>([[User talk:Simin|разговор]])</small> 19:41, 2 февруари 2025 (CET) :::::Па, тоа ти зборувам, дека веројатно е веќе фалсификувана од тие твоите. Администраторите овде можеби не се запознаени со тоа, па ако мислиш дека ќе поминеш со "бугарски финти" и кај мене, малку се лажеш. Како сакаш врти ги работите на книгата на која се повикувате нема автор. А ако се повикуваш на книгата на Марио Шаревски во неа пишува Македонци...така, да...сам се вплеткуваш во нешто од кое не можеш да излезеш. И Кнчов пишува дека Мкедонците сами и сите околу нив се декларирале како Македонци, па сепак вие пишувате секаде дека се Бугари...или за овој автор ова нема да важи? [[User:Forbidden History|Forbidden History]] <small>([[User talk:Forbidden History|разговор]])</small> 17:46, 5 февруари 2025 (CET) ::::::@[[Корисник:Forbidden History|Forbidden History]], зборовите на уредникот Forbidden History имаат значење само ако се поддржани од сигурни извори, според правилата на Википедија. Ако во историографијата, вклучително и во македонистичката, е прифатено дека автор на оваа книга е Ѓорче Петров, зошто уредникот Forbidden History смета дека може да се обидува да го негира ова, да прави свое истражување, кое не е за Википедија? Како сакаш врти ги работите, станува збор за правила. :::::: Како одговори на: "...книгата и онака е цитирана на Википедија и без разлика кој и е автор, не треба да се фалсификува"? Со тоа што Шаревски исто фалсификувал "македонци". Или со бесмислениот аргумент за К’нчов? Прво К’нчов не е Петров. Второ, К’нчов има предвид многу поавтентично разбирање на Македонците - регионалното. Тој пишува дека Бугарите и Власите се нарекуваат Македонци. Многумина од нас сме Македонци, но не сме македонисти. Секако, поважно е што К’нчов не е Петров.--[[User:Simin|Simin]] <small>([[User talk:Simin|разговор]])</small> 21:47, 10 февруари 2025 (CET) == Report concerning 92.55.124.46 == {{User|92.55.124.46}} Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[User:TenWhile6|TenWhile6]] <small>([[User talk:TenWhile6|разговор]])</small> 11:46, 11 февруари 2025 (CET) == Report concerning Kolega2357 == {{User|Kolega2357}} Please remove autopatrolled from WMF-banned user. <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[User:Hide on Rosé|Hide on Rosé]] <small>([[User talk:Hide on Rosé|разговор]])</small> 10:33, 13 јуни 2025 (CEST) :@[[Корисник:MacedonianBoy|MacedonianBoy]] @[[Корисник:Bjankuloski06|Bjankuloski06]] Мислам дека вие двајца како бирократи можете да го отстраните овој статус од овој корисник. Јас го отстранив само уредник. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 21:55, 14 јуни 2025 (CEST) == Report concerning Sissi198613 == {{User|Sissi198613}} Sockpuppet of [[Special:Contribs/Sofi198|Sofi198]]. Please also delete [[Маријан Ричеро]] as spam. <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[User:NguoiDungKhongDinhDanh|NguoiDungKhongDinhDanh]] <small>([[User talk:NguoiDungKhongDinhDanh|разговор]])</small> 02:03, 10 септември 2025 (CEST) == Report concerning ~2025-31137-23 == {{User|~2025-31137-23}} Vandalism. Long-term abuse <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[User:نوفاك اتشمان|نوفاك اتشمان]] <small>([[User talk:نوفاك اتشمان|разговор]])</small> 06:54, 9 ноември 2025 (CET) :{{Done}} --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 09:20, 9 ноември 2025 (CET) == Report concerning ~2025-32218-19 == {{User|~2025-32218-19}} Vandalism. Long-term abuse <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[User:نوفاك اتشمان|نوفاك اتشمان]] <small>([[User talk:نوفاك اتشمان|разговор]])</small> 06:55, 9 ноември 2025 (CET) :{{Done}} --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 09:20, 9 ноември 2025 (CET) == Report concerning Skarn6741 == {{User|Skarn6741}} Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[User:NDG|NDG]] <small>([[User talk:NDG|разговор]])</small> 09:58, 9 март 2026 (CET) == Unused interface messages == Please delete the following interface messages, as they are no longer used: * [[MediaWiki:Wlhideshowbots]] * [[MediaWiki:Wlhideshowown]] See [[:m:Steward requests/Miscellaneous#Deleting unused messages from multiple wikis|this SRM request]] and [[:phab:T234776]]. [[User:NguoiDungKhongDinhDanh|NguoiDungKhongDinhDanh]] <small>([[User talk:NguoiDungKhongDinhDanh|разговор]])</small> 01:54, 25 март 2026 (CET) : Done by [[user:Ehrlich91|Ehrlich91]]. Thank you! [[User:Neriah|Neriah]] <small>([[User talk:Neriah|разговор]])</small> 21:57, 25 март 2026 (CET) == Однесување на корисникот [[корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] == Станува збор за несоодветно и неконструктивно однесување од страна на корисникот [[корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]]. Откако почнав поактивно да придонесувам со пишување на статии за време на актуелниот натпревар, корисникот почна разговор со мене врз основа на кој што отпвро мислев е шега. Потоа започна со неосновани провокации, ниски навреди на лична основа и омаловажување на мојот придонес кон заедницата. Целосниот разговор може да го разгледате [[Разговор со корисник:Rfstefan|тука]]. Покрај моите обиди да укажам дека сме тука за да си помогнеме и да соработуваме, корисникот продолжува со иронични коментари и создавање на непријателска атмосфера, што директно ги прекршува правилата за однесување меѓу уредниците. Молам за реакција од администраторите и мислење. [[User:Rfstefan|Rfstefan]] <small>([[User talk:Rfstefan|разговор]])</small> 15:53, 8 јуни 2026 (CEST) == Report concerning НИМЧА ЛОПОВ 0658733454 == {{User|НИМЧА ЛОПОВ 0658733454}} Vandalism. Long-term abuse <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[User:NDG|NDG]] <small>([[User talk:NDG|разговор]])</small> 23:33, 14 јуни 2026 (CEST) pmbslje9xj7sfq78crd5uurbqi3l8h3 0 68870 5577283 5218135 2026-06-15T10:00:20Z Bjankuloski06 332 5577283 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за филозоф | region = Западна филозофија | era = [[Филозофија на XVIII век]] | color = #B0C4DE | name = Емануел Сведенборг | image = Swedenborg - Miscellanea de rebus naturalibus, 1911 - 3923216.tif | caption = ''Miscellanea de rebus naturalibus'', 1911 | birth = [[8 февруари]] [[1688]] ([[Стокхолм]], [[Шведска]]) | death = [[29 март]] [[1772]] ([[Лондон]], [[Англија]]) Age: 84 | school_tradition =[[Теозофија]], [[мистицизам]]<br />инспиратор на [[сведенборгијанство]]то| influences = [[Платон]], [[Аристотел]], [[Плотин]], [[Рене Декарт]], [[Лајбниц]] | influenced = [[Имануел Кант]], [[Вилијам Блејк]], [[Аугуст Стриндберг]], [[Шарл Бодлер]], [[Борхес]], [[Карл Јунг]], [[Ралф Валдо Емерсон]], [[Џорџ Инес]] }} '''Емануел Сведенборг''' ([[швед.]] ''Emanuel Swedenborg''), (роден како '''Емануел Сведберг'''; [[8 февруари]] [[1688]]<ref>29 јануари според [[Јулијански календар|јулијанскиот календар]]. Според [[Грегоријански календар|грегоријанскиот календар]], тоа е 8 февруари</ref>–[[29 март]] [[1772]]) — [[Шведска|шведски]] [[наука|научник]], [[филозоф]], [[мистицизам|мистик]]<ref>Наречен е мистик во многу извори, вклучувајќи ја и семрежната верзија на [[Енциклопедија Британика]], ''[http://search.eb.com/eb/article-9070618 Swedenborg, Emanuel]'', како и во „Енциклопедија на религиите“, издание од 1987''.</ref> и [[теологија|теолог]]. Тој е инспиратор на [[сведенборгијанство]], кое се смета за ерес од останатите цркви. Сведенборг имал плодна кариера како пронаоѓач и научник. На педесет и шестгодишна возраст, ја започнал својата духовна фаза, во која имал чудни [[сон]]ишта и [[визија|визии]]. Ова кулминирало со духовно будење, а самиот изјавил дека е одреден од [[Бог]]а да ја напише небесната доктрина за реформа на [[христијанство]]то. Тврдел дека Господ му ги отворил очите, и дека од тогаш слободно можел да оди во [[рај]]от и [[пекол]]от, и да разговара со [[ангел]]и, [[демон]]и, и други [[дух]]ови. Во последните 28 години од својот живот, напишал и објавил 18 теолошки трудови, од кои најпознато е делото „Рај и пекол“ (1758),<ref>Bergquist, Preface (p. 15-16)</ref> како и неколку непубликувани теолошки трудови. Сведенборг го отфрлил општото објаснување за [[Свето Тројство|тројството]] како за три личности, за кое рекол дека не е учење што потекнува во раното христијанство. Наместо тоа, во своите теолошки записи објаснил дека [[Свето Тројство|Светото тројство]] е една личност, во еден Бог, Господ [[Исус Христос]]. Тој исто така ја отфрлил доктрината за спасение само преку [[верба]]та, сметајќи дека за спасение се потребни и вера и [[милосрдност]]а, а не едното без другото. Целта на вербата, според Сведенборг, е да го води човекот низ животот преку вистините, во кои спаѓа милосрдноста. Сведенборг избвршил влијание врз повеќемина писатели, меѓу кои: [[Вилијам Блејк]], [[Елизабет Барет Браунинг]], [[Аугуст Стриндберг]], [[Ралф Валдо Емерсон]], [[Шарл Бодлер]], [[Оноре де Балзак|Балзак]], [[Вилијам Батлер Јејтс]] и [[Карл Јунг]]. Но, еден од најистакнатите шведски автори, [[Јохан Хенрик Келгрен]] го нарекувал Сведенборг „будала“.<ref name=Kellgren>[[Јохан Хенрик Келгрен]] и неговата често цитирана сатирична поема, насловена како ''Man äger ej snille för det man är galen'' („''Не си генијален само затоа што си луд''“) во 1787 г. Вид.: Jonsson, Inge, ''Swedenborg och Linné'', in Delblanc & Lönnroth (1999).</ref> Во Шведска, во 1768 година се одржало судење за [[ерес]] против записите на Сведенборг, и против двајца кои ги промовирале неговите идеи. Со кралски декрет во 1770 година е прогласено дека делата на Сведенборг се „чиста заблуда“ и дека не треба да се учат, иако неговиот систем на теолошките мисли не е прегледан.<ref>Jonsson, Inge, ''Swedenborg och Linné'', in Delblanc & Lönnroth (1999), pp.453-463</ref> == Наводи == {{наводи}} {{филозоф-никулец}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Сведенборг, Емануел}} [[Категорија:Починати на 29 март]] [[Категорија:Шведски теолози]] [[Категорија:Шведски филозофи]] [[Категорија:Филозофи од 18 век]] [[Категорија:Христијански мистици]] [[Категорија:Западни мистици]] [[Категорија:Спиритуални писатели]] [[Категорија:Родени во 1688 година]] [[Категорија:Починати во 1772 година]] [[Категорија:Членови на Кралската шведска академија на науките]] [[Категорија:Луѓе од Стокхолм]] [[Категорија:Лутеранци]] [[Категорија:Апсолвенти на Упсалскиот универзитет]] [[Категорија:Просветителски филозофи]] gzqipkrujt61y87fyns8pz7qjl564p9 5577284 5577283 2026-06-15T10:00:37Z Bjankuloski06 332 5577284 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за филозоф | region = Западна филозофија | era = [[Филозофија на XVIII век]] | color = #B0C4DE | name = Емануел Сведенборг | image = Swedenborg - Miscellanea de rebus naturalibus, 1911 - 3923216.tif | caption = ''Miscellanea de rebus naturalibus'', 1911 | birth = [[8 февруари]] [[1688]] ([[Стокхолм]], [[Шведска]]) | death = [[29 март]] [[1772]] ([[Лондон]], [[Англија]]) Age: 84 | school_tradition =[[Теозофија]], [[мистицизам]]<br />инспиратор на [[сведенборгијанство]]то| influences = [[Платон]], [[Аристотел]], [[Плотин]], [[Рене Декарт]], [[Лајбниц]] | influenced = [[Имануел Кант]], [[Вилијам Блејк]], [[Аугуст Стриндберг]], [[Шарл Бодлер]], [[Борхес]], [[Карл Јунг]], [[Ралф Валдо Емерсон]], [[Џорџ Инес]] }} '''Емануел Сведенборг''' ([[швед.]] ''Emanuel Swedenborg''), (роден како '''Емануел Сведберг'''; [[8 февруари]] [[1688]]<ref>29 јануари според [[Јулијански календар|јулијанскиот календар]]. Според [[Грегоријански календар|грегоријанскиот календар]], тоа е 8 февруари</ref>–[[29 март]] [[1772]]) — [[Шведска|шведски]] [[наука|научник]], [[филозоф]], [[мистицизам|мистик]]<ref>Наречен е мистик во многу извори, вклучувајќи ја и семрежната верзија на [[Енциклопедија Британика]], ''[http://search.eb.com/eb/article-9070618 Swedenborg, Emanuel]'', како и во „Енциклопедија на религиите“, издание од 1987''.</ref> и [[теологија|теолог]]. Тој е инспиратор на [[сведенборгијанство]], кое се смета за ерес од останатите цркви. Сведенборг имал плодна кариера како пронаоѓач и научник. На педесет и шестгодишна возраст, ја започнал својата духовна фаза, во која имал чудни [[сон]]ишта и [[визија|визии]]. Ова кулминирало со духовно будење, а самиот изјавил дека е одреден од [[Бог]]а да ја напише небесната доктрина за реформа на [[христијанство]]то. Тврдел дека Господ му ги отворил очите, и дека од тогаш слободно можел да оди во [[рај]]от и [[пекол]]от, и да разговара со [[ангел]]и, [[демон]]и, и други [[дух]]ови. Во последните 28 години од својот живот, напишал и објавил 18 теолошки трудови, од кои најпознато е делото „Рај и пекол“ (1758),<ref>Bergquist, Preface (p. 15-16)</ref> како и неколку необјавени теолошки трудови. Сведенборг го отфрлил општото објаснување за [[Свето Тројство|тројството]] како за три личности, за кое рекол дека не е учење што потекнува во раното христијанство. Наместо тоа, во своите теолошки записи објаснил дека [[Свето Тројство|Светото тројство]] е една личност, во еден Бог, Господ [[Исус Христос]]. Тој исто така ја отфрлил доктрината за спасение само преку [[верба]]та, сметајќи дека за спасение се потребни и вера и [[милосрдност]]а, а не едното без другото. Целта на вербата, според Сведенборг, е да го води човекот низ животот преку вистините, во кои спаѓа милосрдноста. Сведенборг избвршил влијание врз повеќемина писатели, меѓу кои: [[Вилијам Блејк]], [[Елизабет Барет Браунинг]], [[Аугуст Стриндберг]], [[Ралф Валдо Емерсон]], [[Шарл Бодлер]], [[Оноре де Балзак|Балзак]], [[Вилијам Батлер Јејтс]] и [[Карл Јунг]]. Но, еден од најистакнатите шведски автори, [[Јохан Хенрик Келгрен]] го нарекувал Сведенборг „будала“.<ref name=Kellgren>[[Јохан Хенрик Келгрен]] и неговата често цитирана сатирична поема, насловена како ''Man äger ej snille för det man är galen'' („''Не си генијален само затоа што си луд''“) во 1787 г. Вид.: Jonsson, Inge, ''Swedenborg och Linné'', in Delblanc & Lönnroth (1999).</ref> Во Шведска, во 1768 година се одржало судење за [[ерес]] против записите на Сведенборг, и против двајца кои ги промовирале неговите идеи. Со кралски декрет во 1770 година е прогласено дека делата на Сведенборг се „чиста заблуда“ и дека не треба да се учат, иако неговиот систем на теолошките мисли не е прегледан.<ref>Jonsson, Inge, ''Swedenborg och Linné'', in Delblanc & Lönnroth (1999), pp.453-463</ref> == Наводи == {{наводи}} {{филозоф-никулец}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Сведенборг, Емануел}} [[Категорија:Починати на 29 март]] [[Категорија:Шведски теолози]] [[Категорија:Шведски филозофи]] [[Категорија:Филозофи од 18 век]] [[Категорија:Христијански мистици]] [[Категорија:Западни мистици]] [[Категорија:Спиритуални писатели]] [[Категорија:Родени во 1688 година]] [[Категорија:Починати во 1772 година]] [[Категорија:Членови на Кралската шведска академија на науките]] [[Категорија:Луѓе од Стокхолм]] [[Категорија:Лутеранци]] [[Категорија:Апсолвенти на Упсалскиот универзитет]] [[Категорија:Просветителски филозофи]] h6h3zgc8xc6e1ny5heozyfduueihvmr 0 77594 5577114 5492516 2026-06-14T21:25:50Z MIHAIL 68555 5577114 wikitext text/x-wiki {{future}} {{Инфокутија Верски објект |building_name=Катедрала „Народен спас“ |image= National Cathedral of Romania (2025 November).jpg |caption= |location=[[Букурешт]], [[Романија]] |geo= {{coord|44|25|34|N|26|4|56|E|display=title}} |religious_affiliation= [[христијанство]] |district= |consecration_year= |status= |leadership= |website= |architect= |architecture_type=[[црква]] |architecture_style= |facade_direction= |year_completed= |construction_cost= |capacity= |length= |width= |width_nave= |height_max= |dome_quantity= |dome_height_outer= |dome_height_inner= |dome_dia_outer= |dome_dia_inner= |minaret_quantity= |minaret_height= |spire_quantity= |spire_height= |materials= }} '''Народен спас''' ([[романски јазик|романски]]: ''Catedrala Mântuirii Neamului Românesc'') е катедрала која треба да биде изградена во [[Букурешт]], [[Романија]]<ref>{{Cite web|url=https://basilica.ro/precizare-privind-utilizarea-denumirii-de-catedrala-nationala-ca-sinonim-pentru-catedrala-mantuirii-neamului/|title=Oficiul de Stat pentru Invenții și Mărci (OSIM): Catedrala Națională sau Catedrala Mântuirii Neamului – M04409 emisă în data de 03 noiembrie 2016|last=Sorin|first=Ionițe|date=12 April 2019|work=Romanian Patriarhate (Basilica.ro)|language=ro}}</ref>. Нејзин [[архитектура|архитект]] ќе биде [[Јоан Аугустин]]. Идеја за изградба на оваа црква произлегла уште за време по [[прва светска војна|првата светска војна]], кога биле направени и првите скици и проекти на црквата. Но за време на [[комунизам|комунизмот]], немало начин овој објект да биде изграден. По [[1989]] година повторно произлегла идејата за изградба на оваа [[црква]]. Но проектот бил одбиен од поголемата маса во [[Романија]] вклучувајќи ги и црковните лица кои тврделе дека оваа инвестиција би чинела многу скапо, и дека било потребно да се обрне повеќе внимание за реконструкција на останатите цркви кои за време на комунизмот биле напуштени. Конечно во [[2006]] година било земено решение за изградба на оваа [[катедрала]]. Нејзината конструкција ќе чини над 8 милиони €. == Наводи == {{наводи}} {{Ризница-врска|People's Salvation Cathedral, Bucharest}} {{црква-никулец}} {{DEFAULTSORT:Народен спас}} [[Категорија:Православни цркви во Романија]] [[Категорија:Цркви во Букурешт]] lwgcpcba784a91b9h5yjbbyf70ukvob 0 108868 5577040 5545924 2026-06-14T16:46:08Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577040 wikitext text/x-wiki {{Year nav topic|1759|уметноста}} '''[[1759]] година во [[уметност]]а''' содржи некои значајни настани. == Настани == * [[25 август]] – Се отвора [[Париски салон|Парискиот салн од 1759 година]] во [[Лувр]] во [[Париз]]<ref>Baetjer, Katharine. ''French Paintings in The Metropolitan Museum of Art from the Early Eighteenth Century through the Revolution''. Metropolitan Museum of Art, 2019. p.29</ref> *[[Томас Гејнсборо]] и неговото семејство се преселуваат во [[Бат, Англија]]. == Дела == [[Податотека:Thomas_Gainsborough_by_Thomas_Gainsborough.jpg|десно|мини|364x364пкс|[[Томас Гејнсборо]], ''[[Автопортрет (Гејнсборо)|Автопортрет]]'' 1759]] * [[Џамбетино Чињароли]] – ''Смртта на Като'' * [[Томас Гејнсборо]] ** ''[[Автопортрет (Гејнсборо)|Автопортрет]]'' ** ''Томас Воластон'' * [[Џошуа Рејнолдс]] - ''[https://artuk.org/discover/artworks/kitty-fisher-as-cleopatra-dissolving-the-pearl-191817 Кити Фишер како Клеопатра што го раствора бисерот] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210227054849/https://artuk.org/discover/artworks/kitty-fisher-as-cleopatra-dissolving-the-pearl-191817 |date=2021-02-27 }}'' * [[Семјуел Скот (сликар)|Семјуел Скот]] - ''[[Поглед на вилата на Александар Поуп, Твикенам]]'' * [[Џон Шеклтон]] – ''Џорџ II'' ([[Британски музеј]], Лондон) == Родени == * [[21 јануари]] – [[Франсоа Бајерже]], [[Канада|канадски]] уметник на дрводелство, [[Копаничарство|резба]] и архитектура (починал во [[1830 во уметноста|1830 година]]) * [[10 февруари]] - [[Карло Ласинио]], италијански гравер (починал [[1838 во уметноста|во 1838 година]]) * [[1 март]] – [[Кристијан Гулагер]], дански уметник специјализиран за портрети и [[театарска сценографија]] (починал во [[1826 во уметноста|1826 година]]) * [[10 јули]] - [[Пјер-Жозеф Редуте]], [[Белгија|белгиски]] сликар на цвеќиња (починал [[1840 во уметноста|во 1840 година]]) * [[27 јули]] – [[Пјер Шарл Бакоа]], [[Французи|француски]] сликар и [[Гравирање|гравер,]] особено на познати историски ликови (починал во [[1829 во уметноста|1829 година]]) * [[15 август]] – [[Жан-Батист Жак Огистен]], француски минијатурен сликар (починал во [[1832 во уметноста|1832]]) * [[16 август]] – [[Карл Фредерик фон Бреда]], [[Швеѓани|шведски]] сликар на шведскиот двор (починал во [[1818 во уметноста|1818 година]]) * [[16 декември]] – [[Шарл Гијом Александар Буржоа]], француски [[физичар]] и сликар (починал во [[1832 во уметноста|1832 година]]) * [[29 декември]] – [[Џулиус Кезар Ибетсон]], сликар на предели (починал [[1817 во уметноста|во 1817]]) * ''датум непознат'' ** [[Жан-Батист Одебер]], француски природонаучник (починал во [[1800 во уметноста|1800 година]]) ** Анри Огист, париски златар и сребрар (починал во [[1816 во уметноста|1816 година]]) ** [[Луј-Андре-Габриел Буше]], француски историски сликар (починал во [[1842 во уметноста|1842 година]]) ** [[Адам Бак]], ирски неокласичен портретист и минијатурен сликар (починал во [[1833 во уметноста|1833 година]]) ** [[Антоан Мишел Филол]], француски гравер (починал во [[1812 во уметноста|1812 година]]) ** [[Џон Фредерик Милер]], [[Англичани|англиски]] илустратор (починал во [[1796 во уметноста|1796 година]]) ** [[Рафаел Ксимено и Планес]], [[Шпанија|шпански]] сликар (починал во [[1825 во уметноста|1825 година]]) == Починати == * [[15 јануари]] - [[Бернардо Жерман де Љоренте]], шпански сликар од доцнобарокниот период (роден во [[1685 во уметноста|1685 година]]) * [[27 март]] – [[Август Јохан Резел фон Розенхоф]], сликар минијатурист и натуралист (роден во [[1705 во уметноста|1705 година]]) * [[4 април]] – [[Кристофер Фолтмар]], дански сликар на минијатури и органист (роден во [[1718 во уметноста|1718 година]]) * [[20 април]] – [[Џонг Сеон]], [[Кореја|корејски]] [[Пределно сликарство|пределен сликар]] (роден во [[1676 во уметноста|1676 година]]) * [[12 мај]] – [[Ламбер-Сижисбер Адам]], француски скулптор (роден во [[1700 во уметноста|1700 година]]) * [[20 јуни]] – [[Маргарета Капсија]], [[финска]] сликарка (родена во [[1682 во уметноста|1682 година]]) * [[25 јули]] - [[Теодор Верхеген]], скулптор од Јужна Холандија (роден во [[1701 во уметноста|1701 година]]) * [[27 септември]] - [[Гаетано Фанти]], италијански фрескописец (роден во [[1687 во уметноста|1687 година]]) * ''датум непознат'' ** [[Пласидо Костанци]], италијански сликар од семејството уметници Костанци (роден [[1702 во уметноста|во 1702 година]]) ** [[Бернардо де Доминичи]], [[Италија|италијански]] историчар на уметност и сликар (роден [[1683 во уметноста|во 1683 година]]) ** [[Алберто Пуличино]], малтешки сликар (роден [[1719 во уметноста|1719 година]]) ** [[Ванг Шишен]], кинески сликар (роден [[1686 во уметноста|во 1686 година]]) ** [[Каспар Антон фон Барони-Кавалкабо]], [[Италија|италијански]] сликар (роден [[1682 во уметноста|1682 година]]) ==Наводи== {{наводи}} [[Категорија:Уметноста во 1759 година| ]] 20ihi2oithj63kvb0xvlzgsu8jn67rn 0 115952 5576958 5427351 2026-06-14T13:28:32Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5576958 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Champagne.jpg|thumb|right|200px|Чаша шампањ.]] [[Податотека:Anbau_champagner.png|мини|Подрачје на кое се одгледува винова лоза за производство на шампањ во Франција (обележано со црвена боја).]] '''Шампањ''' ({{langx|fr|vin de Champagne}}) е пенливо [[вино]], кое со дополнително вриење во друго буре развива сопствен [[јаглерод диоксид]]. Името го добил според француската покраина ''Шампањ'', и денес името е резервирано единствено за пенливото вино произведено во таа покраина.<ref name="Oxford pg 928-153">J. Robinson (ed) ''"The Oxford Companion to Wine"'' Third Edition pg 150-153 Oxford University Press 2006 ISBN 0-19-860990-6</ref> == Наводи == {{reflist}} == Литература == * Tom Stevenson (2003) ''World Encyclopedia of Champagne and Sparkling Wine''. Wine Appreciation Guild ISBN 1-891267-61-2 * Tom Stevenson (1998) ''The Millennium Champagne & Sparkling Wine Guide''. Élan Press ISBN 1-55144-196-9 * [[Serena Sutcliffe]] (1988) ''Champagne: The History and Character of the World's Most Celebrated Wine''. Mitchell Beazley Publishers ISBN 0-671-66672-X * Gérard Liger-Belair (2004) ''Uncorked: The Science of Champagne''. Princeton University Press ISBN 0-691-11919-8 * Dr. Tran Ky and Dr. F. Drouard (2006)'' The Healing Power of Champagne''. Savoir-Boire Ltd ISBN 0-9554105-0-9 * Guy, Kolleen. ''When Champagne became French: Wine and the Making of a National Identity''. Baltimore, MD: Johns Hopkins University Press, 2003. * Prial, Frank J. ''Decantations''. New Yrk: St. Maritin's and grifin Publishers, 2001, p.&nbsp;24. == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Champagne (drink)}} * [http://www.champagne.com/en_indx.html Official site] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080617223637/http://www.champagne.com/en_indx.html |date=2008-06-17 }} of the [[Comité Interprofessionel du Vin de Champagne]] [[trade association]] (CIVC) * [http://users.skynet.be/winelabelsworld/Engels/HomeEng.htm Information about Champagne labels and collecting] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100313175827/http://users.skynet.be/winelabelsworld/Engels/HomeEng.htm |date=2010-03-13 }} * [http://www.champagne.us Official site] of the [[Office of Champagne, USA]] * [http://www.maisons-champagne.com/en/ Grand Marques and Houses] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150216045111/http://www.maisons-champagne.com/en/ |date=2015-02-16 }} Official site of the Union of Champagne Houses * [http://www.champagne.com/en_carte.html Champagne Wine Map] CIVC Map of Champagne {{никулец}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Енологија]] itm0frs7iyy3vri1cg276j2od4ea2iz 0 116606 5577045 5532583 2026-06-14T17:32:16Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577045 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=октомври 2009}} [[Податотека:Low-poly_hand-painted_3D_house_rotating.gif|мини|Ротирачки 3Д-модел на куќа од видеоигра]] [[Податотека:Activemarker2.PNG|алт=|мини|'''Три-димензионална (3Д) сметачка графика'''  ]] '''3Д-моделирање''' — процес на создавање [[Математика|математичко]] претставување на некој тримерен објект. Она што настанува се нарекува [[3Д-модел]]. Во [[3Д сметачка графика]], 3Д моделирањето е процес на развивање математички координатно-базирана претставување на површините на еден објект (нежив или жив) во три димензии преку специјализиран софтвер, при што се манипулира со рабови, врвови и полигони во симулиран [[Тридемнизонален простор|3Д простор.]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://conceptartempire.com/what-is-3d-modeling/|title=Concept Art Empire|date=2018-04-27}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sw.siemens.com/en-US/technology/3d-modeling/|title=What is 3D modeling?|date=2021-07-14.}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.takeoffpros.com/blog/guide-to-3d-modeling/|title=The Ultimate Guide to 3D Modeling in Construction|last=Тops.|date=2021-07-14}}</ref> Три-димензионалните (3Д) модели ја претставуваат физичката форма користејќи збир на точки во 3Д просторот, поврзани со различни геометриски ентитети, како што се триаголници, линии, извиткани површини и сл. Пошто се збирка податоци (точки и други информации), 3Д моделите можат да бидат креирани рачно, алгоритамски (постапно моделирање) или преку [[скенирање]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.lifewire.com/3d-design-4781548|title=3D Design}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sculpteo.com/en/3d-learning-hub/best-articles-about-3d-printing/3d-scan-smartphone/|title=3D scan with a phone: Our best tips|date=2021-07-14}}</ref> Нивните површини може понатаму да бидат дефинирани со [[текстурно мапирање]]. === Општо === ''Поврзано: [[Уметник за околина]]'' Производот се нарекува [[3Д модел]], додека лицето кое работи со 3Д модели може да се нарече [[3Д уметник]] или [[3Д уметник|3Д моделар]]. 3Д моделот исто така може да се прикаже како дводимензионална слика преку процесот наречен [[3Д-исцртување]] или да се користи во сметачка симулација на физички феномени. [[Податотека:An early concept design of the ERIS instrument.jpg|мини|Тридимензионален модел на спектограф<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eso.org/public/announcements/ann13054/|title=New high-resolution camera and spectrograph for ESO’s Very Large Telescope}}</ref>]] 3Д моделите може да се креираат автоматски или рачно. Процесот на рачно моделирање за подготовка на геометриски податоци за 3Д [[сметачка графика (сметачка наука)|сметачка графика]] е сличен на пластичните уметности како што е [[вајарството]]. 3Д моделот може физички да се создаде со користење на 3Д печатачи кои формираат 2Д слоеви од моделот со тридимензионален материјал, еден по еден слој. Без 3Д модел, 3Д печатењето не е возможно. [[3Д софтвер]] за моделирање е класa на софтвер за 3Д сметачка графика кој се користи за производство на 3Д модели. Поединечните програми од оваа класа се нарекуваат [[апликации за моделирање]].<ref>{{Наведена книга|title="A Tablet Based Immersive Architectural Design Tool" (PDF).|last=Tredinnick, Ross; Anderson, Lee; Ries, Brian; Interrante, Victoria|publisher=Synthetic Landscapes: Proceedings of the 25th Annual Conference of the Association for Computer-Aided Design in Architecture. ACADIA.|year=2006|isbn=doi:10.52842/conf.acadia.2006.328.|pages=328–341}}</ref> === Историја === 3Д моделите се широко користени во сите области на 3Д графика и дизајнирање со помош на сметач (КАД), но нивната историја предходи на широко распространетата употреба на 3Д графика на личните сметачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://garagefarm.net/blog/the-future-of-3d-modeling|title=The Future of 3D Modeling|last=Rollings|first=Danny}}</ref> Во минатото, многу сметачки игри користеле претходно рендерирани слики од 3Д модели како [[спрајтови]], пред сметачите да можат да ги рендерираат во реално време. Дизајнерот потоа може да го види моделот од различни насоки и погледи, што може да му помогне на дизајнерот да види дали објектот е создаден како што било замислено според нивната оригинална визија. Гледањето на дизајнот на овој начин може да му помогне на дизајнерот или на компанијата да откријат промени или подобрувања кои се потребни за производот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.brighthubengineering.com/cad-autocad-reviews-tips/19623-applications-of-cad-software-what-is-solid-modeling/|title=What is Solid Modeling? 3D CAD Software. Applications of Solid Modeling.|last=Brighthub Engineering.|date=17-12- 2008}}</ref> '''Претставување''' [[Податотека:Utah_teapot_(solid).stl|мини|Модерен приказ на иконскиот модел на чајник од Јута развиен од Мартин Њуел (1975). Чајникот од Јута е еден од најчестите модели што се употребуваат при изучување на 3д графика.]] Модерна рендерирана слика од иконичниот модел на чајникот од Јута развиен од [[Мартин Њуел]] (1975). Чајникот од Јута е еден од најчесто користените модели во едукацијата за 3Д графика. Скоро сите 3Д модели можат да се поделат во две категории: * '''[[Модел на цврсто тело]]''' Овие модели ја дефинираат волумената на објектот што го претставуваат (како камен). Солидните модели се користат главно за инженерски и медицински симулации и обично се создаваат со конструктивна солидна геометрија. * '''[[Школкаст или површински модел]]''' – Овие модели ја претставуваат површината, т.е., границата на објектот, а не неговиот волумен (како бесконечно тенка школка од јајце). Скоро сите визуелни модели кои се користат во игри и филмови се модели на школки. [[Податотека:Fantasitron_photo_booth_at_Madurodam_can_scan_up_to_two_people_at_a_time_IMG_3797_FRD.jpg|мини|Моделите за [[3Д селфи]] се генерираат од 2Д слики направени на штандот за фотографии Fantasitron 3Д во [[Мадуродам]].]] Со модел со цврсто тело или школкаст модел може да се добие функционално идентични објекти. Разликите меѓу нив најчесто се варијации во начините на нивното создавање и уредување, како и конвенции на користење во различни полиња, а разликите се и во типови на приближувања меѓу моделот и реалноста. Моделите на школка мора да бидат [[манифолд]] (да немаат дупки или пукнатини во школката) за да имаат смисла како реален објект. Во школка модел на куб, долната и горната површина на кубот мора да имаат униформа дебелина без дупки или пукнатини во првиот и последниот слој кои се печатат. Полигоналните решетки (и во помала мера субдељувачките површини) се најчесто користената репрезентација. Ниво сетовите се корисни за репрезентација на деформирање површини кои подлежат на многу тополошки промени, како течности. Процесот на трансформација на претставување на објекти, како што е координатата на средниот точка на сфера и точка на нејзината убодна линија во полигонална репрезентација на сфера, се нарекува [[тесељација]]. Овој чекор се користи во рендерирањето базирано на полигони, каде што објектите се разлагаат од апстрактно претставување („примитиви“) како што се сфери, конуси итн., на т.н. решетки, кои се мрежи на поврзани триаголници. Решетките од триаголници (наместо, на пример, квадрати) се популарни бидејќи се покажало дека се полесни за [[растеризирање]] (површината опишана од секој триаголник е рамна, така што проекцијата е секогаш [[Сферно огледало|конвексна]]).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://radoff.com/blog/2008/08/22/anatomy-of-an-mmorpg/|title=Anatomy of an MMORPG|accessdate=2024-11-29|archive-date=2009-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20091213053756/http://radoff.com/blog/2008/08/22/anatomy-of-an-mmorpg/|url-status=dead}}</ref> Полигоналните репрезентации не се користат во сите техники за рендерирање, и во тие случаи чекорот на тесељација не е вклучен во преминот од апстрактна репрезентација во рендерираната сцена. ==== Постојат три популарни начини за претставување на модел: ==== # '''Полигонално моделирање''' – Точки во 3Д простор, наречени '''врвови''' (vertices), се поврзуваат со линии за да формираат полигонална мрежа. Голем дел од 3Д моделите денес се создаваат како текстурирани полигонални модели бидејќи се флексибилни и сметачите можат многу брзо да ги рендерираат. Сепак, полигонот е планарен и може само да ги апроксимира заоблените површини со користење на многу полигони. # '''Криволиниско моделирање''' – Површините се дефинираат со криви кои се под влијание на контролни точки со одредена тежина. Кривата ја следи (но не мора да ја интерполира) позицијата на овие точки. Зголемувањето на тежината на одредена точка ја повлекува кривата поблиску до таа точка. Видови криви вклучуваат неуниформни рационални B-сплини (NURBS), сплини, патчи и геометриски примитиви. # '''Дигитално вајање''' – Постојат три типа на дигитално вајање: #* '''Дислокација''' – Најчесто користена метода кај повеќето апликации во моментов. Се користи густа мрежа (често генерирана преку површинска поделба од полигонална контролна мрежа) и ги чува новите локации на врвовите преку слика што ги складира изменетите позиции. #* '''Зафатнинско вајање''' – Лабаво базирано на воксели. Има слични можности како дислокацијата, но не страда од растегнување на полигони кога нема доволно полигони во некој регион за да се постигне деформација. #* '''Динамична тесељација''' – Слична на вокселите, ја дели површината со триагулација за да одржи мазна површина и да овозможи додавање на фини детали. Овие методи овозможуваат уметничка експлорација бидејќи моделот добива нова топологија откако ќе се обликува и додадат детали. Новата мрежа обично ја пренесува оригиналната висока резолуција како податоци за дислокација или нормални мапи за употреба во гејм-енџин. === Моделирање === Фазата на моделирање се состои од обликување на поединечни објекти кои подоцна се користат во сцената. Постојат различни техники за моделирање, како што се: * Конструктивна цврста геометрија * Имплицитни површини * Површини со поделба Моделирањето може да се извршува преку специјализирани програми (на пример, софтвер за 3Д моделирање како '''[[Adobe Photoshop|Adobe]] [[Substance]]''', '''[[Blender]]''', '''[[Cinema 4D]]''', '''[[Maya]]''', '''[[3ds Max]]''') или преку компоненти од апликации ('''Shaper''', '''Lofter''' во 3ds Max). Во некои случаи, моделирањето е само дел од процесот на создавање сцена, како што е случајот со '''Caligari trueSpace''' и '''Realsoft 3D'''. === [[Фотограметрија]] === 3Д модели може да се создадат и со техниката на '''Фотограметрија''' преку програми како '''[[RealityCapture]]''', '''[[Metashape]]''' и '''[[3DF Zephyr]]'''. Дополнителна обработка и чистење на моделите може да се изврши со апликации како '''[[MeshLab]]''', '''[[GigaMesh Software Framework]]''', '''[[netfabb]]''' или '''[[MeshMixer]]'''. Фотограметријата создава модели преку алгоритми кои го интерпретираат обликот и текстурата на реални објекти врз основа на фотографии направени од многу агли. === Комплексни материјали === Сложени материјали, како песок на ветер, облаци и течности, се моделираат со системи на честички. Тие се составени од маса [[Декартов координатен систем|3Д координати]] на кои им се доделуваат [[Точка (геометрија)|точки]], [[полигон]]и, [[Текстура|текстури]] или [[спрајтови]]. === Софтвер за 3Д моделирање === ''Главна статија: '''[[Листа на софтвери за 3Д моделирање]]''''' Постојат различни програми за 3Д моделирање кои можат да се користат во индустрии како [[инженерство]], [[дизајн на ентериери]], [[филм]] и други. Секој софтвер за 3Д моделирање има специфични способности и може да се користи за задоволување на барањата на индустријата. ==== Г- Код ==== Многу програми вклучуваат опции за извоз за да формираат [[сметачка нумеричка контрола|г-код]], применлив за [[Машинство|машини]] за производство со додатоци или одземање. Г-кодот ([[сметачка нумеричка контрола]]) работи со автоматизирана технологија за да формира реална претстава на 3Д модели. Овој код е специфичен сет на инструкции за извршување на чекорите од производството на производот.<ref>{{Наведена книга|title="A review of G code, STEP, STEP-NC, and open architecture control technologies based embedded CNC systems".|last=Latif Kamran, Adam, Anbia, Yusof Yusri, Kadir Aini, Zuhra Abdul.|publisher=The International Journal of Advanced Manufacturing Technology.|year=2021|isbn=https://doi.org/10.1007/s00170-021-06741-z}}</ref> ==== Човечки модели ==== Главна статија: „[[Виртуелен актер]]“. Првата широко достапна комерцијална апликација на човечки виртуелни модели се појави во 1998 година на веб-страницата [https://www.landsend.com/ Lands' End]. Човечките виртуелни модели беа создадени од компанијата My Virtual Mode Inc. и им овозможија на корисниците да создадат модел од себе и да пробаат 3Д облека. Постојат неколку модерни програми кои овозможуваат создавање на виртуелни човечки модели (посер е еден пример). ==== 3Д облека ==== [[Податотека:Dynamic_3D_Digital_Clothing_Model_by_CG_Elves_Red.jpg|мини|3Д модел на облека направен во софтверот Marevouls designer]] Развојот на софтвер за симулација на ткаенина како што се Marvelous Designer, CLO3D и Optitex, им овозможи на уметниците и модните дизајнери да моделираат динамична 3Д облека на сметач.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://cgelves.com/all-about-virtual-fashion-and-how-are-digital-3d-clothes-made/|title=All About Virtual Fashion and How are Digital 3D Clothes Made|accessdate=2024-11-29|archive-date=2016-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160105040829/https://cgelves.com/all-about-virtual-fashion-and-how-are-digital-3d-clothes-made/|url-status=bot: unknown}}</ref> Динамичната 3Д облека се користи за виртуелни модни каталози, како и за облекување 3Д ликови за видео игри, 3Д анимациски филмови, за дигитални идентични каскадери во филмови, како алатка за создавање на дигитални модни брендови, како и за правење облека за аватари во виртуелните светови како што е SecondLifе.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.facebook.com/photo.php?fbid=464799476927913&id=190383107702886&set=a.434333936641134&locale=ps_AF|title=James Moore, senior modeller at Weta Digital, describes how Marvelous Designer 2 was used on The Hobbit.|last=Marvelous Designer|date=10-5-2013}}</ref> '''Маркет за 3Д модели''' Постои голем пазар за 3Д модели (како и 3Д-поврзана содржина, како текстури, скрипти итн.) – како за поединечни модели, така и за големи колекции. Неколку онлајн платформи за 3Д содржина им овозможуваат на поединечните уметници да продаваат содржина која самите ја создале, вклучувајќи ги TurboSquid, MyMiniFactory, Sketchfab, CGTrader и Cults. Често, целта на уметниците е да извлечат дополнителна вредност од ресурсите кои претходно ги создале за проекти. Со тоа, уметниците можат да заработат повеќе пари од нивната стара содржина, а компаниите можат да заштедат пари купувајќи однапред направени модели наместо да плаќаат вработен за да создаде модел од почеток. Овие платформи обично ја делат продажбата меѓу себе и уметникот кој го создал моделот. Уметниците добиваат од 40% до 95% од продажбите, во зависност од платформата. Во повеќето случаи, уметникот го задржува сопствеништвото на 3Д моделот, додека купувачот добива само право да го користи и прикажува моделот. Некои уметници ги продаваат своите производи директно преку сопствени продавници, нудејќи ги производите по пониска цена бидејќи не користат посредници. Архитектурата, инженерството и градежништвото (АИГ) претставуваат најголемиот пазар за 3Д моделирање, со проценета вредност од 12,13 милијарди долари до 2028 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.globenewswire.com/en/news-release/2022/06/01/2454484/0/en/3D-Mapping-and-Modelling-Market-Worth-12-13Bn-Globally-by-2028-at-15-5-CAGR-Exclusive-Report-by-The-Insight-Partners.html|title=3D Mapping and Modelling Market Worth $12.13Bn, Globally, by 2028 at 15.5% CAGR - Exclusive Report by The Insight Partners}}</ref> Ова се должи на сè поголемото усвојување на 3Д моделирање во индустријата, кое помага во подобрување на точноста на дизајнот, намалување на грешките и пропустите и олеснување на соработката меѓу учесниците во проектот.<ref>{{Наведена книга|title="BIM Use by Architecture, Engineering, and Construction (AEC) Industry in Educational Facility Projects".|last=Moreno, Cristina; Olbina, Svetlana; Issa, Raja R.|publisher=Advances in Civil Engineering|year=2019|isbn=2019: 1–19. doi:10.1155/2019/1392684. hdl:10217/195794.}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sciencedirect.com/topics/engineering/building-information-modeling|title=Building Information Modeling|work=https://web.archive.org/web/20221207190329/http://www.sciencedirect.com/topics/engineering/building-information-modeling}}</ref> Во последните неколку години, се појавија бројни платформи специјализирани за 3Д рендерирање и модели за печатење. Некои од овие платформи се комбинација од веб-страници за споделување модели, со или без вградена можност за е-трговија. Некои од тие платформи исто така нудат услуги за 3Д печатење на барање, софтвер за рендерирање на модели и динамично прегледување на предмети. ==== '''3Д печатење''' ==== '''Главни статии:''' [[3Д печатење и Брзо прототипирање]] Терминот 3Д печатење или тридимензионално печатење е облик на технологија за адитивно производство каде што тридимензионален објект се создава од последователни слоеви на материјал. Објектите може да се создадат без потреба од сложени и скапи калапи или составување од повеќе делови. 3Д печатењето овозможува прототипирање и тестирање на идеи без да се мине низ производствен процес.<ref>{{Наведена книга|title=Automated fabrication : improving productivity in manufacturing|last=Marshall Burns|publisher=PTR Prentice Hall, Englewood Cliffs, N.J., ©1993|isbn=ISBN 0-13-119462-3. OCLC 27810960|pages=https://search.worldcat.org/title/27810960}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hubs.com/guides/3d-printing/|title=What is 3D printing?}}</ref> 3Д модели можат да се купат од онлајн пазари и да се испечатат од страна на индивидуалци или компании со користење на комерцијално достапни 3Д печатачи, овозможувајќи домашно производство на предмети како резервни делови или дури и медицинска опрема.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.businessinsider.com/3d-printing-toys-2014-8|title=All The Ways Your Kids Can Now Customize Their Toys|last=Borison|first=Rebecca|date=02-09 2014}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://etec.desktopmetal.com/|title=End-Use Parts at production scale|date=25-01-2015|accessdate=2024-11-29|archive-date=2024-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20241127145546/https://etec.desktopmetal.com/|url-status=dead}}</ref> === '''Употреба''' === [[Податотека:Steps_of_forensic_facial_reconstruction_-_Virtual_Mummy_-_cogitas3d.gif|мини|Чекори за форензичка реконструкција на лице на мумија направени во Blender од бразилскиот 3Д дизајнер Цицеро Мораес]] Денес, 3Д моделирањето се користи во различни индустрии, како филм, анимација и игри, ентериерно уредување и архитектура итн.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://marketscale.com/industries/building-management/what-is-3d-modeling-and-design-a-beginners-guide-to-3d/|title=What is 3D Modeling and Design? A Beginners Guide to 3D|date=17-09- 2019|work=MarketScale}}</ref> Исто така, наоѓа примена во медицинската индустрија за создавање интерактивни претстави на анатомија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sciencedaily.com/releases/2019/09/190918131457.htm|title=3D virtual reality models help yield better surgical outcomes Innovative technology improves visualization of patient anatomy, study finds|date=18-09-2019|work=ScienceDaily}}</ref> * '''Медицинската индустрија''' користи детални модели на органи, кои може да се создадат од повеќе дво-димензионални слики од [[Магнетна резонанција|Магнетна резонанца]] или [[сметачка томографија]]. * '''Филмската индустрија''' ги користи како ликови и објекти за анимирани и играни филмови. * '''Индустријата за видеоигри''' ги користи како ресурси за сметачки и видео игри. * '''Научниот сектор''' ги користи како високо детални модели на хемиски соединенија.<ref>{{Наведена книга|title=The History of Visual Magic in Computers|first=Peddie, John|publisher=London: Springer-Verlag|year=2013|isbn=ISBN 978-1-4471-4931-6.|pages=396–400}}</ref> '''Архитектонската индустрија''' користи 3Д модели за да прикаже предложени згради и пејзажи наместо традиционалните, физички архитектонски модели. Дополнително, употребата на левел на детал (ЛД) во 3Д моделите станува сè поважна во АИГ индустријата. Левел на детали е мерка за нивото на детали и точност вклучени во 3Д моделот, со ЛД 100 како концептуален модел што ги покажува основните облици и локации на објекти, до ЛД 500 што претставува екстремно детален модел кој вклучува информации за секој аспект од зградата, како системи за механика, електрика и водовод (MEВ) и внатрешни завршници. Со користење на ЛД архитектите, инженерите и главните изведувачи можат поефективно да комуницираат за дизајнерските намери и да донесуваат информирани одлуки во текот на процесот на изградба.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gsa.gov/real-estate/design-and-construction/3d4d-building-information-modeling/bim-software-guidelines/document-guides/level-of-detail|title=Level of Detail|accessdate=2024-11-29|archive-date=2022-12-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20221230174514/https://www.gsa.gov/real-estate/design-and-construction/3d4d-building-information-modeling/bim-software-guidelines/document-guides/level-of-detail|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.marsbim.com/level-of-detail-lod-understand-and-utilization/|title=Level of Detail (LOD): Understand and Utilization}}</ref> '''Археолошката заедница''' сега создава 3Д модели на културно наследство за истражување и визуелизација.<ref>{{Наведена книга|title="The Digital Revolution to Come: Photogrammetry in Archaeological Practice"|last=Magnani, Matthew; Douglass, Matthew; Schroder, Whittaker; Reeves, Jonathan; Braun, David R.|publisher=American Antiquity|year=October 2020|isbn=doi:10.1017/aaq.2020.59. ISSN 0002-7316. S2CID 225390638|pages=85 (4): 737–760.}}</ref><ref>{{Наведена книга|title="After the Revolution: A Review of 3D Modelling as a Tool for Stone Artefact Analysis".|last=Wyatt-Spratt, Simon|publisher=Journal of Computer Applications in Archaeology|year=04-11-2022|isbn=doi:10.5334/jcaa.103. hdl:2123/30230. ISSN 2514-8362. S2CID 253353315.|pages=5 (1): 215–237}}</ref> '''Инженерската заедница''' ги користи како дизајни на нови уреди, возила и структури, како и за многу други примени. Во последните децении, заедницата за науките за Земјата започна да конструира 3Д геолошки модели како стандардна практика. '''3D моделите''' можат да бидат основа за физички уреди кои се создаваат со 3Д печатачи или ЦНЦ машини. Во развојот на видеоигри, 3Д моделирањето е една фаза во подолг процес на развој. Изворот на геометријата за обликот на објектот може да биде: * Дизајнер, индустриски инженер или уметник кој користи 3Д-КАД систем. * Постоечки објект, обратно инженерство или копиран со користење на дигитализатор или скенер за 3Д облик. * Математички податоци складирани во меморијата базирани на нумерички опис или пресметка на објектот. Многу видови 3Д софтвер исто така се користат за конструкција на дигитални претстави на механички модели или делови пред тие да бидат произведени. Со КАД и КАМ софтвер, операторот може да ја тестира функционалноста на склоповите на деловите. 3Д моделирањето се користи во полето на индустрискиот дизајн, каде производите се моделираат во 3Д пред да им се претстават на клиентите. Во медиумската и индустријата за настани, 3Д моделирањето се користи за дизајн на сцени и сценографии.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://7cgi.com/3d-rendering-portfolio/|title=7CGI}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://cgifurniture.com/3d-modeling-for-businesses/|title=3D Modeling for Businesses|last=Megan Wright}}</ref> OWL 2 преводот на вокабуларот на X3Д може да се користи за обезбедување семантички описи за 3Д модели, што е погодно за индексирање и пребарување на 3Д модели според карактеристики како геометрија, димензии, материјал, текстура, дифузна рефлексија, транспарентност, рефлективност, опалесценција, глазури, лакови и емајли (за разлика од неструктурирани текстуални описи или 2.5Д виртуелни музеи и изложби како оние на Google Street View преку Google Arts & Culture).<ref>{{Наведена книга|title="Rich Semantics for Interactive 3D Models of Cultural Artifacts". Metadata and Semantics Research.|last=Sikos, L. F.|publisher=Communications in Computer and Information Science. Vol. 672. Springer International Publishing.|year=2016|isbn=doi:10.1007/978-3-319-49157-8_14. ISBN 978-3-319-49156-1.|pages=169–180}}</ref> РДФ претставата на 3Д модели може да се користи за логичко заклучување, овозможувајќи интелигентни 3Д апликации кои, на пример, можат автоматски да споредат два 3Д модела според волуменот.<ref>{{Наведена книга|title="X3D Fragment Identifiers—Extending the Open Annotation Model to Support Semantic Annotation of 3D Cultural Heritage Objects over the Web".|last=Yu, D.; Hunter, J.|publisher=International Journal of Heritage in the Digital Era.|year=2014|isbn=doi:10.1260/2047-4970.3.3.579|pages=3 (3): 579–596.}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} {{информатика-никулец}} [[Категорија:Сметачка графика]] 7531orrflthetp8ywfy8ligoqcx2wza 0 119340 5577306 4883821 2026-06-15T10:30:35Z BosaFi 115936 5577306 wikitext text/x-wiki Во [[финансиското сметководство]], '''биланс на состојба''' или извештај за финансиската состојба е краток преглед на билансите на некоја личност или организација. [[Актива]]та (средствата), [[пасива]]та (обврските) и сопственичкиот капитал се подредени така што почнуваат од одреден датум, како на пример крајот на [[финансиската година]]. Билансот на состојба често се опишува како снимка на финансиската состојба<ref>{{наведена книга |last=Williams |first=Jan R. |author2= Susan F. Haka, Mark S. Bettner, Joseph V. Carcello |title=Financial & Managerial Accounting |publisher=McGraw-Hill Irwin |date=2008 |pages=40 |isbn=9780072996500}}</ref> на компанијата. Од четирите основни [[финансиски извештаи]], билансот на состојба е единствениот извештај што се однесува на единствен момент. Билансот на состојба на една компанија има три дела: актива, пасива и сопственички капитал. Вообичаено , прво се наведени главните категории на активата а по нив следи пасивата. Разликата меѓу активата и пасивата е позната како капитал или [[нето капитал]] или [[нето вредност]] на компанијата и според [[пресметковната равенка]], нето вредноста мора да биде еднаква на актива минус пасива.<ref>Williams, p.50</ref> Друг аспект на гледање на истата равенка е дека активата е еднаква на пасивата плус капиталот на сопствениците. Гледањето на равенката на овој начин покажува како била финансирана активата: или со позајмување пари (долг-пасива) или со користење на парите на сопствениците (сопственички капитал). Билансите на состојба обично се презентираат со активата во еден дел а пасивата и нето врденоста во друг дел со тоа што двата дела се „салдираат“. Евиденциите на вредностите на секоја [[сметка]] или линија во билансот на состојба обично се одржуваат со користење на систем на книговодство познат како [[систем на двојно книжење]]. Бизнис кој целосно работи со готовина може да го пресмета својот профит со подигање на целосното салдо на сметката во банка на крајот на временскиот период како и готовината на рака. Меѓутоа, многу бизниси не се исплаќаат веднаш; тие изградуваат залихи од добра и се здобиваат со објекти и опрема. Со други зборови: бизнисите имаат [[актива]] и не можат, дури и ако сакаат, веднаш да ја претворат во готовина на крајот на секој период. Честопати, овие бизниси им должат пари на набавувачите и на даночните служби, а сопствениците не го повлекуваат целиот нивни првобитен капитал и профит на крајот на секој период. Со други зборови бизнисите имаат и [[пасива]] (долгови). == Видови == Билансот на состојба накратко ги прикажува активата, капиталот и пасивата на некоја организација или лице во одреден момент. Лицата и малите бизниси покажуваат тенденција да имаат едноставни биланси на состојба. Поголемите бизниси се склони кон посложени биланси на состојба, и тие се даваат во [[годишен извештај|годишниот извештај]]<ref>[http://www.microsoft.com/msft/ar04/nonflash/10k_fr_bs.html Microsoft Corporation balance sheet, 30 јуни 2004]</ref> на организацијата. Големите бизниси исто така може да подготват биланси на состојба за сегменти од нивните бизниси.<ref>[http://www.ibm.com/annualreport/2004/annual/md_8fc.shtml International Business Machines "Global Financing" balance sheet comparing 2003 to 2004]</ref> Билансот на состојба вообичаено се презентира заедно со друг биланс за различен временски период (типично за претходната година) за споредба.<ref>[http://www.xbrl.org/taxonomy/int/fr/ifrs/ci/2003-07-15/ifrs-ci-2003-07-15_files/image016.jpg Balance sheet comparing two year-end balance sheets]</ref> === Личен биланс на состојба === Личниот биланс на состојба ја наведува тековната актива како на пример готовината на [[тековна сметка|тековните сметки]] и [[штедна сметка|штедните сметки]], долгорочните средства како на пример [[обични акции]] и [[недвижен имот]], тековните обврски (долгови), како на пример [[заем]] и [[хипотека]] пристигнати за наплата, или заостанати наплати, долгорочни обврски како на пример хипотека и друг заем. Вредностите на хартиите од вредност и недвижниот имот се наведени според [[пазарна цена]] а не по [[првобитен трошок|историски (првобитен) трошок]] или [[основица на трошокот]]. Личната [[нето вредност]] е разликата меѓу вкупната актива и вкупната пасива на лицето. === Биланс на состојба на малите бизниси === {| class="wikitable" style="float: right" |+ Пример за биланс на состојба на мал бизнис<ref>Williams, p. 50.</ref> |- !colspan="2" style="text-align: left" |Актива !colspan="3" style="text-align: left" |Пасива и сопственички капитал |- | style="border-right-style: none"|Готовина |align="right" style="border-left-style: none"|6,600 долари !colspan="3" style="text-align: left" |Пасива |- | style="border-right-style: none"|Побарувања |align="right" style="border-left-style: none"| 6,200 долари | style="border-right-style: none"|Неподмирени долгови |align="right" style="border-style: none" |30,000 долари | style="border-left-style: none" | |- |colspan="2"| |colspan="3" style="border-right-style: none"|Обврски |- |colspan="2"| |colspan="2" align="center" style="border-right-style: none"| ''Вкупна пасива'' |align="right" style="border-left-style: none"|30,000 долари |- | style="border-right-style: none"|Алатки и опрема |align="right" style="border-left-style: none"| 25,000 долари !colspan="3" style="text-align: left" |Сопственички капитал |- |colspan="2"| | style="border-right-style: none" |Обични акции |align="right" style="border-style: solid none"|7,000 долари | style="border-left-style: none" | |- |colspan="2"| | style="border-right-style: none"|Задржана добивка |align="right" style="border-style: none"| 800 долари | style="border-left-style: none" | |- |colspan="2"| |colspan="2" align="center" style="border-right-style: none"| ''Вкупен сопственички капитал'' |align="right" style="border-left-style: none"|7,800 долари |- | style="border-right-style: none"|''Вкупно'' |align="right" style="border-left-style: none"|37,800 долари |colspan="2" style="border-right-style: none"|''Вкупно'' |align="right" style="border-left-style: none"|37,800 долари |- |} Билансот на состојба на мал бизнис ја наведува тековната актива, како на пример готовина, [[побарувања]] и [[залиха]], основни средства како на пример земја, објекти и опрема, [[нематеријални средства]] како на пример [[патент]]и, и обврски како на пример [[неподмирени долгови]], расходи, и долгорочни долгови. [[Потенцијални обврски]] како на пример [[надоместоци]] се наведуваат во фуснотите на билансот на состојба. Капиталот на малиот бизнис е разликата меѓу вкупната актива и вкупната пасива.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.sba.gov/services/financialassistance/basics/statement/finst_balsheet.html |title=Small Business Administration<!-- Bot generated title --> |accessdate=2009-05-23 |archive-date=2009-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091004151919/http://www.sba.gov/services/financialassistance/basics/statement/finst_balsheet.html |url-status=dead }}</ref> == Структура на билансот на состојба на јавните деловни субјекти == [[Комитет за меѓународни сметководствени стандарди|Комитетот за меѓународни сметководствени стандарди]] и многубројни организации карактеристични за одредени земји даваат упатства за билансите на состојба на јавните деловни субјекти. Името и употребата на билансот на состојбата зависат од земјата во која организацијата има седиште и од видот на организацијата. Владините организации обично не ги следат стандардите утврдени за лицата или бизнисите.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.finance.uvic.ca/accounts/bsvsop.shtml |title=University of Victoria (Canada) balance sheet accounts |accessdate=2009-05-23 |archive-date=2010-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100608071310/http://www.finance.uvic.ca/accounts/bsvsop.shtml |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.comptroller.state.al.us/pdfs/ChartofAccts/bacc.pdf |title=State of Alabama (USA) balance sheet accounts |accessdate=2009-05-23 |archive-date=2007-07-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070729233348/http://www.comptroller.state.al.us/pdfs/ChartofAccts/bacc.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www3.dps.state.ny.us/N/nycrr16.nsf/Parts/763994601AEFFF5A85256FC80060B523?OpenDocument |title=New York State (USA) public utilities balance sheet accounts |accessdate=2009-05-23 |archive-date=2011-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110726112816/http://www3.dps.state.ny.us/N/nycrr16.nsf/Parts/763994601AEFFF5A85256FC80060B523?OpenDocument |url-status=dead }}</ref> Доколку е применливо за бизнисот, во билансот на состојба треба да бидат вклучени сумарни вредности за следниве работи:<ref>[http://www.iasplus.com/standard/ias01.htm "Presentation of Financial Statements"] International Accounting Standards Board. Accessed [[24 June]] [[2007]].</ref> === Актива === [[Тековна актива]] # [[Готовина и еквиваленти на готовина]] # [[Залихи]] # [[Побарувања]] # [[Однапред платени трошоци]] [[Долгорочна актива]] # [[Имот, погон и опрема]] # Имот за инвестирање, како на пример [[недвижен имот]] што се чува за инвестициони цели # [[Нематеријални средства]] # Финансиски средства (исклучувајќи ги инвестициите што се одредени за користење на методот за пресметување на капитал, [[Побарување|побарувањата]], и готовина и [[еквиваленти на готовина]]) # [[Инвестиции#Финансирање|Инвестиции]] што се одредени за користење на [[методот за пресметување капитал]] # Биолошки средства, што претставуваат живи растенија или животни. Биолошки средства-носачи се растенија или животни што носат земјоделски производ за берба, како на пример јаболкници што се одгледуваат за да произведуваат јаболка и овци одгледувани за да произведуваат волна.<ref>{{наведена книга |last=Epstein |first=Barry J. |author2=Eva K. Jermakowicz |title=Interpretation and Application of International Financial Reporting Standards |publisher=[[John Wiley & Sons]] |date=2007 |pages=931. |isbn=9780471798231}}</ref> === Пасива === # [[Неподмирени долгови]] # [[Надоместоци (сметководство)|Надоместоци]] за гаранции или судски одлуки # Финансиски долгови (не вклучувајќи надоместоци и неподмирени долгови), како [[соло меници]] и [[корпоративна обврзница|корпоративни обврзници]] # Пасива и актива за тековен [[данок]] # Пасива за [[одложен данок]] и актива за одложен данок # [[Малцинско учество]] во капитал # Емитуван капитал и [[резерва (сметководство)|резерви]] на кои имаат право сопствениците на капитал во акции од [[Централна фирма|Централната фирма]] # Незаработена добивка === Капитал во акции === Нето активата прикажана на билансот на состојба е еднаква на третиот дел од билансот на состојба, познат како [[капитал во акции]]. Формално, капиталот во акции е дел од пасивата на компанијата: тоа се средства што им се „должат“ на акционерите (по исплатата на цела друга пасива); сепак, обично, „пасива“се користи во порестриктивна смисла на пасива не вклучувајќи го капиталот во акции. Билансот на актива и пасива (вклучувајќи го и капиталот во акции) не е случајност. Евиденциите за вредностите на секоја сметка во билансот на состојба се одржуваат со користење на систем на книговодство наречен [[двојно книжење]]. Во оваа смисла, капиталот во акции по состав мора да е еднаков на актива минус пасива, и претставува [[хонорар]]. # Број на [[акција (финансирање)|акции]] одобрени, емитувани и целосно платени, и емитувани но нецелосно платени. # [[Минимална вредност]] на акциите # Срамнување на неисплатени акции на почетокот и на крајот на периодот # Опис на привилегирани, преференцијални и ограничени акции # [[Краткорочни акции]], вклучувајќи и акции поседувани од [[филијала|филијали]] и партнери # Акции резервирани за емитување врз основа на [[опција (финансирање)|опциони права]] и [[договор]]и # Опис на природата и целта на секоја резерва во рамките на капиталот во акции == Пример на структурата на билансот на состојба == Следнава структура на биланс на состојба е само пример. Не ги покажува сите можни видови на актива, капитал и пасива, но ги покажува највообичаените видови. Поради тоа што го покажува [[Гудвил (сметководство)|гудвилот]], би можело да биде [[Консолидирана сметка|консолидиран]] биланс на состојба. Монетарните вредности не се покажани, а нема ни сумарни редови (редови за [[вкупно]]). '''Биланс на состојба на ХХХ, ДОО почнувајќи од [[31 декември]] [[2006г.]]''' '''АКТИВА''' '''[[Тековни средства|Тековна актива]]''' [[Готовина и еквиваленти на готовина]] [[Побарувања]] (должници) [[Залиха|Залихи]] [[Однапред платен трошок|Однапред платени трошоци]] Инвестиции чувани за тргување Друга тековна актива '''Основни средства (не-тековна актива)''' Имот, погон и опрема Помалку: [[Акумулирана амортизација]] [[Гудвил (сметководство)|Гудвил]] [[Нематеријално средство|Други нематеријални основни средства]] [[Партнер|Инвестиции во партнери]] Актива за [[одложен данок]] '''ПАСИВА и КАПИТАЛ''' '''Доверители: износи пристигнати за наплата во текот на една година (Тековна пасива)''' [[Неподмирени долгови]] Тековна пасива за данок на доход Тековен дел од неподмирени банкарски заеми Краткорочни [[Резерва (Надоместоци)|надоместоци]] Друга тековна пасива '''Доверители: износи пристигнати за наплата по повеќе од една година (Долгорочна пасива)''' [[Заем|Банкарски заеми]] [[Хартија од вредност (Финансирање)|Емитувани хартии од вредност]] Пасива за [[одложен данок]] [[Надоместок (Сметководство)|Надоместоци]] [[Малцинско учество]] '''Капитал''' [[Акционерски капитал]] Капитални [[Резерва (Сметководство)|резерви]] Ревалоризациона [[Резерва (Сметководство)|резерва]] [[Резерва (Сметководство)|Резерва]] од претворање [[Задржана добивка]] == Поврзано == * [[Средства што не се на билансот на состојба]] * [[Национални извештаи]] * [[Малцинско учество]] * [[Биланс на успех]] * [[Ревизија]] == Наводи == {{Reflist}} == Надворешни врски == * Биланс на состојба – дефиниција, како функционира, и општи детали -[http://www.financet.org/definition/balance-sheet.php Balance sheet - definition, how it works, and general details] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090507094650/http://www.financet.org/definition/balance-sheet.php |date=2009-05-07 }} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Финансиски извештаи]] [[Категорија:Сметководство]] h7krkga8lt49zwaz2orm9vp36h29y7o 0 123917 5576975 5574020 2026-06-14T14:08:42Z Andrew012p 85224 /* 1993–1994 */ 5576975 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | image = Michael Jackson in 1988.jpg | caption = Мајкл Џексон во [[Виена]], [[Австрија]] во јуни 1988 година | birth_name = Мајкл Џозеф Џексон | alias = Мајкл Џо Џексон<!-- Legal aliases only. This is not a field for nicknames.--> | birth_date = {{Birth date|1958|8|29}} | birth_place = [[Гери, Индијана]], [[Соединети Држави]] | death_date = {{Death date and age|2009|6|25|1958|8|29}} | death_place = [[Лос Анџелес]], [[Калифорнија]], [[Соединети Држави]] | death_cause = [[Срцев удар]] предизвикан од [[пропофол]] и [[бензодијазепин]] | resting_place = [[Глендејл (Калифорнија)|Глендејл]], [[Калифорнија]] | occupation = <!--Please do not add any more occupations to the list, it is long enough already-->{{hlist|Пејач|текстописец|танчер}} | spouse = {{marriage|[[Лиса Мари Присли]]<br/>|1994|1996|end=divorced}}<br/>{{marriage|[[Деби Роу]]<br/>|1996|1999|end=разведен}} | children = 3 | relatives = Видете [[Фамилија Џексон]] | website = {{url|michaeljackson.com}} | signature = Michael_Jackson_signature.svg | module = {{Infobox musical artist|embed=yes | instrument = пејач<!--If you think an instrument should be listed, a discussion to reach consensus is needed first--> | background = solo_singer | genre = <!--These music genres are all sourced under the section #Musical themes and genres-->{{hlist|[[поп-музика]]|[[ритам и блуз]]|[[фанк]]|[[рок-музика]]|[[диско музика]]|[[денс поп]]}} | years_active = 1964–2009 | label = {{hlist|[[Steeltown Records|Steeltown]]|[[Motown]]|[[Епик Рекордс]]|[[Legacy Recordings|Legacy]]|[[Sony Music|Sony]]|MJJ Productions}} | associated_acts = {{hlist|[[Џексон 5]]|[[Janet Jackson]]|[[Stevie Wonder]]|[[Lionel Richie]]|[[Quincy Jones]]|[[Teddy Riley]]}} }} }} '''Мајкл Џозеф Џексон'''<ref>County of Los Angeles Department of Health Services (2009). [[:File:Michael Jackson death certificate.jpg|Michael Jackson death certificate]].</ref><ref name="allmusic">{{Наведена мрежна страница|first= Steve |last= Huey |title= Michael Jackson – Artist Biography |url= http://www.allmusic.com/artist/michael-jackson-mn0000467203/biography |publisher= [[AllMusic]]. [[All Media Network]] |accessdate= May 31, 2015}}</ref> (роден на {{роден на|29|август|1958}} - починал на {{починат на|25|јуни|2009}}) — американски музичар, танчер, текстописец и филантроп. Џексон е познат како „''Крал на поп-музиката''“.<ref name="Arar">{{наведени вести|first= Yardena |last= Arar |date= February 29, 1984 |title= Michael Jackson coronated latest king of rock 'n' roll |newspaper= [[Boca Raton News]] |page= 7A}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|title= Michael Jackson: 10 Achievements That Made Him The King Of Pop |date= June 24, 2014 |accessdate= October 20, 2016 |publisher= Grammy.com |url= http://www.grammy.com/blogs/michael-jackson-10-achievements-that-made-him-the-king-of-pop}}</ref> Според [[Гинисовата книга на рекорди]] Џексон е признат како најуспешен забавувач на сите времиња.<ref>{{Наведена мрежна страница|title= Michael Jackson Bio |website= Rolling Stone |accessdate= 19 July 2017 |url= http://www.rollingstone.com/music/artists/michael-jackson/biography |quote= In 2009 Jackson was the biggest-selling artist in the world.}}</ref><ref name="LJ3">Lewis Jones, 2005, p. 3 : "He wears the crown as the King Of Pop because no artist has broken his record of selling nearly 60 million copies of a single Album (Thriller)".</ref> Неговиот придонес кон музиката, танцот и модата, заедно со приватниот живот пратен од силен публицитет, го направиле глобална фигура во популарната култура повеќе од четири децении. Како седмо дете на семејството Џексон, тој дебитирал на професионалната музичка сцена, заедно со неговите браќа, како член на групата [[Џексон 5]] во средината на 1960-тите, и ја започнал својата соло кариера во [[1971]] година. Во раните 1980-ти, Џексон станал доминантна фигура во популарната музика. Музичките спотови за своите песни, вклучувајќи ги [[Beat It Beat It|Beat It]], [[Billie Jean]] и Thriller, се кредитирани со трансформирање на медиум во уметничка форма и промотивна алатка, а популарноста на овие видеа помогнало да се донесе релативно нов телевизиски канал на славната МТВ. Видеата од песните [[Black or White]] и [[Childhood|Childhood, Scream]] го искачиле на врвот на листите на MTV во 1990-тите. Преку сценски изведби и музички спотови, Џексон популаризира голем број на техники за танц, како [[робот (танц)|робот]] и [[Мунвок|одење по месечина]]. Неговиот специфичен музички звук и вокален стил имале влијание кај многу [[Хип-хоп музика|хип-хоп]], [[поп-музика|поп]], и [[рок-музика|рок]] изведувачи. Албумот на Џексон, [[Трилер (албум)|Трилер]] (1982) е најпродаван албум на сите времиња. Неговите други албуми, како [[Off the Wall (албум)|Off the Wall]], [[Bad (албум)|Bad]], [[Dangerous (албум)|Dangerous]] и [[HIStory (албум)|HIStory]], исто така се рангираат меѓу најпродаваните музички материјали на светот. Џексон е еден од ретките уметници што бил примен во [[Куќата на Славните на Рокенролот]] двапати. Тој исто така бил примен во [[Куќа на славата на текстописците|Куќата на славата за автори и песни]]. Некои од другите негови многубројни достигнувања се вклучени во списокот на [[Гинисови рекорди|Гинисовите рекорди]],<ref name="CityNews">{{наведени вести |title= Michael Jackson Named Most Successful Entertainer Of All Time |url= http://www.citynews.ca/2006/11/15/michael-jackson-named-most-successful-entertainer-of-all-time/ |work= [[CityNews]] |date= November 15, 2006 |accessdate= May 31, 2015 |archive-date= 2016-04-29 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160429090029/http://www.citynews.ca/2006/11/15/michael-jackson-named-most-successful-entertainer-of-all-time/ |url-status= dead }}</ref><ref name="Ditzian">{{наведени вести |first= Eric |last= Ditzian |title= Michael Jackson's Groundbreaking Career, By The Numbers |publisher= MTV |date= June 26, 2009 |accessdate= March 2, 2016 |url= http://www.mtv.com/news/1614815/michael-jacksons-groundbreaking-career-by-the-numbers/ |archive-date= 2021-05-05 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210505230313/https://www.mtv.com/news/1614815/michael-jacksons-groundbreaking-career-by-the-numbers/ |url-status= dead }}</ref> вклучувајќи ги 13 [[Награди Греми|Греми награди]]; 26 [[Греми награда за животно дело]] (повеќе од било кој друг уметник, вклучувајќи ја и наградата ''Уметник на векот'') а освен тоа има продадено над 750 милиони албуми низ целиот свет. Џексон добил стотици награди, кои го направиле еден од најнаградуваните музичари во историјата на музиката.<ref>{{наведени вести|first= Monica |last= Lewis |date= June 14, 2007 |title= 20 People Who Changed Black Music: Michael Jackson, the Child Star-Turned-Adult Enigma |url= http://www.miamiherald.com/2007/06/14/139458/20-people-who-changed-black-music.html |newspaper= [[The Miami Herald]] |accessdate= March 16, 2013}}</ref> Тој исто така бил значаен хуманитарист и филантроп, донирајки стотици милиони долари за добротворни цели и поддржувајки повеќе од 39 хуманитарни организации. Неговиот личен живот, вклучувајќи ја и неговата промена на изгледот, личните врски и однесување, создавале голем број на контроверзии. Во [[1993]] година тој бил обвинет за сексуална злоупотреба на дете, но случајот бил решен надвор од судот и не била поднесена формална пријава.<ref>{{наведена изјава за печат|first= Josh |last= Mankiewicz|date= September 3, 2004 |url= http://www.nbcnews.com/id/5906855/ns/dateline_nbc-newsmakers/t/new-details-about-jackson-case/ |title= New details about 1993 Jackson case |agency= [[NBC News]]}}</ref> Во [[2005]] година тој бил суден и ослободен од понатамошни обвинувања за сексуална злоупотреба и неколку други обвиненија откако поротата пресудила дека не е виновен за сите точки од обвинението. Додека се подготвувал за неговите серија од концерти, Џексон починал на [[25 јуни]] [[2009]] година, од срцев удар. Пред неговата смрт, Џексон наводно консумирал дроги, како [[пропофол]] и [[лоразепам]]. Одделот за медицински испитувња во [[Лос Анџелес]] ја прогласил неговата смрт за убиство, и неговиот личен лекар се изјаснил за невин по обвиненијата за убиство без умисла. Смртта на Џексон предизвикала излевање на глобална тага, и околу една милијарда луѓе од целиот свет ја гледале неговата јавна панихида во живо на телевизија. Во март [[2010]] година, [[Sony Music Entertainment]] потпишал договор од 250,000,000[[Американски долар|$]] за да го задржи правото на дистрибуција на неговите снимки до [[2017]] година, и да го издаде посмртниот албум во текот на една деценија по неговата смрт. Неговиот прв посмртен албум од новиот материјал, едноставно насловен Мајкл, бил издаден на [[14 декември]] [[2010]] година. ==Живот и кариера== === 1958-1975 === [[File:2300 Jackson Street Yuksel.jpg|thumb|alt=The single-storey house has white walls, two windows, a central white door with a black door frame, and a black roof. In front of the house there is a walk way and multiple colored flowers and memorabilia.|Куќата на Џексон во Гери, Индијана.]] 'Мајкл Џексон е роден на [[29 август]] [[1958]] година како осмо дете од десетте деца во афроамериканско работничко семејство, во Гери, [[Индијана]], индустриско предградие на [[Чикаго]]<ref>Jackson, 2009, p. 26.</ref><ref>Young, 2009, p. 18.</ref>. Неговата мајка, [[Катрин Џексон]], била [[Јеховини сведоци|Јеховин Сведок]] а неговиот татко, Жозеф Валтер Џо Џексон бил работник во фабрика за челик. Џексон имал три сестри: Реби, Ла Тоја и Џенет, и петмина браќа: Џеки, Тито, Џермејн, Марлон и Ренди, додека шестиот брат, Брендон, починал кратко време по раѓањето<ref name="G20">George, 2004, p. 20.</ref><ref>Taraborrelli, 2009, p. 14.</ref>. Џексон имал проблематични односи со неговиот татко<ref name="Secret">{{наведени вести|title= Michael Jackson's Secret Childhood |url= http://www.vh1.com/shows/dyn/vh1_news_presents/82010/episode_about.jhtml |publisher= [[VH1]] |date= June 20, 2008 |archivedate= September 15, 2008 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20080915120706/http://www.vh1.com/shows/dyn/vh1_news_presents/82010/episode_about.jhtml}}</ref><ref>Taraborrelli, 2009, pp. 20–2.</ref>. Џо во [[2003]] година признал дека тој редовно го тепал Мајкл како дете<ref>{{наведени вести|title= Can Michael Jackson's demons be explained? |url= http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/magazine/8121599.stm |publisher= [[BBC News Online]] |date= June 27, 2009 |accessdate= May 31, 2015}}</ref>. Џексон изјавил дека бил физички и емотивно злоупотребуван за време на пробите иако строгата дисциплина на неговиот татко одиграла голема улога во неговиот успех. Џексон првпат отворено зборувал за неговата злоупотреба во детството во интервју со [[Опра Винфри]] емитувано во февруари [[1993]] година. Тој признал дека често плачел од осаменост. Татко на Џексон, исто така, вербално го злоупотребувал Џексон, во бројни прилики велејќи дека тој имал грозен нос. Всушност, длабокото незадоволство на Мајкл Џексон со самата негова појава, неговиоте кошмари и хронични проблеми со спиењето, неговата тенденција да остане хипер-компатибилен особено со неговиот татко, и да остане на детето како во текот на својот живот се на многу начини во согласност со последиците од ова хронично малтретирање кое го издржал како дете. Детската злоупотреба исто така знае и да го наруши невробиолошкиот развој (односно послаба работа на мозокот, мотивација и поттик) предизвикува зголемена подложност кон зависноста од дрога, со што тој се борел, покрај зголемена подложност на психолошкиот фактор на емоционална болка. Во едно интервју со [[Мартин Башир]], подоцна вклучено во документарецот ''Living with Michael Jackson'', Џексон признал дека татко му го тепал кога тој бил дете, но сепак кажува дека бил еден генијалец, кој сакал строгата дисциплина и изјавува дека татко му одиграл огромна улога во неговиот успех<ref name="Secret"/>. Кога Башир ја отфрлил позитивната забелешка и продолжил да прашува за тепањето, Џексон ја ставил својата рака на неговото лице и се противел на прашањата. [[File:Jackson 5 tv special 1972.JPG|thumb|left|Џексон (центар) како член ан групата Џексон 5 во 1972 година]] Во [[1964]], Мајкл и Марлон Џексон се приклучиле на бендот на своите браќа кој бил формиран од страна на браќата Џеки, Тито, Џермејн и како бекап-музичари свиреле [[конга]] и [[дајре]].<ref name="RRHF">{{Наведена мрежна страница|url= http://www.rockhall.com/inductees/the-jackson-five/bio/ |title= The Jackson 5 Biography |publisher= [[Rock and Roll Hall of Fame]] |accessdate= May 31, 2015}}</ref>. Џексон подоцна започнал да настапува како придружен позадински вокал и започнал со танцување. Кога имаше осум години, Џексон започнал да дели вокал со неговиот постар брат Џермејн, а името на групата било изменето во Џексон 5.<ref name="G20"/>. Бендот направил турнеја низ средниот запад во текот на 1966-1968, многу често настапувале во црни клубови познати како „''[[Chitlin' Circuit]]''“, каде што тие често перформирале стриптиз и други возрасни акти.<ref>Young, 2009, pp. 21–2.</ref><ref>{{наведен нестручен часопис|title= Triumph & Tragedy: The Life of Michael Jackson |url= http://rollingstoneindia.com/triumph-tragedy-the-life-of-michael-jackson/ |magazine= Rolling Stone India |date= August 25, 2009 |accessdate= May 31, 2015}}</ref>. Во [[1966]] година, тие го освоиле големиот локален талент шоу со препеви на хитовите на Џејмс Браун, [[I Got You (I Feel Good)]], предводена од Мајкл. Џексон 5 сними неколку песни, меѓу кои и ''Big boy'', за локална издавачка куќа Стилтаун во [[1967]] година<ref>Young, 2009, p. 21.</ref>, пред да потпишат со Мотаун рекордс во [[1968]] година<ref name="G20"/>. Списанието [[Ролинг Стоун]] подоцна го опишал младиот Мајкл како „''чудо со големи музички способности, кој брзо се истакнал како главен пејач во бендот“''<ref name="Bio">{{наведен нестручен часопис|title= Michael Jackson – Biography |url= http://www.rollingstone.com/artists/michaeljackson/biography |magazine= Rolling Stone |archiveurl= https://web.archive.org/web/20080402062429/http://www.rollingstone.com/artists/michaeljackson/biography |archivedate= April 2, 2008}}</ref>. Групата достигнала дијаграмски рекорд кога првите четири синглови (''I Want You Back'', ''ABC'', ''The Love You Save'' и ''I'll Be There'') биле први на списокот на [[Билборд Хот 100]]<ref name="G20"/>. Помеѓу [[1972]] и [[1975]] година, Џексон направил четири соло студиски албум со Motown, меѓу нив и ''Got to Be There'' и ''Ben'', објавен како дел од Џексон 5 франшизата, и издавањето на успешни синглови како ''Got to Be There'', ''Ben'', и ''Rockin' Robin''<ref>Taraborrelli, 2009, pp. 98–9.</ref>. Продажбата на групата започнала да опаѓа во [[1973]] година. Иако групата постигнала врвни 40 хитови, вклучувајќи ја и топ 5 диско песната ''Dancing Machine'', и топ 20 хит песната ''I Am Love'', Џексон 5 го напуштиле Motown во [[1975]] година.<ref name="G22">George, 2004, p. 22.</ref>. === 1975–1981=== [[File:Jacksonstvshow.jpg|thumb|From left, back row: [[Jackie Jackson]], Michael Jackson, [[Tito Jackson]], [[Marlon Jackson]]. Middle row: Randy Jackson, [[La Toya Jackson]], [[Rebbie Jackson]]. Front row: [[Janet Jackson]] (1977)]] Во јуни [[1975]] година, Џексон 5 потпишале договор со [[Епик Рекордс]], подружница на [[CBS Records]],<ref name="G22"/> и името на групата го преименувале во ''Jacksons''. Помладиот брат Ренди формално се приклучил на групата во тоа време, додека Џермејн заминал за да продолжи со соло кариера<ref>Taraborrelli, 2009, pp. 138–144.</ref>. Тие продолжиле со турнејата на меѓународно ниво, издавајки уште шест албуми во периодот помеѓу [[1976]] и [[1984]] година, за време на кој Џексон бил водечки текстописец, пишувајќи ги хитовите како „''Shake Your Body (Down to the Ground)“,'' „''This Place Hotel''“ и „''Can You Feel It''“<ref name="RRHF"/>. Во [[1978]] година, Мајкл започнал со својата филмска кариера, учествувајќи во филмот Виз<ref>{{Наведена мрежна страница|first= Bill |last= Gibron |title= You Can't Win Michael Jackson and 'The Wiz' |website= [[PopMatters]] |date= July 7, 2009 |accessdate= May 10, 2017 |url= http://www.popmatters.com/feature/107586-you-cant-win-michael-jackson-and-the-wiz/}}</ref>. Во овој период се зближил со Квинси Џонс, кој ја направил музиката за филмот<ref>{{Наведена книга|first= Fred |last= Bronson |title= Billboard's Hottest Hot 100 Hits |year= 2003 |edition=3 |publisher= Billboard Books |page= 107 |isbn= 0-8230-7738-1}}</ref>. Во овој период двајцата се согласиле Џонс да го направи следниот соло албум на Џексон'', Off the Wall''<ref name="G23">George, 2004, p. 23.</ref>. Во [[1979]] година, Џексон го скршил носот за време на една сложената рутина при танцувањето. Неговите последователна [[ринопластика]] не доживеала целосен успех, па тој често се жалел на тешкотии во дишењето што влијаело на неговата кариера. Тој се обратил кај Стивен Хофлин, која ја направил втората ринопластика на Џексон и последователните операции<ref name="T20510">Taraborrelli, 2009, pp. 205–210.</ref>. Џонс и Џексон заедно го продуцирале албумот „''Off the Wall''“<ref name="Y25">Young, 2009, p. 25.</ref>. Текстописци за албумот биле самиот Џексон, [[Род Темпертон]], [[Стиви Вондер]] и [[Пол Макартни]]. Издаден во [[1979]] година, албумот бил првиот соло албум од кој четири песни биле вклучени во американската топ 10 список на хитови, вклучувајќи ги „''Don't Stop 'til You Get_Enough''“ и „''Rock with You''“<ref>George, 2004, pp. 37–8.</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|title= Aug 29, 1958: Michael Jackson is born |url= http://www.history.com/this-day-in-history/michael-jackson-is-born |publisher= [[History (U.S. TV channel)|History]] |accessdate= May 31, 2015}}</ref>. Албумиот се искачил на третото место на [[Billboard 200]], и биле продадени над 20 милиони примероци во светот<ref>{{Наведена мрежна страница|title= Michael Jackson: Off The Wall |url= http://www.virginmedia.com/music/classicalbums/michaeljackson-offthewall.php |publisher= [[Virgin Media]] |accessdate= May 31, 2015}}</ref>. Во [[1980]] година, Џексон освоил три награди на американските музички награди: награда за најдобар албум, награда за најдобар машки изведувач и награда за најдобар сингл<ref>{{наведени вести|title= Donna Summer and Michael Jackson sweep Annual American Music Awards |date= January 20, 1980 |newspaper= [[The Ledger]] |agency= [[Associated Press]] |accessdate= May 31, 2015 |url= https://news.google.co.uk/newspapers?id=wYEsAAAAIBAJ&sjid=0_oDAAAAIBAJ&pg=6776,1201107}}</ref><ref>{{наведени вести|first= Ida |last= Peters |title= Donna No. 1, Pop and Soul; Michael Jackson King of Soul |newspaper= [[Baltimore Afro-American|The Afro-American]] |date= February 2, 1980 |url= https://news.google.co.uk/newspapers?id=EaMkAAAAIBAJ&sjid=Zf4FAAAAIBAJ&pg=3100,419518 |accessdate= May 31, 2015}}</ref>. Џексон повторно победил на [[American Music Awards]] во [[1981]] година освојувајќи награда за најдобар албум и награда за најдобар машки изведувач.<ref>{{наведени вести|title= Few Surprises In Music Awards |newspaper= [[Sarasota Herald-Tribune]] |url= https://news.google.co.uk/newspapers?id=sPIcAAAAIBAJ&sjid=3GcEAAAAIBAJ&pg=6226,95260 |agency= Associated Press |date= February 1, 1981 |accessdate= May 31, 2015}}</ref>. И покрај постигнатиот комерцијален успех, Џексон чувствувал дека после ''Off the Wall'' треба да направи многу поголемо влијание, и бил решен да ги надмине очекувањата со своето следното издание<ref>Taraborrelli, 2009, p. 188.</ref>. ===1982–1983=== Во [[1982]] година, Џексон ја издал песната „''Someone In the Dark''“ освојувајќи греми награда во [[1984]] година<ref name="Grammy">{{Наведена мрежна страница|title= Past Winners Search: Michael Jackson |publisher= [[National Academy of Recording Arts and Sciences|The Recording Academy]] |url= http://www.grammy.com/nominees/search?artist=%22Michael+Jackson%22&field_nominee_work_value=&year=All&genre=All |accessdate= January 29, 2014}}</ref>. Неговиот следен албум ''Thriller'', објавен кон крајот на [[1982]] година, станал најпродаван албум на сите времиња во [[САД]]<ref>{{Наведена мрежна страница |title= MICHAEL HE'S NOT JUST THE ROCK STAR OF THE YEAR, HE'S THE ROCK STAR OF THE '80S |date= December 20, 1983 |newspaper= [[The Philadelphia Inquirer]] |url= http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=PI&s_site=philly&p_multi=PI&p_theme=realcities&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EB296D5B072064E&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM |accessdate= July 5, 2010 |archive-date= 2021-05-08 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210508223757/http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=PI&s_site=philly&p_multi=PI&p_theme=realcities&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EB296D5B072064E&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date%3AD&s_trackval=GooglePM |url-status= dead }}</ref><ref>{{наведени вести|title= Cash register's ring sweet music to record industry |newspaper= [[The Gadsden Times]] |date= March 26, 1984 |url= https://news.google.com/newspapers?id=d9EfAAAAIBAJ&sjid=cdYEAAAAIBAJ&pg=1419,4981079 |agency= Associated Press |accessdate= July 5, 2010}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url= https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=top_tallies&ttt=T1A#search_section |title= Diamond Awards |publisher= [[Recording Industry Association of America]] |accessdate= May 31, 2015}}</ref>, како и најдобро продаваниот албум на сите времиња во светот, продавајќи околу 110 милиони копии досега<ref>{{Наведена книга|first= Martin |last= Gitlin |title= The Baby Boomer Encyclopedia |publisher= [[ABC-CLIO]] |year= 2011 |url= https://books.google.com/books?id=pQakFJFPT4YC&pg=PA96&dq=%22with+65+million+albums+sold%22 |page= 96}}</ref>. Албумот бил на врвот на [[Билборд 200]] за 37 недели и бил во топ 10 оза 80 последователни седмици. Тоа е првиот албум што има седум Билборд Хот 100 Топ 10 синглови, меѓу кои и „''Billie Jean''“, „''Beat It''“ и „''Wanna Be Startin' Somethin''“.<ref>Lewis Jones, 2005, p. 47.</ref>. Албумиот бил сертифициран за 29 милиони пратки, од страна на RIAA, давајќи му Двоен Дијамантен статус во САД.<ref name="RIAA">{{Наведена мрежна страница|title= Michael Jackson's 'Thriller' First Ever 30X Multi-Platinum RIAA Certification |publisher= Recording Industry Association of America |url= https://www.riaa.com/michael-jacksons-thriller-first-ever-30x-multi-platinum-riaa-certification/ |accessdate= December 18, 2015}}</ref>. Албумот добил и Греми награда за најдобро инженерско снимање во [[1984]] година. Адвокатот на Џексон Џон Бранка, истакнал дека Џексон го има највисокиот хонорар во музичката индустрија во тој момент: околу 2$ за секој продаден албум. Тој исто така постигнал и рекордни профити од продажбата на неговите снимки. Видеокасетите на документарниот филм ''The Making of Michael Jackson's Thriller'' биле продадени во над 350.000 примероци за само неколку месеци. во овој период започнала и продажбата на кукли со ликот на Џексон по цена од 12$<ref name="TIME">{{наведен нестручен часопис |first= Jay |last= Cocks |title= Why He's a Thriller |date= March 19, 1984 |magazine= Time |url= http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,950053,00.html |accessdate= April 25, 2010 |archive-date= 2020-06-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200617211459/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,950053,00.html |url-status= dead }}</ref>. Во [[1985]] година, ''The Making of Michael Jackson's Thriller'' добил [[Греми награда]] за најдобар музички спот<ref name="Registry">{{наведена изјава за печат |first= Alex |last= Dobuzinskis |date= December 30, 2009 |url= https://www.reuters.com/article/2009/12/30/us-thriller-idUSTRE5BT43W20091230?type=musicNews |title= Jackson "Thriller" film picked for U.S. registry |agency= [[Reuters]] |accessdate= May 31, 2015 }} {{Наведена мрежна страница |url=http://www.reuters.com/article/2009/12/30/us-thriller-idUSTRE5BT43W20091230?type=musicNews |title=архивски примерок |accessdate=2022-10-03 |archive-date=2011-09-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110914134126/http://www.reuters.com/article/2009/12/30/us-thriller-idUSTRE5BT43W20091230?type=musicNews |url-status=bot: unknown }}</ref>. Во декември [[2009]] година, музичкото видео за [[Thriller (албум)|Thriller]] било вклучено во Националниот филмски регистар од страна на [[Конгресна библиотека|Конгресната библиотека]], станувајќи првиот музички спот што некогаш бил примен<ref>{{Наведена мрежна страница|title= Zorro, Nemo, Muppets & More: Wide Variety Tapped for 2009 Film Registry |accessdate= May 31, 2015 |url= http://www.loc.gov/loc/lcib/10012/films.html |publisher= [[Library of Congress]]}}</ref><ref name="NYT">{{наведени вести|first= Dave |last= Itzkoff |title= 'Thriller' Video Added to U.S. Film Registry |date= December 30, 2009 |newspaper= [[The New York Times]] |accessdate= May 31, 2015 |url= https://www.nytimes.com/2009/12/31/arts/music/31arts-THRILLERVIDE_BRF.html?_r=0}}</ref>. Њујорк тајмс напишал дека во светот на поп-музиката, постои Мајкл Џексон и сите други<ref>{{наведени вести|first= Jon |last= Pareles |authorlink= Jon Pareles |title= Michael Jackson at 25: A Musical Phenomenon |date= January 14, 1984 |newspaper= The New York Times |url= https://www.nytimes.com/1984/01/14/arts/michael-jackson-at-25-a-musical-phenomenon.html |accessdate= May 31, 2015}}</ref>. Во март [[1983]] година, Џексон се соединил со своите браќа за легендарниот настап во живо кој бил снимен за [[Motown 25: Yesterday, Today, Forever]]. Шоуто се емитувало на [[16 мај]] [[1983]] година, пред публика од 47 милиони гледачи<ref>{{наведени вести|first= Janette |last= Williams |date= June 24, 2009 |title= Michael Jackson left indelible mark on Pasadena |url= http://www.whittierdailynews.com/general-news/20090625/michael-jackson-left-indelible-mark-on-pasadena |newspaper= [[Whittier Daily News]] |accessdate= May 31, 2015}}</ref>. Настапот е најдобро запаметан по соло изведба на Џексон на „''Billie Jean''“<ref name="emmys.tv">{{наведени вести |title= Fatal Cardiac Arrest Strikes Michael Jackson |url= http://m.emmys.com/news/fatal-cardiac-arrest-strikes-michael-jackson |publisher= [[Emmy Award|Emmys.com]] |accessdate= May 31, 2015 |archive-date= 2018-10-06 |archive-url= https://web.archive.org/web/20181006225327/http://m.emmys.com/news/fatal-cardiac-arrest-strikes-michael-jackson |url-status= dead }}</ref>. Облечен во црна карактеристична јакна и голф ракавица украсена со вештачки дијаманти, тој го прикажал неговиот веќе препознатлив танц на сцената<ref>Taraborrelli, 2009, pp. 243–4.</ref>. Перформансите на Џексон била споредена со онаа на Елвис Присли и Битлси.<ref>Taraborrelli, 2009, pp. 238–241.</ref>. === 1984-1985=== На [[27 јануари]] [[1984]] година Мајкл и другите членови на Jacksons снимиле реклама за [[Пепси]]<ref name="Herrera2">{{наведен нестручен часопис|first= Monica |last= Herrera |date= July 3, 2009 |title= Michael Jackson, Pepsi Made Marketing History |url= http://www.billboard.com/articles/news/268213/michael-jackson-pepsi-made-marketing-history?page=0%2C0 |magazine= Billboard |accessdate= May 31, 2015}}</ref>, набљудувани од страна на директорот [[Фил Дусенбери]]<ref>{{наведени вести|first= Louise |last= Story |date= December 31, 2007 |url= https://www.nytimes.com/2007/12/31/business/media/31dusenberry.html |title= Philip B. Dusenberry, 71, Adman, Dies |newspaper= The New York Times |accessdate= May 31, 2015}}</ref>, од рекламната агенција BBDO и креативениот директор на [[Пепси]], [[Алан Поташ]] во Храмот на Аудиторијата во [[Лос Анџелес]]. Пред полната куќа на симпатизери за време на симулираниот концерт, пиротехниката случајно паднала на косата на Џексон и неговата коса се запалила. Тој настрадал од втор степен изгореници на главата. Џексон бил подложен на третман за да се сокријат лузните на неговата глава, а тој исто така ја направил и својата трета ринопластика кратко време потоа<ref name="T20510"/>. Џексон никогаш не закрепнал од оваа повреда. Пепси го решил спорот надвор од судот, а Џексон ги донирал своите 1.500.000$ во Медицинскиот центар во Калвер Сити, Калифорнија<ref>Taraborrelli, 2009, pp. 279–287.</ref>, кој денеска го носи неговото име во чест на неговата донација. На [[14 мај]] [[1984]] година, Џексон бил поканет во [[Белата куќа]] за да ја прими наградата од претседателот [[Роналд Реган]] за неговата поддршка на добротворни организации кои им помогнале на луѓето да ги надминат алкохолот и дрогата<ref>Taraborrelli, 2009, pp. 304–7.</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|title= Drunk Driving Prevention (1983 – Present) |url= http://www.aef.com/exhibits/social_responsibility/ad_council/2399/:pf_printable |publisher= Advertising Education Foundation |date= 2003 |accessdate= May 31, 2015 |url-status=dead |archivedate= May 9, 2015 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20150509144426/http://www.aef.com/exhibits/social_responsibility/ad_council/2399/%3Apf_printable}}</ref>. [[File:Reagans with Michael Jackson.jpg|thumb|left|Џексон во Белата куќа заедно со претседателот Роналд Реган]] Џексон освоил осум [[Греми награди]] во текот на таа година. За разлика од подоцнежните албуми, албумот ''Трилер'' немал официјална турнеја за промоција, но во [[1984]] година на неговата [[Турнеја на победата (Мајкл Џексон)|Турнеја на победата]] биле изведени голем дел од новите материјали пред повеќе од два милиони [[Американци]]. Оваа турнеја му била последна заедно со неговите беаќа<ref>Taraborrelli, 2009, p. 320.</ref>. Тој ги донирал сите средства (околу 8.000.000 $) заработени од Турнеја на победата во добротворни цели<ref>Taraborrelli, 2009, p. 314.</ref><ref>Taraborrelli, 2009, pp. 315–320.</ref>. Тој исто така, напишал и песна за добротворната организација „[[''We Are the World'']]“ во [[1985]] година со [[Лајонел Ричи]]<ref name="WATW">{{Наведена мрежна страница|title= Past Winners Search: "We Are The World" |publisher= The Recording Academy |url= http://www.grammy.com/nominees/search?artist=&field_nominee_work_value=%22We+Are+The+World%22&year=All&genre=All |accessdate= January 29, 2014}}</ref>, издадена во март [[1985]] година<ref name="AMAs 1986">{{наведени вести|title= Bruce shows who's Boss |newspaper= [[Montreal Gazette]] |agency= Associated Press |url= https://news.google.co.uk/newspapers?id=MRgiAAAAIBAJ&sjid=7aUFAAAAIBAJ&pg=1658,3425033 |date= January 28, 1986 |accessdate= June 16, 2010}}</ref> и која била објавена за да им помогне на сиромашните во [[САД]] и [[Африка]]<ref name="jdoyle">{{Наведена мрежна страница|first= Jack |last= Doyle |date= July 7, 2009 |url= http://www.pophistorydig.com/topics/michael-mccartney-1980s-2009/ |title= "Michael & McCartney": 1980s–2009 |work= The Pop History Dig |accessdate= May 31, 2015}}</ref>. Таа станала една од најпродаваните синглови на сите времиња, со скоро 30 милиони продадени примероци и милиони долари донирани за гладните<ref>{{наведени вести|first= Anthony |last= Breznican |url= http://www.usatoday.com/life/people/2009-06-26-jackson-faces_N.htm |title= The many faces of Michael Jackson |date= June 30, 2009 |newspaper= [[USA Today]] |accessdate= June 11, 2015}}</ref> . Во [[1986]] година, „[[''We Are the World'']]“ добила четири греми награди (една за Џексон за песна на годината)<ref name="WATW"/>. Директорите на Американските музички награди ја отстраниле песната на добротворната организација од конкуренцијата, бидејќи сметале дека била несоодветна, но издале две специјални признанија (едно за создавањето на песната и едно за американската идеја за донација за Африка)<ref name="WATW"/><ref name="AMAs 1986"/><ref>Campbell, 1993, p. 114.</ref><ref>Young, 2009, p. 340–4.</ref>. Во [[1984]] година, ''ATV Music Publishing'', која имала авторски права за речиси 4000 песни<ref name="hilburn"/> , била ставена на продажба од страна на Роберт Холмс<ref name="jdoyle"/>. Џексон се заинтересирал за овој проект, знаејќи дека Пол Макартни прави околу 40.000.000 $ за една година од песни на други изведувачи<ref name="jdoyle"/><ref name="T3338">Taraborrelli, 2009, pp. 333–8.</ref><ref name="mcca atv">{{Наведена мрежна страница|url= http://mjjinfo.blogspot.fr/2010/11/paul-mccartney-refused-to-buy-atv.html |title= Paul McCartney refused an offer to buy the ATV Catalog for £20 million ($40 million USD) |publisher= Mjjinfo.blogspot.fr |date= November 13, 2010 |accessdate= May 31, 2015}}</ref>. Во [[1981]] година, на Макартни му бил понуден музичкиот каталог на ATV за £ 20.000.000. Според Макартни, тој контактирал со Јоко Оно за правење на заедничко купување со поделба на трошоци еднакво по 10.000.000 £ од секој, но Оно сметал дека може да го купат за £5.000.000<ref name="jdoyle"/><ref name="mcca atv"/>. Кога тие не биле во можност да направат заедничко купување, Мекартни не ја прифатил понудата<ref name="T3338"/><ref name="mcca atv"/>, не сакајќи да биде единствен сопственик на песни на „[[Битлси]]“<ref name="hilburn">{{наведени вести|first= Robert |last= Hilburn |date= September 22, 1985 |url= http://www.latimes.com/la-et-hilburn-michael-jackson-sep22-story.html |title= The long and winding road |newspaper= Los Angeles Times |accessdate= May 31, 2015}}</ref>. Еден преговарач за Судот Холмс од [[1984]] година изјавил дека: „''Ние му го дадовме првото право на одбивање на Пол Макартни, но Пол не го сакаше тоа во тоа време''“. Исто така, адвокатот на Макартни го обвинил адвокатот на Џексон, Џон Бранка, дека Макартни не бил заинтересиран за тендерството. Макартни, наводно изјавил дека тоа било премногу скапо. Но, имало и неколку други компании и инвеститори за наддавање. Во септември [[1984]] година<ref name="hilburn"/>, Џексон бил прв информиран за продажбата од страна на адвокатот Бранка и испратил понуда од 46.000.000$ на [[20 ноември]] [[1984]] година<ref name="hilburn"/>. Агентите на Џексон сметале дека тие ќе го добијат договорот, но наишле на нови понудувачи или нови полиња на дебата<ref name="hilburn"/>. Во мај [[1985]] година, тимот на Џексон заминал од преговорите откако за четири месеци потрошиле повеќе од 1.000.000$ на длабинска анализа и за преговори. Во јуни [[1985]] година, Џексон и Бранка дознале дека команиите на [[Чарлс Копелман]] и [[Марти Бандиер]] направиле некаков договор со ''[[Holmes à Court]]'' за 50 милиони долари. Но, во почетокот на август, тимот на ''Holmes à Court'' го контактирал Џексон и разговорите биле завршени<ref name="hilburn"/>. Џексон ја кренал сумата на 47.500.000 $ и таа била прифатена, бидејќи тој можел да го затвори договорот брзо, бидејќи ја завршил длабинската анализа на АТВ музика. Тој исто така се согласил да го посети ''[[Holmes à Court]]'' во [[Австралија]]. Купувањето на ATV од страна на Џексон била финализирана на [[10 август]] [[1985]] година<ref name="hilburn"/>. === 1986-1990=== Кожата на Џексон била со среднокафеава боја за целото времетраење на младоста, но со започнувањето на средината на 1980-тите, тој постепено растејќи побледел.<ref name="C146">Campbell, 1995, pp. 14–6.</ref><ref>Parameswaran, 2011, pp. 75–77</ref><ref>DeMello, 2012, p. 152</ref>. Промената добила широка медиумска покриеност, вклучувајќи ги и гласините дека тој ја избелил неговата кожа. Според неговиот биограф, во [[1986]] година, на Џексон му биле дијагностицирани [[витилиго]] и [[лупус]]. Витилигото делумно ја осветлил неговата кожа, и лупусот бил во фаза на развивање. Двете болести го направиле почувствителен на сончева светлина.<ref>Taraborrelli, 2009, pp. 434–6.</ref> Третманите кој тој ги користел за неговата состојба дополнително го осветлиле тонот на неговата кожата, а со примената на шминка, тој можел да се појави и како многу блед<ref name="Oprah-Jackson">{{Наведена мрежна страница |title= The Michael Jackson Interview: Oprah Reflects |publisher= [[The Oprah Winfrey Show]] |page= 3 |date= September 16, 2009 |accessdate= April 24, 2017 |url= http://www.oprah.com/entertainment/oprah-reflects-on-her-interview-with-michael-jackson/3 }}{{Мртва_врска|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. На Џексон исто така му било дијагностицирано витилиго во неговата [[аутопсија]]<ref>{{Наведена мрежна страница |title= Michael Jackson case report |publisher= Tmz.vo.llnwd.net |url= http://tmz.vo.llnwd.net/o28/newsdesk/tmz_documents/0208_mj_case_report_wm.pdf |format= PDF |accessdate= May 31, 2015 |archive-date= 2021-02-15 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210215085143/http://tmz.vo.llnwd.net/o28/newsdesk/tmz_documents/0208_mj_case_report_wm.pdf |url-status= dead }}</ref>. Неколку хирурзи шпекулирале дека тој поминал низ неколку носни операции, операции на челото и усните иако Џексон го негирал тоа и тврдел дека тој само имал операција на носот. Џексон тврдел дека тој имал само две пластични операции на носот и ниедна друга операција на неговото лице, иако во еден момент споменал дека има падина создадена во неговата брада. Џексон изгубил тежина во раните 1980-ти, поради промените во исхраната и желбата за „танчерско тело“<ref name="J22930">Jackson, 2009, pp. 229–230.</ref>. Сведоците изјавиле дека тој често имал вртоглавица и шпекулирале дека тој страдал од [[анорексија нервоза]]. Во текот на неговото лекување, Џексон свои блиски пријатели ги направил неговиот дерматолог, Д-р Арнолд Клајн и медицинската сестра Деби Роу<ref>{{наведени вести |first= Nicola |last= Pittam |date= May 8, 2010 |url= http://www.nationalledger.com/pop-culture-news/michael-jackson-secret-boyfrie-227202.shtml |title= Michael Jackson Secret Boyfriend Claims Draw Fury |newspaper= The National Ledger |accessdate= May 31, 2015 |archive-date= 2012-05-16 |archive-url= https://web.archive.org/web/20120516151403/http://www.nationalledger.com/pop-culture-news/michael-jackson-secret-boyfrie-227202.shtml |url-status= dead }}</ref>.Роу подоцна станала втора жена на Џексон и мајка на неговите две најстари деца. Долго пред да биде во романтична врска со неа, Џексон силно се потпирал на Роу за емотивна поддршка. Тој, исто така, силно се потпирал и на Клајн, за медицински и деловни совети. Џексон станал предмет на повеќе сензационалени извештаи. Во [[1986]] година, таблоидите направиле приказна тврдејќи дека Џексон спиел во [[хипербарична комора]] со [[кислород]] да се забави процесот на стареење, каде тој бил насликан легнат во стаклена кутија. Иако тврдењата не биле вистинити, според таблоидните извештаи кои се широко цитирани, Џексон сам ја раширил фабрикуваната приказна за себе<ref name="Image">{{наведени вести|title= Music's misunderstood superstar |url= http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4584367.stm |publisher= [[BBC News Online]] |date= June 13, 2005 |accessdate= May 31, 2015}}</ref>. Кога Џексон купил [[шимпанзо]] од една лабораторија наречена ''Bubbles'', тој бил пријавен дека сè повеќе се одделува од реалноста<ref>{{наведен нестручен часопис|first= Michael |last= Goldberg |first2= David |last2= Handelman |title= Is Michael Jackson for Real? |magazine= Rolling Stone |date= September 24, 1987 |url= http://www.rollingstone.com/music/news/is-michael-jackson-for-real-19870924}}</ref>. Било објавено дека Џексон понудил да ги купи коските на Јосиф Мерик (Човекот-слон) чии објави Џексон не ги негирал<ref name="T35561">Taraborrelli, 2009, pp. 355–61.</ref>. Иако првично видел дека овие приказни се можност за публицитет, тој престанал да дозволува протекување на невистини во пресот па истите станале повеќе сензационални<ref name="Image"/><ref name="T3703">Taraborrelli, 2009, pp. 370–3.</ref><ref>{{наведен нестручен часопис|first= Demola |last= Abimboye |date= July 5, 2009 |title= The Man, His Weird Ways |url= http://www.newswatchngr.com/index.php?option=com_content&task=view&id=1080&Itemid=1 |magazine= [[Newswatch (Nigeria)|Newswatch]] |archiveurl= https://web.archive.org/web/20101223193603/http://www.newswatchngr.com/index.php?option=com_content&task=view&id=1080&Itemid=1 |archivedate= December 23, 2010}}</ref>. Следствено медиумите започнале да прават свои приказни. Овие извештаи станале вградени во јавната свест, додавајќи му го прекарот „''wacko Jacko''“<ref name="allmusic"/><ref>{{cite interview|first= Michael |last= Jackson |interviewer= Barbara Walters |title= Jackson interview with Barbara Walters |date= September 12, 1997 |work= 20/20 |publisher= ABC}}</ref>. Како одговор на озборувањата, Џексон му се обратил на Тараборели: <blockquote>„''Зошто едноставно не им кажете на луѓето дека јас сум странец од Марс. Кажи им дека јадам живи пилиња и играм вуду танц на полноќ. Тие ќе веруваат во сè што ќе кажеш, затоа што ти си новинар. Но, ако јас, Мајкл Џексон, кажам: „Јас сум странец од Марс и јадам живи пилиња и играм вуду танц на полноќ“, луѓето би рекле: „О, човеку, тој Мајкл Џексон е луд. Вие не можете да верувате на еден единствен збор што излегува од неговата уста“.''<ref>Taraborrelli, 2009, p. vii.</ref></blockquote> [[File:Michael Jackson's "Bad" Jacket and Belt.jpg|thumb|upright|alt=A black jacket with five round golden medals on its left and right shoulders, a gold band on its left arm sleeve, and two belt straps on the right bottom sleeve. Underneath the jacket is a golden belt, with a round ornament in its center.|Палтото на Џексон во времето на ерата на албумот ''Bad'']] Џексон соработувал со [[Френсис Форд Копола]] на 17-минутниот филм во 3-D Капетан ЕО, кој дебитирал во септември [[1986]] година во двата оригинали Дизниленд и во Epcot во Флорида, а во март [[1987]] година во Токио Дизниленд. 30.000.000$ филм беше популарна атракција во сите три паркови. За капетанот ЕО атракцијата подоцна било пишувано во Евро Дизниленд парк, откако тој парк бил отворен во [[1992]] година. Сите четири паркови биле отворени и во 1990-тите. Атракцијата подоцна се преименувала во [[Дизниленд]], по смртта на Џексон во [[2010]] година<ref>{{Наведена мрежна страница|title= Captain EO is Back to Change the World |url= http://www.ign.com/articles/2010/02/23/captain-eo-is-back-to-change-the-world |publisher= IGN |date= February 23, 2010 |accessdate= May 31, 2015}}</ref>. Во [[1987]] година, Џексон се оттргна од [[Јеховини сведоци|Јеховините сведоци]], како одговор на нивното неодобрување за видеото за ''Трилер''<ref>{{наведен нестручен часопис|first= Robert E. |last= Johnson |title= Michael Jackson Comes Back! |magazine= [[Ebony (magazine)|Ebony]] |volume= 42 |issue= 11 |date= September 1987 |pages= 143, 148–9 |url= https://books.google.com/books?id=4Li0JBWU6E0C&pg=PA143 |issn= 0012-9011}}</ref><ref>{{наведен нестручен часопис|first= Katherine |last= Jackson |title= Mother of Jackson Family Tells All |magazine= Ebony |volume= 45 |issue= 12 |date= October 1990 |page= 66 |issn= 0012-9011 |url= https://books.google.com/books?id=v9MDAAAAMBAJ&pg=PA66}}</ref>. [[File:Michael Jackson-3.jpg|thumb|upright|left|Џексон во 1988 година]] Во [[1987]] година излегол неговиот следен албум ''Bad'', кој бил високо оценет. Тој не го посочил Трилер како комерцијален или уметнички триумф, но ''Bad'' исто така забележал значителен успех<ref name="TIME2">{{наведен нестручен часопис |first= Jay |last= Cocks |title= Music: The Badder They Come |date= September 14, 1987 |url= http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,965452,00.html |magazine= Time |accessdate= April 25, 2010 |archive-date= 2014-01-09 |archive-url= https://web.archive.org/web/20140109094122/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,965452,00.html |url-status= dead }}</ref>. Албумот имал седум хит синглови во САД, од кои пет („''I Just Can't Stop Loving You''“, „''Bad''“, „''The Way You Make Me Feel''“, „''[[Man in the Mirror]]''“ и „''[[Dirty Diana]]''“) достигнале број еден на листите на [[Billboard Hot 100]]. Ова е рекорд за најголем број синглови од некој албум. Иако видеото на насловната било дискутабилен дериват на спотот за поранешната песна „''Beat It''“, видеото за „Bad“ се покажало дека е еден од иконските моменти на Џексон<ref>{{наведена изјава за печат |first= Todd |last= Leopold |date= June 6, 2005 |url= http://edition.cnn.com/2005/SHOWBIZ/Music/01/30/jackson.life/ |title= Michael Jackson: A life in the spotlight |agency= CNN }} {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120713223358/http://edition.cnn.com/2005/SHOWBIZ/Music/01/30/jackson.life/ |date=2012-07-13 }}</ref>. Почнувајќи од [[2008]] година, албумот имал продадено 30 милиони примероци во светот<ref>{{наведен нестручен часопис|title= 50 fastest selling albums ever |magazine= [[NME]] |date= April 27, 2011 |accessdate= May 31, 2015 |url= http://www.nme.com/photos/50-fastest-selling-albums-ever/213617}}</ref><ref>{{наведени вести |first= Gil |last= Kaufman |title= Michael Jackson's New Album Cover Decoded |publisher= MTV. [[Viacom]] |url= http://www.mtv.com/news/1651633/michael-jacksons-new-album-cover-decoded/ |date= November 5, 2010 |accessdate= March 23, 2015 |archive-date= 2014-02-14 |archive-url= https://web.archive.org/web/20140214114236/http://www.mtv.com/news/articles/1651633/michael-jacksons-new-album-cover-decoded.jhtml |url-status= dead }}</ref><ref>{{наведена изјава за печат |first= Piya |last= Sinha-Roy |date= May 21, 2012 |title= Michael Jackson is still "Bad," 25 years after album |url= https://www.reuters.com/article/2012/05/21/entertainment-us-michaeljackson-bad-idUSBRE84K0Z120120521 |agency= Reuters }} {{Наведена мрежна страница |url=http://www.reuters.com/article/2012/05/21/entertainment-us-michaeljackson-bad-idUSBRE84K0Z120120521 |title=архивски примерок |accessdate=2022-10-03 |archive-date=2012-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120524132521/http://www.reuters.com/article/2012/05/21/entertainment-us-michaeljackson-bad-idUSBRE84K0Z120120521 |url-status=bot: unknown }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|title= 25th Anniversary Of Michael Jackson's Landmark Album Bad Celebrated With September 18 Release Of New Bad 25 Packages |url= https://news.yahoo.com/25th-anniversary-michael-jackson-landmark-album-bad-celebrated-140242006.html |publisher= [[Yahoo!]] |archiveurl= https://web.archive.org/web/20130222180809/http://news.yahoo.com/25th-anniversary-michael-jackson-landmark-album-bad-celebrated-140242006.html |date= May 21, 2012 |archivedate= February 22, 2013}}</ref>. Благодарение на албумот, Брус Сведиен и Умберто Гатика освоиле една греми награда во [[1988]] година за најдобро некласично инженерско снимање и Мајкл Џексон освоил аз најдобар музички спот. Во истата година, Џексон добил наградата за достигнување на Американските музички награди, бидејќи „Bad“ бил првиот албум кој се нашол на врвот во 25 земји и најдобро продаваниот албум во светот во [[1987]] и во [[1988]] година<ref>{{наведени вести|title= Michael, Travis top Music Award winners |newspaper= [[Lodi News-Sentinel]] |agency= UPI |date= January 30, 1989 |url= https://news.google.co.uk/newspapers?id=lZozAAAAIBAJ&sjid=lTIHAAAAIBAJ&pg=4477,3617735 |accessdate= June 16, 2010}}</ref><ref>{{наведени вести|title= American Music Awards Monday |date= January 27, 1989 |newspaper= [[The Modesto Bee]]}}</ref><ref>Campbell, 1993, p. 251.</ref><ref>{{наведени вести |title= Jackson tour on its way to u.s. |url= http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=SJ&s_site=mercurynews&p_multi=SJ&p_theme=realcities&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EB72CE855E5ADB3&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM |newspaper= [[San Jose Mercury News]] |date= January 12, 1988 |accessdate= July 5, 2010 |archive-date= 2021-05-08 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210508222354/http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=SJ&s_site=mercurynews&p_multi=SJ&p_theme=realcities&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EB72CE855E5ADB3&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date%3AD&s_trackval=GooglePM |url-status= dead }}</ref>. Во [[1988]] година, албумот победил на американските музички награди<ref>{{наведени вести|title= Winners of American Music Awards |date= January 26, 1988 |url= https://news.google.co.uk/newspapers?id=pqxAAAAAIBAJ&sjid=sDIHAAAAIBAJ&pg=4496,2784310 |accessdate= June 16, 2010 |newspaper= Lodi News-Sentinel |agency= UPI}}</ref>. Светската турнеја за албумот започнала на [[12 септември]] истата година, завршувајќи на [[14 јануари]] [[1989]] година<ref name="LJ956">Lewis Jones, 2005, pp. 95–6.</ref>. Само на турнејата во [[Јапонија]] имало 14 распродажби и 570.000 посетители, речиси тројно зголемување на претходниот рекорд од 200.000 во една тура<ref>{{наведени вести |first= Richard |last= Harrington |url= https://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost/doc/306975947.html?FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=Jan%2012,%201988&author=Richard%20Harrington&pub=The%20Washington%20Post%20(pre-1997%20Fulltext)&edition=&startpage=b.03&desc=Jackson%20to%20Make%20First%20Solo%20U.S.%20Tour |title= Jackson to Make First Solo U.S. Tour |newspaper= The Washington Post |date= January 12, 1988 |accessdate= March 16, 2013 |archive-date= 2018-02-23 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180223110845/http://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost/doc/306975947.html?FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=Jan%2012,%201988&author=Richard%20Harrington&pub=The%20Washington%20Post%20%28pre-1997%20Fulltext%29&edition=&startpage=b.03&desc=Jackson%20to%20Make%20First%20Solo%20U.S.%20Tour |url-status= dead }}</ref>. Џексон направил рекорд за Гинисовата книга на рекорди кога 504.000 луѓе присуствувале на [[Вембли (стадион)|стадионот Вембли]]<ref>{{Наведена мрежна страница |title= 16 of Michael Jackson's Greatest Non-Musical Achievements |url= http://brainz.org/16-michael-jacksons-greatest-non-musical-achievements/ |publisher= Brainz.org |accessdate= May 31, 2015 |archive-date= 2015-06-26 |archive-url= https://web.archive.org/web/20150626164913/http://brainz.org/16-michael-jacksons-greatest-non-musical-achievements/ |url-status= dead }}</ref>. Тој настапил на вкупно 123 концерти пред публика од 4,4 милиони луѓе<ref>{{Наведена мрежна страница|title= Michael Jackson Solo Tours |publisher= Cirquedusoleil.com |url= http://www.cirquedusoleil.com/en/shows/michael-jackson-tour/past-tours.aspx |archivedate= August 8, 2014 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20140808231207/http://www.cirquedusoleil.com/en/shows/michael-jackson-tour/past-tours.aspx}}</ref>. Турнејата излегла како последен концерт на Џексон вклувајќи ги и шоута во континентална САД, иако подоцна направил турнеја до [[Хаваи]]. Во [[1988]] година, Џексон ја издал својата прва и единствена автобиографија, ''[[Moonwalk (книга)|Moonwalk]]'',за која биле потребни четири години да ја заврши и да се продадат 200.000 копии<ref>{{наведени вести|first= Mark |last= Shanahan |first2= Meredith |last2= Golstein |date= June 27, 2009 |title= Remembering Michael |newspaper= [[The Boston Globe]] |url= http://www.boston.com/ae/celebrity/articles/2009/06/27/writer_stephen_davis_remembers_michael_jackson |accessdate= May 31, 2015}}</ref>. Џексон пишувал за неговото детство, Џексон 5 и за злоупотребата од која тој страдал. Тој исто така пишувал и за неговиот изглед на лицето, велејќи дека тој имал две пластични операции на носот и падина создадена во неговата брада. Тој припишува поголем дел од промените во структурата на неговото лице на пубертетот, губењето на тежината, строгата вегетаријанската исхрана, промената на стилот на косата, и сценското осветление. Моonwalk стигнал до првото место на списокот на „Њујорк тајмс“ бестселери. Музичарот потоа направил еден филм со наслов ''Moonwalker'', во кој биле вклучени снимки во живо и кратки филмови. Филмот бил оригинално наменет да биде пуштен во емитување во театри, но поради финансиски проблеми, филмот бил пуштен директно на видео. Тој се задржал на врвот на Билборд Топ Музика 22 недели<ref name="G434">George, 2004, pp. 43–4.</ref>. На крајот спотот на Мајкл Џексон The Legend Continues беше исфрлен на првото место. Во март [[1988]] година, Џексон купил земјиште во близина на Санта Јенз, Калифорнија, каде била изградена неговата палата [[Неверленд]] во вредност од 17 милиони долари<ref name="Malta">{{наведени вести|title= Michael Jackson's Neverland on sale |date= June 1, 2015 |newspaper= [[Times of Malta]] |agency= Reuters |url= http://www.timesofmalta.com/articles/view/20150601/world/Michael-Jackson-s-Neverland-on-sale.570574 |accessdate= June 11, 2015}}</ref>. Во комплексот имало вработено 40 луѓе како обезбедување<ref name="Malta"/><ref name="Bio2"/><ref>{{наведени вести|first= Hannah |last= Ellis-Petersen |title= Michael Jackson Neverland Ranch expected to fetch up to $85m |date= August 1, 2014 |url= https://www.theguardian.com/music/2014/aug/01/michael-jackson-neverland-ranch-sell-50-million |newspaper= The Guardian |accessdate= June 11, 2015}}</ref>. Во [[2003]] година, комплексот имал вредност од околу 100 милиони долари<ref name="Finances">{{наведени вести|first= Edna |last= Gundersen |title= For Jackson, scandal could spell financial ruin |date= November 24, 2003 |newspaper= USA Today |url= http://usatoday30.usatoday.com/life/2003-11-24-jackson-finances_x.htm |accessdate= March 14, 2010}}</ref>. Во 1989, неговата годишна заработувачка од продажба на албуми, прифаќање и концерти била проценета на 125.000.000 $ за таа година<ref name="World Records">{{наведени вести|title= NEWS – Jackson receives his World Records |publisher= Yahoo! |date= November 14, 2006 |url-status=dead |url= http://uk.news.launch.yahoo.com/dyna/article.html?a=/14112006/344/jackson-receives-world-records.html&e=l_news_dm |archivedate= September 27, 2011 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20110927165143/http://uk.news.launch.yahoo.com/dyna/article.html?a=%2F14112006%2F344%2Fjackson-receives-world-records.html&e=l_news_dm}}</ref> . Набргу потоа, тој станал првиот човек од запад кој се појавил во една телевизиска реклама во [[Советскиот Сојуз]]<ref name="G434"/>. Неговиот успех резултирал со тоа што тој се нарекол „''Крал на поп-музиката''“<ref name="Arar"/><ref name="LJ3"/><ref name="SBee">{{наведени вести|title= Is the thrill gone for singer Michael Jackson? |newspaper= [[Sacramento Bee]] |date= July 27, 1987 |page= B3}}</ref>. Прекарот бил популаризиран од страна на [[Елизабет Тејлор]] во [[1989]] година, прогласувајќи го за вистински крал на попот, рокот и танцот<ref>Campbell, 1993, pp. 260–3.</ref>. Претседателот Џорџ В. Буш го прогласил во Белата куќа за Уметник на Декадата<ref>{{Наведена мрежна страница|title= Remarks on the Upcoming Summit With President Mikhail Gorbachev of the Soviet Union |publisher= Presidency.ucsb.edu |url= http://www.presidency.ucsb.edu/ws/index.php?pid=18331 |date= April 5, 1990 |accessdate= May 31, 2015}}</ref>. Од [[1985]] до [[1990]] година, тој донирал 500.000 $ за United Negro College Fund<ref>{{наведен нестручен часопис|title= Blacks Who Give Something Back |magazine= [[Ebony (magazine)|Ebony]] |date= March 1990 |url= https://books.google.com/books?id=oswDAAAAMBAJ&pg=PA68&dq=%22united+negro+college+fund%22 |volume= 45 |issue= 3 |page= 68 |issn= 0012-9011}}</ref> , како и целиот профит од неговата песна „''[[Man in the Mirror]]''“ во добротворни цели<ref>Taraborrelli, 2009, p. 382.</ref> . Препевот на Џексон во живо на „You Were There“ на прославата на 60-тиот роденден на Семи Дејвис Џуниор добила номинација за „Еми“ награда<ref name="emmys.tv"/><ref name="G434"/>. ===1991–1993=== Во март [[1991]] година, Џексон го обнови својот договор со [[Sony]] за 65 милиони долари, рекорден договор во тоа време<ref>{{наведени вести |first= James |last= Montgomery |date= July 6, 2009 |title= Michael Jackson's Life & Legacy: The Eccentric King Of Pop (1986–1999) |publisher= MTV News. Viacom |url= http://www.mtv.com/news/articles/1615214/michael-jacksons-life-amp-legacy-1986-1999.jhtml |access-date= 2017-10-01 |archive-date= 2012-06-25 |archive-url= https://web.archive.org/web/20120625160634/http://www.mtv.com/news/articles/1615214/michael-jacksons-life-amp-legacy-1986-1999.jhtml |url-status= dead }}</ref>. Тој го издал својот осми албум ''[[Dangerous (албум)|Dangerous]]'' во [[1991]] година. Почнувајќи од [[2008]] година, од албумот [[Dangerous (албум)|Dangerous]] биле распродадени седум милиони копии во [[САД]] и биле продадени 32 милиони копии ширум светот<ref name="Certifications">{{Наведена мрежна страница|title= Gold & Platinum Searchable Database – Jackson, Michael |publisher= Recording Industry Association of America |accessdate= May 31, 2015 |url= https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&se=michael+jackson#search_section}}</ref><ref>{{наведени вести |first= Kelley L. |last= Carter |date= August 10, 2008 |url= http://articles.chicagotribune.com/2008-08-10/news/0808080318_1_new-edition-new-jack-city-swing |title= 5 Things You Can Learn About ... New jack swing |newspaper= [[Chicago Tribune]] |accessdate= May 31, 2015 |archive-date= 2012-05-07 |archive-url= https://web.archive.org/web/20120507154347/http://articles.chicagotribune.com/2008-08-10/news/0808080318_1_new-edition-new-jack-city-swing |url-status= dead }}</ref>. Албумот бил ко-продукција на Теди Рајли<ref>{{наведени вести|first= Chris |last= Willman |title= Michael Jackson's 'Dangerous' |date= November 24, 1991 |newspaper= Los Angeles Times |url= http://www.latimes.com/la-archive-dangerous-review-nov24-story.html |accessdate= June 11, 2015}}</ref>, еден од пионерите на „New jack swing“, кој го убедил Мајкл да го карактеризира рапот во неговиот албум за првпат. Актот успеал и тоа било најдобро продаваниот албум поврзан со тоа движење. Во [[САД]], првиот сингл од албумот „''Black or White''“ бил неговиот најголем хит, достигнувајќи број еден на [[Billboard Hot 100]] и останал седум недели на тоа место, со исти настапи продолжил низ целиот свет<ref name="Achievements">{{Наведена мрежна страница|url= http://www.today.com/id/15529981 |title= The return of the King of Pop |work= [[Today (U.S. TV program)|Today]] |date= June 8, 2008 |accessdate= May 31, 2015}}</ref>. Вториот сингл од албумот е „''Remember the Time''“ кој останал осум недели во првите пет во САД<ref name="G456">George, 2004, pp. 45–6.</ref> , избран под број три на Billboard Hot 100 синглови. На крајот од [[1992]] година, ''Dangerous'' бил награден за најдобро продаваниот албум во светот и „''Black or White''“ била наградена за најпродаваниот сингл на Билборд во [[1992]] во светот на музичките награди. Исто така, тој освоил награда како најдобро продаван артист на 80-те години<ref>{{наведени вести|title= Garth Brooks ropes in most Billboard awards |url= https://news.google.com/newspapers?id=w7QiAAAAIBAJ&sjid=DbUFAAAAIBAJ&pg=3124,2012493 |newspaper= [[The Beaver County Times]] |agency= Associated Press |date= December 10, 1992 |accessdate= July 4, 2010}}</ref>. Во [[1993]] година, ја Џексон изведел песната во ''Soul Train Awards'' во фотелја, велејќи дека тој имал повреда за време на пробите<ref>Taraborrelli, 2009, p. 459.</ref> In the UK and other parts of Europe, "[[Heal the World]]" was the album's most successful song; it sold 450,000 copies in the UK and spent five weeks at number two in 1992.<ref name="G456"/>. Во [[Велика Британија]] и другите делови на [[Европа]], „''Heal the World''“ бил најголем хит од албумот, се продале 450.000 копии во [[Велика Британија]] и поминал пет недели на второ место во [[1992]] година. Џексон основал Светската фондација во [[1992]] година. Добротворната организација ги донела сиромашните деца на ранчот на Џексон да уживаат во возењето низ паркот кој Џексон го изградил на имотот. Фондацијата, исто така испратила милиони долари низ целиот свет за да им помогне на децата кои биле во војна, сиромаштија и болест. Во истата година Џексон ја издал втората книга, бестселерот збирка поезија, ''Dancing the Dream''. И покрај тоа што имала комерцијален успех и ја открива повеќе интимната страна на Џексон, колекцијата главно критички се одвивала во времето на издавањето. Во [[2009]] година, книгата била објавена од страна на ''Doubleday'' и била повеќе позитивно примена од страна на некои критичари во пресрет на прераната смрт на Џексон. Светската турнеја за ''Dangerous'' заработила 100 милиони долари. Турнејата започнала на [[27 јуни]] [[1992]] година, а завршила на [[11 ноември]] [[1993]] година. Џексон настапил пред 3,5 милиони луѓе во 67 концертиТој ги продал правата на емитување за неговата светската турнеја на [[HBO]] за 20$ милиони долари, рекордниот договор кој сè уште стои.<ref name="G456"/><ref>{{наведени вести |first= Richard |last= Harrington |title= Jackson to Tour Overseas |newspaper= The Washington Post |url= http://www.highbeam.com/doc/1P2-989047.html |date= February 5, 1992 |access-date= 2017-10-01 |archive-date= 2015-09-24 |archive-url= https://web.archive.org/web/20150924202213/http://www.highbeam.com/doc/1P2-989047.html |url-status= dead }}</ref> He sold the broadcast rights to his ''Dangerous'' world tour to [[HBO]] for $20 million, a record-breaking deal that still stands.<ref>Taraborrelli, 2009, pp. 452–4.</ref> . По болеста и смртта на [[Рајан Вајт]], Џексон помогнал да се привлече вниманието на јавноста за сидата, нешто што било уште контроверзно во тоа време. Тој јавно се изјаснил со Клинтоновата администрација во Гала Сесијата на [[Бил Клинтон]] за да им даде повеќе пари на добротворни организации за истражување<ref>{{наведени вести|title= Stars line up for Clinton celebration |newspaper= [[Los Angeles Daily News]] |date= January 19, 1993}}</ref><ref>{{наведени вести|first= Patricia |last= Smith |authorlink= Patricia Smith (poet) |title= Facing the music and the masses at the presidential gala |newspaper= The Boston Globe |date= January 20, 1992}}</ref>. Во еден висок профил во посета на [[Африка]], Џексон посетил неколку земји, меѓу нив [[Габон]] и [[Египет]]<ref name="Ebony">{{наведен нестручен часопис|title= Michael Jackson: Crowned in Africa, Pop Music King Tells Real Story Of Controversial Trip |magazine= Ebony |date= May 1992 |volume= 47 |issue= 5 |pages= 34–43 |issn= 0012-9011 |url= https://books.google.com/books?id=tMwDAAAAMBAJ&pg=PA34}}</ref>. Неговата прва посета на [[Габон]] била пречекана со прилично голем и ентузијастички прием од повеќе од 100.000 луѓе, некои од нив носеле знаци на кои пишувало „Добредојдовте Дома Мајкл“. Во својата посета на [[Брегот на Слоновата Коска]], Џексон бил крунисан како „Крал Сани“ од страна на племенскиот поглавар. Тој потоа им се заблагодарил на високи функционери на француски и англиски јазик, потпишал официјални документи формализирајќи го неговото Кралство и седнал на златен престол, додека претседавал со церемонијалните танци. Во јануари [[1993]] година, Џексон направил еден незаборавен настап на полувремето на шоуто [[Super Bowl XXVII]]<ref>{{наведени вести|first= Richard |last= Sandomir |title= How Jackson Redefined the Super Bowl |date= June 29, 2009 |url= https://www.nytimes.com/2009/06/30/sports/football/30sandomir.html?_r=1 |newspaper= The New York Times |accessdate= June 8, 2013}}</ref><ref>{{наведени вести |first= Phil |last= Rosenthal |title= Goal of spectacle colors NFL's thinking about Super Bowl halftime show |date= February 6, 2011 |url= http://articles.chicagotribune.com/2011-02-06/business/ct-biz-0206-rosenthal--20110206_1_super-halftime-party-doritos-zaptime-halftime-show |newspaper= Chicago Tribune |accessdate= January 20, 2017 |archive-date= 2017-03-12 |archive-url= https://web.archive.org/web/20170312153733/http://articles.chicagotribune.com/2011-02-06/business/ct-biz-0206-rosenthal--20110206_1_super-halftime-party-doritos-zaptime-halftime-show |url-status= dead }}</ref>. Претставата започнала со Џексоновото катапултирање на сцената како огномет. Како што слетал на платно, тој се одржал на неподвижен, стоејќи со став на статуа, облечен во златно и црна воена облека и очила за сонце, тој останал целосно неподвижен за една минута и пол, додека публиката аплаудирала. Тој потоа полека ги извадил очилата за сонце, ги фрлил настрана и отпеал четири песни: „Jam“, „Billie Jean“, „Black or White“ и „Heal the World“. Шоуто било гледано од 135 милиони Американци. Албумот на Џексон се искаќил за 90 места нагоре на албумската табела. На Џексон му била дадена „Наградата жива легенда“ на 35-годишнината на Греми награди во [[Лос Анџелес]]. „Black or White“ била номинирана за најдобра вокална изведба , а „Jam“ добила две номинации за најдобра вокалната изведба и најдобра песна. Албумот добил Греми награда за најдобро некласично Инженерство, наградувајќи ја работата на Брус Шведиен и Теди Рајли. Во истата година, Мајкл Џексон освоил три американски музички награди и станал првиот кој освоил ''International Artist Award'' за неговите глобални претстави и хуманитарни проблеми. Оваа награда ќе го носи неговото име и во иднина. Џексон имал 90-минутно интервју со [[Опра Винфри]] во февруари [[1993]] година, како свое второ телевизиското интервју од [[1979]] година. Тој гестикулирал кога зборувал за злоупотребата во детството од страна на својот татко, верувајќи дека ја пропуштил шансата за поголем дел од неговото детство, признавајќи дека тој често плачел од осаменост. Тој ги негирал гласините дека тој ги купил коските на Човекот-Слон, дека спиел во хипербарична комора со кислород и побелувањето на неговата кожа, наведувајќи за првпат дека има [[витилиго]]. Интервјуто било следено од страна на 90 милиони Американци. ''Dangerous'' повторно влегол во списокот на албуми во Топ 10, повеќе од една година по неговата оригинална верзија<ref name="C146"/><ref name="G456"/><ref name="LJ1658">Lewis Jones, 2005, pp. 165–68.</ref>. ===1993–1994=== Во летото [[1993]] година, Џексон бил обвинет за сексуална злоупотреба на дете од страна на 13-годишното момче по име Џордан Чендлер и неговиот татко, д-р Еван Чендлер, стоматолог<<ref name="Abuse">{{наведени вести|url= http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/august/24/newsid_2512000/2512077.stm |title= 1993: Michael Jackson accused of child abuse |publisher= BBC News Online |date= February 8, 2003 |accessdate= May 31, 2015}}</ref><ref>Taraborrelli, 2009, pp. 485–6.</ref><ref name="T4778">Taraborrelli, 2009, pp. 477–8.</ref>. Семејството Чендлер побарало исплата од Џексон, и пејачот првично одбил. Џордан Чендлер изјавил на полицијата дека Џексон сексуално го злоупотребил<ref name="T35561"/><ref>Taraborrelli, 2009, pp. 496–8.</ref> . Д-р Чендлер бил снимен на касета како разговара за неговата намера да продолжи со обвиненијата, велејќи: „''Ако одам подалеку со ова, јас ќе се здобијам со време. Нема шанси јас да изгубам. Јас ќе добијам сè што сакам и тие ќе бидат уништени засекогаш ... кариерата на Мајкл ќе биде завршена'' ". Мајка му на Џордан била непопустлива и сметала дека немало малверзации од страна на Џексон.<ref name="T4778"/> Џексон подоцна ги искористил снимките да се утврди дека тој бил жртва на љубоморен татко чија единствена цел била да изнуди пари од пејачот<ref name="T4778"/>. Подоцна истата година, на [[20 декември]], домот на Џексон бил претресен од страна на полицијата.<ref>{{наведени вести|first= Jim |last= Newton |date= January 25, 1994 |title= Boy's Father in Jackson Case Won't Be Charged : Investigation: Singer claimed parent of alleged molestation victim tried to extort money from him. D.A. says decision not to prosecute is unrelated to reports that settlement is near. |url= http://articles.latimes.com/1994-01-25/local/me-15027_1_civil-case |newspaper= Los Angeles Times |accessdate= May 31, 2015}}</ref>. Џордан Чендлер, наводно ја известил полицијата за опис на интимните делови на Џексон.<ref name="T53440">Taraborrelli, 2009, pp. 534–540.</ref>, особено тврдејќи дека неговото оштетување од белило на пенисот е обрезано<ref>{{Наведена книга|first= Maureen |last= Orth |title= The Importance of Being Famous: Behind the Scenes of the Celebrity-Industial Complex |date= May 1, 2005 |publisher= [[Henry Holt and Company]] |page= 331 |isbn= 978-0-8050-7847-3}}</ref>, пребарувањето на лентата открива, во спротивно, дека Џексон всушност бил врзан, факт кој ја потврдила неговата аутопсија. Освен тоа биле пронајдени и фотографии од голи деца<ref>{{Наведена мрежна страница|title= Jackson Vs. the State of California – Michael Jackson |year= 2005 |publisher= Superior Court of California |url= http://www.mjfacts.com/resources/011805pltreqaseemd.pdf |format= PDF |accessdate= May 31, 2015}}</ref>. Неговите пријатели изјавиле дека тој никогаш не закрепнал од понижувањето. Истрагата била неубедлива и без обвиненија кои некогаш биле поднесени. Џексон го опишал истражувањето во емотивна изјава за јавноста, и прогласил невиност. На [[2 мај]] [[1994]] година било распуштено судењето и распитот, без да се извести Џексон.<ref>{{наведена изјава за печат |first= Jim |last= Moret |date= May 2, 1994 |url= http://site2.mjeol.com/important-article/jackson-grand-jury-disbanded-1994.html |title= Jackson Grand Jury Disbanded – 1994 |agency= CNN |accessdate= May 31, 2015 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20150428133350/http://site2.mjeol.com/important-article/jackson-grand-jury-disbanded-1994.html |archivedate= April 28, 2015 }} {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150428133350/http://site2.mjeol.com/important-article/jackson-grand-jury-disbanded-1994.html |date=2015-04-28 }} {{Наведена мрежна страница |url=http://site2.mjeol.com/important-article/jackson-grand-jury-disbanded-1994.html |title=архивски примерок |accessdate=2017-10-01 |archive-date=2015-04-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150428133350/http://site2.mjeol.com/important-article/jackson-grand-jury-disbanded-1994.html |url-status=dead }}</ref>. По некое време Чендлер престанал да соработува со кривичната истрага<ref name="Court">{{Наведена мрежна страница |title= Superior Court of the State of California For the County of Santa Barbara Santa Maria Division |url= http://www.sbscpublicaccess.org/docs/ctdocs/032205mjmemospprtobj.pdf |year= 2004 |page= 4 |format= PDF |accessdate= May 31, 2015 |archive-date= 2012-08-02 |archive-url= https://web.archive.org/web/20120802224838/http://www.sbscpublicaccess.org/docs/ctdocs/032205mjmemospprtobj.pdf |url-status= dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|title= Statement of Declination, Issued Jointly by the District Attorney's Offices of Los Angeles and Santa Barbara Counties |publisher= Atgbook.net |date= September 21, 1994 |url= http://atgbook.net/abcfinal.html |archivedate= December 25, 2005 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20051225151006/http://atgbook.net/abcfinal.html}}</ref><ref>Taraborrelli, 2009, pp. 540–5.</ref>. Надвор од судската документација посебно било наведено дека Џексон не сторил нешто лошо и нема никаква одговорност, а Чендлер и неговото семејство заедно со адвокатот Лари Фелдман наводно потпишале согласност<ref>{{Наведена мрежна страница|title= Michael Jackson's $15 Million Payoff |url= http://www.thesmokinggun.com/documents/celebrity/michael-jacksons-15-million-payoff |publisher= The Smoking Gun |date= June 16, 2004 |accessdate= May 31, 2015}}</ref>. Адвокатот на Чендлер, исто така, експлицитно изјавил дека:„''никој на никој не ја купил тишината''“<ref>{{наведени вести|first= Jim |last= Newton |date= February 5, 1994 |title= Grand Jury to Convene in Jackson Case : Law: Sources close to the investigation say a panel in Santa Barbara will hear testimony next week about alleged molestation of boy |url= http://articles.latimes.com/1994-02-05/local/me-19273_1_santa-barbara |newspaper= Los Angeles Times |accessdate= May 31, 2015}}</ref>. Една деценија по тоа, за време на вториот круг од тврдењата за злоупотреба на деца, адвокатите на Џексон ќе поднесат меморандум во кој се наведува дека од [[1994]] година изјавата била направена без негова согласност<ref name="Court"/>. Во мај [[1994]] година, Џексон се оженил со ќерката на [[Елвис Присли]], [[Лиза Мари Присли]]. Тие првпат се запознале во [[1975]] година, кога седумгодишната Присли присуствувала на ангажмани на семејството Џексон во МГМ Гранд Хотел и казино, а биле поврзани преку заеднички пријател<ref>Taraborrelli, 2009, pp. 500–07.</ref>. Според пријателот на Присли, нивното возрасно пријателство започнало во ноември 1992 година во [[Лос Анџелес]]<ref>{{наведен нестручен часопис|first= Tom |last= Gliatto |date= August 15, 1994 |title= Neverland Meets Graceland |magazine= People (magazine) |url= http://www.people.com/people/archive/article/0,,20103653,00.html |volume= 42 |issue= 7 |accessdate= May 31, 2015}}</ref> . Тие останале во контакт секој ден преку телефон. Како што обвинувањата за детско малтретирање биле искажувани, Џексон станал зависен од Присли за емотивна поддршка, и самата таа била загрижена за неговата здравствена состојба и зависноста од дрога.<ref name="T51820">Taraborrelli, 2009, pp. 518–520.</ref>{{Clarify|reason=Ова е првото спомнување дека Џексон бил зависник од дрога; потребно е повеќе објаснување и детали|date=јануари 2017}} Presley said: "I believed he didn't do anything wrong and that he was wrongly accused and yes I started falling for him. I wanted to save him. I felt that I could do it."<ref>Taraborrelli, 2009, p. 510.</ref>. Присли во тој период изјавила: „''Јас верував дека тој не направи ништо погрешно и дека е погрешно обвинет и да, јас започнав да се вљубувам во него. Сакав да го спасам. Почувствував дека можам да го направам тоа''“. Таа на крајот го убедила да го решат спорот надвор од судот и да оди во рехабилитација за да се опорави. Кон крајот на 1993 година Џексон и предложил брак на Присли преку телефон, велејќи: „''Ако ти предложам да се омажиш за мене, ќе го направиш ли тоа''?“. Тие се венчале во [[Доминиканска Република]] во тајност, негирајќи го тоа скоро два месеци<ref name="Divorce">{{наведена изјава за печат|url= http://www.cnn.com/US/9601/jacko_presley/ |title= She's out of his life |agency= CNN |date= January 18, 1996 |accessdate= May 31, 2015}}</ref>. Во тоа време таа изјавиле дека бракот им бил сексуално активен<ref>Taraborrelli, 2009, pp. 562–4.</ref>. Во тоа време, таблоидните медиуми шпекулирале дека венчавката е трик за да се поддржи јавната слика на Џексон<ref name="Divorce"/>. Бракот траел помалку од две години и завршил со развод по мирен пат<ref name="T5801">Taraborrelli, 2009, pp. 580–1.</ref>. Во [[2010]] во интервју со Опра, Присли признала дека тие биле заедно уште четири години после разводот „враќајки се еден на друг и раскинувајќи“, додека таа одлучила да ја прекине врската<ref>{{Наведена мрежна страница|title= Lisa Marie Presley Opens Up About Michael Jackson |url= http://www.oprah.com/oprahshow/Lisa-Marie-Presley-Opens-Up-About-Michael-Jackson/print/1 |archivedate= January 20, 2011 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20110120062601/http://www.oprah.com/oprahshow/Lisa-Marie-Presley-Opens-Up-About-Michael-Jackson/print/1 |publisher= Oprah.com |date= October 21, 2010 |accessdate= May 31, 2015}}</ref>. ===1995-1999=== Во [[1995]] година, Џексон направил спојување на својата издавачка куќа со Сони, создавајќи го [[Sony/ATV Music Publishing]]. Џексон ја задржа половина од сопственоста на компанијата, заработи 95.000.000 $ однапред, како и правата за уште песни<ref>{{наведени вести|url= https://www.nytimes.com/1995/11/08/business/company-news-michael-jackson-sells-rights-to-beatles-songs-to-sony.html |title= Company News; Michael Jackson sells rights to Beatles songs to Sony |newspaper= The New York Times |agency= Associated Press |date= November 8, 1995 |accessdate= May 31, 2015}}</ref><ref name="sonydeal">{{наведени вести|first= Jeff |last= Leeds |first2= Andrew Ross |last2= Sorkin |title= Michael Jackson Bailout Said to Be Close |date= April 13, 2006 |newspaper= The New York Times |url= https://www.nytimes.com/2006/04/13/business/media/13music.html?ex=1302580800&en=45bff2f7a4da68fe&ei=5088&partner=rssnyt&emc=rss |accessdate= July 23, 2008}}</ref>. Тој потоа го објавил двојниот албум [[''HIStory: Past, Present and Future, Book I'']] Првиот диск, ''HIStory Begins'' содржи 15 најголеми хитови на албумот, а подоцна истиот повторно бил издаде како ''[[Greatest Hits: HIStory, Volume I]]'' во [[2001]] година, додека вториот диск, ''[[HIStory Continues]]'', содржи 15 нови песни. Албумот се искачил на првото место на топ листите и бил сертифициран за седум милиони пратки во [[САД]].<ref>{{Наведена мрежна страница|title= Top 100 Albums |publisher= Recording Industry Association of America |url= https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=top_tallies&ttt=T1A&col=certified_units&ord=desc#search_section |accessdate= May 31, 2015}}</ref>. Албумот е најдобро продаваниот повеќедисковен албум на сите времиња, со 20 милиони копии (40 милиони единици се продадени во целиот свет).<ref name="Achievements"/><ref>{{наведени вести|title= Michael Jackson's best selling studio albums |date= June 26, 2009 |newspaper= The Daily Telegraph |accessdate= June 11, 2015 |url= http://www.telegraph.co.uk/culture/music/michael-jackson/5648176/Michael-Jacksons-best-selling-studio-albums.html}}</ref> . ''HIStory'' добил номинација за Греми награда за албум на годината<ref name="G4850">George, 2004, pp. 48–50.</ref>. Првиот сингл издаден од албумот бил „[[Scream/Childhood]]“. „''Scream''“ е дует, изведен со најмладата сестра [[Џенет Џексон]]. Во песната се зборува против медиумите, главно за она што медиумите му го направиле во текот на обвинувања за злоупотреба на деца во [[1993]] година. Синглот се искачил на позиција број 5 на [[Billboard Hot 100]]<ref name="G4850"/>, и добил номинација за ''Греми награда за најдобра поп соработка на вокалите''. „''You Are Not Alone''“ е вториот сингл издаден од HIStory. Песната е вклучена во Гинисовата книга на светски рекорди како прва песна која дебитирала на број еден на Billboard Hot 100 листата<ref name="World Records"/>. Синглот доживеал уметнички и комерцијален успех, добивајќи номинации за Греми: најдобар поп вокал за изведба<ref name="G4850"/>. [[File:Michael Jackson Cannescropped.jpg|thumb|alt=Close-up of a pale skinned Jackson with black hair. He is wearing a black jacket with white designs on it.|upright|Џексон на Канскиот филмски фестивал во 1997 година]] На крајот од [[1995]] година, Џексон бил пренесен во болница, откако колабирал во текот на пробите за телевизиските перформанси. Инцидентот бил предизвикан од стрес поврзан со [[паничарски напад]]<ref>Taraborrelli, 2009, pp. 576–7.</ref>. „''Earth Song''“ е третиот сингл издаден од HIStory, и се искачил на врвот на британската сингл листа за шест недели околу [[Божиќ]] [[1995]] година и бил продаден во еден милион примероци, што го направил најуспешниот сингл во [[Велика Британија]]<ref name="G4850"/>. Песната „''They Don't Care About Us''“ станала контроверзна кога [[Anti-Defamation League]] и другите групи ја критикувале поради наводните антисемитски стихови. Џексон брзо ја ставил ревидираната верзија на песната, без навредите во оваа песна<ref name="ADL">{{Наведена мрежна страница |url= http://www.adl.org/PresRele/ASUS_12/2471_12.asp |title= ADL Welcomes Michael Jackson's Decision To Remove Anti-Semitic Lyrics From Song |publisher= [[Anti-Defamation League]] |date= June 22, 1995 |accessdate= May 31, 2015 |archive-date= 2012-05-06 |archive-url= https://web.archive.org/web/20120506110256/http://www.adl.org/PresRele/ASUS_12/2471_12.asp |url-status= dead }}</ref>. Во [[1996]] година, Џексон добил Греми награда за најдобар музички спот<ref name="Grammy"/><ref>{{наведени вести|first= Thor |last= Christensen |title= Brooks turns down award for favorite artist of the year |newspaper= [[Rome News-Tribune]] |date= January 30, 1996 |accessdate= June 16, 2010 |url= https://news.google.co.uk/newspapers?id=LWUwAAAAIBAJ&sjid=YzMDAAAAIBAJ&pg=5552,8128572}}</ref>. Албумот беше промовиран со успешна ''[[HIStory World Tour]]''. Турнејата започнала на [[7 септември]] [[1996]] година, а завршила на [[15 октомври]] [[1997]] година. Џексон направил 82 концерти во 58 градови пред повеќе од 4,5 милиони обожаватели, и заработил вкупно 165.000.000 $<ref name="LJ956"/>. Во текот на турнејата, Џексон се оженил со својата долгогодишна пријателка [[Деби Роу]], дерматолошката медицинска сестра, во импровизирана церемонија во [[Сиднеј]], [[Австралија]]. Роу била околу шест месеци бремена со првото дете на двојката во тоа време. Првобитно, Роу и Џексон не планирале да се оженат, но мајка му на Џексон Кетрин ги убедила да го направат тоа.<ref>Taraborrelli, 2009, pp. 570–586.</ref>. Мајкл Џозеф Џексон јуниор (попознат како „Принцот“) се родил на [[13 февруари]] [[1997]] година. Неговата сестра Париз-Кетрин Мајкл Џексон е родена една година подоцна, на [[3 април]] [[1998]] година<ref name="T5801"/><ref>Taraborrelli, 2009, p. 597.</ref>. Двојката се развела во [[1999]] година, а Џексон добил целосно старателство над децата. Разводот бил релативно мирен, но потоа старателството не се решило до [[2006]] година<ref name="T599600">Taraborrelli, 2009, pp. 599–600.</ref><ref name="Ex wife">{{наведени вести|url= http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/5394792.stm |title= Jackson child custody fight ends |publisher= BBC News Online |date= September 30, 2006 |accessdate= May 31, 2015}}</ref>. Во [[1997]] година, Џексон го издадал ''[[Blood on the Dance Floor: HIStory in the Mix]]'',, кој содржи ремикси на хит синглови од [[HIStory (албум)|HIStory]] и пет нови песни. Светската продажба стигнала до 6 милиони примероци во [[2007]] година, и е најдобро продаваниот ремикс албум објавен досега.<ref name="Rojek">{{Наведена книга|first= Chris |last= Rojek |title= Cultural Studies |year= 2007 |publisher= [[Polity (publisher)|Polity]] |page= 74 |isbn= 0-7456-3683-7}}</ref>. Албумот достигнал до првата позиција во [[Велика Британија]]. Форбс го проценил неговиот годишен приход од $ 35 милиони во [[1996]] година и 20 милиони долари [[1997]] година. Во текот на јуни [[1999]] година, Џексон бил вклучен во голем број на добротворни настани. Тој се приклучил кон добротворниот концерт на [[Лучано Павароти]] во [[Модена]], [[Италија]]. Концертот бил во знак на поддршка на непрофитната организација [[War Child]], а Џексон донирал и еден милион долари за бегалците од [[Косово]], [[СР Југославија]], како и дополнителни средства за децата од [[Гватемала]]<ref>{{наведени вести|title= Ricky Martin, Mariah Carey, Michael Jackson, Others To Join Pavarotti For Benefit |url= http://www.vh1.com/news/articles/1426933/19990505/carey_mariah.jhtml |archivedate= October 18, 2011 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20111018125558/http://www.vh1.com/news/articles/1426933/19990505/carey_mariah.jhtml |publisher= [[VH1]]. [[Viacom Media Networks|MTV Networks]] |date= May 5, 1999 |accessdate= May 31, 2015}}</ref>. Подоцна, Џексон организирал добротворни концерти во [[Германија]] и Кореја. ===2000-2003=== Во текот на [[2000]] и [[2001]] година, Џексон работел во студиото со [[Теди Рајли]] и [[Родни Џеркинс]], како и други соработници. Овие сесии резултирале со албумот „''[[Invincible]]''“, објавен во октомври [[2001]] година<ref name="Burkeman">{{наведени вести|first= Oliver |last= Burkeman |date= July 7, 2002 |url= https://www.theguardian.com/world/2002/jul/08/oliverburkeman |title= Jacko gets tough: but is he a race crusader or just a falling star? |newspaper= The Guardian |accessdate= May 31, 2015}}</ref>. ''Invincible'' бил првиот целосен албум во последните шест години, како и последниот албум кој го издал додека бил жив<ref name="T6101">Taraborrelli, 2009, pp. 610–1.</ref>. Издавањето на албумот му претходело на расправата меѓу Џексон и неговата издавачка куќа, ''[[Sony Music Entertainment]]''. Џексон барал предвремен излез од неговиот договор.<ref name="T6147">Taraborrelli, 2009, pp. 614–7.</ref>. Само пред издавањето на Invincible, Џексон го информирал шефот на [[Sony Music Entertainment]], Томи Мотола, дека го напушта Sony. Како резултат на тоа, сите издадени синглови, видео снимки и промоции во врска со албумот Invincible биле суспендирани.<ref name="MTV">{{наведени вести |first= David |last= Basham |date= January 18, 2000 |title= Lauryn Hill, Backstreet Boys, DMX Honored With American Music Awards |url= http://www.mtv.com/news/articles/1425174/.jhtml |publisher= MTV |accessdate= May 31, 2015 |archive-date= 2011-09-25 |archive-url= https://web.archive.org/web/20110925171014/http://www.mtv.com/news/articles/1425174/.jhtml |url-status= dead }}</ref> Во септември [[2001]] година Џексон направил два концерти по повод неговата триесетгодишнина кариера, одржани во ''Madison Square Garden''. Џексон се појавил на сцената заедно со неговите браќа, за првпат од [[1984]] година. На концертите исто така настапиле и Миа, Ашер, Витни Хјустон, 'Н Синк, Дестинис Чајлд, Моника, Лутер Вандрос и Слеш<ref name="G503">George, 2004, pp. 50–3.</ref>. Вториот од двата концерти бил одржан ноќта пред [[11 септември]] [[2001]] година и терористичките напади.<ref>{{наведени вести|first= Oliver |last= Burkeman |date= July 7, 2009 |title= Liveblogging Michael Jackson's funeral and memorial service |url= https://www.theguardian.com/news/blog/2009/jul/07/michaeljackson |newspaper= The Guardian |accessdate= May 31, 2015}}</ref> По нападите, Џексон помогнал во организирањето на ''United We Stand: What More Can I Give'', добротворен концерт во [[Вашингтон]]. Концертот се одржал на [[21 октомври]] [[2001]] година, а зеле учество десетици големи уметници, вклучувајќи го и Џексон, кој ја перформирал неговата песна „''What More Can I Give''“, како последна<ref name="T6147"/>. Соло настапите на Џексон биле нарушени од телевизиската верзија на добротворниот концерт, иако сè уште можело да се види дека во позадина ги пее вокалите. Овој пропуст се случил заради проблемите со договорот поврзан со концертите од претходната 30-тата годишнина. И покрај настаните пред неговото издавање, ''Invincible'' излегол во октомври [[2001]] година по многу исчекување. ''Invincible'' се покажал како голем хит, дебитирајќи на врвот на топ листите во 13 земји и продавајќи се во околу 13 милиони копии ширум светот. Сепак, бројот на продадените копии од Invincible бил понизок од оние на неговите претходни изданија, делумно поради недостиг на промоција, без поддршката за светска турнеја и расправата за етикетата. Албумот исто така излегол во лошо време за музичката индустрија<ref>{{наведена изјава за печат |first= David |last= Goldman |title= Music's lost decade: Sales cut in half |agency= CNN Money |date= February 3, 2010 |accessdate= April 6, 2016 |url= http://money.cnn.com/2010/02/02/news/companies/napster_music_industry/ }} {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20171004071441/http://money.cnn.com/2010/02/02/news/companies/napster_music_industry/ |date=2017-10-04 }}</ref> for the music industry in general.<ref name="T6147"/>. За албумот биле потрошени $30 милиони за снимање, не вклучувајќи ги промотивните трошоци. Invincible имал три синглови: „''You Rock My World''“, „''Cry''“ и „''Butterflies''“, вториот без музички спот. Џексон во јули [[2002]] година изјавил дека шефот на Сони, [[Тони Мотола]] е „ѓавол“ и „расист“, која не ги поддржала неговите афроамерикански уметници<ref name="T6147"/>, користејќи ги само за своја лична корист. Тој го обвинил дека Мотола го нарекол својот колега Ирв Готи „''дебел црнец''“<ref>{{cite interview|first= Jermaine |last= Jackson |subjectlink= Jermaine Jackson |interviewer= [[Connie Chung]] |title= Interview with Jermaine Jackson |date= December 31, 2002 |work= [[Connie Chung Tonight]] |url= http://transcripts.cnn.com/TRANSCRIPTS/0212/31/cct.00.html |accessdate= July 2, 2008 |publisher= CNN}}</ref>. Сони одбил да го продолжи договорот на Џексон, и тврдел дека промотивната кампања од 25 милиони долари не успеала бидејќи Џексон ја одбил турнејата во [[САД]]. Во [[2002]] година, Мајкл Џексон ја освоил својата 22 награда за изведувач на векот<ref>{{наведени вести|url= https://news.google.co.uk/newspapers?id=Oc40AAAAIBAJ&sjid=GyEGAAAAIBAJ&pg=5669,889435 |title= Keys, Destiny's Child, McGraw win at American Music Awards |newspaper= Lodi News-Sentinel |agency= Associated Press |date= January 10, 2002 |accessdate= June 16, 2010}}</ref> . Во истата година му се родило и неговото трето дете, Принц Мајкл Џексон II<ref>{{наведени вести|title= Michael Jackson |newspaper= [[Daily Mirror]] |url= http://www.mirror.co.uk/all-about/michael%20jackson |accessdate= May 29, 2009}}</ref>. Идентитетот на мајката е непознат, но Џексон изјавил дека детето е резултат на вештачко оплодување од сурогат мајка и неговата сперма<ref name="T599600"/>. На [[20 ноември]] истата година, Џексон го донел новородениот син на чардакот од неговата соба во хотелот ''Adlon'' во [[Берлин]], обожавателите застана подолу, држејќи го во десната рака, лабаво со крпа врз лицето на бебето. Бебето било накратко протегнато низ оградата, четири спрата над нивото на земјата, предизвикувајќи голема критики во медиумите. Џексон подоцна се извинил за инцидентот, нарекувајќи ја „''ужасна грешка''“. ===2003-2005=== [[File:Michael Jackson in Vegas cropped-2.jpg|thumb|right|Џексон во Лас Вегас во 2003 година]] Започнувајќи од мај [[2002]] година, Џексон му дозволил на британската телевизија личност [[Мартин Башир]] да го следи секаде каде што ќе оди, за снимање на документарен филм. Филмската екипа на Башир била со Џексон за време на инцидентот со неговото бебе во [[Берлин]]<ref>{{наведени вести |first= Jennifer |last= Vineyard |date= November 20, 2002 |url= http://www.mtv.com/news/articles/1458799/20021120/jackson_michael.jhtml |title= Michael Jackson Calls Baby-Dangling Incident A 'Terrible Mistake' |publisher= MTV |accessdate= May 31, 2015 |archive-date= 2010-11-20 |archive-url= https://web.archive.org/web/20101120224336/http://www.mtv.com/news/articles/1458799/20021120/jackson_michael.jhtml |url-status= dead }}</ref>. Филмот се емитувал во март [[2003]] под името ''[[Living with Michael Jackson]]''. Во особено контроверзна сцена, Џексон бил виден како се држи за раце со едно младо момче, дискутирајќи како спијат<ref name="T640">Taraborrelli, 2009, p. 640.</ref>. Набргу откако документарниот филм се емитувал, канцеларијата на адвокат на округот Санта Барбара започнала криминална истрага<ref name="SG2003">{{Наведена мрежна страница|title= Early Probe Cleared Michael Jackson |url= http://www.thesmokinggun.com/documents/celebrity/early-probe-cleared-michael-jackson |publisher= The Smoking Gun |date= December 9, 2003 |accessdate= May 31, 2015}}</ref>. Џексон бил уапсен во ноември [[2003]] година, и бил обвинет за седум точки од обвинението за малтретирање на деца и две точки од обвинението за администрирање на агент за интоксикација во врска со 13-годишно момче кое е прикажано во филмот<ref name="T640"/>. Џексон ги негирал обвинувањата, велејќи дека не биле од сексуална природа. Судењето започнало на [[31 јануари]] [[2005]] година, во Санта Марија, Калифорнија, и траело пет месеци, до крајот на мај. На [[13 јуни]] [[2005]] година, Џексон бил ослободен по сите точки од обвинението<ref>Taraborrelli, 2009, p. 661.</ref><ref>{{наведени вести|first= Matthews |last= Davis |date= June 6, 2005 |url= http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4612897.stm |title= Trial health problems for Jackson |publisher= BBC News Online |accessdate= May 31, 2015}}</ref><ref>{{наведени вести|title= Jackson cleared of child molestation |newspaper= The Guardian |agency= Associated Press |url= https://www.theguardian.com/jackson/story/0,15819,1505806,00.html |date= June 13, 2005 |accessdate= May 31, 2015}}</ref>. По судењето тој се преселил во Персискиот Залив на островот Бахреин, како гостин на шеикот Абдула<ref>{{наведени вести|first= Habib |last= Toumi |date= January 23, 2006 |url= http://gulfnews.com/news/gulf/bahrain/jackson-settles-down-to-his-new-life-in-the-gulf-1.222403 |title= Jackson settles down to his new life in the Gulf |newspaper= [[Gulf News]] |accessdate= May 31, 2015}}</ref>. ===2006-2009=== [[File:Michael Jackson 2006.jpg|upright|thumb|left|Џексон во 2006 година во Дизниленд, Париз.]] Во март [[2006]] година, главната негова палата Неверленд била затворена како мерка за намалување на трошоците. Имало бројни извештаи дека во тоа време Џексон имал финансиски проблеми<ref>{{наведени вести|title= Jackson Closes Neverland House |url= http://www.cbsnews.com/news/jackson-closes-neverland-house/ |publisher= CBS News |date= July 6, 2009 |accessdate= May 31, 2015}}</ref>. Џексон бил деликвент за отплата на обезбедениот заем од 270,000,000$ против неговите издавачки холдинзи за музика, иако тие холдинзи, наводно, му правеле 75.000.000 $ годишно<ref>{{наведен нестручен часопис|title= Really Odd Facts About Michael Jackson |url= http://www.forbes.com/2005/06/14/jackson-celebrity-trial-cx_da_0614topnews.html |magazine= Forbes |date= June 14, 2005 |accessdate= May 31, 2015}}</ref>. [[Банка на Америка|Банката на Америка]] го продала долгот на [[Fortress Investments]]. [[Sony]] наводно предложил преструктуирање на договорот кој ќе даде идни опции за купување на половина од акциите на Џексон во нивната заедничка сопственост на издавачката куќа (оставајќи го Џексон со 25% од акциите)<ref name="sonydeal"/>. Џексон се согласил на рефинансирањето на договорот на [[Sony]], во април [[2006]] година иако точните детали не биле обелоденети во јавноста<ref>{{наведени вести|url= http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4909412.stm |title= Jackson strikes deal over loans |publisher= BBC News Online |date= April 14, 2006 |accessdate= May 31, 2015}}</ref>. Џексон немал договор за снимање со Sony или која било друга голема издавачка куќа во тоа време. Во пролетта [[2006]] година, имало најава дека Џексон потпишал договор со бахреинската куќа [[Two Seas Records]]. Сепак, ништо не излегло од тој договор, и извршниот директор подоцна изјавил дека договорот никогаш не бил завршен<ref>{{наведен нестручен часопис|url= http://www.billboard.com/articles/news/58713/michael-jackson-sails-with-two-seas |title= Michael Jackson Sails With Two Seas |magazine= Billboard |accessdate= May 31, 2015}}</ref><ref name="Bahrain">{{наведени вести|url= http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/5380654.stm |title= Jackson parts with Bahrain label |publisher= BBC News Online |date= September 26, 2006 |accessdate= May 31, 2015}}</ref>. Во текот на [[2006]] година, [[Sony]] реиздал 20 синглови од 1980-тите и 1990-тите под името ''[[Visionary: The Video Singles|Michael Jackson: Visionary]]''. Како резултат на тоа, повеќето од оние синглови се вратиле на топ листите. Во септември [[2006]] година, Џексон и неговата поранешна сопруга Деби ги потврдиле извештаите дека тие го средиле старателството над децата. Условите никогаш не биле објавени. Џексон продолжил да биде старателски родител на две деца<ref name="Ex wife"/>. Во октомври [[2006]] година, новинарот на [[Fox News Channel|Fox News]] Роџер Фридман изјавил дека Џексон бил на снимање во студио во руралното место [[Вестмит]], [[Ирска]]. Во тоа време не било познато на што Џексон работел, или кој би плаќал за сесиите, откако неговиот публицист неодамна издадал соопштение во кое тврди дека ја напуштил Two Seas<ref name="Bahrain"/><ref>{{наведени вести|first= Roger |last= Friedman |date= October 21, 2006 |title= Who's Funding Jackson's Retreat to Irish Recording Studio? |publisher= Fox News Channel |url= http://www.foxnews.com/story/0,2933,222797,00.html}}</ref>. Во ноември [[2006]] година, Џексон го поканил екипажот за снимање на [[Access Hollywood]] во студиото во [[Вестмит]], и [[MSNBC]] ја изнесе приказната дека тој работи на нов албум, продуциран од [[will.i.am]].<ref name="Achievements"/> од The Black Eyed Peas. Џексон настапил на [[World Music Awards]] во [[Лондон]] на [[15 ноември]] [[2006]] година, и ја прифатил Дијамантската награда за продажба на над 100 милиони плочи<ref name="Achievements"/><ref>{{Наведена мрежна страница|title= 2006 World Music Awards |url= http://www.chiff.com/pop-culture/world-music-awards.htm |archivedate= February 4, 2008 |publisher= Chiff |archiveurl= https://web.archive.org/web/20080204051554/http://www.chiff.com/pop-culture/world-music-awards.htm}}</ref>. Џексон се вратил во [[САД]] по [[Божик]] во [[2006]] година за да присуствува на погребот на [[Џејмс Браун]] во Аугуста, [[Џорџија]]<ref>{{наведени вести |first= Shaheem |last= Reid |date= December 30, 2006 |url= http://www.mtv.com/news/articles/1549061/20061230/brown_james.jhtml |title= James Brown Saluted By Michael Jackson at Public Funeral Service |publisher= MTV |accessdate= May 31, 2015 |archive-date= 2012-01-24 |archive-url= https://web.archive.org/web/20120124213057/http://www.mtv.com/news/articles/1549061/jackson-speaks-at-james-brown-funeral.jhtml |url-status= dead }}</ref>. Тој дал една пофалба велејќи: “''Џејмс Браун ми е најголема инспирација''". Во пролетта 2007 година, Џексон и Сони се здружиле за да купат уште една музичка издавачкаа куќа: [[Famous Music LLC]], порано во сопственост на [[Viacom]]. Овој договор му дал права на песни од [[Еминем]], [[Шакира]] и Бек, меѓу другите<ref>{{наведен нестручен часопис|title= Michael Jackson buys rights to Eminem tunes and more |magazine= Rolling Stone |date= May 31, 2007}}</ref><ref>{{cite interview|last= [[RedOne]] |interviewer= Jan Blumentrath |title= Interview with RedOne, producer and songwriter for Lady Gaga, Michael Jackson, Akon, Kat DeLuna and Darin |url= http://www.hitquarters.com/dev/index.php3?page=intrview/2009/March23_1_12_9.html |date= March 23, 2009 |publisher= [[HitQuarters]] |accessdate= May 31, 2015}}</ref>. Џексон снимал интензивно во текот на овој период во [[Њујорк]] со текстописецот и продуцент will.i.am, а исто така во [[Лас Вегас]] со производителите [[Akon]] и [[RedOne]]. Во март [[2007]] година, Џексон даде кратко интервју за ''[[Associated Press]]'' во [[Токио]], каде изјавил: „''Јас сум во забавната индустрија, од својата шеста година, и како што [[Чарлс Дикенс]] кажал, „Имаше и добри и лоши времиња“, јас не би ја менувал мојата кариера ... Иако некои направија намерни напори да ме повредат, ќе го земам тоа како неважно, затоа што имам семејство кое го сакам, силна верба и прекрасни пријатели и обожаватели, кои ме поддржуваат и ќе и продолжат да ме поддржуваат''“<ref>{{наведени вести|first= Eric |last= Talmadge |date= March 8, 2007 |url= http://usatoday30.usatoday.com/life/music/2007-03-08-2208485574_x.htm |title= Michael Jackson 'wouldn't change' career |newspaper= USA Today |agency= Associated Press |accessdate= May 31, 2015}}</ref>. Во септември [[2007]] година Џексон наводно уште работел со will.i.am, но албумот очигледно никогаш не бил завршен<ref>{{наведен нестручен часопис|first= Elizabeth |last= Goodman |title= Will.i.am On Working With Michael Jackson |magazine= Rolling Stone |date= September 24, 2007 |url= http://www.rollingstone.com/music/news/will-i-am-on-working-with-michael-jackson-were-taking-it-day-by-day-20070924}}</ref>. Меѓутоа, во [[2008]] година, Џексон и Сони го објавиле ''[[Thriller 25]]'' за да се одбележи 25-годишнината од оригиналниот [[Thriller (албум)|Thriller]]. Овој албум ја истакнува претходно неиздадена песна „''For All Time''“ (како отфрлен дел од оригиналните сесии), како и ремикси, каде Џексон соработувал со помладите уметници кои биле инспирирани од неговата работа<ref name="Thriller 25">{{Наведена мрежна страница|title= Zona Musical |publisher= Zm.nu |accessdate= April 5, 2008 |language= es |url= http://zm.nu/detalle.php?base=zmnews&lay=cgi&form=detalle&tok4=notici&tok5=Noticias&id=17840}}{{Dead link|date=July 2013}}{{cbignore}}</ref>. Два од ремиксите биле издадени како синглови со скромен успех: „''The Girl Is Mine 2008''“ (со will.i.am) и „''Wanna Be Startin' Somethin' 2008''“ (со Akon). Првиот сингл е заснован на рана демо верзија, без [[Пол Макартни]]. Сепак албумот имал одреден успех<ref name="Thriller 25"/><ref>{{наведени вести|url= http://www.digitalproducer.com/articles/viewarticle.jsp?id=312105&afterinter=true |title= Michael Jackson's Thriller 25 – The 25th Anniversary Edition of the World's Top-Selling Album of All Time – Is America's #2 Best-Selling Album This Week!!! |date= February 20, 2008 |work= Digital Producer |agency= [[PR Newswire]]}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|title= Michael Jackson – Thriller 25 |publisher= Ultratop |accessdate= May 31, 2015 |url= http://www.ultratop.be/nl/showitem.asp?interpret=Michael+Jackson&titel=Thriller+25&cat=a |language= nl}}</ref><ref>{{наведени вести|first= Roger |last= Friedman |date= May 16, 2008 |title= Jacko: Neverland East in Upstate New York |url= http://www.foxnews.com/story/0,2933,356282,00.html#3 |publisher= Fox News Channel}}</ref>.Во пресрет на 50-тиот роденден на Џексон, [[Sony BMG]] издал серија на албуми со најголемите хитови наречен ''[[King of Pop (албум)|King of Pop]]''. Малку различни верзии биле објавени во разни земји, врз основа на анкетите на локалните обожаватели<ref>{{Наведена мрежна страница|title= Choose The Tracks On Michael Jackson's 50th Birthday Album! |url= http://www.sonybmg.com.au/news/details.do;.tomcat2?newsId=20030829005656 |date= June 20, 2008 |archivedate= June 28, 2008 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20080628015938/http://www.sonybmg.com.au/news/details.do%3B.tomcat2?newsId=20030829005656 |publisher= [[Sony BMG]] |url-status=dead}}</ref>. Албумот стигнал до најдобрите 10 во повеќето земји каде што бил издаден<ref>{{Наведена мрежна страница|url= http://acharts.us/album/37399 |title= Michael Jackson – King Of Pop |publisher= αCharts.us |accessdate= May 31, 2015}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url= http://www.ultratop.be/nl/search.asp?search=King+of+Pop&cat=a |title= King of Pop |publisher= [[Ultratop]] |accessdate= September 5, 2008 |language= nl}}</ref>. [[File:NeverlandRides.jpg|thumb|left|Поглед кон Неверленд]] Во есента [[2008]] година, [[Fortress Investments]] се заканил дека ќе го лиши од право на користење на имотот во Неверленд, кој Џексон ја користел како колатерал за заеми претворајќи ги во десетици милиони долари. Сепак, Fortress се одлучил да ги продаде неговите долгови на [[Colony Capital LLC]]. Во ноември, Џексон го сменил името на Неверленд Ранч во ''Sycamore Valley Ranch Company LLC'', која била заедничка инвестиција помеѓу Џексон и [[Colony Capital LLC]]. Овој договор го расчистил долгот на Џексон, и тој, наводно, дури добил и дополнителни 35.000.000 $ од вложувањата. Во времето на неговата смрт, Џексон сè уште имал сопственост на акциите во комплексот, но не е познато колку била голема вредноста на акциите<ref>{{наведени вести|title= Neverland peters out for pop's Peter Pan |url= http://www.smh.com.au/news/entertainment/people/neverland-peters-out-for-pops-peter-pan/2008/11/13/1226318822205.html |newspaper= [[The Sydney Morning Herald]] |agency= [[Press Association]] |date= November 13, 2008 |accessdate= May 31, 2015}}</ref><ref>{{наведен нестручен часопис|first= Susab |last= Susan |date= April 14, 2009 |title= Ten Most Expensive Michael Jackson Collectibles |magazine= Forbes |accessdate= May 31, 2015 |url= http://www.forbes.com/2009/04/14/michael-jackson-auction-lifestyle-collecting-michael-jackson.html}}</ref>. Во септември 2008 година, Џексон влегол во преговори со аукциската куќа [[''Julien's Auctions'']] за да се прикаже и да се аукцира голема колекција на сувенири (1.390). Аукцијата требало да се одржи помеѓу 22 април и 25 април<ref>{{Наведена мрежна страница |title= The Collection of Michael Jackson |url= http://www.juliensauctions.com/auctions/2009/michael-jackson/index.html |publisher= Juliensauctions.com |accessdate= May 31, 2015 |archive-date= 2009-08-28 |archive-url= https://web.archive.org/web/20090828061635/http://www.juliensauctions.com/auctions/2009/michael-jackson/index.html |url-status= dead }}</ref>. Изложбата на била закажана на 14 април, но вистинската аукцијата на крајот била откажана по барање на Џексон<ref>{{наведени вести|url= http://www.independent.co.uk/news/world/americas/michael-jackson-the-fantastic-possessions-revealed-1668969.html |title= Michael Jackson: The fantastic possessions revealed |newspaper= The Independent |agency= Reuters |date= June 26, 2009 |accessdate= May 31, 2015}}</ref>. Во март 2009 година, Џексон одржал прес-конференција во лондонската О2 арена и најавил серија концерти под наслов ''„[[This Is It (концерти)|This Is It]]“''. Оваа турнеја требало да биде првата по големите серии на концертиод [[1997]] година. Џексон најавил можно пензионирање по турнејата. Првичниот план бил за одржување на 10 концерти во Лондон, по кое следувале [[Париз]], [[Њујорк]] и [[Мумбаи]]. Ренди Филипс, претседателот и главен извршен директор на AEG Live, изјавил дека на првите 10 датуми самот пејач има заработено околу 50.000.000£<ref>{{наведени вести|first= Patrick |last= Foster |date= March 6, 2009 |title= Michael Jackson grand finale curtain-raiser |url= http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article5854735.ece |newspaper= [[The Times]] |archivedate= July 18, 2011 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20110718131618/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article5854735.ece}}</ref>. Престој во [[Лондон]] бил зголемен на 50 датуми, по рекордна продажба на билетите. Над еден милион билети биле продадени во помалку од два часа<ref>{{наведен нестручен часопис|first= Daniel |last= Kreps |title= Michael Jackson's "This Is It!" Tour Balloons to 50-Show Run Stretching Into 2010 |magazine= Rolling Stone |date= March 12, 2009 |url= http://www.rollingstone.com/music/news/michael-jacksons-this-is-it-tour-balloons-to-50-show-run-stretching-into-2010-20090312}}</ref>. Џексон вежбал во [[Лос Анџелес]] во неделите до турнеја под раководство на кореографот Кени Ортега. Повеќето од овие проби се одржале во Стаплс центарот, кој бил во сопственост на AEG<ref>{{наведен нестручен часопис |title= Michael Jackson: The Last Rehearsal |magazine= [[Life (magazine)|Life]] |url= http://www.life.com/image/88744450/in-gallery/29532/michael-jackson-the-last-rehearsal |date= June 29, 2009 |accessdate= May 31, 2015 |archive-date= 2009-07-04 |archive-url= https://web.archive.org/web/20090704103521/http://www.life.com/image/88744450/in-gallery/29532/michael-jackson-the-last-rehearsal |url-status= dead }}</ref>. Концертите требало да започнат на [[13 јули]] [[2009]] година и да завршат на [[6 март]] [[2010]] година. Помалку од три недели пред одржувањето на концертот во [[Лондон]] биле распродадени сите билети, но Џексон починал откако доживеал срцев удар<ref>{{наведена изјава за печат|title= Michael Jackson dead at 50 after cardiac arrest |url= http://www.cnn.com/2009/SHOWBIZ/Music/06/25/michael.jackson/index.html |agency= CNN |date= June 25, 2009 |accessdate= August 31, 2009}}</ref>. Некаде пред неговата смрт било наведено дека тој започнал модна линија со Кристијан Одиже<ref>{{Наведена мрежна страница |url= http://www.popcrunch.com/christian-audigier-michael-jackson-clothing-collection-confirmed/ |title= Christian Audigier Michael Jackson Clothing Collection Confirmed |publisher= Popcrunch |date= June 24, 2008 |accessdate= May 31, 2015 |archive-date= 2015-04-26 |archive-url= https://web.archive.org/web/20150426225218/http://www.popcrunch.com/christian-audigier-michael-jackson-clothing-collection-confirmed/ |url-status= dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |title= Michael Jackson Christian Audigier Clothing Line Was In The Works |url= http://www.popcrunch.com/michael-jackson-christian-audigier-clothing-line-was-in-the-works/ |publisher= Popcrunch |date= July 2, 2009 |accessdate= May 31, 2015 |archive-date= 2015-09-15 |archive-url= https://web.archive.org/web/20150915215409/http://www.popcrunch.com/michael-jackson-christian-audigier-clothing-line-was-in-the-works/ |url-status= dead }}</ref>. Но, поради ненадејната смрт на Џексон, моменталниот статус на проектот останал непознат. Првиот посмртен сингл на Џексон била песната со наслов "[[This Is It (песна)|This Is It]]", која Џексон ја преработил во 1980-тите со [[Пол Анка]]. Таа не била ставена на сет листата за концерти, а снимањето било засновано врз основа на старата демо лента. Преживеаните браќа се соединиле во студиото за првпат од [[1989]] година за да ги снимаат придружните вокали. На [[28 октомври]] [[2009]] година бил издаден документарниот филм за пробите наречени ''[[Michael Jackson's This Is It]]''.<ref>{{наведен нестручен часопис|first= Joyce |last= Eng |date= August 10, 2009 |title= Judge Approves Michael Jackson Film |url= http://www.tvguide.com/news/michael-jackson-film-1008827/ |magazine= [[TV Guide]] |accessdate= May 31, 2015}}</ref>. И покрај тоа што имал ограничен ангажман од две недели, тој станал најголем документарец или концертен филм со најголема заработувачка на сите времиња, со приходи од повеќе од 260.000.000$ низ целиот свет<ref>{{Наведена мрежна страница|url= http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=michaeljacksonthisisit.htm |title= Michael Jackson's This Is It |publisher= Box Office Mojo |accessdate= May 31, 2015}}</ref>. Имотот на Џексон добил 90% од профитот<ref>{{наведена изјава за печат|title= Judge OKs Jackson performance film deal |url= http://www.today.com/id/32360110 |agency= Associated Press |date= August 10, 2010 |accessdate= May 31, 2015}}</ref>. Филмот бил проследен со албум компилација со истото име. Две верзии на новите песни се појавуваат во албумот, која исто ги така ги вклучува оригиналните хитови на Џексон во редот во кој се појавуваат во филмот, заедно со бонус диск со претходно необјавени верзии на повеќе хитови на Џексон, како и изговорена песна насловена како „''Planet Earth''“<ref>{{наведен нестручен часопис|first= Monica |last= Herrera |date= September 23, 2009 |title= New Michael Jackson Song, Album Due In October |magazine= Billboard |url= http://www.billboard.com/articles/news/267308/new-michael-jackson-song-album-due-in-october |accessdate= May 31, 2015}}</ref>. Во [[2009]] година на [[Американски музички награди|Американските музички награди]] Џексон освоил четири посмртни награди, две за него и две за неговиот албум Number Ones, освојувајќи вкупно 26 награди од фестивалот<ref>{{наведени вести|first= Todd |last= Martens |date= October 13, 2009 |title= Taylor Swift, Michael Jackson dominate American Music Awards nominations [UPDATED] |url= http://latimesblogs.latimes.com/music_blog/2009/10/taylor-swift-michael-jackson-dominate-american-music-awards-nominations.html |newspaper= Los Angeles Times |accessdate= May 31, 2015}}</ref><ref>{{наведени вести|title= 2009 American Music Awards: Scorecard |url= http://latimesblogs.latimes.com/music_blog/2009/11/2009-american-music-awards-scorecard.html |newspaper= Los Angeles Times |agency= Associated Press |date= November 22, 2009 |accessdate= May 31, 2015}}</ref>. ==Смрт и спомен== [[File:Michael Jackson Star.JPG|left|thumb|alt=Jackson's Star with flowers and notes on it|Обожавателите по дозвавањето на смртта се упатиле кон ѕвездата на Џексон на Холивудската патека на славните, покривајќи ја со цвеќе и белешки на денот на неговата смрт.]] На [[25 јуни]] [[2009]] година, Џексон починал во својот кревет во неговиот изнајмен дворец во [[Лос Анџелес]]. Обидите за негово оживување од страна на [[Конрад Мареј]], неговиот личен лекар, биле неуспешни<ref>{{наведени вести|first1= Teri |last1= Whitcraft |first2= Kristin |last2= Pisarcik |first3= Kimberly |last3= Brown |date= June 23, 2010 |title= TIMELINE: Michael Jackson's Final Days |publisher= ABC News |accessdate= March 19, 2017 |url= http://abcnews.go.com/2020/MichaelJackson/michael-jackson-final-days-timeline-year-death-king/story?id=10974394}}</ref><ref name="Times">{{наведени вести|first= Michael |last= Harvey |date= June 26, 2009 |title= Fans mourn artist for whom it didn't matter if you were black or white |url= http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/us_and_americas/article6580897.ece |archiveurl= https://web.archive.org/web/20110920052143/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/us_and_americas/article6580897.ece |archivedate= September 20, 2011 |newspaper= The Times}}</ref>. Пожарникарната служба на [[Лос Анџелес]] добила повик во 12:22 (19:22 UTC), доаѓајќи три минути подоцна на местото каде што бил Џексон<ref>{{наведени вести|title= Los Angeles Fire Department recording of the emergency phone call made from Michael Jackson's home |date= June 26, 2009 |accessdate= June 27, 2009 |url= http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/8121884.stm}}</ref><ref>{{наведени вести|url= https://news.yahoo.com/partial-transcript-calif-911-call-210530808.html |title= Partial transcript of Calif. 911 call |publisher= Yahoo! News |agency= Associated Press |date= March 4, 2013}}</ref>. Тој не дишел а била изведена и [[кардиопулмонална реанимација]]<ref>{{наведени вести|title= Michael Jackson's life cut shockingly short |url= http://www.today.com/id/31552029 |agency= Associated Press |date= June 26, 2009}}</ref>. Напорите за реанимација продолжиле на патот кон Медицинскиот центар Роналд Реган, за еден час по пристигнувањето таму во 1:13 (20:13 UTC). Тој бил прогласен за мртов во 2:26 по месно време (21:26 UTC).<ref>{{наведени вести|first= Matthew |last= Moore |date= June 26, 2009 |url= http://www.telegraph.co.uk/culture/music/michael-jackson/5643916/Michael-Jackson-King-of-Pop-dies-of-cardiac-arrest-in-Los-Angeles.html |title= Michael Jackson, King of Pop, dies of cardiac arrest in Los Angeles |newspaper= The Daily Telegraph}}</ref><ref>{{наведена изјава за печат |first= Dan |last= Whitcomb |first2= Laura |last2= Isensee |date= June 26, 2009 |title= Michael Jackson death still unsolved after autopsy |agency= Reuters |accessdate= May 31, 2015 |url= https://www.reuters.com/article/2009/06/26/us-jackson-idUSTRE55O6AK20090626 }} {{Наведена мрежна страница |url=http://www.reuters.com/article/2009/06/26/us-jackson-idUSTRE55O6AK20090626 |title=архивски примерок |accessdate=2022-10-03 |archive-date=2015-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150707125050/http://www.reuters.com/article/2009/06/26/us-jackson-idUSTRE55O6AK20090626 |url-status=bot: unknown }}</ref> [[File:Michael Jackson Grave.jpg|thumb|Гробот на Џексон.]] Смртта на Џексон предизвикала глобална тага<ref name="Times"/>. Вестите брзо се прошириле на интернет, предизвикувајќи забавување на работата на мрежните места<ref>{{наведена изјава за печат|first= Linnie |last= Rawlinson |first2= Nick |last2= Hunt |title= Jackson dies, almost takes Internet with him |url= http://edition.cnn.com/2009/TECH/06/26/michael.jackson.internet/ |agency= CNN |date= June 26, 2009 |accessdate= March 16, 2013}}</ref> и паѓање на мрежата од преоптоварување<ref name="Wood">{{наведени вести|first= Daniel B. |last= Wood |date= June 27, 2009 |title= Outpouring over Michael Jackson unlike anything since Princess Di |url= http://www.csmonitor.com/2009/0627/p25s09-usgn.html |newspaper= [[The Christian Science Monitor]] |accessdate= May 31, 2015}}</ref>, вклучително и [[Google]],<ref name=":3"/> [[AOL Instant Messenger]],<ref name="Wood"/> Twitter, and Wikipedia.<ref name=":3">{{наведени вести|first= Maggie |last= Shiels |date= June 26, 2009 |title= Web slows after Jackson's death |url= http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/8120324.stm |publisher= BBC News Online |accessdate= May 31, 2015}}</ref>. Интернет сообраќајот од 11% се искачил на 20%<ref name="crash">{{наведени вести|first= David |last= Skok |title= Internet stretched to limit as fans flock for Michael Jackson news |newspaper= [[The Vancouver Sun]] |date= June 26, 2009 |archivedate= July 3, 2009 |url-status=dead |url= http://www.vancouversun.com/Entertainment/Internet+stretched+limit+fans+flock+Michael+Jackson+news/1736311/story.html |archiveurl= https://web.archive.org/web/20090703075357/http://www.vancouversun.com/Entertainment/Internet+stretched+limit+fans+flock+Michael+Jackson+news/1736311/story.html}}</ref><ref>{{наведени вести |first= Tom |last= Krazit |first2= Declan |last2= McCullagh |date= June 26, 2009 |url= http://news.cnet.com/8301-1023_3-10273854-93.html |title= Debate: Can the Internet handle big breaking news? |publisher= [[CNET]] |accessdate= May 31, 2015 |archive-date= 2012-08-23 |archive-url= https://web.archive.org/web/20120823224724/http://news.cnet.com/8301-1023_3-10273854-93.html |url-status= dead }}</ref>. [[Google]] на почетокот верувале дека влезот од милиони луѓе во потрага по Мајкл Џексон значел дека пребарувачот е под напад. Од [[Твитер]] пријавиле блокирање, како и [[Википедија]] во 03:15 (06:15 EDT). Фондацијата [[Викимедија]] имала речиси еден милион посетители на биографијата на Џексон, во рок од еден час, веројатно на повеќето посетители во период од еден час на било кој член во историјата на [[Википедија]]. [[AOL Instant Messenger]] бил во колапс околу 40 минути. AOL го нарекол „''круцијален момент во историјата на интернетот''“, додавајќи, „''Ние никогаш не сме виделе такво нешто во однос на обемот и длабочината''“. Околу 15% од Твитер мислењата-или 5.000 твитови во минута, наводно го спомнале Џексон по големата вест, споредено со 5% ана спомнувањето за иранските избори или за пандемија на грип, кои биле на насловните страници на почетокот на годината. MTV и Black Entertainment Television (BET) емитувале маратони на музички спотови на Џексон<ref>{{наведени вести|first= Brian |last= Dtelter |date= June 26, 2009 |url= http://artsbeat.blogs.nytimes.com/2009/06/26/the-michael-jackson-channel/?scp=2&sq=MTV&st=cse |title= MTV's Jackson Marathon |newspaper= The New York Times |publisher= ArtsBeat |accessdate= May 31, 2015}}</ref>. Специјалните на Џексон биле емитувани на повеќе ТВ-станици од целиот свет<ref>{{наведени вести|url= http://metro.co.uk/2009/06/26/jacko-news-spreads-to-eastenders-228251/ |title= Jacko news spreads to Eastenders |newspaper= [[Metro (British newspaper)|Metro]] |date= June 26, 2009 |accessdate= May 31, 2015}}</ref>. Британската сапунска опера ''EastEnders'' додала сцена во последните минути на настанот, во кој еден лик раскажува за уште нешто за оваа вест, на 26-тата јунска епизода. Во истиот период, трите големи американски мрежи „ABC“, „CBS Evening News“ и „NBC Nightly News“ посветиле 34% од нивното време за емитување на животот и делото на Џексон. Списанијата вклучувајќи го и Time објавиле комеморативни изданија. Сцената која ја карактеризирал сестрата на Џексон, Ла Тоја била исечена од филмот на Бруно од почит кон семејството Џексон. Погребот на Џексон бил одржан на [[7 јули]] [[2009]] година, во Стејплс центар во [[Лос Анџелес]]. Ковчегот на Џексон бил присутен за време на церемонијата, но нема информации кои биле објавени во однос на конечното место на телото. Според некои неофицијални извештаи, околу една милијарда луѓе го гледале погребот додека публиката на САД е проценета на околу 31.100.000, што е споредливо со проценетата 35.100.000 што ја гледавме од [[2004]] за погребот на поранешниот претседател [[Роналд Реган]], и околу 33.100.000 Американци кои го гледале погребот на принцезата Дијана од [[1997]] година<ref>{{наведени вести|first= Andrew |last= Scott |date= July 9, 2009 |title= Michael Jackson Memorial Earns 31 Million Viewers & More TV News |url= http://www.aoltv.com/insidetv/2009/07/09/michael-jackson-memorial-earns-31-million-viewers/ |publisher= [[AOL TV]] |accessdate= May 31, 2015 |url-status=dead |archivedate= July 23, 2015 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20150723074833/http://www.aoltv.com/insidetv/2009/07/09/michael-jackson-memorial-earns-31-million-viewers/}}</ref>. [[Мараја Кери]], [[Стиви Вондер]], [[Лајонел Ричи]], [[Џон Мајер]], [[Џенифер Хадсон]], [[Ашер]], [[Џермејн Џексон]] и [[Шахен Џафарголи]] настапиле на настанот. [[Бери Горди]] и [[Смоуки Робинсон]] биле водители<ref>{{наведени вести|first= Nick |last= Allen |date= July 7, 2009 |title= Michael Jackson memorial service: the biggest celebrity send-off of all time |url= http://www.telegraph.co.uk/culture/music/michael-jackson/5771156/Michael-Jackson-memorial-service-the-biggest-celebrity-send-off-of-all-time.html |newspaper= The Daily Telegraph |accessdate= May 31, 2015}}</ref>. Свештеникот Ал Шарптон добил овации со аплаузи кога тој им кажал на децата на Џексон: „''Не е ништо чудно за вашиот тато. Беше чудно тоа со што вашиот татко мораше да се справи. Но, тој се справуваше со тоа во секој случај''“<ref>{{наведен нестручен часопис|first= Andrew |last= Potter |title= There was nothing strange about your daddy |magazine= [[Maclean's]] |url= http://www.macleans.ca/general/there-was-nothing-strange-about-your-daddy/ |date= July 7, 2009 |accessdate= March 16, 2013}}</ref>. 11-годишната ќерка на Џексон, Париз, плачела кога му рекла на народот: „Уште кога се родив, татко ми беше најдобриот татко што некогаш можеше да се замисли ... само сакав да кажам дека го сакам ... толку многу“<ref>{{наведени вести|first= Tania |last= Branigan |date= September 8, 2001 |url= https://www.theguardian.com/uk/2001/sep/08/taniabranigan |title= Jackson spends £20m to be Invincible |newspaper= The Guardian}}</ref><ref>{{наведен нестручен часопис|url= http://www.tvguide.com/News/Jackson-Memorial-Moments-1007748.aspx |title= Top Moments: Michael Jackson Memorial |magazine= TV Guide |date= July 7, 2009 |accessdate= May 31, 2015}}</ref>. Високопреосветениот Луциј Смит обезбедил затворање на молитвата<ref>{{Наведена мрежна страница |title= Rev Lucious Smith on conducting the memorial service for Michael Jackson |date= June 28, 2010 |url= http://www.radiolive.co.nz/Rev-Lucious-Smith-on-conducting-the-memorial-service-for-Michael-Jackson/tabid/506/articleID/14351/Default.aspx |publisher= [[Radio Live]] |accessdate= March 16, 2013 |archive-date= 2017-05-10 |archive-url= https://web.archive.org/web/20170510140323/http://www.radiolive.co.nz/Rev-Lucious-Smith-on-conducting-the-memorial-service-for-Michael-Jackson/tabid/506/articleID/14351/Default.aspx |url-status= dead }}</ref>. На [[24 август]], неколку весници цитирале од анонимни извори дека решиле да ја третираат смртта на Џексон како убиство. Тоа подоцна било потврдено од страна на судските вештаци на 28 август<ref>{{наведени вести |first= Tim |last= Reid |date= August 25, 2009 |url= http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/us_and_americas/article6808546.ece |title= LA coroner to treat Michael Jackson's death as a homicide |newspaper= The Times |access-date= 2017-10-01 |archive-date= 2011-09-24 |archive-url= https://web.archive.org/web/20110924151131/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/us_and_americas/article6808546.ece |url-status= dead }}</ref><ref>{{наведени вести|url= http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/8219362.stm |title= Jackson 'had lethal drug levels' |publisher= BBC News Online |date= August 25, 2009 |accessdate= May 31, 2015}}</ref>. Во времето на смртта, Џексон имал консумирано [[пропофол]], [[лоразепам]] и [[мидазолам]]<ref>{{наведени вести|first= Kathleen |last= Doheny |date= August 24, 2009 |url= http://www.webmd.com/pain-management/news/20090824/propofol-linked-to-michael-jacksons-death |title= Propofol Linked to Michael Jackson's Death |publisher= [[WebMD]] |accessdate= May 31, 2015}}</ref>. Полицијата спровела истрага за неговиот личен лекар, [[Конрад Мареј]] за убиство на Џексон. На [[8 февруари]] [[2010]] година, Мареј бил обвинет за убиство без умисла присилно од страна на обвинителите во Лос Анџелес<ref>{{наведени вести|title= Michael Jackson's doctor denies manslaughter charge |date= February 9, 2010 |publisher= [[BBC News Online]] |url= http://news.bbc.co.uk/2/hi/8499143.stm |accessdate= May 31, 2015}}</ref>. Џексон бил погребан на [[3 септември]] [[2009]] година, во [[Forest Lawn Memorial Park]] во [[Калифорнија]].<ref>{{наведени вести|first= Mark |last= Coleman |date= September 4, 2009 |url= http://www.telegraph.co.uk/culture/music/michael-jackson/6136376/Michael-Jackson-finally-laid-to-rest-in-Los-Angeles.html |title= Michael Jackson finally laid to rest in Los Angeles |newspaper= The Daily Telegraph |accessdate= May 31, 2015}}</ref>. [[File:Forest Lawn2010.jpg|thumb|alt=Portrait and other tributes, including mural and messages from 650 Spanish fans, letters, pictures, teddy bears, and flowers.|Почит на феновите од целиот свет во Forest Lawn Memorial Park на првата годишнина од неговата смрт.]] На [[25 јуни]] [[2010]] година, на првата годишнина од смртта на Џексон, обожавателите дошле во [[Лос Анџелес]] за да му оддадат почит. Тие ја посетиле ѕвездата на Џексон на Булеварот на славните и неговиот семеен дом, како и Forest Lawn Memorial Park. Многу од феновите носеле сончогледи и други предмети во чест да ги остават на овие локации<ref>{{наведени вести |first= Jason |last= Wells |first2= Veroniac |last2= Rocha |date= June 25, 2010 |url= http://www.glendalenewspress.com/news/tn-gnp-0626-jackson,0,4723051.story |title= One year later: Fans gather to pay tribute to Michael Jackson |newspaper= [[Glendale News-Press]] |accessdate= May 31, 2015 |archive-date= 2021-05-08 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210508223625/http://www.glendalenewspress.com/news/tn-gnp-0626-jackson,0,4723051.story |url-status= dead }}</ref><ref>{{наведени вести|title= Familia y fans de Jackson le recuerdan en el aniversario de su muerte |url= http://www.lavanguardia.com/cultura/noticias/20100625/53952933686/familia-y-fans-de-jackson-le-recuerdan-en-el-aniversario-de-su-muerte-los-angeles-michael-jackson-nu.html |date= June 25, 2010 |newspaper= [[La Vanguardia]] |agency= EFE |accessdate= June 26, 2010 |language= es}}</ref>. Членовите на семејството Џексон и блиски пријатели пристигнале да оддадат почит. Кетрин се вратила во Гери, Индијана за свечено да го открие споменикот изграден во дворот на семејната куќа. Годишнината од смртта продолжила со бдение и специјална изведба на „''We Are the World''“<ref>{{наведени вести|first= Ryan |last= Parry |date= June 26, 2010 |title= Michael Jackson's kids play in the sea in Hawaii as fans mourn his death one year on |newspaper= Daily Mirror |accessdate= May 31, 2015 |url= http://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/michael-jacksons-kids-play-in-the-sea-231528}}</ref><ref>{{наведени вести|first= Ravi |last= Baichwal |date= June 25, 2010 |url=http://abc7chicago.com/archive/7519910/ |title= Fans honor Michael Jackson in Gary, Ind. |publisher= ABC7 Chicago}}</ref>. На [[26 јуни]] се одржал протестен марш пред полициска станица за грабеж и убиства, на old Parker Center building и петиција со илјадници потписи кои барале правда<ref>{{наведени вести |first= Anthony |last= McCartney |date= June 23, 2010 |title= A year after Michael Jackson's death, fan base remains committed to keeping memory alive |newspaper= The Gaea Times |agency= Associated Press |url= http://entertainment.gaeatimes.com/2010/06/23/a-year-after-michael-jacksons-death-fan-base-remains-committed-to-keeping-memory-alive-143386/ }}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{наведени вести|first= Dennis |last= Romero |date= June 4, 2010 |url= http://www.michaeljackson.com/us/node/841578 |title= MJ fans plan to march in downtown L.A. one day after anniversary |work= [[LA Weekly]] |publisher= Michaeljackson.com |archivedate= July 22, 2011 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20110722224542/http://www.michaeljackson.com/us/node/841578}}</ref>. Фондацијата на семејството Џексон во врска со Voiceplate го претставила „''Forever Michael''“, настан кој ги обедини членовите на семејството Џексон, познати личности, членови, симпатизери и заедницата за да го прослават и почестат неговото наследство<ref>{{наведени вести|first= Lydia |last= Gimenez-Llort |title= M4MJ 'Forever Michael' (1) For fans use ONLY! |publisher= [[World News Network]] |date= June 26, 2010 |url= http://wn.com/M4MJ_'Forever_Michael'_4_For_fans_use_ONLY! |accessdate= July 20, 2010}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|title= An amazing tribute: The Jackson Family Foundation & VoicePlate Productions presents "Forever Michael." |url= http://www.michaeljackson.com/de/node/842682 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20110722224437/http://www.michaeljackson.com/de/node/842682 |publisher= Michaeljackson.com |date= June 26, 2010 |archivedate= July 22, 2011}}</ref><ref>{{наведени вести|title= Aniversario de muerte de Michael Jackson pasará sin grandes homenajes |url= http://www.abc.com.py/espectaculos/aniversario-de-muerte-de-michael-jackson-pasara-sin-grandes-homenajes-121603.html |newspaper= [[Diario ABC Color]] |agency= EFE |date= June 23, 2010 |accessdate= May 31, 2015 |language= es}}</ref>. Еден дел од приходите бил подарен на Џексоновите омилени добротворни организации. Катерина, исто така, издала своја нова книга под наслов „''Never Can Say Goodbye''“. ==По смртта== По неговата смрт, Џексон станал најдобро продаваниот уметник во [[2009]] година во [[САД]] со продажба на повеќе од 8,2 милиони албуми и имал продадено 35 милиони албуми низ целиот свет во 12-те месеци кои следеле по неговата смрт<ref name="Swift-Boyle">{{наведен нестручен часопис|first= Keith |last= Caulfield |date= January 6, 2010 |title= Taylor Swift Edges Susan Boyle For 2009's Top-Selling Album |url= http://www.billboard.com/articles/news/960801/taylor-swift-edges-susan-boyle-for-2009s-top-selling-album |magazine= Billboard}}</ref><ref>{{наведени вести|url= http://www.today.com/id/37957972/ns/today-entertainment/ |title= Jackson sells 35 million albums since death |work= Today |accessdate= May 31, 2015}}</ref>. По овој бран на продажба, [[Сони]] објавил дека го продолжува својот однос со неговиот материјал. Дистрибуциските права одржани од [[Sony Music]] требало да истечат во [[2015]] година<ref name="Sony">{{наведени вести|first= Ethan |last= Smith |date= March 16, 2010 |title= Sony Places Big Bet on a Fallen 'King' |newspaper= The Wall Street Journal |url= https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704588404575124023860735864 |accessdate= May 31, 2015}}</ref>. На [[16 март]] [[2010]] година, Sony Music Entertainment потпишал нов договор со недвижностите на Џексон да се прошират нивните дистрибуциски права на неговиот претходен каталог до [[2017]] година, како и да добијат дозвола за издавање на десет нови албуми, со претходно необјавени снимки и нови колекции на објавени работи<ref>{{наведен нестручен часопис |first= Daniel |last= Kreps |date= March 16, 2010 |title= Michael Jackson Estate, Sony Strike Massive $250 Million Deal to Release King of Pop's Music |magazine= Rolling Stone |url= http://www.rollingstone.com/music/news/michael-jackson-estate-sony-strike-massive-250-million-deal-to-release-king-of-pops-music-20100316 |access-date= 2017-10-01 |archive-date= 2017-11-07 |archive-url= https://web.archive.org/web/20171107025248/https://www.rollingstone.com/music/news/michael-jackson-estate-sony-strike-massive-250-million-deal-to-release-king-of-pops-music-20100316 |url-status= dead }}</ref>. На [[4 ноември]] [[2010]] Sony го најавил излегувањето на првиот посмртен албум насловен како ''[[Michael (албум)|Michael]]'', кој на [[14 декември]], со промотивен сингл издаден на радијата на [[8 ноември]], насловен како „''Breaking News''“<ref>{{наведена изјава за печат |title= Official Michael Jackson Single ''Hold My Hand'' To Be Released On November 15th |archivedate= November 19, 2010 |publisher= Breakingnews.michaeljackson.com |archiveurl= https://web.archive.org/web/20101119031148/http://breakingnews.michaeljackson.com/IE/pressrelease.html |url= http://breakingnews.michaeljackson.com/IE/pressrelease.html }} {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101119031148/http://breakingnews.michaeljackson.com/IE/pressrelease.html |date=2010-11-19 }} {{Наведена мрежна страница |url=http://breakingnews.michaeljackson.com/IE/pressrelease.html |title=архивски примерок |accessdate=2017-10-01 |archive-date=2010-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101119031148/http://breakingnews.michaeljackson.com/IE/pressrelease.html |url-status=bot: unknown }}</ref>. Договорот бил без преседан во музичката индустрија бидејќи е најскапиот музички договор кој се однесува на еден уметник во историјата, наводно, 250,000,000$, а Џексон ја добил целосната сума како и својот дел од авторски права за сите објавени работи<ref name="Sony"/><ref>{{наведени вести|title= Michael Jackson in 'record' $200m music deal |url= http://www.bbc.co.uk/worldservice/business/2010/03/100316_jackson_biz_music_deal.shtml |publisher= [[BBC Online]] |date= March 16, 2010 |accessdate= May 31, 2015}}</ref>. Инвеститорот на видео играта Ubisoft најавил дека ќе издаде нова игра со танцување и пеење во која се одликува Мајкл Џексон во [[2010]] година. Играта наречена ''[[Michael Jackson: The Experience]]'' станала првата видео игра која користела [[Кинект]] и [[PlayStation Move]]<ref>{{наведен нестручен часопис|title= Michael Jackson Fans Will Moonwalk In Motion-Sensing Game |url= http://www.billboard.com/articles/news/957768/michael-jackson-fans-will-moonwalk-in-motion-sensing-game |magazine= Billboard |agency= Associated Press |date= June 15, 2010}}</ref>. [[Cirque du Soleil]] (Циркус на сонцето) на [[3 ноември]] [[2010]] година објавил дека ќе го лансира „''Michael Jackson: The Immortal World Tour''“ во октомври [[2011]] година во [[Монтреал]]<ref>{{наведени вести|first= Tony |last= Hicks |title= People: Cirque du Soleil mounting Michael Jackson tour |url= http://www.mercurynews.com/entertainment-headlines/ci_16517946?nclick_check=1 |newspaper= San Jose Mercury News |accessdate= November 7, 2010}}</ref>. На 90-минутната продукција биле комбинирани целиот иконски музички опус и кореографија, танц и воздушни прикажувања кои вклучувале 65 уметници<ref>{{наведени вести|title= Cirque plans $57M touring Jackson show |url= http://www.cbc.ca/news/arts/music/story/2010/11/03/cirque-michael-jackson-immortal-tour.html |publisher= CBC News |date= November 3, 2010 |accessdate= May 31, 2015}}</ref>. Турнејата била напишана и режирана од страна на [[Џејми Кинг]]. Албумот бил издаден на [[21 ноември]] [[2011]] година<ref>{{наведена изјава за печат |title= Epic Records Set To Release IMMORTAL The New Album From Michael Jackson On November 21 |date= October 3, 2011 |publisher= [[Sony]] |agency= [[PR Newswire]] |url= http://www.sony.com/en_us/SCA/company-news/press-releases/epic-records/2011/epic-records-set-to-release-immortal-the-new-album.html?icid=pr-newswire-feed |accessdate= May 31, 2015 }} {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150613001950/http://www.sony.com/en_us/SCA/company-news/press-releases/epic-records/2011/epic-records-set-to-release-immortal-the-new-album.html?icid=pr-newswire-feed |date=2015-06-13 }} {{Наведена мрежна страница |url=http://www.sony.com/en_us/SCA/company-news/press-releases/epic-records/2011/epic-records-set-to-release-immortal-the-new-album.html?icid=pr-newswire-feed |title=архивски примерок |accessdate=2017-10-01 |archive-date=2015-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150613001950/http://www.sony.com/en_us/SCA/company-news/press-releases/epic-records/2011/epic-records-set-to-release-immortal-the-new-album.html?icid=pr-newswire-feed |url-status=dead }}</ref> Второто поголемо театарско претставување ''[[Michael Jackson: One]],'' било објавено на [[21 февруари]] [[2013]] година. Оваа претстава започнала со работа на [[23 мај]] [[2013]] година<ref>{{наведени вести |first= Chris |last= Jones |date= July 13, 2013 |title= 'Michael Jackson ONE' in Las Vegas: Cirque du Soleil refinds its way |url= http://articles.chicagotribune.com/2013-07-13/entertainment/ct-ae-0714-jones-20130713_1_viva-elvis-cirque-du-soleil-cirque-show |newspaper= Chicago Tribune |accessdate= May 31, 2015 |archive-date= 2013-09-29 |archive-url= https://web.archive.org/web/20130929185207/http://articles.chicagotribune.com/2013-07-13/entertainment/ct-ae-0714-jones-20130713_1_viva-elvis-cirque-du-soleil-cirque-show |url-status= dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|first= Richard |last= Lane |url= http://www.vegaschatter.com/story/2013/7/3/32721/60427/vegas-travel/Michael+Jackson+ONE+Becomes+The+One+Show+You+Must+See+In+Vegas |title= Michael Jackson ONE Becomes The One Show You Must See In Vegas |date= July 3, 2013 |publisher= VegasChatter |accessdate= May 31, 2015}}</ref><ref>{{наведен нестручен часопис|first= Zack |last= O'Malley Greenburg |date= February 2, 2013 |title= Michael Jackson's New Vegas Show 'One' Will Double The Fun |url= http://www.forbes.com/sites/zackomalleygreenburg/2013/02/22/michael-jacksons-new-vegas-show-one-will-double-the-fun/ |magazine= Forbes |accessdate= May 31, 2015}}</ref><ref>{{наведени вести|first= Kitty |last= Yancey |title= Cirque tells more about new Michael Jackson Vegas show |url= http://www.usatoday.com/story/dispatches/2013/02/21/new-michael-jackson-show-called-one-to-open-at-mandalay-bay/1935905/ |date= February 21, 2013 |newspaper= USA Today |accessdate= March 19, 2013}}</ref>. ==Влијание== [[File:Michael Jackson sculpture.jpg|thumb|upright|alt=Silver-colored statue of Jackson standing up with his arms bent inward and both legs spaced apart.|статуа на Мајкл Џексон]] Музиката на Џексон била под влијание на работата на современите музичари како [[Литл Ричард]], [[Џејмс Браун]]<ref name="Tucker">{{наведени вести|first= Ken |last= Tucker |date= June 5, 1988 |title= Summer Reading; Firing Your Father Isn't Easy |newspaper= [[The New York Times]] |page= 751 |url= https://www.nytimes.com/1988/06/05/books/summer-reading-firing-your-father-isn-t-easy.html |accessdate= May 31, 2015}}</ref> , [[Џеки Вилсон]], [[Дајана Рос]]<ref name="Tucker"/>, [[Давид Руфин]]<ref>{{наведен нестручен часопис |title= 100 Greatest Singers: 65 – David Ruffin |url= http://www.rollingstone.com/music/lists/100-greatest-singers-of-all-time-19691231/david-ruffin-20101202 |magazine= Rolling Stone |date= November 27, 2008 |accessdate= May 31, 2015 |archive-date= 2017-11-07 |archive-url= https://web.archive.org/web/20171107013754/https://www.rollingstone.com/music/lists/100-greatest-singers-of-all-time-19691231/david-ruffin-20101202 |url-status= dead }}</ref>, [[Џени Кели]]<ref name="Tucker"/><ref>{{наведен нестручен часопис|first= Aisha |last= Harris |title= Why People Still Dance Like Gene Kelly |magazine= [[Slate (magazine)|Slate]] |date= August 23, 2012 |accessdate= October 5, 2012 |url= http://www.slate.com/blogs/browbeat/2012/08/23/gene_kelly_turns_100_the_dancer_s_legacy_persists_in_popular_dance_.html}}</ref>, [[Фред Астер]], [[Сами Дејвис]]<ref name="Tucker"/>. Додека [[Литл Ричард]] имал значително влијание врз Џексон, [[Џејмс Браун]] бил најголема инспирација на Џексон. Во однос на Браун, Џексон изјавил: „''Уште од времето кога бев мало дете, не повеќе од шест години, мајка ми ќе ме разбудеше без оглед на тоа кое време беше, ако спиев, без оглед на тоа што го правев, за да гледам телевизија и да го гледам професионалецот. И кога го видов неговото движење, јас бев маѓепсан. Никогаш не сум видел изведувач кој изведува како Џејмс Браун, и токму тогаш и таму јас знаев дека тоа е токму она што сакав да го правам целиот мојот живот, заради Џејмс Браун''“<ref>{{Наведена мрежна страница|title= Jackson Attends Brown's Public Funeral |url= http://www.contactmusic.com/james-brown/news/jackson-attends-browns-public-funeral_1017673 |publisher= [[Contactmusic.com]] |date= January 2, 2007 |accessdate= May 31, 2015}}</ref>. Младиот Мајкл Џексон во голем дел ја должи неговата вокална техника на [[Дајана Рос]]<ref>Taraborrelli, 2009, p. 64.</ref>. Во октомври [[1969]] година, било одлучено дека Џексон сака да живее со Рос. Не само што е една фигура како мајка за него, таа честопати била забележана во пробите како соучеснички изведувач<ref>{{наведена изјава за печат|first= Mallory |last= Simon |title= Jackson shared bond with 'very dear friend Diana Ross' |agency= CNN |date= July 3, 2009 |accessdate= December 1, 2016 |url= http://edition.cnn.com/2009/SHOWBIZ/Music/07/03/michael.jackson.diana.ross/index.html?iref=nextin}}</ref>. Тој подоцна изјавил:.... „''Јас ја знам неа многу добро. Таа ме научи толку многу. Имав навика само да седнам во аголот и да го гледам начинот на кој таа се движи. Таа беше уметност во движење. Го учев начинот на кој таа се движи, начинот на кој пееше – таква каква што беше''“. Тој во една прилика и рекол: „''Сакам да бидам исто како тебе, Дајана''“ а таа му одговорила: „''Само биди тоа што си''“<ref>Taraborrelli, 2009, p. 60.</ref>. ==Музичките теми и жанрови== Џексон имал различни музички жанрови, вклучувајќи ги и [[поп-музика]], [[соул музика]], [[ритам и блуз]], фанк музика, рок-музика, диско музика, пост-диско музика, танц-поп-музика<ref name="allmusic"/><ref name="Bio2">{{наведен нестручен часопис|title= Michael Jackson – Biography |url= http://www.rollingstone.com/artists/michaeljackson/biography |magazine= Rolling Stone |archiveurl= https://web.archive.org/web/20080620063744/http://www.rollingstone.com/artists/michaeljackson/biography |archivedate= June 20, 2008}}</ref><ref name="AMOFW"/><ref name="Help">{{Наведена мрежна страница|first= M. |last= Heyliger |title= A State-of-the-Art Pop Album: Thriller by Michael |url= http://music.consumerhelpweb.com/artists/jackson/thriller.htm |archivedate= December 4, 2008 |quote= Not many artists could pull off such a variety of styles (funk, post-disco, rock, easy listening, ballads)... |publisher= Consumerhelpweb.com |archiveurl= https://web.archive.org/web/20081204150926/http://music.consumerhelpweb.com/artists/jackson/thriller.htm}}</ref><ref>{{наведен нестручен часопис|title= Michael Jackson Turns 30! |magazine= Jet |volume= 74 |issue= 35 |date= August 29, 1988 |page= 58 |issn= 0021-5996 |url= https://books.google.com/books?id=L70DAAAAMBAJ&pg=PA58}}</ref><ref>{{Наведена книга|first= Robert |last= Palmer |authorlink= Robert Palmer (writer) |title= Rock & Roll: An Unruly History |year= 1995 |publisher= [[Harmony Books]] |page= 285 |isbn=978-0-517-70050-1}}</ref>. За разлика од многу уметници, Џексон не ги пишувал своите песни на хартија<ref>Taraborrelli, 2009, pp. 209–210.</ref>. Наместо тоа, тој ги диктирал во звук рекордер, а кога снимал тој ги пеел стиховите од меморија. Во повеќето од неговите песни, како „Billie Jean“, „Who Is It“, и „Tabloid Junkie“, тој ги користел неговите гласни инструменти и ги имитирал инструментите користејќи го неговиот глас наместо да свири на вистински инструменти, заедно со другите звуци.<ref>{{наведен нестручен часопис|first= Lucy |last= Jones |title= The Incredible Way Michael Jackson Wrote Music |magazine= [[NME]] |date= April 2, 2014 |accessdate= April 26, 2016 |url= http://www.nme.com/blogs/nme-blogs/the-incredible-way-michael-jackson-wrote-music/}}</ref>. [[File:Michael Jackson1 1988.jpg|thumb|left|alt=Black and white photo of Jackson holding a microphone and singing.|Џексон во 1988 година во Виена]] Џексон истакнал дека му било полесно да пее со тапан, или да пее бас, наместо да свири на тапан или бас со инструмент. Неколку од критичарите велат дека посебениот глас на Џексон е во состојба да ги замени сите инструменти. Стив Хјуи од [[AllMusic]]<ref name="allmusic"/> рекол дека во текот на неговата соло кариера, разновидностите на Џексон му дозволиле да експериментира со различни теми и жанрови. Како музичар, тој се рангирал од танцот и баладите на Motown во техно и врвниот- хаус и нов тип на свинг работа која вклучува фанк ритам и хард рок гитара<ref name="allmusic"/>. Според Хјуи, ''[[Thriller (албум)|Thriller]]'' ги рафинира предностите на „Off the Wall“; Танц и рок песните се поагресивни, а поп-нумерите и баладите му се помеки и повеќе исполнети со длабоко чувство. Познати негови песни се: „The Lady in My Life“, „Human Nature“, „The Girl Is Mine“, „Billie Jean“ и „Wanna Be Startin' Somethin“, „Baby Be Mine“, „PYT (Pretty Young Thing)“.<ref name="allmusic"/><ref name="AMThriller">{{Наведена мрежна страница|first= Stephen Thomas |last= Erlewine |authorlink= Stephen Thomas Erlewine |title= Michael Jackson – Thriller – Overview |publisher= AllMusic. All Media Network |url= http://www.allmusic.com/album/thriller-mw0000056882 |accessdate= May 31, 2015}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|first= Eric |last= Henderson |date= October 18, 2003 |title= Michael Jackson – Thriller |work= [[Slant Magazine]] |url= http://www.slantmagazine.com/music/review/michael-jackson-thriller |accessdate= May 31, 2015}}</ref><ref name="Thriller">{{наведен нестручен часопис |first= Christopher |last= Connelly |title= Michael Jackson: Thriller |magazine= Rolling Stone |date= January 28, 1983 |url= http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/thriller-19830128 |access-date= 2017-10-01 |archive-date= 2015-07-02 |archive-url= https://web.archive.org/web/20150702093257/http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/thriller-19830128 |url-status= dead }}</ref>. Со ''[[Thriller (албум)|Thriller]]'', [[Кристофер Конели]] од [[Ролинг Стоун]] коментирал дека Џексон ја развил својата долга поврзаност со висока сублиминална тема на параноја и потемна слика<ref name="Thriller"/>. Allmusic на Стивен Томас истакнал дека ова е евидентно на песните „Billie Jean“ и „Wanna Be Startin' Somethin““<ref name="AMThriller"/> . Во „''Billie Jean''“, Џексон пее за опсесивен обожавател кој тврди дека тој е татко на детето на таа жена<ref name="allmusic"/>. Во „Wanna Be Startin' Somethin“ тој се расправа против озборувањето и медиумите<ref name="Thriller"/>. Преку „Beat It“ го осудува насилството од бандите во чест на ''West Side Story'', и според Хјуи тоа претставува прва Џексоново успешна рок песна.<ref name="allmusic"/><ref name="Bio"/>. Тој исто така забележува дека насловената „[[Thriller (албум)|Thriller]]“ започнува со интересот на Џексон со темата на натприродното, тема кој ја разгледувал во подоцнежните години.<ref name="allmusic"/>. Во [[1985]] година, Џексон ја напишал химната на добротворната организација „We Are the World“, хуманитарните теми подоцна му станале повторувачка тема во неговите стихови и неговата јавна личност<ref name="allmusic"/> {{Listen |filename = |title = "Thriller" |description = Jackson's song "Thriller", released as a single in 1984, utilizes cinematic sound effects, horror film motifs, and vocal trickery to convey a sense of danger.<ref name="G23"/> |filename2 = |title2 = "[[Smooth Criminal]]" |description2 = A single from the album ''Bad'', released 1988, "Smooth Criminal" features digital drum sounds, keyboard-created bass lines, and other percussion elements designed to give the impression of a pulsing heart.<ref name="G24">George, 2004, p. 24.</ref> |filename3 = |title3 = "Black or White" |description3 = The lead single from ''Dangerous'', "Black or White" is a danceable rock song with hard rock elements. It was one of Jackson's most successful recordings.<ref>{{Наведена мрежна страница|url= http://www.sonybmg.com.au/cd/releaseDetails.do?catalogueNo=5044242000 |title= Dangerous (Remastered) |archivedate= December 4, 2005 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20051204230345/http://www.sonybmg.com.au/cd/releaseDetails.do?catalogueNo=5044242000 |publisher= Sony BMG |date= 2001}}</ref><ref>{{Наведена книга|first1= John D. |last1= Ramage |first2= John C. |last2= Bean |first3= June |last3= Johnson |year= 2001 |title= Writing arguments: a rhetoric with readings |publisher= Allyn and Bacon |isbn= 0-205-31745-6 |url= https://books.google.com/books?id=nDnUQkn28lUC |page= 491 |quote= 'Black or White', described by the record company as 'a rock 'n' roll dance song about racial harmony'}}</ref>}}. Во ''[[Bad (албум)|Bad]]'', Џексоновиот концепт на граблив љубовник може да се види преку рок песната „''[[Dirty Diana]]''“<ref>{{наведени вести|first= Jon |last= Pareles |date= September 3, 1987 |url= https://www.nytimes.com/1987/09/03/arts/critic-s-notebook-how-good-is-jackson-s-bad.html |title= Critic's Notebook; How Good Is Jackson's 'Bad'? |newspaper= The New York Times |accessdate= May 31, 2015}}</ref>. Првиот сингл „''I Just Can't Stop Loving You''“ е традиционална љубовна балада, додека „[[Man in the Mirror]]“ е балада на исповед и разрешување. „[[Smooth Criminal]]“ е евокација на крвавиот напад, силување и најверојатно убиство<ref name="TIME2"/>. Стивен Томас наведува дека ''Dangerous'' го претставува Џексон како многу парадоксален поединец<ref name="Dangerous">{{Наведена мрежна страница|first= Stephen Thomas |last= Erlewine |url= http://www.allmusic.com/album/dangerous-mw0000674875 |title= Michael Jackson – Dangerous – Overview |publisher= AllMusic. All Media Network |accessdate= June 15, 2008}}</ref>. Неговите коментари на албумот ''[[Bad (албум)|Bad]]'' се поразлични од претходните, како што апелира до урбана публика, додека, исто така, ја привлекува и средната класа со песни како „Heal the World“<ref name="Dangerous"/>. Првата половина од снимката е посветен на новиот свинг, вклучувајќи ги и песни како „Jam“ и „Remember the Time“<ref name="NYT Dangerous">{{наведени вести|first= Jon |last= Pareles |date= November 24, 1991 |title= RECORDINGS VIEW; Michael Jackson in the Electronic Wilderness |url= https://www.nytimes.com/1991/11/24/arts/recordings-view-michael-jackson-in-the-electronic-wilderness.html |newspaper= The New York Times |accessdate= May 31, 2015}}</ref>. Албумот е првиот каде социјалните проблеми се примарна тема. „Why You Wanna Trip on Me“, на пример, протестира против гладот во светот, [[сида]], бездомништво и [[дрога]]<ref name="NYT Dangerous"/>. ''Dangerous'' содржи сексуално обвинувачки напори како што е повеќеслојната љубовна песна „In the Closet“<ref name="NYT Dangerous"/>. На насловната продолжува темата на граблив љубовник и компулсивна желба. Во втората половина вклучува интроспективен, поппесни како што се „Will You Be There“, „Heal the World“ и „Keep the Faith“, овие песни покажуваат како Џексон се отвора за разни лични борби и грижи. Во баладата „Gone Too Soon“, Џексон одддава почит на својот пријател Рајан Вајт и на оние што страдаат од сида<ref>{{наведени вести|first= Richard |last= Harrington |title= Jackson's 'Dangerous' Departures; Stylistic Shifts Mar His First Album in 4 Years |newspaper= The Washington Post |date= November 24, 1991}}</ref>. [[HIStory (албум)|HIStory]] создава атмосфера на параноја<ref name="AMHIStory">{{Наведена мрежна страница|first= Stephen Thomas |last= Erlewine |title= Michael Jackson – HIStory – Overview |url= http://www.allmusic.com/album/history-past-present-and-future-book-i-mw0000123992 |publisher= AllMusic. All Media Network |accessdate= May 31, 2015}}</ref>. Неговата содржина се фокусира на тешкотиите и јавните борби низ кои Џексон поминал пред неговото издигање. Во новите џек-свинг-фанк-рок напори „Scream“ и „Tabloid Junkie“, заедно со „You Are Not Alone“, Џексон презема мерки против неправдата и изолацијата кои тој ги чувствува, и поголемиот дел од својот гнев го насочува кон медиумите<ref name="RSHIStory">{{наведен нестручен часопис|first= James |last= Hunter |title= Michael Jackson: HIStory: Past, Present, Future, Book I |magazine= Rolling Stone |date= August 10, 1995 |url= http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/history-past-present-future-book-i-19950810}}</ref>. Во интроспективната балада „''Stranger in Moscow''“, Џексон се жали во врска со неговиот „пад во немилост“, додека песните како „Earth Song“, „Childhood“, „Little Susie“ и „Smile“ се сите оперски поп парчиња<ref name="AMHIStory"/><ref name="RSHIStory"/>. Во песната “D.S.“, Џексон започнува вербален напад врз Том Снедон. Тој го опишува како антисоцијален. На песната, Снедон рече: „Јас не му направив чест да го слушам него, но ми кажаа дека песната завршува со звук на пиштол<ref>{{Наведена мрежна страница|title= Thomas W. (Tom) Sneddon Jr. |url= http://www.ndaa.org/ndaa/profile/tom_sneddon_jan_feb_2003.html |archivedate= June 27, 2006 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20060627020903/http://www.ndaa.org/ndaa/profile/tom_sneddon_jan_feb_2003.html |publisher= [[National Defense Authorization Act]] |accessdate= May 31, 2015}}</ref> .“ На ''Invincible'' Џексон работи во голема мера со продуцентот Родни Џеркинс<ref name="allmusic"/>. Тоа е снимка составена од урбан соул како „Cry“ и „The Lost Children“, балади како што се “Speechless“, “Break of Dawn“ и „Butterflies“<ref>{{Наведена мрежна страница|first= Stephen Thomas |last= Erlewine |url= http://www.allmusic.com/album/invincible-mw0000011263 |title= Michael Jackson – Invincible – Overview |publisher= AllMusic. All Media Network |accessdate= September 9, 2007}}</ref><ref>{{наведен нестручен часопис|first= Mark |last= Beaumont |date= November 30, 2001 |url= http://www.nme.com/reviews/michael-jackson/5780 |title= Michael Jackson: Invincible |magazine= [[NME]] |accessdate= May 31, 2015}}</ref>. ==Музичките теми и жанрови== ==Вокален стил== Џексон пеел од детството, и со тек на времето неговиот глас и вокален стил бил забележливо променет. Помеѓу [[1971]] и [[1975]] година, гласот на Џексон се променил од сопран на висок тенор<ref>{{Наведена книга|first= Nathan |last= Brackett |first2= Christian |last2= Hoard |title= [[The Rolling Stone Album Guide]] |publisher= [[Fireside Books|Fireside]] |year= 2004 |isbn= 0-7432-0169-8 |page= 414}}</ref>. Џексон прво користел техника наречена "вокално подикнување" во 1973, почнувајќи со песната "It's Too Late to Change the Time" од The Jackson 5, албумот G.I.T.: Get It Together. Џексон не ја употребил техниката со икањето сè до снимањето на Off the Wall: може да се види во полна сила во промотивното видео „Shake Your Body (Down to the Ground)“<ref name="G22"/>. Со доаѓањето на Off the Wall во доцните 1970-ти, способностите на Џексон како вокалист биле добро рангирани. Во тоа време, [[Ролинг Стоун]] ги споредиле своите вокали со "''breathless, dreamy stutter''" од [[Стиви Вондер]]. Нивната анализа е исто така дека Џексоновиот пердувест со боја на звук тенор е извонредно убав. Се менува без проблеми во изненадувачки фалсет кој многу храбро го користи<ref name="AMOFW">{{Наведена мрежна страница|first= Stephen Thomas |last= Erlewine |url= http://www.allmusic.com/album/off-the-wall-mw0000190332 |title= Michael Jackson – Off the Wall – Overview |publisher= AllMusic. All Media Network |accessdate= June 15, 2008}}</ref><ref>{{наведен нестручен часопис|first= Stephen |last= Holden |authorlink= Stephen Holden |title= Michael Jackson: Off The Wall |magazine= Rolling Stone |date= November 1, 1979 |url= http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/off-the-wall-19791101}}</ref>. [[1982]] се виде на издавањето на [[Thriller (албум)|Thriller]] и [[Ролинг Стоун]] имале мислење дека Џексон тогаш пеел во „целосно возраснен глас“, кој бил „обоен со тага“.<ref name="Thriller"/>. Карактеристичниот намерно погрешен изговор на „''come on''“, што Џексон често го користел, повремено спелуван „''cha'mone''“ или „''shamone''“, исто така е главен во импресиите и карикатурите од него<ref>{{Наведена мрежна страница|first= Rory |last= Lewarne |title= Pink Grease |publisher= Music News |date= July 26, 2004 |url= http://www.music-news.com/ShowReview.asp?nReviewID=363&nType=4 |accessdate= August 10, 2008}}</ref>. На крајот на 1990-тите години на доглед бил интроспективниот албум ''Dangerous''. Њујорк тајмс истакнал дека на некои песни, тој нема здив, неговиот глас трепери со анксиозност или капки за очајен шепот, подсвиркване низ стиснати заби и дека има несреќен тон<ref name="NYT Dangerous"/>. Кога пеел за братство или самодовербата музичарот се враќал во „мазен“ вокал<ref name="NYT Dangerous"/>. Кога коментирале за ''Invincible'', Ролинг Стоун имале мислење дека на возраст од 43 години, Џексон сè уште ја извел со исклучително гласовен ритам и вибрирачки вокални хармон<ref>{{наведен нестручен часопис|first= James |last= Hunter |title= Michael Jackson: Invincible |magazine= Rolling Stone |date= December 6, 2001 |url= http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/invincible-20011206}}</ref> и. Нелсон Џорџ ги сумирал вокалите на Џексон со наведување „''Благодатта, агресијата, ржењето, природниот детско во себе, фалсетот, мазноста, таа комбинација на елементи го означи како професионален вокалист''“<ref name="G24"/>. ==Музички спотови и кореографија== Наведен како крал на музичките спотови<ref>{{Наведена книга|first= Carl |last= Cheryn |title= XXL: Michael Jackson Special Collecters Edition |page= 95 |publisher= American Press}}</ref>, [[Стив Хјуи]] од Allmusic набљудувал како Џексон го трансформирал музичкиот спот во уметничка форма и промотивна алатка преку сложени линии, танц рутини, специјални ефекти и познатите камео појавувања, истовремено уривајќи ги расните бариери.<ref name="allmusic"/>. Пред ''[[Thriller (албум)|Thriller]]'', Џексон се борел да добие покриеност на МТВ, наводно, затоа што тој бил Афроамериканец<ref>{{наведен нестручен часопис|title= Michael Jackson, "Billie Jean," directed by Steve Barron, produced by Simon Fields & Paul Flattery, |date= October 2005 |magazine= [[Blender (magazine)|Blender]]}}</ref>. Притисокот од [[CBS Records]] ги убедил МТВ да почне да се прикажува „Billie Jean“ и подоцна „Beat It“, што доведе до долго партнерство со Џексон а исто така и помагање на други црни музичари за да добијат признавање<ref name="Video">{{наведени вести|first= Edna |last= Gundersen |date= August 25, 2005 |url= http://usatoday30.usatoday.com/life/television/news/2005-08-25-mtv_x.htm |title= Music videos changing places |newspaper= USA Today |accessdate= May 31, 2015}}</ref>. МТВ вработените негираат [[расизам]] во нивната покриеност, или притисок да го променат својот став<ref>{{наведен нестручен часопис |title= Why it took MTV so long to play black music videos |url= http://www.highbeam.com/doc/1G1-152869241.html |magazine= [[Jet (magazine)|Jet]] |date= October 9, 2006 |accessdate= September 2, 2009 |archive-date= 2014-07-03 |archive-url= https://web.archive.org/web/20140703183102/http://www.highbeam.com/doc/1G1-152869241.html |url-status= dead }}</ref>. МТВ тврдел дека тие играат на рок-музиката, без оглед на расата<ref name="Video"/><ref>{{наведени вести|first= Bryan |last= Robinson |date= February 23, 2005 |title= Why Are Michael Jackson's Fans So Devoted? |url= http://abcnews.go.com/Entertainment/LegalCenter/story?id=464753&page=1 |publisher= ABC News |accessdate= May 31, 2015}}</ref>. Популарноста на неговите видеа на МТВ помогнале да се стави релативно млад канал на картата на светот. Фокусот на МТВ се префрлил во корист на поп и R & B. Неговата изведба на ''Motown 25: Yesterday, Today, Forever'' го променил обемот на сценско шоу во живо:''„Тоа што Џексон усно го синхронизираше Били Џин е само по себе неплански, но фактот што тој не го промени влијанието на изведба е извонреден. Дали претставата беше во живо или усно-синхронизирана, тоа не направи никаква разлика за публиката, со што се создава една ера во која уметниците го рекреираа спектаклот на музички видео снимки на сцената''“<ref>{{Наведена книга|first= Ian |last= Inglis |title= Performance and Popular Music: History, Place and Time |year= 2006 |publisher= [[Ashgate Publishing]] |pages= 119, 127 |isbn= 978-0-7546-4057-8}}</ref>. Кратки филмови како ''[[Thriller (албум)|Thriller]]'' во голема мера останале единствени за Џексон, додека групниот танц во "''Beat It''", често се имитира<ref>Jackson, Michael. ''Thriller Special Edition'' Audio.</ref>. Кореографијата во ''[[Thriller (албум)|Thriller]]'' станала дел од светската поп-културата<ref>{{наведени вести|title= Philippine jailhouse rocks to Thriller |url= http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/6917318.stm |publisher= BBC News Online |date= July 26, 2007 |accessdate= May 31, 2015}}</ref>, реплицирана насекаде од индиски филмови до затворите во [[Филипини]]. Краткиот филм ''Thriller'' означил зголемување на скалата за музички спотови, и бил избран за еден од најуспешните музички видеа од страна на Гинисовата книга на рекорди. Во 19-минутниот музички спот за „[[Bad (албум)|Bad]]“ режиран од [[Мартин Скорсезе]], Џексон започнал да користи сексуални слики и кореографија која претходно не се гледа во неговата работа. Тој повремено ќе ги зграпчи или допре неговите гради, торзото и препоните. На прашањето од страна на Опра во [[1993]] интервју за тоа зошто тој го грабна неговиот чатал, тој одговорил: „''Мислам дека тоа се случува потсвесно''“, а тој го опишал тоа како нешто што не било планирано, како нешто на што бил принуден од страна на музиката. „[[Bad (албум)|Bad]]“ освоил мешан прием од обожавателите и критичарите, магазинот Тајм го опиша како „озлогласен“. Видеото, исто така ги исполнил [[Весли Снајпс]] кој изјавил: „''Видеата на Џексон во иднина често би биле во функција на познатите камео улоги''“.<ref name="T3703"/><ref>{{наведен нестручен часопис |first= Richard |last= Corliss |authorlink= Richard Corliss |title= Michael Jackson: Who's Bad? |magazine= Time |url= http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,979177,00.html |date= September 6, 1993 |accessdate= April 23, 2008 |archive-date= 2015-09-18 |archive-url= https://web.archive.org/web/20150918231341/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,979177,00.html |url-status= dead }}</ref>. За „[[Smooth Criminal]]“, Џексон експериментирал со иновативен антигравитационен настап. Маневарот барал посебни чевли за кои нему му бил доделен американскиот патентен број 5.255.452<ref>{{cite patent|US|5255452|Michael J. Jackson, Michael L. Bush, Dennis Tompkins: "Method and means for creating anti-gravity illusion", filed June 29, 1992, issued October 26, 1993}}</ref>. Иако спотот за „[[Leave Me Alone]]“ не бил официјално издаден во САД во [[1989]] година, тој бил номиниран за четири награди, освојувајќи три<ref>Campbell, 1993, p. 273.</ref>, а истата година го освоил и Златниот лав за квалитетот на специјалните ефекти кои се користат во производството<ref name="G434"/>. Во 1990 година, „[[Leave Me Alone]]“ ја освоиla наградата Греми за најдобар музички спот во скратена верзија. [[MTV Video Vanguard Award]] му доделила [[Michael Jackson Video Vanguard Award|награда]] на Џексон за неговите достигнувања во форма на уметност во [[1980]] година, и следната година наградата била преименувана во негова чест<ref name="G456"/>. Песната „''Black or White''“ била придружена со контроверзната музика. Видеото, кое на [[14 ноември]] [[1991]] година истовремено излегло во 27 земји со публика од околу 500 милиони луѓе, претставува најголемо гледање на едно музичко видео<ref name="Achievements"/>. Сцената била составена како да има сексуален карактер, а биле изведени и претставите на насилство. Навредливите сцени во последната половина на 14-минутната верзија биле избришени за да се спречи видеото да не биде забрането, а Џексон се извинил за тоа<ref>Michael Jackson ''Dangerous'' on Film VHS/DVD</ref>. Заедно со Џексон, на спотот присуствувале и [[Меколи Калкин]], [[Пеџи Липтон]] и [[Џорџ Вендт]]. Во видео спотот исто така бил користен [[морфинг]] како важна технологија во музичките спотови<ref>Campbell, 1993, p. 303.</ref>. Спотот за „Remember the Time“ станал еден од неговите најдолги видео спотови со времетраење од над девет минути. Поставен во [[Стар Египет]], во спотот се вклучени визуелни ефекти и настапи на [[Еди Марфи]], [[Иман]] и [[Меџик Џонсон]]. Видеото за „In the Closet“ претставува најголемото сексуално провокативно парче на Џексон. Го исполнил супермоделот [[Наоми Кембел]] во додворувачкиот танц со Џексон<ref>Campbell, 1993, pp. 313–4.</ref>. Видеото било забрането во Јужна Африка<ref name="G456"/>. Музички спот за „''Scream''“, во режија на Марк Романек и продукцискиот дизајнер Том Фоден, се води како еден од најкритикуваните на Џексон. Во [[1995]] година, Џексон добил 11 номинации на [[MTV Video Music Award]], повеќе од било кој друг дотогаш, и ги освоил наградите за најдобро денс видео, најдобра кореографија и најдобра режија<ref>{{Наведена книга|first= Leanne |last= Boepple |title= Scream: Space Odyssey, Jackson-Style.(video production; Michael and Janet Jackson video) |page= 52 |volume= 29 |publisher= Theatre Crafts International |date= November 1, 1995 |issn= 1063-9497}}</ref>. Песната и нејзините придружни видеа се одговор на реакциите кои Џексон ги добил од медиумите, откако бил обвинет за малтретирање на дете во [[1993]] година<ref>{{наведени вести|first= Ed |last= Bark |title= Michael Jackson Interview Raises Questions, Answers |newspaper= [[St. Louis Post-Dispatch]] |page= 06E |date= June 26, 1995}}</ref>. Една година подоцна, Џексон ја добил Греми наградата за најдобар музички спот во кратка форма. Набргу потоа Гинисовата книга на рекорди го запишал како најскапиот музички спот што некогаш бил направен, во вредност од 7.000.000 $<ref name="G4850"/><ref>{{Наведена книга|author= Guinness World Records |title= Guinness World Records 2006 |year= 2005 |publisher= Guinness |isbn= 1-904994-02-4}}</ref>. Песната „''Earth Song''“ била проследена со скап и добро примен музички спот, кој се стекнала со номинација Греми за најдобар музички спот, во кратка форма во [[1997]] година. Видеото имало еколошка тема, покажувајќи слики на суровост кон животните, уништувањето на шумите, загадувањето и војната. Користењето на специјални ефекти, враќањето на времето и животот, завршувањето на војните и повторното растење на шумите се дел од содржината на спотот<ref name="G4850"/><ref>Michael Jackson ''HIStory'' on Film volume II VHS/DVD</ref>. Објавен во [[1997]] година, а премиерата во [[1996]] година на Канскиот филмски фестивал, ''[[Michael Jackson's Ghosts]]'' претставува краток филм напишан од Џексон и Стивен Кинг, во режија на Стен Винстон. Видеото за ''[[Michael Jackson's Ghosts]]'' е над 38 минути и го држи Гинисовиот рекорд како најдолг музички спот на светот<ref name="G4850"/><ref name="T6101"/><ref>Lewis Jones, 2005, pp. 125–6.</ref><ref>{{Наведена книга|author= Guinness World Records |title= Guinness World Records 2004 |year= 2003 |publisher= Guinness |isbn= 1-892051-20-6}}</ref>. ==Наследство и влијаниja== [[File:1993 walk of fame michael jackson.jpg|upright|thumb|alt=Pink star with a gold colored rim and the writing "Michael Jackson" in its center. The star is indented into the ground and is surrounded by a marble-colored floor.|Ѕвездата на Џексон на Холивудската патека на славните, поставена во 1984 година]] [[File:Michael Jackson wax figure from london madame tussauds.jpg|thumb|left|277x277px|Куклена фигура на Џексон во [[Мадам Тисо]], [[Лондон]].]] Џексон во текот на неговата кариера ја трансформирал уметноста на музичкиот спот и го отворил патот кон модерената поп-музика<ref name="ADL"/>. Новинарот на Дејли телеграф Том Утлеј го опишал Џексон во [[2003]] како „''исклучително важен генијален''“<ref>{{наведени вести|first= Tom |last= Utley |authorlink= Tom Utley |date= February 7, 2003 |title= Of course Jackson's odd—but his genius is what matters |url= http://www.telegraph.co.uk/comment/3587259/Of-course-Jackson%27s-odd---but-his-genius-is-what-matters.html |newspaper= The Daily Telegraph |accessdate= May 31, 2015}}</ref>. Голем дел од неговата кариера тој имал големо влијание врз младата генерација на целиот свет преку неговите музички и хуманитарни прилози. Музиката и видеата на Џексон, како ''[[Thriller (албум)|Thriller]]'', ја поттикнале расната разновидност во списокот на МТВ, помогнало да се отвори релативно нов пат во јавната свест насочувајќи го фокусот од рок во поп-музика. Работата на Џексон продолжува да влијае на бројни [[хип-хоп]], рок, поп и R & B уметници, меѓу кои се: [[Бијонсе]], [[Мараја Кери]], [[Ашер]], [[Грин деј]], [[Бритни Спирс]], [[Мадона]], [[Џастин Тимберлејк]], Лудакрис итн. Стив Хјуи го опишува Џексон како „незапирлива неумолива сила, обземен од сите вештини за да доминира на топ листите барем привидно со: инстантно препознатливиот глас, танцеви потези, неверојатна музичка сестраност и носивост на чиста моќ на ѕвезда“. Притисокот од [[CBS Records]] ги убедило на МТВ да започне со прикажување на „Billie Jean“ и подоцна на „Beat It“, што довело до долго партнерство со Џексон, а исто така тоа помагнало на други црни музичари за да добијат признавање. Кон средината на 1980-тите, музичкиот критичар од списанието ''[[Time (списание)|Time]]'', Џеј Кокс, напишал дека Џексон е најголемото нешто после [[Битлси]] и најжешкиот феномен после [[Елвис Присли]]. Според него, тој може да биде најпопуларниот црн пејач на сите времиња.<ref name="TIME"/> Една песна на американската [[Рок-музика|рок]]-група „[[Минитмен (рок-група)|Минитмен]]“ (''Minutemen'') од 1984 година се вика „Политичка песна за да ја пее Мајкл Џексон“ ([[англиски]]: ''Political Song For Michael Jackson To Sing'').<ref>[https://www.discogs.com/Minutemen-Double-Nickels-On-The-Dime/release/421057 Discogs, Minutemen ‎– Double Nickels On The Dime (пристапено на 22.1.2021)]</ref> Во [[1990]] година, ''[[Vanity Fair (списание)|Vanity Fair]]'' напишал за Џексон како најпопуларен уметник во историјата на шоу бизнисот<ref name="G434"/>. Во [[2007]] година, Џексон изјавил: „''Музиката е мојот излез, мојот подарок за сите љубители на овој свет. Преку него, знам дека мојата музика ќе живее вечно''“<ref>{{наведен нестручен часопис|first= Bryan |last= Monroe |title= Michael Jackson in His Own Words |magazine= [[Ebony (magazine)|Ebony]] |date= December 2007 |url= https://books.google.com/books?id=WdMDAAAAMBAJ&pg=PA94}}</ref>. Кратко по смртта на Џексон, на [[25 јуни]] [[2009]] година, МТВ накратко ги вратила во оригиналните видео спотови за да го прослават и му оддадат почит на неговото дело. Каналот емитувал многу часови на музички спотови на Џексон, во придружба на вести во живо со реакции од МТВ личности и други познати личности. Привремената промена во програмирање на МТВ кулминирла следната недела во живо на каналот на панихидата на Џексон. На комеморацијата на [[7 јули]] [[2009]] година, основачот на ''[[Motown Records]]'', [[Бери Горди]], го прогласил Џексон како „најголемиот забавувач кој некогаш живеел“<ref>{{наведен нестручен часопис |first1= Joey |last1= Bartolomeo |first2= Michelle |last2= Tan |first3= Alex |last3= Tresniowski |title= Farewell to a King |magazine= People |date= July 20, 2009 |url= http://www.people.com/people/archive/article/0,,20292614,00.html |access-date= 2017-10-01 |archive-date= 2009-08-10 |archive-url= https://web.archive.org/web/20090810203619/http://www.people.com/people/archive/article/0,,20292614,00.html |url-status= dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|title= Gordy Brings Mourners To Their Feet With Jackson Tribute |url= http://www.contactmusic.com/news/gordy-brings-mourners-to-their-feet-with-jackson-tribute_1108973 |date= July 7, 2009 |accessdate= May 31, 2015}}</ref><ref>{{наведена изјава за печат |first= Bob |last= Tourtellotte |date= July 8, 2009 |title= Michael Jackson hailed as greatest entertainer, best dad |url= http://uk.reuters.com/article/2009/07/08/us-jackson-idUKTRE5615KN20090708 |agency= Reuters UK |accessdate= May 31, 2015 }} {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120730001940/http://uk.reuters.com/article/2009/07/08/us-jackson-idUKTRE5615KN20090708 |date=2012-07-30 }} {{Наведена мрежна страница |url=http://uk.reuters.com/article/2009/07/08/us-jackson-idUKTRE5615KN20090708 |title=архивски примерок |accessdate=2017-10-01 |archive-date=2012-07-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120730001940/http://uk.reuters.com/article/2009/07/08/us-jackson-idUKTRE5615KN20090708 |url-status=dead }}</ref>. Во [[2010]] година, два универзитетски библиотекари откриле дека влијанието на Џексон во академијата и во научната литература било забележливо.<ref name="Chandler">{{Наведена мрежна страница |first= Cory |last= Chandler |date= May 20, 2010 |title= Librarians Prove Michael Jackson Was a Rock Star in Academic Literature |url= http://today.ttu.edu/2010/05/librarians-prove-michael-jackson-was-a-rock-star-in-academic-literature |publisher= [[Texas Tech University]] |accessdate= May 31, 2015 |archive-date= 2014-10-06 |archive-url= https://web.archive.org/web/20141006123627/http://today.ttu.edu/2010/05/librarians-prove-michael-jackson-was-a-rock-star-in-academic-literature/ |url-status= dead }}</ref><ref>Hidalgo & Weiner 2010, pp. 14–28.</ref><ref>Hidalgo & Weiner 2010, p. 25.</ref> На 8 јули 2014 година била одржана премиерата на [[филм]]от „[[Споменикот на Мајкл Џексон]]“ (''Spomenik Majklu Džeksonu'') во [[режија]] на [[Дарко Лунгулов]].<ref>''Пази се! Доаѓа Cinedays 13.'' Скопје: Младински културен центар, 2014, стр. 30.</ref> ==Почести и награди== Мајкл Џексон бил примен во Холивудската патека на славните во [[1980]] година како член на The Jacksons и во [[1984]] како соло уметник. Во текот на својата кариера добил бројни признанија и награди, вклучувајќи ги и светските музички награди како најпродаван Поп машки изведувач на Милениумот, уметник на Американските музички награди на векот и Наградата Бамби Поп Артист на Милениумот.<ref name="G503"/><ref>{{наведен нестручен часопис|url= http://www.hellomagazine.com/celebrities/2002/11/22/michaeljackson/ |title= Michael Jackson and Halle Berry Pick Up Bambi Awards in Berlin |magazine= [[Hello (magazine)|Hello!]] |date= November 22, 2002 |accessdate= May 31, 2015}}</ref>. Тој бил двојно регрутиран на ''[[Rock and Roll Hall of Fame]]'', еднаш како член на Џексон 5 во [[1997]] година, а подоцна и како соло артист во [[2001]] година. Џексон исто така, бил примен и во неколку други хали на славните, вклучувајќи ги и ''Vocal Group Hall of Fame'' (како член на Џексон 5) во [[1999]] година, и ''Songwriters Hall of Fame'' (со неговите браќа) во [[2002]] година<ref name="G503"/>. Во [[2010]] година, Џексон како прво бил примен во [[Национален музеј на танцот и Холот на славните|Националниот музеј на танцот и Холот на славните]]<ref>{{наведени вести|first= Tom |last= Keiser |date= August 15, 2010 |url= http://www.newstimes.com/local/article/Photos-Michael-Jackson-induction-ceremony-617034.php |title= Photos: Michael Jackson induction ceremony |newspaper= [[The News-Times]] |accessdate= May 31, 2015}}</ref>. Неговите награди вклучуваат многу Гинисови рекорди (осум само во [[2006]] година)<ref name="CityNews"/><ref name="Ditzian"/>, 13 Греми награди<ref>{{наведена изјава за печат|first= Mike |last= Collett-White |title= Michael Jackson to add concerts after sellout |agency= Reuters |accessdate= May 31, 2015 |url= https://www.reuters.com/article/idUSTRE52A44W20090311 |date= March 11, 2009}}</ref> (вклучувајќи ја и [[''Grammy Legend Award'']]) и Греми награда за животно дело<ref>{{Наведена мрежна страница |title= Lifetime Achievement Award |url= http://www.grammy.org/recording-academy/awards/lifetime-awards |publisher= National Academy of Recording Arts and Sciences |accessdate= May 31, 2015 |archive-date= 2017-07-03 |archive-url= https://web.archive.org/web/20170703201633/https://www.grammy.org/recording-academy/awards/lifetime-awards |url-status= dead }}</ref>, 26 Американски музички награди (24 само како соло артист, вклучувајќи ја и наградата „''Уметник на векот''“, но не и „Уметник на 80-те“<ref name="MTV"/><ref>George, 2004, pp. 37–52.</ref>), повеќе од било кој уметник, 13 број еден синглови во [[САД]] во неговата соло-кариера, повеќе од било кој друг машки изведувач во Hot 100<ref>{{наведен нестручен часопис|title= Hot 100 Anniversary: Most No. 1s By Artist |url= http://www.billboard.com/articles/news/1044523/hot-100-anniversary-most-no-1s-by-artist |magazine= Billboard |date= August 6, 2008 |accessdate= May 31, 2015}}</ref> и продажба до 750 милиони плочи во целиот свет<ref>{{наведена изјава за печат|first= Peter |last= Wilkinson |url= http://edition.cnn.com/2009/SHOWBIZ/Music/06/25/michael.jackson.world/index.html |title= Jackson was star the world could not ignore |agency= [[CNN]] |date= June 26, 2009 |accessdate= August 15, 2016}}</ref>{{ref label|Note 1|Note 1}}, што го прави најдобро продаваниот машки соло поп изведувач на светот<ref>{{наведени вести|first= David |last= Hinckley |title= Michael Jackson remembered 5 years later: How the Daily News covered the tragic story of icon's death |newspaper= [[New York Daily News]] |date= June 25, 2014 |accessdate= September 9, 2015 |url= http://www.nydailynews.com/entertainment/music-arts/daily-news-covered-michael-jackson-tragic-death-article-1.1842401}}</ref>. На [[29 декември]] [[2009]] година, [[Американски филмски институт|Американскиот филмски институт]] ја карактеризирал неговата смрт како „''момент на значење''“, изјавувајќи; „''ненадејната смрт на Мајкл Џексон во јуни на 50-годишна возраст беше значајна за светскато излевање на жалост и безпреседантниот глобален панегирик на неговиот посмртен концерт, филмот ''This Is It''“<ref>{{наведени вести|first= Jill |last= Serjeant |title= Michael Jackson's Death Among 2009's Major Moments |publisher= ABC News |date= December 29, 2009}}</ref>. Мајкл Џексон го добил и признанието ''Doctor of Humane Letters Degree''<ref>{{Наведена мрежна страница|url= http://www.michaeljackson.com/us/node/985184 |title= Michael Jackson United Negro College Fund |archivedate= October 10, 2012 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20121010025538/http://www.michaeljackson.com/us/node/985184 |publisher= Michaeljackson.com}}</ref> а мистиот докторат го добил и од Универзитетот Фиск<ref>{{наведени вести |first= Jennifer |last= Viegas |url= http://news.discovery.com/human/pop-star-michael-jackson-influenced-academics-received-phd.htm |title= Pop Star Michael Jackson Influenced Academics, Received PhD |publisher= [[Discovery Channel]] |accessdate= May 31, 2015 |archive-date= 2013-06-04 |archive-url= https://web.archive.org/web/20130604003120/http://news.discovery.com/human/pop-star-michael-jackson-influenced-academics-received-phd.htm |url-status= dead }}</ref>. ==Заработка и богатство== Неговите животни приходи од авторски права врз неговите соло снимки и музички спотови, приходите од концертите и другите податоци се проценува на околу 750.000.000 $<ref>{{наведени вести|title= Stress killed MJ, says ex-publicist |url= http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hollywood/news-interviews/Stress-killed-MJ-says-ex-publicist/articleshow/4709371.cms?referral=PM |newspaper= The Times of India |date= June 27, 2009 |accessdate= May 31, 2015}}</ref>, а некои аналитичари шпекулираат дека неговиот музички каталог би можел да биде во вредност од милијарди долари. Оваа шпекулација сепак е контрадикторна со финансиските документи добиени од страна на Асошиетед прес, кои покажале дека на [[31 март]] [[2007]] година, 50% од уделот на Џексон во Сони се во вредност од $390.600.000 и вредноста на Мајкл Џексон била $ 236,000,000. Билборд проценува дека Џексон има генерирано најмалку 1 милијарда американски долари во годината по неговата смрт. ===Заработка пред смртта=== {|class="wikitable" |+Michael Jackson's estimated net-worth over the years |- !Година!!Средства!!Долгови!!Нето вредност!!Извор |- |2002 || $130 милиони|| $415 милиони||-$285 милиони|| Сметководител во [[2005]] година потсетил дека билансот на Џексон во 2002 година бил недостапен<ref>{{наведени вести|first= Linda |last= Deutsch |date= May 4, 2005 |url= http://legacy.sandiegouniontribune.com/uniontrib/20050504/news_1n4jackson.html |title= Forensic accountant tells court Jackson is in financial straits |newspaper= [[San Diego Union-Tribune]]}}</ref> |- |2003 || $550 милиони ($100 милиони во имоти, вклучувајќи го и ранчот; домови во Енцино и Лас Вегас и 450 милиони долари во музички фарми, вклучувајќи и 50% од акциите на Sony ATV и други музички издавачки куќи) || $200 милиони || $350 милиони || ''Forbes'', 21 ноември 2003<ref>{{наведен нестручен часопис|first= Brett |last= Pulley |title= Michael Jackson's Ups And Downs |magazine= Forbes |date= November 21, 2003 |accessdate= May 31, 2015 |url= http://www.forbes.com/2003/11/21/cz_1121jackson.html}}</ref> |- |2007 || $567,6 милиони (вклучувајќи 50% од уделот во Sony вреден 390,6 милиони долари, ранчот Неверленд вреден 33 милиони долари, автомобили, антиквитети, колекционерски предмети и друг имот во вредност од 20 милиони долари и 668,215 долари во готово) || $331 милиони || $236 милиони || Изјава за финансиска состојба на Мајкл Џексон од март 2007 година подготвена од сметководствената фирма Томпсон, Коб, Базилио и соработници од Вашингтон.<ref>{{наведени вести|url= http://www.cbsnews.com/news/family-michael-jackson-had-a-will/ |title= Family: Michael Jackson Had A Will |publisher= CBS News |date= June 30, 2009 |accessdate= May 31, 2015}}</ref> |} ===Заработка по смртта=== {|class="wikitable" |- !Година!!Приходи!!Извор |- || 2010 ||| (USD 275,000,000) || <ref>{{наведен нестручен часопис|first1= Lacey |last1= Rose |first2= Dorothy |last2= Pomerantz |title= Top-Earning Dead Celebrities |magazine= Forbes |date= October 25, 2010 |accessdate= December 11, 2016 |url= http://www.forbes.com/2010/10/21/michael-jackson-elvis-presley-tolkien-business-entertainment-dead-celebs-10-intro.html}}</ref> |- || 2011 ||| (USD 170,000,000) || <ref>{{наведен нестручен часопис|first= Dorothy |last= Pomerantz |title= The Top-Earning Dead Celebrities |magazine= Forbes |date= October 25, 2011 |accessdate= December 11, 2016 |url= http://www.forbes.com/sites/dorothypomerantz/2011/10/25/the-top-earning-dead-celebrities/#80b64746e9aa}}</ref> |- || 2012 ||| (USD 145,000,000) || <ref>{{наведен нестручен часопис|first= Zack O'Malley |last= Greenburg |title= The Top-Earning Dead Musicians of 2012 |magazine= Forbes |date= October 31, 2012 |accessdate= December 11, 2016 |url= http://www.forbes.com/sites/zackomalleygreenburg/2012/10/31/the-top-earning-dead-musicians-of-2012/}}</ref> |- || 2013 ||| (USD 160,000,000) || <ref>{{наведен нестручен часопис|first= Dorothy |last= Pomerantz |title= Michael Jackson Leads Our List Of The Top-Earning Dead Celebrities |magazine= Forbes |date= October 23, 2013 |accessdate= December 11, 2016 |url= http://www.forbes.com/sites/dorothypomerantz/2013/10/23/michael-jackson-leads-our-list-of-the-top-earning-dead-celebrities/#227d36782341}}</ref> |- || 2014 ||| (USD 140,000,000) || <ref>{{наведен нестручен часопис|first= Dorothy |last= Pomerantz |title= Michael Jackson Tops Forbes' List Of Top-Earning Dead Celebrities With $140 Million Haul |magazine= Forbes |date= October 15, 2014 |accessdate= December 11, 2016 |url= http://www.forbes.com/sites/dorothypomerantz/2014/10/15/michael-jackson-tops-forbes-list-of-top-earning-dead-celebrities/#4a9881f167b0}}</ref> |- || 2015 ||| (USD 115,000,000) || <ref>{{наведен нестручен часопис|first= Zack O'Malley |last= Greenburg |title= The 13 Top-Earning Dead Celebrities Of 2015 |magazine= Forbes |date= October 27, 2015 |accessdate= December 11, 2016 |url= http://www.forbes.com/sites/zackomalleygreenburg/2015/10/27/the-13-top-earning-dead-celebrities-of-2015/}}</ref> |- || 2016 ||| (USD 825,000,000) || <ref>{{наведен нестручен часопис|first= Zack O'Malley |last= Greenburg |title= Michael Jackson's Earnings: $825 Million In 2016 |magazine= Forbes |date= October 14, 2016 |accessdate= December 11, 2016 |url= http://www.forbes.com/sites/zackomalleygreenburg/2016/10/14/michael-jacksons-earnings-825-million-in-2016/#5346db742302}}</ref> |} == Дискографија == {{Главна|Амбуми на Мајкл Џексон|Синглови на Мајкл Џексон|Видеографија на Мајкл Џексон}} {{Поврзано|Дискографија на Џексон 5}} * ''[[Got to Be There]]'' (1972) * ''[[Ben (албум)|Ben]]'' (1972) * ''[[Music & Me]]'' (1973) * ''[[Forever, Michael]]'' (1975) * ''[[Off the Wall (албум)|Off the Wall]]'' (1979) * ''[[Thriller (албум)|Thriller]]'' (1982) * ''[[Bad (албум)|Bad]]'' (1987) * ''[[Dangerous (албум)|Dangerous]]'' (1991) * ''[[HIStory (албум)|HIStory: Past, Present and Future, Book I]]'' (1995) * ''[[Invincible (албум)|Invincible]]'' (2001) ==Филмографија == {{Поврзано|Филмографија на Мајкл Џексон}} *''[[The Wiz (филм)|The Wiz]]'' (1978) *''[[Captain EO]]'' (1986) *''[[Moonwalker]]'' (1988) *''[[Michael Jackson's Ghosts]]'' (1997) *''[[Men in Black II]]'' (2002) *''[[Miss Cast Away and the Island Girls]]'' (2004) *''[[Michael Jackson's This Is It]]'' (2009) *''[[Bad 25 (филм)|Bad 25]]'' (2012) *''[[Michael Jackson: The Last Photo Shoot]]'' (2014) *''[[Michael Jackson's Journey from Motown to Off the Wall]]'' (2016) == Наводи == {{наводи|4}} == Литература== {{refbegin|30em}} *{{Наведена книга|last=Campbell|first=Lisa D|title=Michael Jackson: The King of Pop|publisher=Branden|year=1993|isbn=0-8283-1957-X}} *{{Наведена книга|last=Campbell|first=Lisa D|title=Michael Jackson: The King of Pop's Darkest Hour|publisher=Branden|url=https://books.google.com/books?id=BVC9zltjf-EC&lpg=PP1|year=1995|isbn=0-8283-2003-9}} *{{Наведена книга|last=DeMello|first=Margo|title=Faces Around the World: A Cultural Encyclopedia of the Human Face|year=2012|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-59884-618-8|url=https://books.google.com/books?id=39B8fpdg_NwC&pg=PA152}} *{{Наведена книга|last=George|first=Nelson|title=Michael Jackson: The Ultimate Collection|year=2004|type=booklet |publisher=Sony BMG}} *{{Наведено списание|last=Hidalgo|first=Susan|last2=Weiner|first2=Robert G.|title=Wanna Be Startin' Somethin': MJ in the Scholarly Literature: A Selected Bibliographic Guide|year=2010|journal=The Journal of Pan African Studies|volume=3|issue=7|url=http://www.jpanafrican.com/docs/vol3no7/3.7MJ-Wanna-3.pdf|format=PDF|12=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100602050831/http://www.jpanafrican.com/docs/vol3no7/3.7MJ-Wanna-3.pdf|archivedate=June 2, 2010}} *{{Наведена книга|last=Jackson|first=Michael|title=Moonwalk|year=2009|origyear=First published 1988|publisher=Random House|isbn=978-0-307-71698-9}} *{{Наведена книга|last=Lewis Jones|first=Jel D.|title=Michael Jackson, the King of Pop: The Big Picture: the Music! the Man! the Legend! the Interviews: an Anthology|publisher=Amber Books Publishing|year=2005|url=https://books.google.com/books?id=LuEPnk7irOMC|isbn=978-0-9749779-0-4}} *{{Наведена книга|last=Parameswaran|first=Radhika|title=Circuits of Visibility: Gender and Transnational Media Cultures|chapter=E-Race-ing Color: Gender and Transnational Visual Economies of Beauty in India|year=2011|editor-last=Sarma Hegde|editor-first=Radha|publisher=NYU Press|isbn=978-0-8147-9060-1|url=https://books.google.com/books?id=dXaPIHee5GkC&pg=PA75}} *{{Наведена книга|last=Taraborrelli|first=J. Randy|title=Michael Jackson: The Magic, The Madness, The Whole Story, 1958–2009|year=2009|publisher=Grand Central Publishing, 2009|location=Terra Alta, WV|isbn=0-446-56474-5}} *{{Наведена книга|last=Vogel|first=Joseph|year=2012|title=Man in the Music: The Creative Life and Work of Michael Jackson|location= New York|publisher=Sterling|isbn= 978-1-40277-938-1}} *{{Наведено списание|last=Young|first=Julie|title=A Hoosier Thriller: Gary, Indiana's Michael Jackson|journal=Traces of Indiana and Midwestern History|volume=21|issue=4|publisher=Indiana Historical Society|location=Indianapolis|date=Fall 2009|url=http://www.indianahistory.org/our-services/books-publications/magazines/michaeljackson|access-date=2017-10-01|archive-date=2014-04-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20140415035650/http://www.indianahistory.org/our-services/books-publications/magazines/michaeljackson|url-status=dead}} {{refend}} == Надворешни врски == {{Sister project links|d=Q2831|n=Category:Michael Jackson|commons=Category:Michael Jackson|wikt=no|v=no|b=no|s=no|voy=no}} *{{Official website|http://www.michaeljackson.com}} *{{Britannica|298845}} *{{DMOZ|Arts/Music/Bands_and_Artists/J/Jackson%2C_Michael}} *[http://vault.fbi.gov/Michael%20Jackson Michael Jackson] at the [[FBI]]'s website *{{Find a Grave|38746353}} *{{IMDb name|0001391}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Џексон, Мајкл}} [[Категорија:Мајкл Џексон| ]] cij8dv5n7v330dgua3to47aovs4ajb3 0 161256 5576952 5477347 2026-06-14T13:20:02Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5576952 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | Name = Шакира<br />Shakira | Img = Shakira Obama.PNG | Img_capt = Шакира на инагурацијата на [[Барак Обама]] | Img_size = 250px | Landscape = да | Background = khaki | Birth_name = Шакира Изабел Мебарак Рипол | Born = {{роден на|2|февруари |1977}} <br /> [[Колумбија|Баранкила, Колумбија]] | Spouse = Антонио де ла Руа (вереник) | Residence = [[Бахами]] {{flagicon|Bahamas}} | Instrument = [[вокал]], [[гитара]], [[хармоника]],<ref>Baltin, Steve [http://www.rollingstone.com/artists/shakira/articles/story/5935651/shakira_trots_out_mongoose "Shakira Trots Out 'Mongoose'"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090201184551/http://www.rollingstone.com/artists/shakira/articles/story/5935651/shakira_trots_out_mongoose |date=2009-02-01 }}. ''[[Rolling Stone]]''. 11 ноември 2002. Retrieved 6 јануари 2007.</ref> [[тапани]] | Genre = [[Поп музика|Латински поп]], [[Рок музика|Шпански рок]], [[Поп музика|Поп рок]], [[Светска музика]], [[Поп музика|Денс]] | Occupation = [[Пејачка]], Текстописец, [[Музичар]], Танчер | Years_active = од 1990 | Label = Epic Records, Live Nation Artists, Columbia Records, Sony Music Colombia | Associated_acts = Алехандро Санз, [[Карлос Сантана]], [[Бијонсе Ноулс|Бијонсе]], Густаво Серати, Виклеф Џин | URL = [http://www.shakira.com/ www.shakira.com] }} '''Шакира Изабел Мебарак Рипол''' (родена на [[2 февруари]] [[1977]])<ref name="Origin">{{Наведена мрежна страница|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4406486.stm|title= Shakira proud of Arab background |date=4 ноември 2005|publisher=BBC|accessdate=2009-02-10}}</ref> позната како '''Шакира''', شاكيرا на [[Арапски јазик|арапски]] {{IPA-es|tʃaˈkiɾa|lang}} ‭<ref>See [http://inogolo.com/pronunciation/d1107/Shakira inogolo:pronunciation of Shakira] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150421021818/http://inogolo.com/pronunciation/d1107/Shakira |date=2015-04-21 }}</ref> е [[Колумбија|колумбиска]]<ref>Diego, Ximena (2001) Shakira. Fireside. pp. 44 and 68</ref> [[пејачка]], текстописец, [[музичар]]ка и танчерка која направи вистински пресврт на музичката сцена во [[Латинска Америка]] во раните 1990-ти. Таа е родена и порасната во [[Колумбија|Баранкила, Колумбија]]. Шакира уште како мала се занимавала со живо пеење на [[рокенрол]], латинска и [[либан]]ска музика, а исто така и уште од мала се занимавала со стомачен танц. Мајчин јазик на Шакира е [[Шпански јазик|шпанскиот]], но исто така таа целосно ги зборува [[Англиски јазик|англискиот]], [[Португалски јазик|португалскиот]] и [[Италијански јазик|италијанскиот]].<ref name="languages">[http://www.youtube.com/watch?v=r8wBrRayiYA YouTube Shakira Uno Di Noi Interview]</ref> После серија од комерцијални неуспеси со локалните продуценти на нејзините први два албума и нејзината мала познатост надвор од Колумбија, Шакира одлучува да направи нејзин нов бренд на музика: во 1995 таа го реализира ''„[[Pies Descalzos]]“'', којшто и носи голема слава во Латинска Америка и [[Шпанија]] и ја обележува Шакира како музички феномен. Но во 1998- тите ''„[[¿Dónde Están Los Ladrones?]]“'' станува најважниот албум на пејачката кој добил најмногу позитивни критики од познати издавачи како ''Rolling Stone'', ''All Music Guide'' и ''Billboard''. Од тогаш понатаму таа добива голем број обожаватели во земјите каде што шпанскиот не е службен јазик, а посебно во [[Соединетите Американски Држави]]. Во [[2001]] таа прави промоција на нејзиното музичко видео за песната „[[Whenever, Wherever]]“ и сто тоа го пробива мразот во Англо-светот со реализацијата на нејзиниот прв албум на англиски наречен „''[[Laundry Service]]''“ кој се продаде во повеќе од 12 милиони копии на [[свет]]ско ниво.<ref name="Shakira Sales">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.shakira.com/biography/ |title=Shakira's Biography |accessdate=2009-09-12 |archive-date=2012-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120421031452/http://www.shakira.com/biography |url-status=dead }}</ref><ref name="BMI report">[http://www.bmi.com/musicworld/entry/535199 Shakira’s Songs Are the Heart of Her Success] ''BMI.com''</ref>. Четири години подоцна Шакира реализира два албума наречени „''[[Fijación Oral Vol. 1]]''“ and „''[[Oral Fixation Vol. 2]]''“. И двата го потврдуваат нејзиниот успех, а за тоа „зборува“ и нејзиниот хит којшто воедно и е најголемиот хит на 21 век „[[Hips Don't Lie]]“<ref name="singles">{{Наведена мрежна страница|url=http://bestuff.com/stuff/hips-dont-lie|title=Hips Don't Lie(The Best Song to shake Your Hips To)|publisher=Bestuff|accessdate=2009-09-12|archive-date=2009-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20090819143521/http://bestuff.com/stuff/hips-dont-lie|url-status=dead}}</ref>. Шакира работи на последните подготовки за нејзиниот најнов проект насловен како „[[She Wolf]]“ кој ќе биде реализиран во [[октомври]] [[2009]].<ref>[http://www.billboard.com/bbcom/news/shakira-recording-with-pharrell-wyclef-1003931005.story Shakira Recording With Pharrell, Wyclef]</ref> Таа има добиено две Греми награди, седум Латински Греми награди, а исто така е номинирана и за ''Golden Globe''. Исто така таа е и најпродаваниот колумбиски артист на сите времиња, и втор по ред најпродаван женски латински изведувач со околу 50 милиони копии продадени на светско ниво според БМИ.<ref name="Sales of Shakira">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bmi.com/news/entry/535199|title= Shakira’s Songs Are the Heart of Her Success|date=30 јули 2007|publisher=BMI|accessdate=2007-07-30}}</ref> Освен тоа таа е и единствениот изведувач од [[Јужна Америка]] што го достигнала врвот во [[Северна Америка|Северно Американските]] ''Billboard Hot 100'', ''Canadian Hot 100'', [[Австралија|Австралиската]] ''ARIA'' и ''UK Singles Chart''. Шакира ќе биде наградена со своја ѕвезда на ''Hollywood Walk of Fame''.<ref>[http://breakingnews.iol.ie/entertainment/story.asp?j=259023634&p=z59xz434x]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="hwf star">{{Наведена мрежна страница|url=http://hollywoodchamber.net/icons/walk_of_fame.asp|title=Recent Walk of Fame Recipients|publisher=Hollywood Chamber of Commerce|accessdate=2009-06-24|archive-date=2009-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090625004414/http://www.hollywoodchamber.net/icons/walk_of_fame.asp|url-status=dead}}</ref> == Рани години == Шакира е родена на 2 февруари 1977 во [[Колумбија|Баранкила, Колумбија]]. Таа е единственото дене на Нидија дел Кармен Рипол Торадо која е од [[Италијанци|италијанско]] и [[Шпанија|шпанско]] потекло и Вилијам Мебарак Чадид кој е роден [[САД|Американец]] со [[либан]]ско-[[Маронити|маронитско]] потекло.<ref>http://www.madametussauds.com/Hollywood/OurFigures/PopStars/Shakira.aspx</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.crazy4shakira.com/autobiography/ |title=архивски примерок |accessdate=2012-05-21 |archive-date=2011-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111017033022/http://www.crazy4shakira.com/autobiography/ |url-status=dead }}</ref><ref>http://www.latinoise.com/Shakira.html</ref> Шакира значи „благодарна“ на [[Арапски јазик|Арапски]].<ref name="NameShakira">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.babynames.com/name/SHAKIRA|title=Origin and Meaning of the name Shakira has also been referred to as the feminine form of the name Shakir.}}</ref><ref name="Etymology">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.behindthename.com/php/view.php?name=shakira|title=Behind the Name: Meaning, Origin and History of the Name Shakira|last=Campbell|first=Mike|date=2009 |work=Babynames.com |publisher=Mike Campbell |accessdate=2009-02-10}}</ref> Тоа е женска форма од името Шакир. Нејзиното второ име, Изабел е од нејзината баба и значи „мојата божја куќа“ и тоа е шпанска верзија на името Елизабет. Нејзиното второ презиме Рипол има [[Каталонија|каталонско]] потекло. Голем дел од детството го има помината во родниот град Баранкила. Шакира е забележана по нејзиниот IQ кој изнесува 140.<ref>name=usaweekend/></ref> Шакира ја напишано својата прва [[Поезија|поема]], насловена „''La Rosa De Cristal''“ (Кристална роза) кога имала само 4 години. Како што растела таа била фасцинирана додека го гледала татко и како пишувал приказни на машината за пишување и побарала една таква за [[Божиќ]]. Нејзината желба се исполнила кога таа имала 7 години и продолжила со пишувањето поезија. Тие поеми случајно станале песни. Кога имала само 8 години, после смртта на нејзиниот постар полубрат во несреќа со мотор, Шакира ја напишала нејзината прва песна „Tus gafas oscuras“ (Твојте црни очила). Инспирацијата за песната и дал нејзиниот татко, кој после несреќата неколку години носел темни очила, за да го сокрие неговиот бол. Кога Шакира имала само 4 години, татко и ја однел во локалниот арапски ресторан, каде што Шакира за првпат слушнала думбек, традиционален [[тапан]] употребувван во Арапската музика и притоа е придружуван со стомачен танц. Пред да знае за него Шакира танцувала на масата, а вработените во ресторанот и аплаудирале. Во тој момент Шакира за првпат рекла дека сака да биде изведувач. Таа уживала пеејќи за своите соученици и професори во нејзиното Католичко училиште, но во второ одделение таа била одбиена за учество во школскиот хор, затоа што нејзиното вибрато било пресилно. Нејзиниот учител по музичко и рекол дека звучи како „овца“.<ref name=rollingstone>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rollingstone.com/artists/shakira/articles/story/5937750/shakira|title=Shakira|accessdate=2007-04-24|last=Wright|first=Evan|date=2002-04-11|publisher=Rolling Stone|archive-date=2009-04-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20090429094152/http://www.rollingstone.com/artists/shakira/articles/story/5937750/shakira|url-status=dead}}</ref><ref>[http://news.bbc.co.uk/cbbcnews/hi/music/newsid_1890000/1890956.stm "Shakira: 'I don't hate Britney'"]. [[BBC News]]. 24 март 2002. Retrieved 22 јануари 2007.</ref> На училиште била позната како „стомачната танчерка“, затоа што секој петок им ги покажувала нејзините вештини на соучениците.<ref name=rollingstone/> „Така ја открив мојата страст за живи изведби“ таа зборува.<ref name=usaweekend>Katz, Gregory. [http://www.usaweekend.com/05_issues/051211/051211cover_shakira.html "Shakira it up with Shakira"]. ''[[USA Weekend]]''. 11 декември 2005.</ref> Кога имала осум години, нејзиниот татко банкротирал. Додека се санирале деталите, таа престојувала кај своите роднини во [[Лос Анџелес]]. На враќање во Баранкила, таа била шокирана кога и кажале дека повеќе од тоа што го поседувале нејзините родители е продадено, како и подоцна што изјавила „Во мојата детска глава, тоа беше крајот на светот“. За да и покаже дека работите можат да бидат полоши татко и ја одвел во локалниот парк за да види како сирачињата „дуваат“ лепило. Сликите кои ги видела тогаш и останале во глава до ден денес и си рекла самата на себе дека „еден ден кога ќе станам познат артист ќе им помогнам на тие деца“. Помеѓу десет и тринаесет години Шакира била поканета на повеќе настани во Баранкила и добила некаква репутација во таа околина.<ref name="Gale">[http://www.gale.com/free_resources/chh/bio/shakira.htm "Shakira"]. ''Contemporary Musicians'', Volume 33. 2002. Retrieved 5 февруари 2007.</ref> Тоа било во време кога Шакира го запознала локалниот театарски продуцент Моника Ариза, која била импресирана од неа и сакала да и помогне за да развие кариера. Додека била во лет од Баранкила до [[Богота]], Ариза го убедила извршниот директорот на ''Sony Colombia'' Сиро Варгас да одржи аудиција за Шакира во хотелското лоби. Кога Варгас ја видел Шакира знаел дека во неа има нешто посебно. Кога се вратил во ''Sony Colombia'' му ја дал снимката на Шакира на директорот. Сепак директорот не бил нешто посебно задоволен од Шакира и рекол за неа дека е „изгубен случај“. Но Варгас знаел дека Шакира е посебна и има талент и затоа и закажал аудиција во Богота. Тој направил аранжман за извршните директори на ''Sony Colombia'' да дојдат на аудицијата со цел Шакира да биде изненадување за нив. Таа извела три песни пред нив и тие била презадоволни од неа и направиле договор Шакира да сними три албуми за нивната фирма.<ref name="driven">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.vh1.com/shows/dyn/driven/96614/episode_about.jhtml|title=Driven: Shakira|accessdate=2007-04-24|publisher=VH1|archive-date=2006-07-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20060721213102/http://www.vh1.com/shows/dyn/driven/96614/episode_about.jhtml|url-status=dead}}</ref> == Кариера == === 1990-1994: ''Magia'' и ''Peligro'' === Првиот албум на Шакира „''Magia''“ е снимен со ''Sony Music'' во 1990 кога таа има само тринаесет години. Песните се колекции зачувани од кога таа имала осум години, миксани [[Поп музика|поп-рок]] балади и [[диско]] со електронско придружување, но исто така во нив и има и продукциска и снимачка обработка. Албумот е реализиран во 1991 и во него е вклучен синглот „''Magia''“ и уште три други реализирани синглови. Иако добро котира на Колумбиското радио и и дава на младата Шакира повеќе слава, комерцијално албумот слабо се пробуива, бидејќи само 1,200 копии од албумот биле продадени.<ref name=rollingstone/> Музичкото видео за песната „''Magia''“ е и првото национално поп видео во Колумбија. После слабата популарност за албумот, продукциската куќа на Шакира брзо ја враќа назад во студиото со цел да сними популарни песни од оние на албумот. Иако малку знаена надвор од нејзината родена Колумбија, Шакира била поканета да пее на ''Viña del Mar International Song Festival'' - фестивал во [[Чиле]] во февруари 1993. Фестивалот им дава можност на младите Латино-американски изведувачи да се претстават со свои песни, а победникот го одбира жирито. Шакира се претставува со песната „''Eres''“ („Ти си“) и заврши на третото место. Во жирито на фестивалот учествува и тогашниот 20-годишник [[Рики Мартин]] кој гласа за Шакира. === 1995–1997: ''Pies Descalzos'' === Шакира ја има снимено песната „''¿Dónde Estás Corazón?''“ (подоцна реализирана на нејзиниот албум Pies Descalzos) специјално за компилацијата „Nuestro Rock“ во [[1995]] која била реализирана само во Колумбија. ¿Dónde Estás Corazón? бил единствен хит од албумот, а тоа им овозможи на Sony да и дадат шанса на Шакира за трет албум. Шакира му се вратила на снимањето во 1995 со Луис Ф. Очоа, употребувајќи музички стилови од повеќе земји<ref>Freedom du Lac, Josh. [http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/08/30/AR2006083003265.html "In Any Language, a Whole Lotta Shakira Goin' On"]. ''The Washington Post''. 31 август 2006: page C01. 22 јануари 2007.</ref> и со тоа дошло до создавањето на нејзиниот трет албум ''Pies Descalzos'' (македонски: Голи нозе). Снимаерто на албумот започнало во февруари 1995, после успехот на нејзиниот сингл ''¿Dónde Estás Corazón?''. Сони и дал на Шакира 100, 000 [[долар]]и за продукција на албумот бидејќи тие помислиле дека албумот нема да се продаде во повеќе од 100, 000 копии. Албумот бил презентиран на мала публика во Кастиланскиот театар во [[Богота]] на 6 октомври 1995. Мелодиите на албумот се брзи, изненадувачки и полни со ритам и му носат нешто на латинскиот свет, нешто што дотогаш било нечуено таму. На 13 февруари 1996 албумот бил реализиран интернационално. Во март 1996 Шакира ја прави и нејзината прва турнеја насловена едноставно „Tour Pies Descalzos“ кој наслов бил посветен на смртта на неколку обожаватели како резултат на големиот неконтролиран метеж од 50 000 луѓе на нејзиниот концерт во родниот град Баранкила. Година подоцна Шакира добива три награди за овој албум. ''Pies Descalzos'' има продадено повеќе од 5 милиони копии,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ssmusic.tv/artist_profile.php?Opt=2&Language=&artId=20070600001|title=SS Music|publisher=SS Music|accessdate=2009-09-29|archive-date=2007-10-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20071015223508/http://ssmusic.tv/artist_profile.php?Opt=2&Language=&artId=20070600001|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://shakira.com/discography/index/album/albumId/1/tagName/Albums|title=PIES DESCALZOS: Description|publisher=Shakira.com|accessdate=2009-09-29|archive-date=2010-02-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20100223181308/http://www.shakira.com/discography/index/album/albumId/1/tagName/Albums|url-status=dead}}</ref> а брзо после неговото издавање бил издаден и ремикс албумот насловен едноставно ''The Remixes'' (Ремиксите). ''The Remixes'' исто така вклучува и [[Португалски јазик|португалски]] верзии на некои од нејзините добро познати песни кои биле снимени како резултат на успехот на албумот на [[Бразил|бразилскиот маркет]].<ref name="Gale"/> === 1998–2000: ''¿Dónde Están Los Ladrones?'' === Низ низа успеси и добивката на „Светска Музичка Награда“ за најдобро продаван латински артист за тоа време, Шакира почнува да го подготвува новиот материјал за нејзиниот втор студиски албум. Исто така таа била избрана од низа латински пејачки да ја краси насловната страна на магазинот ''Time'', во статијата насловена ''Ера на рокот''. Нејзиниот втор официјален студио албум ''[[¿Dónde Están Los Ladrones?]]'' кој бил продуциран целосно од самата Шакира и Емилио Естефан Јуниор бил издаден во [[септември]] [[1988]] година. Албумот кој бил инспириран од несреќа која се случила на аеродром во кој актовка полна со нејзини текстови и била украдена станал поголем хит од нејзиниот претходен албум ''Pies Descalzos''. Allmusic и Rolling Stone го оценија албумот со четири од пет ѕвезди. Албумот достига највисока позиција и се искачува на 31 место на САД ''Billboard 200'', а се задржува на првото место на САД Латински албуми цели единаесет недели. Од тогаш има продадено повеќе од 1.5 милиони копии, со што е еден од најпродаваните шпански албуми во [[САД|Соединетите Американски Држави]]. Осум од вкупно единаесетте песни на албумот беа издадени како синглови вклучувајќи ги „[[Ciega, Sordomuda]]“, „[[Moscas En La Casa]]“, „[[No Creo]]“ кој стана и нејзиниот прв сингл кој успеа да заземе место на САД''Billboard'' [[Hot 100]], „[[Inevitable]]“, „[[Tú]]“, „[[Si Te Vas]]“, „[[Octavo Día]]“, и светски познатата песна со арабиски призвук „[[Ojos Así]]“. За последните две песни Шакира добива и Латинска Греми награда, а шест од осумте синглови стигнаа до ТОП 40 на американската латинска скала. Според податоците од 2010, до ден денеска ''¿Donde Estan Los Ladrones?'' има продадено десет милиони копии на светско ниво.<ref name="wwsales">{{Наведена мрежна страница| title=¿Dónde Están los Ladrones?: Description| url=http://shakira.com/discography/index/album/albumId/5/tagName/Albums| accessdate=2010-08-29| archive-date=2010-02-23| archive-url=https://web.archive.org/web/20100223181358/http://www.shakira.com/discography/index/album/albumId/5/tagName/Albums| url-status=dead}}</ref> Шакира исто така во 1999 ја добива и првата номинација на Греми Наградите за најдобар Латински Рок Албум.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://product.half.ebay.com/Donde-Estan-Los-Ladrones_W0QQtgZinfoQQprZ3295362 |title=Half.com / Music / ¿Donde Están Los Ladrones? |publisher=Product.half.ebay.com |date=2009-10-26 |accessdate=2009-10-31 |archive-date=2006-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061215134039/http://product.half.ebay.com/Donde-Estan-Los-Ladrones_W0QQtgZinfoQQprZ3295362 |url-status=dead }}</ref> Првиот live албум на Шакира, ''[[MTV Unplugged (албум на Шакира)|MTV Unplugged]]'' е снимен во [[Њујорк]] на [[12 август]] [[1999]]. Албумот прими доста добри критики од американските магазини и се смета за една од нејзините најдобри живи изведби.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.allmusic.com/album/mtv-unplugged-r467215|title=Shakira&nbsp;— MTV Unplugged: Review|publisher=[[Allmusic]]}}</ref> The live album earned the [[Grammy Award for Best Latin Pop Album]] in 2001 and gained sales of five million worldwide.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ciao.com/MTV_Unplugged_Shakira__Review_10368254|title=MTV Unplugged&nbsp;— Review|publisher=Ciao}}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Во [[март]] [[2000]] година таа ја започнува нејзината ''Anfibio'' турнеја која траела 2 месеци на територијата на [[Латинска Америка]] и [[САД]]. Во [[август]] 2000 таа добива ''MTV Video Music'' Награда за спотот на песната „Ojos Asi“. На 9 септември 2000 година, Шакира ја изведува „Ojos Asi“ на инагуративната церемонија на Латински Греми Награди каде што била номинирана во 5 категории: Албум на годината и Најдобар албум со поп вокал за ''MTV Unplugged'', Најдобра Рок Вокална Изведба за „Octavo Dia“, Најдобра Женска Вокална Изведба и Најдобра Кратка Музичка Изведба за видеото „Ojos Asi“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bmi.com/news/entry/232776|title=Emilio Estefan Tops Latin Grammy Noms List|publisher=[[Broadcast Music Incorporated|BMI]]|accessdate=2000-08-08}}</ref>, но сепак успева да земе само 2 од наградите. Изведбата на „Ojos Asi“ на шоуто за наградите се смета за изведба на сите времиња. === Видеографија === {| class="wikitable" ! Спот !! Година !! Режисер |- | '' Magia''|| 1991 || |- | ''Esta Noche Voy Contigo'' || 1991 || |- | '' Sueños''|| 1991 || |- | ''Tú Serás La Historia de Mi Vida'' || 1993 || |- | '' Estoy Aquí''|| 1995 || Симон Бренд |- | ''¿Dónde Estás Corazón''|| 1996 || Оскар Азула, Џулијан Торес |- | ''¿Dónde Estás Corazón'' || 1996 || Густаво Гарзон |- | ''Pies Descalzos, Sueños Blancos'' || 1996 || Густаво Гарзон |- | ''Un Poco de Amor'' || 1996 || Густаво Гарзон |- | ''Se Quiere, Se Mata'' || 1997 || Џуан Карлос Мартин |- | ''Ciega, Sordomuda'' || 1998 || Густаво Гарзон |- | ''Tú'' || 1996 || Емилио Естефан |- | ''Inevitable'' || 1998 || Густаво Гарзон |- |''No Creo '' || 1999 || Густаво Гарзон |- | ''Ojos Así'' || 1999 || Марк Кор |- | '' Whenever, Wherever''|| 2001 || Францис Лавренс |- | ''Underneath Your Clothes'' || 2001 || Херб Рајтс |- | ''Objection (Tango)'' || 2002 || Дејв Мејерс |- | ''Te Dejo Madrid'' || 2002 || W.I.Z. |- | '' Que Me Quedes Tu''|| 2002 || Естебан Сапир, Рамиро Агула |- | ''The One'' || 2002 || Естебан Сапир, Рамиро Агула |- | '' La Tortura'' || 2005 || Мајкл Хаусман |- | ''No'' || 2005 ||Хауме де Лаигуана |- | '' Don't Bother'' || 2005 || Хауме де Лаигуана |- | '' Dia de Enero'' || 2006 ||Хауме де Лаигуана |- | ''Hips Don't Lie'' || 2006 || Софи Мулер |- | ''Illegal'' || 2006 || Шакира, Хауме де Лаигуана |- |''Beautiful Liar'' || 2006 || Џејк Нава |- | '' Te Lo Agradezco, Pero No'' || 2006 ||Хауме де Лаигуана |- | ''Las de la Intuición''|| 2007 || Шакира, Хауме де Лаигуана |- | '' Hay Amores'' || 2008 || Винсент Пасери |- | ''She Wolf'' || 2009 || Џејк Нава |- | '' Did It Again'' || 2009 || Софи Мулер |- |'' Give It Up To Me ''|| 2009 || Софи Мулер |- | ''Gypsy'' || 2010 ||Хауме де Лаигуана |- | ''Waka Waka (This Time for Africa)'' || 2010 || Маркус Рабој |- | '' Loca'' || 2010 || Хауме де Лаигуана |- | ''Sale El Sol'' || 2010 ||Хауме де Лаигуана |- | ''Rabiosa'' || 2011|| Хауме де Лаигуана |- | ''Addicted to You'' || 2012 || Антони Мандлер |- | '' Get It Started'' || 2012 || David Rosseau |- | '' Can't Remember to Forget You''|| 2014|| Џозеф Кан |- | ''Nunca Me Acuerdo de Olvidarte'' || 2014 || Џозеф Кан |- | ''Empire'' || 2014 || Џонатан Крејвен, Дарен Крејг, Џеф Николас |- | ''Dare (La La La)'' || 2014 || Антони Мандлер |- | '' La La La (Brazil 2014)'' ||2014 || Хауме де Лаигуана |- | ''Mi Verdad'' || 2015 ||Хауме де Лаигуана |- | ''Try Everything'' || 2016 || Бирон Ховард, Рич Мур, Џаред Буш |- | '' La Bicicleta''|| 2016 || Хауме де Лаигуана |- | ''Chantaje'' || 2016 || Хауме де Лаигуана |- | ''Deja Vu'' || 2017 || Хауме де Лаигуана |- | ''Comme moi'' || 2017 ||Хауме де Лаигуана |- |'' Me Enamoré'' || 2017 || Шакира, Хауме де Лаигуана |- | '' Perro Fiel'' || 2017 || Хауме де Лаигуана |- | '' Trap'' || 2018 || Хауме де Лаигуана |- | '' Clandestino'' || 2018 || Хауме де Лаигуана |- | '' Nada'' || 2018 || Хауме де Лаигуана |- | '' Me Gusta'' || 2020 || Дру Кирш |- | '' Girl Like Me'' || 2020 || Рич Ли |- | '' Dont Wait Up'' || 2021 || Тану Муино |- | '' Te Felicito'' || 2022 || Хауме де Лаигуана |- | ''Don't You Worry'' || 2022 ||Director X |- | ''Monotonía'' || 2022 ||Director X |- | ''TQG'' || 2023 || |- | ''Acróstico'' || 2023 || |- | ''Copa Vacía'' || 2023 || |- | ''El Jefe'' || 2023 || |} == Наводи == {{reflist}} * [http://www.shakirarussia.ru Russian Website] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20201001032421/https://shakirarussia.ru/ |date=2020-10-01 }}. {{Шакира}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Пејачи]] [[Категорија:Православни христијани]] [[Категорија:Католици]] [[Категорија:Колумбијци]] [[Категорија:Колумбијци со Арапско потекло]] [[Категорија:Православни Арапи]] [[Категорија:Живи луѓе]] r6125gnlra91nwt3qic640zgw8d9qvh 10 169149 5577074 5563277 2026-06-14T19:08:06Z Carshalton 30527 5577074 wikitext text/x-wiki <div class="{{#ifeq:{{{left|}}}|yes|tleft|tright}} portal" style="float:right; width:250px; border:solid #aaa 1px; width:190px; border:solid #aaa 1px; clear:{{#ifeq:{{{left|}}}|yes|left|right}}; margin:{{#if:{{{margin|}}}|{{{margin|}}}|0.5em 0 0.5em 0.5em}};"> {| style="background:#f9f9f9; font-size:85%; line-height:110%; {{#if: {{{boxsize|}}} | width:{{{boxsize}}}px;}}" {{#if:{{{name1|}}}| {{!}} [[Image:{{{image1|Portal.svg}}}|{{{size1|32}}}x28px|link=]] {{!}} style="padding: 0 0.2em; vertical-align: middle" {{!}} '''''[[Портал:&nbsp;{{{name1}}}|Портал {{#ifeq:{{{break|}}}|yes|<br />|&#32;}} „{{{name1}}}“]]''''' {{!}}- valign=middle }} {{#if:{{{name2|}}}| {{!}} [[Image:{{{image2|Portal.svg}}}|{{{size2|32}}}x28px|link=]] {{!}} style="padding: 0 0.2em; vertical-align: middle" {{!}} '''''[[Портал:&nbsp;{{{name2}}}|Портал {{#ifeq:{{{break|}}}|yes|<br />|&#32;}} „{{{name2}}}“]]''''' {{!}}- valign=middle }} {{#if:{{{name3|}}}| {{!}} [[Image:{{{image3|Portal.svg}}}|{{{size3|32}}}x28px|link=]] {{!}} style="padding: 0 0.2em; vertical-align: middle" {{!}} '''''[[Портал:&nbsp;{{{name3}}}|Портал {{#ifeq:{{{break|}}}|yes|<br />|&#32;}} „{{{name3}}}“]]''''' {{!}}- valign=middle }} {{#if:{{{name4|}}}| {{!}} [[Image:{{{image4|Portal.svg}}}|{{{size4|32}}}x28px|link=]] {{!}} style="padding: 0 0.2em; vertical-align: middle" {{!}} '''''[[Портал:&nbsp;{{{name4}}}|Портал {{#ifeq:{{{break|}}}|yes|<br />|&#32;}} „{{{name4}}}“]]''''' {{!}}- valign=middle }} {{#if:{{{name5|}}}| {{!}} [[Image:{{{image5|Portal.svg}}}|{{{size5|32}}}x28px|link=]] {{!}} style="padding: 0 0.2em; vertical-align: middle" {{!}} '''''[[Портал:&nbsp;{{{name5}}}|Портал {{#ifeq:{{{break|}}}|yes|<br />|&#32;}} „{{{name5}}}“]]''''' {{!}}- valign=middle }} |}</div><noinclude>{{документација}}</noinclude> goneoien4sxjjgcmtqj5ve140uf92e5 5577076 5577074 2026-06-14T19:11:19Z Carshalton 30527 5577076 wikitext text/x-wiki <div class="{{#ifeq:{{{left|}}}|yes|tleft|tright}} portal" style="float:right; width:250px; border:solid #aaa 1px; width:190px; border:solid #aaa 1px; clear:{{#ifeq:{{{left|}}}|yes|left|right}}; margin:{{#if:{{{margin|}}}|{{{margin|}}}|0.5em 0 0.5em 0.5em}};"> {| style="background:#f9f9f9; font-size:85%; line-height:110%; {{#if: {{{boxsize|}}} | width:{{{boxsize}}}px;}}" {{#if:{{{name1|}}}| {{!}} [[Image:{{{image1|Portal.svg}}}|{{{size1|32}}}x28px|link=]] {{!}} style="padding: 0 0.2em; vertical-align: middle" {{!}} '''''[[Портал:{{{name1}}}|Портал&nbsp;{{#ifeq:{{{break|}}}|yes|<br />|&#32;}}&nbsp;„{{{name1}}}“]]''''' {{!}}- valign=middle }} {{#if:{{{name2|}}}| {{!}} [[Image:{{{image2|Portal.svg}}}|{{{size2|32}}}x28px|link=]] {{!}} style="padding: 0 0.2em; vertical-align: middle" {{!}} '''''[[Портал:{{{name2}}}|Портал&nbsp;{{#ifeq:{{{break|}}}|yes|<br />|&#32;}}&nbsp;„{{{name2}}}“]]''''' {{!}}- valign=middle }} {{#if:{{{name3|}}}| {{!}} [[Image:{{{image3|Portal.svg}}}|{{{size3|32}}}x28px|link=]] {{!}} style="padding: 0 0.2em; vertical-align: middle" {{!}} '''''[[Портал:{{{name3}}}|Портал&nbsp;{{#ifeq:{{{break|}}}|yes|<br />|&#32;}}&nbsp;„{{{name3}}}“]]''''' {{!}}- valign=middle }} {{#if:{{{name4|}}}| {{!}} [[Image:{{{image4|Portal.svg}}}|{{{size4|32}}}x28px|link=]] {{!}} style="padding: 0 0.2em; vertical-align: middle" {{!}} '''''[[Портал:{{{name4}}}|Портал&nbsp;{{#ifeq:{{{break|}}}|yes|<br />|&#32;}}&nbsp;„{{{name4}}}“]]''''' {{!}}- valign=middle }} {{#if:{{{name5|}}}| {{!}} [[Image:{{{image5|Portal.svg}}}|{{{size5|32}}}x28px|link=]] {{!}} style="padding: 0 0.2em; vertical-align: middle" {{!}} '''''[[Портал:{{{name5}}}|Портал&nbsp;{{#ifeq:{{{break|}}}|yes|<br />|&#32;}}&nbsp;„{{{name5}}}“]]''''' {{!}}- valign=middle }} |}</div><noinclude>{{документација}}</noinclude> b9mmsdg3cqfjo6yo54uo9hjhxvti74i 5577077 5577076 2026-06-14T19:12:03Z Carshalton 30527 5577077 wikitext text/x-wiki <div class="{{#ifeq:{{{left|}}}|yes|tleft|tright}} portal" style="float:right; width:250px; border:solid #aaa 1px; width:190px; border:solid #aaa 1px; clear:{{#ifeq:{{{left|}}}|yes|left|right}}; margin:{{#if:{{{margin|}}}|{{{margin|}}}|0.5em 0 0.5em 0.5em}};"> {| style="background:#f9f9f9; font-size:85%; line-height:110%; {{#if: {{{boxsize|}}} | width:{{{boxsize}}}px;}}" {{#if:{{{name1|}}}| {{!}} [[Image:{{{image1|Portal.svg}}}|{{{size1|32}}}x28px|link=]] {{!}} style="padding: 0 0.2em; vertical-align: middle" {{!}} '''''[[Портал:{{{name1}}}|Портал {{#ifeq:{{{break|}}}|yes|<br />|&#32;}}&nbsp;„{{{name1}}}“]]''''' {{!}}- valign=middle }} {{#if:{{{name2|}}}| {{!}} [[Image:{{{image2|Portal.svg}}}|{{{size2|32}}}x28px|link=]] {{!}} style="padding: 0 0.2em; vertical-align: middle" {{!}} '''''[[Портал:{{{name2}}}|Портал {{#ifeq:{{{break|}}}|yes|<br />|&#32;}}&nbsp;„{{{name2}}}“]]''''' {{!}}- valign=middle }} {{#if:{{{name3|}}}| {{!}} [[Image:{{{image3|Portal.svg}}}|{{{size3|32}}}x28px|link=]] {{!}} style="padding: 0 0.2em; vertical-align: middle" {{!}} '''''[[Портал:{{{name3}}}|Портал {{#ifeq:{{{break|}}}|yes|<br />|&#32;}}&nbsp;„{{{name3}}}“]]''''' {{!}}- valign=middle }} {{#if:{{{name4|}}}| {{!}} [[Image:{{{image4|Portal.svg}}}|{{{size4|32}}}x28px|link=]] {{!}} style="padding: 0 0.2em; vertical-align: middle" {{!}} '''''[[Портал:{{{name4}}}|Портал {{#ifeq:{{{break|}}}|yes|<br />|&#32;}}&nbsp;„{{{name4}}}“]]''''' {{!}}- valign=middle }} {{#if:{{{name5|}}}| {{!}} [[Image:{{{image5|Portal.svg}}}|{{{size5|32}}}x28px|link=]] {{!}} style="padding: 0 0.2em; vertical-align: middle" {{!}} '''''[[Портал:{{{name5}}}|Портал {{#ifeq:{{{break|}}}|yes|<br />|&#32;}}&nbsp;„{{{name5}}}“]]''''' {{!}}- valign=middle }} |}</div><noinclude>{{документација}}</noinclude> t1zjxfnq97tsvulo4l93hd5x449t8us 0 171887 5577072 5278542 2026-06-14T18:57:04Z Инквизитор771 118082 5577072 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder |honorific-suffix = |image = Марјан Ристески.jpg |imagesize = 200px |office = [[Министерство за економија и труд на Македонија|Заменик министер за Економија и труд]] |president =[[Гордана Сиљановска-Давкова]] |term_start = [[23 јуни]] [[2024]] |successor = |birth_date = {{роден на|20|февруари|1972}} |birth_place ={{роден во|Прилеп|}} |death_date = |death_place = |nationality = [[Македонец]] |party = [[ВМРО-ДПМНЕ]] |alma_mater = |profession = Дипломиран Економист |religion = Православен |spouse = Фанка |website = |office1=Градоначалник на Прилеп|term_end1=[[2017]]|term_start1=[[2005]]|minister=[[Бесар Дурмиши]]|predecessor1=Сашо Пирганоски|successor1=[[Илија Јованоски]]|primeminister=[[Христијан Мицкоски]]}} '''Марјан Ристески''' (роден на [[20 февруари]] [[1972]] година во [[Прилеп]]) — градоначалник на [[Општина Прилеп]] од редовите на [[ВМРО-ДПМНЕ]] во периодот од [[2005]] до [[2017]] година. Средно образование завршил во [[Гимназија „Мирче Ацев“ - Прилеп|гимназијата “Мирче Ацев”]] во [[Прилеп]]. Завршил [[Економски факултет - Прилеп|Економски факултет во Прилеп]] и се стекнал со статус дипломиран економист. Пред да биде избран за градоначалник 7 години работел како комунален инспектор во [[Локалната самоуправа]] на [[општина Прилеп]]. Оженет е со сопругата Фанка, и татко на Михаела. Претходно, седум години беше вработен во Локалната самоуправа, како комунален инспоктор. Учесник е во [[Воен конфликт во Македонија, 2001|воениот конфликт]], со кој беше зафатена [[Република Македонија]] во 2001-та, и е еден преживеаните по [[Карпалак, 2001|трагичниот настан]] кај месноста „Карпалак”. Член е на [[ВМРО-ДПМНЕ]] од 1993&nbsp;г. Од 2002&nbsp;г. беше координатор на општинскиот комитет на ВМРО-ДПМНЕ во Прилеп, а потоа и член на Извршниот комитет на ВМРО-ДПМНЕ. Од 2005 година па до денес е член на Управниот одбор на ЗЕЛС. Исто така бил член на Управниот одбор на Регионалната Развојна Агенција – ПРЕДА и член на Заедничкиот Консултативен Комитет ЕУ – Македонија. Од 23 јуни 2024 г. ја извршува функцијата [[Министерство за економија и труд на Македонија|заменик-министер за економија]] во [[Влада на Христијан Мицкоски|владата на Христијан Мицксоки]]. == Надворешни врски == * [http://www.vmro-dpmne.org.mk/mk/zapis.asp?id=2851 Мрежното место на ВМРО ДПМНЕ] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090305120649/http://www.vmro-dpmne.org.mk/mk/zapis.asp?id=2851 |date=2009-03-05 }} * [http://www.facebook.com/group.php?gid=65977863160 Неговата фејсбук страница] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ристески, Марјан}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Градоначалници на Општина Прилеп]] ttm03t4ur6pfr6ggnb9gsgkur77eiam 0 173332 5577292 5429904 2026-06-15T10:01:25Z Bjankuloski06 332 /* Во Отоманското Царство */ Правописна исправка, replaced: 'рж → ’рж 5577292 wikitext text/x-wiki {{другизначења4|село во Леринско|други места|Неволјани (појаснување)}} {{Инфокутија Место во Грција |name = Горно Неволјани |name_local = Σκοπιά |image_skyline = |caption_skyline = |city_flag = |city_seal = |nickname = |image_map = {{ПолКарта | Егејска Македонија Лерин | ширина = | опис = <center>Местоположба на Горно Неволјани во [[Лерин (округ)|Леринскиот округ]] и областа [[Западна Македонија (Грција)|Централна Македонија]]</center> | релјефна = | натпис = Горно Неволјани | натпис_гол = | положба = | позадина = | бележник = | бележник_гол = | врска = | ГШ_степ = 40 | ГШ_мин = 45 | ГШ_сек = 48 | ГШ_прав = N | ГД_степ = 21 | ГД_мин = 24 | ГД_сек = 37 | ГД_прав = E }} |map_caption = Местоположба во областа |lat_deg = 40 |lat_min = 45.48 |lon_deg = 21 |lon_min = 24.37 |elevation_min = |elevation = 700 |elevation_max = |periph = [[Западна Македонија (Грција)|Западна Македонија]] |periphunit = [[Лерин (округ)|Лерински]] |prefec = |municipality = [[Лерин (општина)|Лерин]] |municunit = [[Лерин]] |established_c = |established_m = |districts = |Mayor = |party = |since = |population_as_of = 2011 |population = 563 |area = |population_metro = |area_metro = |population_urban = |area_urban = |population_village = |area_village = |pop_municipality = |area_municipality = |pop_municunit = |area_municunit = |pop_community = |area_community = |postal_code = |area_code = |licence = |website = }} '''Горно Неволјани''' или само '''Неволјани''' ([[лерински дијалект|дијалектно]]: ''Неолани''; {{langx|el|Σκοπιά}}, ''Скопја''; до 1928&nbsp;г. ''Άνω Νεβόλιανη'', ''Ано Невољани''<ref>[http://pandektis.ekt.gr/dspace/handle/123456789/168614 Μετονομασίες των Οικισμών της Ελλάδας. Άνω Νεβόλιανη - Σκοπιά]</ref>) — село во [[Леринско]], [[Егејска Македонија]], денес во општината [[Лерин (општина)|Лерин]] на [[Лерин (округ)|истоимениот округ]] во областа [[Западна Македонија (Грција)|Западна Македонија]], Грција. Населението брои 563 жители (2011) и денес има македонско мнозинство. Традиционално го носи простото име Неволјани, но подоцна е наречено Горно за да е разликува од селото [[Долно Неволјани]] во истиот округ. == Географија == Селото е сместено 5&nbsp;км јужно од [[Лерин]], во местото каде долината на Неволјанска Река (Матица) се отвора кон [[Леринско Поле|Леринското Поле]]. Лежи меѓу Кула од север и Лопушки Рид од југ,<ref name="НМЕМ">{{НМЕМ|дел= II|страници=163-164}}</ref> кои се северни разграноци на [[Нередска Планина]]. Во делото „[[Материјали по изучувањето на Македонија]]“ од 1896&nbsp;г. [[Ѓорче Петров]] вели дека ''Неволјани'' е на растојание {{дропка|1|2}}&nbsp;час од Лерин и ја опишува поставеноста на селото, додавајќи дека Лопушки Рид е обраснат густа [[бука|букова]] шума, а ридот Кула над селото е гол и необработен. За Неволјанска Река вели дека собира вода од извори по целата долина, во која има неколку [[воденица|воденици]], но и во најсилната горештина има сила да тера воденица со еден камен.<ref name="Ѓорче Петров">{{наведена книга|last=Петров|first=Ѓорче|authorlink=Ѓорче Петров|title=[[Материјали по изучувањето на Македонија]]|editor=превод: Марио Шаревски, 2016|edition=|year=1896|pages = 463|publisher=Единствена Македонија|location=Скопје|isbn=978-608-245-113-8}}</ref> == Историја == === Во Отоманското Царство === [[Податотека:Gorno Nevolyani Lerinsko.jpg|мини|десно|250п|Горно Неволјани на почетокот на XX век.]] Селото се среќава во пописниот [[дефтер]] за Леринската нахија од [[1481]] г. За разните делови од селото ''Неволјани'' е запишано дека вкупно имало 133 [[Христијанство|христијански]] [[Македонци|македонски]] семејства кои произведувале пченица, јачмен, ’рж , просо, лен, лук, кожурци, овошје, имало оревови дрвја и ливади, се обработувале лозја, се чувале свињи и работеле неколку [[воденица|воденици]] за што селото остварувало свкупен приход од 12.763 [[акче|акчиња]]<ref name="Турски документи">{{наведена книга|last=Соколоски|first=Методија|title=Турски документи за историјата на македонскиот народ|volume=II|year=1973|publisher=Архив на Македонија|location=Скопје|pages=274}}</ref> Во XIX век Неволјани било големо и претежно македонско село кое било [[чифлик]] на [[Али-паша Јанински]] и етнички чисто пред да се населат извесен број Турци<ref name="НМЕМ" /> кои, според францускиот славист Андре Мазон, биле всушност Турцизирани [[Албанци]].<ref>Mazon, Andre. Contes Slaves de la Macédoine Sud-Occidentale: Etude linguistique; textes et traduction; Notes de Folklore, Paris 1923, p. 6</ref>. Во 1848 г. рускиот славист [[Виктор Григорович]] („Очерк путешествия по Европейской Турции“) го опишал ''Неволино'' како македонско село.<ref name="пропаганда">Нарекувајќи го „бугарско“ под влијание на бугарската пропаганда.</ref><ref>[http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/Bulgarien/XIX/1840-1860/Grigorovic/text3.phtml?id=2234 Григорович, В. Очеркъ путешествія по Европейской Турціи, Москва, 1877, стр. 93.]</ref> Во 1861 г. [[Јохан фон Хан]] на етничката карта на долината на Вардар го обележал Неволјани како македонско село.<ref name="пропаганда" /><ref>Croquis der westlischen Zurflüsse des oberen Wardar von J.G. von Hahn. Deukschriften der k Akad. d wissenseh. philos. histor. CIX1Bd, 1861.</ref> Кон крајот на 1860-те во селото веќе работела [[грчка пропаганда|грчката пропаганда]]. Во селското училиште на грчки предавал учителот Тодор од с.&nbsp;[[Кабасница]], кој подоцна станал свештеник во Лерин. Во 1870 г. на негово место дошол леринскиот [[бугарофил]]ски деец и анархист [[Спиро Гулапчев]], кој вовел [[Бугарска пропаганда во Македонија|настава на бугарски]] и нов „заемоучителен метод“. Есента 1871 г. селото им се спротивставило на бугарчењето и [[Бугарска егзархија|егзархиското]] свештенослужење на татко му, Константин Гулапчев, па Спиро бил приморан да го напушти селото. На негово место дошол учителот Стерјо Христов од Лерин, кој до 1874 г. предавал на грчки само читање и сметање, а сите останати предмети — географија, историја, веронаука итн. — на [[македонски јазик|македонски]]. Во 1874 г. на учителското место го наследил Тодор Коцев Грозданов, кој бил мештанин од Неволјани.<ref>[http://dikata.net/biography/AUTOBIOGRAPHY.pdf Христов, Наум. Моята автобиография, стр. 2-4.]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Во „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“ се вели дека во 1873 г. ''Неволено'' (Névoléno) било село со 200 домаќинства, од кои 390 жители биле [[Македонци]], а 206 биле [[муслимани]].<ref name="БИМ">{{БИМ}}</ref><ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, с. 82-83.</ref> Во 1896 г. [[Ѓорче Петров]] запишал дека куќите биле наредени во улици и сите биле покриени со ќерамиди, а однатре уредени со килими и градска покуќнина. Исто така, Петров напоменува дека во времето на пишување селото повеќе не било чифлигарско, туку самостојно.<ref name="Ѓорче Петров" /> Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) во 1900 г. ''Неволјани'' имало 1.260 жители [[Македонци]] и 300 [[Турци]].<ref name="БИМ" /><ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_38.htm Кънчов, Васил. Македония. Етнография и статистика, София, 1900, стр. 249.]</ref> Српскиот географ [[Боривое Милоевиќ]] во следиот период во селото завел 150 македонски и 50 турски куќи.<ref name="НМЕМ" /> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. Горно Неволјани се води како мешано македонско-турско село во Леринската каза на Битолскиот санџак со 340 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|26}}</ref> На почетокот на XX век македонското население на селото било духовно поделено под врховенствата на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]] и [[Цариградска патријаршија|Цариградската патријаршија]], од кои посилна била патријаршијата. Според цариградскиот деец [[Христо Силјанов]], на почетокот на 1904 г. преминало под врховенството на Бугарската егзархија,<ref>[http://www.promacedonia.org/obm2/12.html Силянов, Христо. Освободителните борби на Македония, том I, София, 1993, стр. 125.]</ref> но по податоци на нејзиниот секретар [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 г. Неволјани броело 480 Македонци под егзархијата и 1.080 Македонци под патријаршијата; во селото работеле и [[бугарска пропаганда во Македонија|бугарско]] и [[грчка пропаганда во Македонија|грчко училиште]].<ref name="БИМ" /><ref>Brancoff, D.M. La Macédoine et sa Population Chrétienne, Paris, 1905, pp. 176-177.</ref> На 28 септември 1905 г. грчките [[андарти]] извршиле колеж врз македонско население кое било собрано на свадба.<ref>{{наведено списание|last=Трифуновъ|first=В|authorlink=Васил Трифонов|date=|year=1940|title=Нападение на сватбата в с. Неволяни, Леринско|url=http://macedonia.kroraina.com/podporuchik/il_il/illustration_ilinden_year_12_issue_8.pdf|format=|journal=„Илюстрация Илиндень“|location=София|publisher=|volume=XII|issue=8 (118|pages=11 - 12|doi=|id=|accessdate=|coauthors=|langx|hide=|lang=}}</ref> === Во Грција === По [[Балкански војни|Балканските војни]] селото е припоено кон Грција согласно [[Букурешки договор (1913)|Букурешкиот договор]]. Истата 1913 г. селото броело 1.833 жители кои во 1920 г. се намалиле на 1.520,<ref name="НМЕМ" /> веројатно како последица од војните. Со склучувањето на [[Лозански договор|Лозанскиот договор]] во 1924 г. муслиманското население на Горно Неволјани е иселено во Турција, а на негово место се доведени 74 [[Грци|грчки]] доселеници од [[Мала Азија]]. Во 1928 г. селото е преименувано во Скопја,<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.freewebs.com/onoma/met.htm |title=Δημήτρης Λιθοξόου. Μετονομασίες των οικισμών της Μακεδονίας 1919 - 1971 |accessdate=20 јуни 2012 |archive-date=20 јуни 2012 |archive-url=https://archive.today/20120630054156/www.freewebs.com/onoma/met.htm |url-status=live }}</ref> кога е заведено како етнички мешана населба 1.478 жители, од кои огромно мнозинство имало македонското население. На пописот од 1940 г. Горно Неволјани имало 1.731 жител, со апсолутно мнозинство на [[Македонци]].<ref name="НМЕМ" /> Во [[НОБ во Егејска Македонија|Втората светска војна]] селото потпаднало под бугарска окупација и воведена е бугарска општинска власт.<ref>Даскалов, Георги. „Българите в Егейска Македония, мит или реалност“, Македонски научен институт, София, 1996, стр. 489.</ref> Во март 1946 г. судот во Лерин осудил 90 лица од Неволјни за учество во паравоената организација „[[Охрана]]“.<ref>[http://www.promacedonia.org/mpr/ohrana.html Добрин Мичев. Българското национално дело в Югозападна Македония (1941 – 1944 г.)]</ref> Селото не настрадало значајно во [[Грчка граѓанска војна|Грчката граѓанска војна]] поради близината до Лерин, така што во 1951 г. имало 1.522 жители. Сепак, во следниот период голем дел од жителите решиле да се иселат во прекуокеанските земји и населението почнало битно да се намалува. Така, во 1961 г. селото имало 1.077 жители кои во 1971 станале 732, а во 1981 г. биле 612.<ref name="НМЕМ" /> Опаѓањето продолжило и во следните десетлетија, но со помала стапка — во 1991 г. во Горно Неволјани живееле 594 лица, во 2001 г. биле 571, а во 2001 — 563. == Носија == [[Податотека:Zhenska nosiya Nevolyani.jpg|мини|десно|180п|Женска носија од Неволјани.]] Во 1896 г. Ѓорче Петров дал и опис за изгледот на носијата од Неволјани, при што изгледот на машката носија се состоел од: 1) црна шајачна долама без ракави, куса до колениците, 2) салтамарка исто од црн шајак и 3) црни шајачни пртеници. Опинци носеле само кога оделе по дрва. Во другите денови жителите носеле градски обувки.<ref name="Ѓорче Петров" /> Женската носија се состоела од: 1) долга платнена кошула, 2) долга алаџена антерија со многу долги ракави, 3) црна шајачна долама без ракави и 4) салтамарка од шајак или чоја.<ref name="Ѓорче Петров" /> == Население == {{Пописи-ЕМ|1.731|1.522|1.077|732|612|594|571|563}} == Стопанство == За стопанството на селото кон крајот на XIX век [[Ѓорче Петров]] запишал дека полето и долината се меѓу најплодородните во Леринската каза и на нив се одгледува пченица, ’рж, пченка, јачмен и не многу квалитетно вино. Вишокот на производството имал вредност од 30.000 грошеви. Селаните се занимавале и со градинарство во [[Цариград]].<ref name="Ѓорче Петров" /> Селото денес се смета за прилично богато поради доброто земјиште и неговото [[наводнување]] од Неволјанска Река. Се произведуваат [[жито]], [[грав]] и [[овошје]], особено [[орев]]и и [[јагода|јагоди]]. Мошне развиено е и [[говедарство]]то.<ref name="НМЕМ" /> == Личности == [[Податотека:Petso Hristov.JPG|мини|200п|Пеце Христов]] * Андон Георгиев Митров - Бошко (1916 - ?) — комунистички деец, подоцна и партизан на [[ДАГ]]<ref name="ГУАМС 284">{{наведена книга |title= Пътеводител по мемоарните документи за БКП, съхранявани в Централния държавен архив. Архивни справочници, том 6 |last= |first= |authorlink= |coauthors= |year=2003 |publisher= Главно управление на архивите при Министерския съвет. Централен държавен архив |location=София |isbn= 954-9800-36-9 |pages=284 |url=http://www.archives.government.bg/guides/12_P_BKP2.pdf |accessdate=3 септември 2015}}</ref> * Геле — деец на [[Македонска револуционерна организација|МРО]], селски војвода во Илинденското востание<ref>Николов, Борис Й. Вътрешна македоно-одринска революционна организация. Войводи и ръководители (1893-1934). Биографично-библиографски справочник, София, 2001, стр. 30.</ref> * Ѓорѓи М. Сотиров — лерински селски војвода на МРО<ref>Николов, Борис Й. Вътрешна македоно-одринска революционна организация. Войводи и ръководители (1893-1934). Биографично-библиографски справочник, София, 2001, стр. 153.</ref> * [[Григор Иванов|Григор Иванов - Гичето]] (1883 – 1927) — револуционер на МРО * [[Илија Видинов]], наречен Иљо Неволски (? – 1904) — револуционер на МРО * [[Илија Нушев]] (1920 - 2005) — научник во Бугарија на полето на [[енологија]]та<ref name="София помни 29">{{нмс| url= http://sofiapomni.com/parcel.php?id=29 | title=Парцел 29 |access-date =13 јануари 2016 |publisher=София помни }}</ref> * [[Наум Христов]] — учител * [[Пеце Христов]] — револуционер на МРО * Стефанос Папанастасиу (р. 1945) — политичар, градоначалник на Лерин * Стојан Стефо Трајчев (? – 1944) — комунистички деец<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.pollitecon.com/html/freedom_fighters/Trajchev_Stojan_%28Stefo%29.htm |title=Elizabeth Kolupacev Stewart, For Sacred National Freedom: Portraits Of Fallen Freedom Fighters, Politecon Publications, 2009 |accessdate=2019-11-21 |archive-date=2021-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224200800/http://www.pollitecon.com/html/Freedom_Fighters/Trajchev_Stojan_(Stefo).htm |url-status=dead }}</ref> == Поврзано == * [[Долно Неволјани]] * [[Леринско Поле]] == Наводи == {{наводи}} {{Лерин}} [[Категорија:Лерин]] hmsar0pscqtkkhflskp1mt89n3vjkr4 0 179753 5576979 5576570 2026-06-14T14:15:15Z Gurther 105215 5576979 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Зафир Хаџиманов | портрет = Zafir Hadzhimanov.jpg | px = | опис = | родено-име = | роден-дата = {{роден на|25|декември|1943}} | роден-место = [[Кавадарци]], [[Бугарска окупација на Македонија во Втората светска војна|Окупирана Македонија]] | починал-дата = {{починал на и возраст|df=yes|2021|3|27|1943|12|25}} | починал-место = [[Белград]], [[Србија]] | починал-причина = | познат = по улогите во: <br>[[Македонска крвава свадба (филм)|Македонска крвава свадба]]<br>[[Време без војна (филм)|Време без војна]]<br>[[Македонска сага (филм)|Македонска сага]]<br>[[Кога ќе осамне денот]] | националност = [[Македонија|Македонец]] | народност = [[Македонци|Македонец]] | наставка = | наставка1 = | наставка2 = | занимање = пејач, глумец и композитор | сопружник = [[Сенка Велетанлиќ]] | татко = [[Васил Хаџиманов (1906-1969)|Васил Хаџиманов]] | роднини = | деца = [[Васил Хаџиманов (роден 1973)|Васил Хаџиманов]] | lbl1 = | data1 = | lbl2 = | data2 = | lbl3 = | data3 = | lbl4 = | data4 = | lbl5 = | data5 = | lbl-style = }} '''Зафир Хаџиманов''' ([[Кавадарци]], {{роден на|25|декември|1943}} - {{починал во|Белград}}, {{починал на|27|март|2021}}) — [[Македонија|македонски]] [[пејач]], [[композитор]], [[глумец]] и [[поет]]. ==Животопис== Зафир Хаџиманов бил роден и израснат во [[Кавадарци]], од таткото [[Васил Хаџиманов (1906-1969)|Васил Хаџиманов]], додека по мајчина линија е [[Скопје|скопјанец]]. Неговиот татко бил првиот во [[семејство]]то кој започнал да се занимава со [[музика]] уште од неговите средношколски денови во [[Велес]]. Подоцна, тој се запишал на [[Фармација|фармацевтски]] факултет во [[Белград]], но го напуштил и се запишал на Вишата педагошка школа во Скопје, отсек музика, по што својот животен век го посветил на [[фолклористика]]та. Зад себе, Васил Хаџиманов оставил над 5.000 записи од [[Македонски народни песни|македонски изворни песни]]. Зафир Хаџиманов дипломирал на [[Факултет за драмски уметности во Белград|Факултететот за драмски уметности]] во [[Белград]], во [[1967]] година. Тој речиси целиот животен век го поминал во Белград, во [[брак]] со една од најпознатите југословенски пејачки [[Сенка Велетанлиќ - Хаџиманов]], со која го имале синот [[Васил Хаџиманов (роден 1973)|Васил Хаџиманов]], познат [[џез]]-музичар.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.zafirhadzimanov.com/index.php?option=com_content&view=article&id=52&Itemid=55 |title=Семејство Хаџиманови |accessdate=2010-01-09 |archive-date=2010-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100305034307/http://www.zafirhadzimanov.com/index.php?option=com_content&view=article&id=52&Itemid=55 |url-status=dead }}</ref> Во 1991 година, Хаџиманов бил еден од основачите на друштвото за македонско-српското пријателство „Шар Планина“ и на здружението на Македонците во Белград, „Македониум“.<ref name="opserver.mk">{{Наведена мрежна страница |url=https://opserver.mk/crna-hronika/pochina-zafir-hadzhimanov-makedonski-ambasador-na-kulturata-vo-srbija/ |title=Опсервер, „Почина Зафир Хаџиманов, македонски амбасадор на културата во Србија“ (пристапено на 1 април 2021) |accessdate=2021-03-27 |archive-date=2021-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210327180621/https://opserver.mk/crna-hronika/pochina-zafir-hadzhimanov-makedonski-ambasador-na-kulturata-vo-srbija/ |url-status=dead }}</ref> Поради неговите заслуги за промоцијата на македонската култура во [[Србија]], во [[2007]] година, тој бил промовиран во почесен [[амбасадор]] на [[култура]]та на [[Македонија]] во [[Србија]].<ref>[http://www.a1.com.mk/vesti/default.aspx?VestID=85550 „Зафир Хаџиманов амбасадор на културата во Белград“]</ref> Кога навлегол во осмата деценија од животот, Хаџиманов се соочил со бројни здравствени проблеми: најпрвин, по зивршената хируршка интервенција, го загубил видот на едното око; потоа преживеал [[срцев удар]]; а исто така боледувал и од [[дијабетес]]. Зафир Хаџиманов починал на 27 март 2021 во Белград, како последица на инфекцијата со [[вирус]]от [[КОВИД-19]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://opserver.mk/crna-hronika/pochina-zafir-hadzhimanov-makedonski-ambasador-na-kulturata-vo-srbija/ |title=Опсервер, „Почина Зафир Хаџиманов, македонски амбасадор на културата во Србија“ (пристапено на 27 март 2021) |accessdate=2021-03-27 |archive-date=2021-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210327180621/https://opserver.mk/crna-hronika/pochina-zafir-hadzhimanov-makedonski-ambasador-na-kulturata-vo-srbija/ |url-status=dead }}</ref> == Филмографија == {| border=1 cellspacing=0 cellpadding=3 | '''Година''' | '''Филм''' | '''Улога''' |- | 1964 || [[Ова е мој град]] ТВ-филм || |- | 1967 || [[Нож]] ТВ-филм || Александар |- | 1967 || [[Замислите]] ТВ-серија || |- | 1967 || [[У сустер зелјама]] ТВ-филм || Зафир |- | 1967 || [[Македонска крвава свадба (филм)|Македонска крвава свадба]] ТВ-филм || Спасе |- | 1968 || [[Букет сансона]] ТВ-филм || |- | 1969 || [[Нешто темно и тесно]] ТВ-филм || |- | 1969 || [[Време без војна (филм)|Време без војна]] ТВ-филм || |- | 1971 || [[Македонскиот дел од пеколот]] ТВ-филм || |- | 1972 || [[Нигијенска навика Војникот]] ТВ-филм || |- | 1973 || [[Луди речник]] ТВ-филм || |- | 1973 || [[Операција 30 зборови]] ТВ-филм || |- | 1978 || [[Нај убави години]] ТВ-филм || |- | 1980 || [[Музучки топоган]] ТВ-филм || |- | 1981 || [[Црвениот коњ (филм)|Црвениот коњ]] ТВ-филм || |- | 1993 || [[Македонска сага]] ТВ-филм || Поп Томанија |- | 2012 || [[Кога ќе осамне денот]] ТВ-филм || Марко Поповиќ |- | 2016 || [[Ослободување на Скопје (филм)|Ослободување на Скопје]] ТВ-филм || |- | 2018 || [[Династијата на раѓањето на царството]] ТВ-филм || Цар Теодор |} ==Творештво== ===Поезија=== Зафир Хаџиманов е автор е на две прозни книги и на шест стихозбирки: „Шансони на хартија“, „Азил“, „Народен пејач“, „Пес-Пејачка“ и „Брат“, објавени на [[Македонски јазик|македонски]] и на [[српски јазик]]. Во 1975 година, тој освоил награда на [[Струшките вечери на поезијата]].<ref name="opserver.mk"/> ===Музика=== Од бројните песни што ги испеал Зафир Хаџиманов, најпознати се: „Како Вардар“, „Љуби ме и главата горе“, Од љубов не се бега“ итн. Во 1965 година го освоил првото место на познатиот [[Опатиски фестивал]], со песната „Зошто доаќаш само со дожд“. Публиката во Белград особено го памети по улогата на Жан Валжан во [[мјузикл]]от „Клетници“ во режија на [[Небојша Брадиќ]], кој бил поставен на сцената на „Мадленианум“. Исто така, тој е автор на две музички книги за деца. Во 2003 година, тој освоил награда на Меѓународниот фестивал на шансони во [[Загреб]].<ref name="opserver.mk"/> По повод 55 години од неговото музичко творештво, на [[28 ноември]] [[2014]] година бил промовиран неговиот компилациски албум со 19 песни, којшто во тираж од 10.000 примероци, на [[3 декември]] бил дистрибуиран како подарок, во склоп на списанието „[[Теа модерна]]“. Проектот бил поддржан од [[Министерство за култура на Македонија|Министерството за култура на Македонија]], а издавач на албумот била продукциската куќа „Пасворд“.<ref>Андријана Андова, „Да не ја сретнев мојата Сенка, ќе бев поинаков човек“, ''Антена'', број 857, 28.11.2014, стр. 4-5</ref> ==== Настапи на музички фестивали ==== * 1965. Загреб - Човјек као ја * 1966. Опатија - Тамара * 1966. Сплит - Вражја Маре, друга награда публике * 1966. Сплит - Трешња (со триото "Јека") * 1967. Сплит - Риђе косе * 1967. Сплит - До виђења у јесен (со Сенка Велетанлиќ) * 1969. Опатија - Био је мај * 1970. Загреб - Мари, Мари, Мари * 1971. Скопје - Панаѓур * 1972. Скопје - Како Вардар * 1973. Опатија - Украшћу те * 1973. Београдско пролеће - Циганске очи * 1973. Скопје - Зошто, награда "Сребрни мост" * 1973. Загреб - Има - нема * 1974. Опатија - Хајде да се играмо мала (дует со Сенка Велетанлиќ) * 1974. Скопје - Туѓа си * 1975. Београдско пролеће - Од сунца до сна * 1976. Београдско пролеће - Спавај (со Владо и Бајко, и ансамблот Лоле) * 1976. Сплит - Узалудна серенада * 1976. Југословенски фестивал револуционарне и родољубиве пјесме - Црвена је крвца * 1978. Београдско пролеће - Плави жакет * 1978. Скопје - Љубов неверна, победничка песна * 1979. Опатија - Девојка воћка незнана (дует со Сенка Велетанлиќ) * 1980. Опатија - Марица * 1980. Београдско пролеће - Свирај свирче док зора не сване (со Тамбурица 5) * 1981. Загреб - Голубице, победничка песна (дует со Сенка Велетанлиќ) * 1982. Београдско пролеће - Београд, стари бекрија (дует со Сенка Велетанлиќ) * 1982. Загреб - Се само сјети * 1984. Опатија - Песма људе воли (со Сенка и Бисера Велетанлиќ) * 1985. Загреб - Треба нам лове (со Владимир Савчиќ Чобија) * 1986. Београдско пролеће - Докле тако Соња, прва награда * 1986. Макфест - Пуста била * 1986. Нишка јесен - Ромска песма, апсолутен победник * 1989. Валандово - Од љубов се не бега, победник * 1990. Макфест - Јануарска ноќ * 1991. Београдско пролеће - Јани Баћи, награда за интерпретација * 1993. Београдско пролеће - Свирај мој маестро ===Филм=== Хаџиманов ја започнал филмската кариера уште како студент по глума. Тој ги играл главните улоги во филмовите „[[Нож (филм)|Нож]]“ на [[Жика Митровиќ]] и „[[Македонска крвава свадба (филм)|Македонска крвава свадба]]“ на [[Трајче Попов]].<ref name="opserver.mk"/> ==Награди== * 2021 — [[Орден за заслуги за Македонија]] (посмртно)<ref>{{нмс| title=Орден за заслуги за Стефановски, Хаџиманов, Несими и Мукаетов | url=https://www.dw.com/mk/орден-за-заслуги-за-стефановски-хаџиманов-несими-и-мукаетов/a-58611190 | work= | publisher=Дојче Веле | date=23 јули 2021 | accessdate=24 јули 2021}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.zafirhadzimanov.com/ Официјална страница на Зафир Хаџиманов] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100303151929/http://www.zafirhadzimanov.com/ |date=2010-03-03 }} {{sr}} * [http://www.zafirhadzimanov.com/index.php?option=com_content&view=article&id=50&Itemid=53 Видео снимки за глумечката дејност на Хаџиманов] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100305034251/http://www.zafirhadzimanov.com/index.php?option=com_content&view=article&id=50&Itemid=53 |date=2010-03-05 }} * [http://www.youtube.com/watch?v=AknADKn68fw Зафир Хаџиманов - Како Вардар ќе дотечам] * [http://www.globusmagazin.com.mk/default.asp?ItemID=0A39618851D2AB4C8EEC6C12A355B1EF Интервју за „Глобус“]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, 16.03.2010. {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Хаџиманов, Зафир}} [[Категорија:Македонски композитори]] [[Категорија:Македонски автори]] [[Категорија:Глумци од Кавадарци]] [[Категорија:Пејачи од Кавадарци]] [[Категорија:Македонски поп-фолк пејачи]] [[Категорија:Носители на Орденот за заслуги за Македонија]] [[Категорија:Починати од КОВИД-19 во Србија]] [[Категорија:Погребани во Алејата на заслужните граѓани на Новите гробишта (Белград)]] [[Категорија:Луѓе со потекло од Скопје]] h7z6cckc1wq5mz14lv9z3yluun9z88a 5576981 5576979 2026-06-14T14:15:32Z Gurther 105215 5576981 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Зафир Хаџиманов | портрет = Zafir Hadzhimanov.jpg | px = | опис = | родено-име = | роден-дата = {{роден на|25|декември|1943}} | роден-место = [[Кавадарци]], [[Бугарска окупација на Македонија во Втората светска војна|Окупирана Македонија]] | починал-дата = {{починал на и возраст|df=yes|2021|3|27|1943|12|25}} | починал-место = [[Белград]], [[Србија]] | починал-причина = | познат = по улогите во: <br>[[Македонска крвава свадба (филм)|Македонска крвава свадба]]<br>[[Време без војна (филм)|Време без војна]]<br>[[Македонска сага (филм)|Македонска сага]]<br>[[Кога ќе осамне денот]] | националност = [[Македонија|Македонец]] | народност = [[Македонци|Македонец]] | наставка = | наставка1 = | наставка2 = | занимање = пејач, глумец и композитор | сопружник = [[Сенка Велетанлиќ]] | татко = [[Васил Хаџиманов (1906-1969)|Васил Хаџиманов]] | роднини = | деца = [[Васил Хаџиманов (роден 1973)|Васил Хаџиманов]] | lbl1 = | data1 = | lbl2 = | data2 = | lbl3 = | data3 = | lbl4 = | data4 = | lbl5 = | data5 = | lbl-style = }} '''Зафир Хаџиманов''' ([[Кавадарци]], {{роден на|25|декември|1943}}— {{починал во|Белград}}, {{починал на|27|март|2021}}) — [[Македонија|македонски]] [[пејач]], [[композитор]], [[глумец]] и [[поет]]. ==Животопис== Зафир Хаџиманов бил роден и израснат во [[Кавадарци]], од таткото [[Васил Хаџиманов (1906-1969)|Васил Хаџиманов]], додека по мајчина линија е [[Скопје|скопјанец]]. Неговиот татко бил првиот во [[семејство]]то кој започнал да се занимава со [[музика]] уште од неговите средношколски денови во [[Велес]]. Подоцна, тој се запишал на [[Фармација|фармацевтски]] факултет во [[Белград]], но го напуштил и се запишал на Вишата педагошка школа во Скопје, отсек музика, по што својот животен век го посветил на [[фолклористика]]та. Зад себе, Васил Хаџиманов оставил над 5.000 записи од [[Македонски народни песни|македонски изворни песни]]. Зафир Хаџиманов дипломирал на [[Факултет за драмски уметности во Белград|Факултететот за драмски уметности]] во [[Белград]], во [[1967]] година. Тој речиси целиот животен век го поминал во Белград, во [[брак]] со една од најпознатите југословенски пејачки [[Сенка Велетанлиќ - Хаџиманов]], со која го имале синот [[Васил Хаџиманов (роден 1973)|Васил Хаџиманов]], познат [[џез]]-музичар.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.zafirhadzimanov.com/index.php?option=com_content&view=article&id=52&Itemid=55 |title=Семејство Хаџиманови |accessdate=2010-01-09 |archive-date=2010-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100305034307/http://www.zafirhadzimanov.com/index.php?option=com_content&view=article&id=52&Itemid=55 |url-status=dead }}</ref> Во 1991 година, Хаџиманов бил еден од основачите на друштвото за македонско-српското пријателство „Шар Планина“ и на здружението на Македонците во Белград, „Македониум“.<ref name="opserver.mk">{{Наведена мрежна страница |url=https://opserver.mk/crna-hronika/pochina-zafir-hadzhimanov-makedonski-ambasador-na-kulturata-vo-srbija/ |title=Опсервер, „Почина Зафир Хаџиманов, македонски амбасадор на културата во Србија“ (пристапено на 1 април 2021) |accessdate=2021-03-27 |archive-date=2021-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210327180621/https://opserver.mk/crna-hronika/pochina-zafir-hadzhimanov-makedonski-ambasador-na-kulturata-vo-srbija/ |url-status=dead }}</ref> Поради неговите заслуги за промоцијата на македонската култура во [[Србија]], во [[2007]] година, тој бил промовиран во почесен [[амбасадор]] на [[култура]]та на [[Македонија]] во [[Србија]].<ref>[http://www.a1.com.mk/vesti/default.aspx?VestID=85550 „Зафир Хаџиманов амбасадор на културата во Белград“]</ref> Кога навлегол во осмата деценија од животот, Хаџиманов се соочил со бројни здравствени проблеми: најпрвин, по зивршената хируршка интервенција, го загубил видот на едното око; потоа преживеал [[срцев удар]]; а исто така боледувал и од [[дијабетес]]. Зафир Хаџиманов починал на 27 март 2021 во Белград, како последица на инфекцијата со [[вирус]]от [[КОВИД-19]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://opserver.mk/crna-hronika/pochina-zafir-hadzhimanov-makedonski-ambasador-na-kulturata-vo-srbija/ |title=Опсервер, „Почина Зафир Хаџиманов, македонски амбасадор на културата во Србија“ (пристапено на 27 март 2021) |accessdate=2021-03-27 |archive-date=2021-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210327180621/https://opserver.mk/crna-hronika/pochina-zafir-hadzhimanov-makedonski-ambasador-na-kulturata-vo-srbija/ |url-status=dead }}</ref> == Филмографија == {| border=1 cellspacing=0 cellpadding=3 | '''Година''' | '''Филм''' | '''Улога''' |- | 1964 || [[Ова е мој град]] ТВ-филм || |- | 1967 || [[Нож]] ТВ-филм || Александар |- | 1967 || [[Замислите]] ТВ-серија || |- | 1967 || [[У сустер зелјама]] ТВ-филм || Зафир |- | 1967 || [[Македонска крвава свадба (филм)|Македонска крвава свадба]] ТВ-филм || Спасе |- | 1968 || [[Букет сансона]] ТВ-филм || |- | 1969 || [[Нешто темно и тесно]] ТВ-филм || |- | 1969 || [[Време без војна (филм)|Време без војна]] ТВ-филм || |- | 1971 || [[Македонскиот дел од пеколот]] ТВ-филм || |- | 1972 || [[Нигијенска навика Војникот]] ТВ-филм || |- | 1973 || [[Луди речник]] ТВ-филм || |- | 1973 || [[Операција 30 зборови]] ТВ-филм || |- | 1978 || [[Нај убави години]] ТВ-филм || |- | 1980 || [[Музучки топоган]] ТВ-филм || |- | 1981 || [[Црвениот коњ (филм)|Црвениот коњ]] ТВ-филм || |- | 1993 || [[Македонска сага]] ТВ-филм || Поп Томанија |- | 2012 || [[Кога ќе осамне денот]] ТВ-филм || Марко Поповиќ |- | 2016 || [[Ослободување на Скопје (филм)|Ослободување на Скопје]] ТВ-филм || |- | 2018 || [[Династијата на раѓањето на царството]] ТВ-филм || Цар Теодор |} ==Творештво== ===Поезија=== Зафир Хаџиманов е автор е на две прозни книги и на шест стихозбирки: „Шансони на хартија“, „Азил“, „Народен пејач“, „Пес-Пејачка“ и „Брат“, објавени на [[Македонски јазик|македонски]] и на [[српски јазик]]. Во 1975 година, тој освоил награда на [[Струшките вечери на поезијата]].<ref name="opserver.mk"/> ===Музика=== Од бројните песни што ги испеал Зафир Хаџиманов, најпознати се: „Како Вардар“, „Љуби ме и главата горе“, Од љубов не се бега“ итн. Во 1965 година го освоил првото место на познатиот [[Опатиски фестивал]], со песната „Зошто доаќаш само со дожд“. Публиката во Белград особено го памети по улогата на Жан Валжан во [[мјузикл]]от „Клетници“ во режија на [[Небојша Брадиќ]], кој бил поставен на сцената на „Мадленианум“. Исто така, тој е автор на две музички книги за деца. Во 2003 година, тој освоил награда на Меѓународниот фестивал на шансони во [[Загреб]].<ref name="opserver.mk"/> По повод 55 години од неговото музичко творештво, на [[28 ноември]] [[2014]] година бил промовиран неговиот компилациски албум со 19 песни, којшто во тираж од 10.000 примероци, на [[3 декември]] бил дистрибуиран како подарок, во склоп на списанието „[[Теа модерна]]“. Проектот бил поддржан од [[Министерство за култура на Македонија|Министерството за култура на Македонија]], а издавач на албумот била продукциската куќа „Пасворд“.<ref>Андријана Андова, „Да не ја сретнев мојата Сенка, ќе бев поинаков човек“, ''Антена'', број 857, 28.11.2014, стр. 4-5</ref> ==== Настапи на музички фестивали ==== * 1965. Загреб - Човјек као ја * 1966. Опатија - Тамара * 1966. Сплит - Вражја Маре, друга награда публике * 1966. Сплит - Трешња (со триото "Јека") * 1967. Сплит - Риђе косе * 1967. Сплит - До виђења у јесен (со Сенка Велетанлиќ) * 1969. Опатија - Био је мај * 1970. Загреб - Мари, Мари, Мари * 1971. Скопје - Панаѓур * 1972. Скопје - Како Вардар * 1973. Опатија - Украшћу те * 1973. Београдско пролеће - Циганске очи * 1973. Скопје - Зошто, награда "Сребрни мост" * 1973. Загреб - Има - нема * 1974. Опатија - Хајде да се играмо мала (дует со Сенка Велетанлиќ) * 1974. Скопје - Туѓа си * 1975. Београдско пролеће - Од сунца до сна * 1976. Београдско пролеће - Спавај (со Владо и Бајко, и ансамблот Лоле) * 1976. Сплит - Узалудна серенада * 1976. Југословенски фестивал револуционарне и родољубиве пјесме - Црвена је крвца * 1978. Београдско пролеће - Плави жакет * 1978. Скопје - Љубов неверна, победничка песна * 1979. Опатија - Девојка воћка незнана (дует со Сенка Велетанлиќ) * 1980. Опатија - Марица * 1980. Београдско пролеће - Свирај свирче док зора не сване (со Тамбурица 5) * 1981. Загреб - Голубице, победничка песна (дует со Сенка Велетанлиќ) * 1982. Београдско пролеће - Београд, стари бекрија (дует со Сенка Велетанлиќ) * 1982. Загреб - Се само сјети * 1984. Опатија - Песма људе воли (со Сенка и Бисера Велетанлиќ) * 1985. Загреб - Треба нам лове (со Владимир Савчиќ Чобија) * 1986. Београдско пролеће - Докле тако Соња, прва награда * 1986. Макфест - Пуста била * 1986. Нишка јесен - Ромска песма, апсолутен победник * 1989. Валандово - Од љубов се не бега, победник * 1990. Макфест - Јануарска ноќ * 1991. Београдско пролеће - Јани Баћи, награда за интерпретација * 1993. Београдско пролеће - Свирај мој маестро ===Филм=== Хаџиманов ја започнал филмската кариера уште како студент по глума. Тој ги играл главните улоги во филмовите „[[Нож (филм)|Нож]]“ на [[Жика Митровиќ]] и „[[Македонска крвава свадба (филм)|Македонска крвава свадба]]“ на [[Трајче Попов]].<ref name="opserver.mk"/> ==Награди== * 2021 — [[Орден за заслуги за Македонија]] (посмртно)<ref>{{нмс| title=Орден за заслуги за Стефановски, Хаџиманов, Несими и Мукаетов | url=https://www.dw.com/mk/орден-за-заслуги-за-стефановски-хаџиманов-несими-и-мукаетов/a-58611190 | work= | publisher=Дојче Веле | date=23 јули 2021 | accessdate=24 јули 2021}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.zafirhadzimanov.com/ Официјална страница на Зафир Хаџиманов] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100303151929/http://www.zafirhadzimanov.com/ |date=2010-03-03 }} {{sr}} * [http://www.zafirhadzimanov.com/index.php?option=com_content&view=article&id=50&Itemid=53 Видео снимки за глумечката дејност на Хаџиманов] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100305034251/http://www.zafirhadzimanov.com/index.php?option=com_content&view=article&id=50&Itemid=53 |date=2010-03-05 }} * [http://www.youtube.com/watch?v=AknADKn68fw Зафир Хаџиманов - Како Вардар ќе дотечам] * [http://www.globusmagazin.com.mk/default.asp?ItemID=0A39618851D2AB4C8EEC6C12A355B1EF Интервју за „Глобус“]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, 16.03.2010. {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Хаџиманов, Зафир}} [[Категорија:Македонски композитори]] [[Категорија:Македонски автори]] [[Категорија:Глумци од Кавадарци]] [[Категорија:Пејачи од Кавадарци]] [[Категорија:Македонски поп-фолк пејачи]] [[Категорија:Носители на Орденот за заслуги за Македонија]] [[Категорија:Починати од КОВИД-19 во Србија]] [[Категорија:Погребани во Алејата на заслужните граѓани на Новите гробишта (Белград)]] [[Категорија:Луѓе со потекло од Скопје]] t18i3qhrt7gapw7akskfrfrnu0gqota 5576982 5576981 2026-06-14T14:17:09Z Gurther 105215 5576982 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Зафир Хаџиманов | портрет = Zafir Hadzhimanov.jpg | px = | опис = | родено-име = | роден-дата = {{роден на|25|декември|1943}} | роден-место = [[Кавадарци]], [[Бугарска окупација на Македонија во Втората светска војна|Окупирана Македонија]] | починал-дата = [[27 март]] [[2021]] {{мали|(возр. 77)}} | починал-место = [[Белград]], [[Србија]] | починал-причина = | познат = по улогите во: <br>[[Македонска крвава свадба (филм)|Македонска крвава свадба]]<br>[[Време без војна (филм)|Време без војна]]<br>[[Македонска сага (филм)|Македонска сага]]<br>[[Кога ќе осамне денот]] | националност = | народност = [[Македонци|Македонец]] | наставка = | наставка1 = | наставка2 = | занимање = пејач, глумец и композитор | сопружник = [[Сенка Велетанлиќ]] | татко = [[Васил Хаџиманов (1906-1969)|Васил Хаџиманов]] | роднини = | деца = [[Васил Хаџиманов (роден 1973)|Васил Хаџиманов]] | lbl1 = | data1 = | lbl2 = | data2 = | lbl3 = | data3 = | lbl4 = | data4 = | lbl5 = | data5 = | lbl-style = }} '''Зафир Хаџиманов''' ([[Кавадарци]], {{роден на|25|декември|1943}}— {{починал во|Белград}}, {{починал на|27|март|2021}}) — [[Македонија|македонски]] [[пејач]], [[композитор]], [[глумец]] и [[поет]]. ==Животопис== Зафир Хаџиманов бил роден и израснат во [[Кавадарци]], од таткото [[Васил Хаџиманов (1906-1969)|Васил Хаџиманов]], додека по мајчина линија е [[Скопје|скопјанец]]. Неговиот татко бил првиот во [[семејство]]то кој започнал да се занимава со [[музика]] уште од неговите средношколски денови во [[Велес]]. Подоцна, тој се запишал на [[Фармација|фармацевтски]] факултет во [[Белград]], но го напуштил и се запишал на Вишата педагошка школа во Скопје, отсек музика, по што својот животен век го посветил на [[фолклористика]]та. Зад себе, Васил Хаџиманов оставил над 5.000 записи од [[Македонски народни песни|македонски изворни песни]]. Зафир Хаџиманов дипломирал на [[Факултет за драмски уметности во Белград|Факултететот за драмски уметности]] во [[Белград]], во [[1967]] година. Тој речиси целиот животен век го поминал во Белград, во [[брак]] со една од најпознатите југословенски пејачки [[Сенка Велетанлиќ - Хаџиманов]], со која го имале синот [[Васил Хаџиманов (роден 1973)|Васил Хаџиманов]], познат [[џез]]-музичар.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.zafirhadzimanov.com/index.php?option=com_content&view=article&id=52&Itemid=55 |title=Семејство Хаџиманови |accessdate=2010-01-09 |archive-date=2010-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100305034307/http://www.zafirhadzimanov.com/index.php?option=com_content&view=article&id=52&Itemid=55 |url-status=dead }}</ref> Во 1991 година, Хаџиманов бил еден од основачите на друштвото за македонско-српското пријателство „Шар Планина“ и на здружението на Македонците во Белград, „Македониум“.<ref name="opserver.mk">{{Наведена мрежна страница |url=https://opserver.mk/crna-hronika/pochina-zafir-hadzhimanov-makedonski-ambasador-na-kulturata-vo-srbija/ |title=Опсервер, „Почина Зафир Хаџиманов, македонски амбасадор на културата во Србија“ (пристапено на 1 април 2021) |accessdate=2021-03-27 |archive-date=2021-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210327180621/https://opserver.mk/crna-hronika/pochina-zafir-hadzhimanov-makedonski-ambasador-na-kulturata-vo-srbija/ |url-status=dead }}</ref> Поради неговите заслуги за промоцијата на македонската култура во [[Србија]], во [[2007]] година, тој бил промовиран во почесен [[амбасадор]] на [[култура]]та на [[Македонија]] во [[Србија]].<ref>[http://www.a1.com.mk/vesti/default.aspx?VestID=85550 „Зафир Хаџиманов амбасадор на културата во Белград“]</ref> Кога навлегол во осмата деценија од животот, Хаџиманов се соочил со бројни здравствени проблеми: најпрвин, по зивршената хируршка интервенција, го загубил видот на едното око; потоа преживеал [[срцев удар]]; а исто така боледувал и од [[дијабетес]]. Зафир Хаџиманов починал на 27 март 2021 во Белград, како последица на инфекцијата со [[вирус]]от [[КОВИД-19]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://opserver.mk/crna-hronika/pochina-zafir-hadzhimanov-makedonski-ambasador-na-kulturata-vo-srbija/ |title=Опсервер, „Почина Зафир Хаџиманов, македонски амбасадор на културата во Србија“ (пристапено на 27 март 2021) |accessdate=2021-03-27 |archive-date=2021-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210327180621/https://opserver.mk/crna-hronika/pochina-zafir-hadzhimanov-makedonski-ambasador-na-kulturata-vo-srbija/ |url-status=dead }}</ref> == Филмографија == {| border=1 cellspacing=0 cellpadding=3 | '''Година''' | '''Филм''' | '''Улога''' |- | 1964 || [[Ова е мој град]] ТВ-филм || |- | 1967 || [[Нож]] ТВ-филм || Александар |- | 1967 || [[Замислите]] ТВ-серија || |- | 1967 || [[У сустер зелјама]] ТВ-филм || Зафир |- | 1967 || [[Македонска крвава свадба (филм)|Македонска крвава свадба]] ТВ-филм || Спасе |- | 1968 || [[Букет сансона]] ТВ-филм || |- | 1969 || [[Нешто темно и тесно]] ТВ-филм || |- | 1969 || [[Време без војна (филм)|Време без војна]] ТВ-филм || |- | 1971 || [[Македонскиот дел од пеколот]] ТВ-филм || |- | 1972 || [[Нигијенска навика Војникот]] ТВ-филм || |- | 1973 || [[Луди речник]] ТВ-филм || |- | 1973 || [[Операција 30 зборови]] ТВ-филм || |- | 1978 || [[Нај убави години]] ТВ-филм || |- | 1980 || [[Музучки топоган]] ТВ-филм || |- | 1981 || [[Црвениот коњ (филм)|Црвениот коњ]] ТВ-филм || |- | 1993 || [[Македонска сага]] ТВ-филм || Поп Томанија |- | 2012 || [[Кога ќе осамне денот]] ТВ-филм || Марко Поповиќ |- | 2016 || [[Ослободување на Скопје (филм)|Ослободување на Скопје]] ТВ-филм || |- | 2018 || [[Династијата на раѓањето на царството]] ТВ-филм || Цар Теодор |} ==Творештво== ===Поезија=== Зафир Хаџиманов е автор е на две прозни книги и на шест стихозбирки: „Шансони на хартија“, „Азил“, „Народен пејач“, „Пес-Пејачка“ и „Брат“, објавени на [[Македонски јазик|македонски]] и на [[српски јазик]]. Во 1975 година, тој освоил награда на [[Струшките вечери на поезијата]].<ref name="opserver.mk"/> ===Музика=== Од бројните песни што ги испеал Зафир Хаџиманов, најпознати се: „Како Вардар“, „Љуби ме и главата горе“, Од љубов не се бега“ итн. Во 1965 година го освоил првото место на познатиот [[Опатиски фестивал]], со песната „Зошто доаќаш само со дожд“. Публиката во Белград особено го памети по улогата на Жан Валжан во [[мјузикл]]от „Клетници“ во режија на [[Небојша Брадиќ]], кој бил поставен на сцената на „Мадленианум“. Исто така, тој е автор на две музички книги за деца. Во 2003 година, тој освоил награда на Меѓународниот фестивал на шансони во [[Загреб]].<ref name="opserver.mk"/> По повод 55 години од неговото музичко творештво, на [[28 ноември]] [[2014]] година бил промовиран неговиот компилациски албум со 19 песни, којшто во тираж од 10.000 примероци, на [[3 декември]] бил дистрибуиран како подарок, во склоп на списанието „[[Теа модерна]]“. Проектот бил поддржан од [[Министерство за култура на Македонија|Министерството за култура на Македонија]], а издавач на албумот била продукциската куќа „Пасворд“.<ref>Андријана Андова, „Да не ја сретнев мојата Сенка, ќе бев поинаков човек“, ''Антена'', број 857, 28.11.2014, стр. 4-5</ref> ==== Настапи на музички фестивали ==== * 1965. Загреб - Човјек као ја * 1966. Опатија - Тамара * 1966. Сплит - Вражја Маре, друга награда публике * 1966. Сплит - Трешња (со триото "Јека") * 1967. Сплит - Риђе косе * 1967. Сплит - До виђења у јесен (со Сенка Велетанлиќ) * 1969. Опатија - Био је мај * 1970. Загреб - Мари, Мари, Мари * 1971. Скопје - Панаѓур * 1972. Скопје - Како Вардар * 1973. Опатија - Украшћу те * 1973. Београдско пролеће - Циганске очи * 1973. Скопје - Зошто, награда "Сребрни мост" * 1973. Загреб - Има - нема * 1974. Опатија - Хајде да се играмо мала (дует со Сенка Велетанлиќ) * 1974. Скопје - Туѓа си * 1975. Београдско пролеће - Од сунца до сна * 1976. Београдско пролеће - Спавај (со Владо и Бајко, и ансамблот Лоле) * 1976. Сплит - Узалудна серенада * 1976. Југословенски фестивал револуционарне и родољубиве пјесме - Црвена је крвца * 1978. Београдско пролеће - Плави жакет * 1978. Скопје - Љубов неверна, победничка песна * 1979. Опатија - Девојка воћка незнана (дует со Сенка Велетанлиќ) * 1980. Опатија - Марица * 1980. Београдско пролеће - Свирај свирче док зора не сване (со Тамбурица 5) * 1981. Загреб - Голубице, победничка песна (дует со Сенка Велетанлиќ) * 1982. Београдско пролеће - Београд, стари бекрија (дует со Сенка Велетанлиќ) * 1982. Загреб - Се само сјети * 1984. Опатија - Песма људе воли (со Сенка и Бисера Велетанлиќ) * 1985. Загреб - Треба нам лове (со Владимир Савчиќ Чобија) * 1986. Београдско пролеће - Докле тако Соња, прва награда * 1986. Макфест - Пуста била * 1986. Нишка јесен - Ромска песма, апсолутен победник * 1989. Валандово - Од љубов се не бега, победник * 1990. Макфест - Јануарска ноќ * 1991. Београдско пролеће - Јани Баћи, награда за интерпретација * 1993. Београдско пролеће - Свирај мој маестро ===Филм=== Хаџиманов ја започнал филмската кариера уште како студент по глума. Тој ги играл главните улоги во филмовите „[[Нож (филм)|Нож]]“ на [[Жика Митровиќ]] и „[[Македонска крвава свадба (филм)|Македонска крвава свадба]]“ на [[Трајче Попов]].<ref name="opserver.mk"/> ==Награди== * 2021 — [[Орден за заслуги за Македонија]] (посмртно)<ref>{{нмс| title=Орден за заслуги за Стефановски, Хаџиманов, Несими и Мукаетов | url=https://www.dw.com/mk/орден-за-заслуги-за-стефановски-хаџиманов-несими-и-мукаетов/a-58611190 | work= | publisher=Дојче Веле | date=23 јули 2021 | accessdate=24 јули 2021}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.zafirhadzimanov.com/ Официјална страница на Зафир Хаџиманов] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100303151929/http://www.zafirhadzimanov.com/ |date=2010-03-03 }} {{sr}} * [http://www.zafirhadzimanov.com/index.php?option=com_content&view=article&id=50&Itemid=53 Видео снимки за глумечката дејност на Хаџиманов] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100305034251/http://www.zafirhadzimanov.com/index.php?option=com_content&view=article&id=50&Itemid=53 |date=2010-03-05 }} * [http://www.youtube.com/watch?v=AknADKn68fw Зафир Хаџиманов - Како Вардар ќе дотечам] * [http://www.globusmagazin.com.mk/default.asp?ItemID=0A39618851D2AB4C8EEC6C12A355B1EF Интервју за „Глобус“]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, 16.03.2010. {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Хаџиманов, Зафир}} [[Категорија:Македонски композитори]] [[Категорија:Македонски автори]] [[Категорија:Глумци од Кавадарци]] [[Категорија:Пејачи од Кавадарци]] [[Категорија:Македонски поп-фолк пејачи]] [[Категорија:Носители на Орденот за заслуги за Македонија]] [[Категорија:Починати од КОВИД-19 во Србија]] [[Категорија:Погребани во Алејата на заслужните граѓани на Новите гробишта (Белград)]] [[Категорија:Луѓе со потекло од Скопје]] fjsce6a0xu6zr520kk6j17q0tsxshi1 0 182761 5577262 5573011 2026-06-15T09:27:10Z Виолетова 1975 средување 5577262 wikitext text/x-wiki {{Внимание}}{{distinguish|text=[[Декларација за правата на човекот и граѓанинот од 1793 година]] или ''[[Права на човекот]]'' од Томас Пејн}} [[Податотека:Declaration_of_the_Rights_of_Man_and_of_the_Citizen_in_1789.jpg|мини|''Декларација за правата на човекот и граѓанинот'', портрет од Жан-Жак-Франсоа Ле Барбие]] '''Декларацијата за правата на човекот и граѓанинот''' ({{Langx|fr|Déclaration des droits de l'Homme et du citoyen de 1789}}) — еден од најважните документи за [[Човекови права|човекови]] и [[Граѓански и политички права|граѓански права]] од [[Француска револуција|Француската револуција]] кој бил утврден во 1789 година од [[Национално уставотворно собрание (Франција)|Националното уставотворно собрание]], а францускиот наслов може да се преведе во модерната ера како „Декларација за човекови и граѓански права“. Инспирирана од философите [[Просветителство|на просветителството]], декларацијата била основна изјава за вредностите на Француската револуција и имала значајно влијание врз развојот на популарните концепции за [[Граѓанска слобода|индивидуалната слобода]] и [[Демократија|демократијата]] во Европа и низ целиот свет.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Gh3PVi6II54C&pg=PA72|title=Comparative Politics: Interests, Identities, and Institutions in a Changing Global Order|last=Kopstein Kopstein|publisher=Cambridge University Press|year=2000|isbn=978-0521633567|page=72}}</ref> Декларацијата првично ја изготвил [[Жилбер Лафајет|Маркиз де Лафајет]] со помош од [[Томас Џеферсон]], но поголемиот дел од конечниот нацрт го напишал [[Емануел Жозеф Сијес|Абе Сиејес]].{{Sfn|Fremont-Barnes|2007}} Под влијание на доктрината за [[Природни и законски права|природното право]], човековите права се сметале за [[Морален универзализам|универзални]]: важечки во секое време и на секое место. Декларацијата за правата на човекот и граѓанинот станала основа за нација на слободни поединци подеднакво заштитени со закон и била вклучена на почетокот на [[Устав на Франција|уставите]] на [[Четврта Француска Република|Француската Четврта Република]] (1946) и [[Петта Француска Република|Француската Петта Република]] (1958) и се сметала за важечка [[Уставно право|уставна легислатива]]. == Историја == Содржината на документот во голема мера произлегол од идеалите на [[Просветителство|просветителството]],<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=P4EYuia7buUC&pg=PA212|title=The Coming of the French Revolution|last=Lefebvre|first=Georges|publisher=Princeton UP|year=2005|isbn=0691121885|page=212}}</ref> а главните нацрти биле подготвени од [[Жилбер Лафајет|Маркизот де Лафајет]] во консултација со неговиот близок пријател [[Томас Џеферсон]],<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=7WV0nP5n_AoC&pg=PA92|title=American Constitutionalism Heard Round the World, 1776–1989: A Global Perspective|publisher=NYU Press|year=2009|isbn=978-0814791394|editor-last=George Athan Billias|page=92}}</ref> а во август 1789 година, централна улога во концептуализирањето и изготвувањето на конечната Декларација за правата на човекот и граѓанинот имале [[Емануел Жозеф Сијес|игуменот Емануел Жозеф Сиејес]] и [[Оноре Габриел Мирабо|Оноре Мирабо]].{{Sfn|Fremont-Barnes|2007}}{{Sfn|Baker|1995}} На 26 август 1789 година бил усвоен последниот член од Декларацијата за правата на човекот и граѓанинот од страна на [[Национално уставотворно собрание (Франција)|Националното уставотворно собрание]], за време на [[Француска револуција|Француската револуција]], како прв чекор кон пишување устав за Кралството Франција. Втора и подолга декларација, позната и како [[Декларација за правата на човекот и граѓанинот од 1793 година]], била напишана во 1793 година, но никогаш не била формално усвоена.{{Sfn|Fremont-Barnes|2007}} == Позадина == [[Податотека:Déclaration_des_droits_de_l'Homme_-_Musée_de_la_Révolution_française.jpg|десно|мини|Печатен печат од 17-те членови од Декларацијата за правата на човекот и граѓанинот од 1789 година ([[Музеј на Француската револуција|Музеј на француската револуција]])]] Концептите во декларацијата произлегувале од философските и политички должности на просветителството, како индивидуализмот, општествениот договор како што го теоретизирал женевскиот филозоф [[Жан-Жак Русо]] и [[Поделба на власта|поделбата на властите]] што ја застапувал [[Шарл Монтескје|баронот де Монтескје]], а исто така како што можело да се види во текстовите, француската декларација била под силно влијание на политичката филозофија на просветителството и принципите на човековите права, како и [[Декларација за независност на САД|Декларацијата за независност на САД]] што ѝ претходела (4 јули 1776 година). Овие принципи биле широко споделени низ целото европско општество, наместо ограничени на мала елита како во минатото. Ова имале различни форми, како што била „англиска култура на кафеани“, и се проширила на области колонизирани од Европејците, особено британска Северна Америка, а контактите меѓу различните групи во [[Единбург]], [[Женева]], [[Бостон]], [[Амстердам]], [[Париз]], [[Лондон]] или [[Виена]] биле многу поголеми отколку што често се сметало.{{Sfn|Jourdan|2007}} Транснационалните елити кои споделувале идеи и стилови не биле нови, а она што се променило бил нивниот обем и бројот на вклучени.{{Sfn|Jourdan|2007}} За време на владеењето на [[Луј XIV]], [[Версај (дворец)|Версај]] бил центар на француската култура, мода и политичка моќ, а подобрувањата во образованието и писменоста во текот на 18 век значело поголема публика за весниците и списанијата, а [[Масонска ложа|масонските ложи]], кафетериите и клубовите за читање обезбедувале простори каде што луѓето можеле да дебатираат и да дискутираат за идеи. Појавата на оваа „јавна сфера“ довела до тоа Париз да го замени Версај како културен и интелектуален центар, оставајќи го Дворот изолиран и помалку способен да влијае на мислењето.{{Sfn|Blanning|1997}} Со помош на Џеферсон, тогашен американски дипломат во Франција, Лафајет подготвил нацрт кој ги повторувал некои од одредбите од американската декларација, но сепак, немал консензус за улогата на Круната и сè додека не се решело тоа прашање, било невозможно да се создадат политички институции. На 11 јули 1789 година, кога бил презентиран пред законодавниот комитет, предлогот бил отфрлен од прагматичари како претседателот на Собранието, [[Жан Жозеф Муние]], кој се плашел од создавање очекувања што не можеле да бидат задоволени.{{Sfn|Schama|1989}} Конзервативците како [[Жерар де Лали-Толендал]] сакал [[Дводомен парламент|дводомен]] систем, со [[горен дом]] назначен од кралот, кој би имал право на вето, па така на 10 септември, мнозинството предводено од Сиејес и [[Шарл Морис де Талеран-Перигор|Талеран]] го отфрли ова во корист на едно собрание, додека [[Луј XVI]] задржал само „[[Вето|суспензивно вето]]“ што значело дека може да го одложи спроведувањето на законот, но не и да го блокира. Откако овие прашања биле решени, бил свикан нов комитет за да се договори за устав, но најконтроверзното преостанато прашање било [[Државјанство|државјанството]], кое само по себе било поврзано со дебатата за рамнотежата помеѓу индивидуалните права и обврски. На крајот, Уставот од 1791 година направил разлика помеѓу активни граѓани и пасивни граѓани и како резултат на тоа, никогаш не бил целосно прифатен од радикалите во [[Јакобинци|јакобинскиот клуб]].{{Sfn|Ludwikowski|1990}} По уредувањето од Мирабо, бил објавен на 26 август како принципиелна изјава,{{Sfn|Baker|1995}} а конечниот нацрт содржел одредби што тогаш се сметале за радикални во секое европско општество, а камоли во Франција во 1789 година.{{Sfn|Ludwikowski|1990}} Францускиот историчар [[Жорж Лефевр]] тврдел дека во комбинација со елиминацијата на привилегиите и [[Феудализам|феудализмот]], тој „ја истакна еднаквоста на начин на кој (Американската декларација за независност) не го стори тоа“,{{Sfn|Lefebvre|1962}} а поважно, двата се разликувале по намера, бидејќи Џеферсон ги сметал [[Устав на Соединетите Американски Држави|Уставот на САД]] и [[Повелба за правата|Повелбата за правата]] како фиксирање на политичкиот систем во одреден момент, тврдејќи дека тие „не содржат оригинална мисла... туку го изразуваат американскиот ум“ во таа фаза,{{Sfn|Jefferson|1903}} а францускиот Устав од 1791 година се сметал за почетна точка, при што декларацијата обезбедувала аспиративна визија, клучна разлика помеѓу двете револуции. Приложен како преамбула на францускиот Устав од 1791 година и оној на [[Трета Француска Република|Француската Трета Република]] од 1870 до 1940 година, тој бил инкорпориран во сегашниот [[Устав на Франција]] во 1958 година.{{Sfn|Fremont-Barnes|2007}} ==Резиме на принципите== {{Multiple image | total_width = 300 | image1 = Emmanuel Joseph Sieyès, by Jacques Louis David.jpg | image2 = La Fayette by Weyler.jpg | image3 = Mather Brown - Thomas Jefferson - Google Art Project.jpg | perrow = 3 | footer = Од лево кон десно: [[Емануел Жозеф Сиејес|Абе Сиејес]], [[Маркиз де Лафајет]] и [[Томас Џеферсон]], луѓето чии уставни идеи првенствено влијаеле врз декларацијата }} Декларацијата дефинирала единствен сет на индивидуални и колективни права за сите луѓе. Под влијание на доктрината за природните права кои се сметале за универзални и валидни во сите времиња и места. На пример, „Луѓето се раѓаат и остануваат слободни и еднакви по права. Социјалните разлики можат да се засноваат само врз општото добро.“<ref>First Article, Declaration of the Rights of Man and of the Citizen.</ref> Тие имале одредени природни права на сопственост, на [[слобода]] и [[Право на живот|на живот]]. Според оваа теорија, улогата на владата била да ги признае и обезбеди овие права и понатаму, требала да ја спроведува [[Репрезентативна демократија|избрани претставници]].<ref name="Merryman 2007 16">{{cite book| last = Merryman| first = John Henry|author2=Rogelierdomo| title = The civil law tradition: an introduction to the legal system of Europe and Latin America| publisher=[[Stanford University Press]] | year = 2007| page = 16| url = https://books.google.com/books?id=6OJf9CbgKTkC&q=Declaration+of+the+Rights+of+Man+and+of+the+Citizen&pg=PA16| isbn =978-0804755696 }}</ref> Кога била напишана, правата содржани во декларацијата им биле доделени само на мажи, а понатаму, декларацијата била изјава за визија, а не за реалност и не била длабоко вкоренета ниту во практиката на Западот, дури ни во Франција во тоа време. Декларацијата се појавила кон крајот на 18 век како резултат на војна и револуција и наишла на отпор, бидејќи демократијата и индивидуалните права често се сметале за синоними за [[анархија]] и субверзија.Оваа декларација ги отелотворува идеалите и аспирациите кон кои Франција се обврза да се бори во иднина.<ref>{{cite book| last = Lauren| first = Paul Gordon| title = The evolution of international human rights: visions seen| publisher=[[University of Pennsylvania Press]]| year = 2003| page = 32| url = https://books.google.com/books?id=gHRhWgbWyzMC&q=Declaration+of+the+Rights+of+Man+and+of+the+Citizen| isbn =978-0812218541 }}</ref> ==Содржина== Декларацијата била претставена со преамбула во која биле опишани основните карактеристики на правата, кои биле квалификувани како „природни, неотуѓиви и свети“ и „едноставни и неоспорни принципи“ врз кои граѓаните би можеле да ги темелат своите барања. Во '''Член 2''', „природните и неотуѓиви права на човекот“ биле дефинирани како „слобода, сопственост, безбедност и отпор кон угнетување“. Декларацијата повикувала на уништување на аристократските привилегии со прогласување крај на [[феудализмот]] и на ослободувања од оданочување, слобода и еднакви права за сите „Луѓе“ и пристап до јавни функции врз основа на талент. Монархијата би била ограничена, а сите граѓани би имале право да учествуваат во законодавниот процес, биле прогласени [[слобода на говор]] и [[Слобода на печатот|печат]], а произволните апсења биле забранети.<ref>{{cite book| last = Spielvogel| first = Jackson J.| title = Western Civilization: 1300 to 1815| publisher=Wadsworth Publishing | year = 2008| page = 580| url = https://books.google.com/books?id=0QKxEJF-zQQC&q=Declaration+of+the+Rights+of+Man+and+of+the+Citizen | isbn = 978-0-495-50289-0 }}</ref> Декларацијата, исто така, ги потврдувала принципите на народен суверенитет, за разлика од божественото право на кралевите што ја карактеризирало француската монархија и социјална еднаквост меѓу граѓаните: „Сите граѓани, бидејќи се еднакви пред законот, се подеднакво дозволени за сите јавни достоинства, места и вработувања, според нивниот капацитет и без разлика освен онаа на нивните доблести и нивните таленти“ и со тоа елиминирајќи ги посебните права на благородништвото и свештенството. ===Членови од законот=== {{Wikisourcelang|fr|Декларација за правата на човекот и граѓанинот од 1789 година}} {{Wikisourcelang|mk|Декларација за правата на човекот и граѓанинот}} # '''„Член I“''' – Луѓето се раѓаат и остануваат слободни и еднакви по права. Социјалните разлики можат да се засноваат само на општото добро. # '''„Член II“''' – Целта на секое политичко здружение е зачувување на природните и неотуѓиви права на човекот. Овие права се слобода, сопственост, безбедност и отпор против угнетување. # '''„Член III“''' – Принципот на секој [[суверенитет]] во суштина почива во Нацијата. Ниту едно лице, ниту едно лице не може да врши никаква власт што не произлегува директно од нацијата. # '''„Член IV“''' – Слободата се состои во правење сè што не им штети на другите: така, остварувањето на природните права на секој човек има само оние граници што им обезбедуваат на другите членови на општеството остварување на истите овие права. Овие граници можат да бидат утврдени само со закон. # '''„Член V“''' – Законот има право да забранува само дејствија штетни за општеството. Сè што не е забрането со закон не може да се спречи и никој не може да биде принуден да прави она што тој не го наредува. # '''„Член VI“''' – Законот е израз на општата волја. Сите граѓани имаат право лично или преку свои претставници да придонесат за неговото формирање. Тој мора да биде ист за сите, или да штити, или да казнува. Сите граѓани, бидејќи се еднакви во неговите очи, се подеднакво прифатливи за сите јавни достоинства, места и работни места, според нивниот капацитет и без разлика освен онаа на нивните доблести и нивните таленти. # '''„Член VII“''' – Никој не може да биде обвинет, уапсен или притворен освен во случаите утврдени со законот и според формите што ги пропишал. Оние кои бараат, испраќаат, извршуваат или предизвикуваат извршување на произволни наредби, мора да бидат казнети; но секој граѓанин повикан или запленет според условите на законот мора веднаш да се покори; тој се прави виновен со отпор. # '''„Член VIII“''' – Законот треба да утврди само казни што се строго и очигледно неопходни, и никој не може да биде казнет освен според закон утврден и објавен пред делото и законски применет. # '''„Член IX“''' – Секој човек се смета за невин сè додека не биде прогласен за виновен ако се процени дека е неопходно да се апси, секоја строгост што не би била потребна за обезбедување на неговата личност мора строго да се опомене од законот. # '''„Член X“''' – Никој не може да биде вознемирен поради своите мислења, дури ни религиозни, под услов нивното манифестирање да не го нарушува јавниот ред утврден со закон. # '''„Член XI“''' – Слободното комуницирање на мисли и мислења е едно од најскапоцените права на човекот: секој граѓанин може слободно да зборува, да пишува, да печати, но ќе биде одговорен за злоупотребите на оваа слобода што ќе бидат дефинирани со закон. # '''„Член XII“''' – Гаранцијата на правата на човекот и граѓанинот бара јавна сила: оваа сила е воспоставена во корист на сите, а не за посебна корист на оние на кои им се верува. # '''„Член XIII“''' – За одржување на јавната сила и за трошоците на администрацијата, неопходен е заеднички придонес; тој мора да биде подеднакво распределен на сите граѓани, според нивната платежна способност. # '''„Член XIV“''' – Секој граѓанин има право сам или преку свои претставници да утврди потреба од јавен данок, слободно да се согласи со него, да знае за која намена се користи и да го одреди соодносот, основата, собирањето и времетраењето. # '''„Член XV“''' – Друштвото има право да побара сметка од кој било јавен агент на неговата администрација. # '''„Член XVI“''' – Секое друштво во кое не е обезбедена гаранцијата за правата, ниту е утврдена поделбата на властите, нема устав. # '''„Член XVII“''' – Сопственоста е неповредливо и свето право, никој не може да биде лишен од приватна употреба, освен кога јавната потреба, законски утврдена, очигледно го бара тоа, и под услов на праведна и претходна обештетување. ===Активно и пасивно граѓанство=== [[File:Cartoon of active versus passive french revolution citizens.jpg|thumb|[[Political cartoon|Cartoon]] from [[1791 in France|1791]]потсмевање на разликата помеѓу активни и пасивни граѓани<ref>{{Cite web |year=1791 |title=Active Citizen/Passive Citizen · LIBERTY, EQUALITY, FRATERNITY: EXPLORING THE FRENCH REVOLUTION |url=https://revolution.chnm.org/d/75/ |access-date=2021-01-12 |website=revolution.chnm.org}}</ref>]] Додека Француската револуција обезбедила права за поголем дел од населението, сепак останала разлика помеѓу оние кои ги добиле политичките права во Декларацијата за правата на човекот и граѓанинот и оние кои не ги добиле. Оние за кои се сметало дека ги имаат овие политички права се нарекувале активни граѓани и им било доделено активно државјанство на мажи кои биле Французи, најмалку 25 години, плаќале даноци еднакви на тридневна работа и не можеле да се дефинираат како слуги.<ref>{{Cite web |title=Thouret 'Report on the Basis of Political Eligibility' (29 September 1789) · LIBERTY, EQUALITY, FRATERNITY: EXPLORING THE FRENCH REVOLUTION|date=29 September 1789|url=https://revolution.chnm.org/d/282/|access-date=2021-01-12|publisher=revolution.chnm.org}}</ref> Ова значело дека во времето на декларацијата, само машките сопственици на имот ги поседувале овие права,{{sfn|Censer|Hunt|2001|p= 55}}а пратениците во Националното собрание верувале дека само оние кои имале опипливи интереси во нацијата можеле да донесуваат информирани политички одлуки.{{sfn|Popkin|2006|p=46}} Оваа разлика директно влијаела на членовите 6, 12, 14 и 15 од Декларацијата за правата на човекот и граѓанинот, бидејќи секое од овие права било поврзано со правото на глас и активно учество во владата, а со декретот од 29 октомври 1789 година, терминот активен граѓанин станал вграден во француската политика.{{sfn|Doyle|1989|p=124}} Концептот на пасивни граѓани бил создаден за да ги опфати оние популации исклучени од политички права во декларацијата, а поради условите утврдени за активните граѓани, правото на глас им било доделено на приближно 4,3 милиони Французи{{sfn|Doyle|1989|p=124}} од население од околу 29 милиони, а изоставените групи вклучувале жени, сиромашни, домашни слугинки, поробени лица, деца и странци и додека Генералното собрание гласало за овие мерки, тие ги ограничиле правата на одредени групи граѓани, спроведувајќи го демократскиот процес на [[Прва Француска Република|Првата француска Република]].{{sfn|Popkin|2006|p=46}} Тензиите се појавикле помеѓу активните и пасивните граѓани во текот на револуцијата, а случило кога пасивните граѓани почнале да бараат повеќе права или отворено одбивале да ги слушаат идеалите што ги поставиле активните граѓани, па така особено Жените, биле силни пасивни граѓани кои одиграле значајна улога во револуцијата. [[Олимпија де Гуж]] ја напишала својата Декларација за правата на жената и на граѓанката во 1791 година и го привлекла вниманието на потребата од родова еднаквост.<ref>Де Гуж, „Декларација за правата на жените“, 1791 година.</ref> Со поддршка на идеалите на Француската револуција и желбата да ги прошири на жените, таа се претставила себеси како револуционерен граѓанин. [[Мадам Роланд]], исто така, се етаблирала како влијателна личност во текот на револуцијата која ги сметала жените од Француската револуција како носители на три улоги; „поттикнување револуционерна акција, формулирање политика и информирање на другите за револуционерните настани.“{{sfn|Dalton|2001|p=1}} Работејќи со мажи, наместо да работи одделно од мажите, таа можеби успеала да ја унапреди борбата за револуционерните жени. Како учесници во Француската револуција, жените одиграле значајна улога во граѓанската сфера преку формирање општествени движења и учество во популарни клубови, дозволувајќи им општествено влијание, и покрај нивниот недостаток на директна политичка моќ.{{sfn|Levy|Applewhite|2002|pp=319–320, 324}} ===Права на жените=== Декларацијата признавала многу права како сопственост на граѓаните (кои можеле да бидат само мажи). Ова се случило и покрај фактот дека по Женскиот марш на Версај на 5 октомври 1789 година, жените ја поднеле Женската петиција до Националното собрание во која предложиле декрет со кој ви им биле дадени еднакви права на жените.<ref>{{Cite web |url=https://chnm.gmu.edu/revolution/d/629/ |title=Women's Petition to the National Assembly<!-- Bot generated title --> |access-date=12 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181015044000/https://chnm.gmu.edu/revolution/d/629/ |archive-date=15 October 2018 |url-status=dead }}</ref> Во 1790 година, [[Николас де Кондорсе]] и [[Ета Палм д’Елдерс]] безуспешно го повикале Националното собрание да ги прошири граѓанските и политичките права на жените, <ref>{{cite book |title=Letters written in France |last=Williams |first= Helen Maria |author2=Neil Fraistat |author3=Susan Sniader Lanser |author4=David Brookshire |year=2001 |publisher=Broadview Press Ltd |isbn=978-1-55111-255-8 |page=246 |url=https://books.google.com/books?id=5Ruwz82RicgC&q=Declaration+of+the+Rights+of+Woman+and+the+Female+Citizen }}</ref> а Кондорсе изјавил дека „оној кој гласа против правото на друг, без оглед на религијата, бојата или полот на тој друг, отсега се откажува од своето“<ref>{{cite book |title=The evolution of international human rights |last=Lauren |first=Paul Gordon |year=2003 |publisher=University of Pennsylvania Press |isbn= 978-0-8122-1854-1 |pages=18–20 |url= https://books.google.com/books?id=gHRhWgbWyzMC&q=Declaration+of+the+Rights+of+Man+and+of+the+Citizen }}</ref> Француската револуција не довела до признавање на женските права, и ова ја поттикнало де Гуж да ја објави својата Декларација за правата на жената и на граѓанката во септември 1791 година,<ref>{{cite book |title=Смртта доаѓа кај девојката: Секс и погубување, 1431–1933 |last=Naish |first=Camille |year=1991 |publisher=Routledge |isbn= 978-0-415-05585-7 |page=136 |url= https://books.google.com/books?id=OHYOAAAAQAAJ&q=Declaration+of+the+Rights+of+Woman+and+the+Female+Citizen }}</ref> која била моделирана според Декларацијата за правата на човекот и граѓанинот. Формулацијата бнла иронична и го разоткрива неуспехот на Француската револуција, која била посветена на еднаквост. Во кој се наведува: „Оваа револуција ќе стапи на сила само кога сите жени ќе станат целосно свесни за својата жална состојба и за правата што ги изгубиле во општеството.“ Декларацијата за правата на жената и граѓанката ги следела 17 членови од Декларацијата за правата на човекот и граѓанинот, точка по точка, а Камил Најш ја опишала како „речиси пародија... на оригиналниот документ“. '''Член 1''' од Декларацијата за правата на човекот и граѓанинот прогласувале дека „Мажите се раѓаат и остануваат слободни и еднакви по права. Општествените разлики можат да се засноваат само на заедничка корист“, а '''Член 1''' од Декларацијата за правата на жената и граѓанката одговара: „Жената се раѓа слободна и останува еднаква со мажот по права. Општествените разлики можат да се засноваат само на заедничка корист“. Де Гуж, исто така, го привлекувала вниманието на фактот дека според францускиот закон, жените биле целосно казниви, но им биле одземени еднаквите права, изјавувајќи: „Жените имаат право да се качат на скеле, тие исто така мора да имаат право да се качат на говорницата на говорникот“.<ref>{{cite book |title=Death comes to the maiden: Sex and Execution, 1431–1933 |last=Naish |first=Camille |year=1991 |publisher=Routledge |isbn= 978-0-415-05585-7 |page=137 |url= https://books.google.com/books?id=OHYOAAAAQAAJ&q=Declaration+of+the+Rights+of+Woman+and+the+Female+Citizen }}</ref> ===Ропство=== Жалните услови за илјадниците поробени луѓе во Сен Доминг, најпрофитабилната колонија на робови во светот, довеле до востанијата познати како првиот успешен бунт на робови во Новиот свет, а дел од првиот бран на бунт биле слободните лица од различни раси, но подоцна поранешните поробени луѓе ја презеле контролата. Во 1794 година, конвенцијата била доминирана од Јакобинците и укине ропството, вклучително и во колониите Сен Доминг и [[Гвадалупе]], но сепак, [[Наполеон|Наполеон Бонапарта]] ја вратил во 1802 година и се обидел да ја врати контролата врз Сен Доминг со испраќање илјадници војници. Откако претрпеа загуби на две третини од војниците, многумина од жолта треска, Французите се повлекоа од Сен Доминг во 1803 година, а Наполеон се откажал од Северна Америка и се согласил на [[Купувањето на Луизијана]] од страна на Соединетите Американски Држави. Во 1804 година, водачите на Сен Доминго го прогласиле за независна држава, [[Република Хаити]], втората република на Новиот свет, а Наполеон ја укина трговијата со робови во 1815 година,<ref>{{cite web |title=Napoleon's Decree Abolishing the Slave Trade 29 March 1815 |date=September 2000 |website=The Napoleon Series |url=https://www.napoleon-series.org/research/government/legislation/c_slavery2.html |access-date=24 October 2021}}</ref> додека ропството во Франција конечно беше укинато со Декрет за укинување на ропството од 27 април 1848 година. == Признание и наследство == Во 2003 година, [[УНЕСКО]] ја додаl верзијата на декларацијата од 1789 година (првата печатена верзија) во својот Меѓународен регистар „Сеќавање на светот“, признавајќи ја како документарно наследство од глобално значење.<ref>{{Cite web |title=Original Declaration of the Rights of Man and of the Citizen (1789-1791) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/original-declaration-rights-man-and-citizen-1789-1791 |access-date=2025-05-22 |publisher=UNESCO Memory of the World Programme}}</ref> ==Поврзано== * [[Права на човекот]] (1791) од Томас Пејн * [[Декларација за правата на човекот и граѓанинот од 1793 година|Декларација за правата на човекот и граѓанинот од 1793 година]] ===Други рани декларации за права=== * [[Голема повелба|Магна карта]] {{small|(Англија, 1215)}} * [[Курукан Фуга]] {{small|(Империја Мали, {{околу|1236}})}} * [[Декларација за правата на Вирџинија]] {{small|(Соединети Американски Држави, 1776)}} * [[Устав на Пенсилванија од 1776 година|Декларација за правата на Пенсилванија]] {{small|(Соединети Американски Држави, 1776)}} * [[Повелба за правата на Соединетите Американски Држави|Повелба за правата]] {{small|(Соединети Американски Држави, 1789)}} == Наводи == {{Reflist}} == Општи и цитирани извори == * {{cite book |author-last=Baker |author-first=Keith |editor-last=Van Kley |editor-first=Dale |chapter=The Idea of a Declaration of Rights |title=The French Idea of Freedom: The Old Regime and the Declaration of Rights of 1789 |year=1995 |publisher=Stanford University Press |isbn=978-0-8047-2355-8}} * {{cite book |last=Blanning |first=Timothy C. W |year=1997 |title=The French Revolution: Class War or Culture Clash? |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=978-0-333-67064-4 |url=https://archive.org/details/frenchrevolution0000blan_d3f3 }} * {{cite book |first1=Jack |last1=Censer |first2=Lynn |last2=Hunt |title=Liberty, Equality, Fraternity: Exploring the French Revolution |location=University Park |publisher=Pennsylvania State University Press |year=2001}} * {{cite journal |last=Dalton |first=S. | title=Gender and the Shifting Ground of Revolutionary Politics: The Case of Madame Roland |url=https://archive.org/details/sim_canadian-journal-of-history_2001-08_36_2/page/259 | journal=Canadian Journal of History | volume=36 | issue=2 | date=2001 | pmid=18711850 | doi=10.3138/cjh.36.2.259 | pages=259–282}} * {{cite book |last=Doyle |first=William |title=The Oxford History of the French Revolution |location=Oxford |publisher=[[Oxford University Press]] |year=1989}} * {{cite book |last=Fremont-Barnes |first=Gregory |title=Encyclopedia of the Age of Political Revolutions and New Ideologies, 1760–1815 |year=2007 |publisher=Greenwood |isbn=978-0-313-04951-4}} * {{cite book |author-last1=Jefferson |author-first1=Thomas |editor-last1=Ford |editor-first1=Paul |title=The Works of Thomas Jefferson, Vol. XII: Correspondence and Papers 1808–1816 |date=1903 |publisher=Cosimo Classics |isbn=978-1-61640-215-0 |edition=2010}} * {{cite journal |last=Jourdan |first=Annie |date=2007 |title=The 'Alien Origins' of the French Revolution: American, Scottish, Genevan, and Dutch Influences |journal=The Western Society for French History |volume=35 |issue=2 |publisher=University of Amsterdam |hdl=2027/spo.0642292.0035.012 |url=http://hdl.handle.net/2027/spo.0642292.0035.012}} * {{cite book |last1=Lefebvre |first1=Georges |title=The French Revolution: From Its Origins to 1793 |url=https://archive.org/details/frenchrevolution0000lefe_m6h9 |year=1962 |publisher=Columbia University Press |isbn=978-0-231-08598-4}} * {{cite book |last1=Levy |first1=Darline |first2=Harriet |last2=Applewhite |chapter=A Political Revolution for Women? The Case of Paris |title=The French Revolution: Conflicting Interpretations |edition=5th |location=Malabar, Fla. |publisher=Krieger Pub. Co. |year=2002 |pages=317–346}} * {{cite journal |last1=Ludwikowski |first1=Rhett |title=The French Declaration of the Rights of Man and Citizen and the American Constitutional Development |journal=The American Journal of Comparative Law |date=1990 |volume=2 |pages=445–462 |doi=10.2307/840552 |jstor=840552|s2cid=143656851 |url=https://ruj.uj.edu.pl/xmlui/handle/item/151153 |url-access=subscription }} * {{cite book |last=Popkin |first=Jeremy |title=A History of Modern France |location=Upper Saddle River |publisher=Pearson Education |year=2006}} * {{Cite web |title=Active Citizen/Passive Citizen |date=1791 |url=http://chnm.gmu.edu/revolution/d/75/ |department=Liberty, Equality, Fraternity: Exploring the French Revolution |publisher=Project History |access-date=30 October 2011}} * {{cite book |last1=Schama |first1=Simon |author-link=Simon Schama |year=1989 |title=Citizens: A Chronicle of the French Revolution |edition=2004 |publisher=Penguin |isbn=978-0-14-101727-3}} ==Надворешни врски== * {{cite web | url = http://www.conseil-constitutionnel.fr/conseil-constitutionnel/francais/la-constitution/la-constitution-du-4-octobre-1958/declaration-des-droits-de-l-homme-et-du-citoyen-de-1789.5076.html | title = Déclaration des Droits de l'Homme et du Citoyen de 1789 | language = fr | work = Conseil constitutionnel | access-date = 14 May 2012 }} * {{cite web | url = http://www.conseil-constitutionnel.fr/conseil-constitutionnel/root/bank_mm/anglais/cst2.pdf | title = Declaration of human and civic rights of 26 August 1789 | language = en | work = Conseil constitutionnel | access-date = 14 May 2012 }} * [http://www.hrcr.org/docs/frenchdec.html Текстот на Декларацијата за правата на човекот и граѓанинот] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130606053037/http://www.hrcr.org/docs/frenchdec.html |date=2013-06-06 }} (на англиски) {{Нормативна контрола}} {{DEFAULTSORT:Декларација }} [[Категорија:Документи од 1789 година]] [[Категорија:Настани од Француската револуција од 1789 година]] [[Категорија:Ера на просветителството]] [[Категорија:Влада на Франција]] [[Категорија:Историја на човековите права]] [[Категорија:Човекови права во Франција]] [[Категорија:Национални инструменти за човекови права]] [[Категорија:Регистар на сеќавањата на светот]] [[Категорија:Политички повелби]] [[Категорија:Народен суверенитет]] [[Категорија:Дела од Томас Џеферсон]] [[Категорија:Устави на Франција]] tnyzbuxplciywx28a56c22o6z1zs0xz 5577268 5577262 2026-06-15T09:28:54Z Виолетова 1975 5577268 wikitext text/x-wiki {{distinguish|text=[[Декларација за правата на човекот и граѓанинот од 1793 година]] или ''[[Права на човекот]]'' од Томас Пејн}} [[Податотека:Declaration_of_the_Rights_of_Man_and_of_the_Citizen_in_1789.jpg|мини|''Декларација за правата на човекот и граѓанинот'', портрет од Жан-Жак-Франсоа Ле Барбие]] '''Декларацијата за правата на човекот и граѓанинот''' ({{Langx|fr|Déclaration des droits de l'Homme et du citoyen de 1789}}) — еден од најважните документи за [[Човекови права|човекови]] и [[Граѓански и политички права|граѓански права]] од [[Француска револуција|Француската револуција]] кој бил утврден во 1789 година од [[Национално уставотворно собрание (Франција)|Националното уставотворно собрание]], а францускиот наслов може да се преведе во модерната ера како „Декларација за човекови и граѓански права“. Инспирирана од философите [[Просветителство|на просветителството]], декларацијата била основна изјава за вредностите на Француската револуција и имала значајно влијание врз развојот на популарните концепции за [[Граѓанска слобода|индивидуалната слобода]] и [[Демократија|демократијата]] во Европа и низ целиот свет.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Gh3PVi6II54C&pg=PA72|title=Comparative Politics: Interests, Identities, and Institutions in a Changing Global Order|last=Kopstein Kopstein|publisher=Cambridge University Press|year=2000|isbn=978-0521633567|page=72}}</ref> Декларацијата првично ја изготвил [[Жилбер Лафајет|Маркиз де Лафајет]] со помош од [[Томас Џеферсон]], но поголемиот дел од конечниот нацрт го напишал [[Емануел Жозеф Сијес|Абе Сиејес]].{{Sfn|Fremont-Barnes|2007}} Под влијание на доктрината за [[Природни и законски права|природното право]], човековите права се сметале за [[Морален универзализам|универзални]]: важечки во секое време и на секое место. Декларацијата за правата на човекот и граѓанинот станала основа за нација на слободни поединци подеднакво заштитени со закон и била вклучена на почетокот на [[Устав на Франција|уставите]] на [[Четврта Француска Република|Француската Четврта Република]] (1946) и [[Петта Француска Република|Француската Петта Република]] (1958) и се сметала за важечка [[Уставно право|уставна легислатива]]. == Историја == Содржината на документот во голема мера произлегол од идеалите на [[Просветителство|просветителството]],<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=P4EYuia7buUC&pg=PA212|title=The Coming of the French Revolution|last=Lefebvre|first=Georges|publisher=Princeton UP|year=2005|isbn=0691121885|page=212}}</ref> а главните нацрти биле подготвени од [[Жилбер Лафајет|Маркизот де Лафајет]] во консултација со неговиот близок пријател [[Томас Џеферсон]],<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=7WV0nP5n_AoC&pg=PA92|title=American Constitutionalism Heard Round the World, 1776–1989: A Global Perspective|publisher=NYU Press|year=2009|isbn=978-0814791394|editor-last=George Athan Billias|page=92}}</ref> а во август 1789 година, централна улога во концептуализирањето и изготвувањето на конечната Декларација за правата на човекот и граѓанинот имале [[Емануел Жозеф Сијес|игуменот Емануел Жозеф Сиејес]] и [[Оноре Габриел Мирабо|Оноре Мирабо]].{{Sfn|Fremont-Barnes|2007}}{{Sfn|Baker|1995}} На 26 август 1789 година бил усвоен последниот член од Декларацијата за правата на човекот и граѓанинот од страна на [[Национално уставотворно собрание (Франција)|Националното уставотворно собрание]], за време на [[Француска револуција|Француската револуција]], како прв чекор кон пишување устав за Кралството Франција. Втора и подолга декларација, позната и како [[Декларација за правата на човекот и граѓанинот од 1793 година]], била напишана во 1793 година, но никогаш не била формално усвоена.{{Sfn|Fremont-Barnes|2007}} == Позадина == [[Податотека:Déclaration_des_droits_de_l'Homme_-_Musée_de_la_Révolution_française.jpg|десно|мини|Печатен печат од 17-те членови од Декларацијата за правата на човекот и граѓанинот од 1789 година ([[Музеј на Француската револуција|Музеј на француската револуција]])]] Концептите во декларацијата произлегувале од философските и политички должности на просветителството, како индивидуализмот, општествениот договор како што го теоретизирал женевскиот филозоф [[Жан-Жак Русо]] и [[Поделба на власта|поделбата на властите]] што ја застапувал [[Шарл Монтескје|баронот де Монтескје]], а исто така како што можело да се види во текстовите, француската декларација била под силно влијание на политичката филозофија на просветителството и принципите на човековите права, како и [[Декларација за независност на САД|Декларацијата за независност на САД]] што ѝ претходела (4 јули 1776 година). Овие принципи биле широко споделени низ целото европско општество, наместо ограничени на мала елита како во минатото. Ова имале различни форми, како што била „англиска култура на кафеани“, и се проширила на области колонизирани од Европејците, особено британска Северна Америка, а контактите меѓу различните групи во [[Единбург]], [[Женева]], [[Бостон]], [[Амстердам]], [[Париз]], [[Лондон]] или [[Виена]] биле многу поголеми отколку што често се сметало.{{Sfn|Jourdan|2007}} Транснационалните елити кои споделувале идеи и стилови не биле нови, а она што се променило бил нивниот обем и бројот на вклучени.{{Sfn|Jourdan|2007}} За време на владеењето на [[Луј XIV]], [[Версај (дворец)|Версај]] бил центар на француската култура, мода и политичка моќ, а подобрувањата во образованието и писменоста во текот на 18 век значело поголема публика за весниците и списанијата, а [[Масонска ложа|масонските ложи]], кафетериите и клубовите за читање обезбедувале простори каде што луѓето можеле да дебатираат и да дискутираат за идеи. Појавата на оваа „јавна сфера“ довела до тоа Париз да го замени Версај како културен и интелектуален центар, оставајќи го Дворот изолиран и помалку способен да влијае на мислењето.{{Sfn|Blanning|1997}} Со помош на Џеферсон, тогашен американски дипломат во Франција, Лафајет подготвил нацрт кој ги повторувал некои од одредбите од американската декларација, но сепак, немал консензус за улогата на Круната и сè додека не се решело тоа прашање, било невозможно да се создадат политички институции. На 11 јули 1789 година, кога бил презентиран пред законодавниот комитет, предлогот бил отфрлен од прагматичари како претседателот на Собранието, [[Жан Жозеф Муние]], кој се плашел од создавање очекувања што не можеле да бидат задоволени.{{Sfn|Schama|1989}} Конзервативците како [[Жерар де Лали-Толендал]] сакал [[Дводомен парламент|дводомен]] систем, со [[горен дом]] назначен од кралот, кој би имал право на вето, па така на 10 септември, мнозинството предводено од Сиејес и [[Шарл Морис де Талеран-Перигор|Талеран]] го отфрли ова во корист на едно собрание, додека [[Луј XVI]] задржал само „[[Вето|суспензивно вето]]“ што значело дека може да го одложи спроведувањето на законот, но не и да го блокира. Откако овие прашања биле решени, бил свикан нов комитет за да се договори за устав, но најконтроверзното преостанато прашање било [[Државјанство|државјанството]], кое само по себе било поврзано со дебатата за рамнотежата помеѓу индивидуалните права и обврски. На крајот, Уставот од 1791 година направил разлика помеѓу активни граѓани и пасивни граѓани и како резултат на тоа, никогаш не бил целосно прифатен од радикалите во [[Јакобинци|јакобинскиот клуб]].{{Sfn|Ludwikowski|1990}} По уредувањето од Мирабо, бил објавен на 26 август како принципиелна изјава,{{Sfn|Baker|1995}} а конечниот нацрт содржел одредби што тогаш се сметале за радикални во секое европско општество, а камоли во Франција во 1789 година.{{Sfn|Ludwikowski|1990}} Францускиот историчар [[Жорж Лефевр]] тврдел дека во комбинација со елиминацијата на привилегиите и [[Феудализам|феудализмот]], тој „ја истакна еднаквоста на начин на кој (Американската декларација за независност) не го стори тоа“,{{Sfn|Lefebvre|1962}} а поважно, двата се разликувале по намера, бидејќи Џеферсон ги сметал [[Устав на Соединетите Американски Држави|Уставот на САД]] и [[Повелба за правата|Повелбата за правата]] како фиксирање на политичкиот систем во одреден момент, тврдејќи дека тие „не содржат оригинална мисла... туку го изразуваат американскиот ум“ во таа фаза,{{Sfn|Jefferson|1903}} а францускиот Устав од 1791 година се сметал за почетна точка, при што декларацијата обезбедувала аспиративна визија, клучна разлика помеѓу двете револуции. Приложен како преамбула на францускиот Устав од 1791 година и оној на [[Трета Француска Република|Француската Трета Република]] од 1870 до 1940 година, тој бил инкорпориран во сегашниот [[Устав на Франција]] во 1958 година.{{Sfn|Fremont-Barnes|2007}} ==Резиме на принципите== {{Multiple image | total_width = 300 | image1 = Emmanuel Joseph Sieyès, by Jacques Louis David.jpg | image2 = La Fayette by Weyler.jpg | image3 = Mather Brown - Thomas Jefferson - Google Art Project.jpg | perrow = 3 | footer = Од лево кон десно: [[Емануел Жозеф Сиејес|Абе Сиејес]], [[Маркиз де Лафајет]] и [[Томас Џеферсон]], луѓето чии уставни идеи првенствено влијаеле врз декларацијата }} Декларацијата дефинирала единствен сет на индивидуални и колективни права за сите луѓе. Под влијание на доктрината за природните права кои се сметале за универзални и валидни во сите времиња и места. На пример, „Луѓето се раѓаат и остануваат слободни и еднакви по права. Социјалните разлики можат да се засноваат само врз општото добро.“<ref>First Article, Declaration of the Rights of Man and of the Citizen.</ref> Тие имале одредени природни права на сопственост, на [[слобода]] и [[Право на живот|на живот]]. Според оваа теорија, улогата на владата била да ги признае и обезбеди овие права и понатаму, требала да ја спроведува [[Репрезентативна демократија|избрани претставници]].<ref name="Merryman 2007 16">{{cite book| last = Merryman| first = John Henry|author2=Rogelierdomo| title = The civil law tradition: an introduction to the legal system of Europe and Latin America| publisher=[[Stanford University Press]] | year = 2007| page = 16| url = https://books.google.com/books?id=6OJf9CbgKTkC&q=Declaration+of+the+Rights+of+Man+and+of+the+Citizen&pg=PA16| isbn =978-0804755696 }}</ref> Кога била напишана, правата содржани во декларацијата им биле доделени само на мажи, а понатаму, декларацијата била изјава за визија, а не за реалност и не била длабоко вкоренета ниту во практиката на Западот, дури ни во Франција во тоа време. Декларацијата се појавила кон крајот на 18 век како резултат на војна и револуција и наишла на отпор, бидејќи демократијата и индивидуалните права често се сметале за синоними за [[анархија]] и субверзија.Оваа декларација ги отелотворува идеалите и аспирациите кон кои Франција се обврза да се бори во иднина.<ref>{{cite book| last = Lauren| first = Paul Gordon| title = The evolution of international human rights: visions seen| publisher=[[University of Pennsylvania Press]]| year = 2003| page = 32| url = https://books.google.com/books?id=gHRhWgbWyzMC&q=Declaration+of+the+Rights+of+Man+and+of+the+Citizen| isbn =978-0812218541 }}</ref> ==Содржина== Декларацијата била претставена со преамбула во која биле опишани основните карактеристики на правата, кои биле квалификувани како „природни, неотуѓиви и свети“ и „едноставни и неоспорни принципи“ врз кои граѓаните би можеле да ги темелат своите барања. Во '''Член 2''', „природните и неотуѓиви права на човекот“ биле дефинирани како „слобода, сопственост, безбедност и отпор кон угнетување“. Декларацијата повикувала на уништување на аристократските привилегии со прогласување крај на [[феудализмот]] и на ослободувања од оданочување, слобода и еднакви права за сите „Луѓе“ и пристап до јавни функции врз основа на талент. Монархијата би била ограничена, а сите граѓани би имале право да учествуваат во законодавниот процес, биле прогласени [[слобода на говор]] и [[Слобода на печатот|печат]], а произволните апсења биле забранети.<ref>{{cite book| last = Spielvogel| first = Jackson J.| title = Western Civilization: 1300 to 1815| publisher=Wadsworth Publishing | year = 2008| page = 580| url = https://books.google.com/books?id=0QKxEJF-zQQC&q=Declaration+of+the+Rights+of+Man+and+of+the+Citizen | isbn = 978-0-495-50289-0 }}</ref> Декларацијата, исто така, ги потврдувала принципите на народен суверенитет, за разлика од божественото право на кралевите што ја карактеризирало француската монархија и социјална еднаквост меѓу граѓаните: „Сите граѓани, бидејќи се еднакви пред законот, се подеднакво дозволени за сите јавни достоинства, места и вработувања, според нивниот капацитет и без разлика освен онаа на нивните доблести и нивните таленти“ и со тоа елиминирајќи ги посебните права на благородништвото и свештенството. ===Членови од законот=== {{Wikisourcelang|fr|Декларација за правата на човекот и граѓанинот од 1789 година}} {{Wikisourcelang|mk|Декларација за правата на човекот и граѓанинот}} # '''„Член I“''' – Луѓето се раѓаат и остануваат слободни и еднакви по права. Социјалните разлики можат да се засноваат само на општото добро. # '''„Член II“''' – Целта на секое политичко здружение е зачувување на природните и неотуѓиви права на човекот. Овие права се слобода, сопственост, безбедност и отпор против угнетување. # '''„Член III“''' – Принципот на секој [[суверенитет]] во суштина почива во Нацијата. Ниту едно лице, ниту едно лице не може да врши никаква власт што не произлегува директно од нацијата. # '''„Член IV“''' – Слободата се состои во правење сè што не им штети на другите: така, остварувањето на природните права на секој човек има само оние граници што им обезбедуваат на другите членови на општеството остварување на истите овие права. Овие граници можат да бидат утврдени само со закон. # '''„Член V“''' – Законот има право да забранува само дејствија штетни за општеството. Сè што не е забрането со закон не може да се спречи и никој не може да биде принуден да прави она што тој не го наредува. # '''„Член VI“''' – Законот е израз на општата волја. Сите граѓани имаат право лично или преку свои претставници да придонесат за неговото формирање. Тој мора да биде ист за сите, или да штити, или да казнува. Сите граѓани, бидејќи се еднакви во неговите очи, се подеднакво прифатливи за сите јавни достоинства, места и работни места, според нивниот капацитет и без разлика освен онаа на нивните доблести и нивните таленти. # '''„Член VII“''' – Никој не може да биде обвинет, уапсен или притворен освен во случаите утврдени со законот и според формите што ги пропишал. Оние кои бараат, испраќаат, извршуваат или предизвикуваат извршување на произволни наредби, мора да бидат казнети; но секој граѓанин повикан или запленет според условите на законот мора веднаш да се покори; тој се прави виновен со отпор. # '''„Член VIII“''' – Законот треба да утврди само казни што се строго и очигледно неопходни, и никој не може да биде казнет освен според закон утврден и објавен пред делото и законски применет. # '''„Член IX“''' – Секој човек се смета за невин сè додека не биде прогласен за виновен ако се процени дека е неопходно да се апси, секоја строгост што не би била потребна за обезбедување на неговата личност мора строго да се опомене од законот. # '''„Член X“''' – Никој не може да биде вознемирен поради своите мислења, дури ни религиозни, под услов нивното манифестирање да не го нарушува јавниот ред утврден со закон. # '''„Член XI“''' – Слободното комуницирање на мисли и мислења е едно од најскапоцените права на човекот: секој граѓанин може слободно да зборува, да пишува, да печати, но ќе биде одговорен за злоупотребите на оваа слобода што ќе бидат дефинирани со закон. # '''„Член XII“''' – Гаранцијата на правата на човекот и граѓанинот бара јавна сила: оваа сила е воспоставена во корист на сите, а не за посебна корист на оние на кои им се верува. # '''„Член XIII“''' – За одржување на јавната сила и за трошоците на администрацијата, неопходен е заеднички придонес; тој мора да биде подеднакво распределен на сите граѓани, според нивната платежна способност. # '''„Член XIV“''' – Секој граѓанин има право сам или преку свои претставници да утврди потреба од јавен данок, слободно да се согласи со него, да знае за која намена се користи и да го одреди соодносот, основата, собирањето и времетраењето. # '''„Член XV“''' – Друштвото има право да побара сметка од кој било јавен агент на неговата администрација. # '''„Член XVI“''' – Секое друштво во кое не е обезбедена гаранцијата за правата, ниту е утврдена поделбата на властите, нема устав. # '''„Член XVII“''' – Сопственоста е неповредливо и свето право, никој не може да биде лишен од приватна употреба, освен кога јавната потреба, законски утврдена, очигледно го бара тоа, и под услов на праведна и претходна обештетување. ===Активно и пасивно граѓанство=== [[File:Cartoon of active versus passive french revolution citizens.jpg|thumb|[[Political cartoon|Cartoon]] from [[1791 in France|1791]]потсмевање на разликата помеѓу активни и пасивни граѓани<ref>{{Cite web |year=1791 |title=Active Citizen/Passive Citizen · LIBERTY, EQUALITY, FRATERNITY: EXPLORING THE FRENCH REVOLUTION |url=https://revolution.chnm.org/d/75/ |access-date=2021-01-12 |website=revolution.chnm.org}}</ref>]] Додека Француската револуција обезбедила права за поголем дел од населението, сепак останала разлика помеѓу оние кои ги добиле политичките права во Декларацијата за правата на човекот и граѓанинот и оние кои не ги добиле. Оние за кои се сметало дека ги имаат овие политички права се нарекувале активни граѓани и им било доделено активно државјанство на мажи кои биле Французи, најмалку 25 години, плаќале даноци еднакви на тридневна работа и не можеле да се дефинираат како слуги.<ref>{{Cite web |title=Thouret 'Report on the Basis of Political Eligibility' (29 September 1789) · LIBERTY, EQUALITY, FRATERNITY: EXPLORING THE FRENCH REVOLUTION|date=29 September 1789|url=https://revolution.chnm.org/d/282/|access-date=2021-01-12|publisher=revolution.chnm.org}}</ref> Ова значело дека во времето на декларацијата, само машките сопственици на имот ги поседувале овие права,{{sfn|Censer|Hunt|2001|p= 55}}а пратениците во Националното собрание верувале дека само оние кои имале опипливи интереси во нацијата можеле да донесуваат информирани политички одлуки.{{sfn|Popkin|2006|p=46}} Оваа разлика директно влијаела на членовите 6, 12, 14 и 15 од Декларацијата за правата на човекот и граѓанинот, бидејќи секое од овие права било поврзано со правото на глас и активно учество во владата, а со декретот од 29 октомври 1789 година, терминот активен граѓанин станал вграден во француската политика.{{sfn|Doyle|1989|p=124}} Концептот на пасивни граѓани бил создаден за да ги опфати оние популации исклучени од политички права во декларацијата, а поради условите утврдени за активните граѓани, правото на глас им било доделено на приближно 4,3 милиони Французи{{sfn|Doyle|1989|p=124}} од население од околу 29 милиони, а изоставените групи вклучувале жени, сиромашни, домашни слугинки, поробени лица, деца и странци и додека Генералното собрание гласало за овие мерки, тие ги ограничиле правата на одредени групи граѓани, спроведувајќи го демократскиот процес на [[Прва Француска Република|Првата француска Република]].{{sfn|Popkin|2006|p=46}} Тензиите се појавикле помеѓу активните и пасивните граѓани во текот на револуцијата, а случило кога пасивните граѓани почнале да бараат повеќе права или отворено одбивале да ги слушаат идеалите што ги поставиле активните граѓани, па така особено Жените, биле силни пасивни граѓани кои одиграле значајна улога во револуцијата. [[Олимпија де Гуж]] ја напишала својата Декларација за правата на жената и на граѓанката во 1791 година и го привлекла вниманието на потребата од родова еднаквост.<ref>Де Гуж, „Декларација за правата на жените“, 1791 година.</ref> Со поддршка на идеалите на Француската револуција и желбата да ги прошири на жените, таа се претставила себеси како револуционерен граѓанин. [[Мадам Роланд]], исто така, се етаблирала како влијателна личност во текот на револуцијата која ги сметала жените од Француската револуција како носители на три улоги; „поттикнување револуционерна акција, формулирање политика и информирање на другите за револуционерните настани.“{{sfn|Dalton|2001|p=1}} Работејќи со мажи, наместо да работи одделно од мажите, таа можеби успеала да ја унапреди борбата за револуционерните жени. Како учесници во Француската револуција, жените одиграле значајна улога во граѓанската сфера преку формирање општествени движења и учество во популарни клубови, дозволувајќи им општествено влијание, и покрај нивниот недостаток на директна политичка моќ.{{sfn|Levy|Applewhite|2002|pp=319–320, 324}} ===Права на жените=== Декларацијата признавала многу права како сопственост на граѓаните (кои можеле да бидат само мажи). Ова се случило и покрај фактот дека по Женскиот марш на Версај на 5 октомври 1789 година, жените ја поднеле Женската петиција до Националното собрание во која предложиле декрет со кој ви им биле дадени еднакви права на жените.<ref>{{Cite web |url=https://chnm.gmu.edu/revolution/d/629/ |title=Women's Petition to the National Assembly<!-- Bot generated title --> |access-date=12 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181015044000/https://chnm.gmu.edu/revolution/d/629/ |archive-date=15 October 2018 |url-status=dead }}</ref> Во 1790 година, [[Николас де Кондорсе]] и [[Ета Палм д’Елдерс]] безуспешно го повикале Националното собрание да ги прошири граѓанските и политичките права на жените, <ref>{{cite book |title=Letters written in France |last=Williams |first= Helen Maria |author2=Neil Fraistat |author3=Susan Sniader Lanser |author4=David Brookshire |year=2001 |publisher=Broadview Press Ltd |isbn=978-1-55111-255-8 |page=246 |url=https://books.google.com/books?id=5Ruwz82RicgC&q=Declaration+of+the+Rights+of+Woman+and+the+Female+Citizen }}</ref> а Кондорсе изјавил дека „оној кој гласа против правото на друг, без оглед на религијата, бојата или полот на тој друг, отсега се откажува од своето“<ref>{{cite book |title=The evolution of international human rights |last=Lauren |first=Paul Gordon |year=2003 |publisher=University of Pennsylvania Press |isbn= 978-0-8122-1854-1 |pages=18–20 |url= https://books.google.com/books?id=gHRhWgbWyzMC&q=Declaration+of+the+Rights+of+Man+and+of+the+Citizen }}</ref> Француската револуција не довела до признавање на женските права, и ова ја поттикнало де Гуж да ја објави својата Декларација за правата на жената и на граѓанката во септември 1791 година,<ref>{{cite book |title=Смртта доаѓа кај девојката: Секс и погубување, 1431–1933 |last=Naish |first=Camille |year=1991 |publisher=Routledge |isbn= 978-0-415-05585-7 |page=136 |url= https://books.google.com/books?id=OHYOAAAAQAAJ&q=Declaration+of+the+Rights+of+Woman+and+the+Female+Citizen }}</ref> која била моделирана според Декларацијата за правата на човекот и граѓанинот. Формулацијата бнла иронична и го разоткрива неуспехот на Француската револуција, која била посветена на еднаквост. Во кој се наведува: „Оваа револуција ќе стапи на сила само кога сите жени ќе станат целосно свесни за својата жална состојба и за правата што ги изгубиле во општеството.“ Декларацијата за правата на жената и граѓанката ги следела 17 членови од Декларацијата за правата на човекот и граѓанинот, точка по точка, а Камил Најш ја опишала како „речиси пародија... на оригиналниот документ“. '''Член 1''' од Декларацијата за правата на човекот и граѓанинот прогласувале дека „Мажите се раѓаат и остануваат слободни и еднакви по права. Општествените разлики можат да се засноваат само на заедничка корист“, а '''Член 1''' од Декларацијата за правата на жената и граѓанката одговара: „Жената се раѓа слободна и останува еднаква со мажот по права. Општествените разлики можат да се засноваат само на заедничка корист“. Де Гуж, исто така, го привлекувала вниманието на фактот дека според францускиот закон, жените биле целосно казниви, но им биле одземени еднаквите права, изјавувајќи: „Жените имаат право да се качат на скеле, тие исто така мора да имаат право да се качат на говорницата на говорникот“.<ref>{{cite book |title=Death comes to the maiden: Sex and Execution, 1431–1933 |last=Naish |first=Camille |year=1991 |publisher=Routledge |isbn= 978-0-415-05585-7 |page=137 |url= https://books.google.com/books?id=OHYOAAAAQAAJ&q=Declaration+of+the+Rights+of+Woman+and+the+Female+Citizen }}</ref> ===Ропство=== Жалните услови за илјадниците поробени луѓе во Сен Доминг, најпрофитабилната колонија на робови во светот, довеле до востанијата познати како првиот успешен бунт на робови во Новиот свет, а дел од првиот бран на бунт биле слободните лица од различни раси, но подоцна поранешните поробени луѓе ја презеле контролата. Во 1794 година, конвенцијата била доминирана од Јакобинците и укине ропството, вклучително и во колониите Сен Доминг и [[Гвадалупе]], но сепак, [[Наполеон|Наполеон Бонапарта]] ја вратил во 1802 година и се обидел да ја врати контролата врз Сен Доминг со испраќање илјадници војници. Откако претрпеа загуби на две третини од војниците, многумина од жолта треска, Французите се повлекоа од Сен Доминг во 1803 година, а Наполеон се откажал од Северна Америка и се согласил на [[Купувањето на Луизијана]] од страна на Соединетите Американски Држави. Во 1804 година, водачите на Сен Доминго го прогласиле за независна држава, [[Република Хаити]], втората република на Новиот свет, а Наполеон ја укина трговијата со робови во 1815 година,<ref>{{cite web |title=Napoleon's Decree Abolishing the Slave Trade 29 March 1815 |date=September 2000 |website=The Napoleon Series |url=https://www.napoleon-series.org/research/government/legislation/c_slavery2.html |access-date=24 October 2021}}</ref> додека ропството во Франција конечно беше укинато со Декрет за укинување на ропството од 27 април 1848 година. == Признание и наследство == Во 2003 година, [[УНЕСКО]] ја додаl верзијата на декларацијата од 1789 година (првата печатена верзија) во својот Меѓународен регистар „Сеќавање на светот“, признавајќи ја како документарно наследство од глобално значење.<ref>{{Cite web |title=Original Declaration of the Rights of Man and of the Citizen (1789-1791) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/original-declaration-rights-man-and-citizen-1789-1791 |access-date=2025-05-22 |publisher=UNESCO Memory of the World Programme}}</ref> ==Поврзано== * [[Права на човекот]] (1791) од Томас Пејн * [[Декларација за правата на човекот и граѓанинот од 1793 година|Декларација за правата на човекот и граѓанинот од 1793 година]] ===Други рани декларации за права=== * [[Голема повелба|Магна карта]] {{small|(Англија, 1215)}} * [[Курукан Фуга]] {{small|(Империја Мали, {{околу|1236}})}} * [[Декларација за правата на Вирџинија]] {{small|(Соединети Американски Држави, 1776)}} * [[Устав на Пенсилванија од 1776 година|Декларација за правата на Пенсилванија]] {{small|(Соединети Американски Држави, 1776)}} * [[Повелба за правата на Соединетите Американски Држави|Повелба за правата]] {{small|(Соединети Американски Држави, 1789)}} == Наводи == {{Reflist}} == Општи и цитирани извори == * {{cite book |author-last=Baker |author-first=Keith |editor-last=Van Kley |editor-first=Dale |chapter=The Idea of a Declaration of Rights |title=The French Idea of Freedom: The Old Regime and the Declaration of Rights of 1789 |year=1995 |publisher=Stanford University Press |isbn=978-0-8047-2355-8}} * {{cite book |last=Blanning |first=Timothy C. W |year=1997 |title=The French Revolution: Class War or Culture Clash? |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=978-0-333-67064-4 |url=https://archive.org/details/frenchrevolution0000blan_d3f3 }} * {{cite book |first1=Jack |last1=Censer |first2=Lynn |last2=Hunt |title=Liberty, Equality, Fraternity: Exploring the French Revolution |location=University Park |publisher=Pennsylvania State University Press |year=2001}} * {{cite journal |last=Dalton |first=S. | title=Gender and the Shifting Ground of Revolutionary Politics: The Case of Madame Roland |url=https://archive.org/details/sim_canadian-journal-of-history_2001-08_36_2/page/259 | journal=Canadian Journal of History | volume=36 | issue=2 | date=2001 | pmid=18711850 | doi=10.3138/cjh.36.2.259 | pages=259–282}} * {{cite book |last=Doyle |first=William |title=The Oxford History of the French Revolution |location=Oxford |publisher=[[Oxford University Press]] |year=1989}} * {{cite book |last=Fremont-Barnes |first=Gregory |title=Encyclopedia of the Age of Political Revolutions and New Ideologies, 1760–1815 |year=2007 |publisher=Greenwood |isbn=978-0-313-04951-4}} * {{cite book |author-last1=Jefferson |author-first1=Thomas |editor-last1=Ford |editor-first1=Paul |title=The Works of Thomas Jefferson, Vol. XII: Correspondence and Papers 1808–1816 |date=1903 |publisher=Cosimo Classics |isbn=978-1-61640-215-0 |edition=2010}} * {{cite journal |last=Jourdan |first=Annie |date=2007 |title=The 'Alien Origins' of the French Revolution: American, Scottish, Genevan, and Dutch Influences |journal=The Western Society for French History |volume=35 |issue=2 |publisher=University of Amsterdam |hdl=2027/spo.0642292.0035.012 |url=http://hdl.handle.net/2027/spo.0642292.0035.012}} * {{cite book |last1=Lefebvre |first1=Georges |title=The French Revolution: From Its Origins to 1793 |url=https://archive.org/details/frenchrevolution0000lefe_m6h9 |year=1962 |publisher=Columbia University Press |isbn=978-0-231-08598-4}} * {{cite book |last1=Levy |first1=Darline |first2=Harriet |last2=Applewhite |chapter=A Political Revolution for Women? The Case of Paris |title=The French Revolution: Conflicting Interpretations |edition=5th |location=Malabar, Fla. |publisher=Krieger Pub. Co. |year=2002 |pages=317–346}} * {{cite journal |last1=Ludwikowski |first1=Rhett |title=The French Declaration of the Rights of Man and Citizen and the American Constitutional Development |journal=The American Journal of Comparative Law |date=1990 |volume=2 |pages=445–462 |doi=10.2307/840552 |jstor=840552|s2cid=143656851 |url=https://ruj.uj.edu.pl/xmlui/handle/item/151153 |url-access=subscription }} * {{cite book |last=Popkin |first=Jeremy |title=A History of Modern France |location=Upper Saddle River |publisher=Pearson Education |year=2006}} * {{Cite web |title=Active Citizen/Passive Citizen |date=1791 |url=http://chnm.gmu.edu/revolution/d/75/ |department=Liberty, Equality, Fraternity: Exploring the French Revolution |publisher=Project History |access-date=30 October 2011}} * {{cite book |last1=Schama |first1=Simon |author-link=Simon Schama |year=1989 |title=Citizens: A Chronicle of the French Revolution |edition=2004 |publisher=Penguin |isbn=978-0-14-101727-3}} ==Надворешни врски== * {{cite web | url = http://www.conseil-constitutionnel.fr/conseil-constitutionnel/francais/la-constitution/la-constitution-du-4-octobre-1958/declaration-des-droits-de-l-homme-et-du-citoyen-de-1789.5076.html | title = Déclaration des Droits de l'Homme et du Citoyen de 1789 | language = fr | work = Conseil constitutionnel | access-date = 14 May 2012 }} * {{cite web | url = http://www.conseil-constitutionnel.fr/conseil-constitutionnel/root/bank_mm/anglais/cst2.pdf | title = Declaration of human and civic rights of 26 August 1789 | language = en | work = Conseil constitutionnel | access-date = 14 May 2012 }} * [http://www.hrcr.org/docs/frenchdec.html Текстот на Декларацијата за правата на човекот и граѓанинот] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130606053037/http://www.hrcr.org/docs/frenchdec.html |date=2013-06-06 }} (на англиски) {{Нормативна контрола}} {{DEFAULTSORT:Декларација }} [[Категорија:Документи од 1789 година]] [[Категорија:Настани од Француската револуција од 1789 година]] [[Категорија:Ера на просветителството]] [[Категорија:Влада на Франција]] [[Категорија:Историја на човековите права]] [[Категорија:Човекови права во Франција]] [[Категорија:Национални инструменти за човекови права]] [[Категорија:Регистар на сеќавањата на светот]] [[Категорија:Политички повелби]] [[Категорија:Народен суверенитет]] [[Категорија:Дела од Томас Џеферсон]] [[Категорија:Устави на Франција]] bxh3po2gvsusga6ssn6gtunaqitomol 4 733335 5577224 4453219 2026-06-15T09:03:40Z Bjankuloski06 332 /* top */ Правописна исправка, replaced: 'рж → ’рж 5577224 wikitext text/x-wiki {{IPAkeys}} Табеливе [[Меѓународна фонетска азбука|Меѓународна фонетска азбука]] (МФА или IPA) ги претставува [[Француски јазик|француските]] гласови при изговор на поими во статии на Википедија. Македонски еквиваленти во некои случаи се доста груби, и даваат само општа претстава за изговорот на гласовите. Повеќе информации за гласовите ќе најдете на страницата [[Фонологија на францускиот јазик]]. {| style="background:none;" | valign="top" | {| class="IPA wikitable" style="margin: 1em; text-align: center;" ! colspan="3"| [[Согласка|Согласки]] |- ! &nbsp;&nbsp;МФА&nbsp;&nbsp; !! Примери !! [[Македонска транскрипција на францускиот јазик|Македонски]] (најприближно) |- |<big>{{IPAlink|b}}</big> | align="left"| '''b'''eau | align="left"| б |- |<big>{{IPAlink|d}}</big> | align="left"| '''d'''oux | align="left"| д |- |<big>{{IPAlink|f}}</big> | align="left"| '''f'''ête | align="left"| ф |- |<big>{{IPAlink|ɡ}}</big> | align="left"| '''g'''ain, '''gu'''erre | align="left"| г |- |<big>{{IPAlink|ɥ}}</big> | align="left"| h'''u'''it | align="left"| ''истовремено'' ‹ј› ''и'' ‹у› |- |<big>{{IPAlink|j}}</big> | align="left"| f'''i'''ef, fi'''ll'''e | align="left"| ј |- |<big>{{IPAlink|k}}</big> | align="left"| '''qu'''eue, '''c'''abas | align="left"| к |- |<big>{{IPAlink|l}}</big> | align="left"| '''l'''oup | align="left"| л |- |<big>{{IPAlink|m}}</big> | align="left"| '''m'''ou | align="left"| м |- |<big>{{IPAlink|n}}</big> | align="left"| '''n'''ous | align="left"| н |- |<big>{{IPAlink|ɲ}}</big> | align="left"| a'''gn'''eau | align="left"| њ |- |<big>{{IPAlink|ŋ}}</big> | align="left"| parki'''ng''' | align="left"| а'''нг'''лиски |- |<big>{{IPAlink|p}}</big> | align="left"| '''p'''assé | align="left"| п |- |<big>{{IPAlink|ʁ}}</big><ref>Изговорот зависи од регионот, но на северот најчести се {{МФА|[ʁ]}} и {{МФА|[ʀ]}}</ref> | align="left"| '''r'''oue | align="left"| рапаво <р> |- |<big>{{IPAlink|s}}</big> | align="left"| '''s'''œur, hau'''ss'''e, gar'''ç'''on | align="left"| с |- |<big>{{IPAlink|ʃ}}</big> | align="left"| '''ch'''ou | align="left"| ш |- |<big>{{IPAlink|t}}</big> | align="left"| '''t'''out | align="left"| т |- |<big>{{IPAlink|v}}</big> | align="left"| '''v'''ous | align="left"| в |- |<big>{{IPAlink|w}}</big> | align="left"| '''ou'''i | align="left"| у |- |<big>{{IPAlink|z}}</big> | align="left"| '''z'''ain, ha'''s'''e | align="left"| з |- |<big>{{IPAlink|ʒ}}</big> | align="left"| '''j'''oue, '''g'''eai | align="left"| ж |} | valign="top" | {| class="IPA wikitable" style="margin: 1em 2em; text-align: center;" ! colspan="3"| [[Самогласка|Самогласки]] |- ! &nbsp;&nbsp;МФА&nbsp;&nbsp; !! Примери !! [[Македонска транскрипција на францускиот јазик|Македонски]] (најприближно) |- ! colspan="3"| Усни |- |<big>{{IPAlink|a}}</big> | align="left"| p'''a'''tte | align="left"| а |- |<big>{{IPAlink|ɑ}}</big><ref>честопати се заменува со {{МФА|[a]}}</ref> | align="left"| p'''â'''te, gl'''a'''s | align="left"| а |- |<big>{{IPAlink|e}}</big> | align="left"| cl'''é''', ch'''ez''', all'''er''' | align="left"| е |- |<big>{{IPAlink|ɛ}}</big> | align="left"| f'''ai'''te, '''e'''st | align="left"| е |- |<big>ɛː</big><ref>честопати се заменува со {{МФА|[ɛ]}}; редок глас кај помладите говорници во Франција</ref> | align="left"| f'''ê'''te, m'''aî'''tre | align="left"| ''како ''{{МФА|[ɛ]}}, ''но подолго'' |- |<big>{{IPAlink|ə}}</big><ref>Во францускиот, темниот глас {{МФА|/ə/}} се изовара со извесно заоблување на усните</ref> | align="left"| r'''e'''peser | align="left"| темниот глас во '''‘''’рж |- |<big>{{IPAlink|i}}</big> | align="left"| s'''i''', '''î'''le, '''y''' | align="left"| и |- |<big>{{IPAlink|œ}}</big> | align="left"| s'''œu'''r, j'''eu'''ne | align="left"| е |- |<big>{{IPAlink|ø}}</big> | align="left"| c'''eu'''x, j'''eû'''ne | align="left"| е |- |<big>{{IPAlink|o}}</big> | align="left"| s'''o'''t, h'''au'''t, ois'''eau''', h'''ô'''tel | align="left"| о |- |<big>{{IPAlink|ɔ}}</big> | align="left"| s'''o'''rt, b'''o'''nne | align="left"| о |- |<big>{{IPAlink|u}}</big> | align="left"| s'''ou'''s | align="left"| у |- |<big>{{IPAlink|y}}</big> | align="left"| t'''u''', s'''û'''r | align="left"| и |- ! colspan="3"| [[Назална самогласка|Носни]] |- |<big>ɑ̃</big> | align="left"| s'''an'''s, v'''en'''t | align="left"| [[Назализација|носно]] {{МФА|[ɑ]}} ''или'' {{МФА|[ɒ]}} |- |<big>ɛ̃</big> | align="left"| s'''ain'''t, chi'''en''' | align="left"| [[Назализација|носно]] {{МФА|[ɛ]}} ''или'' {{МФА|[æ]}} |- |<big>œ̃</big><ref>честопати се заменува со {{МФА|[ɛ̃]}}</ref> | align="left"| br'''un''' | align="left"| [[Назализација|носно]] {{МФА|[œ]}} |- |<big>ɔ̃</big> | align="left"| s'''on''' | align="left"| [[Назализација|носно]] {{МФА|[ɔ]}} ''или'' {{МФА|[o]}} |} |} {| class="IPA wikitable" style="margin: 1em; text-align: center;" ! colspan=3 | Други симболи |- ! МФА !! Објаснување |- |<big>{{МФА|.}}</big> |align="left"| Одделување на слогови (поретко се употребува) |- |<big>{{МФА|‿}}</big> |align="left"| [[Елизија]]: неприметната последна согласка се изговара пред следната самогласка |- |<big>{{МФА|ˈ}}</big> |align="left"| Акцент, кој обично паѓа на последниот полн слог од [[прозодична единица|фразата]]<br>(се става пре днагласениот слог) |} ===Белешки=== {{наводи}} == Поврзано == *[[Македонска транскрипција на францускиот јазик]] [[Категорија:Википедија:МФА|Француски]] [[Категорија:Француски јазик|МФА]] ipmd8ery1roxa4np0emobznj8juag13 0 736315 5576976 5570972 2026-06-14T14:11:13Z Andrew012p 85224 /* Апликација */ 5576976 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Обработка во облак.svg|400п|мини|десно|Концептуален дијаграм на облачна обработка]] '''Обработка во облак''' ([[Англиски јазик|англ]]. ''cloud computing'') или '''облачна обработка''' — обработка заснована на [[интернет]], каде повеќе поврзани [[опслужувач]]и овозможуваат ресурси, [[софтвер]], и податоци за [[компјутер|сметачите]] и други уреди кои имаат дадено барање до нив, што многу наликува на мрежата за електрична енергија. Обработката во облак еволуира од [[Хардверската визуелизација]], [[сервис ориентирани|сервис-ориентираните]] архитектури и услужните обработки. Деталите се преземаат од корисниците и тие веќе не мора да се експерти за, или да имаат контрола на, технологијата која се наоѓа „во облакот“.<ref>{{Наведена мрежна страница |last=Danielson |first=Krissi |url=http://www.ebizq.net/blogs/saasweek/2008/03/distinguishing_cloud_computing/ |title=Distinguishing Cloud Computing from Utility Computing |publisher=Ebizq.net |date=2008-03-26 |accessdate=2010-08-22 |archive-date=2017-11-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171110162550/http://www.ebizq.net/blogs/saasweek/2008/03/distinguishing_cloud_computing/ |url-status=dead }}</ref> Обработката во облак користи нов тип на модел за [[информатичка технологија|ИТ]] службите на Интернет и вклучува залиха на ресурси, чиј број динамички ќе се зголемува.<ref name="gartner">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.gartner.com/it/page.jsp?id=707508 |title=Gartner Says Cloud Computing Will Be As Influential As E-business |publisher=Gartner.com |date= |accessdate=2010-08-22 |archive-date=2012-11-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121114095539/http://www.gartner.com/it/page.jsp?id=707508 |url-status=dead }}</ref><ref name="really">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.infoworld.com/d/cloud-computing/what-cloud-computing-really-means-031|title=What cloud computing really means|last=Gruman|first=Galen|date=2008-04-07|work=[[InfoWorld]]|accessdate=2009-06-02}}</ref> Сето ова е настанато како последица на барањето за што е можно полесен достап до обработувачки (сметачки) места на Интернет. <ref>{{наведени вести|url=http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=14637206|title=Cloud Computing: Clash of the clouds|date=2009-10-15|publisher=The Economist|accessdate=2009-11-03}}</ref> Овој начин на обработка, најчесто ги користи веб-заснованите алатки или апликации, кои на корисниците им даваат достап до ресурси, програми и слично, преку [[прелистувач]]ите, исто како тие да се инсталирани локално на нивните сопствени сметачи.<ref name="simple">[http://www.cloudcomputingdefined.com/ Cloud Computing Defined] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170602084433/http://cloudcomputingdefined.com/ |date=2017-06-02 }} 17 July 2010. Retrieved 26 July 2010.</ref> Поимот „облак“ се користи како [[метафора]] за Интернет, со оглед дека во минатото се цртале облаци за да се претстават телефонските мрежи,<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.sellsbrothers.com/writing/intro2tapi/default.aspx?content=pstn.htm |title=Writing & Speaking |publisher=Sellsbrothers.com |date= |accessdate=2010-08-22 |archive-date=2007-10-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071003060141/http://sellsbrothers.com/writing/intro2tapi/default.aspx?content=pstn.htm |url-status=dead }}</ref> а потоа и за да се претстави Интернетот во дијаграмите за сметачки мрежи како апстракција за инфраструктурата која тој ја претставува.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.thestandard.com/article/0,1902,5466,00.html |title=The Internet Cloud |publisher=Thestandard.com |date= |accessdate=2010-08-22 |archive-date=2010-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100211133442/http://www.thestandard.com/article/0,1902,5466,00.html |url-status=dead }}</ref> Типичните услужници на обработка во облак, доставуваат онлајн [[бизнис апликации]] кои се пристапуваат преку некој Веб сервис или софтвер како што се [[Web browser|прелистувачите]], а [[софтвер]]от и [[податок|податоците]] кои се потребни се поставени на [[опслужувач]]и. Вообичаено, инфраструктурата за обработка во облак се состои од услуги кои се доставуваат преку вообичаени центри и се поставени на [[опслужувач]]и. Комерцијалните понуди на ваков тип на услуги најчесто треба да се придржуваат до барањата поставени во вид на [[квалитет на услугата]] ''(Quality of Service - QoS)'' за своите корисници и најчесто вклучуваат [[договори за нивото на услугата]] ''(Service Level Agreements - SLA)''.<ref name="ccpaper">{{Наведено списание| first = Rajkumar| last = Buyya| author2 = Chee Shin Yeo, Srikumar Venugopal| title = Market-Oriented Cloud Computing: Vision, Hype, and Reality for Delivering IT Services as Computing Utilities| pages = 9| publisher = Department of Computer Science and Software Engineering, University of Melbourne, Australia| url = http://www.gridbus.org/~raj/papers/hpcc2008_keynote_cloudcomputing.pdf| format = PDF| accessdate = 2008-07-31| archive-date = 2009-11-06| archive-url = https://web.archive.org/web/20091106153419/http://www.gridbus.org/~raj/papers/hpcc2008_keynote_cloudcomputing.pdf| url-status = dead}}</ref> Поголеми услужници кои ги нудат облачните услуги се:[[Amazon Web Services|Амазон]], [[Rackspace Cloud]], [[Salesforce]], [[Skytap]], [[Azure Services Platform|Microsoft]] and [[Google]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.windowsitpro.com/article/cloud-computing2/The-Rise-of-Cloud-Computing/2.aspx |title="The Rise of Cloud Computing." Michael Otey. April 2010 |publisher=windowsITpro.com |date=2010-04-26 |accessdate=2010-08-22}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|last=Lai |first=Eric |url=http://www.infoworld.com/d/cloud-computing/woo-partners-cloud-computing-vendors-show-them-money-426 |title=Google, Amazon, Microsoft beef up cloud services |publisher=Infoworld.com |date=2009-08-27 |accessdate=2010-08-22}}</ref> Фирми пак кои се активни во полето на обработката во облак се:[[Fujitsu]], [[Dell]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dell.com/cloud |title=Dell Cloud Computing Solutions |publisher=dell.com |accessdate=2010-11-03}}</ref> [[Red Hat]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.infoworld.com/d/the-industry-standard/red-hat-acquires-cloud-software-vendor-makara-238 |title=Red Hat acquires cloud software vendor Makara |publisher=infoworld.com |accessdate=2010-12-07}}</ref> [[Hewlett Packard]],<ref>{{Наведена мрежна страница |last=Poeter |first=Damon |url=http://www.crn.com/225702946 |title=Channel Web: “HP, Microsoft Promise Windows Azure Cloud Platform By Year's End.” July 2010. Poeter |publisher=Crn.com |date=2010-07-12 |accessdate=2010-08-22 |archive-date=2010-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100717012107/http://www.crn.com/225702946 |url-status=dead }}</ref> [[IBM]],<ref>{{Наведена мрежна страница |last=Goldman |first=Alex |url=http://itmanagement.earthweb.com/features/article.php/3901656/IBM-Outlines-an-Aggressive-Cloud-Computing-Strategy.htm |title=Channel Web: “IBM Outlines an Aggressive Cloud Computing Strategy” September 2010. Goldman |publisher=internet.com |date=2010-09-01 |accessdate=2010-09-22 |archive-date=2010-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100905023413/http://itmanagement.earthweb.com/features/article.php/3901656/IBM-Outlines-an-Aggressive-Cloud-Computing-Strategy.htm |url-status=dead }}</ref> [[VMware]] и [[NetApp]]. ==Преглед== ===Споредба=== Обработката во облак се разликува, според некои одлики, од следните видови на обработка и не треба да се поистовети со нив: # [[Автономна обработка]] — „сметачки систем способен за самостојно управување"<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.datacenterknowledge.com/archives/2008/Mar/25/whats_in_a_name_utility_vs_cloud_vs_grid.html |title=What's In A Name? Utility vs. Cloud vs Grid |publisher=Datacenterknowledge.com |date= |accessdate=2010-08-22 |archive-date=2008-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081201155623/http://www.datacenterknowledge.com/archives/2008/Mar/25/whats_in_a_name_utility_vs_cloud_vs_grid.html |url-status=dead }}</ref> # [[Клиентско-опслужен модел]] – „клиент-опслужувач обработка“ се однесува скоро на било која дистрибуирана апликација која се одвива помеѓу сервис услужниците (опслужувачите) и побарувачите на услуги т.е. корисниците.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://java.sun.com/developer/Books/jdbc/ch07.pdf|publisher=Sun Microsystem|title=Distributed Application Architecture|accessdate=2009-06-16}}</ref> # [[Решеткаста обработка]] — „форма на [[дистрибуирана обработка]] и [[паралелна обработка]], каде 'супер компјутер или виртуелен компјутер' e составен од мрежа на сметачи кои работат заедно за да извршат многу комплицирани и тешки задачи." # [[Мејнфрејм компјутер]] — моќни сметачи кои ги користат главно големи организации за критични апликации, вообичаено за големи податочни обработки како [[попис]]и, индустриски и кориснички статистики, финансиски и трансакциски обработки и слично.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://itknowledgeexchange.techtarget.com/mainframe-blog/sun-cto-cloud-computing-is-like-the-mainframe/ |title=Sun CTO: Cloud computing is like the mainframe |publisher=Itknowledgeexchange.techtarget.com |date=2009-03-11 |accessdate=2010-08-22 |archive-date=2010-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101029051807/http://itknowledgeexchange.techtarget.com/mainframe-blog/sun-cto-cloud-computing-is-like-the-mainframe/ |url-status=dead }}</ref> # [[Услужна обработка]] — сметачките ресурси, како пресметковни така и ресурси во вид на складишта, се претставени на многу сличен начин на традиционалните јавни системи за набавка како системот за набавка на електрична енергија.";<ref name="It's probable that you've misunderstood Cloud Computing till now">{{Наведена мрежна страница|url=http://portal.acm.org/citation.cfm?id=1496091.1496100&coll=&dl=ACM&CFID=21518680&CFTOKEN=18800807|title=It's probable that you've misunderstood 'Cloud Computing' until now | publisher= TechPluto |accessdate=2010-09-14}}</ref> # [[Peer-to-peer]] – дистрибуирана архитектура која нема потреба од централна координација, каде корисниците се во исто време снабдувачи и корисници на ресурсите. # [[Услужно-ориентирана обработка]] – Обработката во облак нуди услуги поврзани со обработка додека, сосема спротивно, услужно-ориентираната обработка се однесуваат на софтверот како услуга „(Software-as-a-Service - SaaS)''<ref name="Service-oriented Computing and Cloud Computing: Challenges and Opportunities">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.computer.org/portal/web/csdl/doi/10.1109/MIC.2010.147|title=Service-Oriented Computing and Cloud Computing: Challenges and Opportunities|publisher=IEEE Internet Computing|accessdate=2010-12-4|archive-date=2011-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20110406121946/http://www.computer.org/portal/web/csdl/doi/10.1109/MIC.2010.147|url-status=dead}}</ref> === Особености === Фундаменталниот концепт на обработката во облак е дека обработката се прави „во облакот" т.е. обработката и податоците кои се потребни за него не се на некое специфицирано место, па дури не е задолжително сите елементи да се на исто место (опслужувач). Генерално, корисниците на облачна обработка не ја поседуваат физичката инфраструктура, туку најмуваат услуги од некој услужник со што ефикасно се намалуваат нивните трошоци. Тие користат ресурси како сервис, а плаќаат само за ресурсите кои ги користат. Многу понуди на обработка во облак дополнително нудат и модел на [[услужна обработка]], кој е некоја аналогија на традиционалните кориснички услуги за кои се плаќа во вид на претплата. Делењето на „неопиплива" сметачка моќ од стана на повеќе изнајмувачи може да ја подобри експлоатирачката моќ, бидејќи опслужувачите нема да бидат непотребно оставени да чекаат на корисниците да побараат услуги, што може да ја намали цената драстично, а во исто време да ја зголеми брзината на создавање на апликации. Придружен ефект на овој пристап е дека сметачкото искористување драматично расте, а корисниците нема да мораат да бидат експерти за да ги достигнат лимитите.<ref name="wpcarney">{{Наведена мрежна страница |url=http://knowledge.wpcarey.asu.edu/article.cfm?articleid=1614 |title=Cloud Computing: The Evolution of Software-as-a-Service |publisher=Knowledge.wpcarey.asu.edu |date= |accessdate=2010-08-22 |archive-date=2010-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100613001358/http://knowledge.wpcarey.asu.edu/article.cfm?articleid=1614 |url-status=dead }}</ref> Како додаток на сето ова, зголемените брзини на пренос преку [[сметачки мрежи|сметачките мрежи]] овозможува сето ова да се исполни во реалност. Облакот сè почесто почнува да биде поврзан со малите и средните претпријатија бидејќи тие во голем број од случаите не можат да си дозволат големи трошоци на традиционални информатички технологии. Овие претпријатија најчесто немаат средства и услови за да си дозволат технологија во своја сопственост „(in-house technology)''.{{citation needed|date=November 2010}} ===Економија=== Корисниците на обработката во облак избегнуваат огромни трошоци за [[хардвер]], [[софтвер]] и служби кога на услужникот му плаќаат само за она што го користат. Потрошувачката вообичаено се наплаќа по услуга или на претплата. Други придобивки од овој пристап се ниските бариери за влез, поделени инфраструктурни трошоци, ниски трошоци за менаџирање и постојан пристап до голем опсег на апликации. Генерално, корисниците можат да го прекинат договорот кога сакаат и услугите се скоро секогаш покриени со договор за нивото на услугата „(Service level Agreement - SLA)'' во кој се дефинирани финансиските казни.<ref>{{cite web | url=http://www.eweek.com/c/a/Enterprise-Applications/Forresters-Advice-to-CFOs-Embrace-Cloud-Computing-to-Cut-Costs/ | title=Research Shows: Embrace Cloud Computing to Cut Costs | date=2008-10-31 }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.networkworld.com/columnists/2008/080508-dzubeck.html |title=Five cloud computing questions |publisher=Networkworld.com |date= |accessdate=2010-08-22 |archive-date=2014-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209205358/http://www.networkworld.com/columnists/2008/080508-dzubeck.html |url-status=dead }}</ref> Иако компаниите можат да заштедат дел од своите трошоци на почетокот, можно е овие заштеди да бидат помали од очекуваните, па дури можат да платат повеќе за нивните оперативни трошоци. Во ситуација каде капиталните трошоци се релативни мали, или каде организацијата има поголема флексибилност во својот капитален буџет отколку во оперативниот буџет, облачниот модел може да нема голема финансиска смисла. Други фактори кои можат да имаат влијание на потенцијалните заштедувања на компаниите се: ефикасноста на податочниот центар на компанијата во споредба со оној на услужникот на облакот, оперативните трошоци на компанијата, нивото на присвојување на облачнота обработка и типот на функционалностите кои се вдомени во облакот.<ref>{{Наведена мрежна страница |last=Paul |first=Fredric |url=http://www.bmighty.com/services/showArticle.jhtml?articleID=211600030 |title=1 Midsize Organization Busts 5 Cloud Computing Myths |publisher=Bmighty.com |date= |accessdate=2010-08-22 |archive-date=2009-08-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090831034831/http://www.bmighty.com/services/showArticle.jhtml?articleID=211600030 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.appirio.com/blog/2009/04/cloud-computing-savings-real-or.php |title=Cloud Computing Savings – Real or Imaginary? |publisher=Appirio.com |date=2009-04-16 |accessdate=2010-08-22 |archive-date=2009-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090601203806/http://www.appirio.com/blog/2009/04/cloud-computing-savings-real-or.php |url-status=dead }}</ref> ===Архитектура=== [[Податотека:CloudComputingSampleArchitecture.svg|thumb|325px|right|Пример архитектура на облачна обработка]] Системската архитектура на софтверскиот систем кој е потребен за облачна обработка, вообичаено вклучува повеќе „облачни компоненти'' кои комуницираат меѓу себе преку [[интерфејс на апликација]] кој е вообичаено некој [[веб сервис]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://developer.amazonwebservices.com/connect/entry.jspa?externalID=1632&categoryID=100 |title=Building GrepTheWeb in the Cloud, Part 1: Cloud Architectures |publisher=Developer.amazonwebservices.com |date= |accessdate=2010-08-22 |archive-date=2009-05-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090505200217/http://developer.amazonwebservices.com/connect/entry.jspa?externalID=1632&categoryID=100 |url-status=dead }}</ref> Ова е слично на [[UNIX|Јуникс]] ''(Unix)'' филозофијата, која користи повеќе програми и секоја од нив прави едно нешто добро и работи заедно со универзални интерфејси. Комплексноста е контролирана и системите се полесни за менаџирање отколку нивните монолитни двојници. Двете најзначајни компоненти на архитектурата на обработка во облак се познати како преден крај и заден крај. Предниот крај е делот кој е видлив за клиентот, т.е. корисникот на компјутерот. Овој дел ја вклучува и мрежата на клиентот (или компјутерот) и апликациите кои се користат за пристап до облакот преку некој кориснички интерфејс како прелистувач. Задниот крај на архитектурата на облачна обработка е самиот „облак", т.е. повеќе сметачи, опслужувачи и уреди за податочни складишта. ==Историја== Основниот концепт на обработка во облак потекнува од шеесеттите години од минатиот век, кога [[Џон Меккарти]] кажа дека "обработката можеби некој ден ќе биде организирано како [[јавни услуги]]." Скоро сите модерни одлики на обработката во облак (еластично обезбедување ресурси, доставено како услуга, онлајн илузија на неограничена достава), споредбата со индустријата на електрична енергија и употребата на јавни, приватни, владини и општествени форми биле детално истражени во книгата на Даглас Паркхил "Предизвикот на Обработката во Облак" издадена во 1966 година. Терминот "облак" е позајмен од [[телефонијата]] односно телекомуникциските компании, кои сè до деведесеттите години примарно нуделе посветени точка-до-точка ''(point-to-point)'' врски, но потоа почнале да нудат услуги преку [[VPN|Виртуелна Приватна Мрежа]] ''(Virtual Private Network)'' со сличен квалитет но со многу пониска цена. Со пренасочување на сообраќајот за да ја балансираат корисноста како што тие сметале дека треба, тие успеале да го искористат нивниот просечен пропусен опсег на мрежата поефективно. Симболот на облак бил употребен за да ја означат границата помеѓу одговорноста на услужникот и корисникот. Обработката во облак ги проширува границите за да се покријат опслужувачи како и инфраструктурата на мрежата. .<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://mirror.switch.ch/ftp/doc/ietf/ipatm/atm-minutes-93jul.txt |title=July, 1993 meeting report from the IP over ATM working group of the IETF |date= |accessdate=2010-08-22 |archive-date=2012-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120922011140/http://mirror.switch.ch/ftp/doc/ietf/ipatm/atm-minutes-93jul.txt }}</ref> Првата научна употреба на терминот "обработка во облак" била на предавање на Рамнат Челапа. [[Amazon|Амазон]] одиграл главна улога во развивањето на обработка во облак со модернизирање на нивните [[податочни центар|податочни центри]] според дот-ком меурот (dot-com bubble), кои како и повеќето [[сметачка мрежа|сметачки мрежи]], користеле само 10% од нивниот капацитет во секое време, само за да остават простор за периодични пречки. Дознавајќи дека новата облачна архитектура резултира со значајни подобрувања на внатрешната ефикасност каде што мали, брзи "две-пици тимови" (тимови кој може да се најадат со две големи пици) можат да додатат нови опции побрзо и полесно. Амазон започнал ново развивање на производ за да обезбедат обработка во облак на корисниците и го пуштиле во употреба [[Амазон Веб Сервис|Амазон Веб Службата]] ''(Amazon Web Service)'' на принцип на услужна обработка во 2006.<ref name="amazon">[http://www.businessweek.com/magazine/content/06_46/b4009001.htm Jeff Bezos' Risky Bet].</ref><ref name="AWS">[http://itknowledgeexchange.techtarget.com/cloud-computing/2010/06/17/amazons-early-efforts-at-cloud-computing-partly-accidental/] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20181225015944/https://itknowledgeexchange.techtarget.com/cloud-computing/2010/06/17/amazons-early-efforts-at-cloud-computing-partly-accidental/%0a|date=2018-12-25}}.</ref> Во 2007 [[Google]], [[IBM]] и голем број на универзитети започнале голем проект на тема истражување на обработка во облак.<ref>[http://www.nytimes.com/2007/10/08/technology/08cloud.html?_r=1&ex=1349496000&en=92627f0f65ea0d75&ei=5090&partner=rssuserland&emc=rss&oref=slogin Google and I.B.M. Join in 'Cloud Computing' Research]</ref> На почетокот на 2008, [[Eukaliptus]] стана првиот слободен софтвер компатибилен со AWS API за распоредување на приватни облаци. Во почетоците на 2008 година, [[OpenNebula]], се приклучи во проектот [[RESERVOIR]] финансиран од Европската Комисија и стана првиот слободен софтвер за распоредување на приватни и хибридни облаци како и за федерација од облаци.<ref>B. Rochwerger, J. Caceres, R.S. Montero, D. Breitgand, E. Elmroth, A. Galis, E. Levy, [[Ignacio M. Llorente|I.M. Llorente]], K. Nagin, Y. Wolfsthal, E. Elmroth, J. Caceres, M. Ben-Yehuda, W. Emmerich, F. Galan. "The RESERVOIR Model and Architecture for Open Federated Cloud Computing", IBM Journal of Research and Development, Vol. 53, No април (2009)</ref> До средината на 2008 година Гартнер видел можност за обработката во облак "да оформи врска меѓу корисниците на ИТ услуги, т.е. помеѓу оние кои ги користат ИТ услугите и оние кои ги продаваат"<ref>[http://www.networkworld.com/newsletters/itlead/2008/070708itlead1.html Keep an eye on cloud computing] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140326101519/http://www.networkworld.com/newsletters/itlead/2008/070708itlead1.html|date=2014-03-26}}, Amy Schurr, Network World, 2008-07-08, citing the [[Gartner]] report, "Cloud Computing Confusion Leads to Opportunity". Retrieved 2009-09-11.</ref> и дополни дека "компаниите го заменуваат хардверот кој е сопственост на компании и софтверот со сервис засновани модели за една употреба" така што "предвидениот премин на обработка во облак ... ќе рузултира со драматичен раст во IT производи во некои област, а значаен пад во други."<ref>[http://www.gartner.com/it/page.jsp?id=742913 Gartner Says Worldwide IT Spending On Pace to Surpass $3.4 Trillion in 2008] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20121114095554/http://www.gartner.com/it/page.jsp?id=742913|date=2012-11-14}}, [[Gartner]], 2008-08-18. Retrieved 2009-09-11.</ref> ==Главни одлики== * '''[[Агилност]]a''' се зголемува со способноста на корисниците брзо и евтино да ги реискористувааат ресурсите во вид на технолошка инфраструктура.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://edgewatertech.wordpress.com/2009/04/24/best-practice-cloud-computing/ |title=Infrastructure Agility: Cloud Computing as a Best Practice |publisher=Edgewatertech.wordpress.com |date=2010-01-15 |accessdate=2010-08-22}}</ref> * '''[[Интерфејсот на апликацијата]]''' ''(API)'' овозможува машините да комуницираат со софтверот во облакот на ист начин како што комунициираат луѓето и сметачите. Обработката во облакот главно користи [[Representational State Transfer|REST]] засновани API-а. * '''[[Цена]]та''' се смета дека ќе е доста намелена и капиталните трошоци ќе се претворат во операциски трошоци.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.cloudave.com/link/recession-is-good-for-cloud-computing-microsoft-agrees |title=Recession Is Good For Cloud Computing – Microsoft Agrees |publisher=Cloudave.com |date= |accessdate=2010-08-22 |archive-date=2010-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100814013751/http://www.cloudave.com/link/recession-is-good-for-cloud-computing-microsoft-agrees |url-status=dead }}</ref><ref name="idc">{{Наведена мрежна страница|url=http://blogs.idc.com/ie/?p=190 |title=Defining "Cloud Services" and "Cloud Computing" |publisher=Blogs.idc.com |date=2008-09-23 |accessdate=2010-08-22}}</ref> * '''Независност на уредите и локацијата'''<ref name="yarmis">{{Наведена мрежна страница |last=Farber |first=Dan |url=http://news.cnet.com/8301-13953_3-9977049-80.html |title=The new geek chic: Data centers |publisher=News.cnet.com |date=2008-06-25 |accessdate=2010-08-22 |archive-date=2013-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104055614/http://news.cnet.com/8301-13953_3-9977049-80.html |url-status=dead }}</ref> им овозможува на корисниците достап до системите со користење прелистувач, без разлика на нивната локација или каков уред користат. Бидејќи достапот до инфраструктурата главно се добива главно преку Интернет, корисниците ќе можат да се поврзуваат од било каде.<ref name="idc" /> * '''Повеќекратен закуп''' овозможува делење на ресурси како и нивната цена помеѓу корисниците што овозможува: ** '''Централизација''' на инфраструктурата на локации со помала цена (пр. цена на земјиште, електрична енергија и слично) ** '''Капацитетот за достигнување на врвни перформанси''' се зголемува. ** '''Корисноста и ефикасноста''' се подобрува за системи кои вообичаено се користат само 10-20%.<ref name="amazon"/> * '''[[Доверливоста]]''' е подобрена ако повеќе редундантни сајтови се користат, со шта обработката во облак станува погодно за деловната заедница.<ref>{{Наведена мрежна страница|last=King |first=Rachael |url=http://www.businessweek.com/technology/content/aug2008/tc2008083_619516.htm |title=Cloud Computing: Small Companies Take Flight |publisher=Businessweek.com |date=2008-08-04 |accessdate=2010-08-22}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.pcworld.com/businesscenter/article/149892/google_apps_admins_jittery_about_gmail_hopeful_about_future.html |title=Google Apps Admins Jittery About Gmail, Hopeful About Future |publisher=Pcworld.com |date=2008-08-15 |accessdate=2010-08-22 |archive-date=2012-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120119095404/http://www.pcworld.com/businesscenter/article/149892/google_apps_admins_jittery_about_gmail_hopeful_about_future.html |url-status=dead }}</ref><ref name="cloudfeud">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.datacenterknowledge.com/archives/2008/09/22/a-new-resource-born-of-a-cloud-feud/A |title=New Resource, Born of a Cloud Feud |publisher=Datacenterknowledge.com |date=2009-06-03 |accessdate=2010-08-22 }}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * '''[[Размерливост]]''' преку динамични побарувања на ресурси. [[Сметачки прерформанси|Перформансите]] се следат и се конструираат архитектури користејќи [[веб сервис|веб служби]] како нивни системски интерфејси.<ref name="idc" /> Еден од најважните нови методи за надминување на пречките на големи апликации е паралелното програмирање на дистрибуирани гридови.<ref name="nubifer">{{Наведена мрежна страница|url=http://nubifer.wordpress.com/2010/02/16/scaling-storage-and-analysis-of-data-using-distributed-data-grids/ |title=Scaling Storage and Analysis of Data Using Distributed Data Grids |publisher=Nubifer.wordpress.com |date=2010-02-16 |accessdate=2010-08-22}}</ref> * '''[[Сметачка безбедност|Безбедноста]]''' може да се подобри со користењето на централизирани податоци,<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://exari.blogspot.com/2006/05/death-by-laptop.html |title=Exari: Death By Laptop |publisher=Exari.blogspot.com |date=2006-05-08 |accessdate=2010-08-22 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305102545/http://exari.blogspot.com/2006/05/death-by-laptop.html |url-status=dead }}</ref> но загриженоста се однесува на тоа што корисниците ќе немаат контрола на одреден осетливи податоци.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.cryptoclarity.com/CryptoClarityLLC/Welcome/Entries/2009/7/23_Encrypted_Storage_and_Key_Management_for_the_cloud.html |title=Encrypted Storage and Key Management for the cloud |publisher=Cryptoclarity.com |date=2009-07-30 |accessdate=2010-08-22 |archive-date=2009-11-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091120234916/http://www.cryptoclarity.com/CryptoClarityLLC/Welcome/Entries/2009/7/23_Encrypted_Storage_and_Key_Management_for_the_cloud.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |last=Mills |first=Elinor |url=http://news.cnet.com/8301-1009_3-10150569-83.html |title=Cloud computing security forecast: Clear skies |publisher=News.cnet.com |date=2009-01-27 |accessdate=2010-08-22 |archive-date=2013-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104104039/http://news.cnet.com/8301-1009_3-10150569-83.html |url-status=dead }}</ref> Услужниците вообичаено ги зачувуваат пристапувањата, но пристапот до логовите за проверка е доста тешка или невозможна задача. Комплексноста на безбедноста е зголемена и поради дистрибуирањето на податоците на поголема територија и/или на повеќе уреди. * ''' [[Одржување|Одржливоста]]''' на апликациите за обработка во облак е полесно, бидејќи тие не мора да бидат инсталирани на сите уреди на корисниците. Поддршката за нив е полесна бидејќи промените пристигаат до сите корисници инстантно. * ''' [[Мерливост]]''' значи дека искористеноста на ресурсите за обработката во облак треба да биде мерливи и да биде мерена за секој клиент и апликација на дневно, неделно, месечно и годишно ниво. ==Слоеви== [[Интернет]]от функционира преку повеќе мрежни протоколи кои формираат слоеви, како што е прикажано на сликата (или како што е опишано во повеќе детали во [[OSI модел]]от). Кога ќе се воспостави Интернет врска помеѓу сметачите, овозможено е тие да делат служби во било кој од слоевите. [[Податотека:Cloud Computing Stack.svg|right|250px]] ===Клиенти=== ''Клиентот на облакот'' се состои од [[хардвер]] и/или [[софтвер]] кој зависи од обработката на облакот за доставување на апликации, или е специфично дизајниран за да овозможува служби од облакот и без него е сосема бескорисен. Клиенти можат да бидат [[компјутер|сметачи]], телефони, и други уреди, како и [[оперативен систем|оперативни системи]] и [[прелистувач]]и.<ref name="nimbus">{{Наведена мрежна страница |url=http://workspace.globus.org/vm/TP2.1/doc/cloud.html |title=Nimbus Cloud Guide |accessdate=2011-01-02 |archive-date=2009-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091206110234/http://workspace.globus.org/vm/TP2.1/doc/cloud.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.geek.com/articles/news/microsofts-cloud-operating-system-windows-azure-to-go-live-in-January-20091118/ |title=Microsoft's cloud operating system, Windows Azure, to go live in January |publisher=Geek.com |date=2009-11-18 |accessdate=2010-08-22 |archive-date=2009-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091122214408/http://www.geek.com/articles/news/microsofts-cloud-operating-system-windows-azure-to-go-live-in-january-20091118/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |last=Claburn |first=Thomas |url=http://www.informationweek.com/news/software/web_services/showArticle.jhtml?articleID=222200331 |title=Google Reveals Nexus One 'Super Phone' |publisher=Informationweek.com |date= |accessdate=2010-08-22 |archive-date=2011-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110406115743/http://www.informationweek.com/news/software/web_services/showArticle.jhtml?articleID=222200331 }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://gigaom.com/2008/06/22/what-makes-a-good-cloud-computer/ |title=What Makes a Cloud Computer? |publisher=Gigaom.com |date=2008-06-22 |accessdate=2010-08-22 |archive-date=2010-08-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100824152726/http://gigaom.com/2008/06/22/what-makes-a-good-cloud-computer/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|author=by Brian BraikerSeptember 02, 2008 |url=http://www.newsweek.com/id/156911 |title=The Cloud's Chrome Lining |publisher=Newsweek.com |date=2008-09-02 |accessdate=2010-08-22}}</ref> ===Апликација=== Службите кои ги нудат апликациите кои се користат за процеирање на облакот или "''Софтверот како сервис''" ''(Software as a Service - SaaS)'' нудат [[софтвер]] како сервис преку [[Интернет]], со што се елиминира потребата од инсталации и извршување на апликации на сметачите на корисниците, со што пак се намалува потребата од поддршка и одржување. Луѓето ги користат термините "SaaS" и "облак" како синоними, а тие сепак се различни работи.{{citation needed|date=November 2010}} Главните одлики се состојат од:<ref>[http://www.idc.com/getdoc.jsp?containerId=33453&pageType=PRINTFRIENDLY#33453-S-0001 2005 Software as a Service Taxonomy and Research Guide]{{Dead link|date=September 2010}}</ref>{{clarify|date=ноември 2010}} * Пристап и менаџирање на комерцијален софтвер преку мрежа * Активностите се контролираат од централна локација наместо кај секој корисник, со што се овозможува корисниците да пристапуваат апликации на оддалеченост преку Веб-от. * Доставувањето на апликациите е типична еден-на-многу врска, а не еден-на-еден врска, и вклучува архитектурални, оценувачки, партнерски и менаџерски одлики. * Централизирано обновување, што ја намалува потребата од преземање на пачови и надоградувања. ===Платформа=== Службите на облачна платформа или "Платформа како сервис" ''(Platform as a Service - PaaS)'' нудат платформа за обработка и/или збир на решенија како сервис, кои често употребуваат "облачна инфраструктура" и имаат "облачни апликации".<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.eccentex.com/platform/workflow.html |title=An example of a 'Cloud Platform' for building applications |publisher=Eccentex.com |date= |accessdate=2010-08-22 |archive-date=2010-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100610231833/http://www.eccentex.com/platform/workflow.html |url-status=dead }}</ref> Тоа овозможува доставување на апликации без цената и комплексноста на купување и менаџирање на скриените хардверски и софтверски слоеви.<ref>{{наведени вести|author=Jack Schofield |url=http://www.guardian.co.uk/technology/2008/apr/17/google.software |title=Google angles for business users with 'platform as a service' |publisher=Guardian |date= 2008-04-17|accessdate=2010-08-22 | location=London}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://aws.typepad.com/aws/2008/06/the-forthcoming.html |title=The Emerging Cloud Service Architecture |publisher=Aws.typepad.com |date=2008-06-03 |accessdate=2010-08-22}}</ref> ===Инфраструктура=== Инфраструктурата за облачните служби, попозната како "''Инфраструктура како Сервис''" ''(Infrastructure as a Service - IaaS)'', нуди сметачка инфраструктура, вообичаено средина во вид на виртуелна платформа. Наместо да купуваат опслужувачи, софтвер, податочни центри, или мрежна опрема, клиентите ќе купуваат ресурси како сервис кој е потполно надворешен. Доставувачите на ваквите служби, најчесто ги наплатуваат истите во вид услужна обработка и според ресурсите кои се користат.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://searchstorage.techtarget.com/news/article/0,289142,sid5_gci1301852,00.html |title=EMC buys Pi and forms a cloud computing group |publisher=Searchstorage.techtarget.com |date=2008-02-21 |accessdate=2010-08-22 |archive-date=2011-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110406120714/http://searchstorage.techtarget.com/news/article/0,289142,sid5_gci1301852,00.html |url-status=dead }}</ref> ===Опслужувач=== Слоевите на "опслужувачите" се состојат од [[сметачки хардвер]] и/или [[софтвер|сметачки софтвер]] кои се дизајнирани специфично за доставување на облачни служби, вклучувајќи повеќејадрени обработувачи, оперативни системи со облачни одлики и комбинирани понуди.<ref name="nimbus"/><ref>{{Наведена мрежна страница|last=Myslewski |first=Rik |url=http://www.theregister.co.uk/2009/12/02/intel_scc/ |title=Intel puts cloud on single megachip |publisher=Theregister.co.uk |date=2009-12-02 |accessdate=2010-08-22}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|last=Duffy |first=Jim |url=http://www.infoworld.com/d/cloud-computing/cisco-unveils-cloud-computing-platform-service-providers-113 |title=Cisco unveils cloud computing platform for service providers |publisher=Infoworld.com |date=2009-05-12 |accessdate=2010-08-22}}</ref><ref>[http://www.nytimes.com/2008/10/28/technology/28soft.html Microsoft Plans 'Cloud' Operating System]</ref> ==Модели кои се користат== [[Податотека:Cloud computing types.svg|thumb|395px|right|Типови на обработка во облак]] ===Јавен облак=== "Јавен облак" или "надворешен облак" го опишува обработката во облак во традиционалното значење, каде што ресурсите со самостојно службирање се динамично доставувани преку интернетот, со помош на [[семрежен прилог|семрежни прилози]]/[[семрежна служба|служби]], од услужник кој наплаќа на основа на чисто услужна обработка.<ref name="idc"/> ===Облак на заедницата=== Облак на заедница, може да се постави каде што повеќе организации имаат слични барања и сакаат да делат инфраструктура со што ќе ги бележат придобивките на обработката во облак. Во овој случај трошоците се делат помеѓу помалку корисници отколку во ''јавениот облак'' па според тоа и трошоците се поголеми, но овој начин нуди поголема приватност, безбедност и слично. Пример за ''облак на заедница'' е "Gov облакот" на [[Google]].<ref>{{Наведена мрежна страница |last=Claburn |first=Thomas |url=http://www.informationweek.com/news/services/saas/showArticle.jhtml?articleID=221100129 |title=Google's "Gov Cloud" Wins $7.2 Million Los Angeles Contract |publisher=Informationweek.com |date= |accessdate=2010-08-22 |archive-date=2011-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110406115755/http://www.informationweek.com/news/services/saas/showArticle.jhtml?articleID=221100129 }}</ref> ===Хибриден облак=== Постои конфузија кога терминот "хибриден" се користи со облак – стандардна дефиниција на терминот "хибриден облак" сè уште не постои. Овој термин се користел кога се зборувало, или за два одвоени облаци кои подоцна биле споени (јавни, приватни, внатрешни, надворешни), или при комбинации на примероци на виртуелни облачни опслужувачи употребени заедно со физички хардвер. Најточната дефиниција на терминот "хибриден облак" веројатно е заедничката употребата на физички хардвер и примероци на виртуелни облачни опслужувачи за да се добие еден општ сервис.<ref>{{cite web | url=http://cloudscaling.com/blog/cloud-computing/hybrid-clouds-are-half-baked | title="Hybrid" Clouds are Half-Baked | date=2010-02-02 }}</ref> Два здружени облаци поточно се нарекуваат "комбиниран облак". Околината на "комбинираниот облак" која се состои од повеќебројни внатрешни и/или надворешни услужници <ref>{{Наведена мрежна страница|author=Eric Krangel | Feb. 10, 2009, 3:44 PM | 1,659 | 4 |url=http://www.businessinsider.com/2009/2/ibm-embraces-juniper-for-its-smart-hybrid-cloud-disses-cisco-ibm |title=IBM Embraces Juniper For Its Smart 'Hybrid Cloud', Disses Cisco (IBM) |publisher=Businessinsider.com |date=2009-02-10 |accessdate=2010-08-22}}</ref> "ќе биде типична за повеќето корпорации".<ref name="iwpc" /> Интегрирајќи повеќе облачни служби, корисниците можеби ќе можат да ја олеснат транзицијата до служби на принцип на "јавен облак" притоа избегнувајќи некои можеби непотребни проблеми.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://gigaom.com/2010/01/01/on-the-rise-of-hybrid-clouds/ |title=Forecast for 2010: The Rise of Hybrid Clouds |publisher=Gigaom.com |date=2010-01-01 |accessdate=2010-08-22 |archive-date=2010-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100701161807/http://gigaom.com/2010/01/01/on-the-rise-of-hybrid-clouds/ |url-status=dead }}</ref> Друга перспектива на доставување на семрежни прилози во облак е употреба на мешовито вдомување, каде инфраструктурата на вдомувањето е микс помеѓу [[Облачно вдомување]] и "Посветени опслужувачи кои се менаџираат" – ова е најчесто постигнато како дел од веб група во која некои од јазлите работат на вистински хардвер, а некои работат на примероци на облачни опслужувачи. Облак за хибридно складирање користи комбинација на јавни и приватни облаци на складирање. Облак за хинридно складирање често се корисни за создавање на резервни копии и архивирање, тој исто така, овозможувајќи локални податоци да бидат размножени на одреден јавен облак.<ref>[http://www.snia.org/forums/csi/knowledge/CSI_Private_Hybrid_Cloud_White_Paper_final.pdf Managing Private and Hybrid Clouds for Data Storage] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110406122000/http://www.snia.org/forums/csi/knowledge/CSI_Private_Hybrid_Cloud_White_Paper_final.pdf |date=2011-04-06 }}, SNIA, Jan 2010</ref> ===Приватни облаци=== Даглас Паркхил е првиот кој го опиша концептот на "Услуги на приватни сметачи" во книгата од 1966 ''Предизвиците на Сметачките услуги (The Challenge of the Computer Utility)''. Идејата се однесувала на директна споредба со другите индустрии (пример индустријата за електрична енергија) и на зголемената употреба на хибридни модели на добавка кои ќе ги балансираат и ублажат ризиците. ''Приватните облаци'' и ''внатрешните облаци'' се опишуваат како [[неологизам]], но концептот за нив го предводи терминот ''облак'' бидејќи истиот постои 40 години. Дури и во модерните услужни индустрии, хибридни модели сè уште постојат и покрај формирањето на функционални пазари и можноста да се комбинираат повеќе услужници. Некои продавачи го користеле овој термин за да ги опишат своите понуди и да емитираат обработка во облак во приватни мрежи. Овие производи нудат можност да се вдомуваат апликации или виртуелни машини кај множеството на домаќини на една компанија. Со ова се постигнуваат придобивките на услужната обработка со делење на хардверот, можност да се поврати системот при негов пад и можност за размерливост во однос на побарувањата. Приватните облаци се критикувани бидејќи корисниците "пак треба да ги купуваат, градат и менаџираат" со што тие немаат големи придобивки од нив,<ref name="iwpc">{{Наведена мрежна страница |last=Foley |first=John |url=http://www.informationweek.com/news/services/business/showArticle.jhtml?articleID=209904474 |title=Private Clouds Take Shape |publisher=Informationweek.com |date= |accessdate=2010-08-22 |archive-date=2011-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110406115807/http://www.informationweek.com/news/services/business/showArticle.jhtml?articleID=209904474 |url-status=dead }}</ref> што е спротивно на економскиот модел кој го гради обработката во облак.<ref>{{Наведена мрежна страница |last=Haff |first=Gordon |url=http://news.cnet.com/8301-13556_3-10150841-61.html |title=Just don't call them private clouds |publisher=News.cnet.com |date=2009-01-27 |accessdate=2010-08-22 |archive-date=2013-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104112651/http://news.cnet.com/8301-13556_3-10150841-61.html |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.informationweek.com/cloud-computing/blog/archives/2009/01/theres_no_such.html |title=There's No Such Thing As A Private Cloud |publisher=Informationweek.com |date=2010-06-30 |accessdate=2010-08-22 |archive-date=2012-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120301045356/http://www.informationweek.com/cloud-computing/blog/archives/2009/01/theres_no_such.html |url-status=dead }}</ref> Корпорациските ИТ организации користат свој/свои приватни облак/облаци за да ги заштитат своите критични инфраструктурални системи. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.forbes.com/2010/07/15/virtualization-automation-resources-technology-cloud-computing.html |title=Cutting Through the Cloud Hype |publisher=forbes.com |date=2010-07-15 |accessdate=2010-12-31}}</ref> ==Облачно инженерство== [[Облачно инженерство]] е примена на систематски, дисциплиниран, мерлив и интердисциплинарен пристап на формирање на идеи, формирање на концепт, развивање, операција и одржување на обработка во облак, како и вметнување на инженерство во облак. Тоа е дисциплина која се развива за да го олесне присвојувањето, формирање на стратегија, индустријализација, стандардизација, продукција, комодизација и раководење на облачни решенија, кои водат кон облачен екосистем. Облачното инженерство исто така е познато како инженерство на облачните услуги. ==Облачен склад== Облачен склад е модел на вмрежен сметачки податочен склад каде податоците се складирани на повеќе виртуелни опслужувачи, најчесто вдомени од трети лица, наместо вдомени од посветени опслужувачи. Компании кои нудат вдомување имаат големи податочни центри, а луѓето на кои им е потребно нивните податоци да бидат вдомени, го купуваат или изнајмуваат складирачкиот капацитет и го користат за нивните потреби. Операторите на податочни центри, во позадина, ги прават виртуелни ресурсите според потребите на клиентот и ги изнесуваат како виртуелни опслужувачи, кои клиентот може самиот да ги управува. Физички, ресурсите може да се распространат на повеќе опслужувачи. ==Интер облак== Интер облак<ref>{{Наведено списание|date=2009-05-24|title= Blueprint for the Intercloud - Protocols and Formats for Cloud Computing Interoperability|publisher=IEEE Computer Society|pages=328–336|url=http://www2.computer.org/portal/web/csdl/doi/10.1109/ICIW.2009.55|doi=10.1109/ICIW.2009.55|last1=Bernstein|first1=David|last2=Ludvigson|first2=Erik|last3=Sankar|first3=Krishna|last4=Diamond|first4=Steve|last5=Morrow|first5=Monique}}</ref> e глобално поврзување на облаци т.е. „облак од облаци“<ref name="kk">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kk.org/thetechnium/archives/2007/11/a_cloudbook_for.php |title=Kevin Kelly: A Cloudbook for the Cloud |publisher=Kk.org |date= |accessdate=2010-08-22}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://samj.net/2009/06/intercloud-is-global-cloud-of-clouds.html |title=Intercloud is a global cloud of clouds |publisher=Samj.net |date=2009-06-22 |accessdate=2010-08-22 |archive-date=2009-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090627025719/http://samj.net/2009/06/intercloud-is-global-cloud-of-clouds.html }}</ref> и е екстензија на "мрежа на мрежите" т.е. Интернетот, на кого е заснован Интер облакот.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.readwriteweb.com/archives/vint_cerf_despite_its_age_the.php?mtcCampaign=2765 |title=Vint Cerf: Despite Its Age, The Internet is Still Filled with Problems |publisher=Readwriteweb.com |date= |accessdate=2010-08-22 |archive-date=2011-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110810134117/http://www.readwriteweb.com/archives/vint_cerf_despite_its_age_the.php?mtcCampaign=2765 |url-status=dead }}</ref> Терминот првпат беше искористен во контекст на обработка во облак во 2007 кога [[Kevin Kelly|Кевин Кели]] кажа дека "кога тогаш, ќе имаме интер облак, т.е. облак од облаци. Интер облакот ќе има димензии на една машина која ќе ги опфаќа сите опслужувачи и присутните на нив приклучени сметачи.".<ref name="kk" /> Овој термин стана популарен во 2009-та<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://blogs.cisco.com/sp/comments/from_india_to_intercloud/ |title=SP360: Service Provider: From India to Intercloud |publisher=Blogs.cisco.com |date= |accessdate=2010-08-22}}</ref> и се користел за да се опишуваат податочни центри на иднината.<ref>{{наведени вести |author=Canada |url=http://www.theglobeandmail.com/servlet/story/LAC.20071129.TWLINKS29/TPStory/Business |title=Head in the clouds? Welcome to the future |publisher=Theglobeandmail.com |date= |accessdate=2010-08-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071215230430/http://www.theglobeandmail.com/servlet/story/LAC.20071129.TWLINKS29/TPStory/Business |archivedate=2007-12-15 |url-status=live }}</ref> Сценариото за интер облак се заснова на тоа дека секој облак нема неограничени физички ресурси. Ако еден облак се пренасити со обработувачкки и складирачки ресурси на неговата виртуелна инфраструктура, тој може да не биде во можност да ги опслужи понатамошните побарување за служби кои ќе ги испраќаат неговите клиенти. Сценариото за интер облак се труди да ги избегне таквите ситуации и во теорија, секој облак може да користи обработувачкки и складирачки ресурси на другите облаци. Ваквиот начин на "плати за да користиш" може да е зачеток на нов вид на бизнис можности меѓу услужниците на услуги во облак, секако ако тие успеат да ги преминат теоретските рамки. Покрај сето ова Интер облакот има уште многу предизвици за надминување како, облачната федерација, безбедноста, интероперабилноста, QoS, доверба, легални проблеми, следење и наплаќање.{{Citation needed|date=May 2010}} == Приватност == Облачниот модел бил критикуван, од страна на адвокати кои се залагаат за приватност, поради леснотијата со која компаниите кои ги вдомуваат облачните служби можат да ги контролираат комуникациите и податоците складирани. Примери како тајната NSA програма, која работејќи со AT&T и Verizon снимила повеќе од 10 милиони телефонски повици помеѓу американски граѓани, како и големата на моќ која, обработката во облак, им ја дава на телекомуникациските компании да ја набљудуваат активноста на корисниците, предизвикува несигурност помеѓу адвокатите.<ref>{{Наведена мрежна страница|last=Cauley |first=Leslie |url=http://www.usatoday.com/news/washington/2006-05-10-nsa_x.htm |title=NSA has massive database of Americans' phone calls |publisher=Usatoday.com |date=2006-05-11 |accessdate=2010-08-22}}</ref> Иако имало обиди да се хармонизира легалната средина, услужници како [[Amazon]] сè уште снабдуваат големи пазари (како пазарите на САД и ЕУ) со локална инфраструктура и можност корисниците да изберат "зони на пристап." <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://developer.amazonwebservices.com/connect/entry.jspa?externalID=1347&categoryID=112 |title=Feature Guide: Amazon EC2 Availability Zones |publisher=Developer.amazonwebservices.com |date= |accessdate=2010-08-22 |archive-date=2010-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101019052456/http://developer.amazonwebservices.com/connect/entry.jspa?externalID=1347&categoryID=112 |url-status=dead }}</ref> ==Согласност== За да се добие согласност со прописите кои ги бараат Соединетите Американски Држави и Европската унија, како и индустријата со кредитни картички, корисниците мораат да ги попримат ''општествениот'' или ''хибридниот'' модел, што значи дека со тоа нема да ги добијат сите придобивки кои облакот ги нуди и ќе плаќаат повеќе. Ова е начинот на кој [[Google]] ги придобива владините барања за приватност<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://searchcompliance.techtarget.com/news/article/0,289142,sid195_gci1377298,00.html |title=FISMA compliance for federal cloud computing on the horizon in 2010 |publisher=Searchcompliance.techtarget.com |date= |accessdate=2010-08-22 |archive-date=2010-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100725073732/http://searchcompliance.techtarget.com/news/article/0,289142,sid195_gci1377298,00.html }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://googleenterprise.blogspot.com/2009/09/google-apps-and-government.html |title=Google Apps and Government |publisher=Googleenterprise.blogspot.com |date=2009-09-15 |accessdate=2010-08-22}}</ref> и [[Rackspace Cloud]] успеваат да добијат [[PCI согласност]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.rackspacecloud.com/blog/2009/03/05/cloud-hosting-is-secure-for-take-off-mosso-enables-the-spreadsheet-store-an-online-merchant-to-become-pci-compliant/ |title=Cloud Hosting is Secure for Take-off: Mosso Enables The Spreadsheet Store, an Online Merchant, to become PCI Compliant |publisher=Rackspacecloud.com |date=2009-03-14 |accessdate=2010-08-22 |archive-date=2011-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110105185643/http://www.rackspacecloud.com/blog/2009/03/05/cloud-hosting-is-secure-for-take-off-mosso-enables-the-spreadsheet-store-an-online-merchant-to-become-pci-compliant/ |url-status=dead }}</ref> Корисниците од Европската унија кои работат со Услужници на облак надвор од неа мораат да се придржуваат кон прописите на Европската унија за изнесување на лични податоци.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.thomashelbing.com/en/how-new-eu-rules-data-export-affect-companies-and-outside-eu |title=How the New EU Rules on Data Export Affect Companies in and Outside the EU &#124; Dr. Thomas Helbing - Kanzlei für Datenschutz-, Online- und IT-Recht |publisher=Thomashelbing.com |date= |accessdate=2010-08-22}}</ref> Многу услужници имаат и [[SAS 70 Type II]] сертификат (пр. Амазон,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://aws.amazon.com/about-aws/whats-new/2009/11/11/aws-completes-sas70-type-ii-audit/ |title=AWS Completes SAS70 Type II Audit |publisher=Aws.amazon.com |date= |accessdate=2010-08-22}}</ref> Salesforce.com,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://trust.salesforce.com/ |title=Trust Salesforce.com |publisher=Trust Salesforce.com |date= |accessdate=2010-08-22}}</ref> Google<ref>{{Наведена мрежна страница|last=Feigenbaum |first=Eran |url=http://googleenterprise.blogspot.com/2008/11/sas-70-type-ii-for-google-apps.html |title=SAS 70 Type II for Google Apps |publisher=Googleenterprise.blogspot.com |date=2008-11-04 |accessdate=2010-08-22}}</ref> и Microsoft<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://blogs.technet.com/gfs/archive/2009/05/27/securing-microsoft-s-cloud-infrastructure.aspx |title=Securing Microsoft's Cloud Infrastructure |publisher=Blogs.technet.com |date=2009-05-28 |accessdate=2010-08-22 |archive-date=2009-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090612043851/http://blogs.technet.com/gfs/archive/2009/05/27/securing-microsoft-s-cloud-infrastructure.aspx |url-status=dead }}</ref>), но ова е критикувано бидејќи улогите и целите на слушателот и слушаниот многу често не се разликуваат и варираат повеќе отколку што треба.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://searchcloudcomputing.techtarget.com/news/article/0,289142,sid201_gci1374629,00.html |title=Amazon gets SAS 70 Type II audit stamp, but analysts not satisfied |publisher=Searchcloudcomputing.techtarget.com |date=2009-11-17 |accessdate=2010-08-22 }}{{Мртва_врска|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Услужниците вообичаено ја даваат оваа информација по нејзино барање, под договро за задржување на тајноста.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://wistechnology.com/articles/6954/ |title=Assessing Cloud Computing Agreements and Controls |publisher=Wistechnology.com |date= |accessdate=2010-08-22 |archive-date=2011-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110403110514/http://wistechnology.com/articles/6954/ |url-status=dead }}</ref> ==Легалност== Во март 2007 година, [[Dell]] пробале да го заштити терминот "обработка во облак" во САД. "Соопштението за дозвола" кое компанијата го примила во јули 2008 било поништено во август, што резултирало со одбивање на обидот за заштита на терминот помалку од една недела подоцна. Од 2007 година, барања за заштита поврзани со брендови на обработка во облак, производи и служби се зголемил со скоро експоненцијална брзина. Како што компаниите барале подобра позиција во брендирањето на обработка во облак и негово рекламирање, барањата за заштита на обработката во облак се зголемиле за 483% помеѓу 2008 и 2009 година. Во 2009 година, 116 барања за заштита на обработка во облак биле поднесени, а се претпоставува дека преку 500 исти такви ќе бидат поднесени за време на 2010.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://insidetrademarks.com/2010/03/24/cloud-computing-trademark-trends/ |title=Inside Trademarks March 24, 2010 |publisher=Insidetrademarks.com |date=2010-03-24 |accessdate=2010-08-22}}</ref> Други легални случаи може да ја оформат употребата на обработка во облак од страна на јавниот сектор. На 29ти октомври 2010 година Google поднел тужба против Министерството за внатрешни работи на САД, кое отворило наддавање за софтвер, при кое наддавачите морало да ги користат Microsoft алатките за бизис продуктивност. Google тужел според "неправилно ограничување на конкуренцијата." <ref>[http://www.scribd.com/doc/40513712/Google-v-US-Complaint Google, Inc. vs. the United States]</ref> Специјалистите истакнуваат дека, почнувајќи од 2005 година, популарноста на слободниот стандард и слободниот софтвер може да влијаат на начинот на кој јавноста ги бира услужниците.<ref>[http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1656616 Casson and Ryan, Open Standards, Open Source Adoption in the Public Sector, and Their Relationship to Microsoft’s Market Dominance]</ref> ==Слободен софтвер== [[Слободен софтвер|Слободниот софтвер]] придонел за многу имплементациии на обработката во облак.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.networkworld.com/news/2008/072808-open-source-cloud-computing.html |title=Open source fuels growth of cloud computing, software-as-a-service |publisher=Networkworld.com |date= |accessdate=2010-08-22 |archive-date=2012-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121015184116/http://www.networkworld.com/news/2008/072808-open-source-cloud-computing.html |url-status=dead }}</ref> Во ноември 2007, фондацијата за слободен софтвер ја објави [[Affero General Public License]], верзија на [[GNU General Public License|GPLv3]] со намера да го приближи овој начин на обработка до идејата за [[слободен софтвер]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://redmonk.com/sogrady/2009/04/15/open-source-licensing-in-a-networked-age/ |title=AGPL: Open Source Licensing in a Networked Age |publisher=Redmonk.com |date=2009-04-15 |accessdate=2010-08-22}}</ref> ==Слободни стандарди== Повеќето услужници на облаци користат API-a кои се најчесто добро документирани и многу често под [[Creative Commons]] лиценца<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.gogrid.com/company/press-releases/gogrid-moves-api-specification-to-creativecommons.php |title=GoGrid Moves API Specification to Creative Commons |accessdate=2011-01-03 |archive-date=2009-05-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090505233625/http://www.gogrid.com/company/press-releases/gogrid-moves-api-specification-to-creativecommons.php |url-status=dead }}</ref> но исто така тие се различно имплементирани па и затоа тешко се интероперабилни. Некои услужници користат различни API-a<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://ostatic.com/blog/eucalyptus-completes-amazon-web-services-specs-with-latest-release |title=Eucalyptus Completes Amazon Web Services Specs with Latest Release |publisher=Ostatic.com |date= |accessdate=2010-08-22 |archive-date=2012-10-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121008090308/http://ostatic.com/blog/eucalyptus-completes-amazon-web-services-specs-with-latest-release |url-status=dead }}</ref> и има бројни слободни стандарди кои се во изградба, вклучувајќи го и стандардот [[Open Cloud Computing Interface]] на [[Open Grid Forum|OGF]]. [[Open Cloud Consortium]] (OCC)<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://opencloudconsortium.org/ |title=Open Cloud Consortium.org |publisher=Open Cloud Consortium.org |date=1999-02-22 |accessdate=2010-08-22 |archive-date=2019-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190123110402/http://opencloudconsortium.org/ |url-status=dead }}</ref> работи за да развие збирка на стандарди за обработката во облак. ==Безбедност== Релативната безбедност на службите на обработка во облак е спорно прашање кое може да го одложи неговото прифаќање.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.networkworld.com/news/2009/042709-burning-security-cloud-computing.html |title=Are security issues delaying adoption of cloud computing? |publisher=Networkworld.com |date= |accessdate=2010-08-22 |archive-date=2010-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100222194029/http://www.networkworld.com/news/2009/042709-burning-security-cloud-computing.html }}</ref> Прашања кои го попречуваат прифаќањето на обработка во облак настанува поради непријатното чувство на јавниот и приватниот сектор кое го предизвикува надворешниот менаџмент на служби засновани на безбедност. Самата природа на службите засновани на обработка во облак, приватни или јавни, промовира надворешен менаџмент на дадените служби. Ова носи голем поттик помеѓу услужниците на служби на обработка во облак да оформат приоритет во градењето и одржувањето на силен менаџмент на безбедни служби.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.networkworld.com/news/2010/022210-virtualization-cloud-security-debate.html |title=Security of virtualization, cloud computing divides IT and security pros |publisher=Networkworld.com |date=2010-02-22 |accessdate=2010-08-22}}</ref> Биле формирани организации за да се добијат стандарди за подобра иднина во услугите на обработката во облак. Една организација, Сојуз за Безбедност на Облакот ''(Cloud Security Alliance)'' е непрофитабилна организација формирана за да ја промовира најдобрата практична примена за да се добие гаранција на безбедност ва обработката во облак.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cloudsecurityalliance.org/ |title=Cloud Security Alliance Official web page |publisher=Cloudsecurityalliance.org |date= |accessdate=2010-08-22}}</ref> ==Пристап и перформанси== Кон грижата за безбедноста, се надополнува и грижата од голем број од бизнисите поради нивото на прифатливост на пристапот и перформансите на апликациите кои ќе бидат вдомени во облакот.<ref>{{Наведена мрежна страница |last=Mullins |first=Robert |url=http://www.networkcomputing.com/cloud-computing/cloud-minuses-outweigh-pluses-for-businesses.php |title=IDC Survey: Risk In The Cloud |publisher=Network Computing |date=2010-06-16 |accessdate=2010-08-22 |archive-date=2010-06-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100624223930/http://www.networkcomputing.com/cloud-computing/cloud-minuses-outweigh-pluses-for-businesses.php |url-status=dead }}</ref> Покрај тоа голема е и претпазливоста кога станува збор за услужниците, бидејќи многу е чест примерот на затворање на услужници поради финансиски или правни причини.<ref>{{Наведена мрежна страница|last=Scheier |first=Robert L. |url=http://www.infoworld.com/d/cloud-computing/what-do-if-your-cloud-provider-disappears-508 |title=What to do if your cloud provider disappears &#124; Cloud Computing |publisher=InfoWorld |date=2009-04-20 |accessdate=2010-08-22}}</ref> ==Истражување== Голем број на универзитети, услужници и владини организации учествуваат во истражувања околу обработката во облак.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.cloudbook.net/directories/research-clouds |title=Cloud Net Directory. Retrieved 2010-03-01 |publisher=Cloudbook.net |date= |accessdate=2010-08-22 |archive-date=2010-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100903211808/http://www.cloudbook.net/directories/research-clouds |url-status=dead }}</ref> Академски институции кои работат на оваа тема се: Универзитетот на Мелбурн (Австралија), Џорџија Tech, Јејл, Државниот универзитет на Вејн, Верџинија Tech, Универзитетот од Винсконсин-Медисон, Карнеџи Мелон, MIT, Универзитетот на Индијана, Универзитетот на Масачусетс, Универзитетот на Мериленд, Државниот универзитет на Северна Каролина, Универзитетот на Пердју, Универзитетот на Калифорнија, Универзитетот на Вашингтон, Универзитетот на Вирџинија, Универзитетот на Јута, Универзитетот на Минесота и многу други.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.nsf.gov/news/news_summ.jsp?cntn_id=114686 |title=nsf.gov - National Science Foundation (NSF) News - National Science Foundation Awards Millions to Fourteen Universities for Cloud Computing Research - US National Science Foun...<!-- Bot generated title --> |accessdate=2011-01-03 |archive-date=2017-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171226102050/https://www.nsf.gov/news/news_summ.jsp?cntn_id=114686 |url-status=dead }}</ref> Повеќе владини, академски и услужнички соработки на ова поле генерирале повеќе проекти меѓу кои и IBM/Google Academic Cloud Computing Initiative (ACCI). Во октомври 2007, [[IBM]] и [[Google]] го објавија проектот со повеќе универзитети за да се зголемат знаењата на студентите од областа на обработката во облак.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.datacenterknowledge.com/archives/2008/05/02/ibm-google-team-on-an-enterprise-cloud/ |title="IBM, Google Team on an Enterprise Cloud." May 2008. Rich Miller Retrieved 2010-04-01 |publisher=DataCenterKnowledge.com |date=2008-05-02 |accessdate=2010-08-22}}</ref> Во април 2009, Националната фондација за наука на Америка се придружи кон ACCI и даде околу 5 милони долари на 14 академски институции.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.nsf.gov/news/news_summ.jsp?cntn_id=114686 |title=National Science Foundation press release. September 2008. "National Science Foundation Awards Millions to Fourteen Universities for Cloud Computing Research." Retrieved 2010-03-01 |publisher=Nsf.gov |date= |accessdate=2010-08-22 |archive-date=2017-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171226102050/https://www.nsf.gov/news/news_summ.jsp?cntn_id=114686 |url-status=dead }}</ref> Во јули 2008, [[HP]], [[Intel]] и [[Yahoo]] го претставија глобалниот, мулти-податочен центар, со слободен софтвер за испробување, наречен Слободен Облак ''(Open Cirrus)'',<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hp.com/hpinfo/newsroom/press_kits/2008/cloudresearch/index.html?jumpid=reg_R1002_USEN |title=HP News Release. "HP, Intel and Yahoo! Create Global Cloud Computing Research Test Bed." July 2008 |publisher=Hp.com |date=2008-07-29 |accessdate=2010-08-22}}</ref> дизајниран за да поттикне истражувања во сите аспекти на обработката во облак, услугите и менаџирањето на податочни центри.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hp.com/hpinfo/newsroom/press/2009/090608a.html?jumpid=reg_R1002_USEN |title=HP News Release. "HP, Intel and Yahoo! Attract Leading Research Organizations to Collaborative Cloud Computing Test Bed. June 2009 |publisher=Hp.com |date= |accessdate=2010-08-22}}</ref> Партнери на слободниот облак ''(Оpen Cirrus)'' се: NSF, Универзитетот на Илиноис, Институтот од Карлсрух, IDA од Сингапур, Институтот за електронски и телекомуникациски истражувања од Кореја, MIMOS, Институтот за Системско програмирање на Руската академија за Науки.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://opencirrus.org/ |title="Open Cirrus: the Open Cloud Computing Research Testbed." |accessdate=2011-01-03 |archive-date=2017-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171216082723/http://www.opencirrus.org/ |url-status=dead }}</ref> Во септември 2010, нови истражувачи се приклучија кон оваа група. Новите истражувачи се: Кинескиот Институт за Мобилни истражувања, Шпанскиот центар за суперобработка, Центарот за експериментални истражувања на Џорџија и Кинескиот телеком.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fg%2Fa%2F2010%2F09%2F27%2Furnidgns002570F3005978D8002577AB00480C4E.DTL#ixzz10oru3Xj0 |title=IDG News Service. “More join HP, Intel and Yahoo on Open Cirrus cloud test bed.” Perez. Sept. 2010 |accessdate=22 септември 2021 |archive-date=2020-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511091916/https://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fg%2Fa%2F2010%2F09%2F27%2Furnidgns002570F3005978D8002577AB00480C4E.DTL#ixzz10oru3Xj0 }}</ref><ref>[http://www.youtube.com/watch?v=CEIn59JS1aM Open Cirrus Video]</ref> Во јули 2010, HP Labs во Индија објавија нов вид на технологија заснована на облак, дизајнирана за да го поедностави начинот на преземање на содржини со што ја направија помобилна и полесна за имплементација на поедноставни уреди.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.informationweek.in/Mobile/10-07-09/HP_Labs_India_offers_SiteonMobile_for_emerging_markets.aspx |title=Information Week: “HP Labs India offers SiteonMobile for emerging markets.” Ribeiro, IDG News Service\Bangalore Bureau July 2010 |publisher=Informationweek.in |date=2010-07-09 |accessdate=2010-08-22 |archive-date=2013-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130513182422/http://www.informationweek.in/mobile/10-07-09/hp_labs_india_offers_siteonmobile_for_emerging_markets.aspx |url-status=dead }}</ref> Оваа нова технологија се вика SiteonMobile и е дизајнирана за новите трендови кои наложуваат на тоа дека луѓето достапуваат до интернет преку мобилните уреди сè повеќе и повеќе, а сметачите се користат сè помалку.<ref>{{наведени вести|url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/g/a/2010/07/08/urnidgns852573C4006938800025775A001A2D85.DTL#ixzz0tB7X8Iti |title=IDG: San Francisco Chronicle: “HP Labs uses cloud technology to simplify mobile web access.” Ribeiro. July 2010 |publisher=Sfgate.com |date= |accessdate=2010-08-22}} {{Dead link|date=October 2010|bot=H3llBot}}</ref> Во ноември 2010, HP официјално го пушти во употреба Владиниот Облачен Театар. Тој се наоѓа во лабораториите на HP во Бристол, Англија.<ref>[http://www.zdnet.co.uk/news/cloud/2010/11/17/hp-labs-unveils-g-cloud-demo-facility-40090895/?s_cid=938 ZDNet UK. “HP Labs unveils G-Cloud demo facility.”]</ref> Овој проект може да се пофали со високо безбедна обработка со голема флексибилност кое е засновано на интелектуалната сопственост развиена во HP лабораториите. Целта е да се намали загриженоста околу безбедноста на облаците. HP лабораториите во Бристол се вторите најголеми лаборатории на HP и моментални се најангажирани со развој на облачната технологија и нејзината безбедност.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www8.hp.com/us/en/hp-news/article_detail.html?compURI=tcm:245-800848&pageTitle=HP%20Lifts%20Curtain%20on%20G-Cloud%20Theatre |title=“HP Lifts Curtain on G-Cloud Theatre.” HP News Release. Nov. 2010 |accessdate=2011-01-03 |archive-date=2011-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110728064544/http://www8.hp.com/us/en/hp-news/article_detail.html?compURI=tcm:245-800848&pageTitle=HP%20Lifts%20Curtain%20on%20G-Cloud%20Theatre |url-status=dead }}</ref> Техничкиот комитет за обработка на служби на IEEE<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://tab.computer.org/tcsc |title=IEEE Technical Committee on Services Computing |publisher=Tab.computer.org |date= |accessdate=2010-08-22}}</ref> ја спонзорира интернационалната конференција за обработка во облак на IEEE ''(International Conference on Cloud Computing - CLOUD)''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.thecloudcomputing.org |title=IEEE International Conference on Cloud Computing (CLOUD) |publisher=Thecloudcomputing.org |date= |accessdate=2010-08-22}}</ref> CLOUD 2010 беше одржана на Јулу 5-10 во Мајами, Флорида. ==Надворешни врски== * [http://www.academicroom.com/discipline/385837 Cloud Computing Dashboard and Resources on Academic Room] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101218212835/http://www.academicroom.com/discipline/385837 |date=2010-12-18 }} * [http://www.microsoft.com/industry/government/guides/cloud_computing/default.aspx The Microsoft "Cloud computing in government" guide] * [http://www.intel.com/en_uk/business/itcenter/topics/cloud/index.htm Cloud Computing Intel's Research] == Извори == {{наводи|2}} {{Нормативна контрола}} {{DEFAULTSORT:Cloud Computing}} [[Категорија:Centralized computing]] [[Категорија:Cloud computing| ]] i606a6seliqm5bw2emb4uvxzaz47t73 0 742235 5577093 2978500 2026-06-14T19:48:04Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577093 wikitext text/x-wiki "'''Creep'''" e песна од англиската [[алтернативен рок|алтернативна рок]] група [[Radiohead]]. Radiohead ја издале песната како нивен прв сингл во [[1992]] година, а подоцна се појавила и во нивниот прв албум ''[[Pablo Honey]]'' (1993). За време на првото издавање песната не се искачувала на табелите, но за време на второто издавање песната станала познат хит ширум светот. ==Наводи== *Randall, Mac. ''Exit Music: The Radiohead Story''. Delta, 2000. ISBN 0-385-33393-5 ==Надворешни врски== *[http://radiohead1.tripod.com/disc/single/creep.htm "Creep" single tracklists]{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *{{youtube|XFkzRNyygfk|"Creep" - Официјално музичко видео}} {{Radiohead}} [[Категорија:Radiohead]] hmpu0u1fzly3vcjc8kv8tdf1h6tc1yp 0 743809 5577079 5493371 2026-06-14T19:20:27Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577079 wikitext text/x-wiki [[File:Swissôtel und C&A Laden, Berlin 2010-2.jpg|thumb|182px|Продавница на К&А во [[Берлин]]]] '''К&А''' е меѓународен синџир на модни продавници за продажба на облека на мало, со свои европски седишта во Вилворде (близу Брисел), [[Белгија]] и [[Диселдорф]], [[Германија]]. Има свои малопродажни продавници во [[Аргентина]], [[Австрија]], [[Белгија]], [[Бразил]], Кина, [[Хрватска]], [[Чешка]], [[Босна и Херцеговина]], [[Франција]], [[Германија]], [[Унгарија]], [[Италија]], [[Луксембург]], [[Мексико]], [[Холандија]], [[Полска]], [[Португалија]], [[Романија]], [[Русија]], [[Словачка]], [[Шпанија]], [[Србија]], [[Швајцарија]], [[Словенија]], [[Турција]] и наскоро отворање во [[Египет]]. Вклучени се брендовите Анџело Литрико, Канда, Клокхаус, Here+There, Паломино, Вестбури, Џесика, Џесика Пјур и Your Sixth Sense. Компанијата е основана од страна на браќата '''К'''леменс и '''А'''угуст Бренинкмејер во 1841 година, како холандска текстилна компанија, земајќи ги своите иницијали за име на компанијата, чие потекло е од германското семејство Бренинкмејер кое што тргувало со лен и текстил од 17 век од нивниот роден град Метинген, Германија<ref>http://www.c-and-a.com/aboutUs/company/history/ {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100515214902/http://www.c-and-a.com/aboutUs/company/history/ |date=2010-05-15 }} C&A History</ref>. Од 2007 година, К&А исто така се впушти во банкарство на мало, основајќи ја '''К&А Банка ГмбХ (C&A Bank GmbH)''' во Германија, чиј главен интерес е спроведување на потрошувачки кредит под својот производ “ К & А Пари”(C&A Money). Многу години продавниците за облека на мало на К&А беа многу присустни на високите улици низ [[Обединето Кралство|Велика Британија]]. Меѓутоа, стратегијата на компанијата за продавање на евтина облека во продавници со висока кирија во центарот на градот, малопродажните продавници ги направија осетливи на новиот вид на конкуренција, работејќи на поевтини локации надвор од градот, вклучувајќи го и Маталан, (Matalan) како и брзо проширување на продажбата на облека во супермаркети- синџири за исхрана, како што се Теско (Tesco) и Азда (Asda), и проширување на високо престижните имиња [[Х&М]] (H&M), Зара (Zara) и Топшоп (Topshop). К&М во Велика Британија беше значаен пример на обединета приватна безгранична компанија<ref>[http://wck2.companieshouse.gov.uk/ United Kingdom Companies House webcheck] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081229053844/http://wck2.companieshouse.gov.uk/ |date=2008-12-29 }} Company number 00524665</ref>, што значи дека не беше потребно да ги објавува во јавност своите финансиски извештаи согласно законите за трговски друштва во [[Обединето Кралство|Велика Британија]]. Во 2000 година, К&М ја објави својата намера да се повлече од британскиот пазар и последните малопродажни продавници во Велика Британија беа затворени во 2001 година, откако првите во Англија беа основани во 1922 година<ref>{{наведени вести | url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/792028.stm | work=BBC News | title=C&A quits UK | date=2000-06-15}}</ref>. Компанијата се соочи со слични проблеми и во континентална Европа и неодамна се обиде да се обнови преку подобрување на квалитетот и цената на својата облека, во обид да се ослободи од сликата на нискобуџетна компанија. Примарк (Primark), синџир на продавници за продажба на облека на мало, постигна голем успех во Велика Британија користејќи слична формула за малопродажба како таа на К&А. Во Јуни 2009 година компанијата се повлече од Аргентинскиот пазар. К&А во Кина се натпреварува со неколку главни компании како што се [[Х&М]] и Зара. Семејството Бренинкмејер преку својата компанија Кофра Холдинг АГ (Cofra Holding AG) сместена во [[Швајцарија]] продолжува да биде сопственик на К&А групата и нејзиниот успех ги доведе до тоа да станат најбогатата холандска фамилија во Холандија, втора најбогата е Шарлен де Карваљо- Хајнекен (Charlene de Carvalho-Heineken), ќерка на холандскиот магнат Фреди Хајнекен (Freddy Heineken)<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.nisnews.nl/dossiers/royal_house/061103_1309.htm |title=архивски примерок |accessdate=2011-01-21 |archive-date=2012-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120308232726/http://www.nisnews.nl/dossiers/royal_house/061103_1309.htm |url-status=dead }}</ref>, основачот на Хајнекен пивото. Меѓутоа семејството Бренинкмејер сега живее во [[Женева]] и Цуг, [[Швајцарија]] каде имаат корист од разумната даночна клима. Во летото 2010 година, американската пејачка и текстописец, глумица и модел, [[Бијонсе Ноулс|Бијонсе]] (Beyoncé), објави своја сопствена модна линија, Дереон (Dereon), во соработка со К&А<ref>http://www.youtube.com/watch?v=oQNbgMYBx3I&feature=player_embedded</ref><ref>http://www.youtube.com/watch?v=xOng9hZKrQ0&feature=player_embedded</ref>. ==Наводи== {{рвр-авто}} {{Reflist}} [[Категорија:Холандски претпријатија]] htp2odfdti7o7srubnw0ic43igiyxgg 0 752373 5577073 5444295 2026-06-14T19:03:57Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577073 wikitext text/x-wiki {{Infobox fragrance |Name = Black Star |Image = Avril Lavigne Black Star fragrance poster.jpg |Image size = |Caption = Промоционален постер на Black Star |Endorsed by = [[Аврил Лавињ]] |Description = |Released = јули 2009 |Label = [[Procter & Gamble|P&G Prestige]] |Tagline = Be Your Own Star (Биди своја ѕвезда) |Preceded by = |Followed by = [[Forbidden Rose]]<ref>[http://www.fox.com.au/entertainment/music/popbuzz//blog/avrils-got-a-forbidden-rose/20100316-7szo.html Forbidden Rose]</ref> |URL = [http://www.avril-lavigne-perfumes.com/web/en_GB/ Black Star Avril Lavigne]<!--NOTICE: This website most likely under construction; no current paths to this URL works; fixed possibly after July 2010--> }} '''Black Star''' е првиот [[парфем]] на канадската пејачка [[Аврил Лавињ]] наменет за тинејџери. Парфемот се издава во шишиња од 10ml, 15ml, 30ml, 50ml и 100ml, во облик на гел за туширање, лосион за тело и дезодоранс.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.avril-lavigne-perfumes.com/web/index.php/en_GB/perfume |title=архивска копија |accessdate=2011-03-19 |archive-date=2010-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100208215218/http://avril-lavigne-perfumes.com/web/index.php/en_GB/perfume |url-status=dead }}</ref> Мини гел за туширање доаѓа како Black Star подарок во Обединетото Кралство, а во германско/холандското издание со подарокот се добива и 50ml лосион за тело. ==Заднина== Парфемот е објавен преку официјалната страна на Аврил Лавињ на 7 март 2009.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.avrillavigne.com/node/7421 |title=архивски примерок |accessdate=2011-03-19 |archive-date=2009-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090708005034/http://www.avrillavigne.com/node/7421 |url-status=dead }}</ref> Парфемот содржи делови на розов хибискус , црна слива и темна чоколада.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.basenotes.net/industry_news/20090318avril-lavigne.html |title=архивски примерок |accessdate=2011-03-19 |archive-date=2011-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110723024654/http://www.basenotes.net/industry_news/20090318avril-lavigne.html |url-status=dead }}</ref> Издаден е во неколку европски држави вклучувајќи ги Холандија, Германија, Белгија, Франција, Италија, Финска, Обединетото Кралство и Данска. Black Star е издаден во САД на 15 август, ексклузивно во [[Kohl's]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.kohls.com/kohlsStore/landingpages/abbeydawn/jewelry/PRD~c17733/Avril+Lavigne+Black+Star+Fragrance+Collection.jsp?crosssell=true |title=архивски примерок |accessdate=2011-03-19 |archive-date=2011-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110713163852/http://www.kohls.com/kohlsStore/landingpages/abbeydawn/jewelry/PRD~c17733/Avril+Lavigne+Black+Star+Fragrance+Collection.jsp?crosssell=true |url-status=dead }}</ref> Black Star е издаден во Канада, во Shoppers Drug Mart.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.shoppersdrugmart.ca/english/beauty/beauty_boutique/whatsnew.html |title=архивски примерок |accessdate=2011-03-19 |archive-date=2009-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090917122430/http://www.shoppersdrugmart.ca/english/beauty/beauty_boutique/whatsnew.html |url-status=dead }}</ref> Black Star исто така е издаден во Австралија, во [[Myer]]. Во неколку земји, во зависнот од земјата и продавницата, Black Star се продава со подароци, вклучувајќи бразлетна, маица, звучници, компактно огледало и четири видови на торби. Цените можат да се најдат на официјалната страница на парфемот. ==Промоција== ===Рекламирање=== Лавињ имала ексклузивна забава за Black Star во Лондон на 17 март 2009 година.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.avrillavigne.com/node/7422 |title=архивски примерок |accessdate=2011-03-19 |archive-date=2010-01-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100124162257/http://www.avrillavigne.com/node/7422 |url-status=dead }}</ref> На забавата биле присутни неколку новинари и тројца холандски обожаватели. Таа го претставила шишето на Black Star парфемот, а исто така ја презентирала и линијата на облеки [[Abbey Dawn]].<ref>http://www.youtube.com/watch?v=x_aOpbjBllM&feature=channel</ref> Во САД парфемот бил презентиран во Њујорк на новинарите.<ref>http://www.nitrolicious.com/blog/2009/08/14/avril-lavigne-black-star-fragrance/</ref> Лавињ не се појавила таму, но таа снимила неколку видео пораки кои им биле пуштени на присутните. Во другите земји рекламирањето се вршело преку постери, пробување на парфеми и на други начини. ===Песна=== Аврил Лавињ сама ја напишала песната во рекламата за време на пауза во текот азискиот дел на турнејата [[The Best Damn Tour]]. Отпрвин песната требало да биде кратка, но потоа според магазинот ''Rolling Stone'' прераснала во "една од најамбициозните песни на Аврил Лавињ, убава приспивна песна која се врти околу гитарата и пијаното на бендот [[Coldplay]]".<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://gallery.avrilbandaids.com/displayimage.php?album=3918&pos=0 |title=архивски примерок |accessdate=2011-03-19 |archive-date=2011-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110707195716/http://gallery.avrilbandaids.com/displayimage.php?album=3918&pos=0 |url-status=dead }}</ref> Лавињ кажала дека размислувала да ја издаде песната како сингл,тврдејќи дека има "има ист ефект на моите пријатели како и песната Girlfriend".<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://gallery.avrilbandaids.com/displayimage.php?album=3715&pos=2 |title=архивски примерок |accessdate=2011-03-19 |archive-date=2011-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110707195954/http://gallery.avrilbandaids.com/displayimage.php?album=3715&pos=2 |url-status=dead }}</ref> Исто така песната се појавува на четвртиот студиски албум на Лавињ, ''[[Goodbye Lullaby]]'', речиси две години откако е искористена како реклама за парфемот. ===Видео=== Рекламата за Black Star е режирана од Били Вудруф и е снимана во [[Лос Анџелес]]. Започнува со Лавињ која излегува од шишенце на Black Star. Таа забележува црна ѕвезда која се движи во воздухот, скока и ја фаќа, и потоа се претвора во Black Star шишенце. Ја отвора кутијата и се прска со парфемот, потоа го фрла шишенцето во камерата, и им го нуди на гледачите. Во некои земји рекламата е скратена и делот кога Аврил се прска е исечен.<ref>http://www.youtube.com/watch?v=lMFx5OhKqF8</ref><ref>http://www.youtube.com/watch?v=amtzsm498CY&feature=channel</ref> Лавињ кажала дека многу се забавувала за време на снимањето на видеото. Фустанот кој го носи е од [[1980-ти]]те.<ref>http://www.youtube.com/watch?v=lMFx5OhKqF8/</ref> ==Награди== Во мај 2010 година, Лавињ преку нејзината официјална страница изјавила дека парфемот Black Star е номиниран за [[Fifi награди|FiFi наградите]] во категоријата "Парфем на годината - Популарен додаток на жените".<ref name=fifi>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.avrillavigne.com/?id=50|title=Black Star FiFi nomination|publisher=[[Аврил Лавињ|Avril Lavigne]]|accessdate=9 May 2010}}</ref> Подоцна истиот месец, Лавињ исто така кажала дека парфемот освоил награда за "Најдобар парфем" од Cosmetic Executive Women.<ref name=bestfragrance>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.avrillavigne.com/?id=53|title=Black Star Cosmetic Executive Women award|publisher=[[Аврил Лавињ|Avril Lavigne]]|accessdate=28 May 2010}}</ref> {| class="wikitable" |- !Година !Церемонија !Награда !Резултат |- |rowspan="2"|2010 |CEW (Cosmetic Executive Women) Beauty Awards |Најдобар Парфем |освоил |- |[[FiFi Награди]] |Парфем на годината - Популарен додаток на жените |номиниран |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.avrillavigne.com/ Официјална страна на Аврил Лавињ] * [http://www.avril-lavigne-perfumes.com/ Официјална страна на Black Star] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111102004957/http://avril-lavigne-perfumes.com/ |date=2011-11-02 }} * [http://www.avrillavignefragrances.com.au/ Официјална австралиска страна на Black Star] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20091019123939/http://www.avrillavignefragrances.com.au/ |date=2009-10-19 }} * [http://www.youtube.com/watch?v=amtzsm498CY/ Официјална реклама на Black Star] {{Аврил Лавињ}} [[Категорија:Аврил Лавињ]] [[Категорија:Производи на Аврил Лавињ]] rjdgho3e0b8yxe2r8s3lasan1061dkm 0 752407 5577106 5483318 2026-06-14T20:54:50Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577106 wikitext text/x-wiki {{Infobox fragrance |Name = Forbidden Rose |Image = Avril lavigne forbidden rose poster.jpg |Image size = |Caption = Промоционален постер на Forbidden Rose |Endorsed by = [[Аврил Лавињ]] |Description = |Released = Август 2010 |Label = [[Procter & Gamble|P&G Prestige]] |Tagline = Dare to Discover |Preceded by = [[Black Star (парфем)|Black Star]] |Followed by = |URL = [http://www.avril-lavigne-perfumes.com/teaser.aspx Forbidden Rose Avril Lavigne]<!--THIS URL *WILL* EXPIRE. Please update accordingly (around July 2010)--> }} '''Forbidden Rose''' е вториот [[парфем]] од [[Канада|канадската]] пејачка-текстописец [[Аврил Лавињ]]. Издаден е во јули 2010 година. ==Развивање== Парфемот се развивал две години, вклучувајќи го создавањето на парфемот, дизајн на амбалажата, а исто така и маркетинг и рекламирање.<ref name=2dayfm/> Како и на нејзиниот претходен парфем, [[Black Star (парфем)|Black Star]], има подвижен [[Прстен (накит)|прстен]] на шишенцето.<ref name="nitrolicious1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nitrolicious.com/blog/2010/08/12/avril-lavigne-debuts-her-new-forbidden-rose-fragrance/ |title=Avril Lavigne Debuts Her New “Forbidden Rose” Fragrance |publisher=nitrolicious.com |date=12 August 2010 |accessdate=8 October 2010}}</ref> Парфемот содржи нијанси од црвено јаболко, вино од праска, црн пипер, лотос, хелиотроп, сандаловина и ванила.<ref name=independentrose/> До сега од линијата се познати само парфеми спакувани во различни величини, лосион за тело и гел за капење.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://gallery.avrilbandaids.com/thumbnails.php?album=4250 |title=Avril Lavigne Bandaids: The #1 Avril Lavigne Picture Gallery - Forbidden Rose |publisher=Gallery.avrilbandaids.com |date=21 May 2009 |accessdate=8 October 2010 |archive-date=2012-07-04 |archive-url=https://www.webcitation.org/68tjgU8Y1?url=http://gallery.avrilbandaids.com/thumbnails.php?album=4250 |url-status=dead }}</ref> ==Промоција== ===Реклама=== Рекламата за парфемот е режирана од Фред Гарсон и е снимана во Санта Барбара.<ref name="nitrolicious1"/> Рекламата зазема место во [[готска уметност|готска]] градина.<ref name=perfumeblog/> Лавињ прво оди кон вратата, која е затворена. Таа потоа влегува и ветерот кој дува го насочува вниманието на светло кое се наоѓа зад неа. Таа продолжува да оди и ја наоѓа "Забранетата Роза" ("Forbidden Rose"), и ја зема откако трњата што се околу розата ќе се повлечат. Таа се насмевнува и ја фрла розата во камерата.<ref name=rosecommercial/> За разлика од нејзиниот претходен парфем, [[Black Star (парфем)|Black Star]], рекламата не вклучува и песна. Музиката е споредена со [[Хари Потер (филмски серијал)|Хари Потер]]. ===Слоган=== Иако слоганот за парфемот е "Dare to Discover",<ref name=rosecommercial/> Лавињ во порака кажала дека пораката е надополнување на претходната порака од нејзиниот претходен парфем, [[Black Star (парфем)|Black Star]] и гласи "следи ги соништата" ("follow your dreams").<ref name=perfumeblog/> Лавињ им кажала на StyleList дека таа "сакала да направи парфем, кој додава мистерија и малку магија."<ref>{{Наведена мрежна страница|author=J_Brisby, 8-17-2010, 3:23&nbsp;am |url=http://www.stylelist.com/2010/08/16/avril-lavigne-launches-forbidden-rose-fragrance/ |title=Avril Lavigne 'Forbidden Rose' Fragrance Now in Store |publisher=StyleList |date=29 September 2010 |accessdate=8 October 2010}}</ref> ==Наводи== {{наводи|refs= <ref name=2dayfm>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.2dayfm.com.au/entertainment/music/popbuzz//blog/avrils-got-a-forbidden-rose/20100316-7szo.html|title=Avril Lavigne's "Forbidden Rose", "Black Star" News|date=16 March 2010|work=[[2Day FM]]|accessdate=4 June 2010}}</ref> <ref name=independentrose>{{наведени вести|url=http://www.independent.co.uk/life-style/fashion/watch-avril-lavignes-fragrance-commercial-1991146.html|title=Watch: Avril Lavigne's fragrance commercial|date=4 June 2010|work=The Independent |location=UK|accessdate=4 June 2010}}</ref> <ref name=perfumeblog>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.blog.perfumetr.com/forbidden-rose-new-fragrance-by-avril-lavigne/ |title=Forbidden Rose new fragrance by Avril Lavigne |date=18 March 2010 |work=Perfume Blog |accessdate=27 March 2010 |archive-date=2012-07-04 |archive-url=https://www.webcitation.org/68tjuvFQ3?url=http://www.blog.perfumetr.com/forbidden-rose-new-fragrance-by-avril-lavigne/ |url-status=dead }}</ref> <ref name=rosecommercial>{{cite video |people=Lavigne, Avril (herself) |date=June 2010 |title=Forbidden Rose commercial |url=http://www.avril-lavigne-perfumes.com/teaser.aspx |medium=Streaming video |language= |publisher=[[Procter & Gamble]] |location= |accessdate=4 June 2010 |time= |archivedate=2010-06-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100605031916/http://www.avril-lavigne-perfumes.com/teaser.aspx }}</ref><!--THIS URL MAY EXPIRE, please check in July 2010--> <!--You may add references above this line; see WP:LDR for more information--> }} == Надворешни врски == * [http://www.avrillavigne.com/ Официјална страница на Аврил Лавињ] * [http://www.avril-lavigne-perfumes.com/ Официјална страница на Forbidden Rose] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111102004957/http://avril-lavigne-perfumes.com/ |date=2011-11-02 }} {{Аврил Лавињ}} [[Категорија:Производи на Аврил Лавињ]] 5m8vfdtk7b7so4ewl4l6n07e5g9byhe 0 752447 5577065 4497663 2026-06-14T18:45:08Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577065 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за книга <!-- | name = Avril Lavigne's Make 5 Wishes --> | image = [[Податотека:Make 5 Wishes.jpg|250px]] | imagesize = <!-- default 250 --> | caption = {{Descript-cvr|Avril Lavigne's Make 5 Wishes|1||2007|art=[[Camilla D’Errico]]}} | genre = | author = [[Џошуа Дизарт]] | illustrator = [[Камила Д’Ерико]] | publisher = {{знамеикона|United States}} [[Del Rey Manga]] | publisher_other = | demographic = <!-- Do not use Japanese demographic terms --> | magazine = | first = 2007 | last = | volumes = 2 | chapter_list = | related = | content = | subcat = | altcat = Del Rey Manga | sort = Avril Lavigne's Make 5 Wishes | OEL = Y }} '''''Avril Lavigne's Make 5 Wishes''''' е [[манга]] во стил на [[стрип]] <ref name="Make 5 Wishes at randomhouse">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.randomhouse.com/delrey/manga/m5w.html |title=Avril Lavigne's Make 5 Wishes |publisher=RandomHouse.com |accessdate=2010-01-24}}</ref><ref name="Make 5 Wishes at blogspot/">{{Наведена мрежна страница |title=Make 5 Wishes at blogspot|url=http://make5wishes.blogspot.com/|accessdate=2008-03-13}}</ref> напишана од [[Џошуа Дизарт]], а илустрирана од [[Камила Д’Ерико]]. Првиот дел е издаден од [[Del Rey Manga|Del Rey]] на 10 април 2007, а вториот на 3 јули 2007. Стрипот исто така е издаден во [[Бразил]] под името "faça cinco pedidos". ==Содржина== ===Дел 1=== Во приказната се работи за девојче наречено Хана. Таа е осамена и непопуларна во училиштето, па затоа таа поминува повеќе време на интернет и прави “различни добри, паметно, секси и популарни, слики на себеси.”<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.plasticbamboo.com/2007/02/14/manga-lavigne/ |title=manga-lavigne |publisher=Plasticbamboo.com |date= |accessdate=2010-10-19}}</ref> Нејзината најдобра пријателка е измислената верзија на [[Аврил Лавињ]], која ја глуми совеста на Хана и нејзината [[Измислен пријател|измислена пријателка]]. Станувајќи сè повеќе изолирана, Хана еден ден случајно ќе налета на страница наречена ''www.make5wishes.com'', која нуди да исполни пет желби за само 19.95 долари. Очајно и нестрпливо дека ќе ѝ се промени животот таа го нарачува тоа преку интернет. Неколку дена подоцна ќе пристигне малечка кутија. Кога Хана ќе ја отвори од неа ќе излезе малечок демон. Демонот ќе се спријатели со неа и ќе ѝ објасни како работат желбите. Кога Хана ќе ја посака својата прва желба, работите не се одвиваат онака како што таа сака и желбите кои ѝ ги остварува демонот честопати имаат непредвидени и непосакувани последици; на пример предизвикуваат [[деменција]] кај стар човек со кој Хана посакала да не мора да збори повеќе.<ref name="How I Learned to Stop Worrying and Love Avril Lavigne">{{Наведена мрежна страница |title=How I Learned to Stop Worrying and Love Avril Lavigne|url=http://www.comicsalliance.com/2007/05/12/how-i-learned-to-stop-worrying-and-love-avril-lavigne/|accessdate=2007-11-09}}</ref> Освен тоа демонот тајно праќа и-мејлови на луѓето (вклучувајќи ја и Џесика) со кои Хана разговарала под својот псевдоним, додека Хана спие. ===Дел 2=== Приказната продолжува со настаните од првиот дел и како Желбите на Хана продолжуваат на влијаат на посакуван начин. Откако на Хана почнал да ѝ се допаѓа демонот, ќе го крсти Ромео и сè повеќе и повеќе ќе станува љубоморна и лута на него. Откако преживеала експлозија во училиштето која ја убила учителката (Г-дин Тери) и неколку ученици (Џесика и Брајан) уште една од желбите на Хана се одобрува: сите да ја сакаат. Тие ќе организираат прослава во нејзина чест за преживувањето на експлозијата. Меѓутоа, Хана сега е обвиена во покривот од пожар кој никој друг не може да го видеи, и сето тоа ја одвлекува од реалноста. Нејзината измислена верзија од Аврил Лавињ сè поретко се појавува, и Хана го заклучува демонот во неговата кутија, со цел да не предизивка повеќе проблеми. Хана имала уште една желба, и без размислување го зграбила Ромео и посакала да ја запознае '''вистинската''' Аврил Лавињ пред да го врати во кутијата. На училиште учениците се попристојни кон Хана, и еден од нив ќе ја повика на собир кај малиот мост во градот. Таа ќе оди во неговата куќа. Таа има голема колекција на алиште и Хана одлучува да оди на забавата облечена како Аврил Лавињ. Откако ќе се облече, таа ќе се погледне во огледало и ќе ја види Аврил зад неа. Таа ќе сфати дека нејзината последан желба не е остварена и дека Ромео ја излажал. Избезумена, таа ќе истрча дома и ќе ја зграпчи ромеовата кутија заедно со него во неа, и ќе отиде на прославата. Додека гледа кон мостот Хана ќе види една девојка која исто така оди на забава и таа девојка и кажува дека е убаво облечена, во стилот на Аврил Лавињ. Тие разговараат, но маглата која ја обвива Хана станува сè поинтензивна. Со кутијата во која е Ромео таа ќе скокне од мостот, маглата ќе ја снема и Ромео кој се наоѓа во кутијата ќе го снема. Со тоа Хана ќе се смири знаејќи дека Ромео нема никого повеќе да повреди. Хана ќе се врати на мостот и девојката со која разговараше претходно ќе ја тргне периката - тоа била вистинската Аврил со која разговарала. ==Тема== Темата на мангата е стресот на модерниот тинејџерски живот и проблемите на родителите, што се покажува преку бегството и очајот на главниот лик, Хана. ==Аврил Лавињ== Измислен лик на [[Аврил Лавињ]] се појавува како еден од главните ликови. Хана сонуав да ја запознае Аврил и тие да станат блиски пријателки. На ова Аврил Лавињ одговорила: "Знам дека многу од моите обожаватели читаат стрипови и јас сум навистина возбудена што сум вклучена во приказна за која знам дека ќе уживаат." ==Видео Епизоди== {{col-begin}}{{col-2}} ===Дел 1=== *Трелјлер (со песната "Keep Holding On") *[http://myspacetv.com/index.cfm?fuseaction=vids.individual&videoid=16399146 Епизода 1 (со песната "Girlfriend" инструментална) (Англиски)] *[http://myspacetv.com/index.cfm?fuseaction=vids.individual&videoid=16399199 Епизода 2 (со песната "Everything Back But You" инструментална) (Англиски)] *[http://myspacetv.com/index.cfm?fuseaction=vids.individual&videoid=16399379 Епизода 3 (со песната "I Can Do Better" инструментална) (Англиски)] *[http://myspacetv.com/index.cfm?fuseaction=vids.individual&videoid=16448479 Епизода 4 (со песната "When You're Gone" инструментална) (Англиски)] *[http://myspacetv.com/index.cfm?fuseaction=vids.individual&videoid=16449137 Епизода 5 (со песната "Contagious" инструментална) (Англиски)] *[http://myspacetv.com/index.cfm?fuseaction=vids.individual&videoid=16448587 Епизода 6 (со песната "Runaway" инструментална) (Англиски)] *[http://myspacetv.com/index.cfm?fuseaction=vids.individual&videoid=16448626 Епизода 7 (со песната "Hot" инструментална) (Англиски)] *[http://myspacetv.com/index.cfm?fuseaction=vids.individual&videoid=16448655 Епизода 8 (со песната "One of Those Girls" инструментална) (Англиски)] *[http://myspacetv.com/index.cfm?fuseaction=vids.individual&videoid=16448774 Епизода 9 (со песната "Innocence" инструментална) (Англиски)] *[http://myspacetv.com/index.cfm?fuseaction=vids.individual&videoid=16448805 Епизода 10 (со песната "I Don't Have to Try" инструментална) (Англиски)] *[http://myspacetv.com/index.cfm?fuseaction=vids.individual&videoid=16448842 Епизода 11 (со песната "The Best Damn Thing" инструментална) (Англиски)] {{col-2}} ===Дел 2=== *[http://myspacetv.com/index.cfm?fuseaction=vids.individual&videoid=15966725 Епизода 1 (со песната "Girlfriend" инструментална) (Англиски)] **[http://myspacetv.com/index.cfm?fuseaction=vids.individual&videoid=15968658 (Француски)] **[http://myspacetv.com/index.cfm?fuseaction=vids.individual&videoid=15967494 (Германски)] **[http://myspacetv.com/index.cfm?fuseaction=vids.individual&videoid=15968216 (Италијански)] **[http://myspacetv.com/index.cfm?fuseaction=vids.individual&videoid=15967094 (Шпански)] *[http://myspacetv.com/index.cfm?fuseaction=vids.individual&videoid=15966813 Епизода 2 (со песната "Everything Back But You" инструментална) (Англиски)] **[http://myspacetv.com/index.cfm?fuseaction=vids.individual&videoid=15968690 (Француски)] **[http://myspacetv.com/index.cfm?fuseaction=vids.individual&videoid=15967546 (Германски)] **[http://myspacetv.com/index.cfm?fuseaction=vids.individual&videoid=15968271 (Италијански)] **[http://myspacetv.com/index.cfm?fuseaction=vids.individual&videoid=15967162 (Шпански)] *[http://myspacetv.com/index.cfm?fuseaction=vids.individual&videoid=15966856 Епизода 3 (со песната "I Can Do Better" инструментална) (Англиски)] **[http://myspacetv.com/index.cfm?fuseaction=vids.individual&videoid=15968729 (Француски)] **[http://myspacetv.com/index.cfm?fuseaction=vids.individual&videoid=15967992 (Германски)] **[http://myspacetv.com/index.cfm?fuseaction=vids.individual&videoid=15968321 (Италијански)] **[http://myspacetv.com/index.cfm?fuseaction=vids.individual&videoid=15967207 (Шпански)] *[http://myspacetv.com/index.cfm?fuseaction=vids.individual&videoid=15966896 Епизода 4 (со песната "When You're Gone" инструментална) (Англиски)] **[http://myspacetv.com/index.cfm?fuseaction=vids.individual&videoid=15968760 (Француски)] **[http://myspacetv.com/index.cfm?fuseaction=vids.individual&videoid=15968029 (Германски)] **[http://myspacetv.com/index.cfm?fuseaction=vids.individual&videoid=15967240 (Шпански)] *[http://myspacetv.com/index.cfm?fuseaction=vids.individual&videoid=15966943 Епизода 5 (со песната "Contagious" инструментална) (Англиски)] **[http://myspacetv.com/index.cfm?fuseaction=vids.individual&videoid=15968813 (Француски)] **[http://myspacetv.com/index.cfm?fuseaction=vids.individual&videoid=15968084 (Германски)] **[http://myspacetv.com/index.cfm?fuseaction=vids.individual&videoid=15968401 (Италијански)] **[http://myspacetv.com/index.cfm?fuseaction=vids.individual&videoid=15967292 (Шпански)] {{col-end}} == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== *[http://www.make5wishes.com Официјално мрежно место на 5 Wishes] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190522023250/http://make5wishes.com/ |date=2019-05-22 }} *[http://www.tcj.com/index.php?option=com_content&task=view&id=602&Itemid=70 Review of Avril Lavigne's Make 5 Wishes Vol. 1] *[http://www.comicsalliance.com/2007/05/12/how-i-learned-to-stop-worrying-and-love-avril-lavigne/ comicsalliance.com - How I Learned to Stop Worrying and Love Avril Lavigne] {{Аврил Лавињ}} [[Категорија:Аврил Лавињ]] bm0ipni3npc1upxzi1s5uhse33x7e98 0 761862 5576937 5436660 2026-06-14T12:48:15Z Andrew012p 85224 5576937 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Книга | name = Улис | title_orig = Ulysses | image = [[File:ulyssesCover.jpg|200px]] | caption = 1922 first edition cover | author = [[Џејмс Џојс]] | language = англиски | genre = [[модернизам|модернистички]] роман | publisher = Силвија Бич | release_date = 2 февруари 1922 | media_type = печатена книга (твр. и мек. подв.) | pages = 632–1.000, зависно од изданието | isbn = 0-679-72276-9 | dewey = 823/.912 20 | congress = PR6019.O9 U4 1990 | oclc = 20827511 | preceded_by = „[[Портрет на уметникот во младоста]]“<br>(1916) | followed_by = [[Бдеењето на Финеган]] <br>(1939) }} {{Закосен наслов}}'''''Улис''''' ({{langx|en|Ulysses}}) — роман на ирскиот писател [[Џејмс Џојс]] и едно од капиталните дела на [[модернизам|модернистичката]] книжевност. ==Содржина== Дејствието се случува во [[Даблин]], во четвртокот на [[16 април]] [[1904]] г, од зората до три часот по полноќ. Главни јунаци се Леополд Блум, 38 годишен добавувач на огласи во весници, неговата жена, 33-годишната пејачка Моли Блум и синот на неговиот пријател младиот професор Стефан Дедалус (22 годишен). Дејствието е исполнето со разни настани низ кои поминуваат овие тројца во текот на денот. Романот започнува со описот на будењето на Дедалус, и појадокот во еден од историските замоци некаде на брегот на [[Ирска]], во провинција, каде Дедалус работи како професор, а живее со пријателите во замокот. Директорот на колеџот каде што предава го моли да му помогне да објави во весниците текст, бидејќи слушнал дека овој има врски. Потоа следува опис на настаните кои му се случиле тоа утро на Леополд Блум. Тој појадува, прима писмо од љубовницата, оди во јавна бања, и на закоп на еден свој пријател каде присуствува и таткото на Стефан. Потоа се прикажува редакцијата на весникот во кој работи Блум, каде доаѓа таткото на Стефан да ја предаде статијата на директорот, а Блум работи на еден оглас за еден богат трговец. Потоа излегува надвор, среќава многу познаници, руча кај еден пријател. Следи неговата посета на музејот и народната библиотека, каде група студенти дискутираат со младиот Дедалус. Потоа Блум оди низ книжарници, и во една ја купува книгата „Сластите на гревот“. Следи делот во кој се прикажува друштвото во хотелот Ормонд, каде Блум и неговите пријатели слушаат еден од нив како свири. Подоцна во некоја кафана, Блум за малку ќе добиел ќотек од некој антисемитист. После тоа, на морскиот брег среќава една девојка која се вљубува во него, па следи посета на породилиште, каде се зборува за една негова познаничка. Блум и Стефан Дедалус се среќаваат во бордел, излегуваат заедно, а некои војници го претепуваат Стефан. Блум се грижи за него, одат во [[крчма]] на кафе, а оттаму кај Блум дома. Стефан се одмара малку и си оди. На последните 60 страници од книгата се наоѓа детален приказ на мислите и чувствата кои течат низ свеста на жената на Блум додека лежејќи во постела се обидува да заспие. ==За романот== Улис не е роман „за читање“, секако не е дело „за гледање“ или „за слушање“. Во Улис нема многу филозофија, нема непознати термини, нема ништо што не би можело да се сфати во контекст на секојдневието. Единствено бројните алузии го отежнуваат разбирањето, но дури ни тие не се најглавната причина поради која е тешк ода се чита. „Улис“ содржи фрагменти, различни по тема, поврзани со тенки нишки. Со ова дело, во современата [[проза]] влегува и една нова техника, а тоа е таканаречениот „внатрешен монолог“, во кој писателот буквално ја следи струјата на непосредното забележување и сеќавање на својот лик, не почитувајќи ги при тоа ни граматичките правила. Таа техника станала важно обележје на еден нов тип на роман - „романот на струјата на свеста“. Вистински внатрешен [[монолог]] е само последниот дел од делото. Оваа техника ја наоѓаме и пред [[Џемс Џојс|Џојс]], на пример, во деловите на „[[Ана Каренина]]“, кога Ана се решава на самоубиство. Улис е латинското име на [[Одисеј]], а романот на Џојс не го носи само насловот на [[Хомер]]овиот [[еп]], туку се развива и низ постојаната аналогија меѓу „митските“ скитања на Одисеј и „вистинските“ скитања на нововековниот Одисеј - Леополд Блум. Строго земено, Леополд Блум и не патува никаде во [[простор]]от, туку со сеќавањата „патува“ низ [[време]]то. И сите други ликови и нивните меѓусебни односи се некоја [[пародија]] или деградација на ликовите и односите опишани во [[Одисејa]]. На пример, [[Пенелопа]] е претставена во ликот на Моли Блум која е [[нимфоманија|нимфоманка]], па нејзината невера е пародија на верноста на Пенелопа. Секој дел од „Улис“ е обликуван според поинаков стил, а секогаш во некој вид пародија на познатите и признати стилови од минатото. Така со ред, се менуваат стилот на средновековната хроника, [[реализам|реалистичното]] раскажување, [[натурализам|натуралистичкото]] нафрлање на податоци, како и некои видови на драмски дијалози, за на крајот да се појави внатрешниот монолог, кој повторно може да се сфати како еден вид пародија на стилот на т.н. „[[психолошки роман]]“. Меѓутоа, треба посебно да се истакне Џојсовата виртуозна вештина на меѓусебно поврзување на мноштвото наизглед потполно безначајни податоци, на таков начин што целината составена од безброј баналности и бесмислици веќе не е банална бесмислица. „Улис“ може да се набљудува и како еден вид продолжение на претходниот роман на Џојс, „[[Портрет на уметникот во младоста]]“, т.е. претставува продолжение на приказната започната во „Портретот“. Исто така, двата романа содржат [[Автобиографија|автобиографски]] елементи. Притоа, сите проблеми што Џојс ги започнал во „Портретот“ во „Улис“ се наметнуваат со сета сила, а авторот целосно ја развива својата постапка на текот на свеста. За да ги издиференцира ликовите Џојс ја применува музичката постапка следејќи ги главните ликови преку [[лајтмотив]]и. На прмиер, Стивен се сеќава на неправдата што му се случила во колеџот Клонгоус, каде што бил неправедно казнет (истата случка е опишана и во „Портрет на уметникот во младоста“), а исто така го прогонува и визијата на мајка му на умирање, која му префрла поради неговото одбивање да ѝ се врати на [[црква]]та. Леополд го прогонува сеќавањето на смртта на синот Руди, а вториот лајтмотив е неверството на Моли која се споменува на почетокот на романот за да се појави на крајот од делото. Притоа, нејзиниот грандиозен монолог од над 60 страници без ниту еден [[Интерпункциски знаци|интерпункциски]] знак претставува најчист пример на [[Психоанализа|психоаналитичка]] исповед. Преку овие три текови, Џојс ја опфаќа целокупната човечка личност, т.е. сите три текови може да се сфатат како видови на една иста сложена личност.<ref>Vida E. Marković, „Džems Džojs“, во: Džems Džojs, ''Portret umetnika u mladosti''. Beograd: Rad, 1964, стр. 272-273.</ref> Доследно спроведувајќи ја внатрешната постапка на „текот на свеста“, Џојс отстапува од нормативната [[граматика]] и си зема слобода во поглед на [[синтакса]]та: без никакво предупредување преминува од едно на друго лице, од една на друга епизода. Сето тоа го прави делото тешко за читање. Педантеријата го тера авторот да прави прецизна паралела со „[[Одисеја]]та“ од која ја презел само рамката, да натрупува во делото паметни дигресии и бесконечни дискусии, а фактот дека авторот подобро слушал отколку што гледал го прави делото да биде повпечатливо [[Акустика|акустички]] отколку визуелно.<ref>Vida E. Marković, „Džems Džojs“, во: Džems Džojs, ''Portret umetnika u mladosti''. Beograd: Rad, 1964, стр. 274.</ref> Романот „Улис“ извршил огрмоно влијание врз развојот на романот како жанр. Според критичарот Левин, „Улис“ претставува крај на сите романи, а [[Т. С. Елиот]] го поставил прашањето: дали по [[Гистав Флобер|Флобер]] и Џојс, романот не се надживеал себеси и не е ли подобро „Улис“ да го сметаме за епос?<ref>О. Бихаљи-Мерин, „Натурализам и грађански дух“, во: Томас Ман, ''Чаробни брег''. Београд: Просвета, 1956, стр. XXIX.</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == *{{gutenberg|no=4300|name=Ulysses}} *[http://www.archive.org/details/Ulysses-Audiobook ''Ulysses''] — аудиокнига на англиски. * [http://www.modjourn.org/render.php?view=mjp_object&id=LittleReviewCollection ''The Little Review''] at The [[Modernist Journals Project]] includes all 23 serialized installments of ''Ulysses'' (in issues 4.11-12, 5.1-3, 5.5-6, 5.9-12, 6.1-5, 6.7-11, 7.1-3) *[http://www.archive.org/details/littlereview04mcke ''The Little Review'', March 1918], contains original publication of ''Ulysses'', via [[Семрежен архив]] (scanned books) *[http://www.ulysses-art.demon.co.uk/scheme.html Schemata of ''Ulysses''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130731050733/http://www.ulysses-art.demon.co.uk/scheme.html |date=2013-07-31 }} *[http://www.saltana.org/1/ist/71.html The text of Joseph Collins's 1922 ''New York Times'' review of ''Ulysses''] *[http://www.uwm.edu/Library/special/exhibits/clastext/clspg158.htm Publication history of ''Ulysses''] *[http://www.irishtimes.com/newspaper/weekend/2010/0612/1224272321446.html Ulysses in real life] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110709072635/http://www.irishtimes.com/newspaper/weekend/2010/0612/1224272321446.html |date=2011-07-09 }} by Bridget Hourican, historian {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Романи на Џејмс Џојс]] [[Категорија:Книги од 1922 година]] [[Категорија:Модернизам]] [[Категорија:Даблин]] 9oltixq4631wvll15bfaf98bm4e8bog 0 762295 5577303 4709656 2026-06-15T10:03:16Z Bjankuloski06 332 /* top */ Правописна исправка, replaced: 'Рж → ’Рж (2) 5577303 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Археолошко наоѓалиште во Македонија |име=Добра Вода |слика= |опис= | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=21 | lat_sec=0 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=40 | lon_sec=22 |место=Збажди |општина=Струга |тип=топилница |тип1= |период=среден век |период1= }} '''Добра Вода''' или '''Бела Вода''' — [[археолошко наоѓалиште]] во близина на [[Струга|струшкото]] село [[Збажди]]. Претставува [[топилница]] од [[Македонија во средниот век|средниот век]]. Се наоѓа северно од селото, на границата на атарот со селото [[’Ржаново (Струшко)|’Ржаново]]. По површината на нивите е пронајдена [[згура]] од топена [[железна руда]].<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка карта на Република Македонија''. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069.</ref> == Поврзано == * [[Збажди]]; * [[Црквиште (Збажди)|Црквиште - Манастирец]] — сакрален објект од средниот век. == Наводи == {{наводи}} {{Макархео-никулец}} {{Архео-Струга}} [[Категорија:Збажди]] g723bo7pgdb4ebxcqk8owuvhbt14474 0 764775 5576962 5034913 2026-06-14T13:39:53Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5576962 wikitext text/x-wiki [[Слика:Charles_Dadant.jpg|мини|Чарлс Дадан]] '''Шарл Дадан''' (''Charles Dadant''; роден {{роден|20|мај|1817}} - починал {{починал|26|јули|1902}}) бил [[Франција|француско]]-[[САД|американски]] [[пчелар]]. За Дадан мнгоумина велат дека е еден од татковците на денешното [[пчеларство]]. == Поврзано == *[http://www.dadant.com Dadant and Sons, Inc.] - Дадан и синовите *''[http://www.dadant.com/journal The American Bee Journal] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20061018220902/http://www.dadant.com/journal/ |date=2006-10-18 }}'' - Американски пчеларски журнал {{Франција-биог-никулец}} {{САД-биог-никулец}} {{Нормативна контрола}} {{DEFAULTSORT:Дадан, Шарл}} [[Категорија:Пчеларство]] 2zpfy213ok337cd7vdfa6genll7712y 0 765273 5577296 4209607 2026-06-15T10:01:45Z Bjankuloski06 332 /* Опис */ Правописна исправка, replaced: 'рж → ’рж 5577296 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Coat of arms of the Karelo-Finnish SSR (1940-1956).jpg|thumb|right|250px|Грбот на Карелофинска ССР]] '''Грбот на [[Карелофинска Советска Социјалистичка Република|Карелофинската Советска Социјалистичка Република]]''' бил усвоен на [[10 февруари]] [[1941]] година, од страна на тогашната Карелофинска ССР и бил во употреба сè до соединувањето со [[Руска СФСР|Руската СФСР]] во 1956 година. == Опис == Грбот се темели на грбот на [[грб на СССР|грбот на СССР]]. Прикажува симболи на земјоделието (гранки од [[бор (дрво)|бор]] и [[’рж]]) и локалниот [[релјеф]]. На грбот се наоѓа и [[црвена ѕвезда (симбол)|црвена ѕвезда]] и [[срп и чекан (симбол)|срп и чекан]], симболи на [[комунизмот]]. Во склоп на грбот се наоѓа и мотото на СССР "''Пролетери од сите земји, обединете се!''" напишан на [[фински јазик|фински]] и [[руски јазик]]. == Поврзано == * [[Грб на Карелијската Република]] * [[Знаме на Карелофинската ССР]] {{Русија-никулец}} {{Грбови на СССР}} [[Категорија:Грбови на СССР|Карелофинска]] [[Категорија:Република Карелија]] 6t4gqq0ycb8lg5uje31ufaf4ku8hnya 0 782345 5577026 5372637 2026-06-14T16:15:51Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577026 wikitext text/x-wiki {{Infobox Top level domain| name=.lk| background=#CCF| image=| introduced=1990| type=[[највисок државен домен]]| status=активен| registry=LK Domain Registry| sponsor= University of Moratuwa| intendeduse=Ентитети поврзани со {{ШРИ}}| actualuse=Популарен во Шри Ланка| restrictions=Мора да имате јасно објаснување за името| structure=Секундарно или терцијарно| document=[http://www.nic.lk/index.php?option=com_content&view=article&id=3&Itemid=3&lang=en Policy]| disputepolicy=| website=[http://www.nic.lk/ nic.lk]| }} '''.lk''' — [[највисок државен домен|највисок семрежен домен]] на [[Шри Ланка]]. Ограничени регистрации: * '''.gov.lk''': Влада * '''.sch.lk''': Училишта * '''.net.lk''': [[семрежен услужник|семрежни услужници]] * '''.int.lk''': Организации за меѓународни договори Отворени регистрации: * '''.com.lk''': Комерцијални * '''.org.lk''': Некомерцијални организации * '''.edu.lk''': Образование * '''.ngo.lk''': Невладини организации * '''.soc.lk''': Друштва * '''.web.lk''': [[Мрежно место|Мрежни места]] * '''.ltd.lk''': Претпријатија * '''.assn.lk''': Здруженија * '''.grp.lk''': Групи од претпријатија * '''.hotel.lk''': Хотели ==Интернационализирани државни кодови за главен интернет домен== Во септември 2010 година 2 нови државни кодови за главен интернет домен биле донесени на 2 локални јазици во Шри Ланка. == Поврзано == * [[Највисок државен домен]] == Надворешни врски == * [http://www.iana.org/root-whois/lk.htm Информации за доменот] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071016050616/http://www.iana.org/root-whois/lk.htm |date=2007-10-16 }} — IANA {{en}} * [http://www.nic.lk .lk Страница за регистрација на доменот] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190102035955/http://www.nic.lk/ |date=2019-01-02 }} {{en}} {{домен-никулец}} {{Домени}} [[Категорија:Највисоки државни домени]] [[Категорија:Шри Ланка]] [[sv:Toppdomän#L]] 0bcek6zjeu725yfavm8mmzu4r784i6k 0 973720 5576995 4610954 2026-06-14T15:08:12Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5576995 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name=Шонски јазик |states={{знаме|Зимбабве}}<br />{{знаме|Мозамбик}}<br />{{знаме|ЈАР}}<br />{{знаме|Замбија}} <br />{{знаме|Боцвана}} |region=[[Африка]] |speakers=10,8 мил. (шона);<br />15 мил. со ндау, мањика итн. |date= |familycolor=Niger-Congo |fam2=[[атлантско–конгоански јазици|атлантско-конгоанско]] |fam3=[[бенуе–конгоански јазици|бенуе-конгоанско]] |fam4=[[бантоидни јазици|бантоидно]] |fam5=[[јужни бантоидни јазици|јужно бантоидно]] |fam6=[[банту-јазици|банту]] |fam7=[[шонски јазици|шонски]] (S.10) |iso1=sn|iso2=sna|iso3=sna|lingua=[http://linguasphere.info/?page=linguascale&linguacode=99-AUT-a 99-AUT-a] = 99-AUT-aa (standardised Shona)+ 99-AUT-ab (chiKorekore вкл. вариететите од -aba до <br />-abk)+ 99-AUT-ac (chiZezuru -aca..-ack)+ 99-AUT-ad (сев. мањика -ada..-adk)+ 99-AUT-ae (цент. мањика -aea..-aeg)+ 99-AUT-af (каранга <br />-afa..-aff)+ 99-AUT-ag (ндау -aga..-age)+ 99-AUT-ah (шанга)+ 99-AUT-ai (каланга)+ 99-AUT-aj (намбија <br />-aja..-ajc)+ 99-AUT-ak (лилима -aka..-akf) |notice=IPA}} '''Шона''' (''chiShona'') или '''шонски јазик'''— [[јазик]] од семејството на [[банту-јазици]] на кој говори народот [[Шона]] во [[Зимбабве]] и јужна [[Замбија]]; поимот ги опфаќа и народите што ги говорат дијалектите на шона: зезуру, каранга, мањика, ндау и корекоре (некои стручњаци го вбројуваат и каланга, но други го сметаат за посебен јазик). Шона е главен јазик во Зимбабве, заедно со [[северен ндебеле|ндебеле]] и [[Англиски јазик|англискиот]], кој е деловен јазик. Јазикот шона го зборува голем дел од населението на [[Зимбабве]]. Застапен е и во [[Замбија]], [[Боцвана]] и [[Мозамбик]]. Од сите [[банту-јазици]], шона има највеќе говорници како мајчин јазик. Според [[Ethnologue]],<ref>[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=sna Шона] - [[Ethnologue]] {{en}}</ref> Доколку ги вброиме дијалектите каранта, зезуру и корекоре, шона има 10,8 говорници. Дијалектите мањика и ндау<ref>Stabilization in the Manyika Dialect of the Shona Group, Hazel Carter, Africa: Journal of the International African Institute, Vol. 26, No. 4, Oct., 1956, стр. 398-405</ref><ref>Report on the Unification of the Shona Dialects. By Clement M. Doke. 1931</ref><ref>[http://www.plc.sas.upenn.edu/languages/shona.html Јазичен центар на Пенсилванискиот универзитет] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120321085550/http://www.plc.sas.upenn.edu/languages/shona.html |date=2012-03-21 }} {{en}}</ref> кои на Ethnologue се наведени посебно,<ref>[http://www.ethnologue.com/show_family.asp?subid=1934-16 Список на шонски јазици (S.10)] - Ethnologue {{en}}</ref> имаат по 1.025.000<ref>[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=mxc Мањика] - Ethnologue {{en}}</ref> и 2.380.000 говорници<ref>[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=ndc Ндау] - Ethnologue {{en}}</ref>. Тоа значи дека вкупната бројка на говорници на шона изнесува 14,2 милиони луѓе. [[Зулу]] е втор најзастапен [[банту-јазици|банту-јазик]] со 10,3 милиони говорници.<ref>[http://www.ethnologue.com/ethno_docs/distribution.asp?by=size Список на јазици по големина] - Ethnologue {{en}}</ref> Шона е пишан литературен јазик со свој [[правопис]] и [[граматика]], кодификуван во почетокот на XX век, а стандардизиран во 1950-тите. Првиот [[роман]] на шона е „Фесо“ од писателот Соломон Муцваиро, објавен во 1957. Шона се предава во училиштата, но само во јазичната настава, а не како општ јазик на наставата по сите предмети. Има своја книжевност и еднојазични и двојазични речници (претежно шона – англиски). Литературниот јазик се заснова на дијалектот што го говори народот Каранга во покраината Масвинго, подрачјето околу [[Големо Зимбабве|Големото Зимбабве]], и народот Зезуру во централно и северно Зимбабве. Меѓутоа сите дијалекти на шона се сметаат за еднакво значајни и затоа се предаваат во локалните училишта. Според Гатриевата зонска класификација на [[банту-јазици]]те, зоната S10 означува [[дијалектен континуум]] на вариетети во потесно сродство. Тука спаѓа самиот јазик шона, заедно со мањика, намбија и ндау (во Зимбабве и централен Мозамбик), тавара и теве (во Мозамбик) и каланга (во Боцвана и западно Зимбабве). == Дијалекти == Постојат многу разни дијалекти на шона, но признаен е и стандарден. Според информациите од Ethnologue, тоа се следниве: *'''хвеса''' *'''каранга''' (чикаранга). Се говори во јужно зимбабве, близу Масвинго. :Поддијалекти: дума, џена, мари, нгова, венда, њуби, говера. *'''зезуру''' (чизезуру, базезуру, базузура, мазизуру, вазезуру). Се говори во Машоналенд and и централно Зимбабве, близу градот [[Хараре]]. Ова е литературниот јазик. :Поддијалекти: шаваша, гова, мбире, цунга, качикваква, харава, нохве, нџанџа, нобву, лвазвимба (зимба). *'''корекоре''' (севеношонски, гоба, гоба, шангве). Се говори во северно Зимбабве, близу Мвурви. :Поддијалекти: будја, гова, танде, тавара, њонгве, пфунде, шангве. Јазиците со делумна сличност на шона, а чиишто говорници етнички припаѓаат на народот Шона, се ндау, (во Мозамбик и Зимбабве) и мањика, (во источно Зимбабве, близу Мутаре). Сите [[слог]]ови завршуваат на [[самогласка]]. Согласките секогаш му припаѓаат на следниот слог. На пример, ''mangwanani'' („утро“) се дели вака: ma/ngwa/na/ni; Зимбабве би било Zi/mba/bwe. Сите [[глагол]]и завршуваат на -a: {| || * ''kutenda'' – „благодари“ * ''kuda'' – „сака“ * ''kuenda'' – „оди“ * ''kusvika'' – „пристига“ * ''kudya'' – „јаде“ || * ''kutamba'' – „игра“ * ''kurara'' – „спие“ ''(kuvata)'' * ''kudzoka'' – „се враќа“ * ''kuseka'' – „се смее“ * ''kuchema'' – „плаче“ |} Петте самогласки во јазикот (a, e, i, o, u) се изговараат исто како на македонски: {{IPA-sn|a, e, i, o, u|}}. Секоја се изговара посебно, дури и ако стојат една по друга, пак, како во македонскиот.. Азбуката се состои од следниве букви: {| class=wikitable !Буква!![[МФА]]!!Мак. |- !a |{{МФА|/a/}} |а |- !b |{{МФА|/ɓ/}} |б |- !bh |{{МФА|/b/}} |б |- !ch |{{МФА|/tʃ/}} |ч |- !d |{{МФА|/ɗ/}} |д |- !dh |{{МФА|/d/}} |д |- !dy |{{МФА|/dʒɡ/}} |џг |- !dzv |{{МФА|/dz͎/}} |ѕ |- !e |{{МФА|/e/}} |е |- !f |{{МФА|/f/}} |ф |- !g |{{МФА|/ɡ/}} |г |- !h |{{МФА|/h/}} |х |- !i |{{МФА|/i/}} |и |- !j |{{МФА|/dʒ/}} |џ |- !k |{{МФА|/k/}} |к |- !m |{{МФА|/m/}} |м |- !mh |{{МФА|/ʔ/}} |' |- !n’ |{{МФА|/ŋ/}} |нг |- !n |{{МФА|/n/}} |н |- !o |{{МФА|/o/}} |п |- !p |{{МФА|/p/}} |п |- !r |{{МФА|/r/}} |р |- !sh |{{МФА|/ʃ/}} |ш |- !sv |{{МФА|/s͎ ~ sɸ/}} |св |- !svw |{{МФА|/s͎w/}} |св |- !sw |{{МФА|/sw ~ skw/}} |св |- !t |{{МФА|/t/}} |т |- !tsv |{{МФА|/ts͎/}} |ц |- !ty |{{МФА|/tʃk/}} |чк |- !u |{{МФА|/u/}} |у |- !v |{{МФА|/ʋ/}} |в |- !vh |{{МФА|/v/}} |в |- !w |{{МФА|/w/}} |в |- !y |{{МФА|/j/}} |ј |- !z |{{МФА|/z/}} |з |- !zh |{{МФА|/ʒ/}} |ж |- !zv |{{МФА|/z͎ ~ zβ/}} |з |- !zvw |{{МФА|/z͎w/}} |зв |- !zw |{{МФА|/zw ~ zɡw/}} |зв |} Диграфите ''ps'' и ''bz'' се изговараат како {{МФА|/ps͎/}} и {{МФА|/bz͎/}}, а ''mbw'' е {{МФА|/mbɡ/}}. === Свиркави шушкави согласки === Шона и други јазици во јужна и источна Африка имаат [[шушкава согласка|шушкави гласови]] (шушкави сибиланти), за разлика од останатите јазици, каде свиркањето е знак на говорна мана. Шушкавите гласови во шона се [[струјна согласка|струјните]] „sv“ и „zv“ и [[слеана согласка|слеаните]] „tsv“ и „dzv“. {| class=wikitable !Глас !! Пример !! Превод || Белешки |- !rowspan=2|sv |''masvosvobwa''||„метеороид“ |rowspan=2| |- |''masvosve''||„мравки“ |- !tsv |''tsvaira''||„мете“ || (литературно) |- !svw |''masvavembasvwi''||„сплеткар“ ||(шангве, дијал. корекоре) |- !zv |''zvizvuvhutswa''||„златни грутки“ ||(џунга, дијал. зезуру) |- !dzv |''akadzva''||„беше неуспешен/на“ || |- !zvw |''huzvweverere''||„чувства“ ||(гова, дијал. корекоре) |- !nzv |''nzvenga''||„одбегнува“ ||(литературно) |- !zvc | ''muzvcazi''||„[[Млечен Пат|Млечниот Пат]]“||rowspan=2|[[Забна чкрапка|Забни чкрапки]]. Присутна само во нгова, дијалект каранга, кој има <br />значајни влијанија од ндебеле, вклучувајќи ја забната чкрапка („c“). |- !svc |''chisvcamba''||„желка“ |} Свиркавите шушкави согласки поттикнале интерес кај западната јавност и медиуми во 2006, прашувајќи се како правилно се [[изговор|изговара]] [[Морган Цвангираи]], водачот на Движењето за демократски промени. Единицата за изговор на БиБиСи го препорачува изговорот „чангираји“ (''chang-girr-ayi'').<ref>{{нмс |url=http://www.jstor.org/pss/606944 |title=Извештај за обединувањето на дијалектите на шона |author=Клемент м: Доук |date= |work= |publisher=[[JSTOR]] |accessdate=3 септември 2010}} {{en}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Библиографија == * Biehler, E. (1950) ''A Shona dictionary with an outline Shona grammar'' (revised edition). The Jesuit Fathers. * Brauner, Sigmund (1995) ''A grammatical sketch of Shona : including historical notes''. Köln: Rüdiger Koppe. * Carter, Hazel (1986) ''Kuverenga Chishóna: an introductory Shona reader with grammatical sketch'' (2nd edition). London: SOAS. * Doke, Clement M. (1931) ''Report on the unification of the Shona dialects''. Stephen Austin Sons. * Mutasa, David (1996) ''The problems of standardizing spoken dialects: the Shona experience'', ''Language Matters'', 27, 79 * Lafon, Michel (1995), ''Le shona et les shonas du Zimbabwe'', Harmattan éd., Paris {{fr}} == Надворешни врски == {{ИнтерВики|код=sn|шона}} * [http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=sna Извештај за шона] - [[Ethnologue]] * [http://www.fsi-language-courses.org/Content.php?page=Shona Основен курс по шона (книга+аудиоснимки)] - Дипломатски институт на САД {{en}} * [http://vashona.com/shona-dictionary/ Речник на шона] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120507082825/http://vashona.com/shona-dictionary/ |date=2012-05-07 }} {{Службени јазици на ЈАР}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Банту-јазици]] [[Категорија:Јазици во Боцвана]] [[Категорија:Јазици во Мозамбик]] [[Категорија:Јазици во Замбија]] [[Категорија:Јазици во Зимбабве]] [[Категорија:Јазици во Јужноафриканската Република]] 3g0j52hbk6foiazj6hx60pn3mz9gojj 0 1062488 5577102 4808515 2026-06-14T20:08:52Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577102 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Сингл | име = Die Dead Enough | слика = Megadeth-Die-Dead-Enough-302836.jpg | изведувач = [[Megadeth|Мегадет]] | албум = [[The System Has Failed]] | издаден = [[август]] 2004&nbsp;г.<ref>[http://www.blabbermouth.net/news.aspx?mode=Article&newsitemID=27917 „Die Dead Enough“ достапен за дигитално спуштање]{{Мртва_врска|date=September 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Blabbermouth.net</ref> <small> <br /> | формат = [[Компактен Диск сингл|ЦД сингл]], [[музичко симнување|дигитално спуштање]] | снимен = 2004&nbsp;г. | жанр = [[Хеви метал музика|Хеви метал]] | должина = 4:18 | куќа = [[Сануктари Рекордс|Сануктари]] | композитор = [[Дејв Мастејн]] | продуцент = Џеф Болдинг и [[Дејв Мастејн]] | претходен = „[[Dread and the Fugitive Mind]]“<br />(2001) | овој = „'''Die Dead Enough'''“ <br /> (2004) | следен = „[[Of Mice and Men]]“ <br /> (2005) | друго = }} {{Listen |filename=Die Dead Enough.ogg |title=„Die Dead Enough“ |description=Првиот сингл од [[музички албум|албумот]] ''[[The System Has Failed]]'' (2004)}} '''Die Dead Enough''' — промотивен [[сингл (музика)|сингл]] на [[Megadeth|Мегадет]] од нивниот десетти [[студиски албум]] ''[[The System Has Failed]]''. Издаден бил во 2004&nbsp;г. и е во целосно [[автор]]ство на [[Дејв Мастејн]].<ref name="ReferenceB">{{Наведена мрежна страница | work= Lastfm| url=http://www.last.fm/music/Megadeth/The+System+Has+Failed| title=Megadeth – 44 The System Has Failed | access-date=9 ноември 2010}}</ref> Песната била напишана во [[Сан Диего]], летото 2003&nbsp;г. ''Die Dead Enough'' првично била наменета како [[музика]] за [[филм]]от ''[[Пила (филм)|Пила]]'',<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://roadrun.com/blabbermouth.net/news.aspx?mode=Article&newsitemID=25140 |title=Blabbermouth.net |publisher=Roadrun.com |date= |accessdate=14 август 2011 |archive-date=2007-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011092112/http://roadrun.com/blabbermouth.net/news.aspx?mode=Article&newsitemID=25140 |url-status=dead }}</ref> но не се најде во конечниот избор од неразјаснети причини.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.roadrunnerrecords.com/blabbermouth.net/news.aspx?mode=Article&newsitemID=25203 |title=Blabbermouth.net |publisher=Roadrunnerrecords.com |date= |accessdate=14 август 2011 |archive-date=2008-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080921223302/http://www.roadrunnerrecords.com/blabbermouth.net/news.aspx?mode=Article&newsitemID=25203 |url-status=dead }}</ref> Оваа песна е една од омилените на [[Дејв Мастејн]] од споменатиот [[музички албум|албум]].<ref>[http://earcandy_mag.tripod.com/megadeth.htm Интервју со Дејв Мастејн] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131016232959/http://earcandy_mag.tripod.com/megadeth.htm |date=2013-10-16 }} (2004)</ref> == Видео запис == На спотот кој бил снимен за промоција на [[сингл (музика)|синглот]], се појавил само [[Дејв Мастејн]], бидејќи во тоа време тој бил единствениот член на [[megadeth|бендот]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.youtube.com/watch?v=2LHtmHWlSL8 |title=Megadeth - Die Dead Enough |publisher=YouTube |date=27 април 2009 |accessdate=14 август 2011}}</ref> [[Крис Поланд]], [[Џими Слоас]] и [[Вини Колајута]] биле само сесиски [[музика|музичари]]. Оваа постава на бендот била само привремена, бидејќи Мастејн подоцна ги повикал [[Глен Дровер]], [[Шон Дровер]] и [[Џејмс Мекдонаф]], кои воедно активно биле вклучени во изработка на [[видео]] материјалот за следниот [[сингл (музика)|сингл]] „[[Of Mice and Men]]“. Спотот првпат бил прикажан на [[телевизија]] на [[11 септември]] 2004&nbsp;г. на музичкиот канал ''MTV''.<ref>[http://www.blabbermouth.net/news.aspx?mode=Article&newsitemID=26748 „Die Dead Enough“ ќе биде прикажан на ТВ]{{Мртва_врска|date=September 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Blabbermouth.net</ref> == Список на песни == # „Die Dead Enough“ — 4:18 == Музички персонал == * [[Дејв Мастејн]] — [[пеење|вокал]], [[електрична гитара|водечка гитара]] и солажи * [[Крис Поланд]] — [[електрична гитара|ритам гитара]] * [[Џими Слоас|Џими Ли Слоас]] — [[бас гитара]] * [[Вини Колајута]] — [[тапани]] == Пласман на табелите == {| class="wikitable" |- !Година !Табела !Позиција |- |2004 |Рок нумери (САД)<ref name="Billboard Singles">{{Наведена мрежна страница|url={{Allmusic|class=artist|id=p4885/charts-awards/billboard-singles|pure_url=yes}}|title=Мегадет > Табели & награди > Билборд синглови|last=|first=|date=|work=Allmusic|publisher=Macrovision|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=5 јануари 2009}}</ref> | style="text-align:center;"|21 |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.darklyrics.com/lyrics/megadeth/thesystemhasfailed.html#2 Текстот на песната] * [http://www.youtube.com/watch?v=iVqbnFV-wcI Спотот за Die Dead Enough на YouTube] == Поврзано == * [[Megadeth|Мегадет]] * [[The System Has Failed]] {{Megadeth}} [[Категорија:Песни на Megadeth]] 92bc4xwd4h04ozvqu1muys9c411na9p 0 1063245 5577338 5575291 2026-06-15T11:58:39Z CommonsDelinker 746 Замена на [[File:Hurricane_Katrina_August_28_2005_NASA.jpg]] со [[File:Katrina_2005-08-28_1702Z.jpg]] (од страна на [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] поради: [[:c:COM:FR|File renamed]]: Criterion 4 - conforms to other similar files' formats for s 5577338 wikitext text/x-wiki '''Природна катастрофа ''' е голем негативен настан како резултат на [[природа|природни процеси]] на Земјата, меѓу кои и [[поплави]], [[цунами]], [[вулканска ерупција|вулкански ерупции]], [[земјотреси]] и други геолошки процеси. Природната катастрофа може да предизвика губење на живот или оштетување на имоти и обично остава економска штета зад себе, тежината што зависи од издржливоста на засегнатото население, или способноста да закрепнат.<ref>{{Наведена книга | author=G. Bankoff, G. Frerks, D. Hilhorst (''eds.'') | year=2003 | title=Mapping Vulnerability: Disasters, Development and People | isbn= ISBN 1-85383-964-7 }}</ref> Негативниот настан нема да дојде до ниво на катастрофа ако се случи во област без ранливо население.<ref>Luis Flores Ballesteros. "What determines a disaster?" 54 Pesos Sep 2008:54 Pesos 11 Sep 2008. <http://54pesos.org/2008/09/11/what-determines-a-disaster/ {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120320211421/http://54pesos.org/2008/09/11/what-determines-a-disaster/ |date=2012-03-20 }}></ref><ref>{{Наведена книга | author=D. Alexander | year=2002 | title=Principles of Emergency planning and Management | publisher=Harpended: Terra publishing | isbn= ISBN 1-903544-10-6 }}</ref><ref>{{Наведена книга | author=B. Wisner, P. Blaikie, T. Cannon, and I. Davis | year=2004 | title=At Risk - Natural hazards, people's vulnerability and disasters | publisher=Wiltshire: Routledge | isbn= ISBN 0-415-25216-4 }}</ref> Секако дека во ранлива област, како Сан Франциско, еден земјотрес може да има катастрофични последици и да остави трајни оштетувања, за кои ќе бидат потребни години да се поправат. == Лавини == {{Главна|Лавина}} {{Поврзано|Список на лавини}} [[Податотека:Lawine.jpg|thumb|right|Лавина од снег како прав]] Во текот на Првата светска војна, околу 40.000 до 80.000 војници загинаа како резултат на лавини во текот на планинската кампања во Алпите во Австријско-италијанскиот фронт, од кои многу беа предизвикани од артилериски оган.<ref>Lee Davis (2008). "''[http://books.google.com/books?id=CRzMOYIuLJEC&pg=&dq&hl=en#v=onepage&q=&f=false Natural Disasters]''". Infobase Publishing. p.7. ISBN 0-8160-7000-8</ref> {{среди}} == Земјотреси == {{Главна|Земјотрес}} {{Поврзано|Список на земјотреси}} [[Податотека:1693 Sicily earthquake.jpg|thumb|200px|[[Земјотресот во Сицилија во 1963 г.]] Околу 60.000 луѓе се верува дека починале во овој земјотрес.]] '''Земјотресот''' е резултат на ненадејно ослободување на енергија во [[Земјата|Земјината]] [[кора (геологија)|кора]], која создава [[сеизмички бранови]]. На површината на Земјата, земјотресите се манифестираат со вибрации, тресење, а понекогаш и поместување на земјата. Вибрациите може да се разликуваат во големина. Земјотресите се предизвикани главно од лизгање во геолошки [[раседи (геологија)|раседи]], но исто така и од други настани, како што е вулканска активност, лизгање на земјиштето, експлозии во рудник и јадрени проби. Подземната точка на потеклото на земјотресот се нарекува ''фокус''. TТочката директно над фокусот на површината се нарекува ''епицентар''. Земјотресите сами по себе ретко убиваат луѓе или диви животни. Тоа го прават обично секундарните настани што ги предизвикуваат, како уривањето на згради, пожари, [[цунами]] (сеизмички морски бранови) и вулканите што претставуваат всушност човечка катастрофа.Многу од нив може да се избегнат со подобра градба, безбедносни системи, рано предупредување и план за евакуација. Некои од најзначајните земјотреси во последно време ги вклучуваат: [[Земјотресот во Индискиот Океан во 2004 година]], tтрет по големина забележан земјотрес во историјата со [[моментна големина]]регистрирана на 9.1-9.3. Во огромното [[цунами]]предизвикано од овој земјотрес загинаа најмалку 229.000 луѓе. *[[Во 2011 земјотресот во Тохоку и цунами]] со забележана мометна големина од 9,0 степени. Бројот на жртвите од земјотресот и цунамито е над 13.000, а над 12.000 луѓе сè уште се водат за исчезнати. * На 8, 8 степени земјотресот во Чиле и цунамито на 27ми февруари 2010 г. ги чинеше животите на 525.<ref>^ "USGS Earthquake Details". United States Geological Survey. http://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eqinthenews/2010/us2010tfan/. Retrieved February 27, 2010</ref> * Сечуан земјотресот во провинцијата Сечуан, Кина на 12ти мај 2008 г. од 7,9 степени. Бројот на жртвите е повеќе од 61,150 од 27ми мај 2008 г. * На 7.7 степени земјотресот во Јава во јули 2006 г. исто така предизвика цунами. * На 7.6-7.7 степени од земјотресот во Кашмир, Пакистан во 2005 г. загинаа 75.000 луѓе. == Вулкански ерупции == {{Главна|Список на најголемите вулкански ерупции|Видови на вулкански ерупции}} [[Податотека:Deccan Traps volcano.jpg|thumb|Впечатокот на уметникот за вулкански ерупции, кои ја формираа Декан Капан во Индија]] Вулканите може да предизвикаат големо уништување и последователна катастрофа на неколку начини. Последиците ја вклучуваат самата вулканска ерупција што може да предизвика штета следејќи ја експлозијата на вулканот или падот на карпата. Второ, лавата може да се произведе за време на ерупцијата на вулканот. Како што го напушта вулканот, лавата уништува многу градби и растенија што ги сретнува. Трето, вулканската пепел обично значи оладена пепел- може да формираат облак и се сместува густо во места кои се во близина.Кога ќе се измеша со вода ова формира материјал како концентрат. Во доволни количини пепелта може да предизвика паѓање на кровови поради тежината но дури и во мали количини ќе им наштети на луѓето доколку ја вдишат.Поради тоа што пепелта има густина на мат стакло предизвикува штета со нагризување на деловите што се движат како моторите. Главниот убиец на луѓето во непосредната близина на вулканската ерупција се пирокластичните текови, коишто се состојат од облак на жешка вулканска пепел што се крева во воздухот над вулканот и јури надолу по падините кога ерупцијата повеќе него поддржува подигнувањето на гасовите. Се верува дека Помпеја била уништена од пирокластични текови. Лахар е вулкански каллив тек или одронување на земја. Катастрофата во Тангиваи во 1953 г. била предизвикана од лахар, како и трагедијата во Армеро во 1985 г. во која градот Армаро беше потрупан и околу 23.000 луѓе загинале. Посебен вид на вулкан е супервулкан. Според теоријата на катастрофа Тоба пред 75.000 до 80.000 години супервулканот кај езерото Тоба ја намалил човечката популација до 10.000 или дури и 1/000 парови за разможување создавајќи тешкотија во човечката популација.<ref>{{наведени вести |ref= CITEREFGibbons2010 |first1= Ann |last1= Gibbons |title= Human Ancestors Were an Endangered Species |newspaper= ScienceNow |date= 19 January 2010 |url= http://sciencenow.sciencemag.org/cgi/content/full/2010/119/2 |access-date= 2013-01-10 |archive-date= 2010-01-24 |archive-url= https://web.archive.org/web/20100124085353/http://sciencenow.sciencemag.org/cgi/content/full/2010/119/2 |url-status= dead }}</ref> Исто така загинаа три четвртини од растителниот свет во северната полутопка. Главната опасност од супервулканот е огромниот облак од пепел кој има катастрофални последици врз климата и температурата за многу години. == Хидролошки катастрофи == === Поплави === {{Главна|поплава}} {{Поврзано|Список на поплави}} '''Поплава''' е излевање на големо количество вода што ја потопува земјата.<ref>MSN Encarta Dictionary. [http://encarta.msn.com/encnet/features/dictionary/DictionaryResults.aspx?refid=1861612277 Flood.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110204203836/http://encarta.msn.com/encnet/features/dictionary/DictionaryResults.aspx?refid=1861612277 |date=2011-02-04 }}Посетено на 2006-12-28. 2009-10-31.</ref> Директивата за поплави на ЕУ ја дефинира поплавата како привремено покривање на земјата со вода.<ref>[http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2007:288:0027:0034:EN:PDF Directive 2007/60/EC Chapter 1 Article2]</ref> Во смисла на “течење вода”, зборот може исто така да се примени како прилив на плима. Поплавувањето може да биде резултат на количината на водата во простор од вода како река или езеро, што излива или ја разбива браната, со тоа што дел од водата бега од своите вообичаени граници.<ref>Glossary of Meteorology (June 2000). [http://amsglossary.allenpress.com/glossary/search?id=flood1 Flood.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070824054504/http://amsglossary.allenpress.com/glossary/search?id=flood1 |date=2007-08-24 }} Посетено на 2009-01-09.</ref> Додека големината на езеро или некој друг простор со вода ќе се менува со сезонските промени на врнежите или топењето на снегот, не е значајна поплава ако водата ја покрива земјата која се користи од страна на човекот како село, град или друга ненаселена област, патишта, пространства на обработливо земјиште и др. [[Податотека:Limpopo.jpg|thumb|Реката Лимпопо, во јужниот дел на Мозамбик, во текот на поплавата во Мозамбик во 2000 година]] Некои од најзначајните поплави вклучуваат: * Поплавата во Џоштаун во 1889 г. каде што над 2200 луѓе ги изгубија своите животи кога браната Саут Форк што го држи езерото Конема се скрши. * Жолтата Река во Кина предизвикува поплави особено често. Големата поплава од 1931 г. предизвика меѓу 800.000 и 4.000.000 смртни случаи. * Големата полава од 1993 г. беше една од најскапите полави во историјата на САД. * Во 1998 г. Сината Река во Кина остави 14 милиони луѓе без своите домови. * Поплавата во Мозамбк во 2000 г. покри поголем дел од земјата за три недели, резултирајќи со илјадници смртни случаи, и оставајќи ја земјата опустошена со години потоа. * Поплавата во Мумбаи во 2005 г. во која загинаа 1094 луѓе. * Во 2010 г. Пакистан се поплави уништувајќи земјоделски посеви и ифраструктура, и многу животи. [[Тропските циклони]]може да резултираат со големи поплави и невреме како што се случи со: * Циклонот Бола кој го погоди Источен Пакистан (сега Бангладеш) во 1970 година, * Тајфунот Нина, кој ја погоди Кина во 1975 година, * Ураганот [[Катрина (ураган)|Катрина]], кој го погоди Њу Орлеанс, Луизијана во 2005 година, и * Циклонот Јаси, кој го погоди Австралија во 2011 година === Лимнички ерупции === {{Главна|Лимничка ерупција}} [[Податотека:Cow killed by Lake Nyos gasses.jpg|thumb|left|150px|Крава угушена од гасови од езерото [[Њос]] по алимнична ерупција]] Лимнична ерупција се случува кога гас, обично [[јаглерод диоксид|CO₂]], одеднаш избувнува од длабока езерска вода, поставувајќи закана од угушување на дивиот свет, добитокот и луѓето. Ваква ерупција миже исто така да предизвика цунами во езерото како што зголемувањето на гас ја истиснува водата. Научниците веруваат дека одронувањето на земјиштето, вулканската активност можат да предизвикаат ваква ерупција. До денес, само две лимнични ерупции биле забележани и снимени: * Во1984 година, во Камерун, лимнична ерупција во езерото Монаун предизвика смрт на 37 околни жители. * Во близина на езерото Најос во 1986 година во многу поголема ерупција загинале меѓу 1.700 и 1.800 луѓе од задушување. === Цунами === {{Главна|Цунами}} TЦунами може да бидат предизвикани од подморските земјотреси како оние предизвикани во Ао Нанг, Тајланд, со земјотресот во Индискиот Океан во 2004 г. или од одронување на земјиштето како оној во Литаја Беј, Алјаска. * Земјотресот во Индискиот Окен го создаде цунамито Боксинг Деј и катастрофа на ова место. * На 11ти март 2011 г. Се случи цунамито близу Фукушима, јапонија и се рашири преку Тихиот Океан. == Метеоролошки катастрофи == {{Главна статија|Метеоролошки катастрофи}} [[Податотека:Young steer after blizzard - NOAA.jpg|thumb|Млад бик по виулица, март 1966 г.]] === Виулици === {{Главна|Виулица}} Виулиците се тешки зимски бури што се одликуваат со јаки снежни врнежи и силни ветрови. Кога илните ветрови го расфрлаат снегот што веќе е паднат, се нарекува земјена виулица. Виулиците може да влијаат на локалните економски активности, особено во региони каде што паѓањето на снег е ретко. Значајни виулици вклучуваат: *Во големата виулица од 1888 г. во САД во “големата виулица од 1888 г.” беа уништени многу тони пченична култура. *Виулицата во Авганистан во 2008 г. *Виулицата во Северна Америка во 1947 г. *Виулицата во Иран од 1972 г. Резултираше со околу 4.000 смртни случаи и траеше од 5 до 7 дена. === Циклонични бури === [[Податотека:Katrina 2005-08-28 1702Z.jpg|thumb|Ураганот Катрина]] {{Главна|Тропски циклон|Циклон}} {{Повеќе|Список на тропски циклони}} ''Циклонот'', ''тропски циклон'', ''ураган'', и ''тајфун'' се различни имиња за една иста појава е систем на циклична бура кој се формира над океаните. Најсмртоносниот ураган беше циклонот Бола од 1970 г.: најсмртоносниот атлантски ураган беше Големиот Ураган од 1780 г. што го опустоши [[Мартиник]], [[Свети Евстахиј]] и [[Барбадос]]. Друг забележлив ураган е ураганот Катрина што го уништи [[Мексикански Залив|Мексиканскиот Залив]] во 2005 г. === Суши === {{Главна статија|Суша}} [[Податотека:Oxfam East Africa - A mass grave for children in Dadaab.jpg|thumb|На периферијата на Дадаб, Кенија, за време на сушата во источна Африка во 2011 г.]] Суша е необично сушење на почвата, што резултира со уништување на посевите и недостиг од вода за други намени, предизвикани од значително пониски врнежи од просечно во текот на еден подолг период. Топли суви ветрови, високи температури и последователното испарување на влагата од земјата може да придонесе за услови на суша. Познати историски суши вклучуваат: * Во 1900 г. во Индија убивајќи меѓу 250.000 до 3,25 милиони луѓе. * Во1921-22 г. во Советскиот Сојуз во која над 5 милиони умреа од глад поради сушата * Во1928-30 г. во северозападниот дел на Кина резултира со повеќе од 3 милиони смртни случаи од глад. * Во 1936 г.и 1941 г. во провинцијата Сечуан во Кина резултира со 5 милиони и 2,5 милиони смртни случаи по наведен редослед. * Во 2006 г. државите на Австралија, вклучувајќи Јужна Австралија, Западна Австралија, Нов Јужен Велс, Северна Територија и Квинсленд биле под сушни услови 5-10 години. Сушата почнала да влијае врз населението од градските подрачја за првпат. Со поголемиот дел од земјата под ограничувања за вода. * Во 2006 г. провинцијата Сечуан во Кина доживува најголемата суша во модерните времиња со речиси 8 милиони луѓе, а над 7 милиони добиток се соочува со недостаток на вода. *12-годишна суша која ја уништуваше југозападно Западна Австралија, југоисточна Јужна Австралија, Викторија и северниот дел на Тасманија беше "многу тешка и без историски претходник" . * Во 2011 г., државата Тексас живееше под декларација за итен случај на суша за време на цела календарска година. Сушата предизвика Бастроп пожари. === Невреме со град === {{Главна|Град (метеорологија)}} Невреме со град се паѓање на капки дожд кои пристигнуваат како мраз наместо топење пред да ја погодат земјата. А особено штетно невреме со град го погоди Минхен, Германија, на 12 јули 1984 година, предизвикувајќи околу 2 милијарди долари во барања за осигурување. === Топлотни бранови === {{Главна|Топлотен бран}} Топлотен бран е период на невообичаено и претерано топло време. Најлошиот топлотен бран во неодамнешната европска историја беше Европскиот топлотен бран од 2003 г. Летниот топлотен бран во Викторија, Австралија, создаде услови што поттикнаа масовни пожари во 2009 година. Мелбурн доживеа три дена по ред на температури над 40&nbsp;°C (104&nbsp;°F), со некои регионални области со неподнослива жештина низ многу повисоки температури. Пожарите, колективно познати како "црна сабота", беа делумно чинот на потпалувачите. Во 2010 година, летото на северната полутопка резултираше со тешки топлотни бранови, при што загинаа повеќе од 2.000 луѓе. Тоа резултираше со стотици пожари што предизвикува голема загаденост на воздухот, и изгорени илјадници квадратни милји на шума. === Торнада === {{Главна|Торнадо}} {{Поврзано|Список на торнада и масовни избувнувања на торнада}} '''Торнадото''' е насилно, опасно, вртечка колона на воздух што е во контакт и со површината на Земјата и со облакот комалинибус или, во ретки случаи основата на кумулус облакот. Тоа е исто така познат како '''пресуквач''' или '''циклон''',<ref>[http://www.merriam-webster.com/dictionary/cyclone merriam-webster.com]</ref> иако зборот циклон се користи во метеорологија во поширока смисла, да се однесува на која било циркулација со низок притисок. Торнадата доаѓаат во многу форми и големини, но обично се во форма на видлива збиена инка, чиј тесен крај ја допира земјата и често е опкружена со облак од остатоци и прав. Повеќето торнада имаат брзината на ветровите помалку од 177&nbsp;км/ч, се со пречник од околу 80&nbsp;м и патуваат неколку милји (неколку километри) пред расфрлање. Најекстремните торнада може да ја достигнат брзината на ветровите од повеќе од 300&nbsp;mph (480&nbsp;км/на час), се протегаат повеќе од 3&nbsp;км и ќе останат на земјата за десетици милји (можеби повеќе од 100&nbsp;км).<ref name="fastest wind">{{Наведена мрежна страница|url=http://cswr.org/dow/DOW.htm|title=Doppler On Wheels|accessdate=2009-12-13|author=Wurman, Joshua|publisher=Center for Severe Weather Research|date=2008-08-29|archive-date=2007-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20070205124033/http://www.cswr.org/dow/dow.htm|url-status=dead}}</ref><ref name="widest tornado">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.crh.noaa.gov/oax/archive/hallam/hallam.php|title=Hallam Nebraska Tornado|accessdate=2006-09-08|work=National Weather Service| publisher=[[Национална океанска и атмосферска управа]]|date=2005-10-02|accessdate=2009-11-15}}</ref><ref name="SPC FAQ">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.spc.ncep.noaa.gov/faq/tornado/|title=The Online Tornado FAQ|accessdate=2006-09-08|author=Roger Edwards|date=2006-04-04|work=[[National Weather Service]]|publisher=[[Национална океанска и атмосферска управа]]|archive-date=2006-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20060929185156/http://www.spc.ncep.noaa.gov/faq/tornado/|url-status=dead}}</ref> Познати историски торнада вклучуваат: * Тридржавното торнадо од 1925 г., каде што загинаа над 600 луѓе во САД; * Торнадото во Долптур- Сатрија од 1989 г. каде што загинаа околу 1,300 луѓе во Бангладеш. == Пожари == {{Главна статија|Пожар}} {{Поврзано|Список на шумски пожари}} Пожарите обично се големи и почнуваат на диви површини. Чести причини за пожар се молња и суша но исто така и од човечко невнимание или подметнување пожар. Тие може да се прошират до населени области и затоа може да бидат закана за луѓето и имотот, како и за дивите животни. Значајни случаи на пожари беа пожарот во Пештиго во 1871 г., каде што загинаа најмалку 1700 луѓе, и во 2009 г. пожарите во Викторија, Австралија. == Здравствени катастрофи == === Епидемии === {{Главна|Список на епидемии}} [[Податотека:Colorized transmission electron micrograph of Avian influenza A H5N1 viruses.jpg|thumb|Х5Н1 вирус, кој го предизвикува птичјиот грип]] Епидемија е појава на грчевита болест што се шири низ човечката популација. Пандемија е епидемија што се шири на глобално ниво. Постојат многу епидемии во текот на историјата, како Црната смрт. Во последните сто години, значителен пандемии вклучуваат: * Во 1918 г., шпанскиот грип, при што загинаа околу 50 милиони луѓе ширум светот * Во 1957-58 г. азискиот грип, во која загинаа околу 1 милион луѓе * Во 1968-1969 г. во Хонгконг се појавува водниот грип * The 2002-3 [[SARS]] pandemic Пандемијата на САРС во 2002-03 г. * Пандемијата на сида, со почеток во 1959 година * Х1Н1 грипот (Свински грип) пандемија во 2009-2010 г. Други болести кои се шират поспоро, но сè уште сметаат за глобални здравствени итни случаи од страна на СЗО, вклучуваат: * XDR ТБ, еден вид на туберкулоза што е значително отпорна на лекови * Маларија, што убива околу 1,6 милиони луѓе секоја година * Ебола хеморагичната треска, која однесе стотици жртви во Африка во неколку епидемии == Просторни катастрофи == === Ударни настани === {{Главна|ударен настан}} Најголемиот ударен настан од небо во денешни времиња е падот на [[метеор]] што ја предизвикал [[Тунгуска експлозија|Тунгуската експлозија]] во јуни 1908 г. ===Сончеви одблесоци === {{Главна|Сончев одблесок}} Сончев одблесок е појава каде што сонцето одеднаш ослободува голема количина на сончево зрачење, многу повеќе отколку нормално. Некои познати сончеви одблесоци вклучуваат: * X20 настан на 16 август 1989 г.<ref name="Solar_flare1989/2001">{{Наведена мрежна страница | url= http://www.sciencedaily.com/releases/2001/04/010404081121.htm | title= Sun Unleashes Record Superflare, Earth Dodges Solar Bullet| publisher = ScienceDaily | date = April 4, 2011 |accessdate=2011-08-27}}</ref> * Сличен одблесокот на 2 април 2001 г., 2001<ref name = "Solar_flare1989/2001"/> * Најмоќниот одблесокот некогаш снимен, на 4 ноември 2003 година, проценет на помеѓу X40 и X45<ref name=Solar_flare2003>{{Наведена мрежна страница | url= http://www.nasca.org.uk/Strange_Maps/solar/Solar_Flare/solar_flare.html | title= Biggest Solar Flare ever recorded | publisher= National Association for Scientific and Cultural Appreciation | year= 2004 | accessdate= 2011-08-27 | archive-date= 2011-08-04 | archive-url= https://web.archive.org/web/20110804064530/http://www.nasca.org.uk/Strange_Maps/solar/Solar_Flare/solar_flare.html | url-status= dead }}</ref> * Најмоќниот одблесокот во изминатите 500 години се верува дека се случил во септември 1859 г. 1859<ref name=Solar_flare1859>{{Наведена мрежна страница | url= http://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2008/06may_carringtonflare/ | title=A Super Solar Flare| publisher = NASA| date = May 6, 2008 |accessdate=2011-08-27}}</ref> === Експлозија на гама-зраци === Експлозијата на гама-зраците се најмоќните експлозии што се случуваат во универзумот.{{Се бара извор|date=May 2012}} Тие ослободуваат огромна количина на енергија во милисекунди или барем десет секунди.{{Се бара извор|date=May 2012}} Тие ослободуваат исто или поголема енергија од Сонцето што ослободува целиот свој живот.{{Се бара извор|date=May 2012}} Експлозиите на гама-зраци не се настани што се случуваат ретко.{{Се бара извор|date=May 2012}} Тие се случуваат еднаш во секој ден и се откриваат со помош на телескопи и на Земјата и во вселената.{{Се бара извор|date=May 2012}} Претежно големи маси на ѕвезди, поголеми од Сонцето, може да произведат експлозија на гама-зраци. Експлозија на гама-зраци на растојанија поблиску од 8000 светлосни години може да предизвика загриженост за животот на Земјата. Главно [[Волф-Рајеова ѕвезда|Волф-Рајеови ѕвезди]] WR 104 може да произведат експлозија на гама-зраци. Астрономите веруваат дека Ордовишкото-силурско изумирање, како третото најдеструктивно исчезнување на Земјата, би можело да се должи на експлозија на гама-зраците.{{Се бара извор|date=May 2012}} == Заштита од меѓународното право == Меѓународното право, на пример Женевската конвенција го дефинира Меѓународниот Црвен крст и Движењето Црвена полумесечина на Конвенцијата за правата на лицата со хендикеп, бара "членки ќе ги преземат, во согласност со нивните обврски според меѓународното право, вклучувајќи го и меѓународното хуманитарно право и меѓународните закони за човекови права , сите неопходни мерки за да обезбедат заштита и сигурност на лицата со хендикеп во ситуации на ризик, вклучувајќи ја и појавата на природна катастрофа."<ref>Article 11 of the Convention on the Rights of Persons with Disabilities</ref> И понатаму Канцеларијата на Обединетите нации за координација на хуманитарните прашања е формирана од страна на Резолуцијата на Генералното собрание 44/182. Раселени лица поради природни катастрофи во моментов се заштитени со меѓународното право (Водечки принципи на меѓународното поместување, Конвенцијата Кампала од 2009 година). ==Наводи== {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Наведена мрежна страница | url=http://www.naturaldisastersnews.net/ | title=Natural Disasters News | publisher=Ubyrisk | accessdate=2013-01-10 | archive-date=2018-11-01 | archive-url=https://web.archive.org/web/20181101071715/http://naturaldisastersnews.net/ | url-status=dead }} Worldwide news site focused on natural disasters, mitigation and climate changes news * {{Наведена мрежна страница | url=http://www.gripweb.org | title=Global Risk Identification Program (GRIP) | publisher=GRIP }} * {{Наведена мрежна страница | url=http://born.nii.ac.jp/ | title=BioCaster Global Health Monitor | publisher=National Institute of Informatics (NII) | accessdate=2013-01-10 | archive-date=2014-05-04 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140504141326/http://born.nii.ac.jp/ | url-status=dead }} * {{Наведена мрежна страница | url=http://go.worldbank.org/BCQUXRXOW0 | title=World Bank's Hazard Risk Management | publisher=World Bank | accessdate=2013-01-10 | archive-date=2010-04-09 | archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20100409011106/http://go.worldbank.org/BCQUXRXOW0 | url-status=dead }} * {{Наведена мрежна страница | url=http://www.disasternews.net/ | title=Disaster News Network | accessdate=2006-11-05 | archive-date=2006-11-05 | archive-url=https://web.archive.org/web/20061105012103/http://www.disasternews.net/ | url-status=dead }} US news site focused on disaster-related news. * {{Наведена мрежна страница | url=http://www.em-dat.net/ | title=EM-DAT International Disaster Database | accessdate=2006-11-05 | archive-date=2006-10-04 | archive-url=https://web.archive.org/web/20061004075637/http://em-dat.net/ | url-status=dead }} Includes country profiles, disaster profiles and a disaster list. * {{Наведена мрежна страница | url=http://www.whoi.edu/institutes/coi/topicIndex.do?o=read&id=113 | title=Natural Hazard Information from the Coastal Ocean Institute | publisher=[[Woods Hole Oceanographic Institution]] | accessdate=2006-11-05 | archive-date=2006-08-28 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060828002623/http://www.whoi.edu/institutes/coi/topicIndex.do?o=read&id=113 }} Particularly including articles on [[tsunami]]s, [[hurricane]]s and other [[storm]]s. * {{Наведена мрежна страница | url=http://www.gdacs.org | title=Global Disaster Alert and Coordination System | publisher=[[Европска комисија]] и [[ООН]] }} * {{Наведена мрежна страница | url=http://www.undp.org/bcpr/ | title=What the Development Programme of the United Nations (UN) does to reduce the human risks linked to Natural Disasters | publisher=United Nations Development Programme (UNDP) | accessdate=2013-01-10 | archive-date=2015-01-13 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150113004832/http://www.undp.org/bcpr/ | url-status=dead }} * {{Наведена мрежна страница | url=http://gridca.grid.unep.ch/undp/ | title=Pioneering Disaster Risk Index (DRI) Tool | publisher=United Nations Development Programme (UNDP) | accessdate=2013-01-10 | archive-date=2014-06-18 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140618224910/http://gridca.grid.unep.ch/undp/ | url-status=dead }} Provides key information on all countries in the world. * {{Наведена мрежна страница | url=http://across.co.nz/WorldsWorstDisasters.html | title=World's Worst Natural Disasters | accessdate=2009-07-01 }} Includes list of world's deadliest disasters in history. {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Природни катастрофи| ]] crbjhs8yfabxuvgfkgift9q2pxoui3o 0 1067803 5577055 4587370 2026-06-14T18:17:19Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577055 wikitext text/x-wiki {{Infobox album | | Name = Albedo 0.39 | Cover = | Type = [[музички албум|албум]] | Artist = [[Вангелис]] | Released = 1976 | Recorded = Nemo Studios, Лондон, 1976 | Genre = [[електронска музика]] | Length = 42:30 (9 песни) | Label = [[Windham Hill Records|Windham Hill]] RCA (LP) # 3017 | Producer = [[Вангелис]] | Last album = Entends-tu les chiens aboyer?<br />(1975) | This album = '''''Albedo 0.39'''''<br />(1976) | Next album = [[La Fête sauvage|''La Fête sauvage'']]<br />(1976) | Misc = }} '''Albedo 0.39''' е албум од [[Вангелис]] објавен во [[1976]] година. Ова дело претставува [[концептуален албум]] и втор албум продуциран од Вангелис во Nemo Studios во [[Лондон]]. Овој албум се разликува од неговиот претходен албум [[Heaven and Hell (албум од Вангелис)|Heaven and Hell]] каде било користено хорско пеење, додека во овој албум има употреба на џез звуци. [[Албедо]] на еден објект претставува мерка колку истото рефлектира дифузна светлина од Сонцето. Името на овој албум е земено токму од овој поим. ==Список на песни== #"Pulstar" &nbsp;– 5:45 #"Freefall" &nbsp;– 2:20 #"Mare Tranquillitatis" &nbsp;– 1:45 #"Main Sequence" &nbsp;– 8:15 #"Sword of Orion" &nbsp;– 2:05 #"Alpha" &nbsp;– 5:45 #"Nucleogenesis (Part One)" &nbsp;– 6:15 #"Nucleogenesis (Part Two)" &nbsp;– 5:50 #"Albedo 0.39" &nbsp;– 4:30 == Надворешни врски== * [http://www.vangelislyrics.com/vangelis-albedo-lyrics.htm Текстови] * [http://www.vangelismovements.com/albedo039.htm 'Vangelis Movements' мрежно место] * [http://www.koert.com/data/albums3.htm 'Elsewhere' мрежно место] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160302023821/http://www.koert.com/data/albums3.htm |date=2016-03-02 }} * [http://www.soundonsound.com/sos/1997_articles/nov97/vangelis.html "Inside the Synth lab"] * "Albedo" информација: [http://www.spenvis.oma.be/spenvis/ecss/ecss06/ecss06.html#_TOC641 1] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100525190539/http://www.spenvis.oma.be/spenvis/ecss/ecss06/ecss06.html#_TOC641 |date=2010-05-25 }}, [http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/phyopt/albedo.html 2], [http://earthobservatory.nasa.gov/Newsroom/NewImages/images.php3?img_id=16905 3] ===Аудио=== * [http://www.youtube.com/watch?v=G1cQnhOxqXw ''Pulstar''] * [http://www.youtube.com/watch?v=rT5zCHn0tsg ''Alpha''] {{Вангелис}} [[Категорија:Албуми од 1976]] [[Категорија:Албуми на Вангелис]] gah10s8a91tpty2na2p49cv0c2a51hq 0 1067842 5577086 3111976 2026-06-14T19:34:24Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577086 wikitext text/x-wiki {{Infobox album | <!-- See Wikipedia:WikiProject_Albums --> | Name = China | Type = [[Музички албум|Албум]] | Artist = [[Вангелис]] | Cover = | Released = 1979 | Recorded = Nemo Studios, Лондон, 1978 | Genre = [[електронска музика]] | Length = 41:17 | Label = [[Polydor]] (LP) POLD 5018 (CS) 813653-4 | Producer = Вангелис | Last album = ''[[The Dragon (албум од Вангелис)|The Dragon]]''<br />(1978) | This album = '''''China'''''<br />(1979) | Next album = ''[[Odes (албум од Вангелис)|Odes]]''<br />(1979) }} {{Album ratings |rev1 = [[Allmusic]] |rev1score = {{Rating|4.5|5}}<ref>[{{Allmusic|class=album|id=r83737|pure_url=yes}} Allmusic review]</ref> }}<!-- Automatically generated by DASHBot--> '''China''' е албум од [[Вангелис]] објавен во [[1979]] година. Иако тој никогаш не бил во [[Народна Република Кина|Кина]], тој искористил кинески инструменти при компонирањето на песните од овој албум. ==Список на песни== # "Chung Kuo" – 5:31 # "The Long March" – 2:01 # "The Dragon" – 4:13 # "The Plum Blossom" – 2:36 # "The Tao of Love" – 2:46 # "The Little Fete" – 3:01 # "Yin & Yang" – 5:48 # "Himalaya" – 10:53 # "Summit" – 4:30 == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски== * [http://www.vangelismovements.com/china.htm 'Vangelis Movements' webpage entry] * [http://www.koert.com/data/albums3.htm 'Elsewhere' webpage entry] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160302023821/http://www.koert.com/data/albums3.htm |date=2016-03-02 }} * [http://www.vangelislyrics.com/vangelis-china-lyrics.htm Lyrics] {{Вангелис}} [[Категорија:Албуми од 1979]] [[Категорија:Албуми на Вангелис]] s9hzl6espjg7ocjrknr2x7ib987ptfv 0 1072772 5577153 4881205 2026-06-15T02:55:41Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577153 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Мрежичка (соѕвездие)|Мрежичка]] |епоха=Ј2000.0 |слика= IC119 - SDSS DR14.jpg |ректасцензија=3 ч 55 м 21,7 с |деклинација=-56° 44' 48" |положбен агол=17 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=SBc |привиден сјај В=14,8 |привиден сјај Ч=15,5 |површински сјај=14 |привидни димензии=1,1' x 0,5' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Делајл Стјуарт]] |датум на откривање=[[8 декември]] [[1899]] |алтернативни ознаки=ESO 156-20 }} '''IC 119''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Мрежичка (соѕвездие)|Мрежичка]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 119 се споменува и како ESO 156-20. == Откривање == Објектот е откриен на [[8 декември]] [[1899]] година од страна на [[Делајл Стјуарт]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 119 е од видот SBc.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 14,8 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 15,5 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 14 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 119 има привидни димензии од 1,1' х 0,5'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 3 ч 55 м 21,7 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, -56° 44' 48".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 17°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 119 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 14108. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Мрежичка (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * de Vaucouleurs, G., A. de Vaucouleurs, and H.C. Corvin, Jr., Second Reference Catalogue of Bright Galaxies. Austin, Texas, University of Texas Press, 1976.(118,206) (Catalog) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC119 Прегледувач на длабокото небо — IC 119]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC119 Поправени информации за IC 119] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%20119 IC 119] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%20119 IC 119] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20241225030653/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%20119 |date=2024-12-25 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Мрежичка (соѕвездие)]] qm8fjro3idh14gjr0yobja574o2jv4v 0 1072776 5577164 4881582 2026-06-15T04:13:07Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577164 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Мрежичка (соѕвездие)|Мрежичка]] |епоха=Ј2000.0 |слика= IC123 - SDSS DR14.jpg |ректасцензија=4 ч 0 м 22,8 с |деклинација=-53° 3' 54" |положбен агол=120 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=Sb |привиден сјај В=15,4 |привиден сјај Ч=16,2 |површински сјај=13,5 |привидни димензии=1,1' x 0,2' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Делајл Стјуарт]] |датум на откривање=[[7 декември]] [[1899]] |алтернативни ознаки=ESO 156-28 }} '''IC 123''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Мрежичка (соѕвездие)|Мрежичка]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 123 се споменува и како ESO 156-28. == Откривање == Објектот е откриен на [[7 декември]] [[1899]] година од страна на [[Делајл Стјуарт]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 123 е од видот Sb.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 15,4 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 16,2 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,5 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 123 има привидни димензии од 1,1' х 0,2'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 4 ч 0 м 22,8 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, -53° 3' 54".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 120°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 123 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 14257. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Мрежичка (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Vorontsov-Velyaminov, B.A., and V.P. Arhipova, "Morphological Catalog of Galaxies", Parts I-V. Moscow: Moscow State University, 1962-74. (9,679) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC123 Прегледувач на длабокото небо — IC 123]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC123 Поправени информации за IC 123] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%20123 IC 123] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%20123 IC 123] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220312111855/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%20123 |date=2022-03-12 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Мрежичка (соѕвездие)]] 049v71sabrpvfjqyb9i1bxgq1w72t04 0 1072801 5577331 4882156 2026-06-15T11:38:15Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577331 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Маса (соѕвездие)|Маса]] |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=4 ч 39 м 47,7 с |деклинација=-76° 50' 12" |положбен агол=89 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=Sc |привиден сјај В=13,6 |привиден сјај Ч=14,3 |површински сјај=12,8 |привидни димензии=1,8' x 0,3' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Делајл Стјуарт]] |датум на откривање=[[17 ноември]] [[1900]] |алтернативни ознаки=ESO 32-18 }} '''IC 149''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Маса (соѕвездие)|Маса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 149 се споменува и како ESO 32-18. == Откривање == Објектот е откриен на [[17 ноември]] [[1900]] година од страна на [[Делајл Стјуарт]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 149 е од видот Sc.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 13,6 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,3 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,8 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 149 има привидни димензии од 1,8' х 0,3'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 4 ч 39 м 47,7 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, -76° 50' 12".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 89°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 149 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 15758. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Маса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Vorontsov-Velyaminov, B.A., and V.P. Arhipova, "Morphological Catalog of Galaxies", Parts I-V. Moscow: Moscow State University, 1962-74. (9,679) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC149 Прегледувач на длабокото небо — IC 149]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC149 Поправени информации за IC 149] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%20149 IC 149] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%20149 IC 149]{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Маса (соѕвездие)]] 88oxk0ortv9ow57y3vg98bq2ni04r8n 0 1073836 5577134 5004008 2026-06-14T23:16:57Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577134 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Персеј (соѕвездие)|Персеј]] |податотека =IC1066 - SDSS DR14.jpg |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=3 ч 10 м 56,1 с |деклинација=+41° 8' 16"" |положбен агол=90 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=E-S0 |привиден сјај В=14,3 |привиден сјај Ч=15,3 |површински сјај=12,8 |привидни димензии=0,6' x 0,4' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Едвард Емерсон Барнард]] |датум на откривање= |алтернативни ознаки=IC 293, MCG 7-7-31, CGCG 540-53, NPM1G +40.0069 }} '''IC 1066''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Персеј (соѕвездие)|Персеј]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1066 се споменува и како IC 293, MCG 7-7-31, CGCG 540-53, NPM1G +40.0069. == Откривање == Објектот е откриен во година од страна на [[Едвард Емерсон Барнард]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1066 е од видот E-S0.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 14,3 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 15,3 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,8 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1066 има привидни димензии од 0,6' х 0,4'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 3 ч 10 м 56,1 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +41° 8' 16"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 90°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1066 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 11873. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Персеј (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Nilson P.N., Uppsala Ceneral Catalogue of Galaxies. Uppsala: Uppsala Astronomical Observatory, 1973. (15,543) (Catalog) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1066 Прегледувач на длабокото небо — IC 1066]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1066 Поправени информации за IC 1066] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201066 IC 1066] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201066 IC 1066]{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Персеј (соѕвездие)]] lh5891zpldbn9r8228jre0gjy4ab3ks 0 1073843 5577135 4880968 2026-06-14T23:29:58Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577135 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Часовник (соѕвездие)|Часовник]] |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=3 ч 13 м 8,5 с |деклинација=-50° 33' 43"" |положбен агол=143 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=E-S0 |привиден сјај В=15,5 |привиден сјај Ч=16,5 |површински сјај=13,3 |привидни димензии=0,6' x 0,2' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Делајл Стјуарт]] |датум на откривање=[[14 октомври]] [[1898]] |алтернативни ознаки=ESO 199-24 }} '''IC 1073/1''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Часовник (соѕвездие)|Часовник]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот не претставува [[Дрееров објект]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1073/1 се споменува и како ESO 199-24. == Откривање == Објектот е откриен на [[14 октомври]] [[1898]] година од страна на [[Делајл Стјуарт]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1073/1 е од видот E-S0.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 15,5 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 16,5 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,3 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1073/1 има привидни димензии од 0,6' х 0,2'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 3 ч 13 м 8,5 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, -50° 33' 43"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 143°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1073/1 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 11990. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Часовник (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Zwicky, F., E. Herzog, and P. Wild, ""Catalogue of Galaxies and Clusters of Galaxies"", Vol.I. Pasadena, Calif., California Institute of Technology, 1961. Also, successive volumes through 1968. (1,380) (Catalog) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1073/1 Прегледувач на длабокото небо — IC 1073/1]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1073/1 Поправени информации за IC 1073/1] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201073/1 IC 1073/1] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201073/1 IC 1073/1]{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Часовник (соѕвездие)]] fi8q670ls8ju5eu3myahtxk2uxvhc7p 0 1073860 5577136 5004023 2026-06-14T23:57:25Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577136 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Часовник (соѕвездие)|Часовник]] |податотека =IC1090 - SDSS DR14.jpg |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=3 ч 25 м 54 с |деклинација=-51° 20' 34"" |положбен агол=15 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=S0 R |привиден сјај В=14,5 |привиден сјај Ч=15,4 |површински сјај=13,5 |привидни димензии=0,7' x 0,6' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Делајл Стјуарт]] |датум на откривање=[[14 октомври]] [[1898]] |алтернативни ознаки=ESO 200-22, FAIR 747 }} '''IC 1090''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Часовник (соѕвездие)|Часовник]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1090 се споменува и како ESO 200-22, FAIR 747. == Откривање == Објектот е откриен на [[14 октомври]] [[1898]] година од страна на [[Делајл Стјуарт]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1090 е од видот S0 R.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 14,5 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 15,4 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,5 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1090 има привидни димензии од 0,7' х 0,6'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 3 ч 25 м 54 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, -51° 20' 34"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 15°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1090 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 12817. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Часовник (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * de Vaucouleurs, G., A. de Vaucouleurs, and H.C. Corvin, Jr., Second Reference Catalogue of Bright Galaxies. Austin, Texas, University of Texas Press, 1976.(118,206) (Catalog) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1090 Прегледувач на длабокото небо — IC 1090]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1090 Поправени информации за IC 1090] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201090 IC 1090] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201090 IC 1090] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20250328023706/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201090 |date=2025-03-28 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Часовник (соѕвездие)]] fa2dv5rll2os76mo511svzusv89dq3z 0 1073864 5577137 5004025 2026-06-15T00:06:29Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577137 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Часовник (соѕвездие)|Часовник]] |податотека =IC1094 - SDSS DR14.jpg |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=3 ч 27 м 42 с |деклинација=-52° 8' 22"" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=SBab |привиден сјај В=13,7 |привиден сјај Ч=14,5 |површински сјај=13,3 |привидни димензии=0,9' x 0,9' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Делајл Стјуарт]] |датум на откривање=[[14 октомври]] [[1898]] |алтернативни ознаки=ESO 200-26, DRCG 45-178 }} '''IC 1094''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Часовник (соѕвездие)|Часовник]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1094 се споменува и како ESO 200-26, DRCG 45-178. == Откривање == Објектот е откриен на [[14 октомври]] [[1898]] година од страна на [[Делајл Стјуарт]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1094 е од видот SBab.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 13,7 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,5 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,3 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1094 има привидни димензии од 0,9' х 0,9'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 3 ч 27 м 42 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, -52° 8' 22"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1094 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 12896. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Часовник (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Vorontsov-Velyaminov, B.A., and V.P. Arhipova, ""Morphological Catalog of Galaxies"", Parts I-V. Moscow: Moscow State University, 1962-74. (9,679) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1094 Прегледувач на длабокото небо — IC 1094]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1094 Поправени информации за IC 1094] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201094 IC 1094] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201094 IC 1094]{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Часовник (соѕвездие)]] p4xonvd891aiar9ni2pt9np7c3dwvh0 0 1073866 5577138 5004026 2026-06-15T00:11:22Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577138 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Часовник (соѕвездие)|Часовник]] |податотека =IC1096 - SDSS DR14.jpg |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=3 ч 29 м 16,4 с |деклинација=-52° 37' 37"" |положбен агол=129 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=S0 |привиден сјај В=15 |привиден сјај Ч=16 |површински сјај=12,9 |привидни димензии=0,8' x 0,2' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Делајл Стјуарт]] |датум на откривање=[[14 октомври]] [[1898]] |алтернативни ознаки=ESO 155-38, DRCG 45-72 }} '''IC 1096''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Часовник (соѕвездие)|Часовник]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1096 се споменува и како ESO 155-38, DRCG 45-72. == Откривање == Објектот е откриен на [[14 октомври]] [[1898]] година од страна на [[Делајл Стјуарт]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1096 е од видот S0.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 15 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 16 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,9 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1096 има привидни димензии од 0,8' х 0,2'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 3 ч 29 м 16,4 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, -52° 37' 37"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 129°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1096 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 12970. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Часовник (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Nilson P.N., Uppsala Ceneral Catalogue of Galaxies. Uppsala: Uppsala Astronomical Observatory, 1973. (15,543) (Catalog) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1096 Прегледувач на длабокото небо — IC 1096]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1096 Поправени информации за IC 1096] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201096 IC 1096] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201096 IC 1096] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20250119054321/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201096 |date=2025-01-19 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Часовник (соѕвездие)]] bu1flcyxto5m40c6dcq21uj072hksvz 0 1073868 5577139 4881009 2026-06-15T00:15:49Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577139 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Часовник (соѕвездие)|Часовник]] |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=3 ч 30 м 32,6 с |деклинација=-50° 20' 20" |положбен агол=137 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=E2 |привиден сјај В=14,8 |привиден сјај Ч=15,5 |површински сјај=13,1 |привидни димензии=0,5' x 0,4' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Делајл Стјуарт]] |датум на откривање=[[14 октомври]] [[1898]] |алтернативни ознаки=ESO 200-30 }} '''IC 1098''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Часовник (соѕвездие)|Часовник]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1098 се споменува и како ESO 200-30. == Откривање == Објектот е откриен на [[14 октомври]] [[1898]] година од страна на [[Делајл Стјуарт]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1098 е од видот E2.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 14,8 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 15,5 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,1 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1098 има привидни димензии од 0,5' х 0,4'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 3 ч 30 м 32,6 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, -50° 20' 20".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 137°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1098 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 13027. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Часовник (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dixon, R.S., and George Sonneborn, "A Master List of Nonstellar Optical Astronomical Objects (MOL)". Columbus, Ohio, Ohio State University Press, 1980. (0,526) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1098 Прегледувач на длабокото небо — IC 1098]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1098 Поправени информации за IC 1098] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201098 IC 1098] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201098 IC 1098] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20250331061750/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201098 |date=2025-03-31 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Часовник (соѕвездие)]] c78aj20977z950ivuebiuxfsu7oqv92 0 1073870 5577140 5115722 2026-06-15T00:24:23Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577140 wikitext text/x-wiki {{Infobox galaxy | name = [[Индекс-каталог|IC]] 1101 | image = IC 1101 in Abell 2029 (hst 06228 03 wfpc2 f702w pc).jpg | caption = Слика на IC 1101 направена со вселенскиот телескоп „[[Хабл (вселенски телескоп)|Хабл]]“ во јуни 1995 г. | epoch = [[епоха (астрономија)|J2000]] | constellation name = [[Девица (соѕвездие)|Девица]] | ra = {{RA|15|10|56.1}}<ref name="ned">{{нмс |url=http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/objsearch?objname=IC+1101&extend=no&hconst=73&omegam=0.27&omegav=0.73&corr_z=1&out_csys=Equatorial&out_equinox=J2000,0&obj_sort=RA+or+Longitude&of=pre_text&zv_breaker=30000.0&list_limit=5&img_stamp=YES |title=NED results for object IC 1101 |work=NASA/IPAC Extragalactic Database |accessdate=11 November 2006}}</ref> | dec = {{DEC|+05|44|41}}<ref name="ned" /> | z = {{вред|0.077947|0.000087}}<ref name="ned" /> | h_radial_v = 23.368 ± 26 км/с<ref name="ned" /> | gal_v = 23.395 ± 26 км/с<ref name="ned" /> | dist_ly = {{вред|1.045|0.073|u=[[светлосна година|милијарди сг]]}} <br/> ({{вред|320.5|22.4|u=[[мегапарсек|Мпс]]}}){{хаб|0.73}}<ref name="ned" /> | group_cluster = [[Ејбел 2029]] | type = E/S0<ref name="SIMBAD">{{нмс |url=http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+1101 |title=IC 1101 -- Brightest galaxy in a Cluster (BCG) |work=[[SIMBAD]] |accessdate=21 December 2014}}</ref> | size = {{вред|210|39|u=илјади [[светлосна година|сг]]}} <br/> ({{вред|65|12|u=[[килопарсек|кпс]]}}) делотворен полупречник<ref name="Fisher1995">{{наведено списание |title=Kinematics of 13 brightest cluster galaxies |journal=[[The Astrophysical Journal]] |first1=David |last1=Fisher |first2=Garth |last2=Illingworth |first3=Marijn |last3=Franx |volume=438 |issue=2 |pages=539–562 |date=January 1995 |doi=10.1086/175100 |bibcode=1995ApJ...438..539F}}</ref><!-- 42 ± 8 arcsec from Fisher et al 1995, corresponding to 65 ± 12 kpc. 65*3.26 = 201.2, or 210 kly to the uncertainty --> | stars = 100 трилиони (10¹⁴) | appmag_v = 14,73<ref name="ned" /> | size_v = 1',2 × 0',6<ref name="ned" /> | notes = | names = [[Упсалски општ каталог|UGC]] 9752,<ref name="ned" /> [[Каталог на најважните галаксии|PGC]] 54167,<ref name="ned" /> A2029-BCG<ref name="ned" /> | references = }} '''IC 1101''' — суперџиновска [[галаксија]] од [[галактичко јато|галактичкото јато]] [[Ејбел 2029]] во соѕвездието [[Часовник (соѕвездие)|Часовник]] и претставува '''најголемата''' позната галаксија. Се наоѓа на списокот на [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Одддалечена е 1,07 милијарди [[светлосна година|светлосни години]] (309 [[мегапарсек|мегапарсеци]]) од Земјата. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1101 се споменува и како ESO 155-43, DRCG 45-1. == Откривање == Објектот е откриен на [[14 октомври]] [[1898]] година од страна на [[Делајл Стјуарт]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1101 е од видот Sbc.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 16,3 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 17,1 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,7 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1101 има привидни димензии од 0,5' х 0,2'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 3 ч 30 м 56,4 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, -53° 7' 34".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 54°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1101 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 13048. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Часовник (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dreyer, J.L.E., New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars (1888), Index Catalogue (1895), Second Index Catalogue (1908). London: Royal Astronomical Society, 1953. (28,2157) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1101 Deep Sky Browser - IC 1101]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1101 Поправени информации за IC 1101] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201101 IC 1101], VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201101 IC 1101] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20231205025504/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201101 |date=2023-12-05 }} — галактичка база на НАСА {{Небо|15|10|56.1|+|05|44|41|1}} [[Категорија:Елиптични галаксии]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:PGC-објекти]] [[Категорија:UGC-објекти]] [[Категорија:Часовник (соѕвездие)]] [[Категорија:Девица (соѕвездие)]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1790 година]] iq460ro81g6w5s4lpw9hjmjbl2uv4qr 0 1073882 5577141 4881034 2026-06-15T00:44:03Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577141 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Часовник (соѕвездие)|Часовник]] |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=3 ч 37 м 8,9 с |деклинација=-47° 26' 16" |положбен агол=122 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=S? |привиден сјај В=15 |привиден сјај Ч=15,8 |површински сјај=13,9 |привидни димензии=0,8' x 0,5' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Делајл Стјуарт]] |датум на откривање=[[6 декември]] [[1899]] |алтернативни ознаки=ESO 200-51 }} '''IC 1115''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Часовник (соѕвездие)|Часовник]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1115 се споменува и како ESO 200-51. == Откривање == Објектот е откриен на [[6 декември]] [[1899]] година од страна на [[Делајл Стјуарт]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1115 е од видот S?.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 15 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 15,8 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,9 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1115 има привидни димензии од 0,8' х 0,5'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 3 ч 37 м 8,9 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, -47° 26' 16".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 122°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1115 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 13355. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Часовник (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Skiff, Brian, private communication of February 27, 1988. (93,36) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1115 Прегледувач на длабокото небо — IC 1115]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1115 Поправени информации за IC 1115] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201115 IC 1115] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201115 IC 1115] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20250524183601/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201115 |date=2025-05-24 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Часовник (соѕвездие)]] h2egk60rx25ba8oy3yrc90rp4focqxn 0 1073901 5577142 5004037 2026-06-15T01:12:44Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577142 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Мрежичка (соѕвездие)|Мрежичка]] |податотека =IC1134 - SDSS DR14.jpg |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=3 ч 58 м 40,2 с |деклинација=-59° 2' 39"" |положбен агол=0 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=S? |привиден сјај В=15,3 |привиден сјај Ч=16,1 |површински сјај=13,5 |привидни димензии=1,1' x 0,2' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Делајл Стјуарт]] |датум на откривање=[[8 декември]] [[1899]] |алтернативни ознаки=ESO 117-17, FAIR 19 }} '''IC 1134''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Мрежичка (соѕвездие)|Мрежичка]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1134 се споменува и како ESO 117-17, FAIR 19. == Откривање == Објектот е откриен на [[8 декември]] [[1899]] година од страна на [[Делајл Стјуарт]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1134 е од видот S?.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 15,3 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 16,1 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,5 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1134 има привидни димензии од 1,1' х 0,2'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 3 ч 58 м 40,2 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, -59° 2' 39"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 0°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1134 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 14203. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Мрежичка (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Vorontsov-Velyaminov, B.A., and V.P. Arhipova, ""Morphological Catalog of Galaxies"", Parts I-V. Moscow: Moscow State University, 1962-74. (9,679) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1134 Прегледувач на длабокото небо — IC 1134]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1134 Поправени информации за IC 1134] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201134 IC 1134] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201134 IC 1134]{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Мрежичка (соѕвездие)]] aa067lox7qnpoigoxnsx33j06nqz1qd 0 1073910 5577143 4881075 2026-06-15T01:26:56Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577143 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Златна Рипка (соѕвездие)|Златна Рипка]] |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=4 ч 11 м 24,5 с |деклинација=-54° 40' 23" |положбен агол=104 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=SBbc |привиден сјај В=14,3 |привиден сјај Ч=15,1 |површински сјај=13,2 |привидни димензии=0,8' x 0,5' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Делајл Стјуарт]] |датум на откривање=[[7 декември]] [[1899]] |алтернативни ознаки=ESO 157-7 |слика=IC1142 - SDSS DR14.jpg}} '''IC 1142''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Златна Рипка (соѕвездие)|Златна Рипка]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1142 се споменува и како ESO 157-7. == Откривање == Објектот е откриен на [[7 декември]] [[1899]] година од страна на [[Делајл Стјуарт]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1142 е од видот SBbc.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 14,3 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 15,1 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,2 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1142 има привидни димензии од 0,8' х 0,5'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 4 ч 11 м 24,5 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, -54° 40' 23".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 104°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1142 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 14628. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Златна Рипка (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dreyer, J.L.E., New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars (1888), Index Catalogue (1895), Second Index Catalogue (1908). London: Royal Astronomical Society, 1953. (28,2157) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1142 Прегледувач на длабокото небо — IC 1142]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1142 Поправени информации за IC 1142] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201142 IC 1142] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201142 IC 1142]{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Златна Рипка (соѕвездие)]] 75s9afhnadx64lq8v9fnsxealvoyw0d 0 1073912 5577144 4881076 2026-06-15T01:29:54Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577144 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Еридан (соѕвездие)|Еридан]] |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=4 ч 14 м 56 с |деклинација=-13° 11' 29"" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=S? |привиден сјај В=15,1 |привиден сјај Ч=16 |површински сјај=13,6 |привидни димензии=0,6' x 0,5' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Херберт Хоу]] |датум на откривање=[[20 јануари]] [[1900]] |алтернативни ознаки=NGC 1538, NPM1G -13.0171, f comp 30"" p }} '''IC 1143''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Еридан (соѕвездие)|Еридан]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1143 се споменува и како NGC 1538, NPM1G -13.0171, f comp 30"" p. == Откривање == Објектот е откриен на [[20 јануари]] [[1900]] година од страна на [[Херберт Хоу]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1143 е од видот S?.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 15,1 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 16 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,6 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1143 има привидни димензии од 0,6' х 0,5'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 4 ч 14 м 56 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, -13° 11' 29"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1143 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 941480. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Еридан (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * de Vaucouleurs, G., A. de Vaucouleurs, and H.C. Corvin, Jr., Second Reference Catalogue of Bright Galaxies. Austin, Texas, University of Texas Press, 1976.(118,206) (Catalog) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1143 Прегледувач на длабокото небо — IC 1143]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1143 Поправени информации за IC 1143] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201143 IC 1143] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201143 IC 1143] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20250119052604/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201143 |date=2025-01-19 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Еридан (соѕвездие)]] h9wrn6eeecud87lt8aza8vwau9khk9e 0 1073920 5577145 5004620 2026-06-15T01:44:02Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577145 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Персеј (соѕвездие)|Персеј]] |податотека =IC1151 - SDSS DR14.jpg |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=4 ч 30 м 52 с |деклинација=+35° 26' 42" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=EN |привиден сјај В= |привиден сјај Ч= |површински сјај= |привидни димензии= |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Ајзак Робертс]] |датум на откривање=[[9 јануари]] [[1894]] |алтернативни ознаки=SS 20 }} '''IC 1151''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Персеј (соѕвездие)|Персеј]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1151 се споменува и како SS 20. == Откривање == Објектот е откриен на [[9 јануари]] [[1894]] година од страна на [[Ајзак Робертс]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1151 е од видот EN.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 4 ч 30 м 52 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +35° 26' 42".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1151 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Персеј (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dixon, R.S., and George Sonneborn, "A Master List of Nonstellar Optical Astronomical Objects (MOL)". Columbus, Ohio, Ohio State University Press, 1980. (0,526) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1151 Прегледувач на длабокото небо — IC 1151]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1151 Поправени информации за IC 1151] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201151 IC 1151] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201151 IC 1151]{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Персеј (соѕвездие)]] a0n0m8m5c4765sch9z2sj5bw92usnix 0 1073922 5577146 5004622 2026-06-15T01:48:50Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577146 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Златна Рипка (соѕвездие)|Златна Рипка]] |податотека =IC1153 - SDSS DR14.jpg |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=4 ч 26 м 14,3 с |деклинација=-53° 9' 5" |положбен агол=85 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=S/P |привиден сјај В=15,7 |привиден сјај Ч=16,5 |површински сјај=13,2 |привидни димензии=0,4' x 0,3' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Делајл Стјуарт]] |датум на откривање=[[7 декември]] [[1899]] |алтернативни ознаки=ESO 157-28 }} '''IC 1153''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Златна Рипка (соѕвездие)|Златна Рипка]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1153 се споменува и како ESO 157-28. == Откривање == Објектот е откриен на [[7 декември]] [[1899]] година од страна на [[Делајл Стјуарт]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1153 е од видот S/P.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 15,7 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 16,5 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,2 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1153 има привидни димензии од 0,4' х 0,3'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 4 ч 26 м 14,3 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, -53° 9' 5".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 85°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1153 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 15088. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Златна Рипка (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dreyer, J.L.E., New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars (1888), Index Catalogue (1895), Second Index Catalogue (1908). London: Royal Astronomical Society, 1953. (28,2157) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1153 Прегледувач на длабокото небо — IC 1153]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1153 Поправени информации за IC 1153] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201153 IC 1153] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201153 IC 1153]{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Златна Рипка (соѕвездие)]] qno431ophrgdmn1dho7fi7ahxst18io 0 1073923 5577147 4881161 2026-06-15T01:52:03Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577147 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Длето (соѕвездие)|Длето]] |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=4 ч 26 м 54 с |деклинација=-48° 22' 36"" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=NF |привиден сјај В= |привиден сјај Ч= |површински сјај= |привидни димензии= |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Делајл Стјуарт]] |датум на откривање=[[декември]] [[1899]] |алтернативни ознаки=ESO 202-?20 }} '''IC 1154''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Длето (соѕвездие)|Длето]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1154 се споменува и како ESO 202-?20. == Откривање == Објектот е откриен во [[декември]] [[1899]] година од страна на [[Делајл Стјуарт]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1154 е од видот NF.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 4 ч 26 м 54 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, -48° 22' 36"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1154 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Длето (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Nilson P.N., Uppsala Ceneral Catalogue of Galaxies. Uppsala: Uppsala Astronomical Observatory, 1973. (15,543) (Catalog) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1154 Прегледувач на длабокото небо — IC 1154]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1154 Поправени информации за IC 1154] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201154 IC 1154] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201154 IC 1154] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240818143700/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201154 |date=2024-08-18 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Длето (соѕвездие)]] s3ly9lrgkdp4r42bx5mdggzbuuruyzu 0 1073928 5577148 4881167 2026-06-15T02:00:54Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577148 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Златна Рипка (соѕвездие)|Златна Рипка]] |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=4 ч 31 м 32,1 с |деклинација=-53° 38' 51" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=E0 |привиден сјај В=14,6 |привиден сјај Ч=15,6 |површински сјај=12,7 |привидни димензии=0,4' x 0,4' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Делајл Стјуарт]] |датум на откривање=[[7 декември]] [[1899]] |алтернативни ознаки=ESO 157-40, DRCG 47-75 }} '''IC 1159''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Златна Рипка (соѕвездие)|Златна Рипка]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1159 се споменува и како ESO 157-40, DRCG 47-75. == Откривање == Објектот е откриен на [[7 декември]] [[1899]] година од страна на [[Делајл Стјуарт]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1159 е од видот E0.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 14,6 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 15,6 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,7 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1159 има привидни димензии од 0,4' х 0,4'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 4 ч 31 м 32,1 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, -53° 38' 51".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1159 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 15392. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Златна Рипка (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dreyer, J.L.E., New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars (1888), Index Catalogue (1895), Second Index Catalogue (1908). London: Royal Astronomical Society, 1953. (28,2157) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1159 Прегледувач на длабокото небо — IC 1159]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1159 Поправени информации за IC 1159] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201159 IC 1159] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201159 IC 1159]{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Златна Рипка (соѕвездие)]] 2oc2sxek5miaushfjklu9o661d0hmvg 0 1073934 5577149 5004627 2026-06-15T02:12:01Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577149 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Орион (соѕвездие)|Орион]] |податотека =IC1165 - SDSS DR14.jpg |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=4 ч 58 м 59,3 с |деклинација=-0° 18' 20" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=* |привиден сјај В= |привиден сјај Ч=15,2 |површински сјај= |привидни димензии= |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Гијом Бигурдан]] |датум на откривање=[[16 јануари]] [[1885]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1165''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Орион (соѕвездие)|Орион]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[16 јануари]] [[1885]] година од страна на [[Гијом Бигурдан]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1165 е од видот *.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] во рамките на интервалот од минималната до максималната честота изнесува 15,2 mag.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 4 ч 58 м 59,3 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, -0° 18' 20".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1165 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Орион (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dreyer, J.L.E., New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars (1888), Index Catalogue (1895), Second Index Catalogue (1908). London: Royal Astronomical Society, 1953. (28,2157) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1165 Прегледувач на длабокото небо — IC 1165]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1165 Поправени информации за IC 1165] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201165 IC 1165] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201165 IC 1165] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20251220015540/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201165 |date=2025-12-20 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Орион (соѕвездие)]] 8t5ritgwy42e1wnne528g0nhqjfn91s 0 1073941 5577150 4881186 2026-06-15T02:24:54Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577150 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Гулаб (соѕвездие)|Гулаб]] |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=5 ч 47 м 48,1 с |деклинација=-30° 29' 52" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=NF |привиден сјај В= |привиден сјај Ч= |површински сјај= |привидни димензии= |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Луис Свифт]] |датум на откривање=[[3 ноември]] [[1897]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1172''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Гулаб (соѕвездие)|Гулаб]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[3 ноември]] [[1897]] година од страна на [[Луис Свифт]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1172 е од видот NF.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 5 ч 47 м 48,1 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, -30° 29' 52".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1172 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Гулаб (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dixon, R.S., and George Sonneborn, "A Master List of Nonstellar Optical Astronomical Objects (MOL)". Columbus, Ohio, Ohio State University Press, 1980. (0,526) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1172 Прегледувач на длабокото небо — IC 1172]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1172 Поправени информации за IC 1172] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201172 IC 1172] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201172 IC 1172]{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Гулаб (соѕвездие)]] [[sr:IC 1172]] ajb9wmsd26sb5aw8e0gvpiva99fdzgo 0 1073948 5577151 5004637 2026-06-15T02:36:05Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577151 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Близнаци (соѕвездие)|Близнаци]] |податотека =IC1179 - SDSS DR14.jpg |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=7 ч 8 м 39,6 с |деклинација=+35° 17' 17" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=*2 |привиден сјај В= |привиден сјај Ч= |површински сјај= |привидни димензии= |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Гијом Бигурдан]] |датум на откривање=[[11 февруари]] [[1896]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1179''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Близнаци (соѕвездие)|Близнаци]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[11 февруари]] [[1896]] година од страна на [[Гијом Бигурдан]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1179 е од видот *2.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 7 ч 8 м 39,6 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +35° 17' 17".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1179 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Близнаци (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dixon, R.S., and George Sonneborn, "A Master List of Nonstellar Optical Astronomical Objects (MOL)". Columbus, Ohio, Ohio State University Press, 1980. (0,526) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1179 Прегледувач на длабокото небо — IC 1179]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1179 Поправени информации за IC 1179] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201179 IC 1179] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201179 IC 1179] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20211206140840/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201179 |date=2021-12-06 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Близнаци (соѕвездие)]] 9pwizo67yhkanbclayfzeua64ci21eh 0 1073958 5577152 4881204 2026-06-15T02:52:33Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577152 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Близнаци (соѕвездие)|Близнаци]] |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=7 ч 34 м 55,6 с |деклинација=+31° 16' 33"" |положбен агол=25 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=SBc |привиден сјај В=13,2 |привиден сјај Ч=13,9 |површински сјај=12,6 |привидни димензии=1,1' x 0,6' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Едвард Емерсон Барнард]] |датум на откривање=[[9 март]] [[1888]] |алтернативни ознаки=UGC 3915, MCG 5-18-22, CGCG 147-42, IRAS 07317+3123 |слика=IC1189 - SDSS DR14.jpg}} '''IC 1189''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Близнаци (соѕвездие)|Близнаци]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1189 се споменува и како UGC 3915, MCG 5-18-22, CGCG 147-42, IRAS 07317+3123. == Откривање == Објектот е откриен на [[9 март]] [[1888]] година од страна на [[Едвард Емерсон Барнард]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1189 е од видот SBc.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 13,2 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 13,9 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,6 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1189 има привидни димензии од 1,1' х 0,6'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 7 ч 34 м 55,6 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +31° 16' 33"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 25°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1189 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 21328. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Близнаци (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * de Vaucouleurs, G., A. de Vaucouleurs, and H.C. Corvin, Jr., Second Reference Catalogue of Bright Galaxies. Austin, Texas, University of Texas Press, 1976.(118,206) (Catalog) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1189 Прегледувач на длабокото небо — IC 1189]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1189 Поправени информации за IC 1189] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201189 IC 1189] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201189 IC 1189] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20250119053651/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201189 |date=2025-01-19 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Близнаци (соѕвездие)]] pil066nu6xjto59xmqd7ixjdf7izbv1 0 1073961 5577154 4881208 2026-06-15T03:01:34Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577154 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Мало Куче (соѕвездие)|Мало Куче]] |епоха=Ј2000.0 |слика=IC1192 - SDSS DR14.jpg |ректасцензија=7 ч 59 м 27,7 с |деклинација=+5° 36' 52" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=*2 |привиден сјај В= |привиден сјај Ч= |површински сјај= |привидни димензии= |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Гијом Бигурдан]] |датум на откривање=[[11 март]] [[1899]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1192''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Мало Куче (соѕвездие)|Мало Куче]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[11 март]] [[1899]] година од страна на [[Гијом Бигурдан]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1192 е од видот *2.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 7 ч 59 м 27,7 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +5° 36' 52".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1192 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Мало Куче (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dixon, R.S., and George Sonneborn, "A Master List of Nonstellar Optical Astronomical Objects (MOL)". Columbus, Ohio, Ohio State University Press, 1980. (0,526) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1192 Прегледувач на длабокото небо — IC 1192]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1192 Поправени информации за IC 1192] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201192 IC 1192] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201192 IC 1192] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220216084045/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201192 |date=2022-02-16 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Мало Куче (соѕвездие)]] gn0ckhl6fmszb5wfv8e4e8tc4t6pe9x 0 1073965 5577155 4881214 2026-06-15T03:09:00Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577155 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Рис (соѕвездие)|Рис]] |епоха=Ј2000.0 |слика=IC1196 - SDSS DR14.jpg |ректасцензија=8 ч 5 м 50,3 с |деклинација=+37° 27' 35"" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=C |привиден сјај В=14,5 |привиден сјај Ч=15,5 |површински сјај=12,4 |привидни димензии=0,4' x 0,4' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Стефан Жавел]] |датум на откривање=[[28 февруари]] [[1900]] |алтернативни ознаки=NPM1G +37.0177 }} '''IC 1196''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Рис (соѕвездие)|Рис]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1196 се споменува и како NPM1G +37.0177. == Откривање == Објектот е откриен на [[28 февруари]] [[1900]] година од страна на [[Стефан Жавел]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1196 е од видот C.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 14,5 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 15,5 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,4 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1196 има привидни димензии од 0,4' х 0,4'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 8 ч 5 м 50,3 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +37° 27' 35"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1196 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 2101266. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Рис (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Nilson P.N., Uppsala Ceneral Catalogue of Galaxies. Uppsala: Uppsala Astronomical Observatory, 1973. (15,543) (Catalog) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1196 Прегледувач на длабокото небо — IC 1196]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1196 Поправени информации за IC 1196] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201196 IC 1196] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201196 IC 1196]{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Рис (соѕвездие)]] o4o1x5hnnc18sw5wxx8v9w8jp3ilo6p 0 1073967 5577156 4881217 2026-06-15T03:13:23Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577156 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Рис (соѕвездие)|Рис]] |епоха=Ј2000.0 |слика=IC1198 - SDSS DR14.jpg |ректасцензија=8 ч 7 м 7,1 с |деклинација=+36° 14' 0"" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=E-S0 |привиден сјај В=14,1 |привиден сјај Ч=15,1 |површински сјај=12,8 |привидни димензии=0,7' x 0,7' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Стефан Жавел]] |датум на откривање=[[10 февруари]] [[1896]] |алтернативни ознаки=CGCG 178-28 }} '''IC 1198''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Рис (соѕвездие)|Рис]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1198 се споменува и како CGCG 178-28. == Откривање == Објектот е откриен на [[10 февруари]] [[1896]] година од страна на [[Стефан Жавел]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1198 е од видот E-S0.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 14,1 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 15,1 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,8 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1198 има привидни димензии од 0,7' х 0,7'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 8 ч 7 м 7,1 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +36° 14' 0"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1198 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 22787. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Рис (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Vorontsov-Velyaminov, B.A., and V.P. Arhipova, ""Morphological Catalog of Galaxies"", Parts I-V. Moscow: Moscow State University, 1962-74. (9,679) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1198 Прегледувач на длабокото небо — IC 1198]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1198 Поправени информации за IC 1198] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201198 IC 1198] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201198 IC 1198] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20211109134942/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201198 |date=2021-11-09 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Рис (соѕвездие)]] [[Категорија:Сејфертови галаксии]] 47hmicqrunr74l1wxnt1g9uyk3onlni 0 1073976 5577157 4881421 2026-06-15T03:29:52Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577157 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Рак (соѕвездие)|Рак]] |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=8 ч 15 м 11,7 с |деклинација=+24° 7' 59" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=* |привиден сјај В= |привиден сјај Ч= |површински сјај= |привидни димензии= |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[9 јануари]] [[1901]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1207''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Рак (соѕвездие)|Рак]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[9 јануари]] [[1901]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1207 е од видот *.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 8 ч 15 м 11,7 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +24° 7' 59".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1207 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Рак (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dreyer, J.L.E., New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars (1888), Index Catalogue (1895), Second Index Catalogue (1908). London: Royal Astronomical Society, 1953. (28,2157) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1207 Прегледувач на длабокото небо — IC 1207]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1207 Поправени информации за IC 1207] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201207 IC 1207] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201207 IC 1207] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210222212115/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201207 |date=2021-02-22 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Рак (соѕвездие)]] axqv3nmf9da9vy9dqiwktuyyj2gv91q 0 1073982 5577160 4881460 2026-06-15T03:41:27Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577160 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Рак (соѕвездие)|Рак]] |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=8 ч 16 м 34,5 с |деклинација=+24° 29' 35" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=S? |привиден сјај В=15,7 |привиден сјај Ч=16,5 |површински сјај=12,9 |привидни димензии=0,3' x 0,3' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[9 јануари]] [[1901]] |алтернативни ознаки=KUG 0813+246 }} '''IC 1213''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Рак (соѕвездие)|Рак]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1213 се споменува и како KUG 0813+246. == Откривање == Објектот е откриен на [[9 јануари]] [[1901]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1213 е од видот S?.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 15,7 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 16,5 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,9 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1213 има привидни димензии од 0,3' х 0,3'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 8 ч 16 м 34,5 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +24° 29' 35".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1213 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 23202. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Рак (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dreyer, J.L.E., New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars (1888), Index Catalogue (1895), Second Index Catalogue (1908). London: Royal Astronomical Society, 1953. (28,2157) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1213 Прегледувач на длабокото небо — IC 1213]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1213 Поправени информации за IC 1213] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201213 IC 1213] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201213 IC 1213]{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Рак (соѕвездие)]] [[sr:IC 1213]] 6kfxienhkq578p4brq7vwclswjv4yo6 0 1073984 5577161 5235891 2026-06-15T03:45:55Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577161 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Рак (соѕвездие)|Рак]] |слика = IC 1215+1216 legacy dr10.jpg |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=8 ч 16 м 38,9 с |деклинација=+23° 56' 58"" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=*2 |привиден сјај В= |привиден сјај Ч= |површински сјај= |привидни димензии= |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[9 јануари]] [[1901]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1215''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Рак (соѕвездие)|Рак]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[9 јануари]] [[1901]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1215 е од видот *2.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 8 ч 16 м 38,9 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +23° 56' 58"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1215 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Рак (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Nilson P.N., Uppsala Ceneral Catalogue of Galaxies. Uppsala: Uppsala Astronomical Observatory, 1973. (15,543) (Catalog) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1215 Прегледувач на длабокото небо — IC 1215]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1215 Поправени информации за IC 1215] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201215 IC 1215] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201215 IC 1215] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210802201505/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201215 |date=2021-08-02 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Рак (соѕвездие)]] roba6wgtitxaiyxdkl3wwub4pw4ez8x 0 1073991 5577162 4881540 2026-06-15T03:58:22Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577162 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |слика = IC1222_-_SDSS_DR14.jpg |опис = Галаксијата IC 1222 сликана со [[SDSS]] |соѕвездие=[[Рак (соѕвездие)|Рак]] |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=8 ч 17 м 32,7 с |деклинација=+23° 30' 44"" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=*2 |привиден сјај В= |привиден сјај Ч= |површински сјај= |привидни димензии= |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[9 јануари]] [[1901]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1222''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Рак (соѕвездие)|Рак]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[9 јануари]] [[1901]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1222 е од видот *2.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 8 ч 17 м 32,7 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +23° 30' 44"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1222 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Рак (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * de Vaucouleurs, G., A. de Vaucouleurs, and H.C. Corvin, Jr., Second Reference Catalogue of Bright Galaxies. Austin, Texas, University of Texas Press, 1976.(118,206) (Catalog) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1222 Прегледувач на длабокото небо — IC 1222]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1222 Поправени информации за IC 1222] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201222 IC 1222] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201222 IC 1222] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20241227234043/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201222 |date=2024-12-27 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Рак (соѕвездие)]] [[Категорија:Арпови објекти]] b2a4j7yuigb36h1yginrmg0jn216lii 0 1073998 5577163 5004657 2026-06-15T04:09:46Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577163 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Рак (соѕвездие)|Рак]] |податотека =IC1229 - SDSS DR14.jpg |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=8 ч 19 м 4,1 с |деклинација=+18° 57' 22"" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=* |привиден сјај В= |привиден сјај Ч=15,4 |површински сјај= |привидни димензии= |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[13 февруари]] [[1901]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1229''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Рак (соѕвездие)|Рак]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[13 февруари]] [[1901]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1229 е од видот *.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] во рамките на интервалот од минималната до максималната честота изнесува 15,4 mag.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 8 ч 19 м 4,1 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +18° 57' 22"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1229 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Рак (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Nilson P.N., Uppsala Ceneral Catalogue of Galaxies. Uppsala: Uppsala Astronomical Observatory, 1973. (15,543) (Catalog) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1229 Прегледувач на длабокото небо — IC 1229]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1229 Поправени информации за IC 1229] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201229 IC 1229] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201229 IC 1229]{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Рак (соѕвездие)]] m50yqqzazipckie1xuvncnlcbe21yyj 0 1074003 5577165 4881610 2026-06-15T04:21:36Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577165 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Рак (соѕвездие)|Рак]] |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=8 ч 19 м 28,5 с |деклинација=+18° 53' 55" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=* |привиден сјај В= |привиден сјај Ч= |површински сјај= |привидни димензии= |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[13 февруари]] [[1901]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1234''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Рак (соѕвездие)|Рак]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[13 февруари]] [[1901]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1234 е од видот *.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 8 ч 19 м 28,5 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +18° 53' 55".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1234 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Рак (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dreyer, J.L.E., New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars (1888), Index Catalogue (1895), Second Index Catalogue (1908). London: Royal Astronomical Society, 1953. (28,2157) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1234 Прегледувач на длабокото небо — IC 1234]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1234 Поправени информации за IC 1234] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201234 IC 1234] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201234 IC 1234] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20211213214728/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201234 |date=2021-12-13 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Рак (соѕвездие)]] 4sl24n07app4d59ef20lo8q3e2q83rq 0 1074009 5577166 4881616 2026-06-15T04:31:43Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577166 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Рак (соѕвездие)|Рак]] |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=8 ч 20 м 17,3 с |деклинација=+19° 21' 24" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=* |привиден сјај В= |привиден сјај Ч= |површински сјај= |привидни димензии= |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[13 февруари]] [[1901]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1240''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Рак (соѕвездие)|Рак]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[13 февруари]] [[1901]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1240 е од видот *.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 8 ч 20 м 17,3 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +19° 21' 24".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1240 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Рак (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dreyer, J.L.E., New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars (1888), Index Catalogue (1895), Second Index Catalogue (1908). London: Royal Astronomical Society, 1953. (28,2157) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1240 Прегледувач на длабокото небо — IC 1240]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1240 Поправени информации за IC 1240] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201240 IC 1240] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201240 IC 1240]{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Рак (соѕвездие)]] f74i53h0bhjav91ztjvbwoyajvmjx12 0 1074011 5577167 4881618 2026-06-15T04:36:39Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577167 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Рак (соѕвездие)|Рак]] |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=8 ч 20 м 35,8 с |деклинација=+19° 26' 22"" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=*2 |привиден сјај В= |привиден сјај Ч= |површински сјај= |привидни димензии= |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[13 февруари]] [[1901]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1242''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Рак (соѕвездие)|Рак]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[13 февруари]] [[1901]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1242 е од видот *2.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 8 ч 20 м 35,8 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +19° 26' 22"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1242 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Рак (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Nilson P.N., Uppsala Ceneral Catalogue of Galaxies. Uppsala: Uppsala Astronomical Observatory, 1973. (15,543) (Catalog) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1242 Прегледувач на длабокото небо — IC 1242]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1242 Поправени информации за IC 1242] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201242 IC 1242] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201242 IC 1242]{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Рак (соѕвездие)]] 7nht163vuacykgow99brwkz1xoajmw9 0 1074017 5577168 4881624 2026-06-15T04:46:42Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577168 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Рак (соѕвездие)|Рак]] |епоха=Ј2000.0 |слика= IC1248 - SDSS DR14.jpg |ректасцензија=8 ч 20 м 54,6 с |деклинација=+18° 30' 52"" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=* |привиден сјај В= |привиден сјај Ч=14,8 |површински сјај= |привидни димензии= |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[13 февруари]] [[1901]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1248''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Рак (соѕвездие)|Рак]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[13 февруари]] [[1901]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1248 е од видот *.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] во рамките на интервалот од минималната до максималната честота изнесува 14,8 mag.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 8 ч 20 м 54,6 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +18° 30' 52"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1248 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Рак (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * de Vaucouleurs, G., A. de Vaucouleurs, and H.C. Corvin, Jr., Second Reference Catalogue of Bright Galaxies. Austin, Texas, University of Texas Press, 1976.(118,206) (Catalog) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1248 Прегледувач на длабокото небо — IC 1248]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1248 Поправени информации за IC 1248] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201248 IC 1248] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201248 IC 1248]{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Рак (соѕвездие)]] dd0ja1dptgjakrmu0a21ce4r3zi984k 0 1074030 5577171 5004668 2026-06-15T05:09:03Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577171 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Рак (соѕвездие)|Рак]] |податотека =IC1261 - SDSS DR14.jpg |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=8 ч 22 м 17,3 с |деклинација=+19° 36' 59" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=NF |привиден сјај В= |привиден сјај Ч= |површински сјај= |привидни димензии= |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[13 февруари]] [[1901]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1261''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Рак (соѕвездие)|Рак]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[13 февруари]] [[1901]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1261 е од видот NF.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 8 ч 22 м 17,3 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +19° 36' 59".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1261 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Рак (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dreyer, J.L.E., New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars (1888), Index Catalogue (1895), Second Index Catalogue (1908). London: Royal Astronomical Society, 1953. (28,2157) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1261 Прегледувач на длабокото небо — IC 1261]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1261 Поправени информации за IC 1261] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201261 IC 1261] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201261 IC 1261]{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Рак (соѕвездие)]] snkf864venvycj26nb54bndpy48rtsm 0 1074035 5577172 5235914 2026-06-15T05:17:36Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577172 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Рак (соѕвездие)|Рак]] |слика = IC_1266_DECaPS.jpg |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=8 ч 23 м 7,1 с |деклинација=+19° 24' 27" |положбен агол=170 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=E3 |привиден сјај В=15,2 |привиден сјај Ч=16,2 |површински сјај=12,2 |привидни димензии=0,3' x 0,2' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[13 февруари]] [[1901]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1266''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Рак (соѕвездие)|Рак]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[13 февруари]] [[1901]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1266 е од видот E3.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 15,2 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 16,2 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,2 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1266 има привидни димензии од 0,3' х 0,2'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 8 ч 23 м 7,1 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +19° 24' 27".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 170°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1266 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 1591222. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Рак (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dreyer, J.L.E., New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars (1888), Index Catalogue (1895), Second Index Catalogue (1908). London: Royal Astronomical Society, 1953. (28,2157) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1266 Прегледувач на длабокото небо — IC 1266]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1266 Поправени информации за IC 1266] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201266 IC 1266] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201266 IC 1266] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20251219054559/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201266 |date=2025-12-19 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Рак (соѕвездие)]] 44e6r9pzvkm2jh6e7jd4aq3a2rv7upf 0 1074040 5577173 4881661 2026-06-15T05:27:50Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577173 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Рак (соѕвездие)|Рак]] |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=8 ч 23 м 54,9 с |деклинација=+18° 39' 34" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=* |привиден сјај В= |привиден сјај Ч= |површински сјај= |привидни димензии= |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[13 февруари]] [[1901]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1271''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Рак (соѕвездие)|Рак]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[13 февруари]] [[1901]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1271 е од видот *.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 8 ч 23 м 54,9 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +18° 39' 34".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1271 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Рак (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dreyer, J.L.E., New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars (1888), Index Catalogue (1895), Second Index Catalogue (1908). London: Royal Astronomical Society, 1953. (28,2157) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1271 Прегледувач на длабокото небо — IC 1271]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1271 Поправени информации за IC 1271] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201271 IC 1271] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201271 IC 1271]{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Рак (соѕвездие)]] 3244995wyt988vhw4ljl8qbywhtirzo 0 1074043 5577174 4921344 2026-06-15T05:33:39Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577174 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Рак (соѕвездие)|Рак]] |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=8 ч 24 м 14 с |деклинација=+18° 46' 26"" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=* |привиден сјај В= |привиден сјај Ч= |површински сјај= |привидни димензии= |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[13 февруари]] [[1901]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1274''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Рак (соѕвездие)|Рак]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[13 февруари]] [[1901]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1274 е од видот *.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 8 ч 24 м 14 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +18° 46' 26"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1274 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Рак (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Hirshfeld, Alan, and Roger W. Sinnott, eds., Sky Catalogue 2000.0, Sky Publishing Corp. and Cambridge University Press, 1985. (3098,238) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1274 Прегледувач на длабокото небо — IC 1274]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1274 Поправени информации за IC 1274] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201274 IC 1274] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201274 IC 1274] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240706124033/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201274 |date=2024-07-06 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Рак (соѕвездие)]] jnisfd0326dwjc9e7d0aznu9d641uc9 0 1074047 5577175 4881679 2026-06-15T05:41:10Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577175 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Рак (соѕвездие)|Рак]] |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=8 ч 24 м 18 с |деклинација=+18° 39' 21" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=* |привиден сјај В= |привиден сјај Ч= |површински сјај= |привидни димензии= |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[13 февруари]] [[1901]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1278''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Рак (соѕвездие)|Рак]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[13 февруари]] [[1901]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1278 е од видот *.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 8 ч 24 м 18 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +18° 39' 21".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1278 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Рак (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dreyer, J.L.E., New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars (1888), Index Catalogue (1895), Second Index Catalogue (1908). London: Royal Astronomical Society, 1953. (28,2157) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1278 Прегледувач на длабокото небо — IC 1278]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1278 Поправени информации за IC 1278] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201278 IC 1278] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201278 IC 1278]{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Рак (соѕвездие)]] qly0fg0ovj9sozw8f3fduaqzclgc89d 0 1074057 5577177 5235923 2026-06-15T05:57:59Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577177 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Рак (соѕвездие)|Рак]] |слика = IC_1288_legacy_dr10.jpg |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=8 ч 26 м 1,3 с |деклинација=+19° 52' 59"" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=* |привиден сјај В= |привиден сјај Ч= |површински сјај= |привидни димензии= |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[13 февруари]] [[1901]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1288''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Рак (соѕвездие)|Рак]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[13 февруари]] [[1901]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1288 е од видот *.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 8 ч 26 м 1,3 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +19° 52' 59"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1288 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Рак (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Nilson P.N., Uppsala Ceneral Catalogue of Galaxies. Uppsala: Uppsala Astronomical Observatory, 1973. (15,543) (Catalog) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1288 Прегледувач на длабокото небо — IC 1288]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1288 Поправени информации за IC 1288] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201288 IC 1288] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201288 IC 1288]{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Рак (соѕвездие)]] if8eou0n88uwrjgeexmo9n1bx197jcb 0 1074068 5577178 4881746 2026-06-15T06:15:52Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577178 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Рак (соѕвездие)|Рак]] |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=8 ч 34 м 43,9 с |деклинација=+25° 48' 24" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=* |привиден сјај В= |привиден сјај Ч=15,3 |површински сјај= |привидни димензии= |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Гијом Бигурдан]] |датум на откривање=[[13 март]] [[1899]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1299''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Рак (соѕвездие)|Рак]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[13 март]] [[1899]] година од страна на [[Гијом Бигурдан]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1299 е од видот *.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] во рамките на интервалот од минималната до максималната честота изнесува 15,3 mag.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 8 ч 34 м 43,9 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +25° 48' 24".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1299 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Рак (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dixon, R.S., and George Sonneborn, "A Master List of Nonstellar Optical Astronomical Objects (MOL)". Columbus, Ohio, Ohio State University Press, 1980. (0,526) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1299 Прегледувач на длабокото небо — IC 1299]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1299 Поправени информации за IC 1299] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201299 IC 1299] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201299 IC 1299] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200807175531/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201299 |date=2020-08-07 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Рак (соѕвездие)]] raja15entq3q0kqxboekahik98c2h0a 0 1074092 5577182 4881808 2026-06-15T06:52:32Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577182 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Мал Лав (соѕвездие)|Мал Лав]] |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=9 ч 43 м 15,9 с |деклинација=+35° 12' 23" |положбен агол=105 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=S |привиден сјај В=15,5 |привиден сјај Ч=16,5 |површински сјај=12,6 |привидни димензии=0,4' x 0,2' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Стефан Жавел]] |датум на откривање=[[2 април]] [[1900]] |алтернативни ознаки=KUG 0940+354 }} '''IC 1323''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Мал Лав (соѕвездие)|Мал Лав]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1323 се споменува и како KUG 0940+354. == Откривање == Објектот е откриен на [[2 април]] [[1900]] година од страна на [[Стефан Жавел]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1323 е од видот S.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 15,5 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 16,5 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,6 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1323 има привидни димензии од 0,4' х 0,2'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 9 ч 43 м 15,9 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +35° 12' 23".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 105°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1323 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 82517. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Мал Лав (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Skiff, Brian, private communication of February 27, 1988. (93,36) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1323 Прегледувач на длабокото небо — IC 1323]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1323 Поправени информации за IC 1323] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201323 IC 1323] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201323 IC 1323] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200616183202/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201323 |date=2020-06-16 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Мал Лав (соѕвездие)]] t28tk8es0jft77lejknihjsexeee9m1 0 1074136 5577196 5004685 2026-06-15T07:59:07Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577196 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Лав (соѕвездие)|Лав]] |податотека =IC1367 - SDSS DR14.jpg |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=11 ч 15 м 5,2 с |деклинација=+12° 9' 52"" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=C |привиден сјај В=15,5 |привиден сјај Ч=16,5 |површински сјај=11,9 |привидни димензии=0,2' x 0,2' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[27 март]] [[1906]] |алтернативни ознаки=perhaps a * }} '''IC 1367''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Лав (соѕвездие)|Лав]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1367 се споменува и како perhaps a *. == Откривање == Објектот е откриен на [[27 март]] [[1906]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1367 е од видот C.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 15,5 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 16,5 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 11,9 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1367 има привидни димензии од 0,2' х 0,2'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 11 ч 15 м 5,2 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +12° 9' 52"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1367 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 140432. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Лав (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Zwicky, F., E. Herzog, and P. Wild, ""Catalogue of Galaxies and Clusters of Galaxies"", Vol.I. Pasadena, Calif., California Institute of Technology, 1961. Also, successive volumes through 1968. (1,380) (Catalog) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1367 Прегледувач на длабокото небо — IC 1367]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1367 Поправени информации за IC 1367] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201367 IC 1367] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201367 IC 1367] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20250330112548/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201367 |date=2025-03-30 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Лав (соѕвездие)]] 8uqix1rf9ai14huh4x9tlhhkv2ubae6 0 1074144 5577200 4881973 2026-06-15T08:13:13Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577200 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Лав (соѕвездие)|Лав]] |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=11 ч 16 м 3,5 с |деклинација=+13° 7' 28"" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=* |привиден сјај В= |привиден сјај Ч= |површински сјај= |привидни димензии= |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[27 март]] [[1906]] |алтернативни ознаки= |слика=IC1375 - SDSS DR14.jpg}} '''IC 1375''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Лав (соѕвездие)|Лав]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[27 март]] [[1906]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1375 е од видот *.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 11 ч 16 м 3,5 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +13° 7' 28"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1375 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Лав (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Zwicky, F., E. Herzog, and P. Wild, ""Catalogue of Galaxies and Clusters of Galaxies"", Vol.I. Pasadena, Calif., California Institute of Technology, 1961. Also, successive volumes through 1968. (1,380) (Catalog) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1375 Прегледувач на длабокото небо — IC 1375]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1375 Поправени информации за IC 1375] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201375 IC 1375] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201375 IC 1375] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20211205155644/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201375 |date=2021-12-05 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Лав (соѕвездие)]] ijxymaudd92bglca8xqx99cupy7682m 0 1074155 5577204 4881992 2026-06-15T08:29:47Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577204 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Лав (соѕвездие)|Лав]] |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=11 ч 17 м 0,1 с |деклинација=+10° 5' 41"" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=* |привиден сјај В= |привиден сјај Ч= |површински сјај= |привидни димензии= |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[27 март]] [[1906]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1386''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Лав (соѕвездие)|Лав]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[27 март]] [[1906]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1386 е од видот *.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 11 ч 17 м 0,1 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +10° 5' 41"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1386 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Лав (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Corwin, Harold G., Jr., A. de Vaucouleurs, and G. de Vaucouleurs, "Southern Galaxy Catalogue", Austin, Texas: University of Texas == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1386 Прегледувач на длабокото небо — IC 1386]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1386 Поправени информации за IC 1386] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201386 IC 1386] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201386 IC 1386] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210530110634/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201386 |date=2021-05-30 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Лав (соѕвездие)]] 0ddjkv9nrq7t66hjnsupfb5298ycbnc 0 1074159 5577205 5004694 2026-06-15T08:38:37Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577205 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Лав (соѕвездие)|Лав]] |податотека =IC1390 - SDSS DR14.jpg |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=11 ч 17 м 19,7 с |деклинација=+12° 57' 39"" |положбен агол=45 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=S |привиден сјај В=15,2 |привиден сјај Ч=16 |површински сјај=11,8 |привидни димензии=0,5' x 0,1' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[27 март]] [[1906]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1390''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Лав (соѕвездие)|Лав]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[27 март]] [[1906]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1390 е од видот S.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 15,2 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 16 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 11,8 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1390 има привидни димензии од 0,5' х 0,1'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 11 ч 17 м 19,7 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +12° 57' 39"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 45°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1390 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 1419739. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Лав (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Zwicky, F., E. Herzog, and P. Wild, ""Catalogue of Galaxies and Clusters of Galaxies"", Vol.I. Pasadena, Calif., California Institute of Technology, 1961. Also, successive volumes through 1968. (1,380) (Catalog) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1390 Прегледувач на длабокото небо — IC 1390]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1390 Поправени информации за IC 1390] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201390 IC 1390] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201390 IC 1390]{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Лав (соѕвездие)]] fv4jyh03pqtjgrb672is8gm3a0qaeoy 0 1074161 5577210 4882003 2026-06-15T08:43:29Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577210 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Лав (соѕвездие)|Лав]] |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=11 ч 17 м 25 с |деклинација=+12° 2' 18"" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=* |привиден сјај В= |привиден сјај Ч=15,1 |површински сјај= |привидни димензии= |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[27 март]] [[1906]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1392''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Лав (соѕвездие)|Лав]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[27 март]] [[1906]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1392 е од видот *.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] во рамките на интервалот од минималната до максималната честота изнесува 15,1 mag.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 11 ч 17 м 25 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +12° 2' 18"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1392 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Лав (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Nilson P.N., Uppsala Ceneral Catalogue of Galaxies. Uppsala: Uppsala Astronomical Observatory, 1973. (15,543) (Catalog) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1392 Прегледувач на длабокото небо — IC 1392]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1392 Поправени информации за IC 1392] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201392 IC 1392] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201392 IC 1392]{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Лав (соѕвездие)]] 6ku26sc4r1wvk50zjmt33i26ua9mdek 0 1074176 5577240 4882023 2026-06-15T09:11:43Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577240 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Лав (соѕвездие)|Лав]] |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=11 ч 18 м 52,7 с |деклинација=+9° 37' 38"" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=E0 |привиден сјај В=15,7 |привиден сјај Ч=16,7 |површински сјај=12,3 |привидни димензии=0,2' x 0,2' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[27 март]] [[1906]] |алтернативни ознаки=NPM1G +09.0251 }} '''IC 1407''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Лав (соѕвездие)|Лав]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1407 се споменува и како NPM1G +09.0251. == Откривање == Објектот е откриен на [[27 март]] [[1906]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1407 е од видот E0.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 15,7 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 16,7 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,3 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1407 има привидни димензии од 0,2' х 0,2'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 11 ч 18 м 52,7 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +9° 37' 38"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1407 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 3091441. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Лав (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Zwicky, F., E. Herzog, and P. Wild, ""Catalogue of Galaxies and Clusters of Galaxies"", Vol.I. Pasadena, Calif., California Institute of Technology, 1961. Also, successive volumes through 1968. (1,380) (Catalog) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1407 Прегледувач на длабокото небо — IC 1407]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1407 Поправени информации за IC 1407] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201407 IC 1407] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201407 IC 1407]{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Лав (соѕвездие)]] ebesq09fzkex4k9bl8a8n5bc66zidoe 0 1074182 5577259 4882030 2026-06-15T09:23:23Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577259 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Лав (соѕвездие)|Лав]] |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=11 ч 19 м 42,7 с |деклинација=+12° 18' 38" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=NF |привиден сјај В= |привиден сјај Ч= |површински сјај= |привидни димензии= |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[27 март]] [[1906]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1413''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Лав (соѕвездие)|Лав]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[27 март]] [[1906]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1413 е од видот NF.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 11 ч 19 м 42,7 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +12° 18' 38".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1413 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Лав (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dreyer, J.L.E., New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars (1888), Index Catalogue (1895), Second Index Catalogue (1908). London: Royal Astronomical Society, 1953. (28,2157) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1413 Прегледувач на длабокото небо — IC 1413]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1413 Поправени информации за IC 1413] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201413 IC 1413] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201413 IC 1413]{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Лав (соѕвездие)]] 4up78lvnnn680k8uu9pi3o200uyefv0 0 1074183 5577261 4882031 2026-06-15T09:26:43Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577261 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Лав (соѕвездие)|Лав]] |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=11 ч 19 м 43,9 с |деклинација=+13° 57' 49" |положбен агол=90 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=E+C |привиден сјај В=14,8 |привиден сјај Ч=15,8 |површински сјај=12,8 |привидни димензии=0,5' x 0,3' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[27 март]] [[1906]] |алтернативни ознаки=double system |слика=IC1414 - SDSS DR14.jpg}} '''IC 1414''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Лав (соѕвездие)|Лав]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1414 се споменува и како double system. == Откривање == Објектот е откриен на [[27 март]] [[1906]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1414 е од видот E+C.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 14,8 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 15,8 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,8 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1414 има привидни димензии од 0,5' х 0,3'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 11 ч 19 м 43,9 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +13° 57' 49".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 90°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1414 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Лав (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dreyer, J.L.E., New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars (1888), Index Catalogue (1895), Second Index Catalogue (1908). London: Royal Astronomical Society, 1953. (28,2157) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1414 Прегледувач на длабокото небо — IC 1414]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1414 Поправени информации за IC 1414] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201414 IC 1414] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201414 IC 1414] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210625143647/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201414 |date=2021-06-25 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Лав (соѕвездие)]] j1vd55o7edo6nhk8i473zjdmo2e9x1r 0 1074196 5577280 5004706 2026-06-15T09:47:40Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577280 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Лав (соѕвездие)|Лав]] |податотека =IC1427 - SDSS DR14.jpg |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=11 ч 21 м 17,5 с |деклинација=+9° 9' 11" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=S |привиден сјај В=16,2 |привиден сјај Ч=17 |површински сјај=12,6 |привидни димензии=0,2' x 0,2' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[27 март]] [[1906]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1427''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Лав (соѕвездие)|Лав]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[27 март]] [[1906]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1427 е од видот S.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 16,2 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 17 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,6 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1427 има привидни димензии од 0,2' х 0,2'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 11 ч 21 м 17,5 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +9° 9' 11".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1427 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 1360528. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Лав (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dreyer, J.L.E., New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars (1888), Index Catalogue (1895), Second Index Catalogue (1908). London: Royal Astronomical Society, 1953. (28,2157) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1427 Прегледувач на длабокото небо — IC 1427]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1427 Поправени информации за IC 1427] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201427 IC 1427] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201427 IC 1427] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20250119052325/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201427 |date=2025-01-19 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Лав (соѕвездие)]] m7ty94iq8si3s672nj6kvpijoncuwbu 0 1074201 5577281 4882056 2026-06-15T09:57:53Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577281 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Лав (соѕвездие)|Лав]] |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=11 ч 21 м 44,1 с |деклинација=+8° 48' 20" |положбен агол=60 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=E3 |привиден сјај В=16,1 |привиден сјај Ч=17,1 |површински сјај=13,9 |привидни димензии=0,4' x 0,3' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[27 март]] [[1906]] |алтернативни ознаки=NPM1G +09.0252 }} '''IC 1432''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Лав (соѕвездие)|Лав]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1432 се споменува и како NPM1G +09.0252. == Откривање == Објектот е откриен на [[27 март]] [[1906]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1432 е од видот E3.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 16,1 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 17,1 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,9 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1432 има привидни димензии од 0,4' х 0,3'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 11 ч 21 м 44,1 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +8° 48' 20".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 60°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1432 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 3091442. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Лав (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dreyer, J.L.E., New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars (1888), Index Catalogue (1895), Second Index Catalogue (1908). London: Royal Astronomical Society, 1953. (28,2157) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1432 Прегледувач на длабокото небо — IC 1432]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1432 Поправени информации за IC 1432] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201432 IC 1432] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201432 IC 1432] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20250328042958/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201432 |date=2025-03-28 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Лав (соѕвездие)]] 9e5iplt3fg965tbklqio3ejphnw8643 0 1074202 5577291 4882058 2026-06-15T10:01:22Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577291 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Лав (соѕвездие)|Лав]] |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=11 ч 21 м 50,7 с |деклинација=+9° 39' 30"" |положбен агол=45 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=S |привиден сјај В=15,7 |привиден сјај Ч=16,5 |површински сјај=11,7 |привидни димензии=0,3' x 0,1' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[27 март]] [[1906]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1433''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Лав (соѕвездие)|Лав]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[27 март]] [[1906]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1433 е од видот S.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 15,7 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 16,5 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 11,7 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1433 има привидни димензии од 0,3' х 0,1'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 11 ч 21 м 50,7 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +9° 39' 30"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 45°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1433 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 1368199. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Лав (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Vorontsov-Velyaminov, B.A., and V.P. Arhipova, ""Morphological Catalog of Galaxies"", Parts I-V. Moscow: Moscow State University, 1962-74. (9,679) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1433 Прегледувач на длабокото небо — IC 1433]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1433 Поправени информации за IC 1433] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201433 IC 1433] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201433 IC 1433]{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Лав (соѕвездие)]] f91bwurkon8rd6pr7gb33xz2158q7zi 0 1074215 5577304 5004712 2026-06-15T10:22:19Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577304 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Лав (соѕвездие)|Лав]] |податотека =IC1446 - SDSS DR14.jpg |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=11 ч 22 м 37,2 с |деклинација=+12° 30' 54" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=* |привиден сјај В= |привиден сјај Ч= |површински сјај= |привидни димензии= |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[27 март]] [[1906]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1446''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Лав (соѕвездие)|Лав]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[27 март]] [[1906]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1446 е од видот *.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 11 ч 22 м 37,2 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +12° 30' 54".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1446 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Лав (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dreyer, J.L.E., New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars (1888), Index Catalogue (1895), Second Index Catalogue (1908). London: Royal Astronomical Society, 1953. (28,2157) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1446 Прегледувач на длабокото небо — IC 1446]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1446 Поправени информации за IC 1446] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201446 IC 1446] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201446 IC 1446] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20211127045707/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201446 |date=2021-11-27 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Лав (соѕвездие)]] 0px47h318s07jvyorlecwhkgcgwjfzt 0 1074233 5577311 4882124 2026-06-15T10:53:32Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577311 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Лав (соѕвездие)|Лав]] |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=11 ч 24 м 8,3 с |деклинација=+9° 20' 45" |положбен агол=30 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=S |привиден сјај В=15,2 |привиден сјај Ч=16 |површински сјај=12,7 |привидни димензии=0,4' x 0,3' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[27 март]] [[1906]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1464/1''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Лав (соѕвездие)|Лав]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[27 март]] [[1906]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1464/1 е од видот S.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 15,2 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 16 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,7 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1464/1 има привидни димензии од 0,4' х 0,3'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 11 ч 24 м 8,3 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +9° 20' 45".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 30°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1464/1 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Лав (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dreyer, J.L.E., New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars (1888), Index Catalogue (1895), Second Index Catalogue (1908). London: Royal Astronomical Society, 1953. (28,2157) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1464/1 Прегледувач на длабокото небо — IC 1464/1]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1464/1 Поправени информации за IC 1464/1] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201464/1 IC 1464/1] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201464/1 IC 1464/1]{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Лав (соѕвездие)]] du73iyugxzp1c03u0oz5ax1204ma86y 0 1074234 5577310 4882123 2026-06-15T10:50:00Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577310 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Лав (соѕвездие)|Лав]] |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=11 ч 24 м 21 с |деклинација=+11° 42' 23" |положбен агол=140 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=S |привиден сјај В=16,3 |привиден сјај Ч=17,1 |површински сјај=13,8 |привидни димензии=0,4' x 0,3' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[27 март]] [[1906]] |алтернативни ознаки=NPM1G +11.0276 }} '''IC 1464''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Лав (соѕвездие)|Лав]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1464 се споменува и како NPM1G +11.0276. == Откривање == Објектот е откриен на [[27 март]] [[1906]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1464 е од видот S.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 16,3 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 17,1 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,8 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1464 има привидни димензии од 0,4' х 0,3'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 11 ч 24 м 21 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +11° 42' 23".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 140°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1464 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 3091132. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Лав (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1464 Прегледувач на длабокото небо — IC 1464]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1464 Поправени информации за IC 1464] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201464 IC 1464] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201464 IC 1464]{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Лав (соѕвездие)]] sdzswlta4ku279aiwu7hvi6g4spy40m 0 1074238 5577313 5005552 2026-06-15T11:00:59Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577313 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Лав (соѕвездие)|Лав]] |податотека =IC1468 - SDSS DR14.jpg |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=11 ч 24 м 30,3 с |деклинација=+12° 12' 32"" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=E0 |привиден сјај В=15,5 |привиден сјај Ч=16,5 |површински сјај=12,1 |привидни димензии=0,2' x 0,2' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[27 март]] [[1906]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1468''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Лав (соѕвездие)|Лав]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[27 март]] [[1906]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1468 е од видот E0.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 15,5 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 16,5 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,1 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1468 има привидни димензии од 0,2' х 0,2'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 11 ч 24 м 30,3 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +12° 12' 32"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1468 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 1405555. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Лав (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Vorontsov-Velyaminov, B.A., and V.P. Arhipova, ""Morphological Catalog of Galaxies"", Parts I-V. Moscow: Moscow State University, 1962-74. (9,679) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1468 Прегледувач на длабокото небо — IC 1468]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1468 Поправени информации за IC 1468] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201468 IC 1468] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201468 IC 1468]{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Лав (соѕвездие)]] 98c6gghzl76098gdnmluhaetbzf5p2t 0 1074240 5577317 5005551 2026-06-15T11:07:01Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577317 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Лав (соѕвездие)|Лав]] |податотека =IC1470 - SDSS DR14.jpg |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=11 ч 25 м 15,2 с |деклинација=+9° 39' 11"" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=* |привиден сјај В= |привиден сјај Ч= |површински сјај= |привидни димензии= |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[27 март]] [[1906]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1470''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Лав (соѕвездие)|Лав]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[27 март]] [[1906]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1470 е од видот *.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 11 ч 25 м 15,2 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +9° 39' 11"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1470 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Лав (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Hirshfeld, Alan, and Roger W. Sinnott, eds., Sky Catalogue 2000.0, Sky Publishing Corp. and Cambridge University Press, 1985. (3098,238) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1470 Прегледувач на длабокото небо — IC 1470]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1470 Поправени информации за IC 1470] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201470 IC 1470] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201470 IC 1470] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20211218061028/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201470 |date=2021-12-18 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Лав (соѕвездие)]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1892 година]] s3vys0ky213r4rbd69mtmt5ebzf3gum 0 1074250 5577325 4882146 2026-06-15T11:22:33Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577325 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Лав (соѕвездие)|Лав]] |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=11 ч 26 м 18,9 с |деклинација=+9° 8' 53" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=* |привиден сјај В= |привиден сјај Ч=15,2 |површински сјај= |привидни димензии= |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[27 март]] [[1906]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1480''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Лав (соѕвездие)|Лав]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[27 март]] [[1906]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1480 е од видот *.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] во рамките на интервалот од минималната до максималната честота изнесува 15,2 mag.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 11 ч 26 м 18,9 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +9° 8' 53".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1480 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Лав (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dixon, R.S., and George Sonneborn, "A Master List of Nonstellar Optical Astronomical Objects (MOL)". Columbus, Ohio, Ohio State University Press, 1980. (0,526) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1480 Прегледувач на длабокото небо — IC 1480]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1480 Поправени информации за IC 1480] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201480 IC 1480] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201480 IC 1480]{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Лав (соѕвездие)]] r313laa4z0ji3bynn01cng7qxi6t6az 0 1074264 5577334 4882162 2026-06-15T11:46:49Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577334 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Лав (соѕвездие)|Лав]] |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=11 ч 27 м 45,2 с |деклинација=+14° 0' 42" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=E0 |привиден сјај В=16 |привиден сјај Ч=17 |површински сјај=12,6 |привидни димензии=0,2' x 0,2' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[27 март]] [[1906]] |алтернативни ознаки=NPM1G +14.0279 }} '''IC 1494''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Лав (соѕвездие)|Лав]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1494 се споменува и како NPM1G +14.0279. == Откривање == Објектот е откриен на [[27 март]] [[1906]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1494 е од видот E0.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 16 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 17 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,6 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1494 има привидни димензии од 0,2' х 0,2'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 11 ч 27 м 45,2 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +14° 0' 42".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1494 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 3090746. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Лав (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dreyer, J.L.E., New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars (1888), Index Catalogue (1895), Second Index Catalogue (1908). London: Royal Astronomical Society, 1953. (28,2157) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1494 Прегледувач на длабокото небо — IC 1494]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1494 Поправени информации за IC 1494] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201494 IC 1494] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201494 IC 1494] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20250119054020/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201494 |date=2025-01-19 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Лав (соѕвездие)]] bn0p7iroqynq40uzgieimti04nc4r8e 0 1082842 5577287 5309901 2026-06-15T10:00:55Z Bjankuloski06 332 Правописна исправка, replaced: 'рж → ’рж (7), 'Рж → ’Рж (2) 5577287 wikitext text/x-wiki {{викифицирање}} [[Податотека:Buffet Germany.jpg|мини|275п|Вообичаен германски појадок]] '''Германската кујна''' низ вековите се развивала како национална кујна преку социјални и политички промени, со варијации по регионите. Јужните региони на [[Германија]], вклучувајќи ги и [[Баварија]] и соседната [[Швабија]], делеле многу заеднички јадења. Како во Германија, така и во [[Австрија]] и Швајцарија има многу слични јадења.<ref name="Sevin Sevin 2010 p. 81">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=gQgJAAAAQBAJ&pg=PA81|title=Wie geht's?|last1=Sevin|first1=D.|last2=Sevin|first2=I.|publisher=Cengage Learning|year=2010|isbn=978-1-133-16897-3|page=81|access-date=30 November 2017}}</ref> Сепак, состојките со кои се служи јадењето се разликуваат по региони. Многу значајни регионални јадења денес веќе се национални и се проширени во различни варијации низ целата земја. == Главни продукти == [[File:German sausages and cheese.jpg|thumb|Германски колбас и сирење]] [[Image:Spargel sauce hollandaise.jpg|thumb|Типично се служат со шпаргла со холандски сос и компири]] === Месо === Свинското, говедското месо и живината се главните видови на месо кои се консумираат во Германија. Просекот во Германија покажува дека се консумира до 61 кг месо по глава на жител во една година. Од живината, пилешкото месо е најчест конзумент. Покрај пилешкото месо се користи и месото од патка, гуска, и мисирка. Свинското, зајачкото и еленово месо се широко достапни низ целата година. Достапни, но не толку барани се и јагнешкото и козјото месо. Месото обично се приготвува потпечено, а се приготвува и пржено. Тој начин на подготвување (пржено месо) потекнува од Франција или Австрија; Шницлите се особено популарни во Германија. Често се користат неколку методи на готвење, кои прераснале во национални специјалитети, кои се (гер. “Sauerbraten” (кисело печени))- маринирано говедско месо стоено неколку дена во оцет (најчесто вински). Во Германија најдолга традиција е колбасот, кој вклучува стотици регионални варијации. Повеќе од 1500 различни видови на колбаси (гер. Wurst) се направени во Германија.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.foodfromgermany.org/consumer/facts/guidetosausages.cfm |title=Guide to German Sausages & Meat Products |accessdate=2013-05-24 |archive-date=2008-03-07 |archive-url=https://archive.today/20080307163116/http://www.foodfromgermany.org/consumer/facts/guidetosausages.cfm |url-status=dead }}</ref> Повеќето колбаси уште се прават од страна на познатите германски касапи (гер. Metzger, Fleischer или Schlachter) од природни свински, овчи или јагнешки црева. Меѓу најпопуларните и најчестите се “Bratwurst” (печен колбас), направен од свинско месо и зачини, “Wiener” (виенски колбас), кој се прави од пушено свинско или говедско месо , и “Blutwurst” или “Schwarzwurst” (црн колбас) направен од животинска крв (најчесто од свинска или од гуски). Достапни се илјадници видови на колбаси. Регионални специјалитети, како што се “Münchner Weißwurst” (Минхенскиот бел колбас) популарен во Баварија или “Currywurst” (направени во зависност од регионот, парен свински колбаси или верзија на “Bratwurst”, исечен и зачинет со кари кечап) се популарни во метрополите како што се Берлин , Хамбург и околината Рур, а можат да се најдат и во останатите региони на земјата. ===Риба=== Пастрмката е најчестата слатководна риба на германското мени; а ги има и штуката и крапот. Морската храна традиционално се служела само на северно-крајбрежните области, освен киселата харинга, која често ја служат како “Fischbrötchen” (филе кисела харинга во цилиндричен облик со парче кисела краставица или кромид), или “Brathering” (пржена, маринирана харинга). Денес, морската риба, како што е свежата харинга, туната, скушата, лососот и сардината, се широко конзумирани низ целата земја. Пред индустриската револуција и понатамошното загадувањето на реките, лососот се наоѓал во реките Рајна, Елба и Одра. ===Зеленчук=== Зеленчукот често се користи во чорби или супи од зеленчук но, служи и за декорирање. Често се конзумираат морковот, репата, спанаќот, грашокот, гравот, брокулата и зелката, која ја има во различни видови. Пржениот кромид е чест прилог на многу јадења со месо. Аспарагусот, особено белиот аспарагус е познат како “Spargel” и е чест гарнир или може да бидат подготвен како главно јадење. Рестораните во своите менија понекогаш се посветуваат само на белиот аспарагус кога тој е во сезона. Сезоната на шпарглата (гер. Spargelzeit или Spargelsaison) традиционално започнува во средината на мај, а завршува на Св. Јован (24 јуни). ==Додатен оброк== [[Image:Sauerbraten with potato dumplings.jpg|right|thumb|200px|Германски “Sauerbraten” со кнедли од компир (гер. Kloss)]] Тестенините направени од пченично брашно и јајца, обично се малку подебели од италијанските тестенини. Во југозападниот дел на земјата, најпотребувани тестенини се таканаречените “Spätzle”, кои се направени од големи количини на жолчка од јајца, традиционално полнети тестенини кои потсетуваат на равиоли. Покрај тестенините, како додатен оброк се користат и компирите. Компирите влегле во германската кујна во 18 век, а веќе во 19 век се користеле насекаде во земјата. Тие најчесто се варат (во солена вода (гер. Salzkartoffeln), но традиционално се користат и како пире (гер. Kartoffelpüree) и пржени компири (гер. Bratkartoffeln). Помфритот, на германски наречен “Pommes Frites”, “Pommes” или регионално “Fritten”, се чест стил на пржени компири; Тие традиционално се нудат со кечап или мајонез, или со двете. Исто така честа појава, особено во јужниот дел на Германија, се кнедлите (гер. Kloss или Knödel), особено кнедлите од компир (гер. Schupfnudeln), кои се слични на италијанските ”Gnocchi”. ==Зачини и мирудии==<!-- This section is linked from [[Horseradish]] --> [[Image:Loewensenf Extra.jpg|thumb|right|150px|Најпознат сенф во Диселдорф е “Löwensenf”]] Општо земено, со исклучок на колбасите со сенф, германските јадења ретко се јадат топли и зачинети; најпопуларни билки се магдоносот, мајчината душица, ловоровиот лист, црниот пипер (кој се користи во мали количини), смреката, бобинките и кимот. Кардамом, семето од ананас и циметот често се користат во слатки колачи или пијалаци кои се пијат на Божик, а понекогаш и во подготовка на колбаси, но се ретки во германски оброци. Други билки и зачини, како што се босилекот, жалфијата, ориганото, и лутите пиперчиња, станаа популарни во последно време. Сенфот е многу честа придружба на колбасите и се разликува во шмекот, а најчестата верзија е “Mittelscharf”. Диселдорф и околината се познати по својот особено зачинет сенф, кој се користи и како подправка и во локални јадења како што се “Senfrostbraten” (печен стек со сенф). Во јужните делови на земјата, направен е сладок спектар на сенф и се служи исклучиво со баварскиот специјалитет “Weißwurst”. Германскиот сенф има значително пониска киселост отколку американските сорти. Ренот најчесто се користи како подправка на паста, збогатен со крем (гер. Sahnemeerrettich), или во комбинација со сенф. Во некои региони на Германија, тој се користи со месо и колбаси. Лукот секогаш претставувал опасност од предизвикување халитоза, па никогаш не играл голема улога во традиционалната германска кујна, но е зголемен во популарност во последните неколку децении, поради влијанието на француската, италијанската, шпанската, португалската, грчката и турската кујна. Лукот повторно стана доста популарен од 1990-тите. ==Десерт== [[File:Black Forest gateau.jpg|thumb|left|Шварцвалд торта]] Во целата земја се сервира широк спректар на чоколадни колачи и колачи од свежо овошје. Јаболка, сливи, јагоди, и цреши редовно се користат во колачите. [[Шварцвалд торта]]та, направена со цреши веројатно е најдобриот пример за типично германска торта исполнета со шлаг крем или путер. [[Берлинска крофна|Берлинските крофни]] (кои немаат дупка) се обични топки направени од тесто со квасец, џем или друг прелив и се познати како „берлинер“ или „крапфен“ (само во областа Берлин). „Фанкухен“ се големи и релативно тенки палачинки, во споредба со француските палачинки. Тие се сервираат посипани со шеќер, џем или сируп. Солената варијанти е со сирење, мелено месо или сланина, но тие повеќе се сметаат за главни јадења отколку за десерти. Во некои региони, палачинките се полнат, а потоа завиткани, тие се сечат на мали парчиња и се редат на куп. Популарен десерт во северна Германија е пудингот од црвено овошје, направен со сок од црни и црвени рибизли, малини, а по вкус се ставаат и јагоди или цреши и се варат со пченкарен скроб кој служи како згуснувач. Традиционално се служи со крем, но, исто така, се служи со сос од ванила, млеко или шлаг. Овошни пудинзи од цариградско грозје се исто така варијации на пудингот од црвено овошје. Сладоледот и сорбетата се исто така многу популарни. Италијанските ресторанти каде се продава сладолед биле првиот голем бран на странски ресторани во Германија, широко распространети во 1920 година. Ппопуларен десерт од сладолед е оној кој наликува на шпагети со сос од домати. ==Леб== Лебот е значаен дел од германската кујна. Околу 600 главни типови на леб и уште 1200 различни видови на колачи и ролни се произведуваат во околу 17.000 пекарници и во уште 10.000 пекарници во продавниците. [[Image:Pumpernickel.jpg|thumb|''Пумперникел,'' вид на ’ржан леб]] Лебот обично се служи за доручек (понекогаш се заменува со ролни леб) и за вечера како отворени сендвичи, но ретко како гарнир за главното јадење (популарен на пример како гарнир на супа). [[Image:Mischbrot-1.jpg|thumb|''Пченичен леб'']] Во врска со лебот, германската кујна е поразлична од онаа на источна или западна Европа. Има различни видови леб, и тоа леб од бела пченица, и од темнокафеав ’ржан леб. Повеќето лебови се направени од пченица и ’ржано брашно, оттука и мешаниот леб, а често се користи и интегралниот леб направен од семиња како што се ленено, сончогледово семе, семки од тиква. ’Ржаниот леб е типичен за германската кујна. Црниот леб, кој се бари на пареа и слаткиот леб, се меѓународно познати, иако не се претставници на германскиот црн леб. Повеќето германски лебови се направени со квас. Германците ги користат речиси сите достапни видови на жито за нивниот леб: пченица, ’рж, јачмен, овес, просо, пченка и ориз. Некои видови леб се направени со брашно од скроб од компир. Најпопуларни лебови во Германија се: # Пченичен леб (гер. ''Roggenmischbrot'') # Тост леб (гер. ''Toastbrot'') # ‘Ржан леб (гер. ''Vollkornbrot'') # Пченично ’ржан леб (гер. ''Weizenmischbrot'') # Бел леб (гер. ''Weißbrot'') # Мултигрален леб (гер. ''Mehrkornbrot'') # ‘Рж (гер. ''Roggenbrot'') # ‘Ржан леб со семки од сончоглед (гер. ''Sonnenblumenkernbrot'') # ‘Ржан леб со семки од тиква (гер. ''Kürbiskernbrot'') # ‘Ржан леб со печени кромид (гер. ''Zwiebelbrot'') ===Земички=== [[Image:Korb mit Brötchen.JPG|thumb|Појадок кошница полна со различни видови на ролни леб]] Во зависност од регионот, земичките во Германија се познати како Бротхен (гер. Brötchen) (минијатурни лепчиња (земички)), Земел (гер. Semmel), Шрипе(гер. Schrippe), Рундштук (гер. Rundstück), Век (гер.Weck), или Векен (гер.Wecken). Еден типичен пример кој се служи на германската трпеза е ролна леб, пресечена на половина, која се мачка со путер или маргарин. Меѓу двете половини (или на секоја половина одделно) се става сирење, мед, џем, крем, месо, риба, или слатко. Овој рецепт е познат како Белегтес Бротхен (гер. belegtes Brötchen). Вакви ролни леб исто така се користат за ужина или како хотдог, односно ролна леб со колбас(гер. Bratwurst). Францбротхен (гер. Franzbrötchen) е специјалитет кој потекнува од областа на Хамбрг, а всшност се слатки мали колачиња со путер и цимет. ==Структура на оброците== [[Image:Muesli.jpg|thumb|right|Мешавина од суви мусли, се служи со млеко и банана]] Појадокот (гер. Frühstück) најчесто се состои од леб, тост, и / или ролни леб со филета, сирење, мармалад, мед, јајца, и кафе или чај (млеко, какао или овошни сокови за деца). Наутро исто така се јаде и леб со шунка и сирење. Традиционално, главниот оброк во денот е ручекот (гер. Mittagessen), кој се јаде околу пладне. Вечерата (гер. Abendbrot) е секогаш помал оброк, често се состои само од леб, месо или колбаси, сирење и некој вид на зеленчук, слично како и појадокот или можеби сендвичи. Во текот на денот се јадат и помали оброци (ужинка), односно колачиња со кафе (гер. Kaffee und Kuchen). Сепак, во Германија, како и во другите делови на Европа, навиките на јадење се имаат сменето во текот на последните 50 години. Денес, многу луѓе јадат само еден мал оброк кон средината на денот (додека се на работа), како втор појадок, за да уживаат во топлата вечера во вечерните часови дома со целото семејство. За други, традиционалниот начин на јадење сè уште е прилично честа појава и тоа не само во руралните области. Појадокот сè уште е многу популарен, а често за него се канат и пријателите за време на викендите. Истото важи и за времето за кафе и колаче. Од 1990 та година, периодот за јадење меѓу доручекот и ручекот, стана честа појава во кафулињата. ==Пијалаци== [[Image:Flaeschebier.jpg|thumb|Различни видови на шишиња пиво Kölsch]] [[File:Dunkles Weizenbier.jpg|thumb|100px|Еден типичен пример за германско пченично темно пиво.]] Пивото се пие во сите делови на Германија. Многу локални и регионални пиварници произведуваат широк спектар на врвни пива. Бледо белото пиво (гер. Pilsener) е пиво со стил развиен кон средината на 19 век и денес е доминантно во повеќето делови на земјата, додека пченичното пиво (гер. Weißbier / Weizen) и други видови на пиво се особено типични за Баварија. Голем број на региони имаат локални пивски специјалитети, од кои повеќето се бели пива. Меѓу нив се “Altbier”- темно пиво достапнo во околината на Диселдорф и Долна Рајна, “Kölsch”, сличен стил, но светла боја, достапно во областа Келн, и “Berliner Weisse”, кисело пиво со низок процент на алкохол, кој се меша со сируп од малина, направено во Берлин. Откако во 1990 година, Германија повторно се обедини, темното пиво (гер. Schwarzbier) (кое било честа појава во Источна Германија, за разлика од Западна Германија каде тешко можело да се најде) стана достапно и доста популарно во цела, обединета Германија. Пивото може да се меша со други пијалаци: * “Radler” и “Alterwasser”се бели пива со газирана лимонада (во Европа и Велика Британија, лимонадата е газиран пијалак, а во Америка е негазиран пијалак) * “Diesel”, “Schmutziges”и “Colabier” се бели пива со кола. * “Altbier” и “Malzbier”: “Krefelder” -“Altcola”-старо пиво и кола: (во некои региони наречено “Krefelder”) * “Ras”-пченично пиво и лимонада * “Colaweizen”-пченично пиво и кока кола. Даночниот закон за пиво бил променет во 1993 година, кој за многу пиварници служел како тренд за мешање на пиво со други пијалаци. Такви примери се пивата “Bibobom” (на Köstritzer), “Veltins V +”, “Mixery” (на Karlsberg), “Dimix” (на Diebels) и “Kab” (на Krombacher). Пивото се продава во шишиња. На располагање е и конзервираното пиво, но лименките речиси исчезнаа по воведувањето на депозитот во 2003 година. Виното е исто така популарно низ целата земја. Германските вина доаѓаат главно од области по должината на долниот и средниот дел на реката Рајна и нејзините притоки. Ризлинг и Силванец се меѓу најпознатите сорти на бело вино, а најпознатите германски црвени вина се “Spätburgunder” и “Dornfelder”. Слатките германски вина се продаваат во англиското говорно подрачје. Виното “Korn” е во духот на Германците, а е добиено од слад (пченица, ’рж и / или јачмен) и се конзумира претежно во средините и северните делови на Германија. “Obstler”, од друга страна e дестилирано вино од јаболка и круши (гер. Obstler), сливи, цреши (гер. Kirschwasser) или сливи, а е најпосакувано во јужните делови. Терминот шнапс (гер. Schnaps) се однесува на двата вида тежок алкохол. Кафето е исто така многу честа појава, и се конзумира не само за појадок, но исто и како придружба на по едно парче торта во попладневните часови, обично во неделите или некои посебни прилики и родендени. Најчесто се пие обично филтер кафе, а со појадокот едно послабо еспресо. Чајот е почест во северниот дел. Источниот дел на Германија традиционално користи свој чај со крем и карамел (гер. Kluntje). Популарни безалкохолни пијалаци се “Schorle”- сок помешан со минерална вода. “Apfelschorle” е особено популарен во јужниот дел на Германија, а “Spezi” е направен од кола и Фанта. Германците се единствени меѓу нивните соседи кои внимаваат на шишињата, без разлика дали е газирана минерална вода, обична (гер. Sprudel), ароматизарана (обично со лимон) или негазирана. Во Германија водата за пиење од одличен квалитет е достапна секаде и во секое време. Водата обезбедена од страна на јавната индустрија за вода без двоумење може да се пие директно од чешма. Обично не се додава хлор. Водата за пиење е контролирана од страна државен орган, за граѓаните да се осигураат дека е добра за пиење. Прописите се дури и построги од оние за флаширана вода (види Trinkwasserverordnung). Нема потреба сите да купува флаширана вода поради здравствени причини, водата од чешма е чиста, иако на вкус варира во зависност од тоа од кој слој на земјата и е извадена. ==Регионална кујна== [[File:Pretzel 01-14.jpg|thumb|Најчесто користени во Јужна Германија се [[Pretzels]]]] Германската регионална кујна може да се подели на неколку подрачја и тоа: * Баварска кујна (јужна Германија), * Тириншка кујна (средна Германија) и * Кујната на Долна Саксонија или Саксонија-Анхалт<ref>[http://www.food-links.com/countries/germany/german-regional-food-specialties.php "German Regional Food Specialties."] [http://www.food-links.com Food-links.com]. Accessed July 2011.</ref> ===Тирингија=== Земјоделството фигурира високо во делот на исхраната во Тирингија. Околу половина од државата се занимава со земјоделство. Се одгледува пченица, грозје, шеќерна репка, и јачмен, како и разни зеленчуци, кои растат во близина на Ерфурт, главниот град на државата. Во близината на Ерфурт се одгледуваат и карфиол [740 хектари (3,0 км2)], зелка (Савој, црвена, бела) [25 хектари (100.000 м2)], келераба [37 хектари (150.000 м2)] и брокула [37 хектари (150.000 м2)]. Во источниот дел од регионот, во близина на Јена, во стаклени градини на околу 12 хектари (49.000 м2) се одгледуваат домати, зелена салата, грав, кромид и краставици. Тирингија е втор по големина регион по одгледување на билки во Германија; Градот некогаш се сметал за "градот-пеперминт", каде лозарите ги собирале билките и учеле како да се одгледуваат билки. <ref>Metzger, 13,19.</ref> Една третина од површината на Тирингија е покриена со шума и се смета за еден од најдобрите региони за лов во Германија. До обединувањето на Источна и Западна Германија, играта била резервирана за доволно привилегираните кои престојувале во луксузни хотели. Денес, секој има валидна дозвола за лов (која се добива со положување на писмен и практичен испит) и со општата дозвола за лов за подрачјето, ловците можат да се приклучат на играта, лов на обичен елен, [[срна]], [[дива свиња]], [[див зајак]], [[патка]], и [[муфлон]] (планинска овца). [[Фазан]]от е заштитен видов дивеч кој не смее да се лови. Во пошумените области се наоѓа широк спектар на печурки за јадење, како на пример костен печурки, порчини и шумски плодови, како боровинки, малини и капини, кои се традиционално придружни на јадењата. <ref>Metzger, 20.</ref> Во Тирингија најпознати се колбасите “Thuringian” и кнедлите“Thuringian”. Државата е доста позната по своите колбаси, барени на пареа. Популарните сорти вклучуваат “Thüringer Mettwurst”, “Feldkieker” ( сушени колбаси и до осум месеци), “Thüringer Leberwurst” (колбас од свинско месо и црн дроб), “Thüringer Rotwurst” (парен колбас спакуван во природна обвивка) <ref>Metzger, 22-25.</ref> и “Mett” (колбас од мелено свинско месо). ===Саксонија-Анхалт=== [[Image:Milbekéis.jpg|thumb|''Milbenkäse'']] Одгледувањето житни зрна зафаќа 62% од обработливата земја на Саксонија-Анхалт. Се одгледува пченица, јачмен, овес, и ’рж. ’Ржот се одгледува во близина на Бордо, каде што се користи да се направи сендвичот “Knäckebrot” односно да се призведат познатите лебчиња за сендвиот, кои датираат уште од 1931 година. 10% од обработливата површина се засадени во шеќерната репка за добивање на шеќер, популаризирана по 19 век, кога во регионот имало економска треска. Белата риба фигурирала како регионална исхрана, откако рибарите ја вовеле во арендското езеро пред повеќе од 110 години. Риболовот на реката Елба некогаш бил многу познат, река која содржи 33 од 40 видови на риби пронајдени во регионот. Комерцијалниот риболов е забранет од 1989 година откако соединенијата на жива, хексахлоробензен, ДДТ, на мошус и хептахлор предизвикаа Елба да стане контаминирана. <ref>Metzger, 50.</ref> “Würchwitzer Spinnenkäse” (Milbenkäse), е најпознатото сирење произведено во Вурхвиц (гер. Würchwitz), и е едно од илјадниците грини сирење кои го трансформираат сирењето во високо посакуван деликатес. Грините лачат ензим кој го предизвикува созревањето на сирењето; По еден месец сирењето добива жолтеникава боја, по три месеци црвеникаво- кафеава, и по една година сирење се претвора во темна грутка. Вкусот се одликува со горчлива жичка, а сирењето може да има и лековити ефекти кои ги пазат луѓето кои го консумираат од алергија на домашната прашина. Грините се консумира заедно со сирењето.</ref> ==Ајхштрих== Сите ладни пијалаци во барови и ресторани се продаваат во чаши со калибрациона марка (гер. Eichstrich), кои често се проверуваат од страна на Бирото за тежини и мерки-“Eichamt”. Се залагаат за гостинот да добие толку колку што е понуден во менито. “Eichamt” е јавен орган за контролирање на сите мерења во продажбата, здравството и други објекти т.е., секоја скала во една германска месарница или лекарска канцеларија носи печат од “Eichamt”, вклучувајќи го и датумот на истек, со што се покажува дека тежината е точна. Ако сервираниот пијалак е под таа линија, гостинот може да го одбие пијалакот или да бара нов. Општото правило за пиво со пена според “Eichstrich” - е дека пената не смее да биде повеќе од еден сантиметар, во спротивно гостинот на Октоберфест во Минхен може да го одбие пијалакот. == Специјалитети од поранешната ГДР == [[Image:Soljanka with olives.jpg|thumb|200px|Сољанка со маслинки]] Кујната на поранешната Германска Демократска Република (ГДР или Источна Германија) се разликува во неколку начини од кујната на Западна Германија. Од 1960 година, кујната на источна Германија била под силно влијание од страна на Русија, Полска, Бугарија и од други земји од Источна Европа. Војниците од источна Германија кои служеле војска во овие земји, а и другите кои патувале во овие земји на одмор, ја донеле нивната храна. Еден типичен пример кој е воведен на источно-германската кујна е специјалитетот Сољанка. Друга различност меѓу нив бил недостатокот на одредени зачини во кујната на ГДР. Ориганото, на пример, било сосема непознато, а цената на лукот и сосот од вустершир ја достигнале крајноста. Сокот од лимон морал да биде заменет со оцет и наместо каперси, биле користени барските пупки од невен. Додека за едните готвењето со вино (како што е типично во лозарските региони на Франконија и Хесен) им било секојдневие, недостатокот на добро вино на источниот германскиот пазар довел до тоа виното да се користи за специјални пригоди. Од овие причини, рагу-перката (во Германија попозната како Würzfleisch) станала високо баран деликатес. Кафетериите во источна Германија имале унифицирана кујна. Тие во компаниите и училиштата служеле иста храна. Најчесто биле кандидирани од страна на организацијата за национално тргување (гер. Handelsorganisation - HО). Јадењата на менито биле избрани од листа со околу 300 јадења, чиј вкус бил скоро секаде ист, со оглед на тоа дека рецептите биле стандардизирани. Недостатокот на материјали за готвење за голем број на луѓе дал повод за неколку типични Источно-Германски пронајдоци, како што е “Jägerschnitzel” - големи и тенки парчиња колбаси, покриени со трошки од леб (презла), потпржени кој се служи со тестенини и сос од домати; тоа не треба да се меша со специјалитетот “Jägerschnitzel” во западна Германија, каде што шницлата се служи со темен сос од печурки. Направен е обид за да се зачува оваа култура на Источна Германија во наследство и за собирање на рецепти од Источна Германија (HО) кои се достапни онлајн на германски јазик.</ref> ==Надворешни влијанија== Првиот бран странци кои доаѓаат во Германија конкретно да ги продадат своите специјалитети бил во текот на 1920 година, а специјалитетот бил сладоледот од северна Италија. Оттогаш почнале да пристигнуваат во забележителен број. По Втората светска војна, со контактите со сојузничките окупациски сили и особено со приливот на сè повеќе странски работници што почнал во текот на втората половина на 1950 година, биле усвоени многу странски јадења во германската кујна. Италијански специјалитети, како што се шпагетите и пицата , станале главен производ на германската исхрана. Пицата е омилена брза храна во Германија. Турските имигранти, исто така, имале значително влијание врз германските навики за јадење, со својот специјалитет-донер ќебапи. Кинеската и грчката храна, исто така, се широко распространети и популарни. Индиската, виетнамската, тајландската и другите азиски кујни брзо станале популарни. Многу од поскапите ресторани со децении служат претежно француски јадења, но од 1990 година, тие добиле рафинирана форма во германската кујна. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Cuisine of Germany|Германска кујна}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Германска кујна|*]] filso7pe39079wjjn9huadm2ufokmus 0 1083990 5577225 5469002 2026-06-15T09:03:44Z Bjankuloski06 332 /* top */ Правописна исправка, replaced: 'рж → ’рж (2) 5577225 wikitext text/x-wiki [[Слика:Scotch Whisky (aka).jpg|мини|[[Балантајнс]] ([[шкотски виски]])]] '''Виски''' (множина: ''вискија''; {{langx|en|Whiskey, Whisky}}) — означува категорија жестоки [[алкохолни пијалаци]], кои се дестилирани од [[житарици]] и чувани во [[даб]]ови бочви. Во зависност од употребата на житариците, варира и видот на вискито. Во најмногу користени спаѓаат: [[јачмен]], мелен јачмен, [[’рж]], мелен ’рж, [[пченица]], [[пченка]] или [[овес]]. Освен според житариците, видовите виски варираат и според [[алкохол]]ната содржина и квалитетот. ==Вискито како тема во уметноста и во популарната култура== * „Шише виски“ ([[англиски]]: ''Whiskey Bottle'') — песна на американската [[Рок-музика|рок]]-група [[Анкл Тупело]] (''Uncle Tupelo'').<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=Gc3yCF48Ypw YouTube, Whiskey Bottle Uncle Tupelo (пристапено на 5.12.2016)]</ref> * „Потоци од виски“ (англиски: ''Streams of Whiskey'') — песна на ирската рок-група [[Поугс]] (''The Pogues'') од 1984 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=37hGcQ3kUMk YouTube, The Pogues - Red Roses For Me (FULL ALBUM) (пристапено на 22.8.2017)]</ref> * „Страв и виски“ (англиски: ''Fear and Whiskey'') — музички албум на англиската рок-група [[Меконс]] (''The Mekons'') од 1985 година.<ref>[https://www.discogs.com/Mekons-Fear-And-Whiskey/master/153488 www.discogs.com (пристапено на 21.8.2017)]</ref> * „Виски и вода“ (англиски: ''Whiskey and Water'') — песна на рок-групата [[Тиндерстикс]] (''Tindersticks'') од 1993 година.<ref>[https://www.discogs.com/Tindersticks-Tindersticks/release/389316 DISCOGS, Tindersticks ‎– Tindersticks (пристапено на 19.8.2018)]</ref> * „Виски-човек“ (англиски: ''Whiskey Man'') — песна на англиската рок-група [[The Who|Ху]] (''The Who'') од 1966 година.<ref>[https://www.discogs.com/release/1336260-The-Who-A-Quick-One Discogs, The Who – A Quick One (пристапено на 9.10.2021)]</ref> * „Еден бурбон, едно виски, едно пиво“ (англиски: ''One Bourbon, One Scotch, One Beer'') — песна на американскиот [[блуз]] музичар [[Џон Ли Хукер]] (''John Lee Hooker'') од 1995 година.<ref>[https://www.discogs.com/John-Lee-Hooker-Chill-Out/release/1011560 Discogs, John Lee Hooker ‎– Chill Out (пристапено на 26.11.2020)]</ref> ==Поврзано== * [[Дегустација на виски]] * [[Алкохолен пијалак]] * [[Жесток пијалак]] == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{рвр|Whisky}} * [[wikivoyage:Whiskey#Q281|Водач за патување со виски]] — Википатување * [[wiktionary:whisky|Дефиниција за виски на Википедија]] {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Виски| ]] [[Категорија:Алкохолни пијалаци]] tw5mq9q5kbhh55bpoptyessbolcyq7z 0 1099923 5576928 5544216 2026-06-14T12:30:24Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5576928 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Човек од челик | director = [[Зак Снајдер]] | producer = [[Кристофер Нолан]]<br />[[Чарлс Ровен]] <br />[[Ема Томас]]<br />[[Дебора Снајдер]] | screenplay = [[Дејвид С. Гојер]] | story = [[Кристофер Нолан]]<br />[[Дејвид С. Гојер]] | starring = {{plainlist| * Хенри Кавил * Ејми Адамс * Мајкл Шенон * Дајан Лејн * Кевин Костнер * Лоренс Фишберн * Антје Трауе * Ејлет Зирер * Кристофер Мелони * Расел Кроу }} | music = [[Ханс Цимер]] | editing = [[Дејвид Бренер]] | studio = [[DC Comics]] | distributor = [[Warner Bros.]] | released = [[14 јуни]] [[2013]] | country = [[Соединети Американски Држави]]<ref name="BFI"/><br>[[Обединето Кралство]]<ref name="BFI">{{Наведена мрежна страница |url=http://explore.bfi.org.uk/5184366ec37bf |title=Man of Steel (2013) |publisher=[[British Film Institute]] |accessdate=July 10, 2015 |archive-date=2015-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150906052137/http://explore.bfi.org.uk/5184366ec37bf |url-status=dead }}</ref> | language = англиски | runtime = 143 минути<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Man of Steel |url=http://www.bbfc.co.uk/releases/man-steel-film-0 |publisher=British Board of Film Classification |date=May 21, 2013 |accessdate=July 10, 2015}}</ref> | budget = 225 милиони американски долари<ref name="mojo"/> | gross = 662,845,518 американски долари<ref name="mojo">{{Наведена мрежна страница |title=Man of Steel (2013) |url=http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=superman2012.htm |publisher=Box Office Mojo |accessdate=October 2, 2013}}</ref> }} [[Податотека:Ambigram New Man logo metal button on a shirt.jpg|мини|Метално копче со лого '''Човек од челик''' на кошула]] {{Закосен наслов}}'''Човек од челик''' ([[англиски]]: ''Man of Steel'') — американски [[суперхеројски филм]] режисиран од [[Зак Снајдер]], продуциран од [[Кристофер Нолан]] и напишан од страна на [[Давид С. Гојер]]. Заснован на ликот [[Супермен]] од ''„[[DC Comics]]“'', филмот претставува одново стартување на филмскиот серијал „[[Супермен]]“ којшто ја предава приказната за потеклото на ликот. Главна улога во филмот ја има [[Хенри Кавил]], заедно со [[Ејми Адамс]] како [[Лоис Лејн]], [[Мајкл Шенон]] како [[Генерал Зод]], [[Дајан Лејн]] како [[Марта Кент]], [[Кевин Костнер]] како [[Џонатан Кент]], [[Лоренс Фишберн]] како [[Пери Вајт]] и [[Расел Кроу]] како [[Џор-Ел]]. „Човек од челик“ дава филмска слика на заедничката измислена вселена на ликовите од ''„[[DC Comics]]“''. Почетоците на филмот започнале во [[2008]] кога „[[Warner Bros.]]“ презел идеи од автори на стрипови, сценаристи и режисери, решавајќи повторно да ја стартуваат франшизата. Во [[2009]], една судска одлука завршила со тоа што семејството на [[Џери Сигел]] повторно ги освоило правата за потеклото на „Супермен“ и авторските права на Сигел. Во одлуката се истакнало дека „[[Warner Bros.]]“ не им должи на семејствата дополнителни авторски надоместоци за претходните филмови, но доколку не ја започнале продукцијата на филмот за „Супермен“ до [[2011]] година, тогаш компанијата на Шустер и Сигел би можеле да ги тужат поради изгубен приход поради непродуциран филм. По дебатирањето околу приказната за „[[''Подем на црниот витез'']]“, Нолан ја презентирал идејата на Гојер и Снајдер бил ангажиран како филмски режисер во октомври, 2010 година. Главното снимање започнало во [[август]] [[2011]] година во Западен [[Чикаго]], [[Илиноис]], а подоцна продолжло и во [[Венкувер]] и Плано, Илиноис. На [[10 јуни]] [[2013]] во [[Њујорк (град)|Њујорк]], [[САД]] се одржала премиера на црвен тепих на филмот „Човек од челик“ на која присуствувале главните глумци. На [[14 јуни]] [[2013]] филмот бил пуштен и имал добивка од 668 американски долари во светски рамки. Некои критичари го пофалиле филмското раскажување, глумење, визуелните ефекти и преоткривањето на номиналниот лик, додека пак другите биле критични поради темпото на филмот и недоволно развивање на ликовите. Продолжеток на овој филм, ''[[Бетмен против Супермен: Зора на правдата]]'' бил објавен на [[25 март]] [[2016]] година. ==Дејство== Планетата [[Криптон (планета)|Криптон]] се соочува со неизбежно уништување поради своето нестабилно јадро, што резултирало во исцрпување на природните ресурси на планетата. Воениот командант на планетата, [[Генерал Зод]] и неговите следбеници го отстрануваат владеачкиот Совет за време на воен удар. Знаејќи дека користењето на вештачко контролирање на популацијата ја има уништено нивната цивилизација, научникот [[Џор-Ел]] и неговата жена Лара го лансираат нивниот новороден син [[Кал-Ел]]; кој по неколку векови тој е првото природно родено криптонско дете; во вселенски брод за [[Земја]] претходно ставајќи го генетскиот кодекс на целата криптонска раса во неговите клетки. Откако [[Генерал Зод]] го убива [[Џор-Ел]], тој и неговите следбеници се фатени и протерани во [[Фантомска зона]]. Сепак, по експлодирањето на [[Криптон (планета)|Криптон]], тие се ослободуваат од неа. Вселенскиот брод на Кал-Ел слетува во [[Смолвил (стрип)|Смолвил]], мал град во [[Канзас]]. Тој е одгледан како посвоениот син на [[Џонатан и Марта Кент]], кои му даваат име - Кларк. Криптонската физиологија на Кларк му овозможува да има натчовечки способности на [[Земја]]та, кои првично предизвикуваат збунетост и прогонување. Сепај, тој постепено учи добро да ги искористува неговите моќи и да им помага на луѓето. Кога Кларк е тинејџер Џонатан му кажува дека тој е вонземјанин и го советува да не ја користи неговата сила јавно, плашејќи се дека општеството ќе го одбие. По смртта на Џонатан, возрасниот Кларк неколку години живее номадски живот, работејќи различни работи под друг идентитет, меѓувремено потајно спасувајќи луѓе, но и мачејќи се да се справи со губењето на неговиот посвоен татко. Кларк евентуално се инфилтрира во една воена американска истрага за еден извиднични вселенски брод од [[Криптон (планета)|Криптон]] во [[Арктик]]от. Кога Кларк ќе влезе во вонземјанскиот брод, ќе може да комуницира со зачуваната свест на [[Џор-Ел]] во форма на [[холограм]]. Џор-Ел му го кажува потеклото на Кларк, неговата приказна и истребувањето на неговата раса, и му кажува на Кларк дека тој е испратен на Земја за да им донесе надеж на човештвото за подобра иднина. [[Лоис Лејн]], новинарка за весникот на [[Дејли Планет]] од [[Метрополис (стрип)|Метрополис]], која е испратена да напише приказна за пронајдокот, скришно влегува во бродот додека го следи Кларк и тој ја спасува кога таа ќе се повреди. Уредникот на Лоис, [[Пери Вајт]], ја одбива нејзината приказна за ''суперчовечки'' спасувач, па таа трага по Кларк назад во [[Канзас]] со намера да напише разоткривачка приказна (експозѐ). Откако ќе ја слушне неговата приказна, таа ќе одлучи да не ја открие неговата тајна. Во меѓувреме, Зод и неговата екипа пребаруваат други планети што криптонската раса ги колонизирала пред многу време. Сепак, ни една од тие колонии не преживеала откако Криптон ги напуштил. На крај, Зод и останатите ќе примат сигнал за помош од бродот што Кларк го открил на [[Земја]]та. Зод пристигнува на Земја и бара луѓето да го предадат Кал-Ел, во кого тој верува дека го има кодексот, или пак ќе ја уништат Земјата. Кларк се согласува и војската, по барање на Зод, го предава него и Лоис на втората по ранг [[Фаора]]. Зод открива дека неговата намера е да искористи ''светска машина'' за преобразување на земјата за да ја направи Земјата - нов Криптон и да го искористи кодексот за повторно да ја насели планетата со генетски манипулирани Криптонци. Сепак, процесот на преобразување на земјата ќе заврши со истребување на човештвото поради многубројните еколошки промени, правејќи ја планетата непогодна за живеење за оние родени на Земја. Кларк и Лоис со помош на Џор-Ел бегаат од бродот на Зод, Кларк ја поразува [[Фаора]] и еден друг Криптонец, и ја убедува војската дека тој е нивен сојузник. Зод ја поставува светската машина во [[Метрополис (стрип)|Метрополис]] и преку [[Индиски Океан|Индискиот Океан]] и го започнува процесот на зголемување на [[Земјина маса|Земјината маса]] и [[атмосфера]]. Кларк, сега наречен „[[Супермен]]“, ја уништува светската машина, додека пак војската го искористува вселенскиот брод што него до донел за Земјата за воздушен напад на бродот на Зод над Метрополис, испраќајќи ги вонјниците на Зод назад во зоната на фантоми. Супермен го уништува бродот што ја носи генетската комора, што е клучната технологија за враќање на Криптонската раса со кодексот. Само Зод преостанува и тој го предизвикува Супермен на уништувачка борба низ Метрополис користејќи ги неговите ново развиени моќи. Кога Зод ќе се обиде да ги убие приклештените цивили како одмазда за неговиот пораз, Супермен е приморан да му го скрши вратот и го убива. Малку подоцна, Супермен ја предупредува владата дека, ако таа ја сака неговата помош, тогаш тоа ќе биде под негови услови. За да направи лажен лик кој ќе му даде пристап во опасни ситуации без да поткрене сомневање, Кларк се вработува како репортер во [[Дејли Планет]]. ==Улоги== [[Податотека:Henry Cavill 3, 2013.jpg|thumb|десно|150п|[[Хенри Кавил]] на премиерата во Сиднеј во јуни 2013 година]] [[Податотека:Amy Adams in St Helier, Jersey.JPG|thumb|десно|150п|[[Ејми Адамс]] на премиерата во Џерси]] [[Податотека:Russell Crowe in St Helier, Jersey.JPG|thumb|десно|150п|[[Расел Кроу]] на премиерата во Џерси]] * [[Хенри Кавил]] како [[Супермен|Кал-Ел/Кларк Кент/Супермен]]: [[Криптон (планета)|Криптон]]ец чии родители го испратиле на [[Земја]]та како новороденче за да го одбегне уништувањето на неговата родна планета [[Криптон (планета)|Криптон]]. Тој е одгледан од фармерите [[Марта и Џонатан Кент]] во [[Смолвил (стрип)|Смолвил]], [[Канзас]]. Одгледан под морално водство од неговите посвојни родители и инспириран од холограмска порака од неговиот починат татко, тој станува најголемиот заштитник на [[Земја]]та. [[Супермен]] е прикажан како да има 33 години<ref>Superman states that he has been on Earth for 33 years when he is in FBI custody.</ref>, барем кога е пронајден, во сегашноста на филмот. Кавил е прв британски и неамерикански глумец кој го игра ликот<ref>{{наведени вести|url=http://www.superherohype.com/news/articles/125177-henry-cavill-to-play-superman?cpage=20#written_comments_title |title=Henry Cavill to Play Superman!! |publisher=[[Superhero Hype!]] |date=January 30, 2011 |accessdate=January 30, 2011}}</ref><ref>{{наведени вести|last=Saunders |first=Emma |url=http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-12333396 |title=BBC News - Film invasion of the Super-Brits |publisher=BBC |date=February 1, 2011 |accessdate=February 2, 2011}}</ref>. Тој претходно имал улога во „''Супермен: лет покрај планета''“, кој на крај проектот бил откажан<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.news.com.au/entertainment/movies/super-surprising-the-actors-you-didn8217t-know-donned-the-Spandex-to-play-superman/story-e6frfmvr-1226670268974 |title=Super surprising: the actors you didn't know donned the Spandex to play Superman |date=June 26, 2013 |first=Leigh |last=Paatsch |work=news.com.au |accessdate=July 10, 2013 |archive-date=2017-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170613022749/http://www.news.com.au/entertainment/movies/super-surprising-the-actors-you-didn8217t-know-donned-the-spandex-to-play-superman/news-story/ea5409b05e9fe26f0744ea776aa0dbfe |url-status=dead }}</ref>, и бил предвид за улога во филмот од [[2006]] година - ''„[[Супермен се враќа]]''“, но улогата ја добил [[Брандон Рут]]<ref>{{наведени вести |first=Anita |last=Singh |url=http://www.telegraph.co.uk/news/picturegalleries/celebritynews/8291749/Another-British-superhero-Henry-Cavill-to-play-Superman.html |title=Another British superhero: Henry Cavill to play Superman |accessdate=March 27, 2011 |location=London |work=The Daily Telegraph |date=January 30, 2011}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://collider.com/superman-man-of-steel-edgy-zack-snyder/158503/ |title=Zack Snyder Making Man of Steel "Edgy" Like The Dark Knight |publisher=Collider.com |date=April 11, 2012 |accessdate=May 5, 2012 |archive-date=2013-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130515202239/http://collider.com/superman-man-of-steel-edgy-zack-snyder/158503/ |url-status=dead }}</ref>. Кавил изјавил дека: „''Постои вистинска приказна позади ликот на Супермен''“. Тој објаснил дека целта на секого е да се истражат тешкотиите со кои се справува нековиот лик што е како последица од имање на повеќе идентитети - вклучувајќи го неговото родено име, Кал-Ел, и неговото второ јас (алтер его), Кларк Кент. Кавил исто така изјавил дека „''само тој е таков и не постои никој како него''“ мислејќи на фигурата на [[Супермен]]. „''Мора да е страшно и тажно чувството, да не знаеш кој си или пак што си и да се обидеш да ја најдеш смислата. Каде е твојата основа ? Што е твојата инспирација ? До каде е границата на моќта што ја поседуваш ? Тоа само по себе е неверојатна слабост''“<ref>{{Наведена мрежна страница|last=Doty|first=Meriah|url=https://movies.yahoo.com/blogs/movie-talk/man-steel-loneliness-not-kryptonite-superman-weakness-193703697.html|title=Superman's Weakness: Henry Cavill Reveals the New Kryptonite in 'Man of Steel'|date=May 8, 2013|accessdate=May 12, 2013|publisher=Yahoo!}}</ref>. Во едно интервју за списанието на ''Тотал Филм'', Кавил изјавил дека тој внесувал околу 5000 калории дневно, тренирал повеќе по два часа дневно и земал белковини со цел да ја зголеми мускулната маса<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Henry Cavill talks Man Of Steel and James Bond|url=http://www.totalfilm.com/news/henry-cavill-talks-man-of-steel-and-james-bond|accessdate=May 12, 2013|date=August 3, 2011}}</ref>. [[Џо Манганиело]] бил разгледан за улогата, но не можел да изготви датум на аудиција за директорот на кастингот поради закажување на обврските со ''Вистинска крв''<ref>{{наведени вести | url=http://blog.wenn.com/all-news/manganiellos-superman-loss-left-him-depressed/ | title=Manganiello’s Superman Loss Left Him Depressed | publisher=World Entertainment News Network | date=August 12, 2011 | accessdate=September 11, 2014 | author=Staff | archive-date=2014-09-11 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140911222047/http://blog.wenn.com/all-news/manganiellos-superman-loss-left-him-depressed/ | url-status=dead }}</ref>.[[Дилан Спрејбери]] го играл ликот на 13-годшниот Кларк Кент, додека пак 11-годишниот [[Купер Тимберлајн]] ја има улогата на 9-годишниот Кларк Кент<ref>{{Наведена мрежна страница |last=Roop |first=Jason |url=http://www.styleweekly.com/richmond/richmond-fifth-grader-lands-superman-movie-role/Content?oid=1661369 |title=Richmond Fifth-Grader Lands Superman Movie Role |work=Style Weekly |date=April 9, 2012 |accessdate=May 5, 2012 |archive-date=2012-02-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120206120727/http://www.styleweekly.com/richmond/richmond-fifth-grader-lands-superman-movie-role/Content?oid=1661369 |url-status=dead }}</ref>. * [[Ејми Адамс]] како [[Лоис Лејн]]<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://splashpage.mtv.com/2011/03/29/superman-amy-adams-lois-lane-2/ | title=Is Superman's New Lois Lane Really Too Old For The Man Of Steel? | publisher=MTV | date=March 29, 2011 | accessdate=March 29, 2011 | last=Arrant | first=Chris | archive-date=2012-09-12 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120912035444/http://splashpage.mtv.com/2011/03/29/superman-amy-adams-lois-lane-2/ | url-status=dead }}</ref><ref>{{наведени вести |first=Sara |last=Vilkomerson |title=Amy Adams to play Lois Lane in ''Superman'' |work=Entertainment Weekly |date=March 27, 2011 |url=http://insidemovies.ew.com/2011/03/27/amy-adams-lois-lane-superman/ |accessdate=March 28, 2011 |archive-date=2014-07-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140724045812/http://insidemovies.ew.com/2011/03/27/amy-adams-lois-lane-superman/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{наведени вести |title='Superman' gets a Lois Lane |publisher=willitsuck.com |date=March 27, 2011 |url=http://willitsuck.com/2011/03/27/superman-gets-a-lois-lane/ |accessdate=July 14, 2013 |archive-date=2016-08-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160818095052/https://willitsuck.com/2011/03/27/superman-gets-a-lois-lane/ |url-status=dead }}</ref>: Репортер за весникот на [[Дејли Планет]] и заљубена во [[Кларк Кент]]. Адамс била одберена од список на глумици во која биле и [[Оливија Вајлд]] и [[Мила Кунис]]<ref>{{Наведена мрежна страница|last=Lussier |first=Germain |url=http://www.slashfilm.com/kristen-stewart-lois-lane-zack-snyders-superman/ |title=Kristen Stewart Will Not Be Lois Lane In Zack Snyder’s ‘Superman’ (UPDATED) |publisher=Slashfilm.com |date=February 2, 2011 |accessdate=June 6, 2013}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |last=Jagernauth |first=Kevin |url=http://blogs.indiewire.com/theplaylist/archives/olivia_wilde_mila_kunis_also_in_the_mix_for_lois_lane_kristen_stewart_repor/ |title=Updated: Olivia Wilde & Mila Kunis Also In The Mix For Lois Lane; Kristen Stewart Not Approached |work=[[indieWire]] |date=February 2, 2011 |accessdate=March 27, 2011 |archive-date=2011-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110407154920/http://blogs.indiewire.com/theplaylist/archives/olivia_wilde_mila_kunis_also_in_the_mix_for_lois_lane_kristen_stewart_repor/ |url-status=dead }}</ref>. „''Имаше големо, огромно пребарување за Лоис''“, рече Снајдер, „''За нас тоа била битна работа и очигледно многу значајна улога. Имавме многу аудиции, но имавме еден состанок со Ејми Адамс и подоцна јас почувствував дека таа е совршена за оваа улога''“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://herocomplex.latimes.com/movies/amy-adams-will-be-lois-lane/|title=Amy Adams Will Be Lois Lane|date=March 27, 2011|accessdate=June 3, 2013}}</ref>. Адамс трипати била на аудиција за оваа улога: еднаш за непродуцираниот филм „''Супермен: Лет покрај планета''“, вториот пат за „[[Супермен се враќа]]“<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.nydailynews.com/entertainment/tv-movies/adams-super-dream-playing-lois-lane-true-article-1.1369425 |title='Man of Steel' star Amy Adams’ super thrill: Getting dream role of Lois Lane she’d imagined since childhood |date=June 11, 2013 |first=Ethan |last=Sacks |work=Daily News|location=New York |accessdate=July 10, 2013}}</ref> пред да ја добие моменталната улога. Во март, [[2011]] се потврдило дека Адамс ќе ја игра улогата на [[Лоис Лејн]]. Додека ја објавувала улогата, Снајдер во една изјава рекол: „''Нам ни е драго да објавиме дека улогата била доделена на Ејми Адамс, една од најразновидните и најпочитуваните глумици во филмската индустрија денес. Ејми го поседува талентот да ни ги прикаже сите особености на Лоис кои ние ги сакаме: паметна, цврста, смешна, топла, амбициозна и, се разбира, убава''“<ref>{{наведени вести|first=Jenna |last=Mullins |title=Amy Adams Cast as Lois Lane |url=http://www.eonline.com/uberblog/b233157_amy_adams_cast_lois_lane.html#ixzz1HpgMdyh1 |work=[[E!]] Online |date=March 26, 2011 |accessdate=March 26, 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110402053532/http://www.eonline.com/uberblog/b233157_amy_adams_cast_lois_lane.html |archivedate=April 2, 2011 |url-status= |df= }}</ref>. На претставувањето на Лоис Лејн, Адамс изјавила дека филмот ќе прикаже една Лоис Лејн која е „''независна, енергетична жена ... но која живее во многу препознатлив свет''“. Адамс изјавила дека „''Таа станала претежно слободен новинар, некој кој сака да остави впречаток. Природата на самиот бизнис со весници многу е сменета. Дури е и понапната''“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://geektyrant.com/news/2013/4/28/man-of-steel-amy-adams-discusses-her-take-on-lois-lane.html|title=Amy Adams discusses her take on Lois Lane|accessdate=May 12, 2013|first=Joey|last=Paur|date=April 28, 2013}}</ref>. * [[Мајкл Шенон]] како [[Генерал Зод]]<ref name="Shannon is Zod">{{Наведена мрежна страница|last=Hyde |first=David |url=http://www.dccomics.com/blog/2011/04/10/michael-shannon-to-star-as-general-zod-in-%25e2%2580%259cman-of-steel%25e2%2580%259d-from-warner-bros-pictures-and-legendary-pictures |title=Michael Shannon To Star As General Zod in "Man Of Steel" from Warner Bros. Pictures and Legendary Pictures |work=DC Comics |date=April 10, 2011 |accessdate=May 26, 2014 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140528011144/http://www.dccomics.com/blog/2011/04/10/michael-shannon-to-star-as-general-zod-in-%E2%80%9Cman-of-steel%E2%80%9D-from-warner-bros-pictures-and-legendary-pictures |archivedate=May 28, 2014 |df= }}</ref>: [[Криптон (планета)|Криптон]]ски генерал и мегаломан со истите супер сили како Супермен. За улогата се разгледувал и [[Виго Мортенсен]]<ref name="http://www.hollywoodreporter.com/blogs/heat-vision/viggo-mortensen-superman-villain-161432">{{наведени вести | url=http://www.hollywoodreporter.com/blogs/heat-vision/viggo-mortensen-superman-villain-161432 | title=Viggo Mortensen on Warners' Radar for 'Superman' Villain (Exclusive) | accessdate=November 4, 2011 | work=The Hollywood Reporter | first=Borys | last=Kit}}</ref>. Снајдер изјавил: „''Зод не е само еден од најзастрашувачките непријатели на Супермен, туку еден од најзначајните, бидејќи тој има сознанија за Супермен што другите немаат. Мајкл е моќен глумец кој може да ја изрази и интелигенцијата и злобата на ликот, што го прави совршен за улогата''“<ref name="Shannon is Zod"/>. Кога го прашале Гојер зошто Зод била избран за негативец во филмот, тој изјавил: „''Начинот на кој јас и Кристофер Нолан им приваѓаме на филмовите не е како „Еј, кој негативец ќе биде совршен за овој филм?“ туку вие мора прво да започнете со приказна; Каков вид на приказна? Каков вид на тема сакате да раскажете? Така да ние работевме на тоа. Тогаш, злосторникот станува јасен во смисла на тоа кој ќе биде соодветниот антагонист (противник, конкурент, соперник ) за тоа. Кога вие ќе го видите филмот ќе сфатите дека единствените негативци кои можевме да ги искористиме беа Зод и [[Криптон (планета)|Криптон]]ците. Она што сакам да кажам е ако видите што е приказната, тогаш, ништо друго не би имало смисла''“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.superherohype.com/features/articles/177083-from-the-set-of-the-man-of-steel|title=From The Set of the Man Of Steel|date=May 30, 2013|accessdate=June 3, 2013}}</ref>. Шенон исто така коментирал за неговиот приказ во споредба со приказот на оригиналниот глумец на Зод - [[Теренс Стамп]]: „''Да се следи иконската изведба на Теренс Стамп во оригиналот е застрашувачки, но јас едноставно се фокусирав ден за ден. Она што е интересно е кога почнавме со ова, трениравме многу време заедно и јас мислам дека тоа како да ми помогна малку да се опуштам. На крајот на краиштата ова е доста физички филм. Ова е добар начин за да се пронајдеш во филмот (како глумец)“.'' * [[Кевин Костнер]] и [[Дајан Лејн]] како [[Џонатан и Марта Кент]].<ref name="Kents">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.pastemagazine.com/articles/2011/03/kevin-costner-joins-zack-snyders-superman-reboot.html |title=Kevin Costner Joins Zack Snyder's Superman Reboot |work=Paste |date=March 18, 2011 |accessdate=August 4, 2011 |archive-date=2011-08-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110825065326/http://www.pastemagazine.com/articles/2011/03/kevin-costner-joins-zack-snyders-superman-reboot.html |url-status=dead }}</ref>: Родителите кои го присвоиле [[Супермен]]. Снајдер објаснува дека неговата причина за прикажување пар на екранот е само поради реализмот: „''Мислам дека прво нешто што ќе сфатите кога ќе погледнете кон Кевин и Дајан и во нашата одлука за толку да ги истакнеме, е дека филмот добива нов тон, сфаќате дека овие дечки се сериозни глумци, и го доживуваме филмот многу посериозно поради тонот што тие го даваат. Без разлика што е драмата на филмот или ситуацијата во која се наоѓа глумецот, наш приоритет е да се направи филмот во што е можно пореалистичен''“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://io9.com/5783887/zack-snyder-explains-to-us-why-his-superman-movie-will-be-the-most-realistic-yet|title=Zack Snyder explains to us why his Superman movie will be the most realistic yet|publisher=i09|date=March 21, 2011|accessdate=June 3, 2013|archive-date=2016-06-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20160615014048/http://io9.gizmodo.com/5783887/zack-snyder-explains-to-us-why-his-superman-movie-will-be-the-most-realistic-yet|url-status=dead}}</ref>. По Кавил, Лејн била првиот член на глумецската екипа за да се вклучи во филмот. „''Ова за мене била многу битно доделување на улога бидејќи Марта Кент е жена чии вредности помогнале во формирање на човекот кој ние го знаеме како Супермен''“, изјавил Снајдер во соопштението. „''Ние сме возбудени што ја имаме Дајан во оваа улога бидејќи таа може да ја пренесе мудроста и чудото на жена чиј син што поседува моќи надвор од нејзината претстава''“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://collider.com/diane-lane-superman/|title=Diane Lane Will Play Martha Kent in SUPERMAN|publisher=Collider.com| last =Bettinger | first = Brandon|date=March 2, 2011|accessdate=June 10, 2013}}</ref>. * [[Лоренс Фишберн]] како [[Пери Вајт]]: Главниот уредник на [[Дејли Планет]] и шефот на Лоис Лејн. Фишберн е првиот афроамериканец кој игра улогата на Пери Вајт во филм со акција во живо<ref>{{Наведена мрежна страница |last=Ditzian |first=Eric |url=http://www.mtv.com/news/articles/1668388/laurence-fishburne-superman-man-of-steel.jhtml |title=''Man Of Steel'' Taps Laurence Fishburne As News Chief Perry White |publisher=MTV |date=March 8, 2011 |accessdate=August 4, 2011 |archive-date=2012-06-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120619071517/http://www.mtv.com/news/articles/1668388/laurence-fishburne-superman-man-of-steel.jhtml |url-status=dead }}</ref>. Фишберн изјавил дека тој го играл својот лик по стапките на [[Ед Брадли]], наведувајќи дека: „''мојата инспирација е покојниот Ед Брадли, кој неколку години била дописник за [[CBS News]] во „60 минути''“... ''легендарниот Ед Брадли ... ми била пријател, ментор и ми служеше за пример, особено затоа што работеше во новинарство и тој била од оној тип на луѓе кои одат со кралеви, но не ги забораваат сиромашните. Така да тој била мојата инспирација за Пери''“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://comicbook.com/blog/2013/06/10/man-of-steel-laurence-fishburne-modeled-perry-white-after-ed-bradley/|title=Man Of Steel: Laurence Fishburne Modeled Perry White After Ed Bradley| last =Johnson | first = Scott|date=June 10, 2013|accessdate=June 10, 2013}}</ref>. * [[Расел Кроу]] како [[Џор-Ел]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/russell-crowe-eyes-superman-movie-202034 |title=Russell Crowe Eyes 'Superman' Movie |work=The Hollywood Reporter |date=June 15, 2011 |accessdate=August 4, 2011}}</ref>: Биолошкиот татко на Супермен. За оваа улога предвид биле [[Шон Пен]] и [[Клајв Овен]]. Кроу образложил како при читањето на скриптата неговото сопствено татковство му дало информации за тоа како да ја прикаже сликата на Џор-Ел, наведувајќи дека: „''тоа била една од тие работи што ме поврзуваа со тоа. Тоа е прашањето со кое се соочува Џор-Ел, во таа ситуација и тој се наоѓа''“. Кроу исто така дал информации за неговото подготвување за филмот и изјавил дека: „''Кога потпишав ... под прво, не знаев дека ќе носам еластичен костум - бидејќи знаете дека тоа е костумот на Супермен - јас не знаев дека треба и мене да ме збере. Но, исто така не знаев каков вид на организатор е Зак Снајдер, бидејќи навистина ова била подготовка од стара школа. Ова е вид на подготовка на ниво на Дејвид Лин, а јас само него го ценев. Јас и бев во филмот три и пол или четири месеци дури пред да се појавам пред камера''“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://uk.movies.yahoo.com/man-steel-russell-crowe-playing-jor-el-145400261.html|title=Man of Steel: Russell Crowe on playing Jor-El|publisher=[[Yahoo!]]|date=June 5, 2013|accessdate=June 6, 2013}}</ref>. * [[Антје Трауе]] како [[Фаора-Ул]]: Заменик командант на Зод и командант на [[Криптон (планета)|Криптон]]ската војска која е целосно посветена и лојална на [[Генерал Зод]]. Таа е безмилосрдна, ладна и брутална во своите методи, а нејзиниот воен тренинг и вештини ја прави неа многу опасен непријател на Супермен. Фаора е експерт во блиска борба и во оружја за самостална борба од блиску<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://batman-news.com/2015/09/17/gal-gadot-man-of-steel-faora/|title=Gal Gadot is Wonder Woman because she turned down a major 'Man of Steel' role|publisher=Batman News|last=Bugley|first=Chris|date=September 17, 2015}}</ref>. * [[Ејлет Зирер]] како Лара Лор-Ван Биолошката мајка на Супермен и лојална жена на Џор-Ел. Првично била објавено дека улогата и припаднала на [[Џулија Ормонд]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aintitcool.com/node/51355 |title=Julia Ormond Out As MAN OF STEEL’s Biological Mom!! |publisher=Ain't It Cool News |date=September 25, 2011}}</ref>, но подоцна неа ја отфрлиле. Пред Ормонд, [[Кони Нилсен]] била во преговори за улогата. * Хенри Леникс како Генерал-полковник Сванвик<ref name="collider0804">{{Наведена мрежна страница |first=Matt |last=Goldberg |url=http://collider.com/superman-man-of-steel-movie-image/107472/ |title=First Official Image of Henry Cavill as Superman in Zack Snyder's Man of Steel |publisher=Collider.com |date=August 4, 2011 |accessdate=August 4, 2011 |archive-date=2015-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402192210/http://collider.com/superman-man-of-steel-movie-image/107472/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{наведени вести|url=http://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/dollhouse-actor-joins-man-steel-209325 |last=Kit |first=Borys |title='Dollhouse' Actor Joins 'Man of Steel' |work=The Hollywood Reporter |date=July 8, 2011 |accessdate=July 26, 2011}}</ref> * [[Кристофер Мелони]] како полковник Нејтан Харди<ref name="collider0804" /><ref>{{наведени вести|url=http://nymag.com/daily/entertainment/2011/06/chris_meloni_is_playing_a_gene.html |title=Chris Meloni Is Playing a General in Superman, Not Lex Luthor |last=Greco |first=Patti |work=[[New York (magazine)|New York]] |date=June 25, 2011 |accessdate=July 28, 2011}}</ref> * Ричард Шиф како Д-р Емил Хамилтон<ref>{{наведени вести| url=http://www.variety.com/article/VR1118048361?refCatId=13 | work=Variety | title=Richard Schiff joins 'Man of Steel' | date=January 9, 2012}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://collider.com/richard-schiff-man-of-steel/136628/ |title=Richard Schiff Joins SUPERMAN: MAN OF STEEL |publisher=Collider.com |date=January 9, 2012 |accessdate=May 5, 2012 |archive-date=2013-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029192634/http://collider.com/richard-schiff-man-of-steel/136628/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.iamrogue.com/news/interviews/item/5602-iar-exclusive-interview-richard-schiff-talks-man-of-steel.html |title=IAR EXCLUSIVE INTERVIEW: Richard Schiff Talks 'Man of Steel' |publisher=iamROGUE.com |accessdate=May 5, 2012 |archive-date=2015-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150721124144/http://www.iamrogue.com/news/interviews/item/5602-iar-exclusive-interview-richard-schiff-talks-man-of-steel.html |url-status=dead }}</ref> * Мекензи Греј како Јекс-Ур * Мајкл Кели како Стив Ломбард ==Продукција== ===Развој=== Во [[јуни]] [[2008]] „[[Warner Bros.]]“ презел идеи од автори на [[стрип]]ови, [[сценарист]]и и [[режисер]]и за тоа како да биде успешно уште едното стартување на филмскиот серијал Супермен<ref>{{наведени вести |last=Wigler |first=Josh |url=http://splashpage.mtv.com/2009/03/26/mark-millar-on-his-superman-movie-trilogy-nothing-is-happening/ |title=Mark Millar On His ''Superman'' Movie Trilogy: "Nothing Is Happening" |publisher=MTV News |date=March 26, 2009 |accessdate=December 2, 2010 |archive-date=2013-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203033434/http://splashpage.mtv.com/2009/03/26/mark-millar-on-his-superman-movie-trilogy-nothing-is-happening/ |url-status=dead }}</ref>. Меѓу оние кои ги дале своите идеи за повторно стартување на филмот биле авторите на стрипови: [[Грант Морисон]], [[Марк Вајд]], [[Џоф Џонс]] и [[Бред Мелцер]]<ref name="Jen">{{наведени вести |last=Vineyard |first=Jennifer |title=How To Reboot The Superman Movie Franchise-Comic Writers Chime In |publisher=MTV |date=August 11, 2008 |url=http://splashpage.mtv.com/2008/08/11/how-to-reboot-the-superman-movie-franchise-comic-writers-chime-in/ |accessdate=August 22, 2008 |archive-date=2013-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131013052908/http://splashpage.mtv.com/2008/08/11/how-to-reboot-the-superman-movie-franchise-comic-writers-chime-in/ |url-status=dead }}</ref> . Морисон изјавил: „''Им реков, не е лошо. Само гледајте на „Супермен: Повраток“ како на „Халк“ на Анг Ли. „Неверојатниот Халк“ докажа дека публиката ќе ви прости и ќе ви дозволи одново да ја направите франшизата''“, изјавил Вајд. Идејата на Морисон била слична со неговата работа за „''[[Ол-стар Супермен]]''“, додека пак идејата на Вајд била слична со „''[[Супермен: Наследно право]]''“. [[Марк Милар]], здружувајќи се со режисерот [[Матју Вон]], исто така планирале за епична трилогија на Супермен од осум часови и секоја година да би се пуштало по едно продолжение, слично како „[[Господарот на прстените (филмски серијал)|Господарот на прстените]]“<ref>{{наведени вести|last=Anderson |first=Martin |title=The Den Of Geek interview: Mark Millar |publisher=DenofGeek.com |date=July 20, 2008 |url=http://www.denofgeek.com/comics/88459/the_den_of_geek_interview_mark_millar.html |accessdate=August 22, 2008}}</ref><ref>{{наведени вести |last=Wigler |first=Josh |url=http://splashpage.mtv.com/2010/03/26/matthew-vaughn-superman/ |title=Matthew Vaughn Says ''Superman'' Movie Discussions Were "Very Brief" |publisher=MTV News |date=March 26, 2010 |accessdate=December 2, 2010 |archive-date=2014-03-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140309125333/http://splashpage.mtv.com/2010/03/26/matthew-vaughn-superman/ |url-status=dead }}</ref>. Милар не ја споредил со трилогијата на „[[Кум (филм)|Кум]]“, во која хронолошки би бил претставен целиот живот на Супермен, од раните денови на [[Криптон (планета)|Криптон]] па сè до крајот кога Супермен ќе почне да ја губи силата поради тоа што Сонцето започнува да преминува во [[супернова]]<ref>{{наведени вести|last=Goodswen |first=Dan |title=Exclusive: Mark Millar Talks Superman |work=Empire |date=October 29, 2008 |url=http://www.empireonline.com/news/story.asp?NID=23521 |accessdate=October 30, 2008}}</ref>. Во [[август]], [[2008]] година, „[[Warner Bros.]]“ предложил повторно да се стартува со филмските серии. Студискиот извршник [[Џеф Робинов]] планирал да го имаат пуштено филмот или до [[2010]] или до [[2011]] година, објаснувајќи дека: „''[[Супермен се враќа]] не функционираше како филм на начин на кој ние сакавме. Тој не го позиционираше ликот на начин на кој ние сакавме тој да биде позициониран. Да функционираше Супермен во 2006 ние би имале филм за Божиќ оваа година или за [[2009]]<ref name="PaulMovieWeb">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.movieweb.com/news/paul-levitz-chats-batman-superman-the-man-of-steel-and-more|title=Paul Levitz Chats Batman, Superman: The Man of Steel, and More|publisher=MovieWeb|last=O|first=Courtney.|date=October 10, 2008|accessdate=June 10, 2013|archive-date=2021-03-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20210312205829/https://movieweb.com/paul-levitz-chats-batman-superman-the-man-of-steel-and-more/|url-status=dead}}</ref>. Сега планот повторно е само да се претстави Супермен и воопшто да не се обрне внимание на филмовите на Бетмен или Супермен“''. [[Пол Левиц]] во едно интервју изјавил дека „[[Бетмен]]“ го држи клучот за повторното стартување на „Супермен“. Тој образложил: „''Сите го чекаат Нолан да потпише за уште еден Бетмен, а кога ќе се случи тоа, ќе следи датумот на издавање на Супермен и на сите други идни проекти''“. Во февруари, [[2009]], [[McG]], кој претходно планирал да го режисира филмот „Супермен: лет покрај планета“, изразил интерес за да се врати пак во франшизата на Супермен<ref name="PaulMovieWeb" /><ref>{{Наведена мрежна страница|last=Woerner|first=Meredith|title=McG's 20,000 Leagues Under The Sea Trumps His Superman Movie|url=http://io9.com/5148905/mcgs-20000-leagues-under-the-sea-trumps-his-superman-movie|publisher=io9.com|accessdate=June 11, 2013|archive-date=2014-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129020851/http://io9.com/5148905/mcgs-20000-leagues-under-the-sea-trumps-his-superman-movie|url-status=dead}}</ref>. Во август, [[2009]], се изрекла судска одлука во која семејството на [[Џери Сигел]] повторно освоило 50% од правата за потеклото на „Супермен“ и од уделот на Сигел за авторските права во „[[Акционен стрип 1]]“<ref>{{наведени вести|last=Graser |first=Marc |title=Superman co-creator's family given rights |work=Variety |date=August 13, 2009 |url=http://www.variety.com/article/VR1118007269.html |accessdate=August 29, 2009}}</ref>. Покрај тоа, судијата пресудил дека „[[Warner Bros.]]“ не им должи на семејствата дополнителни авторски надоместоци за претходните филмови. Сепак, доколку не ја започнале продукцијата на филмот за „Супермен“ до [[2011]] година, тогаш компанијата на Сигел би можела да ги тужат поради изгубен приход поради непродуциран филм<ref>{{наведени вести|url=http://www.variety.com/article/VR1118005806.html |title=Warner Bros. wins ''Superman'' case |last=McNary |first=Dave |date=July 8, 2009 |work=Variety |accessdate=July 27, 2010}}</ref>. Дејствието на „Човек од челик“ претставува нелинеарен расказ и раскажува делови од приказната во ретроспектива. [[Давид С. Гојер]], за време на дебатата околу приказната за „[[Бетмен: Подемот на црниот витез]]“ во [[2010]] година, му рекол на [[Кристофер Нолан]] за неговата идеја како да го претстават Супермен во модерен контекст<ref name="GoyStory">{{наведени вести|url=http://www.superherohype.com/news/articles/102090-christopher-nolan-on-batman-and-superman |title=Christopher Nolan on Batman and Superman |publisher=Superhero Hype! |date=June 4, 2010 |accessdate=December 2, 2010}}</ref>. Импресиониран од идејата на Гојер, Нолан ја пренесел идејата во студиото<ref name="GoyStory" />, кое него го изнајмил за продуцент а Гојер за писател врз основа на финансискиот и критичкиот успех на „[[Бетмен: Подемот на црниот витез]]“<ref>{{наведени вести|last=Finke |first=Nikki |last2=Fleming |first2=Mike |title=It's A Bird! It's A Plane! It's Chris Nolan! He'll Mentor Superman 3.0 And Prep 3rd Batman |publisher=Deadline.com |date=February 9, 2010 |url=http://www.deadline.com/2010/02/its-a-bird-its-a-plane-its-chris-nolan-hell-mentor-superman-3-0-while-preparing-3rd-batman/ |accessdate=December 3, 2010 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5xLwx0v1Q?url=http://www.deadline.com/2010/02/its-a-bird-its-a-plane-its-chris-nolan-hell-mentor-superman-3-0-while-preparing-3rd-batman/ |archivedate=March 21, 2011 |url-status=dead |df= }}</ref><ref>{{наведени вести|first=Lauren A. E. |last=Schuker |title=Warner Bets on Fewer, Bigger Movies |work=The Wall Street Journal |date=August 22, 2008 |url=https://www.wsj.com/articles/SB121936107614461929 |accessdate=October 22, 2008 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5xLzZSe7O?url=http://online.wsj.com/article/SB121936107614461929.html |archivedate=March 21, 2011 |url-status=dead |df= }}</ref> . Нолан бил восхитен од работата на [[Брајан Сингер]] за „Супермен: Повраток“ за поврзаност на неговата верзија со верзијата на [[Ричард Донер]], наведувајќи дека „''многу луѓе пристапиле кон Супермен на различен начин. Јас само го знам успешниот начин и тоа е она што знам како да го работам''“, потенцирајќи ја идејата дека [[Бетмен]] постои во свет каде што тој е единствениот суперхерој и сличен пристап кон „Човек од челик“ би го загарантирал интегритетот потребен за филмот. „''Секој (дел) придонесува за внатрешната логика на приказната. Тие немаат ништо заедничко меѓу себе''“. Нолан, сепак, појаснил дека новиот филм нема да има никаква врска со претходните филмски серијали<ref>{{наведени вести|url=http://latimesblogs.latimes.com/herocomplex/2010/03/christopher-nolan-takes-flight-with-superman-we-have-a-fantastic-story-1.html |title=Christopher Nolan takes flight with Superman: "We have a fantastic story" |last=Boucher |first=Geoff |date=March 10, 2010 |work=Los Angeles Times |accessdate=July 5, 2010}}</ref>. [[Џеф Робинов]], директор на ''[[Warner Bros. Pictures Group]]'', разговарал со ''[[Entertainment Weekly]]'' и му дозволиле да погледне низ ѕидот на тајни што ги опкружува плановите на „[[DC Comics]]“: „''Какви ќе бидат филмовите кога ќе се движат нанапред. Во тоа, ова е дефинитивно првиот чекор''“<ref>{{Наведена мрежна страница |last=Baldwin |first=Kristen |url=http://insidemovies.ew.com/2013/04/11/man-of-steel-dc-comics-superhero-movies/ |title='Man of Steel' will open door for more DC Comics superhero movies |work=Entertainment Weekly |date=April 11, 2013 |accessdate=June 3, 2013 |archive-date=2013-11-22 |archive-url=https://archive.today/20131122223238/http://insidemovies.ew.com/2013/04/11/man-of-steel-dc-comics-superhero-movies/ |url-status=dead }}</ref>. Плановите за филмот да содржи наводи за постоење на други суперхерои, индискретно споменуваат за можно ширење на вселената на ДС<ref name="DCU">{{Наведена мрежна страница|url=http://batman-news.com/2013/04/23/man-of-steel-director-zack-snyder-promises-references-to-dc-universe/ |title=‘Man of Steel’ director Zack Snyder promises references to DC Universe |work=Batman News |date=April 23, 2013 |accessdate=April 24, 2013}}</ref> and setting the tone for a shared fictional universe of DC Comics characters on film.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://screenrant.com/superman-man-of-steel-shared-universe/ |title=‘Man of Steel’ Will Launch DC Shared Universe |last=Dyce |first=Andrew |publisher=ScreenRant |date=April 11, 2013 |accessdate=April 12, 2013}}</ref>. [[Гуљелмо дел Торо]], со кого Гојер работел на [[Блејд 2]], ја одбил понудата за режисерска позиција на „Човек од челик“ бидејќи бил посветен на филмската адаптација на „[[Во планините на лудило]]“<ref>{{наведени вести|last=Fleming |first=Michael |url=http://www.deadline.com/2010/09/toronto-qa-julias-eyes-and-biutiful-producer-guillermo-del-toro/ |title=Toronto Q&A: Guillermo Del Toro About Producing ''Julia's Eyes'' And ''Biutiful'' |publisher=[[Deadline.com]] |date=September 13, 2010 |accessdate=December 3, 2010}}</ref>, но и било стапено во контакт со [[Роберт Земекис]] за позицијата<ref>{{наведени вести |last=Wigler |first=Josh |url=http://splashpage.mtv.com/2010/11/01/robert-zemeckis-superman-reboot/ |title=Robert Zemeckis On ''Superman'' Reboot: "I Passed On That Faster Than A Speeding Bullet" |publisher=[[MTV News]] |date=November 1, 2010 |accessdate=December 3, 2010 |archive-date=2013-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130527062010/http://splashpage.mtv.com/2010/11/01/robert-zemeckis-superman-reboot |url-status=dead }}</ref>. Пред да биде најмен [[Зак Снајдер]] во [[октомври]] [[2010]]<ref>{{наведени вести|url=http://www.deadline.com/2010/10/zack-snyder-directing-superman/ |title=SCOOP: Zack Snyder Directing ''Superman'' |publisher=Deadline.com |last=Fleming |first=Michael |date=October 4, 2010 |accessdate=October 4, 2010}}</ref>, за потенцијални режисери се сметале и: [[Бен Афлек]], [[Дарен Аронофски]], [[Данкан Џонс]], [[Џонатан Либесмен]], [[Мат Ривс]] и [[Тони Скот]]<ref>{{наведени вести|last=Fleming |first=Michael |url=http://www.deadline.com/2010/09/chris-nolan-looking-for-superman-director/ |title=Chris Nolan Looking for ''Superman'' Directors |publisher=Deadline.com |date=September 23, 2010 |accessdate=December 2, 2010}}</ref>. Кастингот започнал во следниот месец - ноември<ref>{{наведени вести|last=Snider |first=Mike |url=http://content.usatoday.com/communities/gamehunters/post/2010/11/qa-screenwriter-david-goyer-on-call-of-duty-black-ops/1 |title=Q&A: Screenwriter David Goyer on ''Call of Duty: Black Ops'' |work=USA Today|date=November 26, 2010 |accessdate=December 2, 2010}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |last=Reynolds |first=Simon |url=http://www.digitalspy.co.uk/movies/news/a280075/affleck-was-nolans-choice-for-superman.html |title=Affleck 'was Nolan's choice for Superman' - Movies News |work=Digital Spy |date=October 4, 2010 |accessdate=May 5, 2012 |archive-date=2012-11-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121124080542/http://www.digitalspy.co.uk/movies/news/a280075/affleck-was-nolans-choice-for-superman.html |url-status=dead }}</ref>. [[Зак Снајдер]] ги потврдил двете наводи и на [[Бустер Голд]] и на [[Бетмен]], зголемувајќи ги можностите на филмската вселена на ДС. Кога Зод ќе уништи еден сателит, зборовите „''Претпријатија на Вејн се забележуваат на него''“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://collider.com/man-of-steel-easter-eggs-wayne-enterprises/ |title=MAN OF STEEL Easter Egg Revealed; Has Possible Repercussions for MAN OF STEEL 2 |publisher=Collider |date=November 5, 2012 |accessdate=June 16, 2013}}</ref>. ===Снимање=== [[Податотека:Zack Snyder, Henry Cavill, Russell Crowe (3).jpg|thumb|десно|150п|Од лево кон десно: Режисер [[Зак Снајдер]] со глумците - [[Хенри Кавил]] и [[Расел Кроу]] цна премиера на црвен тепих на филмот „Човек од челик“, Сиднеј 2013]] [[Податотека:Christopher Nolan, London, 2013 (crop).jpg|thumb|десно|150п|[[Кристофер Нолан]] во 2013 година во Лондон]] Главното фотографирање започнало на [[1 август]] [[2011]], во една индустриска зона во близина на аеродромот во ДуПејџ под тајно име „''Есенски мраз''“<ref name="ChicagoBusiness2">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.chicagobusiness.com/article/20110728/NEWS07/110729855/superman-flying-into-chicago-in-august-for-filming |first=Paul |last=Merrion |title=Superman flying into Chicago in August for filming |work=Crain's Chicago Business |date=July 28, 2011 |accessdate=July 29, 2011 |archive-date=2011-08-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110818024029/http://www.chicagobusiness.com/article/20110728/NEWS07/110729855/superman-flying-into-chicago-in-august-for-filming |url-status=dead }}</ref>. [[Зак Снајдер]] се колебал за тоа дали да го снима филмот во „[[3Д]]“, поради техничките ограничувања за тој формат, и наместо тоа се одлучил да го снима филмот дводимензионално а по продукцијата да се преадаптира во „3Д“ за да излезе во „[[2Д]]“, „3Д“ и „ИМАКС 3Д“<ref name="Snyder 3D">{{Наведена мрежна страница|url=http://screenrant.com/superman-man-of-steel-post-converted-3d/ |title=‘Man of Steel’ Being Post-Converted to 3D |work=Screen Rant |date=November 2012 |accessdate=April 20, 2013}}</ref> . Снајдер исто така одлучил да го снима филмот на лента отколку дигитално бидејќи тој почувствувал дека тоа ќе го направи филмот „''големо филмско искуство''“<ref name="film">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.usatoday.com/story/life/movies/2013/04/17/cinemacon-warner-bros-gatsby-superman/2089599/ |title='Gatsby,' Superman make their introduction at CinemaCon |work=USA Today |date=April 13, 2013 |accessdate=April 24, 2013}}</ref>. Се очекувало снимањето да трае два или три месеци<ref name="ChicagoBusiness">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.chicagobusiness.com/article/20110326/ISSUE01/303269971/latest-superman-movie-arrives-in-the-nick-of-time |first=Paul |last=Merrion |title=Latest Superman movie arrives in the nick of time |work=Crain's Chicago Business |date=March 28, 2011 |accessdate=July 28, 2011 |archive-date=2012-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120411174631/http://www.chicagobusiness.com/article/20110326/ISSUE01/303269971/latest-superman-movie-arrives-in-the-nick-of-time |url-status=dead }}</ref>. Продукцијата се одвила во Плано од 22 до 29 август<ref name="ChicagoBusiness2" /><ref>{{наведени вести|url=http://www.huffingtonpost.com/2011/03/28/superman-man-of-steel-chicago_n_841436.html |title=''Superman: Man Of Steel'' Filming In Chicago, According To Industry Sources |last=Guzzardi |first=Will |accessdate=March 29, 2011 |date=March 28, 2011 |work=Huffington Post}}</ref>. Според едно интервју со [[Мајкл Шенон]], снимањето продолжило до [[февруари]] [[2012]] година<ref>{{Наведена мрежна страница |first=Mark |last=Julian |url=http://www.comicbookmovie.com/fansites/GraphicCity/news/?a=49156 |title=More From Michael Shannon On Zack Snyder's Man Of Steel And His General Zod Role |publisher=ComicBookMovie.com |date=October 31, 2011 |accessdate=May 5, 2012 |archive-date=2011-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111102060032/http://www.comicbookmovie.com/fansites/GraphicCity/news/?a=49156 |url-status=dead }}</ref>. „Човек од челик“ бил сниман во областа на Чикаго, [[Калифорнија]] и студиото ''[[Burnaby’s Mammoth Studios]]'' било преобразено во родната планета на Супермен - [[Криптон (планета)|Криптон]] со огромен број на вонземски летала. Во областа на подземната железница во крајбрежјето на северниот брег на [[Ванкувер]] се снимало драматичното спасување што се одвива на дупчалка за нафта каде публиката го запознава Супермен. Уклулет и Нанаимо, Британска Колумбија, Канада видно се истакнати во првиод час од филмот, карактеристичната зимска магла и немирното море во филмот лажно се претставени како да се на [[Алјаска]]. Од 7 до 17 септември снимањето продолжило во Луп, Чикаго<ref name="ChicagoBusiness2" />. Продукцијата во Ванкувер се одржала од [[21 септември]] [[2011]] до [[20 јануари]] [[2012]]<ref>{{наведени вести|last=Lederman |first=Marsha |url=https://www.theglobeandmail.com/news/ats/movies/next-superman-film-to-be-shot-in-vancouver-sources/article1841715/ |title=Next Superman film to be shot in Vancouver |work=The Globe and Mail |date=December 17, 2010 |accessdate=December 17, 2010 |location=Toronto}}</ref>. Снимањето во Чикаго бил единичен проект, што значи дека можело да се снимат многу основни снимки и пресеци и немора да се вклучуваат главните членови од глумецската екипа<ref name="Screenrant1">{{Наведена мрежна страница|url=http://screenrant.com/superman-man-steel-chicago-shoot-benk-108445/|title=‘Superman: Man of Steel’ Flying to Chicago for Shooting; Military Equipment|publisher=Screenrant|accessdate=June 3, 2013}}</ref>. ===Дизајн=== „Човек од челик“ прикажува изменет костум на Супермен од страна на [[Џим Ачесон]] и [[Мајкл Вилкинсон]]. Во костумот се зачувани распоредот на боите и логото „S''“,'' но, се во потемни бои и особено ги нема црвените боксерки што обично ги носи Супермен. [[Зак Снајдер]] изјавил дека костумот е „''модерно естетски''“<ref>{{Наведена мрежна страница|last1=Sacks |first1=Ethan |last2=McClear |first2=Sheila |url=http://www.nydailynews.com/entertainment/tv-movies/superman-loses-red-underpants-article-1.1366032 |title=In 'Man of Steel,' Superman's costume gets 2013 makeover for director Zack Snyder's update |work=Daily News |location=New York |date=June 9, 2013 |accessdate=June 17, 2013}}</ref>. Тој и неговите продуценти се обиделе да измислат костум кој ќе ги содржи црвените боксерки, но не успеало да направат таков што би се вклучил во тонот на филмот, така што ги отстраниле од костумот<ref name="esquire">{{Наведена мрежна страница | url=http://www.esquire.com/blogs/culture/michael-wilkinson-superman-look | title=Inside the Evolution of Superman's Look | work=Esquire | date=March 12, 2014 | accessdate=June 19, 2014 | author=Zemler, Emily}}</ref>. Поради значителната тежина еден практичен костум би попуштил, така да [[Криптон (планета)|Криптон]]скиот оклоп на [[Генерал Зод]] бил направен со помош на ''CGI'' за да му овозможи на Шенон „''слобода во движење''“<ref>{{Наведена мрежна страница|last=Wales |first=George |url=http://www.totalfilm.com/news/michael-shannon-talks-man-of-steel-1 |title=Michael Shannon talks Man Of Steel: the CGI suit and Goyer's script |publisher=TotalFilm.com |date=April 23, 2013 |accessdate=June 21, 2013}}</ref>. ===Ефекти=== Џон Дежарден работел како визуелен раководител на „Човек од челик“ и заедно со: ''[[Weta Digital]]'', ''[[MPC - Moving Picture Company]]'' и ''[[Double Negative]]'' ги правеле визуелните ефекти во филмот<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://blogs.indiewire.com/theplaylist/effects-supremo-joe-letteri-says-zack-snyder-is-placing-emphasis-on-in-camera-effects-in-man-of-steel |publisher=Indiewire |title=Effects Supremo Joe Letteri Says Zack Snyder Is Placing Emphasis On In-Camera Effects In 'Man of Steel' |accessdate=July 17, 2012 |archive-date=2013-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130129195841/http://blogs.indiewire.com/theplaylist/effects-supremo-joe-letteri-says-zack-snyder-is-placing-emphasis-on-in-camera-effects-in-man-of-steel |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.dneg.com/projects/projects_list.html |title=Double Negative: Full Project list |accessdate=July 22, 2012 |archive-date=2012-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120915030619/http://www.dneg.com/projects/projects_list.html |url-status=dead }}</ref>. [[Зак Снајдер]] сакал филмот да „''изгледа доста природно бидејќи тука има многу фантастични работи''“ и тој сакал „''луѓето да престанат со неверувањето и ние тимот за визуелни ефекти моравме да го направиме тоа што е можно полесно за тие да веруваат''“. Дежарден истакнал дека намерата во снимањето на филмот била да се користат рачни уреди за да го направат филмот да изгледа како „''документарец''“. „''Моравме да размислиме што би тоа значело, бидејќи исто така требаше да снимаме луда акција''“, изјавил Дежарден. „''Така да за многу прегледи што направивме, почнавме да размислуваме за тоа каде би биле сместени камерите и нашите сниматели. Најголем дел од правилата се исто како и правилата на „Ѕвезден војувач Галактика“ (анг. Battlestar Galactica) за вселенски камери кои Гери Хуртцел ги усоврши за таа минисерија, каде што сакаме да бидеме сигурни дека камерата снима од онаму од каде што има смисла. Освен ако дејствието се одвива толку над врвот, како на крајот каде Супермен го тепа Зод, тогаш ние моравме да ги раздвоиме малку''“<ref name="fxguide">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fxguide.com/featured/man-of-steel-vfx-milestones/|title=Man of Steel vfx milestones|work=Fx Guide|date=June 24, 2013|accessdate=June 25, 2013}}</ref>. [[File:KryptonMOS.jpg|thumb|320px|left|''Weta Digital'' создала планети пејзажи, суштества и архитектура слични на вонземјани за понатамошно унапредување на градењето на светот на планетата Криптон.]] Во првиот чин каде филмот се одвивал на планетата [[Криптон (планета)|Криптон]], „''Вета Диџитал''“ поставила планетарни средини што наликуваат на вонземски, суштества и основниот начин на прикажување - технологија која режисерите ја нарекуваат „''течна геометрија''“. Раководител за визуелни ефекти на „Вета Диџитал“, [[Дан Лемон]], објаснил дека: „''Тоа е еден куп на сребрени зрнца кои лебдат во магнетно поле и машинана може да го контролира тоа магнетно поле така да зрнцата се скоро како тридимензионални пиксели, и тие можат да направат површина која лебди во воздухот и да дадат опис на било она што вие треба да видите''“. Зрнцата на екранот, кои одблизу изгледаат како пирамиди со мал наклон, се произведени за да направат површина на предмет и да ја отсликаат внатрешноста на фигурата<ref name="fxguide" />. Делот каде Супермен е во сцени каде се бори од близу со другите [[Криптон (планета)|Криптон]]ци се покажало де ќе биде голем предизвик за режисерите и за екипата за визуелни ефекти. Дежарден појаснил: „''Кога ги снимаме овие борби и овие хипер-реални работи, не сакаме тоа да го правиме старомодно, 'во ред' јас сум снимател, снимам од почеток, ќе се прошетам тука за да ја следам акцијата која сè уште не постои но ние ќе ја вметнеме подоцна. Бидејќи тоа сме ние кои ги анимираме ликовите на камерата. Така да ние би ја направиле таа анимација со ликовите - зграпчување, удирање или полетување- и ние би ги снимале вистинските ликови сè до моментот кога тие би требале да направат такво нешто и потоа ние би прекинале со снимањето. Подоцна ние таму би поставиле една камера за да ја снима средината. И подоцна една камера да го снима секој момент на обраќање на глумците. Така да би имале збир од фотографии на средината и на ликовите со висока разделност. Тогаш, во пост продукција, ги земаме нив и ги анимираме според брзина на која ние сакаме тие да се движат во нашата дигитална средина''“. „МПЦ“ се справила со визуелните ефекти за секвенцата „''средба во Смолвил''“. Пред да се вметнат визуелните ефекти во снимките е визуелизирана кореографијата со борбата. По визуелизирањето, делови од сцената на акцијата во живо би се снимале на мали парчиња. „''Ако на пример Супермен беше удрен и би слетал 50 метри подалеку, ние би ја снимале почетната и крајната позиција, а подоцна би ја повржале таа празнина со преземања на ЦГ''“, изјавил [[Гијом Рашерон]], раководител за визуелни ефекти на МПЦ. Тогаш една монтажна камера би фатила од клучните слики на кореографискиот глумец. „''Тоа е стабилна монтажна камера која е наместена на монтажна цевка и можеш да ја вклучиш на крајот на нагодувањата и би фатил стабилни клучни слики од некоја изведба или израз“, вели Гијом, „а подоцна ние би можеле да ги искористиме тие мирни слики со висока разделност за да ги проектираме на двоен ЦГ и би добиле навистина точен премин на светлина и боја - уште од поставувањето''“<ref name="fxguide" />. На сцена, една монтирана камера била поставена за да ја снима околината. Екипата за визуелни ефекти монтирала [[Канон ЕОС 5Д]], наречена „''околна камера''“<ref name="fxguide" />, и една журеста глава опремена со мотор, што овозможува да ја снимат средината под агол од 360 степени со разделност од 55 илјади на секоја слика, а процесот би траел приближно од две до четири минути. Снимката од сцената резултирала со осветлување и текстура коишто можат одново да се проектираат во [[геометрија]]. Главниот составен дел на сцените со борење биле дигиталните двојки на целиот екран. Бил додаден и дигитален оклоп, заедно со [[Криптон (планета)|Криптон]]ските шлемови основани на енергија. Глумците биле компјутерски скенирани и се правеле поларизирани и неполаризирани сценски слики. Наметката и костумот на Супермен се скенирале со висока дефиниција - всушност наметката директно ги рефлектирала движењата на Супермен<ref name="fxguide" />. Во сцените со преобразување на зејмата во градот Метрополис, визуелните ефекти ги направил „Дабл Негатив“. Со цел да го изгради Метрополис, кој изгледа убедувачки и реалистично, „Дабл Негатив“ ја употребил машината за градови на Есри за да помогне во процедуална реализација на градот. „''Тоа беше многу голема научнофанатастична улога''“, изјавил раководителот со визуелни ефекти на „Дабл Негатив“ Гед Врајт „''така да ние го земавме тоа што тие го имаа направено и го проширивме во голема мерa. Работата што ние ја правевме беше основана некаде во центарон на Њујорк, Л.А. и Чикаго и тоа нам ни ги даде големините и височините на зградите. Ние би ги обликувале тие модели со парчиња прибор, но најголем дел од нив мораше да отпадне. Така да ние моравме да ги монтираме за уништување но и за други аспекти на работата''“<ref name="fxguide" />. За уништувањето на зградите, студиото го изменил својот систем за вредности (квалитет) за да се фокусира кон динамичните настани. Софтверот за физика на „''Bullet''“ значително многу се користел за уништувањето. „''Сакавме да бидеме во можност да поткренеме РБД настан и да ги активираме сите овие секундарни настани, било да се симулации на стакло или прашина - сите тие работи требаше да бидат оковани и предадени на процедурен начин''“, изјавил Врајт. „''Една од предностите од ова беше, бидејќи се беше основано околу ограничен број на влезни компоненти, може да бидете сигурни дека тие се моделирани на начин на кој можат да се искористат во ефекти - вие може да моделирате нешто но тие ќе биат нова фаза за монтирање и уништување''“<ref name="fxguide" />. Алатки за стимулација на пожар, чад и вода биле развиени во студиото на „Дабл Негатив“. За рендерирање елементи како што е симулацијата на гонена топка студиото користеше лиценциран софтвер за рендерирање на волумен. „Дабл Негатив“ исто така користеше домашно средство со течности „Скрт“ за да се справи со поголеми симулации и интеракција за поцврсто-споени волумени и честики. Што се однесува кон борбата меѓу Супермен и Зод, „Дабл Негатив“ вметнал вистински слики врз дигиталните двојки<ref name="fxguide" />. ===Музика=== {{main article|Човек од челик (саундтрак)}} [[File:Hans Zimmer 2010.jpg|thumb|upright|Ханс Цимер ја композираше и продуцираше музиката во „Човек од челик“]] [[Ханс Цимер]] првично ги негирал популарните гласини дека тој ќе ја композира музиката во филмот<ref name="zimmer">{{Наведена мрежна страница |url=http://collider.com/hans-zimmer-superman-rumor/63591/ |title=Hans Zimmer Debunks SUPERMAN Rumor |work=Collider |accessdate=December 17, 2011 |archive-date=2012-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120318232156/http://collider.com/hans-zimmer-superman-rumor/63591 |url-status=dead }}</ref>. Сепак, во [[јуни]] [[2012]] година се потврдило дека всушност Цимер ќе е композиторот на музиката во филмот<ref>{{Наведена мрежна страница |last=Eisenberg |first=Eric |title=Man Of Steel To Feature The Music Of Hans Zimmer |url=http://www.cinemablend.com/new/Man-Steel-Feature-Music-Hans-Zimmer-31457.html |publisher=cinemablend.com |accessdate=June 18, 2012}}</ref>. За целосно да се разликува „Човек од челик“ од претходните филмови, не бил употребен иконскиот „''Марш на Супермен''“ од [[Џон Вилијамс]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://geektyrant.com/news/2012/8/13/man-of-steel-wont-include-john-williams-superman-score.html |title=MAN OF STEEL Won't Include John Williams' SUPERMAN Score |publisher=Geektyrant.com |date=August 13, 2012 |accessdate=June 3, 2013}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.worstpreviews.com/headline.php?id=25767 |title="Man of Steel" Won't Use John Williams' "Superman" Music |publisher=Worstpreviews.com |accessdate=June 3, 2013 |archive-date=2017-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170926042318/http://www.worstpreviews.com/headline.php?id=25767 |url-status=dead }}</ref>. Тонскиот запис (саундтрак) на [[Ханс Цимер]] за „Човек од челик“ бил пуштена во јавноста на [[11 јуни]] [[2013]] година. Неофицијален исечок од филмската музика од третите рекламни инсерти (од филмот), наречен „''Идеал на надежта''“, се потврдило дека е скратена верзија од песната „''What Are You Going to Do When You Are Not Saving the World''?” („''Што ќе правиш кога нема да го спасуваш светот'' ?“)<ref>{{Наведена мрежна страница|title=WaterTower Music|url=https://www.facebook.com/WaterTowerMusic?fref=ts}}</ref>, издадена на [[19 април]] [[2013]] година<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Hans Zimmer’s ‘Man of Steel’ Trailer Song Available To Stream In Full: "An Ideal of Hope" |url=http://www.flicksandbits.com/2013/04/20/hans-zimmers-man-of-steel-trailer-song-available-to-stream-in-full-an-ideal-of-hope/45272/ |publisher=Flicks and Bits |accessdate=April 24, 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130423044309/http://www.flicksandbits.com/2013/04/20/hans-zimmers-man-of-steel-trailer-song-available-to-stream-in-full-an-ideal-of-hope/45272/ |archivedate=April 23, 2013 |df= }}</ref>. При крајот на [[април]] [[2013]] година била откриена официјалната плоча која е на дво-страно издание<ref name="Fort Mill Times">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fortmilltimes.com/2013/04/30/2656187/man-of-steel-two-disc-soundtrack.html |title=Man of Steel Two-Disc Soundtrack Featuring Original Music by Hans Zimmer Set for Release June 11th |date=April 30, 2013 |publisher=fortmilltimes.com |accessdate=April 30, 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130506132200/http://www.fortmilltimes.com/2013/04/30/2656187/man-of-steel-two-disc-soundtrack.html |archivedate=May 6, 2013 |df= }}</ref>. ==Маркетинг== „[[Warner Bros.]]“ и „[[DC Comics]]“ ги добиле правата за име на домен „''manofsteel.com''“,да се користи од страна на јавноста, за да се употребува како официјално мрежно место на филмот<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://fusible.com/2011/07/dc-comics-wins-dispute-over-manofsteel-com-domain-name/ |title=DC Comics wins dispute over ManofSteel.com domain name |publisher=Fusible.com |date=July 20, 2011 |accessdate=August 4, 2011}}</ref>. На [[20 ноември]] [[2012]] година за време на издавањето на филмот „Подемот на црниот витез“ на [[ДВД]] и [[Блу-реј]], „[[Warner Bros.]]“ на своето официјално мрежно место поставил одбројување кое обожавателите можеле да го споделат со социјални мрежни места како [[Фејсбук]] или [[Твитер]] за да би отвориле една „''ексклузивна награда''“. На [[3 декември]] [[2012]] била откриена „''ексклузивната награда''“ и тоа бил официјален цврст постер на „Човек од челик“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://ca.ign.com/articles/2012/11/20/dark-knight-rises-blu-ray-countdown-leads-to-man-of-steel-reward |title=Dark Knight Rises Blu-ray Countdown Leads to Man of Steel "Reward"}}</ref>. Постерот, кој го прикажува Супермен како е уапсен, дал позитивен одговор и многу шпекулации за приказната на филмот<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://screenrant.com/superman-man-of-steel-movie-poster-arrest-plot/ |title=New ‘Man of Steel’ Poster: Can You Arrest Superman? |last=Kendrick |first=Ben |publisher=Screenrant |date=December 3, 2012 |accessdate=December 3, 2012}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mashable.com/2012/12/10/dsfw-project/|title=Is This the Next Big Viral Movie Campaign?|date=December 10, 2012|last=Warren |first=Christina|publisher=Mashable}}</ref>. На [[10 декември]] [[2012]], се појавило едно мрежно место на „''dsrwproject.com''“ што овозможило аудио сигналите да можат да се откодираат од гледачите<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.digitalspy.com/movies/news/a444404/man-of-steel-kryptonian-symbol-viral-counts-down-to-trailer-launch.html|title='Man of Steel': Kryptonian symbol viral counts down to trailer launch|date=December 11, 2012|last=Reynolds |first=Simon|work=Digital Spy}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://insidemovies.ew.com/2012/12/11/man-of-steel-trailer-superman/|title='Man of Steel' trailer: Feast your eyes on Zack Snyder's new Superman movie|last=Franich|first=Darren|work=Entertainment Weekly|date=December 11, 2012|accessdate=2017-10-13|archive-date=2012-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20121217195531/http://insidemovies.ew.com/2012/12/11/man-of-steel-trailer-superman/|url-status=dead}}</ref>. Било откриено дека има нешто врска со филмот поради авторските права на мрежното место. До [[11 декември]] [[2012]], шифрираната порака ги довела читателите до друго мрежно место со одбројување кое покажувало на датумот за јавно пуштање на инсерти од филмот. Во очекување на филмот, Мател претставил играчки од акциони фигури на „[[Муви Мастерс]]“. Покрај тоа, „''Лего''“ издал три колекции на „Човек од челик“<ref>{{Наведена мрежна страница |last=Cochran |first=Jay |url=http://toynewsi.com/news.php?itemid=19845%3C/p%3E%3Cp%3E |title=More Mattel 6" Man Of Steel Movie Masters Figures Revealed - Superman & Jor-El |publisher=Toynewsi.com |date=January 30, 2013 |accessdate=June 3, 2013 |archive-date=2014-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141129020242/http://toynewsi.com/news.php?itemid=19845%3C%2Fp%3E%3Cp%3E |url-status=dead }}</ref>, инспириран од сцени од филмот; исто и „''Руби'с Костум Ко''.“ пуштил нови костуми и алатки инспирирани од „Човек од челик“ за деца и за возрасни. Филмот брзо заработил над 160 милиони американски долари од промотивни продукти<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://adage.com/article/news/superman-reboot-man-steel-snares-160m-promotions/241822/|title=Superman Reboot 'Man of Steel' Snares $160M in Promotions|date=June 3, 2013|accessdate=June 3, 2013}}</ref>. Кампањи за вирален маркетинг за филмот започнале кога официјалното мрежно место било заменето со „''радио бранови од длабока вселена''“. Пораката била откодирана и открила еден глас што зборел „''Вие не сте сами''“. Официјалните страници продолжиле да се ажурираат со нови статички папки кои малку по малку го откриваат симболот на злосторникот во филмот - [[Генерал Зод]]. Кратко време потоа, мрежното место било заменето со „''порака''“ од Зод, кој бара од луѓето да го вратат Кал-Ел во неговиот притвор и му кажува на Кал-Ел да се предаде во рок од 24 часа или светот ќе ги осети последиците<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.comingsoon.net/news/movienews.php?id=102818|title=The Man of Steel Viral Marketing Continues|date=April 13, 2013|accessdate=June 3, 2013|archive-date=2014-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20140906105848/http://www.comingsoon.net/news/movienews.php?id=102818|url-status=dead}}</ref>. Вирална страница наречена „''IWillFindHim.com''“ била издадена која покажувала одбројувач за третиот трејлер за филмот<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.comingsoon.net/news/movienews.php?id=102926|title=Man of Steel's General Zod Delivers a Message!|date=April 14, 2013|accessdate=June 3, 2013|archive-date=2013-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20130512201157/http://www.comingsoon.net/news/movienews.php?id=102926|url-status=dead}}</ref>. „[[Warner Bros.]]“ вовел една христијанско-основана фирма за маркетинг за да помогне да се прошири христијанската тема на филмот во религиозната демографија. Се правеле специјални рекламни инсерти од филмот кои ги нагласувале религиозните одлики. Студијата на [[Холивуд]] често продаваат филмови на одредени религиозни и културни групи. „[[Warner Bros.]]“ претходно имал продавано филмови како што се: „''[[Слепата страна]]''“, „''[[Нотесот]]''“, ''„[[Книгата на Илај]]“'' и сериите „''[[Хари Потер]]''“<ref>{{наведени вести|url=https://news.yahoo.com/man-steel-promoted-pulpit-160848033.html|title='Man of Steel' promoted from the pulpit|last=Lang|first=Derrik J.|date=June 19, 2013|work=Yahoo!|publisher=Yahoo!|accessdate=April 2, 2014}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.foxnews.com/us/2013/06/19/warner-bros-and-christian-focused-marketing-firm-promoting-man-steel-from/#ixzz2Y4hHgwaZ|title=Warner Bros. and Christian-focused marketing firm promoting 'Man of Steel' from the pulpit|publisher=Fox News Channel|date=June 19, 2013|accessdate=July 4, 2013}}</ref>, но не и „''[[Зелениот фенер]]''“, на религиозни групи. [[Податотека:Man of Steel - Superman.jpg|thumb|десно|200п|Супермен.]] ==Издавање== ===Критичен прием=== Врз основа на 279 критички осврти, „Човек од челик“ држел рејтинг на одобрение од 55% кај [[Rotten Tomatoes]] со просечна оценка на популарност од 6.2/10. Консензусот на страницата гласи: „''Човек од челик нуди возбудлива акција и спектакал за надминување на своите заобиколувања во генеричката територија на мегахитови''“<ref name="rotten Tomatoes">{{Наведена мрежна страница | url=http://www.rottentomatoes.com/m/superman_man_of_steel/ | title=Man of Steel (2013) | publisher=[[Rotten Tomatoes]] | accessdate=April 2, 2016}}</ref>. „''Метакритик''“, врз основа на 47 критички осврти, за филмот дал наклонета просечна оценка од 55/100, нагласувајќи дека тоа биле „''мешани или општи критички осврти''“<ref name="mc">{{Наведена мрежна страница | url=http://www.metacritic.com/movie/man-of-steel | title=Man of Steel | publisher=Metacritic | accessdate=June 16, 2013}}</ref>. Анкети на ''CinemaScore'' покажале дека просечната оценка што ја дале кино посетителите за филмот била „А-“, каде што „А“ дале лица помлади од 18 и постари од 50 години<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://www.deadline.com/2013/06/man-of-steel-beginning-worldwide-release-record-opening-day-in-the-philippines/ | title=‘Man Of Steel’ Soars To $200.3M Worldwide In First 4 Days As #1: Record June Domestic Opening Of $128.7M, International $71.6M | publisher=Deadline.com | date=June 17, 2013 | accessdate=June 17, 2013 | last=Finke | first=Nikki}}</ref>, на скала од „А+ до Ѓ“. [[Ричард Роепер]] од „''[[Chicago Sun-Times]]''“ ијавил дека „Човек од челик“ не покажал нешто ново во поглед на филмовите на Супермен и, наместо тоа, „''ние сме втурнати назад во претежно разочарувачки филм, со неразвиени ликови и подобрени сцени со тепање коишто се развлекуваат и не нудат ништо ново во поглед на креативност во специални ефекти''“<ref>{{наведени вести |url=http://www.suntimes.com/entertainment/movies/20677169-421/man-of-steel-beset-by-kryptonite.html |title=‘Man of Steel’ beset by Kryptonite |first=Richard |last=Roeper |authorlink=Richard Roeper |newspaper=Chicago Sun-Times |date=June 11, 2013 |accessdate=June 16, 2013}}</ref>. [[Тај Бур]] од „''[[The Boston Globe]]''“ напишал: „''Она што недостасува во оваа сага на Супермен е чувство на леснотија, на радост''“<ref>{{наведени вести |url=https://www.bostonglobe.com/arts/movies/2013/06/12/saving-world-serious-business-man-steel/7x6ZdGSAQPa6XZJ8XhvHiL/story.html |title=Saving the world is serious business in ‘Man of Steel’ |first=Ty |last=Burr |newspaper=Boston Globe |date=June 12, 2013 |accessdate=June 16, 2013}}</ref>. [[Ан Хорнадеј]] од „The Washington Post“ изјавила дека со „''надуените, прекумерни музички ефекти на Ханс Цимер, филмот е големо непријатно гледачко искуство''“<ref name="WashingtonPost">{{наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/goingoutguide/movies/man-of-steel-henry-cavill-stars-as-superman-in-this-bombastic-reboot/2013/06/12/6d77d5d0-d36c-11e2-a73e-826d299ff459_story.html |title=‘Man of Steel’: Henry Cavill stars as Superman in this bombastic reboot |first=Ann |last=Hornaday |newspaper=The Washington Post |date=June 12, 2013 |accessdate=June 16, 2013}}</ref>. За [[Лиса Кенеди]] од „''[[The Denver Post]]''“ главниот проблем со „Човек од челик“ е „''ритам и балансираност во раскажувањето на приказната и режисирањето“ кое резултираше во филмот со осцилирање „помеѓу деструктивно преувеличување и несмасен проповед''“<ref>{{наведени вести |first=Lisa |last=Kennedy |url=http://www.denverpost.com/movies/ci_23446778/movie-review-s-does-not-stand-soar-man |title=Movie review: The "S" does not stand for soar in "Man of Steel" |newspaper=The Denver Post |date=June 14, 2013 |accessdate=June 16, 2013}}</ref>. Сепак, „ИГН“ му дал оценка на „Човек од челик“ 9 од 10, нарекувајќи го филмот „''неверојатен''“ и фалејќи ги акционите делови и изведбата на: [[Кевин Костнер]], [[Расел Кроу]] и [[Мајкл Шенон]]<ref>{{Наведена мрежна страница |last=Vejvoda |first=Jim |title=Superman's Reborn in Grand Fashion|url= http://ign.com/articles/2013/06/11/man-of-steel-review |publisher=IGN |accessdate=June 11, 2013}}</ref>. ''„The Hollywood Reporter“'' напишал дека: „''повторното стартување со франшизата е непотребно, но бидејќи филмот беше доволно убедлив и внимание на Снајдер врз деталите беше доволно внимателно публиката може да предвиди ново продолжение''“<ref>{{Наведена мрежна страница|author=Travers, Peter|authorlink=Peter Travers|work=[[Rolling Stone]]|title=Man of Steel|date=June 13, 2013|url=https://www.rollingstone.com/movies/reviews/man-of-steel-20130613|accessdate=2017-10-13|archive-date=2017-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20171005050352/http://www.rollingstone.com/movies/reviews/man-of-steel-20130613|url-status=dead}}</ref>. Џ.Ц. Мачек III, новинар на „''[[PopMatters]]''“ напишал: „''Патот на овој спасител со маани не личи на патот кој ние го очекувавме и многу обожаватели ќе го сакаат тоа и многу обожаватели ќе ги осудуваат овие опции кои се различни од оние во својот стрип. Од друга страна, со исклучок на знаењето на Лоис Лејн за двојната природа на Кларк Кент и Супермен (со тоа лишувајќи едно од најголемите откривања на фикцијата), херојот кој го гледаме во последните моменти на „Човек од челик“ е истиот оној лик кој Џери Сиегел и Џо Шустер го создадоа ... само со малку повеќе „несовршенство“''<ref name="PM">{{Наведена мрежна страница|work=[[PopMatters]]|title=Reboot to the Head: A Comicbook-based Analysis of Zack Snyder's Man of Steel|author=Maçek III, J.C.|date=July 10, 2013|accessdate=July 11, 2013|url=http://www.popmatters.com/pm/feature/173387-reboot-to-the-head-a-comicbook-based-analysis-of-snyders-man-of-stee/|archive-date=2013-08-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20130820145245/http://www.popmatters.com/pm/feature/173387-reboot-to-the-head-a-comicbook-based-analysis-of-snyders-man-of-stee/|url-status=dead}}</ref>. [[Стив Персал]] од „''[[Tempa Bay Times]]''“ изјавил дека: „''Човек од челик е повеќе од само бегство од реалноста од обемот на „Одмаздници“; тој е уметнички вовед во суперхеројски филм кој ние само мислевме дека го знаеме''“<ref>{{наведени вести|first=Steve |last=Persall |url=http://www.tampabay.com/things-to-do/movies/review-man-of-steel-revitalizes-the-superman-legend/2126392 |title=Review: 'Man of Steel' revitalizes the Superman legend |newspaper=Tampa Bay Times |date=June 12, 2013 |accessdate=June 16, 2013}}</ref>. Ричард Корлис од списанието на „Тајм“ изјавил: „Филмот ''си го наоѓа своети вистински, возвишени темели не кога ги прикажува неверојатните моќи на Кал-Ел, туку кога го драматизира матното човештво на Кларк Кент. Натчовечкиот дел во Човек од челик е во ред, но човечкиот дел е супер''“<ref>{{Наведена мрежна страница |last=Corliss |first=Richard |url=http://entertainment.time.com/2013/06/12/man-of-steel-super-man-or-human-god/?iid=ent-main-lead |title='Man of Steel': Super Man ... or Human God? |work=Time |date=June 12, 2013 |accessdate=June 16, 2013 |archive-date=2013-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130613160959/http://entertainment.time.com/2013/06/12/man-of-steel-super-man-or-human-god/?iid=ent-main-lead |url-status=dead }}</ref>. Во еден критички осврт на мрежното место на Роџер Еберт, Мет Цолер Сајт му дал за филмот три од четири ѕвезди, нарекувајќи го „''зачудувачки филм''“ и фалејќи го конфликтот помеѓу Кларк и Зод. Сепак, тој ја критикува врската помеѓу Кларк и Лоис за недостаток на хемија<ref>Matt Zoller Seitz (June 14, 2013) {{Наведена мрежна страница|url=http://www.rogerebert.com/reviews/man-of-steel-2013|title=Man of Steel}} [[RogerEbert.com]]. Ebert Digital LLC.</ref>. [[Греј Дрек]], уредник на „Ротен Томатос“, зборувајќи во бизнис каналот на Фокс изразил разочараност поради критичниот прием, наведувајќи: „''Колку и да ги сакам и почитувам нашите критичари во Ротен Томатос, морам да речам дека сум шокиран. Слушајте, филмот не е совршен ама... Едноставно не можам тоа да го сфатам. Филмот беше добар бре дечки''“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://comicbook.com/blog/2013/06/14/man-of-steel-rotten-tomatoes-editor-shocked-at-low-critic-rating/.|title=Man of Steel: Rotten Tomatoes Editor Shocked At Low Critic Rating|first=Russ|last=Burlingame|work=Comicbook.com}}</ref>. ===Билетара=== „Човек од челик“ во [[Северна Америка]] заработил 291 милиони американски долари и околу 377 милиони американски долари во други земји, што на светски рамки вкупната заработка е 668 милиони американски долари<ref name="mojo" />, правејќи го филм со Супермен со најголема заработувачка и втор по заработувачка филм кој повторно стартувал зад „[[Неверојатниот Спајдермен]]“, и покрај тоа што го претекол во семејни рамки. Филмот заработил 116.6 милиони американски долари во текот на викендот на неговото отворање, заедно со 17.5 милиони американски долари од „ИМАКС“ киносали. „Човек од челик“ направил 12 милиони американски долари во четврток навечер од една програма за емитување на екран на Валмарт и дополнителни 9 милиони долари од емисии што се одржуваат на полноќ<ref name="boxoffice1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boxofficemojo.com/news/?id=3692&p=.htm|title=Forecast: 'Man of Steel' Sets Sights on June Record|publisher=Box Office Mojo|accessdate=June 17, 2013}}</ref>. Ова се одбележало како трето најголемо отворање во претходен ноќ/полноќ на „[[Warner Bros.]]“, а и најголемо отворање за филм кој не е продолжение<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.forbes.com/sites/scottmendelson/2013/06/14/thursday-box-office-man-of-steel-grosses-21-million/ |title=Thursday Box Office: 'Man Of Steel' Grosses Super $21 Million |work=Forbes |date=June 15, 2013 |accessdate=June 15, 2013}}</ref>. Филмот на крајот заработил 44.0 милиони американски долари за време на отворањето во петокот (со се заработката од полноќ) а ако се вклучат и прикажувањата од четврток навечер би било 56.1 милиони американски долари.<ref name="mojo"/>. Бруто заработката од денот на отворањето е втора по големина за филм кој не е продолжение и 20-та по големина севкупно. Неговата бруто заработка од викендот на отворање од 116.6 милиони американски долари била трета најголема од [[2013]] година, зад „[[Железниот човек 3]]“ (174.1 милиони американски долари) и „[[Игри на гладот: Фаќање на огнот]]“ (158.1 милиони американски долари), а втора најголема меѓу филмови кои не се продолжение, зад „[[Игри на гладот]]“ (152.5 милиони американски долари). Исто така го соборил и рекордот на „[[Приказна за играчките 3]]“ (110.3 милиони американски долари) за највисоко деби преку викенд во јуни.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://boxofficemojo.com/news/?id=3693&p=.htm|title=Weekend Report: 'Man of Steel' Soars, Scores New June Record|work=Box Office Mojo|date=June 16, 2013|accessdate=June 17, 2013}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ew.com/article/2015/06/14/box-office-report-jurassic-world-roars-biggest-global-opening-all-time|title=Box office report: Jurassic World roars to biggest global opening of all time|work=Entertainment Weekly|date=June 14, 2015|accessdate=June 14, 2015}}</ref> Сепак, во својот втор викенд, „Човек од челик“ финансиски паднал 65% - или 68% ако се смета бруто заработката од четврток навечер - ставајќи го на трето место, зад „[[Универзитет за чудовишта]]“ и „[[Светска војна З]]“. „''Бокс Офис Моџо''“ тоа го нарекол „''ненормално голем пад''“, слично со падот во вториот викенд на „Зелениот фенер“<ref>[http://www.boxofficemojo.com/news/?id=3695&p=s.htm Weekend Report: 'Monsters' and Zombies Both Win On Busy Weekend] Box Office Mojo. Retrieved July 1, 2013</ref>. „Човек од челик“ заработил 73.3 милиони американски долари во текот на викендот на своето отворање од 24 држави, каде што се вклучени 4.2 милиони американски долари од 79 „[[ИМАКС]]“ киносали, поставајќи рекорд за отворање преку викенд во јуни за „[[ИМАКС]]“<ref name="bxff-opng">{{cite news |url=http://www.boxoffice.com/latest-news/2013-06-13-overseas-man-of-steel-breaks-opening-day-records-in-the-philippines |title=UPDATED GLOBAL: 'Man Of Steel' Breaks $200M In Opening Weekend |date=2013-06-16 |accessdate=2013-06-17 |archive-date=19. lipnja 2013. |archive-url=https://web.archive.org/web/20130619030038/http://www.boxoffice.com/latest-news/2013-06-13-overseas-man-of-steel-breaks-opening-day-records-in-the-philippines |url-status=dead }}</ref>. Филмот постави рекорд за заработка во првиот ден во Филипини со 1.66 милиони американски долари<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boxoffice.com/latest-news/2013-06-13-overseas-man-of-steel-breaks-opening-day-records-in-the-philippines|title=Updated Global: 'Man Of Steel' Breaks $200M In Opening Weekend|publisher=boxoffice.com|date=June 13, 2013|accessdate=June 17, 2013|archive-date=2013-06-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20130619030038/http://www.boxoffice.com/latest-news/2013-06-13-overseas-man-of-steel-breaks-opening-day-records-in-the-philippines|url-status=dead}}</ref>. Во [[Обединето Кралство]], [[Ирска]] и [[Малта]] „Човек од челик“ заработи 5.6 милиони американски долари во својот ден на отворање и 11.2 милиони фунти (17.47 милиони американски долари) во својот викенд на отворање, што дотогаш било и најголемото отворање за [[2013]] година<ref>{{наведени вести|url=http://www.deadline.com/2013/06/man-of-steel-beginning-worldwide-release-record-opening-day-in-the-philippines/|title=‘Man Of Steel’ Soars To $200.3M Worldwide In First 4 Days As #1: Record June Domestic Opening Of $128.7M, International $71.6M|date=June 16, 2013|first=Nikki|last=Finke|accessdate=June 17, 2013}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |last=Reynolds |first=Simon |url=http://www.digitalspy.co.uk/movies/news/a491344/man-of-steel-has-second-biggest-opening-of-2013-uk-box-office-top-10.html |title=Man of Steel has second-biggest opening of 2013 - UK box office top 10 |work=Digital Spy |date=June 19, 2013 |accessdate=June 21, 2013 |archive-date=2015-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924115929/http://www.digitalspy.co.uk/movies/news/a491344/man-of-steel-has-second-biggest-opening-of-2013-uk-box-office-top-10.html |url-status=dead }}</ref>. Неговото најпрофитно отворање беше во Кина, со заработка од 25.9 милиони американски долари за четири дена (од четврток до недела).<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.boxoffice.com/china/2013-06-25-china-man-of-steel-leads-the-week-with-25m-premiere |title=CHINA: 'Man Of Steel' Leads The Week With $25M Premiere |publisher=Boxoffice.com |date=June 25, 2013 |accessdate=July 21, 2013 |archive-date=2014-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407092006/http://www.boxoffice.com/china/2013-06-25-china-man-of-steel-leads-the-week-with-25m-premiere |url-status=dead }}</ref> In total earnings, its three largest countries after North America are China ($63.4 million), the United Kingdom, Ireland and Malta ($46.2 million) and Australia ($22.3 million).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boxofficemojo.com/movies/?page=intl&id=superman2012.htm|title=Man of Stell (2013) - International Box Office Results|accessdate=April 5, 2014|publisher=Box Office Mojo}}</ref> На [[12 ноември]] [[2013]], „Човек од челик“ излел на [[ДВД]] на два диска и соодветно на [[Блу-реј]] и [[Блу-реј 3Д]] комбинирани пакувања, а на [[2 декември]] [[2013]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.blu-ray.com/movies/Man-of-Steel-Blu-ray/51265/ |title=Man of Steel Blu-ray |publisher=Blu-ray.com |accessdate=July 17, 2013}}</ref> и во [[Обединето Кралство]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.releasedateusa.com/2013/03/man-of-steel-dvdblu-ray-release-date.html |title=Man of Steel DVD & Blu-ray release date |publisher=ReleasedateUSA.com |accessdate=September 19, 2013 |archive-date=2013-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130920151332/http://www.releasedateusa.com/2013/03/man-of-steel-dvdblu-ray-release-date.html |url-status=dead }}</ref>. ==Награди== {{Anchor|Awards|Accolades}} {| class="wikitable sortable" |- ! colspan="6" style="background: LightSteelBlue;" | Awards and nominations |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! Награда ! Дата ! Категорија ! Добитник/номиниран ! Резултат ! class="unsortable" | реф. |- | [[Ени награди]] | 1 февруари 2014 | Најдобро достигнување, анимирани ефекти во продукција во живо | ''Човек од челик '' | {{nominated}} |align="center"|<ref>{{Наведена мрежна страница|title=41st Annual Annie Awards Categories|url=http://annieawards.org/nominees/|publisher=Annie Awards|accessdate=January 5, 2014}}</ref> |- | [[Британската академија за филмски и телевизиски уметности ]] | | BAFTA – 2013 | ''Човек од челик '' | {{nominated}} |align="center"|<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Children's {{!}} BAFTA Kids' Vote - Feature Film in 2013|url=http://awards.bafta.org/award/2013/childrens/bafta-kids-vote-2010-top-10s-feature-film|publisher=British Academy of Film and Television Arts|accessdate=January 5, 2014}}</ref> |- | [[Критички избор на филмски награди]] | 16 јануари 2014 | Најдобар глумец во филмска акција | [[Хенри Кавил]] | {{nominated}} |align="center"|<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Critics' Choice Movie Awards |url=http://www.criticschoice.com/movie-awards/ |publisher=Critics' Choice |accessdate=December 30, 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://www.webcitation.org/6CrNMCA0g?url=http://www.criticschoice.com/movie-awards/ |archivedate=December 12, 2012 |df= }}</ref> |- | rowspan="2" | [[Денверско филмско критичко општество]] | rowspan="2" | 13 јануари 2014 | Best Original Score | Ханс Цимер<br /><small>(заедно со ''[[12 Години роб (филм)|12 години роб]]'')</small> | {{nominated}} | |- | Најдобра научна фантастика | ''Човек од челик '' | {{nominated}} | |- | [[Златни трејлерски награди]] | 17 јуни 2013 | {{Наведена мрежна страница|title=Best Summer 2013 Blockbuster Poster|url=http://www.goldentrailer.com/gta14-nominees/best-summer-2013-blockbuster-poster/|accessdate=2017-10-13|archive-date=2017-11-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20171115203214/http://www.goldentrailer.com/gta14-nominees/best-summer-2013-blockbuster-poster/|url-status=dead}} | ''Човек од челик '' | {{won}} | |- | [[Хјустонско филмско критичко општество]] | 15 декември 2013 | Best Original Score | Ханс Цимер | {{nom}} |align="center"|<ref>{{Наведена мрежна страница|last=Stone|first=Sasha|title=12 Years a Slave wins Pic, Cuaron Director for Houston Film Critics|url=http://www.awardsdaily.com/blog/12-years-a-slave-wins-pic-cuaron-director-for-houston-film-critics/|work=Awards Daily|accessdate=December 16, 2013|date=December 15, 2013}}</ref> |- | rowspan="2" | [[NewNowNext Awards]] | rowspan="2" | 17 јуни 2013 | Cause You're Hot | Хенри Кавил | {{nominated}} |align="center"|<ref>{{наведени вести|title=2013 Nominees Cause You're Hot |url=http://www.newnownext.com/awards/2013/cause-youre-hot/ |accessdate=June 17, 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130525161653/http://www.newnownext.com/awards/2013/cause-youre-hot/ |archivedate=May 25, 2013 |df= }}</ref> |- | Next Must-See Movie | ''Човек од челик'' | {{won}} |align="center"|<ref>{{наведени вести|title=2013 Nominees Next Must-See Movie|url=http://www.newnownext.com/awar/2013/next-must-see-movie/|accessdate=June 17, 2013}}</ref> |- | [[МТВ филмска награда]] | 13 април 2014 | Најдобар херој | Хенри Кавил | {{won}} |align="center"|<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mtv.com/news/articles/1723587/2014-mtv-movie-awards-nominations.jhtml|title=2014 MTV Movie Awards: Full Nominations List|publisher=MTV|date=March 6, 2014|accessdate=March 11, 2014|archive-date=2014-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20140306175042/http://www.mtv.com/news/articles/1723587/2014-mtv-movie-awards-nominations.jhtml|url-status=dead}}</ref><br><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://variety.com/2014/film/news/mtv-movie-awards-winners-list-1201156695/|title=MTV Movie Awards: Winners List|publisher=Variety|date=April 13, 2014|accessdate=April 13, 2014}}</ref> |- | [[Награда „Избор од публиката“]] | 8 јануари 2014 | Омилена драматична глумица | Ејми Адамс | {{nominated}} | |- | rowspan="3" | [[Сатурн награда]] | rowspan="3" | јуни 2014 | Најдобра стрип-филмска слика | ''Човек од челик '' | {{nom}} | |- | [[Сатурн награда за најдобра изведба на помлад глумец|Најдобра изведба на помлад глумец]] | Дилан Спрејбери | {{nom}} | |- | [[Сатурн награда за најдобри специјални ефекти|Најдобри специјални ефекти]] | Џо Летери, Џон "ДЏ" Десџардин и Ден Лемон | {{nom}} | |- | rowspan="4" | [[Награда „Избор од тинејџерите“]] | rowspan="4" | 13 август 2013 | Избор за летен филм: Акција | ''Човек од челик '' | {{nominated}} |align="center"|<ref name="Teen Choice 2013">{{наведени вести|title=Teen Choice Awards 2013 - list of winners|url=http://www.ontheredcarpet.com/Teen-Choice-Awards-2013---list-of-winners/9202922|accessdate=August 13, 2013|archive-date=2013-08-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20130813184631/http://www.ontheredcarpet.com/Teen-Choice-Awards-2013---list-of-winners/9202922|url-status=dead}}</ref> |- | Избор: Летна филмска ѕвезда: маж | Хенри Кавил | {{nominated}} |align="center"|<ref name="Teen Choice 2013"/> |- | : Летна филмска ѕвезда: жена | Ејми Адамс | {{nominated}} |align="center"|<ref name="Teen Choice 2013"/> |- | Избор „Liplock“ | Хенри Кавил и Ејми Адамс | {{nominated}} |align="center"|<ref name="Teen Choice 2013"/> |- |rowspan=2|[[Награда за визуелни ефекти]] |rowspan="2" | 12 февруари 2014 |Извонредна виртуелна кинематографија во акција за движење со акција во живо |Даниел Полсон, Едмунд Колен, Џоел Праџер, Дејвид Стрипинс |{{nominated}} | |- |Извонредна FX и симулациска анимација во акција за движење со акција во живо |Брајан Гудвин, Греј Хорсфилд |{{nominated}} | |} ==Продолжение== Успехот на Човек од челик започнал со плановите на Ворнер Брос за проширен универзум со други ДВД-стрипови. На [[10 јуни]] [[2013]] година било објавено дека двајцата, режисерот [[Зак Снајдер]] и сценаристот [[Дејвид С. Гојер]], ќе се вратат за продолжение на „Човек од челик“ кој бргу се следи од страна на „[[Warner Bros.]]“<ref>{{наведени вести|author=Nikki Finke|url=http://deadline.com/2013/06/man-of-steel-sequel-underway-with-zack-snyder-and-david-s-goyer-517621/|title=‘Man Of Steel’ Sequel Underway With Zack Snyder And David S. Goyer|publisher=[[Deadline.com]]|date=June 10, 2013|accessdate=September 8, 2014}}</ref>. Гојер претходно имал потпишано договор за три филма, во кој се вклучени: „Човек од челик“, неговото продолжение и „[[Лига на Правдата (филм)|Лига на Правдата]]“ каде се појавува [[Супермен]]. На [[20 јули]] [[2013]], Зак Снајдер потврдил во „''San Diego Comic-Con International'' “ дека во продолжението на „Човек од челик“ ќе настапуваат Супермен и [[Бетмен]] кои ќе се сретнат за првпат во филмски формат<ref name="hrsupbat">{{Наведена мрежна страница|last=Kit |first=Borys |url=http://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/superman-batman-film-set-comic-589521 |title=Superman and Batman Film Set for Comic-Con Reveal |work=The Hollywood Reporter |date=July 20, 2013 |accessdate=July 21, 2013}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|last=Sperling |first=Nicole |url=http://herocomplex.latimes.com/movies/comic-con-2013-superman-batman-movie-will-follow-man-of-steel/ |title=Comic-Con 2013: 'Superman & Batman' movie will follow 'Man of Steel' |work=Los Angeles Times |date=July 20, 2013 |accessdate=July 21, 2013}}</ref>. Гојер и Снајдер заедно ќе ја пишуваат приказната, а Гојер ќе го пишува сценариото. Кавил, Адамс, Лејн и Фишберн биле потврдени дека повторно ќе ги имаат нивните улоги. На почетокот, Снајдер изјавил дека филмот ќе земал инспирација од стрипот ,,''[[Бетмен: Црниот витез се враќа]]''"<ref>{{Наведена мрежна страница|last=Anders|first=Charlie Jane|url=http://io9.com/theyre-doing-a-superman-batman-movie-but-thats-not-851711013|title=They're doing a shitty Superman/Batman movie... but that's not the big news|work=io9|date=July 20, 2013|accessdate=July 22, 2013|archive-date=2013-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20130722040226/http://io9.com/theyre-doing-a-superman-batman-movie-but-thats-not-851711013|url-status=dead}}</ref>. Сепак, во [[ноември]] [[2013]] година, Снајдер појаснил дека филмот нема да е основан на новелата. „''Ако треба да го сториш тоа, ќе ти треба поинаков Супермен. Ние го доведуваме Бетмен во овој универзум во кој сега живее овој Супермен''“. Во [[август]] [[2013]] година, [[Бен Афлек]] бил најавен дека ќе го игра [[Бетмен]]<ref>{{наведени вести|last=Schillaci|first=Sophie|title=Ben Affleck Is Batman for 'Man of Steel' Sequel|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/ben-affleck-is-batman-man-612907|accessdate=August 23, 2013|newspaper=The Hollywood Reporter|date=August 22, 2013}}</ref>, додека [[Гал Гадо]] [[Жената Чудо]] во декември [[2013]] година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://variety.com/2013/film/news/gal-gadot-wonder-woman-batman-vs-superman-1200918310/ |title=Gal Gadot to Play Wonder Woman in 'Batman vs. Superman'|work=Variety|date=December 4, 2013 |accessdate=December 4, 2013}}</ref>. Подоцна во декември, [[Крис Терио]] бил ангажиран да го преработи сценариото<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/batman-superman-chris-terrio-write-666735 |title=Batman-Superman Film Enlists 'Argo' Writer (Exclusive)|work=The Hollywood Reporter|date=December 18, 2013 |accessdate=December 18, 2013}}</ref>. Во [[јануари]] [[2014]] година било објавено дека филмот е одложен од оригиналниот датум на издавање на [[17 јули]] [[2015]] до [[6 мај]] [[2016]] година<ref>{{Наведена мрежна страница |url= http://www.comingsoon.net/news/movienews.php?id=113669 |title= Warner Bros. Pictures Pushes Batman vs. Superman Back to 2169 |work= ComingSoon.net |date= January 17, 2014 |accessdate= 2017-10-13 |archive-date= 2014-02-01 |archive-url= https://web.archive.org/web/20140201094626/http://www.comingsoon.net/news/movienews.php?id=113669 |url-status= dead }}</ref>. Во [[април]] [[2014]] година било објавено дека [[Зак Снајдер]], исто така ќе го режира сценариото на [[Лига на Правдата]]<ref>{{наведени вести|author=Alex Stedman|url=http://variety.com/2014/film/news/zack-snyder-to-direct-justice-league-movie-1201165409/|title=Zack Snyder to Direct ‘Justice League’ Movie|work=Variety|date=April 27, 2014|accessdate=September 8, 2014}}</ref>. Во мај [[2014]] година, насловот на филмот бил откриен како [[Бетмен против Супермен: Зора на правдата]]<ref>{{Наведена мрежна страница |last=Siegel |first=Tatiana |last2=Kit |first2=Borys |title=Warner Bros. Unveils Title of New Batman-Superman Film |url=http://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/warner-bros-unveils-title-new-706231 |accessdate=May 22, 2014|newspaper=The Hollywood Reporter|date=May 21, 2014}}</ref>. Ворнер Брос, наводно, му се додворувал на [[Крис Терио]] да ја преработи Лигата на правдата следниот јули, откако бил задоволен од преработената верзија на Бетмен против Супермен<ref>{{наведени вести|author=Mike Fleming|url=http://deadline.com/2014/07/comic-con-batman-v-superman-chris-terrio-justice-league-809843/|title=‘Batman V Superman’ Scribe Chris Terrio For ‘Justice League’|publisher=Deadline.com|date=July 25, 2014|accessdate=September 8, 2014}}</ref>. Додека Супермен ѕвездата [[Хенри Кавил]] не го смета за продолжение на Супермен<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://www.ew.com/article/2015/07/06/henry-cavill-superman-sequels?hootPostID=bd3d5f5747696654c5e5997d7d01d58a | title=Batman v. Superman star Henry Cavill talks Dawn of Justice plot | work=Entertainment Weekly | accessdate=July 7, 2015}}</ref>, Снајдер изјавил дека размислува [на] начин на кој Бетмен против Супермен е Човек од челик 2"<ref name="BVS">{{Наведена мрежна страница | url=http://jam.canoe.com/Movies/2015/09/10/22550371.html | title=Zack Snyder: 'Batman V Superman' is 'Man of Steel 2' | publisher=Canoe | date=September 10, 2015 | accessdate=January 5, 2016 | archive-date=2016-01-30 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160130022953/http://jam.canoe.com/Movies/2015/09/10/22550371.html | url-status=dead }}</ref>. == Наводи == {{наводи|30em}} ==Дополнително читање== * Marrapodi, Eric. "[http://religion.blogs.cnn.com/2013/06/14/superman-coming-to-a-church-near-you/?hpt=hp_t1 Superman: Flying to a church near you] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180810055659/http://religion.blogs.cnn.com/2013/06/14/superman-coming-to-a-church-near-you/?hpt=hp_t1 |date=2018-08-10 }}". [[CNN]]. June 14, 2013. == Надворешни врски == {{рв|Man of Steel (film)}} {{wikiquote|Man of Steel (film)}} * {{Official website}} * {{IMDb title|0770828|Човек од челик }} * {{Mojo title|superman2012|Човек од челик }} * {{Rotten Tomatoes|superman_man_of_steel|Човек од челик }} * {{Metacritic film|man-of-steel|Човек од челик }} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Филмови со Супермен]] [[Категорија:Научнофантастични филмови]] [[Категорија:Акционен филм]] [[Категорија:3Д филм]] [[Категорија:Филмови од 2013 година]] [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] mvf1ydd7zmadox96oak2fu2b1zru5az 0 1115527 5577033 4986232 2026-06-14T16:27:27Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577033 wikitext text/x-wiki {{Infobox Top level domain| name=.mk| background=#CCF| image=[[Податотека:Dot-mk.jpg|.mk]]| introduced=[[2014]]| type=[[највисок државен домен]]| status=активен| registry=[[МАРНет]]| sponsor=Министерство за надворешни работи на Македонија| intendeduse=ентитети поврзани co [[Македонија]]| actualuse=има употреба во Македонија| restrictions=| structure=''.мкд''| document=| disputepolicy=| website=[http://dns.marnet.net.mk/ MARnet]|}} Врвен македонски [[највисок државен домен]] е '''.мкд'''. Примарен опслужувач за администрирање и управување со врвниот македонски домен „.мкд“ е '''Македонската академска истражувачка мрежа - МАРНет'''. == Кириличен домен == Во ноември 2012 МАРнет започна со процесот на воведување кириличен национален домен. Првата фаза од процесот беше прибирање на предлози за формата на доменот. Поднесувањето предлози се одвиваше на официјалната страница на МАРнет и траеше од 19 ноември до 3 декември 2012 година. Избраниот предлог треба да ги содржи буквите од државата (кратенка или цело име) и тој ќе биде предложен за официјална регистрација.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mn.mk/aktuelno/7018-MARnet-izbira-nacionalen-kirilicen-domejn-za-Makedonija |title=МАРнет избира национален кириличен домејн за Македонија |accessdate=2017-05-29 |archive-date=2018-10-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181003181929/http://www.mn.mk/aktuelno/7018-MARnet-izbira-nacionalen-kirilicen-domejn-za-Makedonija |url-status=dead }}</ref><ref>[http://marnet.mk/ Official webpage of MARnet]</ref> На анкетата победил доменот '''.мкд'''. == Гласањето за македонски кириличен домен == За време на гласањето за македонски кириличен домен гласале 2.288 гласачи и конечните резултати се: {| class="wikitable" border="1" |+ ! домен!! гласови!!% |- | '''.мкд'''|| '''1,670'''||'''73''' |- | .мак || 324||14 |- |.рм||155||7 |- |.македонија||122||5 |- |.рмкд||10||0 |- |.рмак||7||0 |} Кириличниот домен '''.мкд''' е поднесен за официјална регистрација како македонски кириличен домен, а прифатен и регистриран на 20 март 2014.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.sitel.com.mk/mk/makedonija-na-internet-so-kirilichen-domen-mkd |title=Македонија на интернет со кириличен домен |accessdate=2017-05-29 |archive-date=2014-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140323075026/http://www.sitel.com.mk/mk/makedonija-na-internet-so-kirilichen-domen-mkd |url-status=dead }}</ref> ==Наводи== {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://dns.marnet.net.mk Македонскиот регистар за семрежни поддомени (МАРНет)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20050616000610/http://dns.marnet.net.mk/ |date=2005-06-16 }} * [http://www.metamorphosis.org.mk/index.php?option=com_docman&task=doc_details&gid=17&Itemid=16&lang=mk Анализа на домените од второ и трето ниво во Македонија] заклучно со 1 јануари 2006 година {{Македонија-никулец}} {{Домени}} {{Симболи на Македонија}} [[Категорија:Национални симболи на Македонија]] [[Категорија:Највисоки државни домени]] [[Категорија:Семрежјето во Македонија]] heqqyv452kkmgcyszzaqt1yydrcn3lz 0 1121107 5577024 5362798 2026-06-14T16:12:46Z Andrew012p 85224 /* Содржина */ 5577024 wikitext text/x-wiki {{Закосен наслов}}'''Војна на световите''' — американски [[филм]], во [[режија]] на [[Стивен Спилберг]]. Главните улоги ги толкуваат: [[Том Круз]], [[Дакота Фенинг]] и [[Тим Робинс]]. Филмот имал три номинации за наградата „Оскар“.<ref name="ReferenceA">''Антена'', број 857, 28.11.2014, стр. 15.</ref> [[File:WarOfTheWorlds-Set.jpg|275px|right|thumb|Во моментов, посетителите можат да го видат уништениот патнички авион за време на турнејата на [[Универзално студио Холивуд]] на [[Студио турнеја]].]] ==Содржина== Земјата е нападната од [[вонземјани]] борци машини. Истовремено, едно [[семејство]] се бори за опстанок.<ref name="ReferenceA"/> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови со Том Круз]] [[Категорија:Филмови со Дакота Фенинг]] [[Категорија:Филмови со Тим Робинс]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови од 2005 година]] [[Категорија:Американски акциони филмови]] [[Категорија:Филмови на Paramount Pictures]] [[Категорија:Американски научнофантастични филмови]] jayc7dk8afki273yq7r5wxskvo7i6kk 0 1124209 5577047 4859495 2026-06-14T17:39:01Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577047 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Планета | discovery=yes | physical_characteristics = yes | image = [[File:484Pittsburghia (Lightcurve Inversion).png|250px]] |caption=Тридимензионале приказ на 484 Питсбургија заснован на светлинската крива. | bgcolour=#FFFFC0 | name=484 Питсбургија | alt_names= 1902 HX | discoverer= [[Макс Волф]] | discovered= 29 април 1902 | discovery_site= [[Хајделберг]] | epoch=18 август 2005 ([[јулијански ден|ЈД]] 2453600.5) | eccentricity= 0,058 | semimajor= 2,667 [[астрономска единица|ае]] | perihelion= 2,511 [[астрономска единица|ае]] | aphelion= 2,823 [[астрономска единица|ае]] | period= 4,355 [[јулијанска година (астрономија)|a]] | inclination= 12,497° | asc_node= 127,407° | arg_peri= 189,073° | mean_anomaly= 162,385° }} '''484 Питсбургија''' — [[астероид]] орбита околу [[Сонце]]то 150 милиони милји од [[Земја]]та. Наречен е по градот [[Питсбург]], [[Пенсилванија]] поради индустриското наследство со кое е произведена најдобрата [[астрономија|астрономска]] опрема од тој период [http://johnbrashear.tripod.com/askbrashear.htm] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140310195328/http://johnbrashear.tripod.com/askbrashear.htm |date=2014-03-10 }}. {{Мали планети-редослед |483 Сепина|485 Генуа}} {{Мали тела во Сончевиот Систем}} ] {{DEFAULTSORT:Питсбургија}} [[Категорија:Главен астероиден појас]] [[Категорија:Астероиди наречени по места]] [[Категорија:Откритија на Макс Волф]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1902 година]] [[Категорија:Неправилни месечини]] {{Beltasteroid-stub}} g85bu8ew7pt89n5uc4zx1m5tsipx715 0 1130079 5577332 5516286 2026-06-15T11:41:21Z ~2026-35137-79 134189 /* Завист */ 5577332 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Boschsevendeadlysins.jpg|мини|350п|[[Јероним Бос]]: ''Седумте смртни гревови''/]] '''Седум смртни [[грев]]ови''' — една од најважните основи на [[Христијанство|христијанското]] учење и христијанската [[теологија]]. Меѓутоа, она што е најинтересно во тој поглед е што листата од седумте гревови кои резултираат со смрт, ги нема во [[Библијата]]. Оваа листа прв ја систематизирал [[монахот Евагриј Понтијски]], триста години после смртта на [[Исус|Христос]]. Тој всушност составил листа од осум „страшни искушенија на човечката душа“, која во 590та година папата Григориј Велики ја заокружил на седум и ги прогласил за „смртни“. Според христијанските сфаќања: [[сладострастие]], [[завист]], [[дрчност]], [[мрзливост]], [[алчност]], [[гнев]] и [[гордост]] се гревовите кои може да се сторат без притоа да се размислува за нив. Во наредните 1400 години оваа листа од „седум смртни гревови“ ќе претставува важна одредница за христијанската теологија, [[историја]], развојот на [[општеството]], па дури за нашата сегашност.<ref name=nav1>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rts.rs/page/tv/sr/story/20/RTS+1/963888/Sedam+smrtnih+grehova%3A+Razvrat.html|title=Sedam smrtnih grehova|publisher=RTS|accessdate = 23 декември 2013}}</ref> Според учењето на [[католичката црква]], седумте смртни гревови не се одвоени од кој било друг грев кој не се смета за „смртен“. Меѓутоа, седумте смртни гревови се изворот на сите други постоечки гревови и [[порок|пороци]].<ref name=nav2>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.christusrex.org/www1/CDHN/gravity.html|title=THE GRAVITY OF SIN: MORTAL AND VENIAL SIN|publisher=Christusrex.org|accessdate = 23 декември 2013}}</ref> На почетокот на 14 век, идејата за „седумте смртни гревови“ била мошне инспиративна меѓу уметниците кои придонеле таквото сфаќање да се вкорени во свеста на католиците ширум светот. Од тој период датира и мнемотехничкиот акроним: „САЛИГИА“ збор кој настанал со преземање на почетните букви од сите седум именки на латински со кои се означува еден од гревовите: ''superbia'' (гордост), ''avaritia'' (алчност), ''luxuria'' (сладострастие, копнеж), ''invidia'' (завист), ''gula'' (дрчност), ''ira'' (лутина, бес), ''acedia'' (мрзливост).<ref>{{Наведена книга | last = Boyle | first = Marjorie O'Rourke | title = Loyola's Acts: The Rhetoric of the Self | url = http://ark.cdlib.org/ark:/13030/ft2t1nb1rw/ | series = ''The New Historicism: Studies in Cultural Poetics,'' | volume = 36 | publisher = University of California Press | location = Berkeley | isbn = 978-0-520-20937-4 | pages = 100–146 | chapter = Three: The Flying Serpent | year = 1997 | origyear = 23 јули 1997 }}</ref> == Сладострастие, копнеж == Сладострастието, копнежот и блудот не може да се сместат во една категорија, бидејќи постоеле различни сфаќања во текот на развојот на општеството. Порано [[прељубата]] се третирала како блудничење и [[кривично дело]], додека, пак, денес владее сосема поинакво мислење. Блудот обично се употребува кога се опишува некое криминално дејство во кое се случуваат сексуални активности, често поврзано со [[порнографија]]. Понекогаш е тешко да се одреди границата помеѓу блудот и [[сексуален фетишизам|фетишизам]].<ref name=nav3>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.filmreference.com/encyclopedia/Academy-Awards-Crime-Films/Censorship-SEX-AND-VIOLENCE.html|title=SEX AND VIOLENCE|publisher=Filmreference.com|accessdate = 23 декември 2013}}</ref><ref name=nav4>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.law.umaryland.edu/marshall/crsreports/crsdocuments/98670A_06042003.pdf|title=Obscenity|publisher=|accessdate=23 декември 2013|archive-date=2014-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328203808/http://www.law.umaryland.edu/marshall/crsreports/crsdocuments/98670A_06042003.pdf|url-status=dead}}</ref> Според христијанското учење, класичното дејство на блудот опфаќа прељуба, сексуални односи пред стапување во брак и сл. Христијанската дефиниција за блудот гласи: "Блудот е искривен, изопачен однос кон сексуалноста како нешто чисто и свето што Бог го создал." == Гордост == Горделив [[човек]] е оној кој ги потценува другите луѓе, а според христијанското учење го потценува и самиот [[Бог]]. Горделивиот човек е [[препотентност|препотентен]] човек, полн со себе, смета дека сè знае и дека сè може да направи.<ref name=nav5>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.katolicki-tjednik.com/vijest.asp?n_UID=3413|title=Oholost|publisher=Katolicki Tjednik|accessdate=23 декември 2013|archive-date=2013-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20131224114231/http://www.katolicki-tjednik.com/vijest.asp?n_UID=3413|url-status=dead}}</ref> Горделивоста претставува преценување на своите можности и чувство на надмоќ во однос на другите.<ref name=nav6>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.jutarnji.hr/oholost/817576/|title=Oholost|publisher=Jutarnji.hr|accessdate=23 декември 2013|archive-date=2013-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20131224103835/http://www.jutarnji.hr/oholost/817576/|url-status=dead}}</ref> == Алчност == Алчноста е особина карактеристична за луѓе кои сакаат да имаат сè за себе. Тука не станува збор само за алчност во поглед на материјалното, туку и духовното. Филозофот [[Сенека]] вели дека сиромашните сакаат малку, богатите многу, а алчните сè.<ref name=nav7>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.politika.rs/rubrike/Kultura/t32391.lt.html|title=Drugi smrtni greh: škrtost|publisher=Politika.rs|accessdate = 23 декември 2013}}</ref> == Завист == Зависта е силно чувство на завидност на туѓиот успех, односно нам ни е криво поради нечиј успех. Зависта ја потиснува самопочитта.<ref name=nav12>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.blic.rs/Vesti/Dodatak/1009/Sedam-smrtnih-grehova-na-radnom-mestu|title=Sedam smrtnih grehovana radnom mestu|publisher=Blic.rs|accessdate = 23 декември 2013}}</ref> == Дрчност, ненаситност == Дрчноста е прилично негативна особина која се манифестира со прекумерно и беспотребно внесување [[храна]] во организмот. Дрчната личност иако нема потреба од дополнително количество храна, сепак посегнува преку своја волја, дури и тогаш кога тоа и пречи.<ref name=nav8>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iza-ogledala.com/tekstovi/2-razlaganja/64-prodrljivost|title=Proždrljivost|publisher=Iza ogledala.com|accessdate=23 декември 2013|archive-date=2013-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20131224101000/http://www.iza-ogledala.com/tekstovi/2-razlaganja/64-prodrljivost|url-status=dead}}</ref> Дрчноста се смета за исклучително негативна особина во периодите од историјата на човештвото кога владеел голем глад. Додека луѓе умирале поради недостаток од храна, богатите се расфрлале со намирници. Освен храна, во дрчност може да спаѓа и неограничено конзумирање [[алкохолен пијалак|пијалаци]], [[Алкохолизам|пијанство]] и сл.<ref name=nav9>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.katolicki-tjednik.com/vijest.asp?n_UID=3429t|title=Proždrljivost|publisher=Katolički tjednik|accessdate=23 декември 2013|archive-date=2013-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20131224095026/http://www.katolicki-tjednik.com/vijest.asp?n_UID=3429t|url-status=dead}}</ref> == Гнев == Гневот (бес или лутина) е [[чувствување|емоционална]] реакција, која може да биде предизвикана од објективни случувања, но и ирационална, неразумна предизвикана [[автосугестија]]. Гневот се манифестира со силни емоционални реакции преку говор со повисок тон - викање, намерна некому да се нанесе болка, страдање и сл. == Мрзливост == Мрзливоста е особина што ги опишува луѓето кои ја изгубиле животната цел и [[ентузијазмот]], желбата за творење. Мрзливоста не значи неделно излежување во кревет, гледање спортски натпревари, филмови, или пак одморање на плажа. За да може некоја од овие активности да прерасне во мрзливост, неопходно е да ни биде правило во животот, а не исклучок кој се случува повремено. На пример, во сабота попладне или во текот на седмицата, после тешката, исцрпна и напорна работа. [[Вилијам Хауард Арнолд]] изјавил дека најголем [[банкрот]] на светот е личноста која го изгубила ентузијазмот.<ref name=nav10>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.akademijauspeha.com/clanci_svi/Lenjost.html|title=Lenjost i pasivnost|publisher=Akademijauspeha.com|accessdate=23 декември 2013|archive-date=2013-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20131224102416/http://www.akademijauspeha.com/clanci_svi/Lenjost.html|url-status=dead}}</ref> == Литература == == Надворешни врски == == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Седум смртни гревови| ]] [[Категорија:Христијански поими]] [[Категорија:Гревови]] [[Категорија:Христијанска етика]] jh3dnu5x63civrqrmqme2p6wkkl7mp9 0 1131136 5577052 4830124 2026-06-14T17:56:56Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577052 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Планета | minorplanet = yes | name = 861 Аида | background = #FFFFC0 | image = | caption = | discovery_ref = &thinsp;<ref name="jpldata" /> | discovered = 22 јануари 1917 | discoverer = [[Макс Волф]] | discovery_site = [[Хајделбершка опсерваторија]] | mp_name = 861 Аида | alt_names = 1917 BE{{·}}1939 BL<br />1947 OF{{·}}{{мп|1950 BW|1}}<br />A906 BG{{·}}A918 GA | named_after = [[Аида]] {{small|(Италијанска [[опера]])}}<ref name="springer" /> | mp_category = [[Главен астероиден појас]]{{·}}{{small|(надворешен)}}&thinsp;<ref name="lcdb" /> | orbit_ref = &thinsp;<ref name="jpldata" /> | epoch = 31 јули 2016 ([[јулијански ден|ЈД]] 2457600,5) | uncertainty = 0 | observation_arc = 110,14 а (40228 d) | aphelion = {{Convert|3.4606|AU|Gm|abbr=on|lk=on}} | perihelion = {{Convert|2.8163|AU|Gm|abbr=on}} | semimajor = {{Convert|3.1385|AU|Gm|abbr=on}} | eccentricity = 0,10264 | period = 5,56 [[јулијанска година (астрономија)|а]] (2030,8 [[јулијанска година (астрономија)|d]]) | mean_anomaly = 124,76[[степен (агол)|°]] | inclination = 8,0498° | asc_node = 115,03° | arg_peri = 193,81° | dimensions = {{вред|66.85|3.7}} km {{small|([[IRAS]]:39)}}<ref name="SIMPS" /><br />{{вред|69.61|1.13}} km<ref name="AKARI" /><br />66.78 km {{small|(derived)}}<ref name="lcdb" /> | mean_radius = {{вред|33.425|1.85}} [[километар|km]] | rotation = {{вред|10.95|0.03}} [[час|h]],<ref name="geneva-obs" /> {{Convert|10.95|h|d|abbr=on|lk=on}}<ref name="jpldata"/> | albedo = {{вред|0.0571|0.007}} {{small|(IRAS:39)}}<ref name="jpldata"/><ref name="SIMPS" /><br />{{вред|0.053|0.002}}<ref name="AKARI" /><br />0.0522 {{small|(derived)}}<ref name="lcdb" /> | spectral_type = [[Астероид од типот C|C]]&thinsp;<ref name="lcdb" /> | abs_magnitude = 9,7<ref name="jpldata" /> | mean_motion = {{Deg2DMS|0.17727|sup=ms}} / ден | moid = {{Convert|1.80186|AU|Gm|abbr=on}} | jupiter_moid = {{Convert|1.76618|AU|Gm|abbr=on}} | tisserand = 3,188 }} '''861 Аида''' — привремена ознака 1917 BE, е јаглероден [[астероид]] од надворешниот дел на [[голем астероиден појас|астероидниот појас]], со пречник од 67 километри. Откриен е на 22 јануари 1917 година, од германскиот астроном [[Макс Волф]] при [[Хајделбершка опсерваторија|Хајделбершката опсерваторија]] во јужна Германија.<ref name="MPC-Aida" /> Темниот [[астероид од типот C|тип C]] астероид е во орбита околу сонцето на растојание од 2,8–3,5&nbsp;[[астрономска единица|ае]] еднаш на секои 5 години и 7 месеци (2.032 денови). Орбитата е [[орбитален наклон|наклонета]] за 8 степени кон рамнината на [[еклиптика]]та и има [[орбитално занесување|занес]] од 0,10. Има привремен [[вртежен период]] од 10,95 часа<ref name="geneva-obs" /> и [[астрономско албедо|албедо]] од околу 0,055, според истражувањата изведени со Инфрацрвениот астрономски сателит, [[ИЦАС]], и јапонскиот сателит [[Акари (сателит)|Акари]], кои се засновани и на пресметките од ''Соработна астероидна светлокривна врска''.<ref name="lcdb" /><ref name="SIMPS" /><ref name="AKARI" /> Астероидот е наречен ''[[Аида]]'', според познатата [[опера]] во 4 акта од италијанскиот композитор [[Џузепе Верди]] (1813–1901), според кого е наречен астероидот [[3975 Верди]].<ref name="springer" /> == Наводи == {{reflist |refs= <ref name="geneva-obs">{{Наведена мрежна страница |title=Asteroids and comets rotation curves – (861) Aida |last=Behrend |first=Raoul |publisher=Geneva Observatory |url=http://obswww.unige.ch/~behrend/page3cou.html#000861 |accessdate=3 January 2016 |archive-date=2002-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20021203214643/http://obswww.unige.ch/~behrend/page3cou.html#000861 |url-status=dead }}</ref> <ref name="lcdb">{{Наведена мрежна страница |title=LCDB Data for (861) Aida |publisher=Asteroid Lightcurve Database (LCDB) |url=http://www.minorplanet.info/PHP/GenerateALCDEFPage_Local.php?AstInfo=861%7CAida |accessdate=3 January 2016 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304061901/http://www.minorplanet.info/PHP/GenerateALCDEFPage_Local.php?AstInfo=861%7CAida |url-status=dead }}</ref> <ref name="jpldata">{{Наведена мрежна страница |type=2015-11-20 last obs. |title=JPL Small-Body Database Browser: 861 Aida (1917 BE) |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=2000861 |publisher=Jet Propulsion Laboratory |accessdate=4 May 2016}}</ref> <ref name="springer">{{Наведена книга |url=http://link.springer.com/referenceworkentry/10.1007/978-3-540-29925-7_862 |title=Dictionary of Minor Planet Names – (861) Aïda |last=Schmadel |first=Lutz D. |publisher=Springer Berlin Heidelberg |page=78 |date=2003 |isbn=978-3-540-29925-7 |accessdate=3 January 2016}}</ref> <ref name="MPC-Aida">{{Наведена мрежна страница |title=861 Aida (1917 BE) |work=Minor Planet Center |url=http://www.minorplanetcenter.net/db_search/show_object?object_id=861 |accessdate=3 January 2016}}</ref> <ref name="SIMPS">{{Наведено списание |first1 = E. F. |last1 = Tedesco |first2 = P. V. |last2 = Noah |first3 = M. |last3 = Noah |first4 = S. D. |last4 = Price |date = October 2004 |title = IRAS Minor Planet Survey V6.0 |url = http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/bib_query?bibcode=2004PDSS...12.....T |journal = NASA Planetary Data System |bibcode = 2004PDSS...12.....T |access-date= 3 January 2016}}</ref> <ref name="AKARI">{{Наведено списание |display-authors = 6 |first1 = Fumihiko |last1 = Usui |first2 = Daisuke |last2 = Kuroda |first3 = Thomas G. |last3 = Müller |first4 = Sunao |last4 = Hasegawa |first5 = Masateru |last5 = Ishiguro |first6 = Takafumi |last6 = Ootsubo |first7 = Daisuke |last7 = Ishihara |first8 = Hirokazu |last8 = Kataza |first9 = Satoshi |last9 = Takita |first10 = Shinki |last10 = Oyabu |first11 = Munetaka |last11 = Ueno |first12 = Hideo |last12 = Matsuhara |first13 = Takashi |last13 = Onaka |date = October 2011 |title = Asteroid Catalog Using Akari: AKARI/IRC Mid-Infrared Asteroid Survey |url = http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/bib_query?bibcode=2011PASJ...63.1117U |journal = Publications of the Astronomical Society of Japan |volume = 63 |issue = 5 |pages = 1117–1138 |bibcode = 2011PASJ...63.1117U |doi = 10.1093/pasj/63.5.1117 |access-date= 3 January 2016}}</ref> }} <!-- end of reflist --> == Надворешни врски == * [http://cfa-www.harvard.edu/iau/lists/NumberedMPs.txt Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets] * [http://www.minorplanet.info/PHP/lcdbsummaryquery.php Asteroid Lightcurve Database (LCDB)], query form ([http://www.minorplanet.info/lightcurvedatabase.html info] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20171216050541/http://www.minorplanet.info/lightcurvedatabase.html |date=2017-12-16 }}) * [https://books.google.se/books?id=aeAg1X7afOoC&pg Dictionary of Minor Planet Names], Google books * [http://obswww.unige.ch/~behrend/page_cou.html Asteroids and comets rotation curves, CdR] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160729213840/http://obswww.unige.ch/~behrend/page_cou.html |date=2016-07-29 }} – Observatoire de Genève, Raoul Behrend * [http://www.minorplanetcenter.net/iau/lists/NumberedMPs000001.html Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets (1)-(5000)] – Minor Planet Center * {{JPL small body}} {{Мали планети-редослед |860 Урсина|862 Франција}} {{Мали тела во Сончевиот Систем}} {{DEFAULTSORT:Аида}} [[Категорија:Главен астероиден појас]] [[Категорија:Откритија на Макс Волф]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1917 година]] [[Категорија:Џузепе Верди]] [[Категорија:Астероиди наречени по ликови од книжевноста]] [[Категорија:Неправилни месечини]] {{beltasteroid-stub}} 5ybgj5agyrcg1tf4akpilg7hm9syroc 0 1145594 5576911 5279915 2026-06-14T12:01:38Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5576911 wikitext text/x-wiki {{Стандарден модел}} '''Честична физика''' — гранка на [[физика]]та која ги узучува [[основна честичка|честичките]] што ја сочинуваат ''[[материја]]та'' (честички со [[маса]]) и ''[[зрачење]]то'' (безмасени честички). Иако поимот „[[честичка]]“ може да биде нешто што е многу ситно (на пр. [[протон]]и, гасни честички, па дури и прашина), честичната физика ги иследува најмалите неупростиви честички, како и основните [[поле (физика)|полиња]] на неупростиви со кои тие се објаснуваат. Според тековните сознанија, [[елементарни честички|елементарните честички]] претставуваат возбудувања на квантните полиња, кои исто така ги одредуваат нивните заемодејства. Најприфатената теорија која ги објаснува честичките, полињата и нивната [[динамика]] е [[стандарден модел|стандардниот модел]]. Оттука, современата честична физика се занимава со иследување на стандардниот модел и негово дополнување и прилагодување, од најновите познати честички (на пр. [[Хигсов бозон|Хигсовиот бозон]]) до најстарите познати сили како што е [[гравитација]]та.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://home.web.cern.ch/topics/higgs-boson |title=архивска копија |accessdate=2015-10-25 |archive-date=2014-08-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140821222159/http://home.web.cern.ch/topics/higgs-boson |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2013/advanced-physicsprize2013.pdf |title=архивски примерок |accessdate=2015-10-25 |archive-date=2018-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180630190424/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2013/advanced-physicsprize2013.pdf |url-status=dead }}</ref> ==Субатомски честички== {| class="wikitable" style="float:right; margin-left:1em; background:#FFF;" |+ Елементарни честички |- ! ! scope="col" | [[Поколение (физика)|Видови]] ! scope="col" | [[Поколение (физика)|Поколенија]] ! scope="col" | [[Античестичка]] ! scope="col" | [[Боен полнеж|Бои]] ! scope="col" | Вкупно |- ! scope="row" style="background:#DAF;" | [[Кварк]]ови | rowspan="2" align="center"| 2 | rowspan="2" align="center"| 3 | align="center"|пар | align="center"|3 | align="center"|36 |- ! scope="row" style="background:#AF7;" | [[Лептон]]и | align="center"|пар | align="center"|нема | align="center"|12 |- ! scope="row" style="background:#F97;" | [[Глуон]]и |rowspan="5" align="center"|1 |rowspan="5" align="center"|1 | align="center"|самите | align="center"|8 | align="center"|8 |- ! scope="row" style="background:#F97;" | [[Фотон]] | align="center"|самиот | align="center" rowspan="4"|нема | align="center"|1 |- ! scope="row" style="background:#F97;" | [[W и Z бозони|Z-бозон]] | align="center"|самиот | align="center"|1 |- ! scope="row" style="background:#F97;" | [[W и Z бозони|W-бозон]] | align="center"|пар | align="center"|2 |- ! scope="row" style="background:#FE7;" | [[Хигсов бозон|Хигсов]] | align="center"|самиот | align="center"|1 |- ! colspan="5" align="right" ! scope="col" | Вкупно (познати) елем. честички: | align="center"|'''61''' |} Денешните честичнодизички истражувања се задржуваат на [[субатомски честички|субатомските честички]] — составниците на атомите како [[електрон]]ите, [[протон]]ите и [[неутрон]]ите (протоните и неутроните се сложени честички наречени [[барион]]и, сочинето од [[кварк]]ови), оние кои настануваат со [[радиоактивност|радиоактивни]] и [[расејување|расејувачки]] процеси како [[фотон]]ите, [[неутрино|неутрината]] и [[мион]]ите, како и најразлични [[егзотична честичка|егзотични честички]]. Динамиката на честичките зависи и од [[квантна механика|квантната механика]], од каде се гледа нивната [[браново-честична двојност]], однесувајќи се како честички под едни, а како [[бран]]ови под други опитни услови. Потехнички изразено, овие појави ги опшуваат векторите на [[квантна состојба|квантната стотојба]] во [[Хилбертов простор]], со кои се занимава и [[квантна теорија за полето|квантната теорија за полето]]. Договорно, честичните физичари ги нарекуваат ''[[елементарни честички|елементарни]]'' они честички кои се, според нашите тековни сознанија, важат за неделиви на помали честички.<ref name="braibant"/> {{clear|left}} Сите досега утврдени честички и нивното поведение можат да се опишат со квантата теорија за полето наречена [[стандарден модел]].<ref name="ifj">{{нмс|title=Particle Physics and Astrophysics Research|url=http://www.ifj.edu.pl/pro/fiz_astro.php?lang=en|publisher=The Henryk Niewodniczanski Institute of Nuclear Physics|accessdate=31 May 2012|archive-date=2018-10-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20181015192441/https://www.ifj.edu.pl/pro/fiz_astro.php?lang=en|url-status=dead}}</ref> Согласно тековните сфаќања, стандардниот модел има 61 елементарна честичка.<ref name="braibant"> {{наведена книга |last1=Braibant |first1=S. |last2=Giacomelli |first2=G. |last3=Spurio |first3=M. |year=2009 |title=Particles and Fundamental Interactions: An Introduction to Particle Physics |url=http://books.google.com/?id=0Pp-f0G9_9sC&pg=PA314&lpg=PA314&dq=61+fundamental+particles#v=onepage&q=61%20fundamental%20particles&f=false |pages=313–314 |publisher=Springer |isbn=978-94-007-2463-1 }}</ref> Овие елементарни честички можат и да се здружат, образувајќи сотици видови сложени честички откриени од 1960-тите наваму. Заклучено е дека стандардниот модел е складен со речиси сите опитни проби направени досега. Сепак, највеќето стручњаци сметаат дека сегашниот модел не претставува целосно образложение за нештата и појавите во природата, и дека оваа задача ја има некоја уште потемелна теорија која допрва треба да се развива. Во најново време, измерената маса на [[неутрино|неутрината]] се смета првиот опитен доказ отстапување од стандардниот модел. ==Историја== {{Современа физика}} Претставата дека [[материја]]та е сочинета од [[елементарни честички]] потекнува од [[претсократовци|претсократските]] мислители од VI век п.н.е., а можеби и порано.<ref>{{нмс |url=http://novelresearchinstitute.org/library/PhysNuclphys196p.pdf |title=Fundamentals of Physics and Nuclear Physics |format=PDF |date= |accessdate=21 July 2012 |archive-date=2012-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121002214053/http://novelresearchinstitute.org/library/PhysNuclphys196p.pdf |url-status=dead }}</ref> Во XIX век, [[Џон Далтон]], работејќи на полето на [[стехиометрија]]та, заклучил дека секој елемент во природата е составен од посебен вид честичка.<ref>{{нмс|url=http://sciexplorer.blogspot.com/2012/05/quasiparticles.html |title=Scientific Explorer: Quasiparticles |publisher=Sciexplorer.blogspot.com |date=22 May 2012 |accessdate=21 July 2012}}</ref> Поимот ''[[атом]]'' доаѓа од [[старогрчки јазик|старогрчкиот]] збор ''{{јаз|grc|ἄτομος}}'' (атомос) што значи „неделив“, односно најмалата честичка на еден [[хемиски елемент]]. Но подоцна научниците увиделе дека атомите не се основни честички на природата, туку склопови од помали честички како што е [[електрон]]от. На почетокот на XX век, иследувањата на [[јадрена физика|јадрената]] и [[квантна физика|квантната физика]] овозможиле во 1939 г. да се докажат појавите како [[јадрено цепење]] ([[Лиза Мајтнер]], врз основа на претходни опити на [[Ото Хан]]) и [[јадрено соединување|јадреното соединување]] ([[Ханс Бете]], истата година). Обете откритија довеле до развојот на [[јадрено оружје]]. Во текот на 1950-тите и 1960-тите се спроведени опити со расејување и пронајден е огромен број на најразновидни честички, кои тогаш се сметале за сосема посебни. Две децении подоцна е утврдено дека се работи за релативно мал број на честички кои меѓусебно се здружуваат и прават сложени единици. ==Стандарден модел== [[Податотека:Standard Model of Elementary Particles mk.svg|мини|десно|345п|Честички на [[Стандарден модел|стандардниот модел]]]] {{Главна|Стандарден модел}} Според тековната класификација, сите видови честички се опфатени со [[стандарден модел|стандардниот модел]], кој ги опишува [[основно заемодејство|основните заемодејства]] како [[силно заемодејство|силното]], [[слабо заемодејство|слабото]] и [[електромагнетизам|електромагнетното]], со помош на посреднички [[баждарен бозон|баждарни бозони]]. Овие баждарни честички можат да бидат [[глуон]]и, [[W и Z бозони|{{SubatomicParticle|W boson-}}, {{SubatomicParticle|W boson+}} и {{SubatomicParticle|Z boson}} бозони]] или пак [[фотон]]и.<ref name=ifj /> Стандардниот модел содржи и 24 [[основни честички]], (12 честички и 12 нивни античестички), од кои е сочинета сета [[материја]].<ref name=pdg>{{наведено списание|last=Nakamura|first=K|title=Review of Particle Physics|journal=Journal of Physics G: Nuclear and Particle Physics|date=1 July 2010|volume=37|issue=7A|page=075021|doi=10.1088/0954-3899/37/7A/075021|bibcode = 2010JPhG...37g5021N }}</ref> Последно достигнување на овој модел е предвидувањето на [[Хигсов бозон|Хигсовиот бозон]], чие постоење е потврдено во 2012 г.<ref>{{нмс|last=Mann |first=Adam |url=http://www.wired.com/wiredscience/2012/07/higgs-boson-discovery/ |title=Newly Discovered Particle Appears to Be Long-Awaited Higgs Boson - Wired Science |publisher=Wired.com |date=28 March 2013 |accessdate=6 February 2014}}</ref> ==Лаборатории== Ова се најзначајните лаборатории за честична физика во светот: *[[Брукхејвенска национална лабораторија]] ([[Лонг Ајленд]], [[САД]]). Главен строј е [[Релативистички судирач на тешки јони|Релативистичкиот судирач на тешки јони]] (RHIC), кој судира тешки јони како златни јони и поларизирани протони. Ова е првиот судирач на тешки јони на светот и првиот судирач на поларизирани протони. *[[Институт за јадрена физика „Буткер“]] ([[Новосибирск]], [[Русија]]). Најважни проекти се електронско-позитронските судирачи ВЭПП-2000,<ref>{{нмс |url=http://vepp2k.inp.nsk.su/ |title=index |publisher=Vepp2k.inp.nsk.su |date= |accessdate=21 July 2012 |archive-date=2012-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121029223656/http://vepp2k.inp.nsk.su/ |url-status=dead }}</ref> (од 2006 г.) и ВЭПП-4,<ref>{{нмс |url=http://v4.inp.nsk.su/index.en.html |title=The VEPP-4 accelerating-storage complex |publisher=V4.inp.nsk.su |date= |accessdate=21 July 2012 |archive-date=2011-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716074832/http://v4.inp.nsk.su/index.en.html |url-status=dead }}</ref> пуштен во 1994 г. *[[CERN]], (''Conseil Européen pour la Recherche Nucléaire'', „Европски совет за јадрени истражувања“) на француско-швајцарската граница близу [[Женева]]. Главен проект на организацијата е [[Голем хадронски судирач|Големиот хадронски судирач]] (LHC) кој почнал со работа во 2008 г. и денес е најсилен судирач на протони и тешки јони во светот. *[[DESY]] (''Deutsches Elektronen-Synchrotron'', „Германски електронски синхротрон“) во [[Хамбург]], [[Германија]]. Главен строј е Хадронскиот електронски прстенест забрзувач (''Hadron Elektron Ring Anlage. HERA''), кој судура електрони и позитрони со протони.<ref>{{нмс|url=http://www.desy.de/index_eng.html |title=Germany's largest accelerator centre – Deutsches Elektronen-Synchrotron DESY |publisher=Desy.de |date= |accessdate=23 June 2012}}</ref> *[[Фермилаб|Национална забрзувачка лабораторија „Ферми“]] („Фермилаб“) во Батавија, [[САД]]). Сè до 2011 г. главен строј бил [[Теватрон]], кој судирал протони со антипротони. Бил најсилен судирач на честички сè до пуштањето на Големиот хадронски судирач.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fnal.gov/ |title=Fermilab &#124; Home |publisher=Fnal.gov |date= |accessdate=23 June 2012}}</ref> *[[KEK]] во [[Цукуба]], [[Јапонија]]). Има разни строеви во кои се одвиваат потфати како опитот К2К за [[неутринска осцилација]] и опитот „Бел“ за мерење на [[CP-нарушување]]то кај [[B-мезон]]ите.<ref>{{нмс |url=http://legacy.kek.jp/intra-e/index.html |title=Kek &#124; High Energy Accelerator Research Organization |publisher=Legacy.kek.jp |date= |accessdate=23 June 2012 |archive-date=2012-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120621201554/http://legacy.kek.jp/intra-e/index.html |url-status=dead }}</ref> *[[Национална забрзувачка лабораторија SLAC]] во Менло Парк, [[САД]]. Ова е забрзувач долг околу 3.2&nbsp;км кој почнал со работа во 1962 г. и послужил за низа опити со судирање на [[електрон]]и и [[позитрон]]и кои се спроведувале сè до 2008 г. Оттогаш наваму забрзувачот се користи како погон за [[рендгенски ласер]], како и напредно истражување во конструкцијата на забрзувачи. Персоналот постојано учествува во меѓународни опити ширум светот.<ref>{{нмс|title=SLAC National Accelerator Laboratory Home Page|url=http://www6.slac.stanford.edu/ |accessdate=19 February 2015}}</ref> Покрај овие, постојат многу други [[забрзувач на честички|забрзувачи на честички]]. ==Теории== {{квантна теорија за полето|cTopic=Стандарден модел}} '''Теоретската честична физика''' настојува да разработи модели, теоретска рамка и математички алатки со кои би се објасниле таковните опити и да даде предвидувања за она што би се открило по опитен пат во иднината. Денес постојат неколку поважни меѓусебно поврзани потфати на кои се работи. Еден од нив се обидува да добие подобар увид во [[стандарден модел|стандардниот модел]] и неговите испробувања. Изведувајќи ги параметрите на моделот од опити со помала сигурнсот, овие обиди се стреамат да ги откријат неговите граници, така давајќи поширока слика за основното градиво на природата. Голем предизвик претставува пресметката на количества во [[квантна хромодинамика|квантната хромодинамика]]. Некои теоретичари кои работат на ова поле се нарекуваат '''феноменолози''' и ги користат средствата на [[квантна теорија за полето|квантната]] и делотворна теорија за полето. Други се служат со решеткавата теорија за полето и се нарекуваат ''решеткотеоретичари''. Друг поважен потфат во изградбата на модели е настојувањето да се осознае што сè од физиката се крие [[по стандардниот модел]] (при поголеми енергии и помали растојанија). Значаен поттик за оваа работа е [[хиерархиски проблем|хиерархискиот проблем]], а ограничувачки чинител се постоечките опитни податоци. Тука предмет на проучување може да биде [[суперсиметрија]]та, алтернативи на [[Хигсов механизам|Хигсовиот механизам]], дополнителни посебни димензии (како што се Рендал-Сандрамовите модели), [[преон]]ската теорија, мешани приоди како и други замисли. Трет позначаен приод во теоретската честична физика е [[теорија на струните|теоријата на струните]]. ''Струнотеоретичарите'' се обидуваат да ја опишат [[квантна механика|квантната механика]] и [[општа релативност|општата релативност]] во една целина по пат на теорија за постоењето на мали струни и [[брана (физика)|брани]] наместо честички. Доколку оваа теорија е успешна, таа ќе може да се смета за „[[теорија на сè]]“. Постојат и други полиња на делување во теоретската честична физика, од честичната космологија до [[јамчеста квантна гравитација|јамчестата квантна гравитација]]. ==Практична примена== Начелно земено, сета физика и нејзината практична примена се заснова на нејзините основни елементи. Строевите кои се користат во честичнофизичките иследувања сепак наоѓаат изведена примена и во други сфери на живеењето. Такви се [[циклотрон]]ите, со кои се произведуваат медицински изотопи за истражуавња и лечење (на пр. кај [[позитронска емисиона томографија|позитронската емисиона томографија]], т.е. ПЕТ), или пак непосредно кај извесни лекувања на ракот. Подобрувањата на [[суперпроводник|суперпроводниците]] исто така асе должат на нивната употреба во честичната физика. [[Светска пајажина|Светската пајажина]] (интернет) и [[допирен екран|допирниот екран]] се измислени во [[CERN]]. Други места на примена на придобивките од честичната физика се медицината, државната безбедност, производството, информатиката и кадровското работење.<ref>{{нмс|url=http://www.fnal.gov/pub/science/benefits/ |title=Fermilab &#124; Science at Fermilab &#124; Benefits to Society |publisher=Fnal.gov |date= |accessdate=23 June 2012}}</ref> ==Иднина== Главна замисла за иднината на честичната физика физиката е да дознае што се крие [[по стандардниот модел]]. Постојат неколку исклучителни поводи за постојаните напори, меѓу кои се опитните наводи за постоењето на [[темна материја]] и масата на [[неутрино|неутрината]]. Има и теоретски показатели кои укажуваат на тоа дека овие нови области на физиката можат да се проучуваат и при пониски енергетски нивоа. Најголеми опитни потфати на денешницата се [[Голем хадронски судирач|Големиот хадронски судирач]] (LHC) наменет за потрага по [[Хигсов бозон|Хигсовиот бозон]], [[суперсиметрична честичка|суперсиметрични честички]] и други нови аспекти на физиката и изградбата на [[Меѓународен линеарен судирач|Меѓународниот линеарен судирач]] (ILC) наменет за упте поточни мерења на својствата на новопронајдените честички. Покрај судирачите, во светот се одвиваат и други видови опити за да се дојде до откритија [[физика по стандардниот модел|по стандардниот модел]]. Еден од поважните е обидот да се утврди масата на [[неутрино|неутрината]], што може да се должи на нивото мешање со мошне тешки честички. [[физичка космологија|Космолошките]] набљудувања исто така играат улога во разбирањето на темната материја, но истата веројатно сепак ќе треба да се испитува во судирачи. Како последен проблем се јавува и многу долгиот [[протонски распад|животниот век на протонот]] кој задава ограничувања на [[теорија на големото обединување|теоријата на големото обединување]] при енергетски нивоа многу поголеми од способноста на судирачите во блиска иднина. == Поврзано == *[[Атомска физика]] *[[Квантна механика]] *[[Забрзувач на честички]] *[[Список на честички]] *[[Теорија на броевите]] *[[Стандарден модел]] *[[Тетракварк]] == Наводи == {{наводи|30em}} == Надворешни врски == {{рв|Particle physics}} *[http://www.symmetrymagazine.org Списание ''Symmetry'' („Симетрија“)] {{en}} *[http://www.fnal.gov/ Фермилаб] {{en}} *[http://www.iop.org/publications/iop/2009/page_38211.html За честичната физика] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110309172503/http://www.iop.org/publications/iop/2009/page_38211.html |date=2011-03-09 }} — Институт за физика {{en}} {{Гранки на физиката}} {{Честички}} {{Основни заемодејства}} [[Категорија:Честична физика| ]] [[Категорија:Физички науки]] pai7ewmtprt6mdhlzqd9q8cd3oe4f58 0 1152290 5576985 4705687 2026-06-14T14:26:28Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5576985 wikitext text/x-wiki '''Шеста охридска парохија''' — православна парохија на [[Македонска православна црква - Охридска архиепископија|Македонската православна црква — Охридска архиепископија]], дел од [[Охридско архијерејско намесништво|Охридското архијерејско намесништво]] на [[Дебарско-кичевска епархија|Дебарско-кичевската епархија]]. Нејзиното седиште е во [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Охрид|црквата „Св. Ѓорѓи“]] во градот [[Охрид]]. Моментално, парохиски свештеник е [[Димитрие Кочоски]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dke.org.mk/index.php/namesnistva#6|title=Шеста охридска парохија|language=mk-MK|accessdate=2019-12-11}}{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Во состав на оваа парохија е и селото [[Рамне (Охридско)|Рамне]]. == Цркви == Ова е список на црквите во парохијата.<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> Можно е списокот да е нецелосен. {| class="wikitable" |- ! име ! населено место ! изградена ! слика |- | [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Охрид|Црква „Св. Ѓорѓи“]]<br>(парохиска црква) | [[Охрид]] | 1834 | [[Податотека:Sv.Gjorgjia-Ohrid.jpg|100п]] |- | [[Црква „Св. Илија“ - Рамне|Црква „Св. Илија“]] | [[Рамне (Охридско)|Рамне]] | 1907 | [[Податотека:Црква „Св. Илија“ - Рамне 4.jpg|100п]] |- | [[Црква „Св. Атанасиј“ - Рамне|Црква „Св. Атанасиј“]] | Рамне | 1967 | [[Податотека:Црква „Св. Атанасиј“ - Рамне.jpg|100п]] |- |} == Поврзано == * [[Охридско архијерејско намесништво]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Sixth Ohrid Parish}} * [http://www.dke.org.mk/index.php/namesnistva#6 Страница на Дебарско-кичевската епархија]{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Coord|41|7|3|N|20|48|48|E|display=title}} [[Категорија:Шеста охридска парохија| ]] [[Категорија:Охридско архијерејско намесништво]] [[Категорија:Парохии на МПЦ]] pz0hfkjc3uiqbevauldytrf7acwyczx 0 1154881 5577305 5555297 2026-06-15T10:24:37Z BosaFi 115936 5577305 wikitext text/x-wiki {{Infobox particle |author= Неутрино/Антинеутрино | image = [[File:FirstNeutrinoEventAnnotated.jpg|280px]] | caption = Првата употреба на [[Вилсонова комора]] за откривање на неутрината од 13 ноември 1970 година во [[Аргонска национална лаборатѕорија|Аргонската национална лабораторија]]. Кога неутрино ќе се судри со протонот на водороден атом. Судирот се случува на местото од кое произлегуваат три патеки на десната страна на фотографијата. | num_types = 3 – електронски неутрина, мионско неутрино и тау-неутрино | composition = [[Елементарна честичка]] | statistics = [[Фермион]] | group = [[Лептон]], антилептон | generation = Прва, втора и трета | interaction = [[слабо заемодејство]] и [[гравитација]] | particle = | antiparticle = Антинеутрината се најверојатно слични на неутриното (Погледајте ''[[Мајорански фермион]]''). | theorized = {{SubatomicParticle|Electron neutrino}} (електронско неутрино): [[Волфганг Паули]] (1930)<br />{{SubatomicParticle|Muon neutrino}} (мионско неутрино): кон крајот на 1940-ите {{SubatomicParticle|Tau neutrino}} (тау-неутрино): средина на 1970-ите | discovered = {{SubatomicParticle|Electron neutrino}}: [[Клајд Кован]], [[Фредерик Рајнес]] (1956)<br />{{SubatomicParticle|Muon neutrino}}: [[Леон Ледерман]], [[Мелвин Шварц]] и [[Џек Стајнбергер]] (1962)<br />{{SubatomicParticle|Tau neutrino}}: [[DONUT|заедничкиот проект DONUT]] (2000) | symbol = {{SubatomicParticle|Electron neutrino}}, {{SubatomicParticle|Muon neutrino}}, {{SubatomicParticle|Tau neutrino}}, {{SubatomicParticle|Electron antineutrino}}, {{SubatomicParticle|Muon antineutrino}}, {{SubatomicParticle|Tau antineutrino}} | mass = 0.320 &plusmn; 0.081 eV/c² (збир од 3 [[вкус (физика)|вкуса]])<ref name="C4WDefault-3938341">{{Наведена мрежна страница |url=http://scitechdaily.com/astronomers-accurately-measure-mass-neutrinos-first-time/ |title=Astronomers Accurately Measure the Mass of Neutrinos for the First Time |work=scitechdaily.com |date=February 10, 2014 |accessdate=May 7, 2014 |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140508044357/http://scitechdaily.com/astronomers-accurately-measure-mass-neutrinos-first-time/ |archivedate=2014-05-08 |url-status=live }}</ref><ref name="C4WDefault-6322926">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.natureworldnews.com/articles/5968/20140210/mass-neutrinos-accurately-calculated-first-time-physicists-report.htm |title=Mass of Neutrinos Accurately Calculated for First Time, Physicists Report |work=natureworldnews.com |date=February 10, 2014 |accessdate=May 7, 2014 |first=James A. |last=Foley |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140508044537/http://www.natureworldnews.com/articles/5968/20140210/mass-neutrinos-accurately-calculated-first-time-physicists-report.htm |archivedate=2014-05-08 |url-status=live }}</ref><ref name="arXiv-1308.5870v2">{{Наведено списание |arxiv=1308.5870v2 |bibcode=2014PhRvL.112e1303B |title=Evidence for Massive Neutrinos from Cosmic Microwave Background and Lensing Observations |journal=Physical Review Letters |volume=112 |issue=5 |pages=051303 |last1=Battye |first1=Richard A. |last2=Moss |first2=Adam |year=2014 |doi=10.1103/PhysRevLett.112.051303 |pmid=24580586 }}</ref> | decay_time = | decay_particle = | electric_charge = 0&nbsp;e | color_charge = | spin = {{frac|1|2}} | X_charge = −3 | weak_hypercharge = −1 | B-L = −1 }} '''Неутрино''' (се означува со грчката буква ''[[Ни (буква)|ν]]'') — [[лептон]], [[елементарна честичка]] со [[спин-1/2|половичен спин]], која е ова интеракција само со слаби субатомски сили и гравитација. <ref>{{Наведена мрежна страница |title=Neutrino |url=http://www.mpg.de/12928/Glossary |work=Glossary for the Research Perspectives of the Max Planck Society |publisher=Max Planck Gesellschaft |accessdate=2012-03-27 |archive-date=2020-05-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200512193336/https://www.mpg.de/12928/Glossary }}</ref>[[Маса]]та на неутриното е мала во споредба со другите субатомски честички. Неутриното е единствениот идентефикуван кандидат за [[темна материја]], поточно [[врела темна материја]].<ref>{{Наведено списание|volume=72|number=17|year=1994|pages= 17–20|title=Sterile neutrinos as dark matter|first1=Scott|last1=Dodelson|first2= Lawrence M. |last2=Widrow|url=http://journals.aps.org/prl/abstract/10.1103/PhysRevLett.72.17|doi=10.1103/PhysRevLett.72.17|bibcode=1994PhRvL..72...17D|journal=Physical Review Letters}}</ref> Постојат три [[вкус (физика)|видови]] неутрина: електронски неутрина ({{SubatomicParticle|Electron neutrino}}), мионски неутрина ({{SubatomicParticle|Muon neutrino}}), и тау-неутрино ({{SubatomicParticle|Tau neutrino}}). Секој вид има и сопствена [[античестичка]], наречена [[#Антинеутрино|„'''антинеутрино'''“]], која исто така нема електричен полнеж. Неутрината се создадени на начин на кој го зачувуваат [[лептонски број|лептонскиот број]], т.е.,за секое создадено електронско неутрино, се создава [[позитрон]] (антиелектрон), исто така и за секое создадено електронско неутрино, се создава електронско антинеутрино. Неутрината, своето име го добиле според нивниот [[електричен полнеж|полнеж]] кој всушност е неутрален и затоа тие не се под влијание на [[силно заемодејство|силното меѓумолекулско заемодејство]]. Слабото заемодејство е дејство на куси растојанија а пак гравитацијата е премногу слаба на [[субатомска скала|субатомската скала]]. Неутрината можат да бидат создадени на повеќе начини, вклучувајќи и одредени видови на [[радиоактивен распад|радиоактивни распади]], при [[јадрена реакција|јадрените реакции]] како кај [[Сонце]]то. Поголемиот број на неутрина во близина на Земјата се од јадрените реакции во Сонцето. Околу 65 милијарди ({{вред|6.5|e=10}}) [[сончево неутрина|сончеви неутрина]] во секунда минуваат низ секој кубен сентиметар во правец Сонце-Земја.<ref name="J. Bahcall et al. 2005 L85–L88">{{Наведено списание |arxiv=astro-ph/0412440 |bibcode=2005ApJ...621L..85B |doi=10.1086/428929 |title=New Solar Opacities, Abundances, Helioseismology, and Neutrino Fluxes |journal=The Astrophysical Journal |volume=621 |issue=1 |pages=L85–8 |year=2005 |last1=Bahcall |first1=John N. |last2=Serenelli |first2=Aldo M. |last3=Basu |first3=Sarbani }}</ref> Неутрината се [[неутринско колебање|колебаат]] помеѓу различните видови на Неутрина додека се во движење. Односно, електронското неутрино при [[бета-распад]] може да пристигне до детекторот како мионско или тау-неутрино. Овие колебања бараат различните неутрина да имаат различни маси, иако овие маси се многу мали. Од [[космологија|космолошките]] мерења,е пресметано дека сумата на трите неутрина заедно мора да е помала од еден милионит дел од оној на електронот.<ref name="PDGcosmology">{{Наведено списание|last=Olive|first=K. A.|journal=Chinese Physics C|url=http://pdg.lbl.gov/2014/reviews/rpp2014-rev-sum-neutrino-masses.pdf|title=Sum of Neutrino Masses}}</ref> ==Историја== ===Паулиев предлог=== Неутриното <ref group=nb>Поточно, електро нутриното the electron neutrino.</ref> било откриено и претставено за првпат од страна на Волфган Паули во 1930 со цел да објасни како [[бета распаѓањето]] може да заштеди [[зачува на енергија|енергија]], [[зачувување на моментумот|моментум]], и [[зачувување на аголниот моментум|аголен моментум]] ([[Вртење (физика)|обрт]]). Во контраст на Нилс Бор, кој предложил статистичка верзија на законите за конзервација за да го објасни [[Случајот (физика за честичките)|настанот]], Паули поставил хипотеза во врска со сè уште не одреден елемент кој тој го нарекол “неутрон”, и бил дел од конвенцијата во 1930 која ги дала имињата на [[протонот]] и [[електронот]], кои во 1930 биле познати производи за алфа и бета распаѓањето !—што знеле за алфа и бета распаѓањето? Производот не е протон,туку е хелиум јадро--> Toj сметал дека новата честичка била емитирана од јадрото заедно со електронот или бета-честичката во процесот на бета распаѓањето.<ref>{{Наведено списание |bibcode= 1978PhT....31i..23B |doi=10.1063/1.2995181 |title=The idea of the neutrino |journal=Physics Today |volume=31 |issue=9 |pages=23–8 |year=1978 |last1=Brown |first1=Laurie M. }}</ref><ref group="nb">[[Niels Bohr]] бил очигледно со спротивставени ставови во однос на оваа интепретација на бета распаѓањето и бил спремен да прифати дека енергијата,моментумот и аголниот моментум не зачувувале ништо.</ref> Џејмс Чедвик открил многу помасивна јадрена честичка во 1932 и ја нарекол [[неутрон]], оставајќи два типа на честички со исто име. Паули го користел терминот "неутрон" и за честичка која зачувува енергија во бета распаѓање,и за неутрален елемент во јадрото на атомот.<ref group=nb>Овие насатни го принудиле Паули да го преименува помалку масивното,моментум-зачување.</ref> Зборот неутрино влегол во меѓународниот вокабулат преку [[Енрико Ферми]], кој го искористил зборот за време на конференција во Париз во јули 1932.<ref> {{Наведено списание |author=E. Amaldi |date=1984 |title=From the discovery of the neutron to the discovery of nuclear fission |journal=Phys. Rep. |volume=111 |issue= 1–4|page=306}}</ref> Во Фермијовата теорија за бета распаѓањето,Чадвиковиот голем неутрален елемент може да распадне во протон,електрон,и во помалите неутрални елементи(наречени како електрон антинеутрино): :{{SubatomicParticle|Neutron}} → {{SubatomicParticle|Proton+}} + {{SubatomicParticle|Electron-}} + {{SubatomicParticle|Electron antineutrino}} Фермиовите лист, напишан во 1934,го унифицирал Паулиовиот неутрино со Паул Дирак [[позитрон]] и Вернер Хајсенберг неутрон-протон модел и дал солдина база за понатамошната експериментална работа. Сепак,весникот,the journal [[Природа (весник)|Природа]] го одбил Фермовиот лист,кажувајќи дека теоријата е премногу далеку од реалноста.Тој го принел листот до италијански весник,кој го прифатил,но општата незаинтересиранот околу неговата теорија во почетокот резултирала со неговата промена во експерименталнта физика.<ref name=Close2012> {{Наведена книга |author=F. Close |date=2012 |title=Neutrino |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0199695997 }}</ref>{{rp|24}}<ref> {{Наведено списание |author=E. Fermi |date=1934 |title=Versuch einer Theorie der β-Strahlen. I |journal=Zeitschrift für Physik A |volume=88 |issue= 3–4|pages=161–177 |bibcode=1934ZPhy...88..161F |doi=10.1007/BF01351864 }} Translated in {{Наведено списание |author=F. L. Wilson |date=1968 |title=Fermi's Theory of Beta Decay |url=http://microboone-docdb.fnal.gov/cgi-bin/RetrieveFile?docid=953;filename=FermiBetaDecay1934.pdf;version=1 |journal=American Journal of Physics |volume=36 |issue=12 |page=1150 |bibcode=1968AmJPh..36.1150W |doi=10.1119/1.1974382 }}</ref> Како и да е, дури и во 1934 постоеле сомнежи за Бохрсовата идеја-дека законите за зачувување на енергија не се прикладни-не се точни. На [[Солвејновата конференција]] во 1934, првите знаци на енергија во бета распаѓањето биле забележани, и овие спектри наметнале строгиот лимит врз електроните во секој тип на бета распаѓање.Таков лимит не бив очекуван ако законот за зачувување на енергија не бил наметнат за да биде прифатен. Во 1934 година беше дека е достапна само ограничена (и зачувана) количина на енергија, а новата честичка понекогаш земаше различен дел од оваа ограничена енергија, оставајќи го остатокот за бета честичката. Паули ја искористи приликата јавно да нагласи дека сè уште неоткриеното „неутрино“ мора да е вистинска честичка. ===Директна детекција=== [[File:Clyde Cowan.jpg|thumb|left|Clyde Cowan conducting the neutrino experiment c. 1956]] Во 1942, Ванг Ганчанг прв предложил да се користи [[Електронското фаќање|бета факање]] со цел експериментално да се откријат неутрината to.<ref> {{Наведено списание |author=K.-C. Wang |date=1942 |title=A Suggestion on the Detection of the Neutrino |journal=Physical Review |volume=61 |issue=1–2 |page=97 |bibcode=1942PhRv...61...97W |doi=10.1103/PhysRev.61.97 }}</ref> На На 20 јули 1956 година, проблемот на Наука, Клајд Кован, Фредерик Рајнс, Ф. Б. Харисон, Х. В. Крусе и А. Д. Мекгваер издадоа потврда дека го пронашле неутриното, резултат кој бил награден речиси четириесет години подоцна со Нобелова награда во 1995 година.<ref name="noblp"> {{Наведена мрежна страница |accessdate=29 June 2010 |title=The Nobel Prize in Physics 1995 |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1995/ |publisher=The Nobel Foundation }}</ref> Во овој експеримент, сега познат како експеримент со неутрино на Кован-Рајнс, антинеутрината создадени во нуклеарен реактор со бета распаѓање реагирале со протони за да произведат неутрони и позитрони: :{{SubatomicParticle|Electron antineutrino}} + {{SubatomicParticle|Proton+}} → {{SubatomicParticle|Neutron0}} + {{SubatomicParticle|Electron+}} Позитронот брзо наоѓа елекрон, и тие меѓусебно се поништуваат. Неутронот може да биде забележан ако се фати на соодветно јадро, ослободувајќи гама-зраци. Коинциденцијата на овие два евенти-позитрон анхилација и факањето на неутрон-дава уникатна значка на антинеутрино интеракција. ===Неутрински вкус=== Антинеутриното e откриено од страна на Кован and Рејнес и е античестичка на [[електронско неутрино|електронското неутрино]]. Во 1962, [[Лион Ледерман]], [[Мелвин Шварц]] и [[Џек Стајнбергер]] покажале дека постојат повеќе видови на неутрина,но првично ги откриле заемодејствата на [[мион]]ските неутрина (чије хипотетичко име било''неутретто''),<ref> {{cite arXiv |author=I. V. Anicin |date=2005 |title=The Neutrino – Its Past, Present and Future |eprint=physics/0503172 }}</ref> за што ја добиле [[Нобелова награда во Физика|Нобеловата награда за Физика]]. Кога бил откриен третиот вид на [[лептон]],[[тау (честичка)|тау-неутрино]],откриена честичка во 1975 со [[Стенфордски линиски забрзувач на честичка|Стенфордскиот линиски забрзувач на честичка]],за која исто така се очекувало да биде поврзан со неутрино (тау-неутрино).Првите докази за овој трет вид на неутрино се појавиле при набљудување на исчезнатата енергија и импулс кај тау-распаѓањата кои наликуваат на бета распаѓањето,што довело до откривањето на електронското неутрино.Првите заменодејства на тау-неутриното биле јавно објавени во 2000 од страна на [[DONUT|DONUT здружение]] во [[Фермилаб]],а постоењето на оваа честичка било докажано теоретски и експериментално со податоците од [[Голем електронско позитронски судирач|Големиот електронско позитронски судирач]].<ref name=tauonpress>{{cite press | |date=20 July 2000 |title=Physicists Find First Direct Evidence for Tau Neutrino at Fermilab|url=http://www.fnal.gov/pub/presspass/press_releases/donut.html |publisher=Fermilab |quote=In 1989, experimenters at CERN found proof that the tau neutrino is the third and last light neutrino of the Standard Model, but a direct observation was not yet feasible. }}</ref> ===Сончев неутрински проблем=== {{Главна|Сончев неутрински проблем}} При крајот на 60-тите години од минатиот век,биле изведени неколку последователни експерименти од кои се забележало дека бројот на неутрина кои пристугнуваат од Сонцето е помеѓу една третина и една половина од бројот кој бил предвиден за [[електронско неутрино|електронското неутрино]] од [[Стандарден сончев модел|Стандардниот сончев модел]].Овој спор,кој стана познат како [[сончев неутрински проблем|сончевиот неутрински проблем]],остана нерешен околу 30 години.Проблемот е разрешен со откривањето на [[неутринско колебање|неутринските колебања]] и маса ===Колебања=== {{Главна|Неутринско колебање}} Практичен метод за испитување на неутринските колебања првично бил предложен од [[Бруно Понтекорво]] во 1957 користејќи ѓи сличните [[каон]]ски [[каонско колебање|колебања]],во последователен период од 10 години тој го развил математичкиот формализам и современиот запис на вакуумските колебања. Во 1985 г. [[Станислав Михеев]] и [[Алексеј Смирнов]] (надоврзувајќи се на работата на [[Линколн Волфенштајн]]) забележале дека вкусовите колебања можат да бидат изменети кога неутрината се движат низ материјат.Овој ефект е наречен [[Михеев-Смирнов-Волфштајнов ефект]] (МСВ-ефект) и е од важност да се разбере дека многу неутрина оддадени од многуте соединувања во Сонцето минуваат низ густата материја во [[сончево јадро|сончевото јадро]] на нивниот пат кон детекторите на Земјата. Кон почетокот на 1998 година,експериментите започнале да покажуваат дека сончевите и атмосферските неутрина ги менуваат своите вкусови (погледајте [[Суперкамиоканде]] и [[Сабдурска неутринска опсерваторија]]).Ова го разлешило проблемот на сончевото неутрино:електронските неутрина кои се создадени во Сонцето делумно се менуваат во друг вкус кој не може да биде забележан на инструментите на експереминтите. Иако поединечните експерименти,како што е збирот на сончево неутрински експерименти се во согласност со не колебните механизми на запазувањето на неутринскиот вкус,земајќи ги предвид сите заедно,неутринските експериментите го покажуваат постоењето на неутринските колебања. Особено важни во оваа насока се експериментите во реактарот [[КамЛАНД]] и забржувачките експерименти,како на пример [[МИНОС]].Експериментот КамЛАНД навистина ги забележал колебањата при механизмот на промената на неутринскиот вкус кај сончевото електронско неутирно.Слично и МИНОС потврдува дека колебањето на атмосферските неутрина обезбедува подобро определување на квадратното разделување.<ref> {{Наведено списание |author1=M. Maltoni |author2=T. Schwetz |author3=M. Tórtola |author4=J. W. F. Valle |date=2004 |title=Status of global fits to neutrino oscillations |journal=New Journal of Physics |volume=6 |issue=1 |page=122 |arxiv=hep-ph/0405172 |bibcode=2004NJPh....6..122M |doi=10.1088/1367-2630/6/1/122 }}</ref> Јапонскиот научник [[Такааки Каџита]] и Канадскиот научник [[Артур Мекдоналд]] ја доибваат Нобеловата награда за физика во 2015 година токму за ова значајно откритие како теориско и експериментално неутрината го менуваат својот вкус. ===Супернова-неутрина=== {{Поврзано|Ран систем за предупредување од супернови}} [[Рејмонд Девис]] и [[Масатоши Кошиба]] биле наградени со [[Нобелова награда во физика|Нобеловата награда во физика]].Давис за неговата работа на [[Космичко неутрино|Космичкото неутрино]] и Кошиба за неговата прва вистинска обзервација на супернова неутрината.Откривањето на [[сончево неутрино|сончевото неутрино]],и на неутрината откриени на [[СН 1987A]] [[супернова]] го дале почетокот на [[неутринската астрономија]].<ref name= "Pagliaroli2009">{{Наведено списание|bibcode=2009APh....31..163P|title=Improved analysis of SN1987A antineutrino events|journal=Astroparticle Physics|volume=31|issue=3|pages=163–176|author1=Pagliaroli|first1=G.|last2=Vissani|first2=F.|last3=Costantini|first3=M. L.|last4=Ianni|first4=A.|year=2009|doi=10.1016/j.astropartphys.2008.12.010|arxiv = 0810.0466 }}</ref> ==Својства и реакции== Неутрината имаат полуброен [[спин]]от и од таму следи дека е [[фермион]]. Неутрината заемно дејствуваат примарно преку [[слаба јадрена сила|слаба сила]].Откривањето на [[неутринско колебање|неутринското колебање]] покажува дека неутрината имаат маса.ПОстоењето на неутринската маса покажува за постоењето на ситно неутрино [[магнетен момент|магнетниот момент]]<ref name="PDG">{{Наведено списание |bibcode=2004PhLB..592....1P |title=Review of Particle Physics |journal=Physics Letters B |volume=592 |pages=1–5 |last1=Particle Data Group |last2=Eidelman |first2=S. |last3=Hayes |first3=K. G. |last4=Olive |first4=K. A. |last5=Aguilar-Benitez |first5=M. |last6=Amsler |first6=C. |last7=Asner |first7=D. |last8=Babu |first8=K. S. |last9=Barnett |first9=R. M. |last10=Beringer |first10=J. |last11=Burchat |first11=P. R. |last12=Carone |first12=C. D. |last13=Caso |first13=S. |last14=Conforto |first14=G. |last15=Dahl |first15=O. |last16=d'Ambrosio |first16=G. |last17=Doser |first17=M. |last18=Feng |first18=J. L. |last19=Gherghetta |first19=T. |last20=Gibbons |first20=L. |last21=Goodman |first21=M. |last22=Grab |first22=C. |last23=Groom |first23=D. E. |last24=Gurtu |first24=A. |last25=Hagiwara |first25=K. |last26=Hernández-Rey |first26=J. J. |last27=Hikasa |first27=K. |last28=Honscheid |first28=K. |last29=Jawahery |first29=H. |last30=Kolda |first30=C. |display-authors=29 |year=2004 |doi=10.1016/j.physletb.2004.06.001 |arxiv=astro-ph/0406663 }}</ref> од ред на {{вред|e=-19|u=[[Bohr magneton|''μ''_B]]}}, дозволувајќи за електромагнетни заемодејства меѓу неутрината. Експеримент изведен од [[Ц. С. ВУ]] во [[Колумбијскиот универзитет]] покажал дека неутрината секогаш покажуваат лева [[хиралност (физика)|хиралност]].<ref>{{Наведена мрежна страница |author=S.M. Caroll |date=25 March 2009 |title=Ada Lovelace Day: Chien-Shiung Wu |url=http://blogs.discovermagazine.com/cosmicvariance/2009/03/25/ada-lovelace-day-chien-shiung-wu/ |work=[[Discover Magazine]] |accessdate=2011-09-23 |archive-date=2011-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111203235001/http://blogs.discovermagazine.com/cosmicvariance/2009/03/25/ada-lovelace-day-chien-shiung-wu/ |url-status=dead }}</ref> Многу е тешко да се идентификуваат поединечните заемодејства помеѓу неутрината поради природната радиација. Поради ова, во раните експерименти се користел специјален канал за оваа идентификација: интеракцијата на антинеутриното со водородното јадро кај молекулите на вода. Јадрото на водород е само еден протон и поради тоа јадрени реакции кои би се одвивале кај потешки елементи не мора да се земат предвид при ваквите реакции. Во еден кубен метар вода се случуваат само неколку реакции кога водата е поставена надвор од јадрен реактор,но со тоа се мери рекацијата на плутониумот во реакторот. ===Михеев–Смирнов–Волфенштајнов ефект=== {{Главна|Михеев–Смирнов–Волфенштајнов ефект}} Неутрина кои минуваат низ материја, поминуваат низ процес сличен на движењето на светлината низ проѕирен материјал. Овој процес не може да се набљудува директно, затоа што нема [[јонизирачко зрачење]], но се јавува [[МСВ ефект]]от. Само мал дел од енергијата од неутриното се пренесува на материјалот. ===Јадрени заемодејства=== Неутрината може да дејстуваат на атомско јадро и да го променат во друго јадро.Овој процес се користи кај радиохемиски детектори за неутрина.Во овој случај енергетските нивоа и спинските состојби на целното јадро мора да се земат предвид за да се пресмета веројатноста на интеракцијата. Претежно, веројатноста на реакцијата се зголемува со зголемувањето на бројот на неутрони и протони во јадро. ===Поттикнато цепење=== Слично како што прават неутроните во нуклеарните реактори, неутрината можат да предизвикаат реакции на фисија во тешките јадра. Досега, оваа реакција не е измерена во лабораторија, но се предвидува дека ќе се случи во ѕвездите и суперновите. Процесот влијае на изобилството на изотопи што се гледаат во универзумот. Неутринската фисија на деутериумските јадра е забележана во опсерваторијата за неутрино „Садбери“, која користи детектор за тешка вода.. ===Без самозаемодејство === Набљудувањата на космичката микробранова позадина сугерираат дека неутрината не комуницираат сами со себе.<ref>{{наведени вести |url=http://www.scientificamerican.com/article/astronomers-indirectly-spot-neutrinos-released-just-1-second-after-the-birth-of-the-universe/ |title=Astronomers Indirectly Spot Neutrinos Released Just 1 Second after the Birth of the Universe |last1=Hall |first1=Shannon |date=1 December 2015 |website=scientificamerican.com |publisher=Nature America, Inc. |accessdate=18 December 2015}}</ref> ===Остатоци од супернови=== Енергијата на неутрината на супернова се движи од неколку до неколку десетици MeV. Сепак, се очекува местата каде што се забрзуваат космичките зраци да произведат неутрина кои се најмалку еден милион пати поенергични, произведени од турбулентни гасовити средини оставени од експлозии на супернова: остатоци од супернова. Потеклото на космичките зраци им го припишале на суперновите Валтер Баде и Фриц Цвики; оваа хипотеза ја доработиле Виталиј Л. Гинзбург и Сергеј И. Сировацки, кои го припишале потеклото на остатоци од супернова и го поткрепиле своето тврдење со клучната забелешка дека загубите на космички зраци на Млечниот Пат се компензираат ако ефикасноста на забрзувањето кај остатоците од супернова е околу 10 проценти. Хипотезата на Гинзбург и Сировацки е поткрепена од специфичниот механизам на „забрзување на ударниот бран“ што се случува кај остатоците од супернова, што е во согласност со оригиналната теоретска слика нацртана од Енрико Ферми и добива поддршка од набљудувачки податоци. Неутрината со многу висока енергија сè уште треба да се видат, но оваа гранка на неутринската астрономија е во повој. Главните постоечки или претстојни експерименти кои имаат за цел да набљудуваат неутрина со многу висока енергија од нашата галаксија се Бајкал, АМАНДА, АјсКјуб, АНТАРЕС, НЕМО и Нестор. Поврзани информации се обезбедени од опсерватории за гама зраци со многу висока енергија, како што се ВЕРИТАС, ХЕС и МЕЏИК. Всушност, се претпоставува дека судирите на космичките зраци произведуваат наелектризирани пиони, чие распаѓање ги дава неутрината, како и неутрални пиони, чие распаѓање дава гама зраци: околината на остатокот од супернова е транспарентна за двата вида зрачење. Неутрина со уште поголема енергија, кои произлегуваат од интеракциите на екстрагалактичките космички зраци, може да се набљудуваат со опсерваторијата Пјер Оже или со наменскиот експеримент наречен АНИТА. ===Големата експлозија=== {{Главна|Космичко позадинско неутрино}} Се смета дека, исто како космичкото микробраново позадинско зрачење што останало од Големата експлозија, во нашиот Универзум постои позадинска микробранова материја. Во 1980-тите беше предложено дека ова може да биде објаснување за темната материја за која се смета дека постои во универзумот. Неутрината имаат една важна предност во однос на повеќето други кандидати за темна материја: познато е дека постојат. Сепак, оваа идеја има и сериозни проблеми. Од експериментите со честички е познато дека неутрината се многу лесни. Ова значи дека тие лесно се движат со брзини блиски до брзината на светлината. Поради оваа причина, темната материја направена од неутрина се нарекува „жешка темна материја“. Проблемот е што бидејќи се движат брзо, неутрината би имале тенденција да се шират рамномерно во универзумот пред космолошката експанзија да ги направи доволно ладни за да се соберат во грутки. Ова би предизвикало делот од темната материја составен од неутрина да биде размачкан и неспособен да ги предизвика големите галактички структури што ги гледаме. Понатаму, истите овие галаксии и групи галаксии се чини дека се опкружени со темна материја која не е доволно брза за да избега од тие галаксии. Веројатно оваа материја го обезбедила гравитационото јадро за формирање. Ова имплицира дека неутрината не можат да сочинуваат значаен дел од вкупната количина на темна материја. Од космолошките аргументи, се проценува дека реликтните позадински неутрина имаат густина од 56 од секој тип на кубен сантиметар и температура 1,9 K (1,7⋅10-4 eV) ако се безмасени, многу постудени ако нивната маса надминува 0,001 eV. Иако нивната густина е доста висока, тие сè уште не се забележани во лабораторија, бидејќи нивната енергија е под праговите на повеќето методи за детекција, а поради екстремно ниските пресеци на интеракцијата на неутрината при енергии под eV. Спротивно на тоа, сончевите неутрина од бор-8 - кои се емитираат со поголема енергија - се дефинитивно откриени и покрај тоа што имаат вселенска густина што е помала од онаа на реликтните неутрина за околу 6 реда на големина. ==Мотивација за научен интерес== Ниската маса и неутралниот полнеж на неутрината значат дека тие комуницираат екстремно слабо со други честички и полиња. Оваа карактеристика на слаба интеракција ги интересира научниците бидејќи значи дека неутрината можат да се користат за испитување на средини во кои друго зрачење (како што се светлината или радио брановите) не можат да продрат. Користењето на неутрина како сонда за прв пат беше предложено во средината на 20 век како начин за откривање на условите во јадрото на Сонцето. Сончевото јадро не може да се слика директно бидејќи електромагнетното зрачење (како што е светлината) се дифузира од големата количина и густина на материјата што го опкружува јадрото. Од друга страна, неутрината минуваат низ Сонцето со малку интеракции. Додека фотоните емитирани од сончевото јадро може да бараат 40.000 години за да дифундираат до надворешните слоеви на Сонцето, неутрината генерирани во реакциите на ѕвездена фузија во јадрото го преминуваат ова растојание практично непречено со брзина речиси со брзината на светлината.<ref> {{Наведена книга |author=J.N. Bahcall |date=1989 |title=Neutrino Astrophysics |publisher=Cambridge University Press |isbn=0-521-37975-X }}</ref><ref> {{Наведено списание |author=D.R. David Jr. |date=2003 |title=Nobel Lecture: A half-century with solar neutrinos |journal=[[Reviews of Modern Physics]] |volume=75 |issue=3 |page=10 |arxiv= |bibcode=2003RvMP...75..985D |doi=10.1103/RevModPhys.75.985 }}</ref> Неутрината се корисни и за испитување на астрофизички извори надвор од Сончевиот систем, бидејќи тие се единствените познати честички кои не се значително ослабени со нивното патување низ меѓуѕвездената средина. Оптичките фотони можат да бидат затемнети или дифузни од прашина, гас и позадинско зрачење. Космичките зраци со висока енергија, во форма на брзи протони и атомски јадра, не се во можност да патуваат повеќе од околу 100 мегапарсеци поради границата Грајзен-Зацепин-Кузмин (гранична вредност на GZK). Спротивно на тоа, неутрината можат да патуваат уште поголеми растојанија, едвај ослабени. Галактичкото јадро на Млечниот Пат е целосно затемнето од густ гас и бројни светли објекти. Неутрината произведени во галактичкото јадро може да бидат мерливи со телескопи за неутрина на Земјата.<ref name=Close2012 /> Друга важна употреба на неутриното е во набљудувањето на супернови, експлозиите што го завршуваат животот на многу масивни ѕвезди. Фазата на колапс на јадрото на супернова е исклучително густ и енергичен настан. Таа е толку густа што ниедни познати честички не се во можност да избегаат од напредувачкиот фронт на јадрото освен неутрината. Следствено, познато е дека суперновите ослободуваат приближно 99% од нивната зрачна енергија во краток (10-секунден) излив на неутрина.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://focus.aps.org/story/v24/st4 |title=Physics – Supernova Starting Gun: Neutrinos |publisher=Focus.aps.org |date=2009-07-17 |accessdate=2012-04-05}}</ref> Масата во мирување на неутриното е важен тест за космолошките и астрофизичките теории (видете Темна материја). Значењето на неутриното во испитувањето на космолошките феномени е големо како и секој друг метод, и затоа е главен фокус на проучување во астрофизичките заедници.<ref name="SciAm-Gelmini"> {{Наведено списание |author=G.B. Gelmini |author2=A. Kusenko |author3=T.J. Weiler |date=May 2010 |title=Through Neutrino Eyes |url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=through-neutrino-eyes |journal=Scientific American |volume=302 |issue=5 |pages=38–45 |arxiv= |bibcode=2010SciAm.302e..38G |doi=10.1038/scientificamerican0510-38 }}</ref> Проучувањето на неутрината е важно во физиката на честичките бидејќи неутрината обично имаат најмала маса и затоа се примери за честички со најниска енергија теоретизирани во проширувањата на Стандардниот модел на физиката на честичките. Во ноември 2012 година, американските научници користеа забрзувач на честички за да испратат кохерентна неутринска порака низ 780 стапки карпа. Ова ја означува првата употреба на неутрина за комуникација, а идните истражувања може да дозволат бинарни неутрински пораки да бидат испратени на огромни растојанија дури и низ најгустите материјали, како што е јадрото на Земјата.<ref>{{Наведено списание|last1=Stancil|first1=D. D.|last2=Adamson|first2=P.|last3=Alania|first3=M.|last4=Aliaga|first4=L.|last5=Andrews|first5=M.|last6=Del Castillo|first6=C. Araujo|last7=Bagby|first7=L.|last8=Bazo Alba|first8=J. L.|last9=Bodek|first9=A.|display-authors=4|date=2012|title=Demonstration of Communication Using Neutrinos|url=http://lss.fnal.gov/archive/2012/pub/fermilab-pub-12-073-e.pdf|journal=Modern Physics Letters A|volume=27|issue=12|pages=1250077|arxiv=1203.2847|bibcode=2012MPLA...2750077S|doi=10.1142/S0217732312500770|laydate=March 15, 2012|first14=A.|first30=J.|last27=Dytman|first27=S. A.|last28=Eberly|first28=B.|last29=Fein|first29=J. R.|last30=Felix|last13=Budd|first13=H.|last26=Downey|first12=W. K.|last12=Brooks|first11=R.|last11=Bradford|first10=D.|last10=Boehnlein|first26=J. M.|first25=J.|last15=Caicedo|first19=E.|first15=D. A. M.|last16=Capista|first16=D. P.|last17=Castromonte|first17=C. M.|last18=Chamorro|first18=A.|last14=Butkevich|last20=Christy|last25=Devan|first20=M. E.|last21=Chvojka|first21=J.|last22=Conrow|first22=P. D.|last23=Danko|first23=I.|last24=Day|first24=M.|last19=Charlton|access-date=2016-04-02|archive-date=2015-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20150213035926/http://lss.fnal.gov/archive/2012/pub/fermilab-pub-12-073-e.pdf|url-status=dead}}</ref> ==Поврзано== * [[Список на неутрински експерименти]] ==Белешки== {{Reflist|group=nb|30em}} ==Наводи== {{наводи|30em}} ==Литература== {{refbegin}} * {{Cite arXiv |last1=Adam |first1=T. |author2= (OPERA collaboration) |date=2011 |title=Measurement of the neutrino velocity with the OPERA detector in the CNGS beam |eprint=1109.4897 |class=hep-ex |display-authors=etal}} * {{Наведено списание |last1=Alberico |first1=W. M. |last2=Bilenky |first2=S. M. |date=2004 |title=Neutrino Oscillations, Masses And Mixing |journal=Physics of Particles and Nuclei |volume=35 |issue= |pages=297–323 |arxiv=hep-ph/0306239 |bibcode=2003hep.ph....6239A }} * {{Наведена книга |last=Bahcall |first1=J. N. |date=1989 |title=Neutrino Astrophysics |publisher=Cambridge University Press |isbn=0-521-35113-8 }} * {{Наведена мрежна страница |last=Bumfiel |first=G. |date=1 October 2001 |title=The Milky Way's Hidden Black Hole |url=http://www.scientificamerican.com/article/the-milky-ways-hidden-bla/ |work=Scientific American |accessdate=2010-04-23 }} * {{Наведена книга |last=Close |first=F. |date=2010 |title=Neutrino |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-957459-9 }} * {{Наведена книга |last=Griffiths |first=D. J. |date=1987 |title=Introduction to Elementary Particles |publisher=John Wiley & Sons |isbn=0-471-60386-4 }} * {{Наведена книга |last=Perkins |first=D. H. |date=1999 |title=Introduction to High Energy Physics |publisher=Cambridge University Press |isbn=0-521-62196-8 }} * {{Наведена книга |last=Povh |first=B. |date=1995 |title=Particles and Nuclei: An Introduction to the Physical Concepts |publisher=Springer-Verlag |isbn=0-387-59439-6 }} * {{Наведена мрежна страница |author=Riazuddin |date=2005 |title=Neutrinos |url=http://www.ncp.edu.pk/docs/12th_rgdocs/Riazuddin.pdf |publisher=National Center for Physics |accessdate=2016-04-02 |archive-date=2011-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111007003127/http://www.ncp.edu.pk/docs/12th_rgdocs/Riazuddin.pdf |url-status=dead }} * {{Наведена книга |last=Schopper |first=H. F. |date=1966 |title=Weak interactions and nuclear beta decay |publisher=North-Holland (imprint) |isbn= }} * {{Наведена мрежна страница |last1=Tammann |first1=G. A. |last2=Thielemann |first2=F. K. |last3=Trautmann |first3=D. |date=2003 |title=Opening new windows in observing the Universe |url=http://www.europhysicsnews.org/articles/epn/abs/2003/02/epn03208/epn03208.html |publisher=Europhysics News |accessdate=2006-06-08 }} * {{Наведена книга |last1=Tipler |first1=P. |last2=Llewellyn |first2=R. |date=2002 |title=Modern Physics |edition=4 |publisher=W. H. Freeman |isbn=0-7167-4345-0 }} * {{Наведена книга |last=Tomonaga |first=S.-I. |date=1997 |title=The Story of Spin |publisher=University of Chicago Press |isbn= }} * {{Наведена книга |last=Zuber |first=K. |date=2003 |title=Neutrino Physics |publisher=IOP Publishing |isbn=978-0-7503-0750-5 }} {{refend}} ==Надворешни врски== {{Wiktionary|neutrino}} * [http://www.ps.uci.edu/~superk/neutrino.html "What's a Neutrino?"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100925101827/http://www.ps.uci.edu/~superk/neutrino.html |date=2010-09-25 }}, Dave Casper (University of California, Irvine) * [http://www.nu.to.infn.it/ Neutrino unbound]: On-line review and e-archive on Neutrino Physics and Astrophysics * [http://www.pbs.org/wgbh/nova/neutrino/ Nova: The Ghost Particle]: Documentary on US public television from WGBH * [http://space.newscientist.com/article/dn13414-universe-submerged-in-a-sea-of-chilled-neutrinos.html?feedId=online-news_rss20 Universe submerged in a sea of chilled neutrinos] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080510083931/http://space.newscientist.com/article/dn13414-universe-submerged-in-a-sea-of-chilled-neutrinos.html?feedId=online-news_rss20 |date=2008-05-10 }}, ''New Scientist'', 5 March 2008 *[http://www.hep.anl.gov/ndk/hypertext/ The neutrino oscillation industry] * [https://web.archive.org/web/20070927012833/http://www.mpi-hd.mpg.de/non_acc/POSITIVE-EVID/NEW-2004/PL586-2004.pdf Search for neutrinoless double beta decay with enriched 76Ge in Gran Sasso 1990–2003] * [http://www.nytimes.com/2002/04/28/weekinreview/ideas-trends-cosmic-weight-gain-a-wispy-particle-bulks-up.html?pagewanted=all&src=pm Cosmic Weight Gain: A Wispy Particle Bulks Up by George Johnson] * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/science_and_environment/10364160.stm Neutrino 'ghost particle' sized up by astronomers] BBC News 22 June 2010 * {{Наведена мрежна страница|last=Merrifield|first=Michael|title=Neutrinos|url=http://www.sixtysymbols.com/videos/neutrinos.htm|work=Sixty Symbols|publisher=Brady Haran for the University of Nottingham|author2=Copeland, Ed|author3=Bowley, Roger|date=2010}}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.youtube.com/watch?v=AYqEtm0X2Sc&feature=youtu.be The Neutrino with Dr. Clyde L. Cowan (Lecture on Project Poltergeist by Clyde Cowan)] * [http://www.nuclear-power.net/nuclear-power/reactor-physics/atomic-nuclear-physics/fundamental-particles/antineutrino/nuclear-reactor-antineutrino-source/ Nuclear Reactor as the Source of Antineutrinos] * [https://www.bibnum.education.fr/physique/physique-nucleaire/chers-mesdames-et-messieurs-radioactifs Pauli's letter (December 1930)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160315140410/https://www.bibnum.education.fr/physique/physique-nucleaire/chers-mesdames-et-messieurs-radioactifs |date=2016-03-15 }}, the hypothesis of the neutrino (online and analyzed, for English version click 'Télécharger') {{particles}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Темна материја]] [[Категорија:Елементарни честички]] [[Категорија:Егзотична материја]] [[Категорија:Лептони]] [[Категорија:Неутрина| ]] [[Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ]] 3yk72ymnlfq6zf6g7ba7ocfbfte4dal 4 1157958 5577223 3501843 2026-06-15T09:03:37Z Bjankuloski06 332 /* Извадок */ Правописна исправка, replaced: 'рж → ’рж 5577223 wikitext text/x-wiki {{Напатствија за избрана статија}} <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> ==[[Земјоделство во Македонија]]== ===Информации=== <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Статијата е предложена за дискусија во 13:08, 6 јули 2016 (CEST). </span> Имајќи го предвид извонредно големото значење на земјоделството како основна стопанска гранка за човековото живеење и опстанок, како и за севкупните економски текови во македонското стопанство, се наметна неопходноста од изработка на една ваква содржајна статија која го обработува и информира за земјоделството во Македонија од сите негови аспекти како видови на земјоделско производство (растенија, култури, добиток), показатели и бројки на производство и приноси, географска застапеност по региони, удели во економијата итн. По речиси 8 месечна работа на уредување и повикување од различни релевантни и официјални извори на податоци, статијата е конечно уредена и покрај општата информативна вредност за проучувањето на земјоделството и економијата во Македонија, ќе служи и како водич во спроведувањето на предложениот проект Агроекспедици, поради што нејзиното избирање за статија на неделата (денот, месецот) ќе претставува и своевидно негово промоврирање. - [[User:Македонец|Марио Шаревски - Македонец]] <small>([[User talk:Македонец|разговор]])</small> 13:08, 6 јули 2016 (CEST) ===Извадок=== [[Податотека:Житни полиња и лозја во Гевгелиско.JPG|десно|200п]] '''[[Земјоделство во Македонија|Земјоделство]]''' — значајна стопанска дејност во [[Македонија]] која учествува со 11% во вкупниот [[БДП]] на земјата. Вкупните земјоделски површини сочинуваат {{дропка|1|2}} од територијата на Македонија, при што {{дропка|1|4}} се [[обработливо земјиште|обработливи]], а {{дропка|1|4}} се [[Пасиште|пасишта]] или во бројки вкупната земјоделска површина изнесувала 1 271 400 хектари во просек за 2001-2005 година. Вредноста на откупот од вкупното земјоделско производство изнесувала над 13,7 милијарди [[Македонски денар|денари]] или 215 милиони евра во 2014 година. Погодните почвени терени односно поставеноста на тереност и составот на [[Почва|почвите]], благата клима и водите (заедно со вкупните годишни врнежи) овозможуваат широк дијапазон и разновиден состав на земјоделското производство според полјоделските култури и според видовите добиток. Дополнително, Македонија има и изразито поволен релјеф, со котлини оградени со високи планини кои имаат огромни површини на обилни и бујни квалитетни пасишта за напасување на секаков вид крупен и ситен добиток и кои што воедно богато и обилно ги напојуваат рамнините во котлинските дна со вода од бројните водотеци, потоци, реки и топењето на снегот и истовремено ги заштитуваат од силни ветрови и воздушни влијанија, што пак нуди извонредно добри можности за развој на обемно и напредно полјоделство и сточарство, како и лозаро-овоштарство.Од поледелските култури најмногу се застапени: [[Жито|житните]] - зрнести растенија ([[пченица]], [[пченка]], [[’рж]], [[јачмен]] и [[овес]]); [[грозје]] (винова лоза); [[овошје]]; градинарски култури и др. ''([[Земјоделство во Македонија|Дознајте повеќе...]])'' == Дискусија == == Гласање == '''(3/0/1); Закажано да заврши во 13:08, [[13 јули]] [[2016]] (CEST)''' === За === # {{За}}--[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 13:56, 9 јули 2016 (CEST) {{коментар}} Навистина обемна статија и како што кажал и Марио, за една од најважните стопански гранки кај нас. Убаво покриена со фотографии, табели и извори. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 13:56, 9 јули 2016 (CEST) # {{За}} {{коментар}} Исклучителна статија. --[[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 14:12, 9 јули 2016 (CEST) # {{За}} --[[User:M4r51n|M4r51n]] <small>([[User talk:M4r51n|разговор]])</small> 14:13, 9 јули 2016 (CEST) === Против === === Воздржан === #{{воздржан}} --[[Корисник:SmartM&amp;M|Макс]]^{([[Разговор со корисник:SmartM&amp;M|разговор]])} 19:17, 9 јули 2016 (CEST) {{коментар}} Статијата е одлична, но ќе бидам воздржан за да го поттикнам уредувачот да ја усоврши. Имено потребно е зголемување на воведот преку исчитување на целата статија и параграфирање на секциите, бидејќи сите изгледаат како еден голем параграф што го отежнува читањето. Мала забелешка имам околу поставувањето на референците пред интерпукциските знаци, кои вообичаено стојат после знаците. Конечно потребно е дополнително викифицирање, имено во речиси секоја секција постои вики-врска до Македонија, што е непотребно, а имиња на фабрики и јавни институции релевантни за статијата не се доволно викифицирани. [[Категорија:Википедија:Успешни кандидатури за избрана статија|Земјоделство во Македонија]] 0n8u4bdn9d1wkpnskmmv5i0ouf8ynbv 4 1158331 5577222 5158135 2026-06-15T09:03:34Z Bjankuloski06 332 /* top */ Правописна исправка, replaced: 'рж → ’рж 5577222 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Житни полиња и лозја во Гевгелиско.JPG|десно|200п|Житни полиња и лозја во Гевгелиско]] '''[[Земјоделство во Македонија|Земјоделство]]''' — значајна стопанска дејност во [[Македонија]] која учествува со 11% во вкупниот [[БДП]] на земјата. Вкупните земјоделски површини сочинуваат {{дропка|1|2}} од територијата на Македонија, при што {{дропка|1|4}} се [[обработливо земјиште|обработливи]], а {{дропка|1|4}} се [[Пасиште|пасишта]] или во бројки вкупната земјоделска површина изнесувала 1 271 400 хектари во просек за 2001-2005 година. Вредноста на откупот од вкупното земјоделско производство изнесувала над 13,7 милијарди [[Македонски денар|денари]] или 215 милиони евра во 2014 година. Погодните почвени терени односно поставеноста на тереност и составот на [[Почва|почвите]], благата клима и водите (заедно со вкупните годишни врнежи) овозможуваат широк дијапазон и разновиден состав на земјоделското производство според полјоделските култури и според видовите добиток. Дополнително, Македонија има и изразито поволен релјеф, со котлини оградени со високи планини кои имаат огромни површини на обилни и бујни квалитетни пасишта за напасување на секаков вид крупен и ситен добиток и кои што воедно богато и обилно ги напојуваат рамнините во котлинските дна со вода од бројните водотеци, потоци, реки и топењето на снегот и истовремено ги заштитуваат од силни ветрови и воздушни влијанија, што пак нуди извонредно добри можности за развој на обемно и напредно полјоделство и сточарство, како и лозаро-овоштарство.Од поледелските култури најмногу се застапени: [[Жито|житните]] - зрнести растенија ([[пченица]], [[пченка]], [[’рж]], [[јачмен]] и [[овес]]); [[грозје]] (винова лоза); [[овошје]]; градинарски култури и др. ''([[Земјоделство во Македонија|Дознајте повеќе...]])'' <noinclude>[[Категорија:Википедија:Избрана статија/2016]]</noinclude> 1jrysblnezof0iox6sqdn4usfd425iz 0 1158746 5577037 5207612 2026-06-14T16:38:56Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577037 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | show_name = 12 мајмуни | genre = [[Научна фантастика]]<br />[[Мистерија]] | based_on = ''[[12 мајмуни (филм)|12 мајмуни]]'' | developer = Тери Маталас<br />Тревис Фикет | starring = {{Plainlist| * [[Арон Стенфорд]] * [[Аманда Шул]] * [[Кирк Асеведо]] * [[Ноа Бин]] * [[Тод Сташвик]] * [[Емили Хемпшир]] * [[Барбара Сукова]] }} | country = {{САД}} | language = Англиски јазик | num_seasons = 2 | num_episodes = <onlyinclude>26</onlyinclude> | list_episodes = Список на епизоди од 12 мајмуни | composer = {{Plainlist| * [[Тревор Рабин]] *Пол Линфорд }} |producer = {{Plainlist| *Ричард Е. Робинс *Џејк Курили }} | executive_producer = {{Plainlist| *Натали Чаидез *Ричард Сакли *Чарлс Ровен *Дејвис Гросман *Тери Маталас и Тревис Фикет }} | location = {{Plainlist| * [[Торонто|Торонто, Канада]] * [[Детроит|Детроит, Мичиген]] }} | runtime = 40–47 минути | company = {{Plainlist| * [[Atlas Entertainment]] * [[Universal Cable Productions]]}} | distributor = [[NBCUniversal Television Distribution]] | network = [[Syfy]] | picture_format = [[1080i]] ([[HDTV]]) | audio_format = [[Стереофоничен звук|Стерео]] | first_aired = {{Start date|2015|1|16}} | last_aired = {{End date|сè уште}} | website = http://www.syfy.com/12monkeys | website_title = Official website }} '''''12 мајмуни''''' — американска [[телевизиска програма|телевизиска серија]] која се прикажува на [[Syfy]] создадена од Тери Маталас и Тревис Фикет.<ref name="hollywoodreporter">{{наведени вести|url=http://www.hollywoodreporter.com/live-feed/12-monkeys-producer-syfy-series-718532|title='12 Monkeys' Producer on Syfy Series: 'It's a Complete Reimagining'|work=The Hollywood Reporter|first=Philiana|last=Ng|date=July 14, 2014|accessdate=November 2, 2014}}</ref> Тоа е [[научна фантастика|научно фантастична]] и [[мистерија|мистериозна]] [[драма]] заснована на [[12 мајмуни (филм)|истоимениот филм]] од 1995 година, режиран од [[Тери Гилијам]]. Серијата својата премиера ја имала на 16 јануари 2015 година.<ref>{{наведени вести|url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/10/09/12-monkeys-to-premiere-friday-january-16-at-9pm-on-syfy/312751/|title='12 Monkeys' to Premiere Friday, January 16 at 9PM on Syfy|publisher=TV by the Numbers|first=Amanda|last=Kondolojy|date=October 9, 2014|accessdate=November 2, 2014|archive-date=2014-10-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20141031112214/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/10/09/12-monkeys-to-premiere-friday-january-16-at-9pm-on-syfy/312751/|url-status=dead}}</ref> На 12 март 2015 година, серијата била продолжена на втора сезона која своја премиера имала на 16 април 2016 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://tvline.com/2015/03/12/12-monkeys-renewed-season-2-syfy/|title=12 Monkeys Renewed for Season 2|publisher=TV Line|last=Roots|first=Kimberly|date=March 12, 2015|accessdate=March 12, 2015|archive-date=2021-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210409092837/https://tvline.com/2015/03/12/12-monkeys-renewed-season-2-syfy/|url-status=dead}}</ref><ref name="Season2PremiereDate">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.spoilertv.com/2016/01/12-monkeys-season-2-premiere-date.html|title=12 Monkeys - Season 2 - Premiere Date Announced + First Look Photo|publisher=SpoilerTV|author=Assassin|date=January 7, 2016}}</ref> На 29 јуни 2016 година, серијата била продолжена на трета сезона која ќе се состои од 10 епизоди, со премиерно прикажување во 2017 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ew.com/article/2016/06/29/12-monkeys-season-3-renewal|title=12 Monkeys renewed for season 3 — exclusive|publisher=Entertainment Weekly|last=Abrams|first=Natalie|date=June 29, 2016|accessdate=June 29, 2016|archive-date=2016-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20160817132405/http://www.ew.com/article/2016/06/29/12-monkeys-season-3-renewal|url-status=dead}}</ref> ==Вовед== {{main article|Список на епизоди од 12 мајмуни}} [[Патување низ времето|Временскиот патник]] Џејмс Кол ([[Арон Стенфорд]]) патува од 2043 година во сегашноста за да спречи ослободување на смртоносен вирус од мистериозна организација позната како "Армија на 12 мајмуни". Тој вирус, во автентичната временска линија на Кол, предизвикал смрт на 93.6% од светското население. Кол ќе има помош од брилијантниот виролог Касандра Рајли ([[Аманда Шул]]) и математичката генијалка со психолошки проблеми, Џенифер Гојнс ([[Емили Хемпшир]]). {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" |----- ! Сезона <th>Епизоди <th>Почеток <th>Крај |----- | [[Список на епизоди од 12 мајмуни#Сезона 1|1]] (2015) || 13 || 16 јануари 2015 || 10 април 2015 |----- | [[Список на епизоди од 12 мајмнуни#Сезона 2|2]] (2016) || 13 || 18 април 2016 || 18 јули 2016 |----- |} ==Улоги и ликови== ===Главни=== * [[Арон Стенфорд]] како Џејмс Кол, временски патник кој се обидува да го спаси човековиот род, и да се искупи за своето проблематично минато * [[Аманда Шул]] како Д-р Катерина Касандра "Кеси" Рајли, виролог * [[Кирк Асеведо]] како Хосе Ремзи, најдобриот пријател на Кол * [[Ноа Бин]] како Арон Маркер (сезона 1; гостин сезона 2), поранешно момче на Касандра и политичар * [[Тод Сташвик]] како Теодор Дикон (сезона 2; споредна улога сезона 1), водач на брутална група на преживеани наречена ''West VII''<ref name="comic con"/> * [[Емили Хемпшир]] како Џенифер Гојнс (сезона 2; споредна улога сезона 1), ќерка на Лиланд Гојнс, и математички гениј која го сретнува Кол во психијатриска болница<ref name="comic con">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ew.com/article/2015/07/10/comic-con-2015-12-monkeys-michael-hogan|title=Comic Con 2015: ''12 Monkeys'' lands ''Battlestar Galactica'' vet in season 2|work=EW|author=Natalie Abrams|accessdate=August 3, 2015|date=July 11, 2015}}</ref><ref name="recurring">{{Наведена мрежна страница|url=http://tvline.com/2015/03/13/12-monkeys-emily-hampshire-series-regular-syfy/|title=TVLine Items: Syfy's Newest Monkey, Diddy Does black-ish and More|date=March 13, 2015|accessdate=April 22, 2015|work=TVLine|author= Rebecca Iannucci}}</ref> * [[Барбара Сукова]] како Катарина Џонс (сезона 2; споредна улога сезона 1), ракувач на временската машина<ref name="comic con"/> ===Споредни=== * [[Том Нунан]] како „бледиот човек“, негативец кое е лице на Армијата на 12 мајмуни * [[Димор Барнс]] како Маркус Витли, еден од малкуте преостанати војници на американската војска<ref name="guest"/> * [[Ромина Д'Уго]] како Макс, член на ''West VII'', поврзана со Кол и Рамзи<ref name="guest">{{Наведена мрежна страница|url=http://tvline.com/2014/08/06/syfy-12-monkeys-cast-lyriq-bent-todd-stashwick/|title=Syfy’s 12 Monkeys Adds Rookie Blue Vet, Originals Alum and Two Others&nbsp;— TVLine|work=TVLine}}</ref> * Рамон де Окампо како Оливер Питерс, медицински истражувач * [[Алисен Даун]] како Оливија, висок член на Армијата на 12 мајмуни и сестра на „бледиот човек“ * [[Ејми Слон]] како Елена (сезона 1), мајка на синот на Рамзи * Мајкл Хоган како Д-р Ванс Екланд (сезона 2), харизматичен и интелигентен научник од иднината<ref name="comic con"/> * [[Скоти Томпсон]] како Мантис (сезона 2), мајка на Оливија и „бледиот човек“<ref name="mantis">{{Наведена мрежна страница|url=http://deadline.com/2015/08/tanc-sade-cast-roadies-scottie-thompson-12-monkeys-1201490982/|title=Tanc Sade Joins Showtime Pilot ‘Roadies'; Scottie Thompson In Syfy’s ’12 Monkeys’|work=Deadline|author=Denise Petski|accessdate=August 3, 2015|date=August 3, 2015}}</ref> * [[Џеј Карнес]] како Роберт Гејл (сезона 2), ФБИ агент од 1940 година<ref name="karnes and coyle">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ew.com/article/2015/08/10/12-monkeys-season-2-jay-karnes-brendan-coyle|title=12 Monkeys lands Downton Abbey, The Shield alums for season 2|work=Entertainment Weekly|author=Natalie Abrams|accessdate=August 10, 2015|date=August 10, 2015}}</ref> * Ендрју Гилис како Адлер, научник во проектот ''Разделување'' * [[Ксандер Беркелеј]] како Џонатан Фостер, водич на ''Острицата'' * [[Брук Вилијамс]] како Хана Џонс (сезона 2), ќерка на Катарина {| class="wikitable" style="width:99%; text-align:center;" |- ! ! colspan=6 |Главни ликови |- | [[File:Aaron Stanford - Nikita (cropped).jpg|145п|Арон Стенфорд]] | [[File:Amanda Schull 2015 TCA (cropped).jpg|135п|Аманда Шул]] | [[File:Noah Bean 2013 (cropped).jpg|145п|Ноа Бин]] | [[File:Emily Hampshire at CFC ANNUAL BBQ 2012.jpg|135п|Емили Хемпшир]] | [[File:Barbara Sukowa Berlinale 2010 cropped.jpg|135п|Барбара Сукова]] | [[File:Todd Stashwick - NYCC 2015 Con Man Bus.jpg|135п|Тод Сташвик]] |- | [[Арон Стенфорд]] | [[Аманда Шул]] | [[Ноа Бин]] | [[Емили Хемпшир]] | [[Барбара Сукова]] | [[Тод Сташвик]] |} ==Прифаќање== ===Критики=== Првата сезона на ''12 мајмуни'' добила мешани и позитивни критики. На [[Rotten Tomatoes]], серијата има резултат од 74 проценти. Консензусот за првата сезона гласи: "Бесмисленото патување низ времето во 12 мајмуни ја прави серијата послаба за гледање во споредба со оригиналниот материјал, но дејствието кое е со висок квалитет и одличните улоги се врвни"<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rottentomatoes.com/tv/12-monkeys/ |title=12 Monkeys - Rotten Tomatoes |publisher =[[Rotten Tomatoes]] |accessdate=June 20, 2016}}</ref> Кристина Сегерс за [[IGN]] напишала: "Тоа што започна едноставно со приказната "ајде да се вратиме и да го поправиме ова" наскоро се разви во длабока филозофска медијација на концептот на судбината наспроти слободната волја. Серијата исто така е страшно многу забавна."<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ign.com/articles/2015/04/25/12-monkeys-season-1-review |title= 12 Monkeys: Season 1 Review |publisher=[[IGN]] |accessdate=June 20, 2016}}</ref> ==Емитување== ''Syfy UK'' се стекнала со правата за регионално емитување и ''12 мајмуни'' премиерно била прикажана во Обединетото Кралство на 27 февруари 2015 година.<ref>{{наведени вести|url=http://www.tvwise.co.uk/2014/12/syfy-sets-uk-premiere-date-12-monkeys/|title=Syfy Sets UK Premiere Date For ’12 Monkeys’|publisher=TVWise|date=December 29, 2014|accessdate=January 1, 2015|archive-date=2016-05-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20160531232103/http://www.tvwise.co.uk/2014/12/syfy-sets-uk-premiere-date-12-monkeys/|url-status=dead}}</ref> ==Наводи== {{reflist|30em}} == Надворешни врски == *{{Official website|http://www.syfy.com/12monkeys}} *{{IMDb title|3148266|12 мајмуни}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:12 мајмуни}} [[Категорија:Американски телевизиски серии]] [[Категорија:Серии на Syfy]] [[Категорија:Научнофантастични телевизиски програми]] ccjpsir5ydsjbyoydeqkj5vhsbngl0r 0 1159958 5577005 5306298 2026-06-14T15:31:09Z Carshalton 30527 5577005 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Фабињо | image = [[File:Fabinho (43934382122) (cropped).jpg|200px]] | fullname = Фабио Енрике Таварес | height = {{height|m=1.76}} | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1993|10|23}} | cityofbirth = {{роден во|Кампинас|}} | countryofbirth = [[Бразил]] | nationality = {{flagsport|BRA}} [[Бразил]] | currentclub = {{Fb team Liverpool}} | clubnumber = 3 | position = [[Одбрана (фудбал)|одбрана]], [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | youthyears1 = | youthclubs1 = [[Податотека:Flag of None.svg|20px]] Паулиниа | youthyears2 = | youthclubs2 = {{Fb team Fluminense}} | years1 = 2012-2015 | caps1 = 0 | goals1 = 0 | clubs1 = {{Fb team Rio Ave}} | years2 = 2012-2013 | caps2 = 30 | goals2 = 2 | clubs2 = →{{Fb team Real Madrid Castilla}} | years3 = 2013 | caps3 = 1 | goals3 = 0 | clubs3 = →{{Fb team Real Madrid}} | years4 = 2013-2018 | caps4 = 105 | goals4 = 22 | clubs4 = →{{Fb team Monaco}} | years5 = 2018- | caps5 = 64 | goals5 = 3 | clubs5 = {{Fb team Liverpool}} | nationalyears1 = 2013 | nationalcaps1 = 5 | nationalgoals1 = 0 | nationalteam1 = {{знамеикона|Бразил}} [[Фудбалска репрезентација на Бразил под 20 години|Бразил 20]] | nationalyears2 = 2014- | nationalcaps2 = 6 | nationalgoals2 = 0 | nationalteam2 = {{знамеикона|Бразил}} [[Олимписка фудбалска репрезентација на Бразил|Бразил 23]] | nationalyears3 = 2015- | nationalcaps3 = 7 | nationalgoals3 = 0 | nationalteam3 = {{Fb|Бразил}} }} '''Фабио Енрике Таварес''' (роден на [[23 октомври]] [[1993]] година во [[Кампинас]]), попознат како '''Фабињо''' — [[бразил]]ски [[фудбалер]] играч од [[Одбрана (фудбал)|одбраната]] или од [[Среден ред (фудбал)|средниот ред]] на [[ФК Ливерпул|Ливерпул]] и на [[Фудбалска репрезентација на Бразил|бразилската репрезентација]]. ==Клупска кариера== ===Почетоци и Рио Аве=== Тој ја започнал својата фудбалска кариера во [[2006]] година, носејќи го дресот на Паулиниа. Во 2010 година отишол во [[ФК Флуминенсе|Флуминенсе]], каде игра во младинските категории. На 20 мај [[2012]] бил повикан од страна на тренерот на првиот тим да учествува во натпреварот против [[ФК Коринтијанс|Коринтијанс]] во кој неговиот клуб победил со 1-0, меѓутоа Фабињо останал неискористена замена.<ref>{{Наведена мрежна страница|url = http://uk.soccerway.com/matches/2012/05/20/brazil/serie-a/sport-club-corinthians-paulista/fluminense-football-club/1269318/|title = Corinthians vs. Fluminense 0 - 1|language = pt|date = 20 мај 2012|website = soccer-blogger.com|accessdate = 2016-09-02|archive-date = 2016-03-04|archive-url = https://web.archive.org/web/20160304093658/http://uk.soccerway.com/matches/2012/05/20/brazil/serie-a/sport-club-corinthians-paulista/fluminense-football-club/1269318/|url-status = dead}}</ref> Во јуни [[2012]] година го напуштил Флуминенсе без ниту еден официјален настап за првиот тим и потпишал шестгодишен договор со [[Португалија|португалскиот]] [[ФК Рио Аве|Рио Аве]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url = http://www.calciomercato.com/news/fluminense-ufficiale-fabinho-al-rio-ave-983357|title = Fluminense, UFFICIALE:|Fabinho al Rio Ave|language = |date= 17 јуни 2012|website = calciomercato.com}}</ref> ===Реал Мадрид=== Само еден месец подоцна, Фабињо му се приклучил на [[Реал Мадрдид Кастиља]] на заем до крајот на сезоната.<ref>[http://www.goal.com/en/news/12/spain/2012/07/19/3251943/real-madrid-sign-fabinho-on-loan-report Real Madrid sign Fabinho on loan]</ref> Тој го направил своето професионално деби на 17 август, во натпревар од првото коло на [[Сегунда дивизион]], играјќи 90 минути во поразот со 2-1 од [[ФК Вилјареал|Вилјареал]].<ref>{{наведени вести|title=Villarreal 2 Real Madrid Castilla 1|url=http://futbol.as.com/futbol/2012/08/17/mas_futbol/1345154444_850215.html|accessdate=7 June 2015|publisher=[[Diario AS]]|date=17 August 2012|language=es}}</ref> На 28 април [[2013]] година, тој го постигна својот прв гол во професионалната кариера, стрелајќи со глава за изедначување во судиското продолжение против [[ФК Нумансија|Нумансија]] поставувајќи го конечниот резултат на натпреварот 3-3.<ref>{{наведени вести|last1=Jiménez|first1=Rubén|title=Empate a balón parado en Soria|title=Set-piece draw in Soria|url=http://www.marca.com/2013/04/28/futbol/2adivision/1367183536.html|accessdate=7 June 2015|publisher=[[Marca (newspaper)|Marca]]|date=28 April 2015|language=es}}</ref> Тој го направил своето деби за првиот тим на [[ФК Реал Мадрид|Реал Мадрид]] на 8 мај 2013 година, играјќи 14 минути откако се појавил како резерва на местото на [[Фабио Коентрао]] и асистирал за шестиот гол кој го постигнал [[Анхел Ди Марија]] во победата со 6-2 над [[ФК Малага|Малага]] на [[Стадион Сантјаго Бернабеу|Сантјаго Бернабеу]] во [[Примера Дивисион (Шпанија)|Примера Дивисион]]. ===Монако=== [[Податотека:399022 sPICT.jpg|thumb|left|150px|Фабињо во дресот на [[ФК Монако|Монако]].]] На 19 јули 2013 година, Фабињо му се приклучил на [[ФК Монако|Монако]] со договор за заем до крајот на сезоната.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Fabinho new ASM FC recruit|url=http://www.asm-fc.com/en/news/team/fabinho-new-asm-fc-recruit|publisher=AS Monaco FC|accessdate=20 July 2013|archive-date=2013-07-19|archive-url=https://archive.today/20130719123623/http://www.asm-fc.com/en/news/team/fabinho-new-asm-fc-recruit|url-status=dead}}</ref> Тој го направил своето деби на 10 август на отворањето на сезоната во [[Лига 1 (Франција)|Лига 1]] играјќи го целиот натпревар во победата со 2-0 над [[ФК Бордо|Бордо]] на [[Стад Шабан-Делма]].<ref>{{наведени вести|title=Falcao seals win for Monaco|url=http://www1.skysports.com/football/live/match/289882/report|accessdate=7 June 2015|publisher=[[Sky Sports]]|date=10 August 2013}}</ref> Својот прв погодок за Монако го постигнал на 26 март [[2014]] во победата со 6-0 над [[ФК Ленс|Ленс]] во четвртфиналето од [[Фудбалски куп на Франција|Купот на Франција]]. Својата прва сезона во црвено-белиот дрес ја завршил со вкупно 31 настап во сите конкуренции и еден постигнат гол, помагајќи му на клубот да го освои второто место во првенството и на тој начин да се пласира во [[Лига на шампиони]]те за наредната сезона за првпат по речиси една деценија и да дојде до полуфиналето на купот каде загубил од [[ФК Генгамп|Генгамп]] со 3-1 по продолженија. По завршувањето на неговиот едногодишен заем во Монако, тој се приклучи на клубот одново на уште една година договор за заем на 2 јули 2014 година. На 16 септември 2014 дебитирал во Лигата на шампионите во победата со 1-0 над [[ФК Баер Леверкузен|Баер Леверкузен]] во групната фаза,<ref>{{Наведена мрежна страница|url = http://www.sports.fr/football/ligue-des-champions/articles/monaco-leverkusen-1-0-1111975/?sitemap|title = Monaco-Leverkusen 1-0|website = sports.fr|language = fr|date = 16 септември 2014}}</ref> а на 9 декември го постигнал својот прв гол во ова натпреварување во победата со 2-0 над [[ФК Зенит Санкт Петербург|Зенит Санкт Петербург]], помагајќи му на својот клуб да го завери пласманот во осминафиналето. На 22 март [[2015]] Фабињо го постигнал својот прв погодок за Монако во Лига 1 во победата со 3-1 на гостувањето кај [[ФК Рем|Рем]].<ref>[http://us.soccerway.com/matches/2015/03/22/france/ligue-1/stade-de-reims/association-sportive-monaco-fc/1687291/ Reims - Monaco 1-3 us.soccerway.com]</ref> Својата втора сезона повторно ја завршува без освоен трофеј откако Монако завршил на третото место во првенството, меѓутоа клубот имал мошне успешна сезона во Лигата на шампионите каде што стигнале до четвртфиналето каде биле елиминирани од подоцнежниот вицешампион [[ФК Јувентус|Јувентус]]; Фабињо одиграл 53 натпревари во сите конкуренции и постигнал два гола. По две сезони на заем, на 19 мај 2015 Фабињо потпишал перманентен договор со Монако во трајност до [[2019]] година.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Fabinho commits to the club until 2019|url=http://www.asmonaco.com/en/article/fabinho-commits-to-the-club-until-2019-68084.html|publisher=AS Monaco FC|accessdate=3 June 2015|date=19 May 2015|archive-date=2018-07-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20180704212844/http://www.asmonaco.com/en/article/fabinho-commits-to-the-club-until-2019-68084.html|url-status=dead}}</ref> Фабињо бил еден од клучните играчи на Монако за време на сезоната 2016-2017 во која клубот станал шампион во [[Лига 1 (Франција)|Лига 1]], прекинувајќи ја низата од неколку последователни титули во првенството на {{Fb team (N) Paris Saint-Germain}}. Тој одиграл 37 натпревари во лигата и постигнал 9 гола, како само напаѓачите [[Радамел Фалкао]], [[Килијан Мбапе]] и [[Валери Жермен]] имале повеќе од него. Тој исто така постигнал 3 гола во [[УЕФА Лига на шампиони 2016/17|Лигата на шампионите]], меѓу кои бил и голот на домашен терен против [[ФК Манчестер Сити|Манчестер Сити]] во четвртфиналето,<ref>{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/football/2017/03/15/monaco-vs-manchester-city-champions-league-watch-live-score/ |title=Monaco 3 Manchester City 1 (agg 6–6): Pep Guardiola's side crash out on away goals as attacking approach backfires |newspaper=The Daily Telegraph |location=London |date=15 March 2017}}</ref> во победата со 3-1 која на ''црвено-белите'' им донела пласман во полуфиналето на натпреварувањето во кое биле елиминирани повторно од Јувентус како и две години претходно. Сезоната 2017-2018, била последната за Фабињо во кнежевството, а својот последен настап за Монако го имал на 19 мај 2018, во победата со 3-0 на гостувањето кај [[ФК Троја|Троја]]. Вкупно во дресот на Монако тој одиграл 233 натпревари и постигнал 31 гол. ===Ливерпул=== На 28 мај 2018, Фабињо потпишал повеќегодишен договор со [[ФК Ливерпул|Ливерпул]] во трансфер вреден 39 милиони фунти.<ref>{{наведени вести |url=https://www.bbc.com/sport/football/44284792 |title=Fabinho: Liverpool agree £39m deal for Monaco midfielder |date=28 May 2018 |publisher=BBC Sport |accessdate=20 August 2018}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.liverpoolfc.com/news/first-team/303592-liverpool-fc-agree-deal-fabinho |title=Reds agree deal to sign Fabinho |first=James |last=Carroll |publisher=Liverpool F.C. |date=28 May 2018 |accessdate=29 May 2018}}</ref> Дебитирал за ''црвените'' влегувајќи како замена во судиското продолжение на местото на [[Садио Мане]], во победата со 3-2 во [[УЕФА Лига на шампиони 2018/19|Лигата на шампионите]] над [[ФК Париз Сен Жермен|Париз Сен Жермен]] на [[Анфилд]].<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/football/2018/sep/18/champions-league-liverpool-paris-st-germain-match-report |title=Liverpool's Roberto Firmino leaves it late to sink PSG in five-goal thriller |first=Daniel |last=Taylor |newspaper=The Guardian |date=18 September 2018 |accessdate=19 September 2018}}</ref><ref>{{cite news |title=Liverpool 3–2 Paris Saint Germain |url=https://www.bbc.co.uk/sport/live/football/45300825 |accessdate=23 September 2018 |website=BBC Sport |date=18 September 2018}}</ref> Своето деби во [[Премиер лига на Англија 2018-2019|Премиер лигата]] го направил во победата со 1–0 кај [[АФК Хадерсфилд Таун|Хадерсфилд Таун]] на 20 октомври, влегувајќи во игра во последните 21-на минути на местото на [[Адам Лалана]].<ref>{{cite news |last1=Hawkins |first1=Billy |title=Liverpool midfielder Fabinho finally makes Premier League debut, and fans praise player once branded ‘flop’ and ‘fraud’ |url=https://talksport.com/football/435887/liverpool-fabinho-yaya-toure-huddersfield-fraud-flop-reaction-fans/ |accessdate=4 November 2018 |publisher=Talksport |date=21 October 2018}}</ref> ==Репрезентативна кариера== Фабињо дебитирал за сениорската репрезентација на [[Фудбалска репрезентација на Бразил|Бразил]] на 7 јуни [[2015]], влегувајќи како замена на полувремето на местото на [[Данило (фудбалер, роден 1991)|Данило]] во победата со 2-0 над [[Фудбалска репрезентација на Мексико|Мексико]] во склоп на подготовките за [[Копа Америка 2015]] во [[Чиле]].<ref>{{наведени вести|title=Brazil 2-0 Mexico: Coutinho and Tardelli seal friendly victory|url=http://www.goal.com/brasilglobaltour/en/match/brazil-vs-mexico/2020807/report|accessdate=8 June 2015|work=Goal.com|date=7 June 2015}}</ref> Тој бил повикан од страна на селекторот [[Дунга]] за самиот турнир, меѓутоа имајќи го [[Дани Алвес]] за конкуренција на позицијата десен бек Фабињо не одиграл ниту една минута, а Бразил бил елиминиран во четвртфиналето. Следното лето Фабињо бил повикан помеѓу 23-цата играчи кој учествувале на [[Копа Америка Сентенарио]], но и таму не забележал ниту еден настап во трите натпревари на Бразил. ===Хронологија на репрезентативните настапи=== {{Репрезентативни настапи|BRA}} {{Cronopar|07-06-2015|Саун Пауло|BRA|2|0|MEX|-|Пријателска|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|10-06-2015|Порто Алегре|BRA|1|0|HON|-|Пријателска|13={{yel|20}} {{suboff|75}}}} {{Cronopar|09-07-2015|Фоксбороу|USA|1|4|BRA|-|Пријателска}} {{Cronopar|30-05-2016|Денвер|PAN|0|2|BRA|-|Пријателска|13={{subon|77}}}} {{Cronopar|8-9-2018|Ист ратерфорд|USA|0|2|BRA|-|Пријателска}} {{Cronopar|12-10-2018|Ријад|SAU|0|2|BRA|-|Пријателска}} {{Cronopar|16-10-2018|Џеда|BRA|1|0|ARG|-|Пријателска|13={{subon|53}}}} {{Cronopar|26-3-2019|Прага|CZE|1|3|BRA|-|Пријателска|13={{subon|87}}}} {{Cronopar|10-9-2019|Лос Анџелес|BRA|0|1|PER|-|Пријателска|13={{subon|64}}}} {{Cronopar|13-10-2019|Сингапур|BRA|1|1|NGA|-|Пријателска|13={{subon|80}}}} {{Cronopar|15-11-2019|Ријад|BRA|0|1|ARG|-|Пријателска|13={{subon|55}}}} {{Cronopar|19-11-2019|Абу Даби|BRA|3|0|KOR|-|Пријателска}} {{Cronofin|12|0}} == Клупска статистика == ''Статистиката е ажурирана на 3 септември 2016'' {| class="wikitable center" style="text-align:center; font-size:90%" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- |[[Реал Мадрид Кастиља сезона 2012-2013|2012-2013]] || {{знамеикона|ESP}} [[Реал Мадрид Кастиља|РМ Кастиља]] || [[Сегунда Дивисион (Шпанија) 2012-2013|СД]] || 30 || 2 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 30 || 2 |- |[[ФК Реал Мадрид сезона 2012-2013|мај 2013]] || rowspan=1|{{знамеикона|ESP}} [[ФК Реал Мадрид|Реал Мадрид]] || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2012-2013|ПД]] || 1 || 0 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2012-2013|КШ]] || - || - || [[Лига на шампиони 2012-2013|ЛШ]] || - || - || - || - || - || 1 || 0 |- |[[ФК Монако сезона 2013-2014|2013-2014]] || rowspan=4|{{знамеикона|FRA}} [[ФК Монако|Монако]] || [[Лига 1 (Франција) 2013-2014|Л1]] || 26 || 0 || [[Фудбалски куп на Франција 2013-2014|КФ]]+[[Лига куп на Франција 2013-2014|ЛКФ]] || 4+1 || 1+0 || - || - || - || - || - || - || 31 || 1 |- |[[ФК Монако сезона 2014-2015|2014-2015]] || [[Лига 1 (Франција) 2014-2015|Л1]] || 36 || 1 || [[Фудбалски куп на Франција 2014-2015|КФ]]+[[Лига куп на Франција 2014-2015|ЛКФ]] || 4+3 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2014/15|ЛШ]] || 10 || 1 || - || - || - || 53 || 2 |- |[[ФК Монако сезона 2015-2016|2015-2016]] || [[Лига 1 (Франција) 2015-2016|Л1]] || 34 || 6 || [[Фудбалски куп на Франција 2015-2016|КФ]]+[[Лига куп на Франција 2015-2016|ЛКФ]] || 3+1 || 2+0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2015/16|ЛШ]]+[[Лига Европа 2015-2016|ЛЕ]] || 4+5 || 0 || - || - || - || 47 || 8 |- |[[ФК Монако сезона 2016-2017|2016-2017]] || [[Лига 1 (Франција) 2016-2017|Л1]] || 2 || 2 || [[Фудбалски куп на Франција 2015-2016|КФ]]+[[Лига куп на Франција 2015-2016|ЛКФ]] || 0+0 || 0+0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2015/16|ЛШ]] || 0 || 0 || - || - || - || 2 || 2 |- !colspan="3"|Вкупно Монако || 98 || 9 || || 16 || 3 || || 19 || 1 || || - || - || 133 || 13 |- !colspan="3"|Вкупно во кариерата || 129 || 11 || || 16 || 3 || || 19 || 1 || || - || - || 164 ||15 |} == Наводи == {{наводи|1}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Бразил |image3=Flag of Brazil.svg }} {{Ризница-врска|Fábio Henrique Tavares}} * [http://us.soccerway.com/players/fabio-henrique-tavares/245348/ Фабињо на soccerway] * [http://www.transfermarkt.co.uk/fabinho/profil/spieler/225693 Фабињо на transfermarkt] * [http://www.goal.com/en/people/brazil/74411/fabinho Фабињо на goal.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160905193714/http://www.goal.com/en/people/brazil/74411/fabinho |date=2016-09-05 }} * [http://www.espnfc.com/player/176287/fabinho Фабињо на espn] * [https://www.whoscored.com/Players/115916 Фабињо на whoscored] {{Состав на ФК Ливерпул}} {{Состав на Бразил на Копа Америка 2015}} {{Состав на Бразил на СП фудбал 2022}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Фабињо}} [[Категорија:Бразилски фудбалери]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Реал Мадрид]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Монако]] [[Категорија:Родени во 1993 година]] 4n85clzzv3zcqmu8nad3n8onssslgha 0 1165230 5577051 4830122 2026-06-14T17:56:35Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577051 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Планета | minorplanet = yes | name = 820 Адријана | background = #FFFFC0 | image = | caption = | discovery_ref = &thinsp;<ref name="jpldata" /> | discovered = 30 март 1916 | discoverer = [[Макс Волф]] | discovery_site = [[Хајделбершка опсерваторија]] | mp_name = 820 Адријана | alt_names = 1916 ZB{{·}}{{мп|1934 NA|1}}<br />1934 PV{{·}}1935 SE<br />1975 YP | named_after = ''непознато''<ref name="springer" /> | mp_category = [[главен астероиден појас]] | orbit_ref = &thinsp;<ref name="jpldata" /> | epoch = 31 јули 2016 ([[јулијански ден|ЈД]] 2457600,5) | uncertainty = 0 | observation_arc = 80,57 а (29427 d) | aphelion = {{Convert|3.2848|AU|Gm|abbr=on|lk=on}} | perihelion = {{Convert|2.9746|AU|Gm|abbr=on}} | semimajor = {{Convert|3.1297|AU|Gm|abbr=on}} | eccentricity = 0,049550 | period = 5,54 [[јулијанска година (астрономија)|а]] (2022,3 [[јулијанска година (астрономија)|d]]) | mean_anomaly = 284,54[[степен (агол)|°]] | inclination = 5,9337° | asc_node = 118,47° | arg_peri = 193,08° | dimensions = | mean_radius = {{вред|29.325|1.25}} [[километар|km]] {{small|([[IRAS]]:26)}} | rotation = | albedo = {{вред|0.0204|0.002}} {{small|(IRAS:26)}}<ref name="jpldata" /> | spectral_type = | abs_magnitude = 10,4<ref name="jpldata" /> | mean_motion = {{Deg2DMS|0.17801|sup=ms}} / ден | moid = {{Convert|1.95997|AU|Gm|abbr=on}} | jupiter_moid = {{Convert|1.8749|AU|Gm|abbr=on}} | tisserand = 3,203 }} '''820 Адријана''' — [[астероид]] со привремена ознака 1916 ZB, е исклучително темен [[астероид]] од надворешната област на [[главен астероиден појас|астероидниот појас]], со пречник од 59&nbsp;km. Откриен е од германскиот астроном [[Макс Волф]] во [[Хајделбершка опсерваторија|Хајделбершката опсерваторија]] во јужна германија, на 30 март 1916 година.<ref name="MPC-Adriana" /> Астероидот е во орбита околу Сонцето на растојание од 3–3,3&nbsp;[[астрономска единица|ае]] еднаш на секои 5 години и 7 месеци (2.027 дена). Орбитата има [[орбитално занесување|занесување]] од 0,05 и е [[орбитална наклонетост|наклонета]] за 6 степени во однос на рамнината на [[еклиптика]]та.<ref name="jpldata" /> Според истражувањата направени со Инфрацвениот астрономски сателит, [[ИЦАС]], површината на астероидот има крајно мало [[астрономско албедо|албедо]] од 0,02.<ref name="jpldata" /> спектралниот тип на телото е сè уште непознат, како и [[вртежен период|вртежниот период]]. До 2014 година, има само 22 астероиди со непознат вртежен период меѓу првите 1000 астероиди''(Погледај те и [[398 Адмета]])''. Дали постои поврзаност со некоја личност при именувањето е непознат факт.<ref name="springer" /> == Наводи == {{reflist |refs= <ref name="jpldata">{{Наведена мрежна страница |type=2015-12-10 last obs. |title=JPL Small-Body Database Browser: 820 Adriana (1916 ZB) |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=2000820 |publisher=Jet Propulsion Laboratory |accessdate=4 May 2016}}</ref> <ref name="springer">{{Наведена книга |url=http://link.springer.com/referenceworkentry/10.1007/978-3-540-29925-7_821 |title=Dictionary of Minor Planet Names – (820) Adriana |last=Schmadel |first=Lutz D. |publisher=Springer Berlin Heidelberg |page=76 |date=2003 |isbn=978-3-540-29925-7 |accessdate=9 January 2016}}</ref> <ref name="MPC-Adriana">{{Наведена мрежна страница |title=820 Adriana (1916 ZB) |work=Minor Planet Center |url=http://www.minorplanetcenter.net/db_search/show_object?object_id=820 |accessdate=9 January 2016}}</ref> }} <!-- end of reflist --> == Надворешни врски == * [http://www.minorplanet.info/PHP/lcdbsummaryquery.php Asteroid Lightcurve Database (LCDB)], query form ([http://www.minorplanet.info/lightcurvedatabase.html info] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20171216050541/http://www.minorplanet.info/lightcurvedatabase.html |date=2017-12-16 }}) * [https://books.google.se/books?id=aeAg1X7afOoC&pg Dictionary of Minor Planet Names], Google books * [http://obswww.unige.ch/~behrend/page_cou.html Asteroids and comets rotation curves, CdR] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160729213840/http://obswww.unige.ch/~behrend/page_cou.html |date=2016-07-29 }} – Observatoire de Genève, Raoul Behrend * [http://www.minorplanetcenter.net/iau/lists/NumberedMPs000001.html Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets (1)-(5000)] – Minor Planet Center * {{JPL small body}} {{Мали планети-редослед |819 Бернардијана|number=820|821 Фани}} {{Мали тела во Сончевиот Систем}} {{DEFAULTSORT:Адријана}} [[Категорија:Главен астероиден појас]] [[Категорија:Откритија на Макс Волф]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1916 година]] [[Категорија:Астероиди со имиња од непознато потекло]] [[Категорија:Неправилни месечини]] {{Beltasteroid-stub}} depf7ux86nb87j5m0eqla8uiek615mx 0 1165389 5577053 4920234 2026-06-14T17:57:11Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577053 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Планета | minorplanet = yes | name = 884 Пријам | background = #C2FFFF | image = | caption = | discovery_ref = &thinsp;<ref name="jpldata" /> | discovered = 22 септември 1917 | discoverer = [[Макс Волф]] | discovery_site = [[Хајделбершка опсерваторија]] | mp_name = 884 Пријам | alt_names = 1917 CQ{{·}}1929 XX<br />1938 KE | pronounced = | named_after = [[Пријам]]<br />{{small|([[старогрчка митологија]])}}<ref name="springer" /> | mp_category = [[Јупитеров тројанец]]&thinsp;<ref name="MPC-Priamus" /><br />{{small|([[Тројански табор]])}}<ref name="MPC-Jupiter-Trojans" /> | orbit_ref = &thinsp;<ref name="jpldata" /> | epoch = 31 јули 2016 ([[јулијански ден|ЈД]] 2457600,5) | uncertainty = 0 | observation_arc = {{nowrap|98,49 а (35,973 d)&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;}} | aphelion = 5,8120 [[астрономска единица|ае]] | perihelion = 4,5522 ае | semimajor = 5,1821 ае | eccentricity = 0,1216 | period = 11,80 [[јулијанска година (астрономија)|а]] (4,309 d) | mean_anomaly = 207,45[[степен (агол)|°]] | mean_motion = {{Deg2DMS|0.0835|sup=ms}} / ден | inclination = 8,9139° | asc_node = 301,56° | arg_peri = 335,63° | jupiter_moid = 0,42 ае | tisserand = 2,9610 | dimensions = 96,29 км {{small|(пресметани)}}<ref name="lcdb" /><br />{{вред|101.09|0.54}} км<ref name="WISE" /><br />{{вред|119.99|2.13}} км<ref name="AKARI" /> | rotation = {{вред|6.854|0.002}} [[час|h]]<ref name="Stephens-2015f" /><br />{{вред|6.8605|0.0005}} h<ref name="French-2011a" /><br />{{вред|6.8615|0.0005}} h<ref name="Shevchenko-2012a" /><br />{{вред|6.866|0.004}} h<ref name="Mottola-2011" /><br />{{вред|6.894|0.020}} h<ref name="Mottola-2011" /> | albedo = {{вред|0.037|0.001}}<ref name="AKARI" /><br />{{вред|0.044|0.002}}<ref name="WISE" /><br />0.057 {{small|(претпоставка)}}<ref name="lcdb" /> | spectral_type = [[Показатели на астероидните бои|B–V]] = 0,718<ref name="jpldata" />{{·}}0,820<ref name="Shevchenko-2012a" /><br />[[Показатели на астероидните бои|U–B]] = 0,229<ref name="jpldata" /><br />V–R = 0,450<ref name="Chatelain-2016" />{{·}}0,460<ref name="Shevchenko-2012a" /><br />[[спектрална класа]] = [[Астероид од типот D|D]]&thinsp;<ref name="jpldata" />{{·}}[[Астероид од типот D|D]]&thinsp;<ref name="lcdb" /><ref name="Veres-2015" /> | abs_magnitude = {{вред|8.71|0.25}}<ref name="Veres-2015" /><br />8,81<ref name="jpldata" /><ref name="lcdb" /><ref name="AKARI" /><br />8,98<ref name="WISE" /><br />{{вред|8.98|0.02}}<ref name="Shevchenko-2012a" /> }} '''884 Пријам''' — привремена ознака 1917 CQ редок вид на [[Јупитеров тројанец]] од [[тројански табор|тројанскиот табор]], со пречник приближно од 100 км. Откриен е на 22 септември 1917 година од германскиот астроном [[Макс Волф]] во [[ХАјделбершка опсерваторија|Хајделбершката опсерваторија]] во јужна Германија.<ref name="MPC-Priamus" /> Според [[спектрални класи|спектралната класа]], темното и црвеникаво тело е припадник на ретката класа [[Астероиди од типот D|D]]. Од 2016 година, познати се 46 астероиди кои се припадници на оваа [[спектрални класи|спектрален тип]].<ref name="SBDB-D-type-list" /> Во орбита е на следечкиот тројански табор, во Јупитеровата {{L5}} [[Лангранжова точка]], 60[[степен (агол)|°]] зад орбитата на гасовитиот џин. Астероидот е во орбита на Сонцето на растојание од 4,6–5,8&nbsp;[[астрономска единица|ае]] еднаш на секои 11 години и 10 месеци (4.309 денови). Орбитата има [[орбитално занесување|занес]] од 0,12 и [[орбитален наклон|наклон]] од 9[[степен (агол)|°]] во однос на [[еклептика]]та.<ref name="jpldata" /> Астероидовиот [[набљудувачки лак]] почнува 2 месеци по неговата официјалната дата на откривање, а првите снимени набљудувања се направени во хајделберг во ноември 1917 година.<ref name="MPC-Priamus" /> Според истражувањата изведени од јапонскиот сателит [[Акари (сателит)|Акари]] и мисијата [[NEOWISE]] на НАСА преку [[Широкозафатен ифнрацрвно-прегледен истражувач|Широкозафатниот ифнрацрвно-прегледен истражувач]], асероидот има пречници од 101,1 и 120,0 км и површината има [[албедо]] од 0,037 и 0,044.<ref name="WISE" /><ref name="AKARI" /> Според ''Соработна астероидна светлокривна врска'' претпоставува за стандардно албедо за [[Астероид од типот C|јаглеродни]] астероиди од 0,057 и пресметале пречник од 96,3 км, заснован на апсолутната величина од 8,81.<ref name="lcdb" /> Добиени се неколку [[светлинска крива|светлински криви]] од [[фотометрија (астрономија)|фотометриските]] набљудувања на астероидот. Добиен е [[вртежен период]] меѓу 6,85 и 6,90 часа со промена на светлинската [[привидна ѕвездена величина|величина]] од 0,23 и 0,40. Првите две сетлосни криви биле добиени од страна на [[Стефано Мотола]] во јануари 1993 година и октомври 2001 година, во соработка со [[Клас-Ингвар Лагерквист]] и Марко Делбо од соодветните [[Квинстабергова опсерваторија|Квинстабергова]] и [[Торинска опсерваторија|Торинска]] опсерваторија, ({{small|[[светлинска крива|U=3/2+]]}}).<ref name="Mottola-2011" /> Двете добро определени светлински криви биле добиени и од Роберт Стивенс и Линда Френч при Центарот за изучување на Сончевиот Систем и [[Веслијански универзитет на Илиноис|Веслијанскиот универзитет на Илиноис]] во јули 2010 годинаи јануари 2015 година со ({{small|[[светлинска крива|U=3/3]]}}).<ref name="Stephens-2015f" /><ref name="French-2011a" /> Во продолжение,набљудувањата украинските астрономи во август 010 година биле искористени за да се добие добро дефинирана светлинска крива со ({{small|[[светлинска крива|U=3]]}}).<ref name="Shevchenko-2012a" /> Астероидот е наречен по [[Пријам]], кралот на троја за време на [[Тројанска војна|Тројанската војна]]. Јупитеровите торјанци [[624&nbsp;Хектор]] и [[3317&nbsp;Парис]] се наречени по неговите синови [[Парис (митологија)|Парис]] и [[Хектор]] ({{small|[[Пол Хегерт|H 86]]}}).<ref name="springer" /> [[File:884_Priamus_orbit_on_01_Jan_2009.png|thumb|upright 1.2|Орбита на астероидот 884 Пријам и неговата положба во Сончевиот Систем]] == Наводи == {{наводи |refs= <ref name="jpldata">{{Наведена мрежна страница |type = 2016-05-05 last obs. |title = JPL Small-Body Database Browser: 884 Priamus (1917 CQ) |url = http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=2000884 |publisher = Jet Propulsion Laboratory |accessdate = 18 August 2016}}</ref> <ref name="springer">{{Наведена книга |title = Dictionary of Minor Planet Names – (884) Priamus |last = Schmadel | first = Lutz D. |publisher = Springer Berlin Heidelberg |page = 80 |date = 2007 |url = http://link.springer.com/referenceworkentry/10.1007/978-3-540-29925-7_885 |isbn = 978-3-540-00238-3 |accessdate = 18 August 2016}}</ref> <ref name="MPC-Priamus">{{Наведена мрежна страница |title = 884 Priamus (1917 CQ) |work = Minor Planet Center |url = http://www.minorplanetcenter.net/db_search/show_object?object_id=884 |accessdate = 18 August 2016}}</ref> <ref name="MPC-Jupiter-Trojans">{{Наведена мрежна страница |title = List of Jupiter Trojans |work = Minor Planet Center |date = 20 June 2016 |url = http://www.minorplanetcenter.net/iau/lists/JupiterTrojans.html |accessdate = 18 August 2016}}</ref> <ref name="lcdb">{{Наведена мрежна страница |title = LCDB Data for (884) Priamus |publisher = Asteroid Lightcurve Database (LCDB) |url = http://www.minorplanet.info/PHP/GenerateALCDEFPage_Local.php?AstInfo=884%7CPriamus |accessdate = 18 August 2016 |archive-date = 2016-08-22 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160822125344/http://www.minorplanet.info/PHP/GenerateALCDEFPage_Local.php?AstInfo=884%7CPriamus |url-status = dead }}</ref> <ref name="WISE">{{Наведено списание |display-authors = 6 |first1 = A. |last1 = Mainzer |first2 = T. |last2 = Grav |first3 = J. |last3 = Masiero |first4 = E. |last4 = Hand |first5 = J. |last5 = Bauer |first6 = D. |last6 = Tholen |first7 = R. S. |last7 = McMillan |first8 = T. |last8 = Spahr |first9 = R. M. |last9 = Cutri |first10 = E. |last10 = Wright |first11 = J. |last11 = Watkins |first12 = W. |last12 = Mo |first13 = C. |last13 = Maleszewski |date = November 2011 |title = NEOWISE Studies of Spectrophotometrically Classified Asteroids: Preliminary Results |url = http://arxiv.org/pdf/1109.6407v1.pdf |journal = The Astrophysical Journal |volume = 741 |issue = 2 |page = 25 |bibcode = 2011ApJ...741...90M |doi = 10.1088/0004-637X/741/2/90 |arxiv = 1109.6407 |access-date= 18 August 2016}}</ref> <ref name="AKARI">{{Наведено списание |display-authors = 6 |first1 = Fumihiko |last1 = Usui |first2 = Daisuke |last2 = Kuroda |first3 = Thomas G. |last3 = Müller |first4 = Sunao |last4 = Hasegawa |first5 = Masateru |last5 = Ishiguro |first6 = Takafumi |last6 = Ootsubo |first7 = Daisuke |last7 = Ishihara |first8 = Hirokazu |last8 = Kataza |first9 = Satoshi |last9 = Takita |first10 = Shinki |last10 = Oyabu |first11 = Munetaka |last11 = Ueno |first12 = Hideo |last12 = Matsuhara |first13 = Takashi |last13 = Onaka |date = October 2011 |title = Asteroid Catalog Using Akari: AKARI/IRC Mid-Infrared Asteroid Survey |url = http://pasj.oxfordjournals.org/content/63/5/1117.full.pdf+html |journal = Publications of the Astronomical Society of Japan |volume = 63 |issue = 5 |pages = 1117–1138 |bibcode = 2011PASJ...63.1117U |doi = 10.1093/pasj/63.5.1117 |access-date= 18 August 2016}}</ref> <ref name="Stephens-2015f">{{Наведено списание |first1 = Robert D. |last1 = Stephens |first2 = Daniel R. |last2 = Coley |first3 = Linda M. |last3 = French |date = July 2015 |title = Dispatches from the Trojan Camp - Jovian Trojan L5 Asteroids Observed from CS3: 2014 October - 2015 January |url = http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/bib_query?bibcode=2015MPBu...42R.216S |journal = The Minor Planet Bulletin |volume = 42 |issue = 3 |pages = 216–224 |issn = 1052-8091 |bibcode = 2015MPBu...42R.216S |access-date= 18 August 2016}}</ref> <ref name="French-2011a">{{Наведено списание |first1 = Linda M. |last1 = French |first2 = Robert D. |last2 = Stephens |first3 = Susan M. |last3 = Lederer |first4 = Derrick A. |last4 = Rohl |date = January 2011 |title = The Lightcurve of Jovian Trojan Asteroid 884 Priamus |url = http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/bib_query?bibcode=2011MPBu...38....2F |journal = The Minor Planet Bulletin |volume = 38 |issue = 1 |pages = 2–3 |issn = 1052-8091 |bibcode = 2011MPBu...38....2F |access-date= 18 August 2016}}</ref> <ref name="Shevchenko-2012a">{{Наведено списание |display-authors = 6 |first1 = V. G. |last1 = Shevchenko |first2 = I. N. |last2 = Belskaya |first3 = I. G. |last3 = Slyusarev |first4 = Yu. N. |last4 = Krugly |first5 = V. G. |last5 = Chiorny |first6 = N. M. |last6 = Gaftonyuk |first7 = Z. |last7 = Donchev |first8 = V. |last8 = Ivanova |first9 = M. A. |last9 = Ibrahimov |first10 = Sh. A. |last10 = Ehgamberdiev |first11 = I. E. |last11 = Molotov |date = January 2012 |title = Opposition effect of Trojan asteroids |url = http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/bib_query?bibcode=2012Icar..217..202S |journal = Icarus |volume = 217 |issue = 1 |pages = 202–208 |bibcode = 2012Icar..217..202S |doi = 10.1016/j.icarus.2011.11.001 |access-date= 18 August 2016}}</ref> <ref name="Mottola-2011">{{Наведено списание |display-authors = 6 |first1 = Stefano |last1 = Mottola |first2 = Mario |last2 = Di Martino |first3 = Anders |last3 = Erikson |first4 = Maria |last4 = Gonano-Beurer |first5 = Albino |last5 = Carbognani |first6 = Uri |last6 = Carsenty |first7 = Gerhard |last7 = Hahn |first8 = Hans-Josef |last8 = Schober |first9 = Felix |last9 = Lahulla |first10 = Marco |last10 = Delbò |first11 = Claes-Ingvar |last11 = Lagerkvist |date = May 2011 |title = Rotational Properties of Jupiter Trojans. I. Light Curves of 80 Objects |url = http://iopscience.iop.org/article/10.1088/0004-6256/141/5/170/pdf |journal = The Astronomical Journal |volume = 141 |issue = 5 |page = 32 |bibcode = 2011AJ....141..170M |doi = 10.1088/0004-6256/141/5/170 |access-date= 18 August 2016}}</ref> <ref name="Chatelain-2016">{{Наведено списание |first1 = Joseph P. |last1 = Chatelain |first2 = Todd J. |last2 = Henry |first3 = Linda M. |last3 = French |first4 = Jennifer G. |last4 = Winters |first5 = David E. |last5 = Trilling |date = June 2016 |title = Photometric colors of the brightest members of the Jupiter L5 Trojan cloud |url = http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/bib_query?bibcode=2016Icar..271..158C |journal = Icarus |volume = 271 |pages = 158–169 |bibcode = 2016Icar..271..158C |doi = 10.1016/j.icarus.2016.01.026 |access-date= 18 August 2016}}</ref> <ref name="Veres-2015">{{Наведено списание |display-authors = 6 |first1 = Peter |last1 = Veres |first2 = Robert |last2 = Jedicke |first3 = Alan |last3 = Fitzsimmons |first4 = Larry |last4 = Denneau |first5 = Mikael |last5 = Granvik |first6 = Bryce |last6 = Bolin |first7 = Serge |last7 = Chastel |first8 = Richard J. |last8 = Wainscoat |first9 = William S. |last9 = Burgett |first10 = Kenneth C. |last10 = Chambers |first11 = Heather |last11 = Flewelling |first12 = Nick |last12 = Kaiser |first13 = Eugen A. |last13 = Magnier |first14 = Jeff S. |last14 = Morgan |first15 = Paul A. |last15 = Price |first16 = John L. |last16 = Tonry |first17 = Christopher |last17 = Waters |date = November 2015 |title = Absolute magnitudes and slope parameters for 250,000 asteroids observed by Pan-STARRS PS1 - Preliminary results |url = http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/bib_query?bibcode=2015Icar..261...34V |journal = Icarus |volume = 261 |pages = 34–47 |bibcode = 2015Icar..261...34V |doi = 10.1016/j.icarus.2015.08.007 |arxiv = 1506.00762 |access-date= 18 August 2016}}</ref> <ref name="SBDB-D-type-list">{{Наведена мрежна страница |title = JPL Small-Body Database Search Engine: [ spec. type &#61; D (Tholen) or type &#61; D (SMASSII) ] |publisher = JPL Solar System Dynamics |url = http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb_query.cgi?obj_group=all;obj_kind=all;obj_numbered=all;OBJ_field=0;ORB_field=0;combine_mode=OR;c1_group=OBJ;c1_item=Ay;c1_op=%3D;c1_value=D;c2_group=OBJ;c2_item=Ax;c2_op=%3D;c2_value=D;table_format=HTML;max_rows=100;format_option=comp;c_fields=AcBhBgBjBiBnBsAiArApAxAy;.cgifields=format_option;.cgifields=obj_kind;.cgifields=obj_group;.cgifields=obj_numbered;.cgifields=combine_mode;.cgifields=ast_orbit_class;.cgifields=table_format;.cgifields=com_orbit_class&query=1&c_sort=AcA |accessdate = 18 August 2016}}</ref> }} <!-- end of reflist --> == Надворешни врски == * [http://www.minorplanet.info/PHP/lcdbsummaryquery.php Asteroid Lightcurve Database (LCDB)], query form ([http://www.minorplanet.info/lightcurvedatabase.html info] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20171216050541/http://www.minorplanet.info/lightcurvedatabase.html |date=2017-12-16 }}) * [https://books.google.com/books?id=aeAg1X7afOoC&pg Dictionary of Minor Planet Names], Google books * [http://obswww.unige.ch/~behrend/page_cou.html Asteroids and comets rotation curves, CdR] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160729213840/http://obswww.unige.ch/~behrend/page_cou.html |date=2016-07-29 }} – Observatoire de Genève, Raoul Behrend * [http://www.minorplanetcenter.net/iau/lists/NumberedMPs000001.html Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets (1)-(5000)] – Minor Planet Center * {{JPL small body}} {{Мали планети-редослед |883 Матеранија|number=884|885 Улрика}} {{Мали тела во Сончевиот Систем}} {{DEFAULTSORT:Пријам}} [[Категорија:Јупитерови тројанци (тројански табор)]] [[Категорија:Главен астероиден појас]] [[Категорија:Откритија на Макс Волф]] [[Категорија:Астероиди наречени по ликови од старогрчката митологија]] [[Категорија:Астероиди од типот D]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1917 година]] [[Категорија:Неправилни месечини]] alt89qsejm0dmr3h2r3bzyvktm8m2cs 0 1169565 5577008 5517430 2026-06-14T15:37:36Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577008 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Јадење | име = Штолен | слика = [[File:Stollen-Dresdner Christstollen.jpg|250px]] | опис = Божиќен штолен | изворно_име = | друго_име = | земја = [[Германија]] | регион = [[Саксонија]] | творец = | дел_од_оброкот = [[Десерт]] | вид = [[Овошен колач]] | темература = | главни_состојки = | варијанти = | калории = | друго = }} '''Штолен''' ({{langx|de|Stollen}}) e [[овошен колач]] налик на леб, што содржи суво овошје, и често е прекриен со шеќер во прав. Овој вид на бал леб се прави со сечкани парчиња кандирано овошје, јатки и зачини. Штолен е традиционален [[Германија|германски]] леб, кој вообичаено се служи за време на [[Божиќ]], кога се нарекува ''Божиќен штолен'' (''Weihnachtsstollen''). Штолен е вид на колач или сладок леб, кој се подготвува со квасец, вода и брашно, како и рендана кора од портокал додадена во тестото. Се додава зашеќерено овошје, зашечерена кора од портокал, суво грозје и бадеми, а од зачини најчесто [[кардамон]] и [[цимет]]. По желба, се додаваат и други состојки, како: млеко, шеќер, путер, сол, рум, јајца,<ref>[Recipe for Dresdner Weihnachtsstollen Mimi Sheraton, The German Cookbook, from Random House]</ref> ванила,<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://german.about.com/library/blrezepte02b.htm |title=Dresden Christmas Bread |accessdate=2017-01-08 |archive-date=2012-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120104202802/http://german.about.com/library/blrezepte02b.htm |url-status=dead }}</ref> друг вид суво овошје, јатки и марципан. Откако ќе се испече, се поросува со шеќер во прав. Традиционално, готовиот штолен треба да тежи околу {{convert|2.0|kg|abbr=on}}, но постојат и помали колачи. ==Историја== [[File:Stollen with candied fruits.jpg|thumb|200px|Штолен]] На почеток, овој колач содржел само брашно, овес и вода,<ref>[http://www.medgesch.uni-hd.de/PDF/WH-476.pdf Von Gänsen, Karpfen, Lebkuchen und Stollen] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070611132501/http://www.medgesch.uni-hd.de/PDF/WH-476.pdf |date=2007-06-11 }} Dtsch Med. Wochenschrift 2003;128: 2691–2694 (p. 4)</ref> а за првпат е печен за божиќните празници на [[Трентски собор|Трентскиот собор]] во 1545 година,<ref name="Stollen history">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.stollen-online.de/dresdnerstollen/geschichte-eng.htm |title=Stollen history |accessdate=2017-01-08 |archive-date=2019-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191222192103/https://www.stollen-online.de/dresdnerstollen/geschichte-eng.htm |url-status=dead }}</ref> подготвен само со брашно, квасец, зејтин и вода. Бидејќи било време на постови, пекарите не смееле да употребат путер, па вака подготвениот колач немал добар вкус, и бил многу тврд.<ref name="www.dresden.de"/> Во 15 век, во Саксонија, кнезот [[Ернест (изборен кнез на Саксонија)|Ернест]] (1441–1486) и неговиот брат, војводата [[Албрехт III (Саксонија)|Албрехт]] (1443–1500) решиле да се пожалат за ова до [[папа]]та во [[Рим]]. Во [[Саксонија]] пекарите требало да користат путер, затоа што маслото било многу скапо и тешко се набавувало. [[Папа Никола V|Папата Никола V]] (1397–1455), во 1450 го одбил првото барање. Се смениле пет папи додека конечно, [[Папа Инокентиј VIII|Папата Инокентиј VIII]], (1432–1492)<ref name="Stollen history"/> во 1490 година му испратил писмо на кнезот, познато како „Путер-писмо“, во кое одобрил користење на путер без да треба да се плати данок. Одобрувањето важело само за семејството на кнезот. Останатите смееле да користат путер, но само ако плателе годишен данок, а овие пари се користеле за изградба на катедралата во [[Фрајберг]]. Забраната за користење на путер била тргната кога [[Саксонија]] станала [[Протестантство|протестантска]]. Со време, лебот од обичен и најчесто бесвкусен, се претворил во сладок леб со богати состојки, каков што денес го знаеме. ==Штолен фестивал во Дрезден== Дрезденскиот штолен за првпат е споменат во официјален документ во 1474 година.<ref name="www.dresden.de">[http://www.dresden.de/dwt/en/press_service/press_texts_in_various_languages/english/c_33_recipes_for_dresden_christstollen.php www.dresden.de]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Колачот штолен роизведен во Дрезден, и има посебен печат, на кралот [[Август II Силниот]]. Ваквиот „официјален“ штолен, го произведуваат само околу 150 пекарници во Дрезден. Штолен фестивалот се одржува секоја година во Дрезден, со историска пауза од 1918 до 1994 година. Божиќниот пазар во Дрезден (Striezelmarkt), за првпат е споменат во хрониките во 1474 година.<ref name="Stollen history"/><!--Dresden.de gives 1434 as the date--> Денес, фестивалот се одржува во сабота, пред втората недела од Божиќ, а колачот што се подготвува за тој настан, тежи од три до четири тони. Со кочија се носи на парада низ улиците на [[Дрезден]] до Божиќниот пазар, каде свечено се сече на парчиња и им се дава на пристуните. Цената е симболична, а собраните пари се даваат како доброволен прилог. Огромниот штолен се сече со специјален нож, наречен „Голм дрезденски нож за штолен“ (Grand Dresden Stollen Knife), кој е посребрен, 1.60&nbsp;метри долг и тежок е 12&nbsp;кг. Овој нож претставува копија на ножот од 1730 година, со кој се сечел колачот.<ref name="Stollen knife">[http://www.stollenfest.com/knife.php Stollen knife] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060217145041/http://www.stollenfest.com/knife.php |date=2006-02-17 }}</ref> Најголемиот штолен е подготвен во 2010 година од страна на [[Лидл]] на железничката станица во [[Харлем]]: 72.1&nbsp;метри долг, и е запишан во [[Гинисови рекорди|Гинисовата книга на рекорди]].<ref>"[http://www.sevendays.nl/artikel/184616] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150210224125/http://www.sevendays.nl/artikel/184616 |date=2015-02-10 }}," ''Biggest stollen Haarlem''.</ref> ==Галерија== <gallery widths="200px" heights="200px" perrow="5"> File:Rosinen-Christstollen angeschnitten.jpg|Божиќен штолен со суво грозје File:2016 1221 Kerststol.jpg|Холандска варијанта со бадеми File:Stollen-w.jpg|Исечени парчиња File:Mini Marzipan Stollen (Detail).jpg|Мали колачиња штолен </gallery> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Десерти]] [[Категорија:Германска кујна]] bq6oq2hhvxuehe2gu2jq4de7jf0gda6 0 1170565 5577035 4859463 2026-06-14T16:32:00Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577035 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Планета | minorplanet = yes | name = 1179 Мали | background = #D6D6D6 | image = | caption = | discovery_ref = &thinsp;<ref name="jpldata" /> | discovered = 19 март 1931 | discoverer = [[Макс Волф]] | discovery_site = [[Хајделбершка опсерваторија]] | mp_name = 1179 Мали | alt_names = 1931 FD | pronounced = | named_after = Мали Волф<br />{{small|(семејство на откривачот)}}<ref name="springer" /> | mp_category = [[Грлавен астероиден појас]]{{·}}{{small|([[Киквудова празнина|средина]])}}&thinsp;<ref name="lcdb" /> | orbit_ref = &thinsp;<ref name="jpldata" /> | epoch = 16 февруари 2017 ([[јулијански деб|ЈД]] 2457800.5) | uncertainty = 0 | observation_arc = 85,23 yr (31,131 days) | aphelion = 3,0675 [[астрономска единица|ае]] | perihelion = 2,1695 ае | semimajor = 2,6185 ае | eccentricity = 0,1715 | period = 4,24 [[јулијанска година (астрономија)|а]] (1,548 days) | mean_anomaly = 57,991[[степен (агол)|°]] | mean_motion = {{Deg2DMS|0.2326|sup=ms}} / ден | inclination = 8,7071° | asc_node = 6,8104° | arg_peri = 234,09° | satellites = | dimensions = 10,65 km {{small|(пресметано)}}<ref name="lcdb" /><br />{{вред|13.159|0.183}} km<ref name="Masiero-2014" /><br />{{вред|13.379|0.077}} km<ref name="WISE" /><br />{{вред|14.41|0.47}} km<ref name="Masiero-2012" /> | rotation = {{вред|46.6917|0.1516}} [[час|h]]<ref name="Waszczak-2015" /> | albedo = {{вред|0.059|0.020}}<ref name="Masiero-2012" /><br />{{вред|0.0683|0.0080}}<ref name="WISE" /><br />{{вред|0.071|0.017}}<ref name="Masiero-2014" /><br />0.10 {{small|(претпоставка)}}<ref name="lcdb" /> | spectral_type = [[Астероид од типот S|S]]&thinsp;<ref name="lcdb" /> | abs_magnitude = {{вред|12.530|0.002}} {{small|(R)}}<ref name="Waszczak-2015" />{{·}}12,8<ref name="jpldata" />{{·}}12,9<ref name="WISE" /><ref name="Masiero-2012" />{{·}}12,98<ref name="lcdb" /> }} '''1179 Мали''' привремена ознака {{mpf|1931 FD}} — [[астероид]] и долговтремена [[загубена мала планета]] од средишната област на [[Главен астероиден појас|Главниот астероиден појас]], со приближен пречник од 13&nbsp;km. Открие е на 19 март 1931 година, од германскиот астроном [[Макс Волф]] при [[Хајделбершка опсерваторија|Хајделбершката опсерваторија]] во јужна Германија.<ref name="MPC-Mally" /> ''Мали'' е во орбита околу Сонцето на растојание од 2,2-3,1 [[астрономска единица|ае]] и истата еднаш ја изминува за 4 години и 3 месеци (1.548 денови). Орбитата има [[орбитална занесеност|занес]] од 0,17 и [[наклон (орбита)|наклон]] од 9[[степен (агол)|°]] во однос на [[еклиптика]]та.<ref name="jpldata" /> По првичното откритие во 1931 година, постанува една од неколкуте познати [[Загубена мала планета#Преглед|загубени мали планети]] и ќе биде загубена во наредните 55 години. Во 1986 година, ''Мали'' бил повторно откриен од [[Луц Шмадел]], [[Рихард Мартин Вест]] и [[Ханс Емил Шустер]], кои ги премерија првичните плочи од откритието и пресметале поинакви [[еферемиди]]. На овој начин тие успеале да го најдат телото во близина на предвидената местоположба. Дополнително, историските [[фотографска плоча|фотографските плочи]] од [[Паломарски небесен атлас|Паломарскиот небесен атлас]] (1956–1958), [[UK Шмидов телескоп|UK Шмидовиот телескоп]] (Австралија), и [[Опсерваторија Ла Сила|Опсерваторијата Ла Сила]] (Чиле) го потврдиле повторното откритие.<ref name="cbat-IAUC-4278" /><ref name="eso8611" /><ref name="Schmadel-1988" /> Според резултатите објавени во 2014 година од истражуањата изведени од НАСА со [[ВИСЕ]] со последователната мисија [[НЕОВИСЕ]], ''Мали'' има пречник од 13,2 до 14.4 километри, аи површинско [[албедо]] меѓу 0,059 и 0,071,<ref name="Masiero-2014" /><ref name="WISE" /><ref name="Masiero-2012" /> додека пак според (КАЛЛ) има албедо од 0,10 и пречник од 10,7 километри, засновани на апсолутната [[магнитуда (астрономија)|светлосна величина]] од 12,98.<ref name="lcdb" /> Доплонително, КАЛЛ астероидот го сместуваво каменестите [[Астероид од типот S|S]] asteroidi, i pokraj niskoto albedo.<ref name="lcdb" /> Во септември 2013 година, вртежната [[светлинска крива]] на ''Мали'' добиена од фотометриските набљудувања снимени од [[ПТФ]] во Калифорнија. Добиен е подолг од просечниот [[вртежен период]] од 46,6 часа светлосна променливост од 0,08 m.<ref name="Waszczak-2015" /> Сепак, резултатот е отфрлен од КАЛЛ ({{small|[[ЛЦДБ код на квалитет|U=1]]}}).<ref name="lcdb" /> Астероидот е именуван по Мали Волф, сопруга на Франц Волф снашката на откривачот ({{small|[[Пол Хергет|H 110]]}}).<ref name="springer" /> == Наводи == {{reflist |refs= <ref name="jpldata">{{Наведена мрежна страница |type = 2016-06-11 last obs. |title = JPL Small-Body Database Browser: 1179 Mally (1931 FD) |url = http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=2001179 |publisher = Jet Propulsion Laboratory |accessdate = 9 December 2016}}</ref> <ref name="MPC-Mally">{{Наведена мрежна страница |title = 1179 Mally (1931 FD) |work = Minor Planet Center |url = http://www.minorplanetcenter.net/db_search/show_object?object_id=1179 |accessdate = 26 October 2016}}</ref> <ref name="cbat-IAUC-4278">{{Наведена мрежна страница |title = International Astronomical Union Circular 4278 |date = 5 December 1986 |author = Brian G. Marsden |publisher = Central Bureau for Astronomical Telegrams |url = http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/04200/04278.html |accessdate = 26 October 2016}}</ref> <ref name="eso8611">{{наведена изјава за печат |title = Long Lost Planet Found Again |date = 4 December 1986 |publisher = European Southern Observatory |location = Garching, Germany |url = http://www.eso.org/public/unitedkingdom/news/eso8611/ |accessdate = 26 October 2016}}</ref> <ref name="Schmadel-1988">{{Наведено списание |last = Schmadel |first=L. D. |last2 = West |first2=R. M. |date = 1988 |title = Recovery of the long lost minor planet (1179) Mally |url = http://adsabs.harvard.edu/abs/1988AN....309..223S |journal = Astronomische Nachrichten |publisher = Astronomisches Rechen-Institut, and ESO |volume = 309 |issue = 3 |pages = 223–225 |bibcode = 1988AN....309..223S |doi = 10.1002/asna.2113090318 |issn = 0004-6337 |accessdate = 26 October 2016}}</ref> <ref name="springer">{{Наведена книга |title = Dictionary of Minor Planet Names – (1179) Mally |last = Schmadel | first = Lutz D. |publisher = Springer Berlin Heidelberg |page = 99 |date = 2007 |url = http://link.springer.com/referenceworkentry/10.1007/978-3-540-29925-7_1180 |isbn = 978-3-540-00238-3 |accessdate = 26 October 2016}}</ref> <ref name="Masiero-2014">{{Наведено списание |display-authors = 6 |first1 = Joseph R. |last1 = Masiero |first2 = T. |last2 = Grav |first3 = A. K. |last3 = Mainzer |first4 = C. R. |last4 = Nugent |first5 = J. M. |last5 = Bauer |first6 = R. |last6 = Stevenson |first7 = S. |last7 = Sonnett |date = August 2014 |title = Main-belt Asteroids with WISE/NEOWISE: Near-infrared Albedos |url = http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/bib_query?bibcode=2014ApJ...791..121M |journal = The Astrophysical Journal |volume = 791 |issue = 2 |page = 11 |bibcode = 2014ApJ...791..121M |doi = 10.1088/0004-637X/791/2/121 |arxiv = 1406.6645 |access-date= 14 September 2016}}</ref> <ref name="lcdb">{{Наведена мрежна страница |title = LCDB Data for (1179) Mally |publisher = Asteroid Lightcurve Database (LCDB) |url = http://www.minorplanet.info/PHP/GenerateALCDEFPage_Local.php?AstInfo=1179%7CMally |accessdate = 26 October 2016 |archive-date = 2016-10-26 |archive-url = https://web.archive.org/web/20161026232301/http://www.minorplanet.info/PHP/GenerateALCDEFPage_Local.php?AstInfo=1179%7CMally |url-status = dead }}</ref> <ref name="WISE">{{Наведено списание |display-authors = 6 |first1 = A. |last1 = Mainzer |first2 = T. |last2 = Grav |first3 = J. |last3 = Masiero |first4 = E. |last4 = Hand |first5 = J. |last5 = Bauer |first6 = D. |last6 = Tholen |first7 = R. S. |last7 = McMillan |first8 = T. |last8 = Spahr |first9 = R. M. |last9 = Cutri |first10 = E. |last10 = Wright |first11 = J. |last11 = Watkins |first12 = W. |last12 = Mo |first13 = C. |last13 = Maleszewski |date = November 2011 |title = NEOWISE Studies of Spectrophotometrically Classified Asteroids: Preliminary Results |url = http://arxiv.org/pdf/1109.6407v1.pdf |journal = The Astrophysical Journal |volume = 741 |issue = 2 |page = 25 |bibcode = 2011ApJ...741...90M |doi = 10.1088/0004-637X/741/2/90 |arxiv = 1109.6407 |access-date= 26 October 2016}}</ref> <ref name="Masiero-2012">{{Наведено списание |display-authors = 6 |first1 = Joseph R. |last1 = Masiero |first2 = A. K. |last2 = Mainzer |first3 = T. |last3 = Grav |first4 = J. M. |last4 = Bauer |first5 = R. M. |last5 = Cutri |first6 = C. |last6 = Nugent |first7 = M. S. |last7 = Cabrera |date = November 2012 |title = Preliminary Analysis of WISE/NEOWISE 3-Band Cryogenic and Post-cryogenic Observations of Main Belt Asteroids |url = http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/bib_query?bibcode=2012ApJ...759L...8M |journal = The Astrophysical Journal Letters |volume = 759 |issue = 1 |page = 5 |bibcode = 2012ApJ...759L...8M |doi = 10.1088/2041-8205/759/1/L8 |arxiv = 1209.5794 |access-date= 26 October 2016}}</ref> <ref name="Waszczak-2015">{{Наведено списание |display-authors = 6 |first1 = Adam |last1 = Waszczak |first2 = Chan-Kao |last2 = Chang |first3 = Eran O. |last3 = Ofek |first4 = Russ |last4 = Laher |first5 = Frank |last5 = Masci |first6 = David |last6 = Levitan |first7 = Jason |last7 = Surace |first8 = Yu-Chi |last8 = Cheng |first9 = Wing-Huen |last9 = Ip |first10 = Daisuke |last10 = Kinoshita |first11 = George |last11 = Helou |first12 = Thomas A. |last12 = Prince |first13 = Shrinivas |last13 = Kulkarni |date = September 2015 |title = Asteroid Light Curves from the Palomar Transient Factory Survey: Rotation Periods and Phase Functions from Sparse Photometry |url = http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/bib_query?bibcode=2015AJ....150...75W |journal = The Astronomical Journal |volume = 150 |issue = 3 |page = 35 |bibcode = 2015AJ....150...75W |doi = 10.1088/0004-6256/150/3/75 |arxiv = 1504.04041 |access-date= 26 October 2016}}</ref> }} <!-- end of reflist --> == Надворешни врски == * [http://hamilton.dm.unipi.it/astdys/index.php?pc=1.1.0&n=1179 (1179) Mally], at AstDyS, ''[[University of Pisa]]'' * [http://www.minorplanet.info/PHP/lcdbsummaryquery.php Asteroid Lightcurve Database (LCDB)], query form ([http://www.minorplanet.info/lightcurvedatabase.html info] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20171216050541/http://www.minorplanet.info/lightcurvedatabase.html |date=2017-12-16 }}) * [https://books.google.com/books?id=aeAg1X7afOoC&pg Dictionary of Minor Planet Names], Google books * [http://obswww.unige.ch/~behrend/page_cou.html Asteroids and comets rotation curves, CdR] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160729213840/http://obswww.unige.ch/~behrend/page_cou.html |date=2016-07-29 }} – Observatoire de Genève, Raoul Behrend * [http://www.minorplanetcenter.net/iau/lists/NumberedMPs000001.html Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets (1)-(5000)] – Minor Planet Center * {{JPL small body}} {{Мали планети-редослед |1178 Ирмела|number=1179|1180 Рита}} {{Мали тела во Сончевиот Систем}} {{DEFAULTSORT:Мали}} [[Категорија:Главен астероиден појас]] [[Категорија:Откритија на Макс Волф]] [[Категорија:Астероиди наречени по личности]] [[Категорија:Астероиди од типот S]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1931 година]] [[Категорија:Неправилни месечини]] knvtmmb79vnyd8jw56lxo3ewg7g4v3c 0 1170572 5577036 4859191 2026-06-14T16:34:43Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577036 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Планета | minorplanet = yes | name = 1203 Нана | background = #FFFFC0 | image = | caption = | discovery_ref = &thinsp;<ref name="jpldata" /> | discovered = 5 октомври 1931 | discoverer = [[Макс Волф]] | discovery_site = [[Хајделбершка опсерваторија]] | mp_name = 1203 Нана | alt_names = 1931 TA{{·}}1926 RH<br />1978 AD | named_after = Ана Риси<br />{{small|(модел)}}<br /> на [[Анселм Фојербах]]<ref name="springer" /> | mp_category = [[Главен астероиден појас]]{{·}}{{small|(надворешен)}}&thinsp;<ref name="lcdb" /> | orbit_ref = &thinsp;<ref name="jpldata" /> | epoch = 31 јули 2016 ([[јулијански ден|ЈД]] 2457600.5) | uncertainty = 0 | observation_arc = 89,54 yr (32.703 days) | aphelion = {{Convert|3.6022|AU|Gm|abbr=on|lk=on}} | perihelion = {{Convert|2.1782|AU|Gm|abbr=on}} | semimajor = {{Convert|2.8902|AU|Gm|abbr=on}} | eccentricity = 0,24635 | period = 4,91 [[јулијанска година (астрономија)|а]] (1794,7 [[јулијанска година (астрономија)|ЈД]]) | mean_anomaly = 97,470[[Степен (агол)|°]] | inclination = 5,9598° | asc_node = 224,68° | arg_peri = 176,03° | dimensions = 35,18 km<ref name="SIMPS" /><br />{{вред|32.59|0.87}} km<ref name="AKARI" /><br />{{вред|35.92|15.13}} km<ref name="Masiero-2012" /><br />35.08 km {{small|(derived)}}<ref name="lcdb" /> | rotation = {{Convert|18.54|h|d|abbr=on|lk=on}}<ref name="jpldata"/><ref name="Warner-2011j" /><br />{{вред|15.6|0.1}} h<ref name="geneva-obs" /><br />{{вред|25.80|0.05}} h<ref name="Warner-2010a" /> | albedo = 0,0473<ref name="SIMPS" /><br />{{вред|0.056|0.004}}<ref name="AKARI" /><br />{{вред|0.028|0.017}}<ref name="Masiero-2012" /><br />0.0329 {{small|(изведено)}}<ref name="lcdb" /><br />{{вред|0.0473|0.012}}<ref name="jpldata"/> | spectral_type = [[Астероид од типот C|C]]&thinsp;<ref name="lcdb" /> | abs_magnitude = 11,7 | mean_motion = {{Deg2DMS|0.20059|sup=ms}} / ден | mean_radius = {{вред|17.59|1.95}} [[километар|km]] | moid = {{Convert|1.18505|AU|Gm|abbr=on}} | jupiter_moid = {{Convert|1.81843|AU|Gm|abbr=on}} | tisserand = 3,237 }} '''1203 Нана''' привремена ознака 1931 TA — е темен и занесен [[астероид]] од надворешнста на [[Главен астероиден појас|Главниот астероиден појас]], со пречник од 35&nbsp;km. Откриен е од страна на астрономот [[Макс Волф]] во [[Хајделбершка опсерваторија|Хајделбершката опсерваторија]] на 5 октомври 1931 година.<ref name="MPC-Nanna" /> Јаглеродниот астероид од типот [[Атероид од типот C|C]] во орбита одколу Сонцето на растојание од 2,2–3,6&nbsp;[[астрономска единица|ае]] со орбита од 4 година и 11 месеци (1.792 денови). Орбитата има [[орбитална занесеност|занесеност]] од 0,25 и [[наклон (орбита)|наклон]] од 6 степени во однос на рамнината на [[еклиптика]]та.[[вртежен период|Вртежниот период]] е околу 18 h<ref name="Warner-2011j" /> и [[албедо]] во распон од 0,03–0,06, според истражувањата од [[ИРАС]], [[Акари (сателит)|Акари]] и [[ВИСЕ]]/[[НЕОВИСЕ]].<ref name="SIMPS" /><ref name="AKARI" /><ref name="Masiero-2012" /> Астероидот е именуван по Ана Риси, модел на неколку слики на германскиот класичен сликар [[Анселм Фојербах]]. <ref name="springer" /> [[File:Орбита астероида 1203.png|thumb|upright 1.2|Орбита на астероидот 1203 Нана и неговата положба во Сончевиот Систем]] == Наводи == {{reflist |refs= <ref name="geneva-obs">{{Наведена мрежна страница |title=Asteroids and comets rotation curves – (1203) Nanna |last=Behrend |first=Raoul |publisher=Geneva Observatory |url=http://obswww.unige.ch/~behrend/page3cou.html#001203 |accessdate=18 November 2015 |archive-date=2002-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20021203214643/http://obswww.unige.ch/~behrend/page3cou.html#001203 |url-status=dead }}</ref> <ref name="lcdb">{{Наведена мрежна страница |title=LCDB Data for (1203) Nanna |publisher=Asteroid Lightcurve Database (LCDB) |url=http://www.minorplanet.info/PHP/GenerateALCDEFPage_Local.php?AstInfo=1203%7CNanna |accessdate=18 November 2015 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304094918/http://www.minorplanet.info/PHP/GenerateALCDEFPage_Local.php?AstInfo=1203%7CNanna |url-status=dead }}</ref> <ref name="jpldata">{{Наведена мрежна страница |type=2015-10-11 last obs. |title=JPL Small-Body Database Browser: 1203 Nanna (1931 TA) |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=2001203 |publisher=Jet Propulsion Laboratory |accessdate=30 April 2016}}</ref> <ref name="springer">{{Наведена книга |url=http://link.springer.com/referenceworkentry/10.1007/978-3-540-29925-7_1204 |title=Dictionary of Minor Planet Names – (1203) Nanna |last=Schmadel |first=Lutz D. |publisher=Springer Berlin Heidelberg |pages=100–101 |date=2003 |isbn=978-3-540-29925-7 |accessdate=18 November 2015}}</ref> <ref name="MPC-Nanna">{{Наведена мрежна страница |title=1203 Nanna (1931 TA) |work=Minor Planet Center |url=http://www.minorplanetcenter.net/db_search/show_object?object_id=1203 |accessdate=18 November 2015}}</ref> <ref name="SIMPS">{{Наведено списание |author = Tedesco, E. F. |author2 = Noah, P. V. |author3 = Noah, M. |author4 = Price, S. D. |date = October 2004 |title = IRAS Minor Planet Survey V6.0 |url = http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/bib_query?bibcode=2004PDSS...12.....T |journal = NASA Planetary Data System |bibcode = 2004PDSS...12.....T |access-date= 18 November 2015}}</ref> <ref name="AKARI">{{Наведено списание |display-authors = 6 |author = Usui, Fumihiko |author2 = Kuroda, Daisuke |author3 = Müller, Thomas G. |author4 = Hasegawa, Sunao |author5 = Ishiguro, Masateru |author6 = Ootsubo, Takafumi |author7 = Ishihara, Daisuke |author8 = Kataza, Hirokazu |author9 = Takita, Satoshi |author10 = Oyabu, Shinki |author11 = Ueno, Munetaka |author12 = Matsuhara, Hideo |author13 = Onaka, Takashi |date = October 2011 |title = Asteroid Catalog Using Akari: AKARI/IRC Mid-Infrared Asteroid Survey |url = http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/bib_query?bibcode=2011PASJ...63.1117U |journal = Publications of the Astronomical Society of Japan |volume = 63 |issue = 5 |pages = 1117–1138 |bibcode = 2011PASJ...63.1117U |doi = 10.1093/pasj/63.5.1117 |access-date= 18 November 2015}}</ref> <ref name="Masiero-2012">{{Наведено списание |display-authors = 6 |author = Masiero, Joseph R. |author2 = Mainzer, A. K. |author3 = Grav, T. |author4 = Bauer, J. M. |author5 = Cutri, R. M. |author6 = Nugent, C. |author7 = Cabrera, M. S. |date = November 2012 |title = Preliminary Analysis of WISE/NEOWISE 3-Band Cryogenic and Post-cryogenic Observations of Main Belt Asteroids |url = http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/bib_query?bibcode=2012ApJ...759L...8M |journal = The Astrophysical Journal Letters |volume = 759 |issue = 1 |page = 5 |bibcode = 2012ApJ...759L...8M |doi = 10.1088/2041-8205/759/1/L8 |access-date= 18 November 2015|arxiv = 1209.5794 }}</ref> <ref name="Warner-2010a">{{Наведено списание |author = Warner, Brian D. |date = January 2010 |title = Asteroid Lightcurve Analysis at the Palmer Divide Observatory: 2009 June-September |url = http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/bib_query?bibcode=2010MPBu...37...24W |journal = The Minor Planet Bulletin |volume = 37 |issue = 1 |pages = 24–27 |issn = 1052-8091 |bibcode = 2010MPBu...37...24W |access-date= 18 November 2015}}</ref> <ref name="Warner-2011j">{{Наведено списание |author = Warner, Brian D. |date = April 2011 |title = Upon Further Review: VI. An Examination of Previous Lightcurve Analysis from the Palmer Divide Observatory |url = http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/bib_query?bibcode=2011MPBu...38...96W |journal = The Minor Planet Bulletin |volume = 38 |issue = 2 |pages = 96–101 |issn = 1052-8091 |bibcode = 2011MPBu...38...96W |access-date= 18 November 2015}}</ref> }} <!-- end of reflist --> == Надворешни врски == * [http://www.minorplanet.info/PHP/lcdbsummaryquery.php Asteroid Lightcurve Database (LCDB)], query form ([http://www.minorplanet.info/lightcurvedatabase.html info] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20171216050541/http://www.minorplanet.info/lightcurvedatabase.html |date=2017-12-16 }}) * [https://books.google.se/books?id=aeAg1X7afOoC&pg Dictionary of Minor Planet Names], Google books * [http://obswww.unige.ch/~behrend/page_cou.html Asteroids and comets rotation curves, CdR] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160729213840/http://obswww.unige.ch/~behrend/page_cou.html |date=2016-07-29 }} – Observatoire de Genève, Raoul Behrend * [http://www.minorplanetcenter.net/iau/lists/NumberedMPs000001.html Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets (1)-(5000)] – Minor Planet Center * {{JPL small body}} {{Мали планети-редослед |1202 Марина|number=1203|1204 Ренција}} {{Мали тела во Сончевиот Систем}} {{DEFAULTSORT:Нана}} [[Категорија:Главен астероиден појас]] [[Категорија:Астероиди од типот C]] [[Категорија:Откритија на Макс Волф]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1931 година]] [[Категорија:Астероиди наречени по личности]] [[Категорија:Неправилни месечини]] {{Beltasteroid-stub}} 6a9isoghivjm0zwzlgk2pnxsih0ujqo 0 1170649 5577038 4859465 2026-06-14T16:39:05Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577038 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Планета | minorplanet = yes | name = 1310 Филигера | background = #FA8072 | image = | caption = | discovery_ref = &thinsp;<ref name="jpldata" /> | discovered = 28 февруари 1932 | discoverer = [[Фридрих Карл Арнолд Швасман]] | discovery_site = [[Бергедорф]] | mp_name = 1310 илигера | alt_names = 1932 DB{{·}}1964 TC | named_after = [[Валтер Филигер]] {{small|(астроном)}}<ref name="springer" /> | mp_category = [[Список на астероиди кои ја пресекуваат орбитата на Марс|Пресекувач на орбитата на Марс]]&thinsp;<ref name="jpldata" /><ref name="MPC-Villigera" /><ref name="lcdb" /> | orbit_ref = &thinsp;<ref name="jpldata" /> | epoch = 16 февруари 2017 ([[јулијански ден|ЈД]] 2457800.5) | uncertainty = 0 | observation_arc = 84,70 а (30.937 денови) | aphelion = 3,2424 [[астрономска единица|ае]] | perihelion = 1,5423 ае | semimajor = 2,3923 ае | eccentricity = 0,3553 | period = 3,70 [[јулијанска година (астрономија)|а]] (1.352 денови) | mean_anomaly = 23,477[[Степен (агол)|°]] | mean_motion = {{Deg2DMS|0.2664|sup=ms}} / ден | inclination = 21,074° | asc_node = 357,32° | arg_peri = 88,721° | moid = 0,7168 ае | dimensions = 15,24 km {{small|(пресметан)}}<ref name="lcdb" /> | rotation = {{вред|7.830|0.005}} [[час|h]]<ref name="Koff-2002a" /><br />{{вред|7.83001|0.00005}} h<ref name="Hanus-2016a" /><br />{{вред|7.834|0.001}} h<ref name="geneva-obs" /> | albedo = 0.20 {{small|(assumed)}}<ref name="lcdb" /> | spectral_type = [[Астероидни спектрални класи|B–V]] = 0,905<ref name="jpldata" /><br />[[Астероидни спектрални класи|U–B]] = 0,445<ref name="jpldata" /><br />[[Толенова класификација|Толен]] = [[Астероид од типот S|S]]&thinsp;<ref name="jpldata" />{{·}}[[Астероид од типот S|S]]&thinsp;<ref name="lcdb" /> | abs_magnitude = 11,45<ref name="jpldata" /><ref name="lcdb" /> }} '''1310 Филигера''', привремена ознака {{mpf|1932 DB}} — каменест [[астероид]] и еден од поголемите [[Список на астероиди кои ја пресекуваат орбитата на Марс|пресекувачи на орбитата на Марс]] од внатрешните области на [[главен астероиден појас|Главниот астероиден појас]], со пречник поголем од 15&nbsp;km. Бил откриен на 28 февруари 1932 година од германскиот астроном [[Фридрих Карл Арнолд Швасман]] во [[Бергедорф]] во Хамбург, Германија.<ref name="MPC-Villigera" /> ''Филигера'' е од [[Астероид од типот S|типот S]] по [[Толенова класификација|Толеновата]] таксономска шема. Во орбита е околу Сонцето на растојание 1,5–3,2&nbsp;[[астрономска единица|ае]] еднаш на секои 3 години и 8 месеци (1.352 денови). Орбитата има [[орбитално занесување|занесување]] од 0,36 и [[наклон (астрономија)|наклон]] од 21[[степен (агол)|°]] во однос на [[еклиптика]]та.<ref name="jpldata" /> Не се направен претходни набљудувања и не бил забележан од порано. [[Лак на набљудување|лакот на набљудување]] на телото започнува 10 дена по официјалното откритие првото набљудување од [[Кралска опсерваторија на Белгија|Кралската опсерваторија на Белгија]].<ref name="MPC-Villigera" /> Во октомври 2001 година, првата вртежна [[светлинска крива]] на ''Филигера'' била добиена од атрономот Роберт Коф при Тортоновата опсерваторија ({{small|[[IAU код#713|713]]}}) во Колорадо. Анализата на светлинската крива обезбедува добар [[вртежен период]] од 7,830 h со светлинска промена од 0,39 [[Величина (астрономија)|m]] ({{small|[[LCDB квалитативен код|U=3]]}}).<ref name="Koff-2002a" /> Фотометриските набљудувања од астрономите Рене Рој, Раул Беренд и [[Пјер Антонини]] во февруари 2006 година, определиле период од 7,834 h и сетлосна велеичина од 0,36 м ({{small|[[LCDB квалитативен код|U=3]]}}).<ref name="geneva-obs" /> Во 2016 година, моделираните светлински криви користејќи фотометриски податоци од различни извори, дале сличен период од 7,830 и втрежна оска од (3,63°) во [[еклиптички координатен систем|еклиптички координати]] ({{small|[[LCDB квалитативен код|U=n.a.]]}}).<ref name="Hanus-2016a" /> Досега не се објавени податоци од ниедно вселенско истражување за пречникот и [[албедо]]то на ''Филигера''. Според ''КАЛЛ'' се претпоставува стандардно албедо за каменсести астероиди од 0,20 и пречник од 15,24&nbsp;km, со помош на апсолутна величина од 11,45.<ref name="lcdb" /> Врз основа на генеричките претворби во однос на претворањето величина-пречник, ''Филигера'' би требала да биде со пречник меѓу 13 и 30&nbsp;km и за албедото во распон од 0,05 до 0,25.<ref name="h" /> Други поголеми астероиди кои ја пресекуваат орбитата на Марс се [[132 Етра]] (43&nbsp;км), [[323 Брусија]] (36&nbsp;км) и [[2204 Љули]] (25&nbsp;км). Овој [[астероид]] е именуван во чест на швајцарскиот астроном [[Валтер Филигер]] (1872–1938), кој е откривач на астероидот од Главниот појас [[428 Монахија]] во Минхен во 1897 година.<ref name="springer" /> именувањето првпат е спомнато во ''[[Имињата на астероидите]]'' од [[Пол Хергет]] во 1955 година ({{small|[[Пол Хергет|H 120]]}}).<ref name="springer" /> <gallery perrow="1" widths="420px" heights="220px" caption="Орбита на астероидот 1310 Филигера и неговата положба во Сончевиот Систем"> File:Орбита астероида 1310.png File:Орбита астероида 1310 (наклон).png </gallery> == Наводи == {{reflist |refs= <ref name="jpldata">{{Наведена мрежна страница |type = 2016-11-10 last obs. |title = JPL Small-Body Database Browser: 1310 Villigera (1932 DB) |url = http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=2001310 |publisher = Jet Propulsion Laboratory |accessdate = 17 January 2017}}</ref> <ref name="springer">{{Наведена книга |title = Dictionary of Minor Planet Names – (1310) Villigera |last = Schmadel | first = Lutz D. |publisher = Springer Berlin Heidelberg |page = 107 |date = 2007 |url = http://link.springer.com/referenceworkentry/10.1007/978-3-540-29925-7_1311 |isbn = 978-3-540-00238-3 |accessdate = 17 January 2017}}</ref> <ref name="MPC-Villigera">{{Наведена мрежна страница |title = 1310 Villigera (1932 DB) |work = Minor Planet Center |url = http://www.minorplanetcenter.net/db_search/show_object?object_id=1310 |accessdate = 17 January 2017}}</ref> <ref name="geneva-obs">{{Наведена мрежна страница |title = Asteroids and comets rotation curves – (1310) Villigera |last = Behrend |first = Raoul |publisher = Geneva Observatory |url = http://obswww.unige.ch/~behrend/page4cou.html#001310 |accessdate = 17 January 2017}}</ref> <ref name="h">{{Наведена мрежна страница |title = Absolute Magnitude (H) |publisher = NASA/JPL |url = http://neo.jpl.nasa.gov/glossary/h.html |accessdate = 17 January 2017 |archive-date = 2013-07-09 |archive-url = https://www.webcitation.org/6HyGNdAcB?url=http://neo.jpl.nasa.gov/glossary/h.html }}</ref> <ref name="lcdb">{{Наведена мрежна страница |title = LCDB Data for (1310) Villigera |publisher = Asteroid Lightcurve Database (LCDB) |url = http://www.minorplanet.info/PHP/GenerateALCDEFPage_Local.php?AstInfo=1310%7CVilligera |accessdate = 17 January 2017 |archive-date = 2017-10-30 |archive-url = https://web.archive.org/web/20171030003502/http://www.minorplanet.info/PHP/GenerateALCDEFPage_Local.php?AstInfo=1310%7CVilligera |url-status = dead }}</ref> <ref name="Koff-2002a">{{Наведено списание |author = Koff, R. A. |date = June 2002 |title = Lightcurve Photometry of 492 Gismonda, 1046 Edwin, and 1310 Villigera |url = http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/bib_query?bibcode=2002MPBu...29...25K |journal = The Minor Planet Bulletin |volume = 29 |pages = 25–26 |bibcode = 2002MPBu...29...25K |access-date= 17 January 2017}}</ref> <ref name="Hanus-2016a">{{Наведено списание |display-authors = 6 |first1 = J. |last1 = Hanus |first2 = J. |last2 = Durech |first3 = D. A. |last3 = Oszkiewicz |first4 = R. |last4 = Behrend |first5 = B. |last5 = Carry |first6 = M. |last6 = Delbo |first7 = O. |last7 = Adam |first8 = V. |last8 = Afonina |first9 = R. |last9 = Anquetin |first10 = P. |last10 = Antonini |first11 = L. |last11 = Arnold |first12 = M. |last12 = Audejean |first13 = P. |last13 = Aurard |first14 = M. |last14 = Bachschmidt |first15 = B. |last15 = Baduel |first16 = E. |last16 = Barbotin |first17 = P. |last17 = Barroy |first18 = P. |last18 = Baudouin |first19 = L. |last19 = Berard |first20 = N. |last20 = Berger |first21 = L. |last21 = Bernasconi |first22 = J.-G. |last22 = Bosch |first23 = S. |last23 = Bouley |first24 = I. |last24 = Bozhinova |first25 = J. |last25 = Brinsfield |first26 = L. |last26 = Brunetto |first27 = G. |last27 = Canaud |first28 = J. |last28 = Caron |first29 = F. |last29 = Carrier |first30 = G. |last30 = Casalnuovo |first31 = S. |last31 = Casulli |first32 = M. |last32 = Cerda |first33 = L. |last33 = Chalamet |first34 = S. |last34 = Charbonnel |first35 = B. |last35 = Chinaglia |first36 = A. |last36 = Cikota |first37 = F. |last37 = Colas |first38 = J.-F. |last38 = Coliac |first39 = A. |last39 = Collet |first40 = J. |last40 = Coloma |first41 = M. |last41 = Conjat |first42 = E. |last42 = Conseil |first43 = R. |last43 = Costa |first44 = R. |last44 = Crippa |first45 = M. |last45 = Cristofanelli |first46 = Y. |last46 = Damerdji |first47 = |last47 = Debackè |first48 = A. |last48 = re |first49 = A. |last49 = Decock |first50 = Q. |last50 = Déhais |first51 = T. |last51 = Déléage |first52 = S. |last52 = Delmelle |first53 = C. |last53 = Demeautis |first54 = M. |last54 = Drózdz |first55 = G. |last55 = Dubos |first56 = T. |last56 = Dulcamara |first57 = M. |last57 = Dumont |first58 = R. |last58 = Durkee |first59 = R. |last59 = Dymock |first60 = A. |last60 = Escalante del Valle |first61 = N. |last61 = Esseiva |first62 = R. |last62 = Esseiva |first63 = M. |last63 = Esteban |first64 = T. |last64 = Fauchez |first65 = M. |last65 = Fauerbach |first66 = M. |last66 = Fauvaud |first67 = S. |last67 = Fauvaud |first68 = E. |last68 = Forné |first69 = C. |last69 = Fournel |first70 = D. |last70 = Fradet |first71 = J. |last71 = Garlitz |first72 = O. |last72 = Gerteis |first73 = C. |last73 = Gillier |first74 = M. |last74 = Gillon |first75 = R. |last75 = Giraud |first76 = J.-P. |last76 = Godard |first77 = R. |last77 = Goncalves |first78 = Hiroko |last78 = Hamanowa |first79 = Hiromi |last79 = Hamanowa |first80 = K. |last80 = Hay |first81 = S. |last81 = Hellmich |first82 = S. |last82 = Heterier |first83 = D. |last83 = Higgins |first84 = R. |last84 = Hirsch |first85 = G. |last85 = Hodosan |first86 = M. |last86 = Hren |first87 = A. |last87 = Hygate |first88 = N. |last88 = Innocent |first89 = H. |last89 = Jacquinot |first90 = S. |last90 = Jawahar |first91 = E. |last91 = Jehin |first92 = L. |last92 = Jerosimic |first93 = A. |last93 = Klotz |first94 = W. |last94 = Koff |first95 = P. |last95 = Korlevic |first96 = E. |last96 = Kosturkiewicz |first97 = P. |last97 = Krafft |first98 = Y. |last98 = Krugly |first99 = F. |last99 = Kugel |first100 = O. |last100 = Labrevoir |first101 = J. |last101 = Lecacheux |first102 = M. |last102 = Lehký |first103 = A. |last103 = Leroy |first104 = B. |last104 = Lesquerbault |first105 = M. J. |last105 = Lopez-Gonzales |first106 = M. |last106 = Lutz |first107 = B. |last107 = Mallecot |first108 = J. |last108 = Manfroid |first109 = F. |last109 = Manzini |first110 = A. |last110 = Marciniak |first111 = A. |last111 = Martin |first112 = B. |last112 = Modave |first113 = R. |last113 = Montaigut |first114 = J. |last114 = Montier |first115 = E. |last115 = Morelle |first116 = B. |last116 = Morton |first117 = S. |last117 = Mottola |first118 = R. |last118 = Naves |first119 = J. |last119 = Nomen |first120 = J. |last120 = Oey |first121 = W. |last121 = Ogloza |first122 = M. |last122 = Paiella |first123 = H. |last123 = Pallares |first124 = A. |last124 = Peyrot |first125 = F. |last125 = Pilcher |first126 = J.-F. |last126 = Pirenne |first127 = P. |last127 = Piron |first128 = M. |last128 = Polinska |first129 = M. |last129 = Polotto |first130 = R. |last130 = Poncy |first131 = J. P. |last131 = Previt |first132 = F. |last132 = Reignier |first133 = D. |last133 = Renauld |first134 = D. |last134 = Ricci |first135 = F. |last135 = Richard |first136 = C. |last136 = Rinner |first137 = V. |last137 = Risoldi |first138 = D. |last138 = Robilliard |first139 = D. |last139 = Romeuf |first140 = G. |last140 = Rousseau |first141 = R. |last141 = Roy |first142 = J. |last142 = Ruthroff |first143 = P. A. |last143 = Salom |first144 = L. |last144 = Salvador |first145 = S. |last145 = Sanchez |first146 = T. |last146 = Santana-Ros |first147 = A. |last147 = Scholz |first148 = G. |last148 = Séné |first149 = B. |last149 = Skiff |first150 = K. |last150 = Sobkowiak |first151 = P. |last151 = Sogorb |first152 = F. |last152 = Soldán |first153 = A. |last153 = Spiridakis |first154 = E. |last154 = Splanska |first155 = S. |last155 = Sposetti |first156 = D. |last156 = Starkey |first157 = R. |last157 = Stephens |first158 = A. |last158 = Stiepen |first159 = R. |last159 = Stoss |first160 = J. |last160 = Strajnic |first161 = J.-P. |last161 = Teng |first162 = G. |last162 = Tumolo |first163 = A. |last163 = Vagnozzi |first164 = B. |last164 = Vanoutryve |first165 = J. M. |last165 = Vugnon |first166 = B. D. |last166 = Warner |first167 = M. |last167 = Waucomont |first168 = O. |last168 = Wertz |first169 = M. |last169 = Winiarski |first170 = M. |last170 = Wolf |date = February 2016 |title = New and updated convex shape models of asteroids based on optical data from a large collaboration network |url = https://arxiv.org/pdf/1510.07422v1.pdf |journal = Astronomy and Astrophysics |volume = 586 |page = 24 |bibcode = 2016A&A...586A.108H |doi = 10.1051/0004-6361/201527441 |arxiv = 1510.07422 |access-date= 17 January 2017}}</ref> }} <!-- end of reflist --> == Надворешни врски == * [http://www.minorplanet.info/PHP/lcdbsummaryquery.php Asteroid Lightcurve Database (LCDB)], query form ([http://www.minorplanet.info/lightcurvedatabase.html info] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20171216050541/http://www.minorplanet.info/lightcurvedatabase.html |date=2017-12-16 }}) * [https://books.google.com/books?id=aeAg1X7afOoC&pg Dictionary of Minor Planet Names], Google books * [http://obswww.unige.ch/~behrend/page_cou.html Asteroids and comets rotation curves, CdR] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160729213840/http://obswww.unige.ch/~behrend/page_cou.html |date=2016-07-29 }} – Observatoire de Genève, Raoul Behrend * [http://www.minorplanetcenter.net/iau/lists/NumberedMPs000001.html Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets (1)-(5000)] – Minor Planet Center * {{JPL small body}} {{Мали планети-редослед |1309 Хипербореја|number=1310|1311 Кнопфија}} {{Мали тела во Сончевиот Систем}} {{DEFAULTSORT:Филигера}} [[Категорија:Марсопресекувачи]] [[Категорија:Откритија на Фридрих Карл Арнолд Швасман]] [[Категорија:Астероиди наречени по личности]] [[Категорија:Астероиди од типот S]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1932 година]] [[Категорија:Неправилни месечини]] epimzb42ccckbg1boelqd0vz6zwmdjg 0 1172101 5576987 5567264 2026-06-14T14:45:41Z Dandarmkd 31127 /* Наводи */ 5576987 wikitext text/x-wiki {{Биографија инфо | име = Георги Ацев | портрет =Goga Atsev from Prilep.JPG | px=150п | опис= | наставка = | роден-дата = [[1883]] | роден-место = [[Ореовец (Прилепско)|Ореовец]], [[Битолски Вилает]], [[Отоманско Царство]] | починал-дата = {{починал на|25|јуни|1906}} | починал-место = [[Крапа]], [[Битолски Вилает]], [[Отоманско Царство]] }} '''Георги Гога Ацев''' ({{роден на|||1883}}, [[Ореовец (Прилепско)|Ореовец]] - {{починал на|25|јуни|1906}}, [[Крапа]]), познат и како '''Срцето'''<ref>Псевдонимите на ВМРО, Ангел и Христо Узунови, Серија, „Архивата на Ангел Узунов“, Државен Архив на Република Македонија, Скопје, 2015, стр. 65</ref><ref>Николов, Борис. ВМОРО - псевдоними и шифри 1893-1934, Звезди, 1999, стр.94</ref> — [[Македонци|македонски]] револуционер, учесник во македонското револуционерно движење, член и прилепски војвода на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]].<ref>Енциклопедија ВМРО, Скопје 2015, стр. 24</ref><ref>{{Наведена книга|title=Македонски историски речник|first=д-р Стојан Киселиновски и др.|publisher=ИНИ|year=2000|isbn=9989-624-46-1|location=Скопје|pages=52}}</ref> ==Животопис== Георги Ацев е роден во текот на мај 1883 година во [[прилепско]]то село [[Ореовец]], тогаш во [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Завршил во Скопското бугарско педагошко училиште, а потоа станал учител во [[Тиквеш]]кото село [[Страгово]].<ref name="Ацев">Ацев, Петър. Спомени, Софија 2011, с. 109-110.</ref> Стапил во редовите на ВМОРО пред [[Илинденско востание|Илинденското востание]], во кое неговите браќа [[Мирче Ацев - Оровчанецот|Мирче]] и [[Петар Ацев|Петар]] бил војводи. Зимата 1904 година станал четник во четата на брат му Петар, а од 1905 година, по заминувањето на Петар Ацев за [[Бугарија]], го заменил, и станал војвода на четата.<ref name="Ацев" /> Георги Ацев водел редица борби со османлиските чети, како и со чети на [[Српска пропаганда во Македонија|српската]] и [[Борба за Македонија|грчката пропаганда во Македонија]]. Во текот на летото 1905 година, кај селото [[Полог (село)|Полог]] ја разбил андартската чета од 25 души од блиските гркомански села,<ref>Силянов, Христо. Освободителните борби на Македония, том 2, Софија, 1943, стр. [http://promacedonia.com/obm2/18.html 212] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20121213092202/http://promacedonia.com/obm2/18.html |date=2012-12-13 }}</ref>, веројатно четата на [[Петар Сугарев]]. Во текот на летото [[1906]] година, бил предаден при акција во поречкото село [[Крапа]], а четата му бил нападната од четата на [[Глигор Соколов]]. При престрелката со српските чети на планината [[Даутица]], бил ранет, и за да не биде фатен жив, се самоубил.<ref>Енциклопедия „България“, том 1, Издателство на БАН, Софија, 1978, стр. 161.</ref><ref>Николов, Борис Й. Вътрешна македоно-одринска революционна организация. Войводи и ръководители (1893-1934). Биографично-библиографски справочник, Софија, 2001, стр. 13.</ref> ==Галерија== <gallery mode=packed heights=220px>Goga acev cheta111.jpg|Четата на Георги Ацев Georgi Atsev Naum Yosifov and Petar Georgiev.jpg|Георги Ацев, [[Наум Јосифов]] и [[Петар Георгиев]] </gallery> == Поврзано == * [[Дончо Ацев]] * [[Пара Ацева]] * [[Мирче Ацев - Оровчанецот]] * [[Петар Ацев]] * [[Мирче Ацев]] * [[Димче Ацев]] * [[Менка Ацева]] * [[Вера Ацева]] == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ацев, Георги}} [[Категорија:Дејци на ВМОРО]] [[Категорија:Македонски војводи]] [[Категорија:Луѓе од Ореовец (Прилепско)]] [[Категорија:Починати во Крапа]] [[Категорија:Родени во 1884 година]] [[Категорија:Ацеви]] [[Категорија:Отомански Македонци]] [[Категорија:Борци против грчката вооружена пропаганда во Македонија]] [[Категорија:Воспитаници од Скопското педагошко училиште]] [[Категорија:Учесници во Илинденското востание]] o28pxsinzad6duqy70h075lafpdha54 0 1175848 5577254 4693967 2026-06-15T09:20:47Z Тиверополник 1815 5577254 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Македонска црква |име=Св. Ѓорѓи |слика= Црква „Св. Ѓорѓи“ - Турново.jpg |големина на слика= |опис= |епархија=Струмичка |намесништво= |парохија= |место=Турново |општина=Босилово |држава=Македонија |патрон=[[Свети Ѓорѓи]] |изградба= 1930 (стара)<br>2005 (нова) |завршено= 2010 |осветување= |живопис= |ктитор= |зограф= |рушење= |запалена= |водство= |мрежно место= |архитектонски тип= |архитектонски стил= |површина= }} '''„Св. Ѓорѓи““''' — православен храм кој се наоѓа во [[Турново]], [[Општина Босилово]]. == Историја == Денешната црква посветена на [[Свети Ѓорѓи]] во [[Турново]] започнала да се гради во [[2005]] година и била завршена во [[2010]] година. Претходно, на истото место постоела друга црква која била изградена во [[1930]] година и која била срушена. За разлика од старата црква, новата сѐ уште не е осветена, освен темелот кој е оставен од старата црква. Веднаш до оваа црква се наоѓа помалата [[Црква „Св. Петка“ - Турново|црква „Св. Петка“]], која се користи главно за крштевки. Во дворот на црквата се наоѓаат и селските гробишта и капела. == Галерија == <gallery> Податотека:St. George's Church (Turnovo) (1).jpg|Влезот на црквата Податотека:St. George's Church (Turnovo) (4).jpg|Внатрешност на црквата Податотека:St. George's Church (Turnovo) (5).jpg|Внатрешност на црквата Податотека:St. George's Church (Turnovo) (6).jpg|Внатрешност на црквата Податотека:St. George's Church (Turnovo) (7).jpg|Внатрешност на црквата Податотека:St. George's Church (Turnovo) (11).jpg|Капела Податотека:St. George's Church (Turnovo) (8).jpg|Фонтана во дворот на црквата Податотека:St. George's Church (Turnovo) (10).jpg|Поглед кон двете цркви </gallery> == Надворешни врски == {{CommonsCat|St. George's Church (Turnovo)}} {{македонска црква-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ѓорѓи}} [[Категорија:Турново]] [[Категорија:Храмови посветени на Свети Ѓорѓи во Македонија|Турново]] qy1pektu761gsutk8pam5531h7w05ov 0 1177397 5577067 5487409 2026-06-14T18:45:58Z Инквизитор771 118082 5577067 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Политичка функција | post = Министер за животна средина и просторно планирање | body = Македонија | image = Muamet Hoxha official portrait 2026.jpg | incumbent = [[Мухамед Хоџа]] | incumbentsince = [[24 декември]] [[2025]] | style = | residence = | termlength = | formation = 1998 | inaugural = [[Тони Поповски]] | salary = 115.540 денари месечно<ref>[https://vlada.mk/plati Плати на Претседателот и министрите во Владата на Република Македонија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190226221108/https://vlada.mk/plati |date=2019-02-26 }} Влада на Република Македонија</ref> | website =[https://vlada.mk/sites/default/files/img/minister/slavjanka_petrovska.jpg vlada.mk] |deputy=[[Ане Лашкоска]]<ref>{{cite web |title=Владата ги соопшти предлозите за заменици министри до Собранието |url=https://mk.voanews.com/a/vladata-gi-soopshti-predlozite-za-zamenici-ministri-do-sobranieto-/7701555.html |website=Глас на Америка |publisher=Voice of America |language=mk |date=2024-08-15 |access-date=2024-08-16}}</ref>|insignia=Emblem of North Macedonia (gold).svg}} '''Министер за животна средина и просторно планирање''' — прв човек во [[Министерство за животна средина и просторно планирање|министерството за животна средина и просторно планирање на Македонија]], институција која била основана во 1998 година. Актуелен министер за животна средина е [[Мухамед Хоџа]]. = Листа на министри = ;Партија {{легенда2|Turquoise|[[Демократска алтернатива|ДА]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{легенда2|#990000|[[Внатрешна македонска револуционерна организација - Демократска партија за македонско национално единство|ВМРО-ДПМНЕ]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{легенда2|#002387|[[Социјалдемократски сојуз на Македонија|СДСМ]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{легенда2|Yellow|[[Либерално-демократска партија (Македонија)|ЛДП]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{легенда2|#07010F|[[Демократска партија на Албанците|ДПА]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{легенда2|#1E90FF|[[ДУИ]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{легенда2|#fc0404|[[Демократско Движење]]|border=1px solid #AAAAAA}} {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! # ! width=180|Име<br />{{small|(роден–починал)}} ! Слика ! colspan=2|Мандат ! Политичка припадност |- ! style="background:Turquoise; color:white"| 1 | [[Тони Поповски]]<br/>{{small|(?)}} || [[Податотека:Coat of arms of North Macedonia.svg|126x126пкс]]|| 30 ноември 1998 || 30 ноември 2000 || [[Демократска алтернатива]] |- ! style="background:#990000; color:white"| 2 | [[Марјан Додовски]]<br/>{{small|(1966-)}} || [[Податотека:Coat of arms of North Macedonia.svg|126x126пкс]]|| 30 ноември 2000 || 13 мај 2001 || [[ВМРО-ДПМНЕ]] |- ! style="background:#990000; color:white"| 3 | [[Владимир Џабирски]]<br/>{{small|(1956-)}} || [[Податотека:Coat of arms of North Macedonia.svg|126x126пкс]]|| 13 мај 2001 || 1 ноември 2002 || [[ВМРО-ДПМНЕ]] |- ! style="background:#002387; color:white"| 4 | [[Љубомир Јанев]]<br/>{{small|(1962-)}} || [[Податотека:Coat of arms of North Macedonia.svg|126x126пкс]]|| 1 ноември 2002 || 17 декември 2004 || [[СДСМ]] |- ! style="background:Yellow; color:black;"| 5 | [[Зоран Шапуриќ]]<br/>{{small|(1958-)}} || [[Податотека:Coat of arms of North Macedonia.svg|126x126пкс]]|| 17 декември 2004 || 27 август 2006 || [[ЛДП]] |- ! style="background:#07010F; color:white"| 6 | [[Имер Алиу]]<br/>{{small|(1977-)}} || [[Податотека:Coat of arms of North Macedonia.svg|126x126пкс]]|| 27 август 2006 || 20 февруари 2007 || [[ДПА]] |- ! style="background:#07010F; color:white"| 7 | [[Џелил Бајрами]]<br/>{{small|(1973-)}} || [[Податотека:Coat of arms of North Macedonia.svg|126x126пкс]]|| 20 февруари 2007 || 27 јули 2008 || [[ДПА]] |- ! style="background:#1E90FF; color:white"| 8 | [[Неџати Јакупи]]<br/>{{small|(1973-)}} || [[Податотека:Coat of arms of North Macedonia.svg|126x126пкс]]|| 27 јули 2008 || 28 јули 2011 || [[ДУИ]] |- ! style="background:#1E90FF; color:white"| 9 | [[Абдилаќим Адеми]]<br/>{{small|(1969-2018)}} || [[Податотека:Abdilaqim Ademi 2016-01.jpg|140x140пкс]]|| 28 јули 2011 || 19 јуни 2014 || [[ДУИ]] |- ! style="background:#1E90FF; color:white"| 10 | [[Нурхан Изаири]]<br/>{{small|(1961-)}} || [[Податотека:Coat of arms of North Macedonia.svg|126x126пкс]]|| 19 јуни 2014 || 5 април 2016 || [[ДУИ]] |- ! style="background:#1E90FF; color:white"| 11 | [[Башким Амети]]<br/>{{small|(1983-)}} || [[Податотека:Coat of arms of North Macedonia.svg|126x126пкс]]|| 5 април 2016 || 1 јуни 2017 || [[ДУИ]] |- ! style="background:#1E90FF; color:white"| 12 | [[Садула Дураку]]<br/>{{small|(1960-)}} || [[Податотека:Садула Дураку3.jpg|176x176пкс]]|| 1 јуни 2017 || 19 јули 2019 || [[ДУИ]] |- ! style="background:#1E90FF; color:white"| 13 | [[Насер Нуредини]]<br/>{{small|(1979-)}} || [[Податотека:Naser Nuredini official portrait 2020 (cropped).jpg|140x140пкс]]|| 19 јули 2019 || 28 февруари 2023 || [[ДУИ]] |- ! style="background:#002387; color:white"| 14 | [[Каја Шукова]]<br/>{{small|}} || [[Податотека:Kaja Shukova official portrait 2020 (cropped).jpg|140x140пкс]]|| 28 февруари 2023 || 24 јуни 2024 || [[СДСМ]] |- ! style="background:#fc0404; color:white"| 15 | [[Изет Меџити]]<br/>{{small|}} ||[[Податотека:Izet Mexhiti official portrait 2024 (cropped).jpg|140x140пкс]] | 24 јуни 2024 || 4 ноември 2025 || [[Демократско Движење]] |- ! style="background:#990000; color:white"| (15) | [[Ане Лашкоска]]<br/>{{small|(1978-)}}|| [[Податотека:Coat of arms of North Macedonia.svg|126x126пкс]]|| 4 ноември 2025 || 24 декември 2025 | [[ВМРО-ДПМНЕ]] |- ! style="background:#fc0404; color:white"| 16 | [[Мухамед Хоџа]]<br/>{{small|}} ||[[Податотека:Muhamed hodja.png|140x140пкс]] | 24 декември 2025 || Тековен || [[Демократско Движење]] |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Влада на Македонија}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Животна средина и просторно планирање, министер од Македонија}} [[Категорија:Управување со Македонија]] [[Категорија:Список на македонски министри]] [[Категорија:Министри за животна средина и просторно планирање на Република Македонија]] o1z3otdkxalu8c9eo5cgx53ipd90tp9 5577070 5577067 2026-06-14T18:50:34Z Инквизитор771 118082 /* Листа на министри */ 5577070 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Политичка функција | post = Министер за животна средина и просторно планирање | body = Македонија | image = Muamet Hoxha official portrait 2026.jpg | incumbent = [[Мухамед Хоџа]] | incumbentsince = [[24 декември]] [[2025]] | style = | residence = | termlength = | formation = 1998 | inaugural = [[Тони Поповски]] | salary = 115.540 денари месечно<ref>[https://vlada.mk/plati Плати на Претседателот и министрите во Владата на Република Македонија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190226221108/https://vlada.mk/plati |date=2019-02-26 }} Влада на Република Македонија</ref> | website =[https://vlada.mk/sites/default/files/img/minister/slavjanka_petrovska.jpg vlada.mk] |deputy=[[Ане Лашкоска]]<ref>{{cite web |title=Владата ги соопшти предлозите за заменици министри до Собранието |url=https://mk.voanews.com/a/vladata-gi-soopshti-predlozite-za-zamenici-ministri-do-sobranieto-/7701555.html |website=Глас на Америка |publisher=Voice of America |language=mk |date=2024-08-15 |access-date=2024-08-16}}</ref>|insignia=Emblem of North Macedonia (gold).svg}} '''Министер за животна средина и просторно планирање''' — прв човек во [[Министерство за животна средина и просторно планирање|министерството за животна средина и просторно планирање на Македонија]], институција која била основана во 1998 година. Актуелен министер за животна средина е [[Мухамед Хоџа]]. = Листа на министри = ;Партија {{легенда2|Turquoise|[[Демократска алтернатива|ДА]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{легенда2|#990000|[[Внатрешна македонска револуционерна организација - Демократска партија за македонско национално единство|ВМРО-ДПМНЕ]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{легенда2|#002387|[[Социјалдемократски сојуз на Македонија|СДСМ]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{легенда2|Yellow|[[Либерално-демократска партија (Македонија)|ЛДП]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{легенда2|#07010F|[[Демократска партија на Албанците|ДПА]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{легенда2|#1E90FF|[[ДУИ]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{легенда2|#fc0404|[[Демократско Движење]]|border=1px solid #AAAAAA}} {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! # ! width=180|Име<br />{{small|(роден–починал)}} ! Слика ! colspan=2|Мандат ! Политичка припадност |- ! style="background:Turquoise; color:white"| 1 | [[Тони Поповски]]<br/>{{small|(?)}} || [[Податотека:Coat of arms of North Macedonia.svg|126x126пкс]]|| 30 ноември 1998 || 30 ноември 2000 || [[Демократска алтернатива]] |- ! style="background:#990000; color:white"| 2 | [[Марјан Додовски]]<br/>{{small|(1966-)}} || [[Податотека:Coat of arms of North Macedonia.svg|126x126пкс]]|| 30 ноември 2000 || 13 мај 2001 || [[ВМРО-ДПМНЕ]] |- ! style="background:#990000; color:white"| 3 | [[Владимир Џабирски]]<br/>{{small|(1956-)}} || [[Податотека:Coat of arms of North Macedonia.svg|126x126пкс]]|| 13 мај 2001 || 1 ноември 2002 || [[ВМРО-ДПМНЕ]] |- ! style="background:#002387; color:white"| 4 | [[Љубомир Јанев]]<br/>{{small|(1962-)}} || [[Податотека:Coat of arms of North Macedonia.svg|126x126пкс]]|| 1 ноември 2002 || 17 декември 2004 || [[СДСМ]] |- ! style="background:Yellow; color:black;"| 5 | [[Зоран Шапуриќ]]<br/>{{small|(1958-)}} || [[Податотека:Coat of arms of North Macedonia.svg|126x126пкс]]|| 17 декември 2004 || 27 август 2006 || [[ЛДП]] |- ! style="background:#07010F; color:white"| 6 | [[Имер Алиу]]<br/>{{small|(1977-)}} || [[Податотека:Coat of arms of North Macedonia.svg|126x126пкс]]|| 27 август 2006 || 20 февруари 2007 || [[ДПА]] |- ! style="background:#07010F; color:white"| 7 | [[Џелил Бајрами]]<br/>{{small|(1973-)}} || [[Податотека:Coat of arms of North Macedonia.svg|126x126пкс]]|| 20 февруари 2007 || 27 јули 2008 || [[ДПА]] |- ! style="background:#1E90FF; color:white"| 8 | [[Неџати Јакупи]]<br/>{{small|(1973-)}} || [[Податотека:Coat of arms of North Macedonia.svg|126x126пкс]]|| 27 јули 2008 || 28 јули 2011 || [[ДУИ]] |- ! style="background:#1E90FF; color:white"| 9 | [[Абдилаќим Адеми]]<br/>{{small|(1969-2018)}} || [[Податотека:Abdilaqim Ademi 2016-01.jpg|140x140пкс]]|| 28 јули 2011 || 19 јуни 2014 || [[ДУИ]] |- ! style="background:#1E90FF; color:white"| 10 | [[Нурхан Изаири]]<br/>{{small|(1961-)}} || [[Податотека:Coat of arms of North Macedonia.svg|126x126пкс]]|| 19 јуни 2014 || 5 април 2016 || [[ДУИ]] |- ! style="background:#1E90FF; color:white"| 11 | [[Башким Амети]]<br/>{{small|(1983-)}} || [[Податотека:Coat of arms of North Macedonia.svg|126x126пкс]]|| 5 април 2016 || 1 јуни 2017 || [[ДУИ]] |- ! style="background:#1E90FF; color:white"| 12 | [[Садула Дураку]]<br/>{{small|(1960-)}} || [[Податотека:Садула Дураку3.jpg|176x176пкс]]|| 1 јуни 2017 || 19 јули 2019 || [[ДУИ]] |- ! style="background:#1E90FF; color:white"| 13 | [[Насер Нуредини]]<br/>{{small|(1979-)}} || [[Податотека:Naser Nuredini official portrait 2020 (cropped).jpg|140x140пкс]]|| 19 јули 2019 || 28 февруари 2023 || [[ДУИ]] |- ! style="background:#002387; color:white"| 14 | [[Каја Шукова]]<br/>{{small|}} || [[Податотека:Kaja Shukova official portrait 2020 (cropped).jpg|140x140пкс]]|| 28 февруари 2023 || 24 јуни 2024 || [[СДСМ]] |- ! style="background:#fc0404; color:white"| 15 | [[Изет Меџити]]<br/>{{small|}} ||[[Податотека:Izet Mexhiti official portrait 2024 (cropped).jpg|140x140пкс]] | 24 јуни 2024 || 4 ноември 2025 || [[Демократско Движење]] |- ! style="background:#990000; color:white"| (15) | [[Ане Лашкоска]]<br/>{{small|(1978-)}}|| [[Податотека:Coat of arms of North Macedonia.svg|126x126пкс]]|| 4 ноември 2025 || 24 декември 2025 | [[ВМРО-ДПМНЕ]] |- ! style="background:#fc0404; color:white"| 16 | [[Мухамед Хоџа]]<br/>{{small|}} ||[[Податотека:Muamet Hoxha official portrait 2026 (cropped).jpg|центар|140x140пкс]] | 24 декември 2025 || Тековен || [[Демократско Движење]] |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Влада на Македонија}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Животна средина и просторно планирање, министер од Македонија}} [[Категорија:Управување со Македонија]] [[Категорија:Список на македонски министри]] [[Категорија:Министри за животна средина и просторно планирање на Република Македонија]] tag5jnt8a4tzqc2fh3534wgk2cxop00 0 1222964 5576955 3846210 2026-06-14T13:25:16Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5576955 wikitext text/x-wiki '''Фудбалски клуб Гелзенкирхен-Шалке 04 е.''' '''В.''', или пак попознат како '''[[ФК Шалке 04]]''', е германски спортски клуб од областа на [[Гелзенкирхен]],<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.zweite-basketball-bundesliga.de/ProB/ |title=2. Basketball Bundesliga – Schalke 04 |accessdate=2019-05-09 |archive-date=2019-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190509140612/https://www.zweite-basketball-bundesliga.de/ProB/ |url-status=dead }}</ref> чиј [[Кошарка|кошаркарски тим игра]] во ПроА лигата. == Наводи == {{наводи}} {{никулец}} [[Категорија:Појавено во 1974 година]] [[Категорија:ФК Шалке 04]] [[Категорија:Спортски клубови во Германија]] 6zg23pg1wnde6t3wyhgi4ymjqywccyz 0 1230294 5577132 5552692 2026-06-14T22:57:39Z ~2026-35123-92 134178 /* Пријавување и вадење */ 5577132 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Игра со карти | title = Бељот | subtitle = | image_link = [[Податотека:Poker-sm-242-Kc.png|100px]][[Податотека:Poker-sm-243-Qc.png|100px]] | image_caption = ''Бељот ромбељот на спати'' | alt_names = | type = адутска игра | players = 4 | ages = 8-80 | num_cards = 32 | deck = | play = обратно од стрелките на часовникот | card_rank = {{color|red|'''J 9 A 10 K Q 8 7 (адути)'''}} <br /> {{color|blue|'''A 10 K Q J 9 8 7 (неадути)'''}} | origin = Франција | related = <!--[[Klaberjass]], [[Klaverjas]], [[Jass]], [[Coinche]], [[Tatteln|Tatteln or Franzefuß]]--> | playing_time = 30 - 45 мин. | random_chance = | skills = Броење карти, стратегија | footnotes = }} '''Бељот''' — [[картачка игра]] популарна во некои делови на Македонија (особено во Битола), [[Србија]], [[Хрватска]], [[Бугарија]] и [[Босна и Херцеговина]], а се игра ширум светот. Бељотот може да се игра со двајца, тројца или четворица, но најдобро е да се игра со четворица, додека со двајца или тројца се игра во случај кога недостасуваат играчи. == Правила == Правилата на бељотот се многу слични на француската игра со карти белот, и [[Евреи|еврејската]] игра клобјош, но со одредени разлики. Секоја партија бељот (без разлика на бројот на играчи) се состои од делење, одредување адути, пријавување, играње и броење на бодовите. Овде се опишани правилата според кои бељотот се игра во [[Битола]].<ref>[https://www.babambitola.mk/beljot-simbolot-na-bitolcani/ Бељот симбол на битолчани]{{Мртва_врска|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} на семрежната страница на Бабам Битола</ref>,<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.badel1862.com.mk/2014/04/11/kako-se-igra-belot/ |title=Како се игра бељот |accessdate=2019-09-14 |archive-date=2022-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220414055132/https://www.badel1862.com.mk/2014/04/11/kako-se-igra-belot/ |url-status=dead }}</ref> === Делење и одредување адути === Оваа игра се игра со 32 карти (ас, крал, дама, џандар, X, IX, VIII, VII) кога се игра со четворица, а со 24 карти (седумките и осумките отпаѓаат) кога се игра со двајца и тројца играчи. По мешањето, делачот му го нуди шпилот на играчот од лева страна на сечење (истиот може да сече или со удар на раката на шпилот да даде знак дека може да дели без сечење). Картите се делат во обратна насока од насоката на стрелките на часовникот. ====Игра со двајца==== Секој играч добива по три карти со лице завртени надолу, потоа во следниот круг уште три карти (вкупно шест карти). Потоа делачот отвора една карта, односно ја врти со лицето нагоре. Се подигаат првите шест карти и се пристапува на одредување адути. Предност има оној играч кој не делел. Откога добро ќе ги погледа своите карти, играчот одлучува дали ќе ја земе таа карта, односно одредува адут да биде онаа боја на карти која е на картата што е свртена нагоре, или ќе рече „понатаму“. Во случај да каже „понатаму“, играчот кој делел добива иста можност која може да ја прифати или одбие. Доколку двата играчи одбијат адут да биде бојата која е на понудената карта (не е земена на прво), право за одредување адут повторно добива играчот кој не делел (можност за земање на второ). Тогаш тој може да избере која друга боја ќе биде адут, или може по вторпат да рече „понатаму“. Во случај да каже „понатаму“, играчот кој делел ја добива истата можност да избере друга боја која ќе биде адут или да одбие. Доколку и тој не се одлучи да избере друга боја за адут, делењето се растура и се преминува на ново делење. Нов делач е другиот играч. Доколку за адут се одреди бојата која е понудена (картата што е свртена нагоре), делачот дели трета рака карти – две за оној што ја зел, а по три за другите двајца. Доколку за адут се одреди друга боја (не понудената), тој што ја дефинирал бојата на адутите, ја зема понудената карта може да се земе или да се остави. Делачот дели трета рака, така што играчите имаат вкупно по 9 карти. Преостанатите карти од шпилот не играат. ==== Игра со тројца ==== Секој играч добива по три карти со лице завртени надолу, потоа во следниот круг уште две карти (вкупно пет карти). Потоа делачот отвора една карта, односно ја врти со лицето нагоре. Се подигаат првите пет карти и се пристапува на одредување адути. Предност има играчот десно од делачот. Откога добро ќе ги погледа своите карти, играчот одлучува дали ќе ја земе таа карта, односно одредува адут да биде онаа боја на карти која е на картата што е свртена нагоре, или ќе рече „понатаму“ и препушта на следниот играч да може да ја прифати или одбие понудената боја за адут. Доколку и вториот играч ја одбие понудената карта за адут, шанса да ја прифати или одбие понудената боја за адут добива делачот. Доколку и тој одбие да ја земе, следува втор круг при што по наведениот редослед, играчите може да изберат друга боја за адут. Доколку ниеден од играчите не ја земе и „на второ“, делењето се растура и следи ново делење од следниот играч. Доколку некој од играчите ја земе понудената карта „на прво“ или „на второ“, делачот дели трет круг карти, при што на тој што ја зел му дели две, а на останатите по три карти. ==== Игра со четворица ==== Главно обележје на играта со четворица е дека се игра во парови. Двата спротивставени картачки парови имаат за цел да соберат што повеќе бодови, со тоа што парот кој го одредил адутот (го зел делењето) мора да извади најмалку половина плус еден бод од вкупната игра. Секој играч добива по три карти со лице завртени надолу, потоа во следниот круг уште две карти (вкупно пет карти). Потоа делачот отвора една карта, односно ја врти со лицето нагоре. Се подигаат првите пет карти и се пристапува на одредување адути. Предност има играчот десно од делачот. Откога добро ќе ги погледа своите карти, играчот одлучува дали ќе ја земе таа карта, односно одредува адут да биде онаа боја на карти која е на картата што е свртена нагоре, или ќе рече „понатаму“ и препушта на следниот играч да може да ја прифати или одбие понудената боја за адут. Доколку и вториот играч ја одбие понудената карта за адут, шанса да ја прифати или одбие понудената боја за адут добива третиот играч и на крајот делачот. Доколку и тој одбие да ја земе, следува втор круг при што по наведениот редослед, играчите може да изберат друга боја за адут. Доколку ниеден од играчите не ја земе и „на второ“, делењето се растура и следи ново делење од следниот играч. Доколку некој од играчите ја земе понудената карта „на прво“ или „на второ“, делачот дели трет круг карти, при што на тој што ја зел му дели две, а на останатите по три карти. === Пријавување и вадење === Под „пријавување“ се подразбира низа карти кои играчот ги има в раце, а кои му носат дополнителни бодови. Постојат четири вида комбинации за пријавување: '''1. Четири исти карти:''' *4 џандари: 0 бода *4 деветки: 150 бода *4 аса, крала, дами и десетки (десетките се појаки од кралевите и дамите): 100 бода Четири осумки и четири седумки не вредат ништо. '''2. Низа карти во иста боја (од 3 до 5 карти).''' Комбинацијата за подредување на низата е следната: ас, крал, дама, џандар, десетка, деветка, осумка и седумка. *3 карти во низа во иста боја вредат: 20 бода *4 карти: 50 бода *5 карти: 100 бода *Шест или седум карти во низа во иста боја се вреднуваат исто како и низа од пет карти, 100 бода. '''4.''' Бељот-ромбељот, се нарекува случајот кога играчот в раце ги има '''кралот и дамата адути'''. Бељотот вреди уште додатни 20 бода. Пријавувањето како и вадењето (да им се покаже на другите играчи) мора да се изврши најдоцна пред затворање на третата рака. Играчот е должен да праша дали некој има поголема пријава (на пр. Оди ли 50?). Пријавувањето му се признава само на оној кој има најголема пријава, дури и во случај ако друг играч има вкупно повеќе пријави. Во игра во парови (четворица играчи) доколку едниот партнер има највисока пријава, се признаваат и помалите вадења од другиот партнер. Низа од пет карти е појака од четири исти карти (освен седумките и осумките). Меѓу две низи кои содржат ист број карти, предност има онаа низа која содржи повисока карта. Подредувањето на низите оди по следниот редослед: седум, осум, девет, десет, џандар, дама, крал и ас. Ако двете низи со ист број карти имаат и иста највисока карта, предност има играчот кој е поблиску до делачот според редоследот на делење. Играчот кој ги има дамата и кралот адути, пријавува „бељот-ромбељот“ кога првпат ќе фрли една од овие две карти при што мора да рече „бељот“. При фрлањето на другата карта се вели „ромбељот“. Ова не е задолжително. ===Играње=== Играта ја започнува првиот играч десно од делителот. Го следи следниот играч до него кој не само што мора да ја почитува бојата која е фрлена (да одговори со истата боја), туку „треба да фрли карта која е поголем од претходно фрлената карта“. На пример, ако првиот играч фрли осумка пик, а следниот играч в раце држи седумка и десетка пик, тој на осумката мора да ја фрли десетката, а не седумката. Тоа е таканаречено правило на „качување“ (секој следен играч мора да се наткачи на претходно фрлената најголема карта). Раката ја зема оној кој има најјака карта и тој е на ред за играње за следната рака. Доколку некој играч нема карта да одговори на бојата, тогаш фрла адут (се вели „цака“ или „сече“). Ако нема ни адут, дури тогаш може да фрли која било карта. После „цакање“ повеќе не важи правилото за „качување“, односно следните играчи треба да одговорат на првично бараната боја, но не мора да фрлаат повисоки карти од неа. На пример: адут е срце (купа), првиот играч фрла осумка пик, следниот играч нема пик за одговор, па фрла некое срце (цака). Следниот играч во рацете има ас и седумка пик. Слободно ја фрла седумката пик, бидејќи правилото за фрлање појака карта (качување) не важи кога некоја боја се цакне со адут. Раката ја зема тој што цакнал. Ако се прекрши кое било од наведените правила, на противникот/противниците им се пишуваат 162 бода (збир на вредностите на сите карти), плус сите пријави во текот на тоа делење. Делењето завршува и се оди на ново делење. ===Броење=== ====Броење со четворица играчи==== Секој пар ги собира рацете кои ги зел. Парот кој ја зел последната рака добива дополнителни 10 бода („сон“). Доколку еден пар не зел ниедна рака, тој е „чаљо“ и на противникот му се пишуваат плус 100 бода, но не се смета „сонот“. На пример во чиста игра, игра во која нема „извадено“ ништо, парот кој не зел ниедна рака добива нула, а противникот добива 152 бода и дополнителни 100 бода за чаљото. Парот кој ја зел играта, мора да собере најмалку половина плус еден бод од вкупниот број бодови за да му се пишат бодовите. Во „чиста игра“ (игра во која немало вадење) вкупниот број на бодови изнесува 162 бода. Во овој случај парот кој ја зел играта треба да собере 82 бода за да помине, во спротивното партијата е „продадена“ и сите бодови им се пишуваат на противниците (162 бода). Збирот на бодовите во играта расте доколку во делењето имало „вадење“. Сите вадења се придодаваат на 162. Ако имало вадење 20, играта изнесува 182 и парот мора да собере 92 бода за да ја извади играта. Ако имало вадење 50, играта изнесува 212 и парот мора да собере 107 бода за да ја извади играта, итн. Доколку двата пара имаат еднаков број бодови (на пр. 81 со 81) играта „виси“. На оној што ја зел играта не му се пишуваат бодови, а на противникот му се пишуваат. Наредната игра одлучува дали оној што ја зел играта ќе си ги добие тие бодови или истите ќе му се пишат на противникот. За таа цел тој пар треба во следното делење да ја земе играта и да ја извади. ====Броење со двајца играчи==== Со оглед дека не играат сите карти, играчот кој го зел делењето треба да собере повеќе од противникот. Доколку противникот собере повеќе, бодовите од двајцата се пишуваат кај него. ====Броење со тројца играчи==== Во игра со тројца играчи, играчот кој ја зел партијата треба да освои повеќе поединечно од секој од останатите двајца играчи. ===Вреднување на картите (бодови) === ---- {| border="1" cellspacing="0" cellpadding="2" style="border-collapse: collapse;" |+ '''Вредност на картата''' |- ! style="background:#efefef;" colspan="2" | Адути ! style="background:#efefef;" colspan="2" | Неадути |- | '''Џандар''' || 20 || '''Ас''' || 11 |- | '''Деветка''' || 14 || '''Десетка''' || 10 |- | '''Ас''' || 11 || '''Крал''' || 4 |- | '''Десетка''' || 10 || '''Дама''' || 3 |- | '''Крал''' || 4 || '''Џандар''' || 2 |- | '''Дама''' || 3 || '''Деветка''' || 0 |- | '''Осумка''' || 0 || '''Осумка''' || 0 |- | '''Седумка''' || 0 || '''Седумка''' || 0 |} == Победа == Победува оној кој прв собере 1001 бод. Доколку партијата е тесна и во едно делење двата пара или играчи ја поминат бодовната граница од 1001 бод, победува оној кој собрал повеќе бодови. ==Бељотот во уметноста== *Бељот, ромбељот, адут и чаљо - песна од групата Филиграни, музика [[Миодраг Нечак]], текст [[Валентин Соклевски]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.babambitola.mk/%D0%B1%D0%B5%D1%99%D0%BE%D1%82-%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%99%D0%BE%D1%82-%D0%B0%D0%B4%D1%83%D1%82-%D0%B8-%D1%87%D0%B0%D1%99%D0%BE/ |title=Бељот, ромбељот, адут и чаљо |accessdate=2019-09-14 |archive-date=2018-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181101194437/http://www.babambitola.mk/%D0%B1%D0%B5%D1%99%D0%BE%D1%82-%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%99%D0%BE%D1%82-%D0%B0%D0%B4%D1%83%D1%82-%D0%B8-%D1%87%D0%B0%D1%99%D0%BE/ |url-status=dead }}</ref> ==Наводи== {{наводи}} [[Категорија:Игри со карти]] [[Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ]] 6lma8tmj7lo3ypnm8h6l6jzczvics3z 5577133 5577132 2026-06-14T22:59:19Z ~2026-35123-92 134178 /* Пријавување и вадење */ 5577133 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Игра со карти | title = Бељот | subtitle = | image_link = [[Податотека:Poker-sm-242-Kc.png|100px]][[Податотека:Poker-sm-243-Qc.png|100px]] | image_caption = ''Бељот ромбељот на спати'' | alt_names = | type = адутска игра | players = 4 | ages = 8-80 | num_cards = 32 | deck = | play = обратно од стрелките на часовникот | card_rank = {{color|red|'''J 9 A 10 K Q 8 7 (адути)'''}} <br /> {{color|blue|'''A 10 K Q J 9 8 7 (неадути)'''}} | origin = Франција | related = <!--[[Klaberjass]], [[Klaverjas]], [[Jass]], [[Coinche]], [[Tatteln|Tatteln or Franzefuß]]--> | playing_time = 30 - 45 мин. | random_chance = | skills = Броење карти, стратегија | footnotes = }} '''Бељот''' — [[картачка игра]] популарна во некои делови на Македонија (особено во Битола), [[Србија]], [[Хрватска]], [[Бугарија]] и [[Босна и Херцеговина]], а се игра ширум светот. Бељотот може да се игра со двајца, тројца или четворица, но најдобро е да се игра со четворица, додека со двајца или тројца се игра во случај кога недостасуваат играчи. == Правила == Правилата на бељотот се многу слични на француската игра со карти белот, и [[Евреи|еврејската]] игра клобјош, но со одредени разлики. Секоја партија бељот (без разлика на бројот на играчи) се состои од делење, одредување адути, пријавување, играње и броење на бодовите. Овде се опишани правилата според кои бељотот се игра во [[Битола]].<ref>[https://www.babambitola.mk/beljot-simbolot-na-bitolcani/ Бељот симбол на битолчани]{{Мртва_врска|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} на семрежната страница на Бабам Битола</ref>,<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.badel1862.com.mk/2014/04/11/kako-se-igra-belot/ |title=Како се игра бељот |accessdate=2019-09-14 |archive-date=2022-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220414055132/https://www.badel1862.com.mk/2014/04/11/kako-se-igra-belot/ |url-status=dead }}</ref> === Делење и одредување адути === Оваа игра се игра со 32 карти (ас, крал, дама, џандар, X, IX, VIII, VII) кога се игра со четворица, а со 24 карти (седумките и осумките отпаѓаат) кога се игра со двајца и тројца играчи. По мешањето, делачот му го нуди шпилот на играчот од лева страна на сечење (истиот може да сече или со удар на раката на шпилот да даде знак дека може да дели без сечење). Картите се делат во обратна насока од насоката на стрелките на часовникот. ====Игра со двајца==== Секој играч добива по три карти со лице завртени надолу, потоа во следниот круг уште три карти (вкупно шест карти). Потоа делачот отвора една карта, односно ја врти со лицето нагоре. Се подигаат првите шест карти и се пристапува на одредување адути. Предност има оној играч кој не делел. Откога добро ќе ги погледа своите карти, играчот одлучува дали ќе ја земе таа карта, односно одредува адут да биде онаа боја на карти која е на картата што е свртена нагоре, или ќе рече „понатаму“. Во случај да каже „понатаму“, играчот кој делел добива иста можност која може да ја прифати или одбие. Доколку двата играчи одбијат адут да биде бојата која е на понудената карта (не е земена на прво), право за одредување адут повторно добива играчот кој не делел (можност за земање на второ). Тогаш тој може да избере која друга боја ќе биде адут, или може по вторпат да рече „понатаму“. Во случај да каже „понатаму“, играчот кој делел ја добива истата можност да избере друга боја која ќе биде адут или да одбие. Доколку и тој не се одлучи да избере друга боја за адут, делењето се растура и се преминува на ново делење. Нов делач е другиот играч. Доколку за адут се одреди бојата која е понудена (картата што е свртена нагоре), делачот дели трета рака карти – две за оној што ја зел, а по три за другите двајца. Доколку за адут се одреди друга боја (не понудената), тој што ја дефинирал бојата на адутите, ја зема понудената карта може да се земе или да се остави. Делачот дели трета рака, така што играчите имаат вкупно по 9 карти. Преостанатите карти од шпилот не играат. ==== Игра со тројца ==== Секој играч добива по три карти со лице завртени надолу, потоа во следниот круг уште две карти (вкупно пет карти). Потоа делачот отвора една карта, односно ја врти со лицето нагоре. Се подигаат првите пет карти и се пристапува на одредување адути. Предност има играчот десно од делачот. Откога добро ќе ги погледа своите карти, играчот одлучува дали ќе ја земе таа карта, односно одредува адут да биде онаа боја на карти која е на картата што е свртена нагоре, или ќе рече „понатаму“ и препушта на следниот играч да може да ја прифати или одбие понудената боја за адут. Доколку и вториот играч ја одбие понудената карта за адут, шанса да ја прифати или одбие понудената боја за адут добива делачот. Доколку и тој одбие да ја земе, следува втор круг при што по наведениот редослед, играчите може да изберат друга боја за адут. Доколку ниеден од играчите не ја земе и „на второ“, делењето се растура и следи ново делење од следниот играч. Доколку некој од играчите ја земе понудената карта „на прво“ или „на второ“, делачот дели трет круг карти, при што на тој што ја зел му дели две, а на останатите по три карти. ==== Игра со четворица ==== Главно обележје на играта со четворица е дека се игра во парови. Двата спротивставени картачки парови имаат за цел да соберат што повеќе бодови, со тоа што парот кој го одредил адутот (го зел делењето) мора да извади најмалку половина плус еден бод од вкупната игра. Секој играч добива по три карти со лице завртени надолу, потоа во следниот круг уште две карти (вкупно пет карти). Потоа делачот отвора една карта, односно ја врти со лицето нагоре. Се подигаат првите пет карти и се пристапува на одредување адути. Предност има играчот десно од делачот. Откога добро ќе ги погледа своите карти, играчот одлучува дали ќе ја земе таа карта, односно одредува адут да биде онаа боја на карти која е на картата што е свртена нагоре, или ќе рече „понатаму“ и препушта на следниот играч да може да ја прифати или одбие понудената боја за адут. Доколку и вториот играч ја одбие понудената карта за адут, шанса да ја прифати или одбие понудената боја за адут добива третиот играч и на крајот делачот. Доколку и тој одбие да ја земе, следува втор круг при што по наведениот редослед, играчите може да изберат друга боја за адут. Доколку ниеден од играчите не ја земе и „на второ“, делењето се растура и следи ново делење од следниот играч. Доколку некој од играчите ја земе понудената карта „на прво“ или „на второ“, делачот дели трет круг карти, при што на тој што ја зел му дели две, а на останатите по три карти. === Пријавување и вадење === Под „пријавување“ се подразбира низа карти кои играчот ги има в раце, а кои му носат дополнителни бодови. Постојат четири вида комбинации за пријавување: '''1. Четири исти карти:''' *4 џандари: 0 бода *4 деветки: 0 бода *4 аса, крала, дами и десетки (десетките се појаки од кралевите и дамите): 0 бода Четири осумки и четири седумки не вредат ништо. '''2. Низа карти во иста боја (од 3 до 5 карти).''' Комбинацијата за подредување на низата е следната: ас, крал, дама, џандар, десетка, деветка, осумка и седумка. *3 карти во низа во иста боја вредат: 20 бода *4 карти: 0 бода *5 карти: 0 бода *Шест или седум карти во низа во иста боја се вреднуваат исто како и низа од пет карти, 100 бода. '''4.''' Бељот-ромбељот, се нарекува случајот кога играчот в раце ги има '''кралот и дамата адути'''. Бељотот вреди уште додатни 20 бода. Пријавувањето како и вадењето (да им се покаже на другите играчи) мора да се изврши најдоцна пред затворање на третата рака. Играчот е должен да праша дали некој има поголема пријава (на пр. Оди ли 50?). Пријавувањето му се признава само на оној кој има најголема пријава, дури и во случај ако друг играч има вкупно повеќе пријави. Во игра во парови (четворица играчи) доколку едниот партнер има највисока пријава, се признаваат и помалите вадења од другиот партнер. Низа од пет карти е појака од четири исти карти (освен седумките и осумките). Меѓу две низи кои содржат ист број карти, предност има онаа низа која содржи повисока карта. Подредувањето на низите оди по следниот редослед: седум, осум, девет, десет, џандар, дама, крал и ас. Ако двете низи со ист број карти имаат и иста највисока карта, предност има играчот кој е поблиску до делачот според редоследот на делење. Играчот кој ги има дамата и кралот адути, пријавува „бељот-ромбељот“ кога првпат ќе фрли една од овие две карти при што мора да рече „бељот“. При фрлањето на другата карта се вели „ромбељот“. Ова не е задолжително. ===Играње=== Играта ја започнува првиот играч десно од делителот. Го следи следниот играч до него кој не само што мора да ја почитува бојата која е фрлена (да одговори со истата боја), туку „треба да фрли карта која е поголем од претходно фрлената карта“. На пример, ако првиот играч фрли осумка пик, а следниот играч в раце држи седумка и десетка пик, тој на осумката мора да ја фрли десетката, а не седумката. Тоа е таканаречено правило на „качување“ (секој следен играч мора да се наткачи на претходно фрлената најголема карта). Раката ја зема оној кој има најјака карта и тој е на ред за играње за следната рака. Доколку некој играч нема карта да одговори на бојата, тогаш фрла адут (се вели „цака“ или „сече“). Ако нема ни адут, дури тогаш може да фрли која било карта. После „цакање“ повеќе не важи правилото за „качување“, односно следните играчи треба да одговорат на првично бараната боја, но не мора да фрлаат повисоки карти од неа. На пример: адут е срце (купа), првиот играч фрла осумка пик, следниот играч нема пик за одговор, па фрла некое срце (цака). Следниот играч во рацете има ас и седумка пик. Слободно ја фрла седумката пик, бидејќи правилото за фрлање појака карта (качување) не важи кога некоја боја се цакне со адут. Раката ја зема тој што цакнал. Ако се прекрши кое било од наведените правила, на противникот/противниците им се пишуваат 162 бода (збир на вредностите на сите карти), плус сите пријави во текот на тоа делење. Делењето завршува и се оди на ново делење. ===Броење=== ====Броење со четворица играчи==== Секој пар ги собира рацете кои ги зел. Парот кој ја зел последната рака добива дополнителни 10 бода („сон“). Доколку еден пар не зел ниедна рака, тој е „чаљо“ и на противникот му се пишуваат плус 100 бода, но не се смета „сонот“. На пример во чиста игра, игра во која нема „извадено“ ништо, парот кој не зел ниедна рака добива нула, а противникот добива 152 бода и дополнителни 100 бода за чаљото. Парот кој ја зел играта, мора да собере најмалку половина плус еден бод од вкупниот број бодови за да му се пишат бодовите. Во „чиста игра“ (игра во која немало вадење) вкупниот број на бодови изнесува 162 бода. Во овој случај парот кој ја зел играта треба да собере 82 бода за да помине, во спротивното партијата е „продадена“ и сите бодови им се пишуваат на противниците (162 бода). Збирот на бодовите во играта расте доколку во делењето имало „вадење“. Сите вадења се придодаваат на 162. Ако имало вадење 20, играта изнесува 182 и парот мора да собере 92 бода за да ја извади играта. Ако имало вадење 50, играта изнесува 212 и парот мора да собере 107 бода за да ја извади играта, итн. Доколку двата пара имаат еднаков број бодови (на пр. 81 со 81) играта „виси“. На оној што ја зел играта не му се пишуваат бодови, а на противникот му се пишуваат. Наредната игра одлучува дали оној што ја зел играта ќе си ги добие тие бодови или истите ќе му се пишат на противникот. За таа цел тој пар треба во следното делење да ја земе играта и да ја извади. ====Броење со двајца играчи==== Со оглед дека не играат сите карти, играчот кој го зел делењето треба да собере повеќе од противникот. Доколку противникот собере повеќе, бодовите од двајцата се пишуваат кај него. ====Броење со тројца играчи==== Во игра со тројца играчи, играчот кој ја зел партијата треба да освои повеќе поединечно од секој од останатите двајца играчи. ===Вреднување на картите (бодови) === ---- {| border="1" cellspacing="0" cellpadding="2" style="border-collapse: collapse;" |+ '''Вредност на картата''' |- ! style="background:#efefef;" colspan="2" | Адути ! style="background:#efefef;" colspan="2" | Неадути |- | '''Џандар''' || 20 || '''Ас''' || 11 |- | '''Деветка''' || 14 || '''Десетка''' || 10 |- | '''Ас''' || 11 || '''Крал''' || 4 |- | '''Десетка''' || 10 || '''Дама''' || 3 |- | '''Крал''' || 4 || '''Џандар''' || 2 |- | '''Дама''' || 3 || '''Деветка''' || 0 |- | '''Осумка''' || 0 || '''Осумка''' || 0 |- | '''Седумка''' || 0 || '''Седумка''' || 0 |} == Победа == Победува оној кој прв собере 1001 бод. Доколку партијата е тесна и во едно делење двата пара или играчи ја поминат бодовната граница од 1001 бод, победува оној кој собрал повеќе бодови. ==Бељотот во уметноста== *Бељот, ромбељот, адут и чаљо - песна од групата Филиграни, музика [[Миодраг Нечак]], текст [[Валентин Соклевски]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.babambitola.mk/%D0%B1%D0%B5%D1%99%D0%BE%D1%82-%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%99%D0%BE%D1%82-%D0%B0%D0%B4%D1%83%D1%82-%D0%B8-%D1%87%D0%B0%D1%99%D0%BE/ |title=Бељот, ромбељот, адут и чаљо |accessdate=2019-09-14 |archive-date=2018-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181101194437/http://www.babambitola.mk/%D0%B1%D0%B5%D1%99%D0%BE%D1%82-%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%99%D0%BE%D1%82-%D0%B0%D0%B4%D1%83%D1%82-%D0%B8-%D1%87%D0%B0%D1%99%D0%BE/ |url-status=dead }}</ref> ==Наводи== {{наводи}} [[Категорија:Игри со карти]] [[Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ]] hy1l2ki2v99myvbi1ss6f32zva3skju 0 1231690 5576989 5415721 2026-06-14T14:54:52Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5576989 wikitext text/x-wiki {{Infobox automobile | name = Шкода рапид<br/>Škoda Rapid | image = [[Податотека:2014 Skoda Rapid SE Connect TSi 1.2 Front.jpg|250px]] | manufacturer = [[Шкода Ауто|Шкода]] | aka = | production = 2012–2019 | assembly = [[Млада Болеслав]], [[Чешка]]<br />[[Јиженг]], [[Кина]] <br />[[Калуга]], [[Русија]] (2014-до денес)<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://wroom.ru/en/news/1832 |title=Production of Skoda Rapid began at Kaluga plant |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=28 February 2014 |website=Wroom.ru |publisher= |accessdate= |archive-date=2016-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160608113200/http://wroom.ru/en/news/1832 }}</ref><br/>[[Релизан]], [[Алжир]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.autobip.com/sovac-skoda-la-rapid-restylée-à-2-390-000-da-ttc-actualite-auto-algerie-d6244 |title=Sovac / SKODA : la Rapid restylée à 2 390 000 da TTC |author=Baya M. |date=11 October 2018}}</ref> (2018-до денес ) | class = [[Мал семеен автомобил]] | body_style = 4 врати [[седан (автомобил)|седан]] (Кина)<br>5 врати [[хечбек|лифтбек]]<br>5 врати [[хечбек]] | platform = Платформа А05 +(PQ25) на групацијата Фолксваген | layout = мотор напред, погон напред | related = [[Сеат толедо]] Mk4<br />[[Фолксваген сантана]] (2013)<br />[[Фолксваген џета најт]] | engine = 1,2 L трицилиндричен бензински<br />1,2 L четирицилиндричен бензински<br />1,4 L четирицилиндричен бензински<br />1,6 L четирицилиндричен дизел | transmission = 5/6-степенски мануелен<br>7-степенски автоматски DSG | wheelbase = 2602 mm | length = 4483 mm (седан)<br /> 4304 mm (хечбек) | width = 1706 mm | height = 1461 mm (седан)<br /> 1459 mm (хечбек) | weight = 1100-1292 кг | predecessor = [[Шкода октавија]] тур | successor = [[Шкода скала]] | designer = | sp = uk }} '''Шкода рапид''' ({{langx|cs|Škoda Rapid}}) – [[автомобил]] што го произведува чешката фабрика за автомобили [[Шкода Ауто|Шкода]]. Се произведувал од 2012 до 2019 година. == Историјат == Шкода рапид е семеен автомобил од нижата средна класа. Првпат бил прикажан во јавност во април 2012 година на саемот за автомобили во [[Пекинг]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://new.skoda-auto.com/en/news/Pages/2012-04-23-rapid.aspx|title=Новата Шкода ќе се вика рапид|author=|authorlink=|coauthors=|date=|format=|work=|publisher=new.skoda-auto.com|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120425223539/http://new.skoda-auto.com/en/news/Pages/2012-04-23-rapid.aspx|archivedate=25 април 2012|quote=|accessdate=|url-status=dead|df=}}</ref> Во септември официјално е прикажан на саемот за автомобили во [[Париз]]. Продажбата почнала во [[Чешка]] на 20 октомври 2012 година, а во централна и западна Европа, кон крајот на 2012 година. Според димензиите е позициониран меѓу [[Шкода фабија|фабијата]] и [[Шкода октавија|октавијата]]. Конструиран е на продолжена платформа од моделите фабија и поло. Неговиот дизајн дава изглед на лимузина, но тоа е компакт со пет врати (лифтбек), кој обезбедува капацитет на багажникот од 550 литри.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.b92.net/automobili/vozili_smo.php?yyyy=2013&mm=12&nav_id=789502 |title=Шкода рапид спејсбек |author= |authorlink= |coauthors= |date= |format= |work= |publisher=b92.net/automobili |language=sr |archiveurl= |archivedate= |quote= |accessdate=}}</ref> Рапидот ги дели основните елементи на каросеријата и дизајнот на ентериерот со [[Сеат толедо]] од четвртата генерација и двата се склопуваат во истата фабрика на Шкода во [[Млада Болеслав]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.auto.cz/seat-toledo-novy-vyrabet-u-skody-boleslavi-65330|title=Нови толедо се производи у Болеслави|author=|first=|authorlink=|date=|work=|publisher=auto.cz|language=cs|format=|archiveurl=|archivedate=|dead-url=|accessdate=|quote=|coauthors=}}</ref> И покрај тоа што го дели името со [[Шкода рапид (2011)|Шкода рапид]] што се произведува во [[Индија]], кој е лансиран во 2011 година, меѓународната верзија е поинаков автомобил, незначително поголем, со поинаква надворешност, нов ентериер и различни опции за моторот. Името претходно било користено за модел од 1935 година, како и за [[Шкода рапид (1984)|моделот]] од 1984 година. На тестовите [[Euro NCAP]] рапидот во 2012 година добил максимални пет ѕвездички за безбедност.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.euroncap.com/results/skoda/rapid/496.aspx |title=Euro NCAP креш тест |author= |authorlink= |coauthors= |date= |format= |work= |publisher=euroncap.com |language=en |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140221205407/http://www.euroncap.com/results/skoda/rapid/496.aspx |archivedate=2014-02-21 |quote= |accessdate= |url-status=dead }}</ref> == Мотори == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Модел || Зафатнина || Цилиндри/<br />вентили || kW/КС || Менувачи || Напомена |- !colspan="6"|Бензин |- | 1.2 MPI || 1198&nbsp;cm³ || 3/12 || 55&nbsp;kW / 74&nbsp;КС || 5-степен мануелен || |- | 1.2 TSI || 1197&nbsp;cm³|| 4/8 || 63&nbsp;kW / 85&nbsp;КС || 5-степен мануелен || |- | 1.2 TSI || 1197&nbsp;cm³|| 4/8 || 77&nbsp;kW / 105&nbsp;КС || 6-степен мануелен || |- | 1.4 TSI || 1390&nbsp;cm³|| 4/16 || 90&nbsp;kW / 122&nbsp;КС || 7-степен автоматски || |- !colspan="6"|Дизел |- | 1.6 TDI || 1598&nbsp;cm³|| 4/16 || 66&nbsp;kW / 90&nbsp;КС || 5-степен мануелен, 7-степен автоматски || |- | 1.6 TDI || 1598&nbsp;cm³|| 4/16 || 77&nbsp;kW / 105&nbsp;КС || 5-степен мануелен || |} == Галерија == <gallery widths="200"> Податотека:Skoda Rapid registered March 2013 1598cc rear three quarters.JPG|Рапид лифтбек Податотека:Skoda Rapid Spaceback 1.2 TSI Elegance – Heckansicht, 19. Januar 2014, Düsseldorf.jpg|Рапид хечбек Податотека:Seat Toledo (edition Skoda) first registered 2013.JPG|Сеат толедо IV </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Škoda Rapid (2012)}} * [http://www.netcarshow.com/skoda/2013-rapid/ Netcarshow: Škoda Rapid] {{en}} [[Категорија:Автомобили]] [[Категорија:Шкода]] [[Категорија:Автомобили од нижата средна класа]] s9928a4m63z3xbx34fsycwq9bzu50qk 0 1231695 5576990 5415722 2026-06-14T14:54:56Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5576990 wikitext text/x-wiki {{Infobox automobile | name = Шкода ситиго<br/>Škoda Citigo | image = [[Податотека:Skoda Citigo 1.0 Ambition – Frontansicht (1), 17. März 2012, Düsseldorf.jpg|250px]] | caption = Ситиго 2012 пред редизајн | manufacturer = [[Шкода Ауто]] | aka = | production = 2011–до денес | assembly = [[Словачка]] | class = [[Мал градски автомобил]] | body_style = 3 и 5 врати [[хечбек]] | platform = | layout = мотор напред, погон напред | related = [[Фолксваген ап!]]<br />[[Сеат ми]] | engine = 1,0 L трицилиндричен бензински<br />1,о L трицилиндричен на гас | transmission = 5-степенски мануелен<br>5-степенски автоматски | wheelbase = 2420 mm | length = 3563 mm | width = 1641 mm | height = 1478 mm | weight = 929 кг | predecessor = | successor = | designer = | sp = uk }} '''Шкода ситиго''' ({{langx|cs|Škoda Citigo}}) – мал градски [[автомобил]] што го произведува чешката фабрика за автомобили [[Шкода Ауто|Шкода]]. Се произведува од 2011 до денес. == Историјат == Шкода ситиго е мал градски автомобил, дел од фолксвагеновата серија модели под назив New Small Family, кој бил претставен на саемот за автомобили во [[Франкфурт на Мајна|Франкфурт]]. Производството почнало во октомври 2011 година во Братислава, каде се произведуваат и Фолксваген ап и Сеат ми, верзии на истиот автомобил. Каросериски тој е мал автомобил со три или пет врати во [[хечбек]]-варијанта. Ситиго е практично идентичен со Фолксваген ап!, освен што се разликува предната маска и некои детали. Од друга страна, сеат има нешто повеќе разлики.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.b92.net/automobili/vozili_smo.php?yyyy=2013&mm=05&nav_id=713917 |title=Шкода ситиго |author= |authorlink= |coauthors= |date= |format= |work= |publisher=b92.net/automobili |language=sr |archiveurl= |archivedate= |quote= |accessdate=}}</ref> Иако е мал автомобил, нуди максимална искористеност на просторот и четири седишта за патници. Верзијата со пет врати на пазарот се појавила во 2012 година. Дизајнот на овој градски автомобил вклучува многу елементи типични за сите нејзини возила. Дизајнерите успеале на автомобилот да му дадат специфичен, но конзервативен изглед. Шкода ситиго со должина од 3,56 метри е еден од најмалите возила во својот сегмент. Зафатнината на багажникот е 251 литар, а да се прошири на 951 литар со спуштање на задните седишта. На креш тестовите [[Euro NCAP]] во 2011 година, ситиго ги добил максималните пет ѕвездички.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://euroncap.com/results/skoda/citigo/2011/473.aspx |title=Euro NCAP креш тест |author= |authorlink= |coauthors= |date= |format= |work= |publisher=euroncap.com |language=en |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130429161136/http://www.euroncap.com/results/skoda/citigo/2011/473.aspx |archivedate=2013-04-29 |quote= |accessdate= |url-status=dead }}</ref> == Мотори == Во понудата се два бензински и еден мотор на плин. {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Модел || Зафатнина || Цилиндри/<br />вентили || kW/КС || Менувачи |- | 1,0 MPI || 999&nbsp;cm³ || 3/12 || 44&nbsp;kW / 60&nbsp;КС || 5-степен мануелен/автоматски |- | 1,0 MPI || 999&nbsp;cm³ || 3/12 || 55&nbsp;kW / 75&nbsp;КС || 5-степен мануелен/автоматски |- | 1,0 CNG || 999&nbsp;cm³ || 3/12 || 50&nbsp;kW / 68&nbsp;КС || 5-степен мануелен |} == Галерија == <gallery widths="180"> Податотека:Skoda Citigo 1.0 Ambition – Heckansicht, 17. März 2012, Düsseldorf.jpg|Шкода ситиго Податотека:Skoda Citigo 1.0 Ambition – Seitenansicht, 17. März 2012, Düsseldorf.jpg|Шкода ситиго Податотека:2013 Volkswagen Take UP! 1.0.jpg|Фолксваген ап! Податотека:Seat Mii 1.0 Style – Frontansicht, 23. September 2012, Düsseldorf.jpg|Сеат ми </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Škoda Rapid (2011)}} *[http://www.skoda-auto.co.in/models/rapid/rapid Škoda Rapid] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20191018194805/https://www.skoda-auto.co.in/models/rapid/rapid |date=2019-10-18 }} – Škoda India *[http://www.topgear.com/india/skoda/skoda-rapid-review/itemid-51 Review] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160701233953/http://www.topgear.com/india/skoda/skoda-rapid-review/itemid-51 |date=2016-07-01 }} – Top Gear Magazine *[http://www.autocarindia.com/auto-reviews/2016-skoda-rapid-review-test-drive-403508.aspx Autocar] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170607090705/http://www.autocarindia.com/auto-reviews/2016-skoda-rapid-review-test-drive-403508.aspx |date=2017-06-07 }} – Autocar India [[Категорија:Автомобили]] [[Категорија:Шкода]] [[Категорија:Мали градски автомобили]] tsv2mttf0qbsk2zh30w169r0e56i8mw 0 1239724 5576994 4455218 2026-06-14T15:08:04Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5576994 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Народ |group=Шони |pop= '''12 милиони''' (2000)<ref name="zw"/> |region1 = {{flagcountry|Zimbabwe}} |pop1 = 11 милиони (2000) |ref1 = <ref name="zw">[http://archive.ethnologue.com/16/show_country.asp?name=ZW Ehnologue: Languages of Zimbabwe] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304205821/http://archive.ethnologue.com/16/show_country.asp?name=ZW |date=2016-03-04 }}, citing Chebanne, Andy and Nthapelelang, Moemedi. 2000. The socio-linguistic survey of the Eastern Khoe in the Boteti and Makgadikgadi Pans areas of Botswana.</ref> |region2 = {{flagcountry|Mozambique}} |pop2 = 173,000 |ref2 = <ref name=bts1>{{Наведена мрежна страница |url=http://archive.ethnologue.com/16/show_country.asp?name=MZ# |title=Ethnologue: Languages of Mozambique |access-date=2015-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150221045200/http://archive.ethnologue.com/16/show_country.asp?name=MZ# |archive-date=2015-02-21 |url-status=dead }}</ref><ref name=bts2>{{Наведена мрежна страница |url=http://archive.ethnologue.com/16/show_country.asp?name=BW# |title=Ethnologue: Languages of Botswana |access-date=2015-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130929005653/http://archive.ethnologue.com/16/show_country.asp?name=BW# |archive-date=2013-09-29 |url-status=dead }}</ref> |region4 = {{flagcountry|Zambia}} |pop4 = 30,200 |ref4 = <ref name=za>{{Наведена мрежна страница |url=http://archive.ethnologue.com/16/show_country.asp?name=ZM# |title=Ethnologue: Languages of Zambia |access-date=2015-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305023045/http://archive.ethnologue.com/16/show_country.asp?name=ZM# |archive-date=2016-03-05 |url-status=dead }}</ref><ref name=saf>[http://joshuaproject.net/countries/SF Joshua project: South Africa]</ref> |rels=[[христијанство]], [[Африканска традиционална религија]] |langs=[[шонски јазик|шонски]] |related=[[Лембанци]], [[Каланганци]], [[Венданци]] и други бантуанци }} '''Шоните''' или само '''Шона''' (vaShona) се [[Банту-народи|банту-народ]] (Бантуанци) кои се автохтони во регионот [[Јужна Африка (регион)|Јужна Африка]], поточно [[Зимбабве]]. Тие сочинуваат доминантна етничка група во Зибабве. Шоните се поделени на пет главни клана. ==Регионална класификација== Шоните се подеени на различни племиња во источниот и северниот дел на Зимбабве. *Членови или клановите на Шоните (10,7 милиони):<ref name="sna">[https://www.ethnologue.com/language/sna Ehnologue: Shona]</ref> **[[Каланганци]] или јужношонски (околу 4,5 милиони) *** думански *** мревански *** џенански *** мариски *** нговански *** њупски *** говерански ** [[Зезуруани]] или централношонски (3,2 милиони) *** будјански *** говански *** тандејски *** таварански *** њонгвејски *** пфундејски *** шангвејски ** [[Корекореи]] или северношонски (1.7 милион) *** шавашански *** говански *** мбирејски *** цунгански *** качикваквански *** харавајски *** хохвејски *** њањански *** нобвунски *** квазвимбански ** тесношонски *** токоански *** хвесански ==Позначајни Шони== * [[Константино Чивенга]] * [[Чартвел Дутиро]] * [[Емерсон Мнангагва]] * [[Оливер Мтукуѕи]] * [[Роберт Мугабе]] * [[Шингај Шонива]] * [[Морган Цвангирај]] ==Наводи== {{Reflist}} ==Литература== *“Arts and Culture in the ‘Royal Residence.’” ''Journal of Pan African Studies'', vol. 12, no. 3, Oct. 2018, pp. 141–149. {{EBSCOhost|133158724}}. *McEwen, Frank. “Shona Art Today.” ''African Arts'', vol. 5, no. 4, 1972, pp.&nbsp;8–11. {{jstor|3334584}}. *{{Наведена книга|title=Shona.|last=Van Wyk|first=Gary|last2=Johnson|first2=Robert|publisher=Rosen Pub Group|year=1997|isbn=9780823920112|location=New York|pages=|url-access=registration|url=https://archive.org/details/shona00vanw}} *Zilberg, Jonathan L. ''Zimbabwean Stone Sculpture: The Invention of a Shona Tradition'', University of Illinois at Urbana-Champaign, Ann Arbor, 1996 {{ProQuest|304300839}}. ==Надворешни врски== {{Scholia|topic}} * {{Наведена мрежна страница|url=http://vashona.com/translator/ |title=Shona Translator }} * {{Наведена мрежна страница |url=http://vashona.com/dictionary/ |title=Shona Dictionary |accessdate=2020-03-31 |archive-date=2016-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161011174014/http://vashona.com/dictionary/ |url-status=dead }} * {{Britannica|241512}} [[Категорија:Шони|*]] s9rj9d3g3p7zp02fu884370gyoim93k 0 1240651 5577016 5412383 2026-06-14T15:49:53Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577016 wikitext text/x-wiki '''„Шумата на обесениот“''' ({{langx|ro|Pădurea spânzuraților}}) е роман на [[романски]]от писател [[Ливиу Ребреану]]. Објавен во 1922 година, делумно е инспириран од судбината на неговиот брат [[Емил Ребреану]], офицер во [[Австроунгарската армија]] обесен за шпионажа и дезертерство во 1917 година, за време на [[Првата светска војна]]. Романот послужил и како подлога за играниот филм [[Шумата на обесениот]] снимен во 1965 година<ref>[https://europecentenary.eu/the-forest-of-the-hanged-the-novel-that-illustrates-the-tragedy-of-transylvanian-romanians-during-the-great-war/ The Forest of the Hanged]</ref>. Романот навлегува во некои од клучните драматични, цивилизациски и историски драми, противречности и цивилизациски катаклизми на почетокот од 20 век.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.oxbowbooks.com/dbbc/the-forest-of-the-hanged.html/ |title={{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210114204517/ |date=2021-01-14 }} The Forest of the Hanged &#91;Hardback |accessdate=2020-04-13 |archive-date=2021-01-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210114204517/https://www.oxbowbooks.com/dbbc/the-forest-of-the-hanged.html/ |url-status=dead }}</ref> ==Наводи== {{наводи}} [[Категорија:Книги од 1922 година]] [[Категорија:Романи за Првата светска војна]] [[Категорија:Психолошки романи]] [[Категорија:Романски романи]] dlqqr73mxkajkhvmogr64j202o1xfzs 0 1242092 5577088 4718598 2026-06-14T19:35:42Z Gurther 105215 Gurther ја премести страницата [[Македонска историографиjа]] на [[Македонска историографија]]: Некои од буквите се во латиница 4718598 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Раѓањето на македонската нација.pdf|thumb|right|200px|Раѓањето на македонската нација од [[Драган Ташковски]], 1967 г. Книгата опишува диференцијацијата по создавањето на бугарската Егзархија и Берлинскиот конгрес во однос на афирмацијата на македонската свест.]] Македонската [[историографија]] е наука која ги проучува историските знаења за [[Македонија]] со методите и обрасците на историската наука.<ref>Тодор Чепреганов, Еве веќе 70 години може да зборуваме за македонска историографија, 2016 г.</ref> == Развоj == Во периодот пред создавањето на македонската држава, тешко може да стане збор за постоење на систематско проучување на историјата во Македонија, или за македонски историчари во класична смисла на зборот. Сепак, [[Ѓорѓи Пулевски]], бил еден од првите кој се обидел да напише историја на Македонија. Тоа е познатата „[[Славјанско-маќедонска општа историја]]“. Македонските национални дејци, како: [[Крсте Мисирков]], [[Димитрија Чуповски]] и други, исто така, покрај другото, во своите книжевни дела се интересирале и за историјата. Во периодот меѓу двете светски војни се појавиле две значајни дела со историска тематика. Тоа биле студијата на [[Васил Ивановски]], „Зошто ние Македонците сме посебна нација“ и книгата на [[Коста Веселинов]], „Преродбата на Македонија и Илинденското востание“. И двете дела биле дел од марксистичка провиненција. Од периодот пред воспоставувањето на организираната македонска историографија, треба да се спомене и [[Павел Шатев]]. Имено, тој се открива и како историчар, со своето дело „Историја на Македонија“. Организираниот развој на македонската историографија, може да се следи од поново време, т.е. од периодот по [[Втората светска војна]] и создавањето на македонска држава во состав на [[Југославија]]. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Историја на Македонија]] 79ezw2rlxmd87mpkqr7ni5649xie1vi 0 1248610 5576910 5492839 2026-06-14T12:00:02Z Forbidden History 89259 5576910 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Марија Камишова - Нонча | портрет = Нонча Камишова.jpg | px = | опис = | родено-име = | роден-дата = {{роден на|20|јануари|1924}} | роден-место = {{роден во|Велес}}, [[Кралство СХС]] | починал-дата = {{починал на|6|јануари|1943}} | починал-место = месност Речани, {{починал во|Велешко}}, [[Царство Бугарија]] | починал-причина = | народност = [[Македонци|Македонка]] | познат = | занимање = работничка<br>партизанка | сопружник = | татко = | мајка = | родители = | роднини = | деца = }} [[File:Spomenik NOB Recani, Veles.jpg|thumb|Споменик посветен на загинувањето на Киро Ќучук, Нонча Камишова, Стојан Бурчевски - Буридан, Јордан Јорданов и Киро Неделков]] '''Марија Владова'''<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Жените на Македонија во НОВ 1941-1945|last=Весковиќ-Вангели|first=д-р. Вера|last2=Јовановиќ|first2=Марија|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1976|isbn=|location=[[Скопје]]|pages=1097}}</ref> '''Камишова - Нонча''' ({{роден на|20|јануари|1924}} година во {{роден во|Велес}} - {{починал на|6|јануари|1943}} во месноста Речани, {{починал во|Велешко}}) — [[Македонци|македонска]] работничка, организатор на работничкото и младинското движење, борец на велешкиот [[НОПО „Димитар Влахов“]] од 1942 година.<ref name="МакЕнц">{{МакЕнц|666|Камишова - Нонча|I}}</ref> ==Животопис== Таа била монополска работничка. Пронзлегува од многу бедно семејство и од најраната младост била принудена да работи во велешкиот монопол.<ref name=":0" /> Станала член на [[СКОЈ]] (од 1939) и на МК на КП за [[Велес]] (од 1942).{{Се бара извор}} Во aвгycт 1942 година, при обидот да биде уапсена, успеала да побегне од рацете на [[Бугарска окупација на Македонија во Втората светска војна|бугарската полиција]] и заминала во [[Велешки партизански одред „Димитар Влахов“|партизанскиот одред „Димитар Влахов“]]. Учествувала во сите акции на Одредот. Во есента 1942 година со групa борци од Одредот заминала за [[Куманово]], но наскоро, со групата се вратила на велешкиот терен. Борците се сместиле во една колиба, во месноста, Речански бавчи. во близината на [[Башино Село]], Велешко. Меѓутоа, биле откриени и обиколени од 300 војници и полицајци. На повикот да се предадат, тие одrоворпле со огин и песна. Во престрелката зaгинaлe сите борци, меѓу кои н Нонча.<ref name=":0" /><ref>[[Ѓорѓи Малковски]], [https://novamakedonija.com.mk/mislenja/pisma/%D1%80%D0%B5%D1%87%D0%B0%D0%BD%D0%B8-%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%B1%D0%B8%D1%82%D0%BA%D0%B0-%D0%B7%D0%B0-%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0-%D0%BC/ „Речани – последната битка за слободна Македонија“], „Нова Македонија“, 15.01.2020.</ref> == Во нејзина чест == Во родниот град Велес, постоела позната фабрика за свила и текстил, која го носела нејзиното име.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://marh.mk/%d0%bf%d0%be%d0%b2%d0%b5%d1%9c%d0%b5%d0%bd%d0%b0%d0%bc%d0%b5%d0%bd%d1%81%d0%ba%d0%b8-%d1%86%d0%b5%d0%bd%d1%82%d0%b0%d1%80-%d0%b7%d0%b0-%d1%82%d0%b5%d0%ba%d1%81%d1%82%d0%b8%d0%bb-%d0%b2%d0%be-%d1%80/|title=Повеќенаменски центар за текстил во рурбана средина / Крстевска – МАРХ|last=Крстевска|first=Моника|language=en-US|accessdate=2026-06-14}}</ref> Постојат улици именувани по неа<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://derven.mk/%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%9A%D0%B5-%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8-%D0%B7%D0%B0-%D0%BE%D1%82%D0%BF%D0%B0%D0%B4-%D0%B2%D0%BE-%D1%81-%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%BE-%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D1%80/|title=Делење канти за отпад во с. Горно Оризари » ЈКП Дервен - Велес|last=Андреевска|first=Тодорка|date=2019-05-02|work=ЈКП Дервен - Велес|language=en-US|accessdate=2026-06-14}}</ref>, а во 2017 година, е направена и театарска претстава посветена на животот и делото на Марија Нонча Камишова. Сценарист и режисер е [[Љупчо Данов]], а улогата на Нонча ја игра [[Магдалена Арсовска]], ученичка во [[Гимназија „Кочо Рацин“ - Велес|гимназијата „Кочо Рацин“]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://duma.mk/kultura/22406-2017-05-29-15-36-31/|title=Нова премиера на Младинското драмско студио „Словото“ во Велес -Претставата „Нонча Камишова – нејзината борба“ (ФОТО) - ДУМА.мк|last=ДУМА.мк|date=2017-05-29|language=mk-MK|accessdate=2026-06-14}}</ref> == Наводи == {{наводи}} {{македонија-биог-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Камишова, Нонча Марија}} [[Категорија:Луѓе од Велес]] [[Категорија:Починати во Велес]] [[Категорија:Македонски партизани]] 3hqrjeag7m3o36y9xqw3bv0zw8dnn37 0 1249338 5577122 5575850 2026-06-14T21:35:54Z Buli 2648 /* Содржина */ 5577122 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Документ |document_name = Декларација на АСНОМ за основните права на граѓанинот на демократска Македонија |image = Декларација на АСНОМ за основните права на граѓаните на демократска Македонија.jpg |image_width = |image_caption = |date_created = 2 август 1944 |date_ratified = |location_of_document = |writer = |signers = |purpose = | wikisource = АСНОМ , документ 9 }} '''Декларацијата на АСНОМ''' — документ за основните граѓански права во Демократска Македонија. Донесена е на 2 август 1944 година во [[Прохор Пчински (манастир)|манастирот „Св. Прохор Пчињски”]]. == Содржина == [[Податотека:Partisan event held in the village of Belchishte after the decisions made at the First Session of ASNOM.jpg|лево|мини|Партизанска приредба одржана во с. [[Белчишта]] по донесените одлуки на Првото заседание на [[АСНОМ]], август 1944 година. На пропагандниот транспарент е истакната една од заложбите (членот 11) кои произлегуваат од текстот на „Декларацијата за основните права на граѓанинот на Демократска Македонија“]] Декларацијата содржи 11 члена во кои се гарантираат: *правото на еднаквост и рамноправност на граѓаните пред законите; *обезбедувањето на сите права на слободен национален живот на националните малцинства; *правото на слобода во вероисповедта и во совеста; *правото на сигурност на имотот, правото на сопственост и на приватна иницијатива во стопанскиот живот; *правото на слобода на говорот, на печатот, на собирањето, на договорањето и на слободата при здружувањето; *општо, еднакво и непосредно избирачко право со тајно гласање за сите граѓани што се постари од 18 години; *правото на жалба против одлуките на органите на власта и правото на молба и поплаки до сите државни власти.<ref>{{МКЕ|442}}</ref> ==Наводи== {{наводи}} {{АСНОМ}} [[Категорија:Македонија во Втората светска војна]] [[Категорија:АСНОМ]] [[Категорија:Појавено во 1944 година во Македонија]] 4sz3hxe631lt47bg9gyygmi2nlyx9d6 5577125 5577122 2026-06-14T21:38:42Z Buli 2648 5577125 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Документ |document_name = Декларација на АСНОМ за основните права на граѓанинот на демократска Македонија |image = Декларација на АСНОМ за основните права на граѓаните на демократска Македонија.jpg |image_width = |image_caption = |date_created = 2 август 1944 |date_ratified = |location_of_document = |writer = |signers = |purpose = | wikisource = АСНОМ , документ 9 }} '''Декларацијата на АСНОМ''' — документ за основните граѓански права во Демократска Македонија. Донесена е на 2 август 1944 година во [[Прохор Пчински (манастир)|манастирот „Св. Прохор Пчињски”]]. Пишувана по примерот на познатите декларации од тоа време, авторството на асномската Декларација му се припишува на еден од секретарите на [[Президиум на АСНОМ|Президиумот на АСНОМ]], воедно и дипломиран правник со докторат од Универзитетот Сорбона во Париз, [[Владимир Полежиноски]]. == Содржина == [[Податотека:Partisan event held in the village of Belchishte after the decisions made at the First Session of ASNOM.jpg|лево|мини|Партизанска приредба одржана во с. [[Белчишта]] по донесените одлуки на Првото заседание на [[АСНОМ]], август 1944 година. На пропагандниот транспарент е истакната една од заложбите (членот 11) кои произлегуваат од текстот на „Декларацијата за основните права на граѓанинот на Демократска Македонија“]] Декларацијата содржи 11 члена во кои се гарантираат: *правото на еднаквост и рамноправност на граѓаните пред законите; *обезбедувањето на сите права на слободен национален живот на националните малцинства; *правото на слобода во вероисповедта и во совеста; *правото на сигурност на имотот, правото на сопственост и на приватна иницијатива во стопанскиот живот; *правото на слобода на говорот, на печатот, на собирањето, на договорањето и на слободата при здружувањето; *општо, еднакво и непосредно избирачко право со тајно гласање за сите граѓани што се постари од 18 години; *правото на жалба против одлуките на органите на власта и правото на молба и поплаки до сите државни власти.<ref>{{МКЕ|442}}</ref> ==Наводи== {{наводи}} {{АСНОМ}} [[Категорија:Македонија во Втората светска војна]] [[Категорија:АСНОМ]] [[Категорија:Појавено во 1944 година во Македонија]] e3n8pzq7y4nsz9mpjhhjcztdc8m8jjr 5577126 5577125 2026-06-14T21:42:24Z Buli 2648 5577126 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Документ |document_name = Декларација на АСНОМ за основните права на граѓанинот на демократска Македонија |image = Декларација на АСНОМ за основните права на граѓаните на демократска Македонија.jpg |image_width = |image_caption = |date_created = 2 август 1944 |date_ratified = |location_of_document = |writer = |signers = |purpose = | wikisource = АСНОМ , документ 9 }} '''Декларацијата на АСНОМ''' — документ за основните граѓански права во Демократска Македонија. Донесена е на 2 август 1944 година во [[Прохор Пчински (манастир)|манастирот „Св. Прохор Пчињски”]]. Пишувана по примерот на познатите декларации од тоа време, авторството на асномската Декларација му се припишува на еден од секретарите на [[Президиум на АСНОМ|Президиумот на АСНОМ]], воедно и дипломиран правник со докторат од Универзитетот Сорбона во Париз, [[Владимир Полежиноски]].<ref>{{Наведено списание|last=Стојкоски|first=Здравко|date=2024|title=Декларацијата на АСНОМ за основните права на граѓанинот на Демократска Македонија и нејзината актуелност|url=https://arhiv.mk/wp-content/uploads/2025/02/Arhivist-2024_Final-za-NET.pdf|journal=Македонски архивист|volume=XXVIII|pages=51}}</ref> == Содржина == [[Податотека:Partisan event held in the village of Belchishte after the decisions made at the First Session of ASNOM.jpg|лево|мини|Партизанска приредба одржана во с. [[Белчишта]] по донесените одлуки на Првото заседание на [[АСНОМ]], август 1944 година. На пропагандниот транспарент е истакната една од заложбите (членот 11) кои произлегуваат од текстот на „Декларацијата за основните права на граѓанинот на Демократска Македонија“]] Декларацијата содржи 11 члена во кои се гарантираат: *правото на еднаквост и рамноправност на граѓаните пред законите; *обезбедувањето на сите права на слободен национален живот на националните малцинства; *правото на слобода во вероисповедта и во совеста; *правото на сигурност на имотот, правото на сопственост и на приватна иницијатива во стопанскиот живот; *правото на слобода на говорот, на печатот, на собирањето, на договорањето и на слободата при здружувањето; *општо, еднакво и непосредно избирачко право со тајно гласање за сите граѓани што се постари од 18 години; *правото на жалба против одлуките на органите на власта и правото на молба и поплаки до сите државни власти.<ref>{{МКЕ|442}}</ref> ==Наводи== {{наводи}} {{АСНОМ}} [[Категорија:Македонија во Втората светска војна]] [[Категорија:АСНОМ]] [[Категорија:Појавено во 1944 година во Македонија]] t1w2nt1581d416itbtno2xk2g43h840 5577128 5577126 2026-06-14T21:45:49Z Buli 2648 /* Содржина */ 5577128 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Документ |document_name = Декларација на АСНОМ за основните права на граѓанинот на демократска Македонија |image = Декларација на АСНОМ за основните права на граѓаните на демократска Македонија.jpg |image_width = |image_caption = |date_created = 2 август 1944 |date_ratified = |location_of_document = |writer = |signers = |purpose = | wikisource = АСНОМ , документ 9 }} '''Декларацијата на АСНОМ''' — документ за основните граѓански права во Демократска Македонија. Донесена е на 2 август 1944 година во [[Прохор Пчински (манастир)|манастирот „Св. Прохор Пчињски”]]. Пишувана по примерот на познатите декларации од тоа време, авторството на асномската Декларација му се припишува на еден од секретарите на [[Президиум на АСНОМ|Президиумот на АСНОМ]], воедно и дипломиран правник со докторат од Универзитетот Сорбона во Париз, [[Владимир Полежиноски]].<ref>{{Наведено списание|last=Стојкоски|first=Здравко|date=2024|title=Декларацијата на АСНОМ за основните права на граѓанинот на Демократска Македонија и нејзината актуелност|url=https://arhiv.mk/wp-content/uploads/2025/02/Arhivist-2024_Final-za-NET.pdf|journal=Македонски архивист|volume=XXVIII|pages=51}}</ref> == Содржина == [[Податотека:Partisan event held in the village of Belchishte after the decisions made at the First Session of ASNOM.jpg|лево|мини|Партизанска приредба одржана во с. [[Белчишта]] по донесените одлуки на Првото заседание на [[АСНОМ]], август 1944 година. На пропагандниот транспарент е истакната една од заложбите (членот 11) кои произлегуваат од текстот на „Декларацијата за основните права на граѓанинот на демократска Македонија“]] Декларацијата содржи 11 члена во кои се гарантираат: *правото на еднаквост и рамноправност на граѓаните пред законите; *обезбедувањето на сите права на слободен национален живот на националните малцинства; *правото на слобода во вероисповедта и во совеста; *правото на сигурност на имотот, правото на сопственост и на приватна иницијатива во стопанскиот живот; *правото на слобода на говорот, на печатот, на собирањето, на договорањето и на слободата при здружувањето; *општо, еднакво и непосредно избирачко право со тајно гласање за сите граѓани што се постари од 18 години; *правото на жалба против одлуките на органите на власта и правото на молба и поплаки до сите државни власти.<ref>{{МКЕ|442}}</ref> ==Наводи== {{наводи}} {{АСНОМ}} [[Категорија:Македонија во Втората светска војна]] [[Категорија:АСНОМ]] [[Категорија:Појавено во 1944 година во Македонија]] 11of720tzodtf3ckwf72ws7b10pjh11 0 1261867 5577230 4530998 2026-06-15T09:04:17Z Bjankuloski06 332 Правописна исправка, replaced: 'рж → ’рж 5577230 wikitext text/x-wiki '''„Врвови и корени“''' е цртан филм создаден во [[1974 во филмот|1974 година]] од режисерот Леонид Носирев според [[Руска народна приказна|руската народна приказна]] „Човекот, мечката и лисицата“. == Видео публикации == [[Податотека:Мужик_и_медведь_(crop).jpg|мини|203x203пкс| Цртеж од предреволуционерното издание на бајката]] Овој цртан филм зборува за вреден човек и мрзлива и глупава мечка. Мечката, барајќи нешто како да добие бесплатен поклон, забележала дека пролетта, вреден селанец отишол на полето - да ја ора почвата. Со заканувачко грчење, се приближила до орачот и му се заканила дека ќе го повреди доколку не ја дели жетвата. Послушниот човек се согласил, ветувајќи дека искрено ќе ги подели садниците: врвови за ѕверовите и корени за себе. Глупавата мечка не знаела дека селанецот сее репка, чекала есен, ја примила ветената реколта и се налутила многу на селанецот што ја измамил. Следната година Селанецот посеал ’рж. Кога отишол да го ожнее, Мечката се појавила на теренот и ги побарала своите корени. Кога човекот си заминал, Мечката ги пробала корените и, се разбира, повторно била многу несреќна. А човекот си мелел брашно, печел ржани колачи и ги јадел со квас. == Креатори == {| class="standard" | режисер | Леонид Носирев |- | сценарист | Леонид Носирев |- | дизајнер на производство | Вера Кудријавцева-Енгаличева |- | аниматори | Алексеј Букин, Јуриј Кузиурин, Марина Рогова, Владимир Шевченко, Јуриј Батанин, Александар Мазаев |- | оператор | Михаил Друјан |- | композитор | Евгениј Ботијаров |- | инженер за звук | Владимир Кутузов |- | уредник | Аркадиј Снесарев |- | уредник | Елена Тертичкаја |- | раскажува бајка | Валери Золотухин |- | асистенти | О. Володин, Н. Орлова, Т. Соколскаја |- | режисер на сликата | Љубов Бутирина |} == Видео изданија == Цртаниот филм бил објавен на ДВД во колекција на цртани филмови: „Михал Потапич“, „[[Сојузмултфилм]]“ (дистрибутер „Крупен план“).{{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20160411053957/http://2011.russiancinema.ru/index.php?e_dept_id=2&e_movie_id=11838 „Врвови и корени“] на страницата „Енциклопедија на руско кино“ [[Категорија:Руски цртани филмови]] qus5l09iwi3a9a4uagof7a31qc4pdna 0 1265376 5576938 5559815 2026-06-14T12:49:46Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5576938 wikitext text/x-wiki {{Политика на Турција}} '''Човековите права во Турција''' се заштитени со различни [[Меѓународно право|договори за меѓународно право]], кои имаат предност пред домашното законодавство, согласно член 90 од Уставот од 1982 година. [[Меѓународен пакт за граѓански и политички права|Меѓународниот пакт за граѓански и политички права]] (МКСПР) не бил потпишан од Турција сè до 2000 година.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=ubjCDGcZ1Z4C&pg=PA253|title=Human Rights in Turkey|last=Arat|first=Zehra F. Kabasakal|date=1 January 2011|publisher=University of Pennsylvania Press|isbn=978-0812201147|via=Google Books}}</ref> Прашањето за човековите права е од голема важност за [[Приклучување на Турција кон ЕУ|преговорите со Европската унија]] (ЕУ). Акутните проблеми со човековите права го вклучуваат особено статусот на Курдите во Турција. Курдско-турскиот судир предизвикал бројни [[Човекови права|повреди на човековите права со]] текот на годините. Во земјата се води дебата за [[Право на живот|правото на живот]], тортура, слобода на изразување, како и слободи на вероисповед, собирање и здружување. Турција сè уште држи закони што се сметаат за недемократски или авторитарни, како што е забрана на малцинствата да добиваат основно образование на нивниот мајчин јазик. Најголемото малцинство во земјата, [[Курди]]те, кои сочинуваат 15% од населението, немаат право на самоопределување иако Турција го потпишала МКСПР. Во март 2017 година, Обединетите нации ја обвиниле турската влада за „масовно уништување, убиства и бројни други сериозни повредиил на човековите права“ против малцинството етнички Курди.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=56330#.WMMp5DvyuM8|title=Turkey: UN report details allegations of serious rights violations in country's southeast|last=Section|first=United Nations News Service|date=10 March 2017|accessdate=28 April 2017}}</ref> == Посветеност на меѓународното право за човекови права == [[Турција|Република Турција]] влегла во разни [[Човекови права|заложби за човекови права]], од кои некои се изразени во турскиот Устав од 1982 година, од кој во вториот дел се гарантирани „основните права и слободи“ како што се [[Право на живот|правото на живот]], безбедноста на лицата и правото на сопственост. Покрај тоа, Турција потпишала голем број договори, прикажани во табелите подолу:<ref>The information was taken from a [http://www1.umn.edu/humanrts//research/ratification-turkey.html page of the University of Minnesota]; accessed on 10 September 2009</ref> {| class="wikitable plainrowheaders mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%" |+Меѓународен предлог-закон за човекови права ! scope="row" | Меѓународен пакт за економски, социјални и културни права | 15 август 2000 година |- ! scope="row" | Меѓународен пакт за граѓански и политички права | 15 август 2000 година (и) 23 септември 2003 година (r) |- ! scope="row" | Факултативен протокол на Меѓународниот пакт за граѓански и политички права | 3 февруари 2004 година |- | colspan="2" | Клуч: '''s''' за потпис; '''r''' за ратификација; '''а''' за пристапување |} {| class="wikitable plainrowheaders mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%" |+Човекови права на жените ! scope="row" | Конвенција за елиминација на сите форми на дискриминација врз жените | 20 декември 1985 година (а) |- ! scope="row" | Факултативен протокол на Конвенцијата за елиминација на дискриминацијата врз жените | 8 септември 2000 година, 29 октомври 2002 година (р) |- ! scope="row" | Конвенција на Обединетите нации против транснационален организиран криминал | 13 декември 2000 година, 25 март 2003 година (р) |- | colspan="2" | Клуч: '''s''' за потпис; '''r''' за ратификација; '''а''' за пристапување |} {| class="wikitable plainrowheaders mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%" |+Заштита од тортура, лошо постапување и исчезнување ! scope="row" | Европската конвенција за спречување на тортура и нехуман или понижувачки третман или казна | 11.01.88 (и), 26.02.88 (r) |- ! scope="row" | Протокол број 1 на Европската конвенција за спречување на тортура и нехуман или понижувачки третман или казна список2 = 10.05.1995 (и), 17.09.97 (r) |- ! scope="row" | Протокол број 2 на Европската конвенција за спречување на тортура и нехуман или понижувачки третман на казни | 10 мај 1995 година, 17.09.97 година (r) |- ! scope="row" | Конвенција против тортура и други сурови, нехумани или понижувачки постапки или казни | 25.01.88 (и), 02.08.88 (r) |- | colspan="2" | Клуч: '''s''' за потпис; '''r''' за ратификација; '''а''' за пристапување |} {| class="wikitable plainrowheaders mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%" |+Тероризам и човекови права ! scope="row" | Меѓународна конвенција против земање заложници | 15.08.89 (а) |- ! scope="row" | Меѓународна конвенција за сузбивање на терористичко бомбардирање | 20 мај 1999 година, 30 мај 2002 година |- ! scope="row" | Меѓународна конвенција за сузбивање на финансирањето на тероризам | 27.09.01 (и), 28.06.02 (r) |- ! scope="row" | Меѓународна конвенција за сузбивање на незаконско заплена на авиони | 16 декември 1970 година, 17.04.73 (р) |- ! scope="row" | Меѓународна конвенција за спречување и казнување на злосторства против меѓународно заштитени лица | 6 март 1998 година (р) |- | colspan="2" | Клуч: '''s''' за потпис; '''r''' за ратификација; '''а''' за пристапување |} {| class="wikitable plainrowheaders mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%" |+Регионални конвенции ! scope="row" | [Европска] Конвенција за заштита на човековите права и основните слободи | 4 Сега 1950 година, 18 мај 1954 година (р) |- ! scope="row" | Протокол на Конвенцијата за заштита на човековите права и основни слободи | 20 март 1952 година, 22.06.53 (р) |- ! scope="row" | Протокол бр.2 кон Европската конвенција од 1950 година за заштита на човековите права и основните слободи | 6 мај 1963 година, 25 март 1968 година (р) |- ! scope="row" | Протокол бр.3 на Европската конвенција за заштита на човековите права и основните слободи од 1950 година | 6 мај 1963 година, 25 март 1968 година (р) |- ! scope="row" | Протокол бр.4 на Европската конвенција за заштита на човековите права и основни слободи од 1950 година | 19 октомври 1962 година |- | colspan="2" | Клуч: '''s''' за потпис; '''r''' за ратификација; '''а''' за пристапување |} {| class="wikitable plainrowheaders mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%" |+Протоколи 5-8 од ЕКЧП ! scope="row" | Протокол бр.5 кон Европската конвенција од 1950 година за заштита на човековите права и основните слободи | 14 мај 1971 година, 20 декември 1971 година (р) |- ! scope="row" | Протокол бр.6 кон Европската конвенција за заштита на човековите права и основните слободи од 1950 година | 15.01.03 (и) |- ! scope="row" | Протокол бр.7 кон Европската конвенција од 1950 година за заштита на човековите права и основни слободи | 14 март 1985 година |- ! scope="row" | Протокол бр. 8 кон Европската конвенција од 1950 година за заштита на човековите права и основни слободи | 04.02.86 (и), 19.09.89 (r) |- | colspan="2" | Клуч: '''s''' за потпис; '''r''' за ратификација; '''а''' за пристапување |} {| class="wikitable plainrowheaders mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%" |+Протоколи 9–12 од ЕКЧП ! scope="row" | Протокол бр. 9 кон Европската конвенција од 1950 година за заштита на човековите права и основни слободи | 6 Сега 1990 година |- ! scope="row" | Протокол број 10 на Европската конвенција од 1950 година за заштита на човековите права и основни слободи | 28.02.96 (и), 5 мај 1998 година (r) |- ! scope="row" | Протокол број 11 на Европската конвенција за заштита на човековите права и основните слободи од 1950 година | 28.02.96 (и), 5 мај 1998 година (r) |- ! scope="row" | Протокол број 12 на Европската конвенција од 1950 година за заштита на човековите права и основни слободи | 04.11.00 (и) |- | colspan="2" | Клуч: '''s''' за потпис; '''r''' за ратификација; '''а''' за пристапување |} :* [[Универзална декларација за човековите права|Универзалната декларација за човекови права]] е потпишана во 1949 година.<ref name="unhchr84">[http://www.unhchr.ch/tbs/doc.nsf/0/e00415d0170ee8a5c1256b3a0051eb22/$FILE/G0144925.pdf Report of State Party – Turkey by the Office of the United Nations High Commissioner of Human Rights, 2001] – See section 84</ref> :* [[Европска конвенција за човекови права|Европската конвенција за човекови права]] (1954) ја става Турција под јурисдикција на [[Европски суд за човекови права|Европскиот суд за човекови права]] (ЕСЧП). Во 1987 година, Турција го прифати правото да аплицира поединечно до ЕСЧП (член 25 од Европската конвенција за човекови права = ЕКЧП) и 1990 година ја призна задолжителната надлежност на Европскиот суд за човекови права според член 46 од ЕКЧП.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://insanhaklarimerkezi.bilgi.edu.tr/data/raporlar_avrupa/985.doc|title=Mentioned in Resolution 985 (1992) reproduced as a word-file on insanhaklarimerkezi.bilgi.edu.tr, accessed September 10, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20110818141623/http://insanhaklarimerkezi.bilgi.edu.tr/data/raporlar_avrupa/985.doc|archive-date=August 18, 2011|accessdate=December 2, 2009}}</ref> Во октомври 2009 година Европската комисија за проширување на Европската унија потврдила: одреден напредок во однос на почитувањето на меѓународното право за човекови права. Сепак, спроведувањето на некои пресуди на ЕСЧП кои бараат законски измени траат неколку години. Потребни се понатамошни напори за зајакнување на институционалната рамка за човекови права, особено во врска со формирање независна институција за човекови права и Народен правобранител На 18 октомври 2017 година, генералниот секретар на Советот на Европа, Торбјорн Јагланд повикал на ослободување на активистите за човекови права приведени во Турција преку телефонски повик со турскиот министер за правда Абдулхамит Ѓул.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hurriyetdailynews.com/council-of-europe-head-calls-on-turkeys-minister-for-release-of-human-rights-activists-121101|title=Council of Europe head calls on Turkey's minister for release of human rights activists - World News|work=Hürriyet Daily News|language=en|accessdate=2020-09-09}}</ref> === Пресуди на Европскиот суд за човекови права === {| class="wikitable" style="float:right; margin-left:10px; border:10px; text-align:right;" |- style="background:#d3d3d3;" | colspan=2 | <small>Број на пресуди донесени од<br/>[[Европски суд за човекови права|ЕСЧП]] со најмалку една повреда.<ref>{{cite web |title=Statistics of the EHCR |url=https://echr.coe.int/Pages/home.aspx?p=reports&c= |website=European Court of Human Rights |access-date=11 April 2020}}</ref><br/>Годината не е претставителна за<br/>состојбата со човековите права во таа година, и <br/>случаите може да се однесуваат за неколку години.</small> |- ! Година ! Одлука |- | 2001 | 169 |- | 2002 | 54 |- | 2003 | 76 |- | 2004 | 154 |- | 2005 | 270 |- | 2006 | 312 |- | 2007 | 319 |- | 2008 | 257 |- | 2009 | 341 |- | 2010 | 228 |- | 2011 | 159 |- | 2012 | 117 |- | 2013 | 118 |- | 2014 | 94 |- | 2015 | 79 |- | 2016 | 77 |- | 2017 | 99 |- | 2018 | 104 |- | 2019 | 96 |} Рекордот на човекови права во [[Турција]] долго време продолжува да привлекува контроли, како внатрешно, така и надворешно. Според Министерството за надворешни работи, Турција е осудена на 33&nbsp;милиони евра во 567 различни случаи помеѓу 1990 година - кога Турција делотворно дозволила поединечни апликации до [[Европски суд за човекови права|Европскиот суд за човекови права]] (ЕСЧП) - и [[2006]] година.<ref name="Duvakli">Duvakli, Melik. JİTEM’s illegal actions cost Turkey a fortune, ''[[Today's Zaman]]'', 27 August 2008; reprinted by [http://www.info-turk.be/360.htm#illegal Info Turk edition 360, August 2008].</ref> Повеќето злоупотреби биле направени на [[Југоисточна Анадолија|југоистокот од земјата]], во рамките на курдско-турскиот судир. Во [[2007]] година, биле поднесени 2830 апликации против Република Турција пред ЕСЧП и, следствено, биле издадени 331 пресуди за основаноста со кои се потврдуваат 319 повреди и 9 непочитувања. Според податоци од 2008 година, Турција е втора по Русија, во списокот на земји со најголем број на случаи на кршење на човековите права пред [[Европски суд за човекови права|Европскиот суд за човекови права]], со 9.000 случаи во август 2008 година <ref name="Duvakli"/> Во 2011 година, ЕСЧП издала 159 пресуди со кои се утврдени повреди од страна на Турција, најмногу од која било земја, со Русија на второ место по 121 пресуди.<ref>{{Наведена книга|url=http://www.echr.coe.int/NR/rdonlyres/77FF4249-96E5-4D1F-BE71-42867A469225/0/2011_Rapport_Annuel_EN.pdf|title=Annual Report 2011|publisher=European Court of Human Rights|year=2012|isbn=978-92-871-9972-0|location=France}}</ref> Помеѓу [[1 ноември]] [[1998]] година и [[31 декември]] [[2008]] година, ЕСЧП примила 24.945 апликации од Турција. Прогласила 2.237 случаи за допуштени и 13.615 случаи за недопуштени.<ref name="HO">Statistics compiled by using the [http://www.echr.coe.int/ECHR/EN/Header/Reports+and+Statistics/Reports/Annual+Reports/ official data of the ECtHR]</ref> Во исто време, тој достигнал 1.905 пресуди со кои се утврди барем една повреда во 1.652 случаи. Иако едвај има одлука за член 14 од Европската конвенција за човекови права (забрана за [[дискриминација]]), многу пресуди во врска со член 2 (право на живот) и член 3 од конвенцијата (забрана за тортура) биле донесени врз основа на процедурални сведочејќи за вмешаност на државните агенции.<ref>Entry of [http://ob.nubati.net/wiki/Statistics_on_judgments_of_the_ECHR_on_Turkey Helmut Oberdiek in his private Wiki] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20191122194315/http://ob.nubati.net/wiki/Statistics_on_judgments_of_the_ECHR_on_Turkey |date=2019-11-22 }} and [http://ob.nubati.net/en/echr_tur.php additional article on his website].</ref> Според Европската комисија за проширување на ЕУ, Турција продолжила да напредува во извршувањето на пресудите на ЕСЧП. Целиот паричен надоместок бил исплатен на време, во вкупен износ од 5,2 €&nbsp;милиони во 2008 година. ЕСЧП разгледала девет случаи против Турција во врска со забраните на политичките партии од страна на Уставниот суд на Турција.<ref name="HRWB">[http://hrw.org/english/docs/2008/07/31/turkey19521.htm Turkey: Party Case Shows Need for Reform – Ruling Party Narrowly Escapes Court Ban], ''[[Human Rights Watch]]'', 31 July 2008</ref> Во сите, освен во еден случај (што се однесувал на исламистичката партија за благосостојба ), Европскиот суд пресудил против одлуката за забрана, изјаснувајќи се дека Турција ги прекршила членовите 10 и 11 од Европската конвенција (слобода на изразување и слобода на здружување). Одлуката на ЕСЧП во врска со Партијата за благосостојба била критикувана за недостаток на конзистентност со нејзините други одлуки, особено од [[Хјуман рајтс воч]]. Една пресуда на ЕСЧП ја осудила Турција на казна од 103.000 евра за нејзините одлуки во врска со бандата Јуксекова (ака „бандата со униформи“), поврзана со тајната разузнавачка единица на жандармеријата JİTEM.<ref name="Duvakli"/> ЕСЧП, исто така, во 2006 година ја осудила Турција на казна од 28.500 евра за убиството на JİTEM на 72-годишниот курдски писател Муса Антер, во 1992 година во Дијарбакир. Другите случаи вклучуваат 2000 Пресуда за Турција, во врска со убиството на синдикалец; или Случај Турција во 1996 година, што претставува преседан во [[Кипарско прашање|кипарскиот спор]], бидејќи ЕСЧП и наложил на Турција да даде финансиски надомест на лице протерано од страната на Кипар, контролирана од Турција. ЕСЧП, исто така, во 2005 година и доделила на курдската заменичка Лејла Зана 9000 евра од турската влада, пресудувајќи дека Турција ги повредила нејзините права на слободно изразување. Зана, која била признаена за затвореник од страна на [[Амнести интернешенал|Амнести Интернешнл]] и била наградена со наградата Сахаров од страна на [[Европски парламент|Европскиот парламент]], била затворена во 1994 година, наводно поради тоа што била член на забранетата ПКК, но по службена должност за тоа што зборувала курдски јазик во јавноста за време на нејзината парламентарна заклетва. == Право на живот == Правото на живот може да биде загрозено со други средства освен [[смртна казна]]. Особено во текот на 90-тите години на минатиот век имало многу случаи на вонсудски погубувања, (политички) убиства од неидентификувани сторители (''faili meçhul cinayetler'') и случаи на „исчезнувања“. === Смртна казна === Смртната казна не се спроведува во Турција од 1984 година. Турција ја укинала казната за кривични дела во 2002 година и за сите дела во 2004 година. Казната била заменета со тежок доживотен затвор ( ''ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası'' ). Според членот 9 од законот 5275 за извршување на казни <ref>An [http://www.tbmm.gov.tr/kanunlar/k5275.html online edition of Law 5275] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20181207054258/https://www.tbmm.gov.tr/kanunlar/k5275.html |date=2018-12-07 }} (in Turkish on pages of the Turkish Government); accessed on 10 September 2009</ref> овие затвореници се чуваат во одделни ќелии во затвори со висока безбедност и им е дозволено да вежбаат во соседниот двор еден час на ден. === Вонсудски погубувања === Во 1990 година, [[Амнести интернешенал|Амнести Интернешнл]] го објавил својот прв извештај за вонсудските погубувања во Турција.<ref>The report [http://ob.nubati.net/wiki/Extra-judicial_Executions Turkey: Extra-judicial Executions (AI Index: EUR 44/45/90)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200916090626/http://ob.nubati.net/wiki/Extra-judicial_Executions |date=2020-09-16 }} was accessed on 10 September 2009</ref> Во следните години проблемот станал посериозен. Фондацијата за човекови права на Турција ги утврдила следните бројки за вонсудските погубувања во Турција за годините 1991 до 2001 година:<ref>Source: Report for 2001, published on 10 March 2003, Ankara, {{ISBN|975-7217-38-7}}, page 49 (Turkish)</ref> {| class="wikitable" |1991 | 1992 | 1993 | 1994 | 1995 | 1996 | 1997 | 1998 | 1999 | 2000 | 2001 |- | 98 | 283 | 189 | 129 | 96 | 129 | 98 | 80 | 63 | 56 | 37 |} Во 2001 година Специјалниот известувач на [[ООН]] за вонсудски, скратени или самоволни погубувања, г-ѓа Асма Џахангир, презентирала извештај за посетата на Турција. Во извештајот биле презентирани детали за убиства на затвореници (26.09.2009 година, 10 затвореници убиени во затвор во [[Анкара]]; 19 декември 2000 година, операција започнала низ цела Турција резултирала со смрт на 30 затвореници и двајца жандарми). За годините 2000–2008 година, Здружението за човекови права (ХРА) ги дава следниве бројки за сомнителна смрт/смрт во притвор/вонредно судско извршување/ тортура од платени селски чувари <ref>The [http://www.ihd.org.tr/images/pdf/IHD_1999_2008_Comparative_Balance_Sheet.pdf comparative balance sheet of the HRA] is available in English; accessed on 10 September 2009</ref> {| class="wikitable" | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 |- | 173 | 55 | 40 | 44 | 47 | 89 | 130 | 66 | 65 |} Во 2008 година, организацијата за човекови права Мазлум Дер изброиле 25 вонсудски убиства во Турција. === Нерасчистени убиства === Масовните повреди на човековите права во југоисточните и источните региони на Турција, главно населени со [[Курди]], во 90-тите години од минатиот век имале форма на исчезнување и убиства од страна на непознати сторители, каде државните органи не покажале подготвеност да ги решат.<ref>Report by Amnesty International: [https://www.amnesty.org/en/documents/eur44/008/2007/en/ The Entrenched Culture of Impunity Must End] Index Number: EUR 44/008/2007, Date Published: 5 July 2007</ref> Во 2009 година, Здружението за човекови права изјавило дека до крајот на [[2008]] година биле убиени вкупно 2.949 лица од непознати сторители, а 2.308 лица станале жртви на вонсудски погубувања.<ref>The [http://www.ihd.org.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=1626:bir-eylul-turkiyede-barisin-yildonumu-olsun&catid=67:genel-merkez&Itemid=213 press release is available in Turkish], accessed on 11 September 2009</ref> Собраниска комисија за истражување на убиства од непознати сторители ( ''faili meçhul cinayetleri araştırma komisyonu'' ) е основана во 1993 година и работела околу две години. Многу членови се жалеле дека не им било помогнато и нивната работа дека е нарушена.<ref name="Rad">''[[Radikal]]'', 24 October 2008, [http://www.radikal.com.tr/Radikal.aspx?aType=RadikalDetay&ArticleID=904986&CategoryID=77 Faili meçhul komisyonu üyeleri 1000 cinayeti 15 yıl önce görmüştü...]</ref> Еден член на комисијата, Ејуп Ашик, изјавил дека зад многу од овие убиства стои турскиот Хезболах и додал дека државата имала три ефективни оружја во борбата против тероризмот: специјални тимови, селски чувари (Коруџулар) и Хезболах. Иако бил сведок на околу 80 акции на Хезболах во провинцијата Адијаман, тогашниот министер за внатрешни работи изјавил дека нема ништо поврзаност. Ова пак го натерало да верува дека државата го поддржува Хезболах. Хјуман рајтс воч (ХРВ) прво повикал на истрага за врските помеѓу Хезболах и безбедносните сили во [[1992]] година.<ref>The HRW [https://www.hrw.org/legacy/english/docs/2000/02/16/turkey3057_txt.htm backgrounder: What is Turkey's Hizbullah?] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160306023124/https://www.hrw.org/legacy/english/docs/2000/02/16/turkey3057_txt.htm |date=2016-03-06 }} was published in 2000; accessed on 12 September 2009</ref> Во посебен извештај било наведено: {{цитат|''Во текот на 1992 година имало крајно вознемирувачко зголемување на бројот на сомнителни смртни случаи во југоисточна Турција. Стотици луѓе беа убиени од непознати напаѓачи; многу од тие луѓе беа лидери или на позиции на одговорност во курдската заедница - лекари, адвокати, наставници, политички лидери, новинари, активисти за човекови права, стопанственци... Активисти за човекови права беа меѓу жртвите. Тринаесет од сомнителните убиства од јануари 1992 година беа на новинари''.<ref>Quotes taken from the HRW Report [https://www.hrw.org/sites/default/files/reports/TURKEY933.PDF The Kurds of Turkey: Killings, Disappearances and Torture], March 1993, accessed on 12 September 2009</ref>}} Врз основа на податоците на Министерството за внатрешни работи, дневниот весник „Заман“ објавил дека во периодот 1987–2001 година биле извршени вкупно 2.914 политички убиства, од кои 1.334 во областа на полицијата и 1.580 во областа на жандармеријата, и региони на Јужна и Источна Анадолија. 457 од убиствата во области на полицијата и 1.291 во областите на жандармеријата не биле разјаснети.<ref name="HRFT2001">Quote taken from the English version of the Annual Report 2001 of the Human Rights Foundation of Turkey, Ankara 2003, p. 68, {{ISBN|975-7217-38-7}}</ref> Следниве бројки биле презентирани во годишните извештаи помеѓу 1990 и 2001 година <ref name="HRFT2001">Quote taken from the English version of the Annual Report 2001 of the Human Rights Foundation of Turkey, Ankara 2003, p. 68, {{ISBN|975-7217-38-7}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/975-7217-38-7|975-7217-38-7]]</ref> {| class="wikitable" !Година ! 1990 ! 1991 ! 1992 ! 1993 ! 1994 ! 1995 ! 1996 ! 1997 ! 1998 ! 1999 ! 2000 ! 2001 |- ! Жртви ! 11 ! 31 ! 362 ! 467 ! 423 ! 166 ! 113 ! 65 ! 45 ! 52 ! 13 ! 24 |} Здружението за човекови права (ХРА) ги претставува следниве бројки за годините 1999 до 2008 година:<ref>Figures were taken from the Turkish version of the [http://www.ihd.org.tr/images/pdf/1999_2008_karsilastirmali_bilanco.pdf comparative balance sheet]; accessed on 12 September 2009</ref> {| class="wikitable" !Година ! 1999 ! 2000 ! 2001 ! 2002 ! 2003 ! 2004 ! 2005 ! 2006 ! 2007 ! 2008 |- ! Жртви ! 212 ! 145 ! 160 ! 75 ! 50 ! 47 ! 1 ! 20 ! 42 ! 29 |} Здружението за човекови права ''Мазлумдер'' презентирало бројки за убиства од непознати напаѓачи и сомнителна смрт за периодот од 2005 до 2008 година:<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mazlumder.org/dosyalar/2005-2008bilabco.doc|title=The report in Turkish can be downloaded at www.mazlumder.org, accessed 12 September 12, 2009|accessdate=2021-04-06|archive-date=2012-02-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20120227034304/http://www.mazlumder.org/dosyalar/2005-2008bilabco.doc|url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable" !Година ! 2005 ! 2006 ! 2007 ! 2008 |- ! Инцидент ! 170 ! 138 ! 384 ! 315 |- ! Жртви ! 203 ! 167 ! 373 ! 343 |} === „Исчезнувања“ === Во Турција, воената кампања против курдските сили во [[Источна Анадолија]] била придружена со бројни присилни исчезнувања, што исто така било придонело за пресуди на [[Европски суд за човекови права|Европскиот суд за човекови права]] за убиства.<ref>[http://assembly.coe.int/Main.asp?link=/Documents/WorkingDocs/Doc05/EDOC10679.htm#P225_20274 Draft Resolution (Doc. 10679) of 19 September 2005 on Enforced disappearances], prepared by the Committee on Legal Affairs and Human Rights for the General Assembly of the Council of Europe; accessed on 13 September 2009</ref> постоеле само неколку случаи на „''исчезнувања''“ во [[Турција]] во 80-тите години на минатиот век, но голем број на смртни случаи во притвор.<ref>Article by Helmut Oberdiek on [http://ob.nubati.net/en/life/disap.php The Right to Life: Disappearances] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200916090612/http://ob.nubati.net/en/life/disap.php |date=2020-09-16 }}, report compiled in 2007, accessed on 12 September 2009</ref> Спротивното важело за 90-тите години на минатиот век, кога бројот на луѓе кои „исчезнале“ откако биле киднапирани од агенти на државата, се зголемле.<ref>See a press release of the [http://www.ihd.org.tr/english/index.php?option=com_content&view=article&catid=13:headquarters&id=485:campaign-against-disappearances Human Rights Association of 15 May 1995] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110928210831/http://www.ihd.org.tr/english/index.php?option=com_content&view=article&catid=13:headquarters&id=485:campaign-against-disappearances |date=2011-09-28 }}; accessed on 12 September 2009</ref> Во 1998 година, Работната група на [[ООН]] за присилно исчезнување издала ''Извештај за посетата на Турција'' од страна на двајца члена на Работната група од 20-26 септември 1998 година. Во него, меѓу другото, се наведува: {{quote|''Повеќето исчезнувања се однесуваа на лица со курдско етничко потекло и се случија во провинциите Дијарбакир и Сирт, во југоисточна Анадолија, каде вооружените и безбедносните сили се борат против ПКК и каде е во сила вонредна состојба. Некои од пријавените исчезнувања се случија во Анталија, Измир и Истанбул. Повеќето случаи го следеа истиот образец: исчезнатите лица, наводно, биле уапсени во нивните домови под обвинение дека припаѓале на ПКК и биле однесени во полициската станица, но подоцна нивниот притвор го негирале од властите''.<ref>[http://www.unhchr.ch/Huridocda/Huridoca.nsf/0811fcbd0b9f6bd58025667300306dea/efb18eb4337a6c768025672b003c3b30?OpenDocument Full text of the Report of the UN Working Group]; accessed on 13. September 2009</ref>}} Во својот извештај од [[18 декември]] [[2001]] година, Специјалниот известувач на ООН за вонсудски, скратени или самоволни погубувања, г-ѓа [[Асма Џахангир]], напишала: {{quote|''Додека бројот на случаи на киднапирања или „исчезнувања“ се намали во последните неколку години, во времето на Посета на специјалниот известувач, вакви инциденти сè уште се случуваат, особено во оддалечените области на југоисточна Турција, и постоеше голема загриженост за неодамнешното исчезнување на две лица''}} [[Податотека:Kayip_bus.jpg|мини|Специјален автобус поставен во близина на ''Саботните Мајки'']] На некои места на [[Интернет]], може да се најде список што му се припишува на ХРА (но не и на [[Мрежна страница|мрежната страница]] на ХРА). Се вели дека оригиналниот список содржи 839 имиња, но дека на крајот со додавање на други имиња, списокот опфаќа 1.251 имиња.<ref>See the daily [http://www.radikal.com.tr/Radikal.aspx?aType=RadikalDetay&ArticleID=911664&Date=04.12.2008&CategoryID=77 Radikal of 6 December 2008] (Turkish); accessed on 13 September 2009</ref> Во ревидираниот список што го опфаќа само времето помеѓу 1980 и 1999 година, Хелмут Обердиек достигнал бројка од 818 случаи на „исчезнувања“ во Турција.<ref>The [http://ob.nubati.net/wiki/Turkey:_The_Right_to_Life cover article on the right to life in Turkey] and details on [http://ob.nubati.net/wiki/Turkey:_%22Disappearances%22 cases of "disappearances"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120219102317/http://ob.nubati.net/wiki/Turkey:_%22Disappearances%22 |date=2012-02-19 }} in English; accessed on 13 September 2009</ref> ''Саботните Мајки'' одржувале неделни протести против „исчезнувањата“ помеѓу мај 1995 и 1999 година. Тие морале да ја прекинат својата акција на [[13 март]] [[1999]] година <ref>See an article in the daily [http://www.bianet.org/bianet/insan-haklari/10036-cumartesi-annelerinden-cumartesi Radikal of 31 December 2002] (Turkish); accessed on 16 September 2009</ref> по 200-та недела, поради силен притисок, притвор и лошо постапување.<ref>See the Report of Amnesty International [https://www.amnesty.org/en/documents/eur44/017/1998/en/ Turkey: Listen to] the [[Saturday Mothers]]; Index Number: EUR 44/017/1998 Date Published: 1 November 1998; accessed on 15 September 2009</ref> Во март 2009 година, Саботните Мајки повторно презеле свои акции, излегувајќи на протест.<ref>Reported in [http://bianet.org/english/english/34829-saturday-mothers-demand-justice Bianet of 18 May 2004] and [http://www.france24.com/en/20090316-turkey-elections-saturday-mothers-kurds-erdogan France24 of 16 March 2009]; both accessed on 15 September 2009</ref> == Мачење == Широко распространетата и систематска употреба на тортура во Турција првпат била забележана од страна на [[Амнести интернешенал]] (АИ) по [[Државен удар во Турција (1971)|турскиот државен удар]] во [[1971]] година.<ref>The File on Torture that was included in the newsletter of September 1987 is not available any more. A copy of images can be found as [http://ob.nubati.net/wiki/Illustrated_Reports_of_Amnesty_International Illustrated Reports of Amnesty International] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210303030049/http://ob.nubati.net/wiki/Illustrated_Reports_of_Amnesty_International |date=2021-03-03 }}; accessed on 14 September 2009</ref> До 2002 година, организацијата продолжила да зборува за систематска тортура во Турција.<ref>Letter of AI to [[Günter Verheugen]], quoted on [http://bianet.org/english/labor/13327-eu-warned-of-torture-in-turkey Bianet of 19 September 2002]; accessed on 14 September 2009</ref> Ѓинтер Ферхојген, комесар за проширување на [[Европска Унија|Европската Унија]] заминал во Турција во септември [[2004]] година и тврди дека мачењето веќе не е систематска пракса во Турција.<ref>See a [http://www.eppgroup.eu/press/showpr.asp?PRControlDocTypeID=1&PRControlID=2925&PRContentID=5612&PRContentLG=en press release] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180728071235/http://www.eppgroup.eu/press/showpr.asp?PRControlDocTypeID=1&PRControlID=2925&PRContentID=5612&PRContentLG=en |date=2018-07-28 }} of the [[European People's Party]] in the European Parliament of 6 October 2004; accessed on 14 September 2009</ref> Здружението за човекови права (ХРА) протестирало против оваа проценка <ref>See [http://www.ihd.org.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=431:kence-yayge-sistematiktir&catid=67:genel-merkez&Itemid=213 press release of 10 September 2004] (Turkish); accessed on 14 September 2009</ref> и ги посочило неодамнешните бројки и дефиниции за систематско мачење од страна на Европскиот комитет за спречување на мачење и Комитетот на ООН против мачење.<ref>See paragraph 36 of the [http://www.unhchr.ch/tbs/doc.nsf/(Symbol)/9057880884d32d68c125643400514e0e?Opendocument Report A/48/44/Add.1 of 15 November 1993 of the UN Committee against Torture]; accessed on 14 September 2009</ref> Од 2005 година, инцидентите на мачење се чини дека растат.<ref>[https://web.archive.org/web/20090226174709/http://www.state.gov/g/drl/rls/hrrpt/2008/eur/119109.htm 2008 Human Rights Report: Turkey], released by the Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor as part of the [[United States Department of State|US Department of State]] on February 25, 2009; accessed on 16 September 2009</ref> Според октомврискиот извештај на Претседателството за човекови права (ХРП), бројот на пријавени случаи на тортура и сурово постапување во првите шест месеци од годинава го надминал бројот пријавен во првата половина на 2007 година. ХРП објавила дека, во првата половина на годината, 178 лица пријавиле суров третман и 26 пријавиле тортура, наспроти 79 пријави за сурово постапување и 17 пријави за тортура во истиот период во 2007 година.<ref name="state.gov"/> Во извештајот за напредокот од ноември 2008 година, Европската комисија наведува, „бројот на апликации до невладини организации во врска со случаи на тортура и лошо постапување е зголемен, особено надвор од официјалните места на притвор, особено за време на приведување, пренесување или отворен без регистриран притвор... Недостасува брза, непристрасна и независна истрага за наводите за кршење на човековите права од страна на припадници на безбедносните сили. “ <ref name="EU2008"/> Во годишниот извештај за 2009 година, Амнести Интернешнл наведува: „Извештаите за тортура и други лошо постапување се зголемија во текот на 2008 година, особено надвор од официјалните места за притвор, но исто така и во полициските станици и затворите“.<ref>The [http://report2009.amnesty.org/en/regions/europe-central-asia/turkey report reflecting the development in 2008] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20091226133736/http://report2009.amnesty.org/en/regions/europe-central-asia/turkey |date=2009-12-26 }} was accessed on 17 August 2009</ref> Во својот Годишен преглед од 2012 година, добротворната организација „Слобода од тортура“ во Велика Британија, која работи со преживеани жртви на тортура, изјавила дека добротворната организација примила 79 упати на лица од Турција за клинички третман и други услуги.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.freedomfromtorture.org/sites/default/files/documents/FFT_Ann.Rev-2011-f.pdf|title=Freedom from Torture's Annual Review 2012|publisher=Freedomfortorture.org|accessdate=2021-04-06|archive-date=2016-03-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20160330223105/http://www.freedomfromtorture.org/sites/default/files/documents/FFT_Ann.Rev-2011-f.pdf|url-status=dead}}</ref> === Смрт во притвор === Важни одлики на периодот по воената интервенција од 12 септември 1980 година биле непочитувањето на правото на живот и зголемувањето на случаите на тортура и смртни случаи како резултат на тортура. ФЧПТ објавила два извештаи за смртните притвори (14 и 15 години од преземањето на војската) во кои се презентира список со 419 смртни случаи во притвор (за 15 години) со сомневање дека тортурата може да била причината. Други 15 смртни случаи се припишувале на штрајкови со глад, додека медицинското запоставување било дадено како причина за 26 смртни случаи.<ref>Report of the Human Rights Foundation of Turkey: File of Torture: Deaths in Detention Places or Prisons (12 September 1980 to 12 September 1995), Ankara, March 1996 {{ISBN|975-7217-09-3}}, pages 51 to 68</ref> Врз основа на оваа листа, Хелмут Обердиек составил ревидиран список за 20 години (од 12 септември 1980 до 12 септември 2000 година) и заклучил дека во 428 случаи тортурата може да била причина за смртта на затворениците.<ref name="DIC">{{Наведена мрежна страница|url=http://ob.nubati.net/wiki/Turkey:_Deaths_in_Custody|title=Turkey: Deaths in Custody – B-Ob8ungen|work=ob.nubati.net|accessdate=2021-04-06|archive-date=2018-07-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20180728071126/http://ob.nubati.net/wiki/Turkey:_Deaths_in_Custody|url-status=dead}}</ref> Само во 2008 година Фондацијата за човекови права на Турција известила за 39 смртни случаи во затвор. Во некои случаи станува збор за тортура.<ref>See the [http://www.tuerkeiforum.net/trw/index.php/2008_Raporu:_Cezaevlerinde_%C3%96l%C3%BCm_ve_Hastalar Annual Report 2008] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110724115055/http://www.tuerkeiforum.net/trw/index.php/2008_Raporu:_Cezaevlerinde_%C3%96l%C3%BCm_ve_Hastalar |date=2011-07-24 }} (Turkish); accessed on 17 September 2009</ref> Во 2012 година, двајца затворски чувари и еден службеник добиле доживотни казни затвор за тортура смрт на активистот Енгин Чебер, прва ваква пресуда во историјата на Турција.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.amnesty.org/en/news/historic-verdict-finds-turkish-officials-caused-activist-s-death-custody-2012-10-02|title=Historic verdict finds Turkish officials caused activist's death in custody|date=2 October 2012|publisher=Amnesty International|archive-url=https://web.archive.org/web/20121005171445/http://www.amnesty.org/en/news/historic-verdict-finds-turkish-officials-caused-activist-s-death-custody-2012-10-02|archive-date=5 October 2012|accessdate=7 October 2012}}</ref> === Затворски услови === Турција повеќепати била критикувана за лошите затворски услови и особено за нерешавањето на проблемот со пренатрупаноста.<ref>See the [https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/hrrpt/2005/61680.htm country report 2005 of the Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor in US Department of State], dated 8 March 2006, accessed on 17 September 2006</ref> По турскиот државен удар во 1980 година, политичките затвореници кои се суделе во воените судови, биле држени во воени затвори и на тој начин биле подложени на воена дисциплина. Затворениците биле обврзани да учествуваат во секојдневни прозивки, пеење маршеви и вежби на отворено.<ref name="AI-DS">Report of Amnesty International [http://ob.nubati.net/wiki/Devrimci_Sol Turkey: The Istanbul Devrimci Sol Trial] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20181116062641/http://ob.nubati.net/wiki/Devrimci_Sol |date=2018-11-16 }}; online edition, accessed on 18 September 2009</ref> Особено, воените затвори во [[Дијарбакир]] и Мамак (последниот во [[Анкара]]) станале познати по рутинските тепања што ги придружувале обидите за воведување на воена дисциплина меѓу цивилите. Покрај тоа, таканаречените „инаугуративни тепања“ биле институционализирани во скоро сите затвори во Турција. Во 2008 година продолжиле обвинувањата за лошо постапување во затворите. Изолацијата од мала група останало проблем низ затворскиот систем за луѓето обвинети или осудени за политички мотивирани дела.<ref>Compare the [http://report2009.amnesty.org/en/regions/europe-central-asia/turkey 2009 Report of Amnesty International] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20091226133736/http://report2009.amnesty.org/en/regions/europe-central-asia/turkey |date=2009-12-26 }}; accessed on 20 September 2009</ref> Фондацијата за човекови права на Турција регистрирала 39 смртни случаи во затвор.<ref>2008 Annual Report to be found on the [http://www.tuerkeiforum.net/trw/index.php/2008_Raporu:_Cezaevleri_ve_%C4%B0nsan_Haklar%C4%B1 pages of the Democratic Turkey Forum] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120226204339/http://www.tuerkeiforum.net/trw/index.php/2008_Raporu:_Cezaevleri_ve_%C4%B0nsan_Haklar%C4%B1 |date=2012-02-26 }} (Turkish); accessed on 20 September 2009</ref> Во март 2020 година, следејќи ја опасната по живот состојба на затворите за време на [[Коронавирус|пандемијата на коронавирусите]], владата на [[Турција]] информирала дека подготвува нацрт за ослободување на 100.000 затвореници. Сепак, [[Амнести интернешенал|Амнести Интернешнл]] заедно со неколку други организации изјавиле дека сепак се грижат за новинарите и бранителите на човековите права, кои според перципираната политика на владата, ќе останат зад решетки.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2020/03/turkey-imprisoned-journalists-human-rights-defenders-and-others-now-at-risk-of-covid-19-must-be-urgently-released/|title=Turkey: Imprisoned journalists, human rights defenders and others, now at risk of Covid-19, must be urgently released|work=Amnesty International|accessdate=30 March 2020}}</ref> == Слобода на вероисповед == Иако нејзиното население е претежно муслиманско, Турција тврди дека е секуларна земја според членот 24 од турскиот устав. Двете главни исламски текови во Турција се сунити и алеви. Во [[Турција]] Алевите се малцинство, проценето на 17 проценти од муслиманското население.<ref name="rel">The report of Amnesty International on [http://ob.nubati.net/wiki/Prosecution_of_Religious_Activists Prosecution of Religious Activists] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20191110103339/http://ob.nubati.net/wiki/Prosecution_of_Religious_Activists |date=2019-11-10 }} was published in November 1987</ref> Верското образование е задолжително во основното и средното образование (член 24 од Уставот). Главно се учи сунитската [[теологија]]. Владата ги надгледува верските објекти и образование на муслиманите преку својот Директорат за верски работи, кој е под надлежност на премиерот. Директориумот ја регулира работата на 77.777 регистрирани џамии во земјата и вработува локални и провинциски имами, кои се државни службеници. Сунитските имами се номинирани и платени од државата.<ref>[https://web.archive.org/web/20090226174709/http://www.state.gov/g/drl/rls/hrrpt/2008/eur/119109.htm 2008 Human Rights Report] of the Bureau of Democracy, Human Rights and Labor (US State Department) of 25 February 2009; accessed on 21 September 2009</ref> Алевитите се молат во џемеви (места за собирање) и немаат правен статус како места за богослужба во државата. Сепак, [[Кушадаси]] и Тунџели пресудиле во 2008 година дека џемевите се сметаат за места за богослужба.<ref name="state.gov"/> Точни бројки за неисламското население во Турција не се достапни. Според некои извори, христијанското население се проценува помеѓу три и пет проценти.<ref name="rel"/> Нивните заедници главно постојат во [[Истанбул]] со ерменски и [[Вселенски патријарх|грчко-православни христијани]] ; во југоисточна Турција може да се најдат други групи како Сиријци и Језидите. Во големите градови постојат [[Евреи|еврејски]] и други заедници, како што се [[Јеховини сведоци|Јеховините сведоци]]. Според [[Лозански договор|Лозанскиот договор,]] само ерменската, грчката и еврејската заедница се признати како малцинства. Според организацијата за човекови права Мазлумдер, војската обвинувала поединци за недостаток на дисциплина за активности што вклучувале извршување на муслимански молитви или брак со жени кои носеле шамии. Во декември 2008 година, Генералштабот издал 24 разрешувања, од кои пет се однесувале на наводниот исламски фундаментализам.<ref name="state.gov"/> Според извештајот за напредокот на 2008 година на слободата на вероисповед на Европската унија, слободата на обожавање продолжила генерално да се почитува. Законот за фондации усвоен во февруари 2008 година, меѓу другото, се осврнува на низа имотни проблеми во врска со немуслиманските малцинства.<ref name="EU2008"/> == Слобода на изразување == Членот 26 од Уставот гарантира [[Слобода на говорот|слобода на изразување]]. Членовите 27 и 28 од Уставот гарантираат „слобода на изразување“ и „непречено ширење на мислата“. Ставот 2 на членот 27 потврдува дека „правото на дисеминација не се остварува заради промена на одредбите од членовите 1, 2 и 3 од [Уставот]“, предметните членови кои се однесуваат на [[Унитарна држава|унитарните]], [[Секуларност|секуларните]], [[Демократија|демократските]] и [[република]]нските природата на државата. Законот 765 (стариот кривичен законик) што стапил на сила на 1 март 1926 година, ја ограничил слободата на изразување, и покрај неколкуте измени и дополнувања.<ref name="Background">See [http://ob.nubati.net/wiki/Background_to_the_Legal_System Background to the Legal System]; accessed on 11 October 2009</ref> Законот 5237 што го заменил стариот кривичен законик на 1 јуни 2005 година зачува неколку одредби што ја ограничуваат слободата на мислата и изразувањето. Голем број специјални закони како што се Законот 5816, Закон за печат и Закон за политички партии исто така ја ограничуваат слободата на изразување.<ref name="AIpix">The report of Amnesty International Turkey: Human Rights Denied appeared in November 1988 (AI Index: EUR/44/65/88); the report can be [http://ob.nubati.net/wiki/Illustrated_Reports_of_Amnesty_International accessed as scanned images] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210303030049/http://ob.nubati.net/wiki/Illustrated_Reports_of_Amnesty_International |date=2021-03-03 }}. Freedom of expression are the page (images 3–6)</ref> Во 1970-тите и 1980-тите најчесто се користеле членовите 141 (членство во комунистички организации), 142 (комунистичка или сепаратистичка пропаганда) и 163 (членство или пропаганда за антисекуларни организации) од Законот 765 (Турскиот кривичен законик, ТКЗ) да се казни мирното спротивставување.<ref name="AIpix"/> На 12 април 1991 година стапил на сила законот ''3713'' за борба против тероризмот, кој ги укинал овие одредби, но задржал дел од член 142 ТКЗ во член 8 АТЛ.<ref name="Background"/> Новинари, политичари, бранители на човекови права и синдикалци биле осудени според оваа одредба, честопати едноставно затоа што го користеле зборот „ [[Курдистан]] “.<ref>See an [http://www2.irb-cisr.gc.ca/en/research/ndp/ref/index_e.htm?docid=246&cid=0&sec=CH03 Issue Paper on the Situation of the Kurds] {{Семарх|url=https://archive.today/20130101091555/http://www2.irb-cisr.gc.ca/en/research/ndp/ref/index_e.htm?docid=246&cid=0&sec=CH03 |date=2013-01-01 }} by the Immigration and Refugee Board of Canada, February 1996; accessed on 11 October 2009</ref> Откако Европскиот суд за човекови права донел повеќе од 100 пресуди со кои се утврдила повреда на членот 10 од Европската конвенција за човекови права, биле направени измени во постојното законодавство.<ref>See [https://wcd.coe.int/ViewDoc.jsp?Ref=ResDH%282004%2938&Language=lanEnglish Resolution ResDH(2004)38]; accessed on 11 October 2009</ref> Членот 8 од АТЛ бил укинат со законот 4928 од 30 јули 2003 година. Друг често користен член 312/2 од ТКЗ (поттикнување на омраза и непријателство) бил изменет и дополнет со Законот 4744 од 9 февруари 2002 година. Новата верзија ја намалила употребата на овој член со воведување на услов „ако поттикнувањето може да го загрози јавниот ред и мир“. Новата формулација (и реченици) за такво „дело“ сега се содржани во член 216 од Законот 5237. Казната дека само критиката не треба да се казни според член 159 од Законот 765 (оцрнување на турската припадност, Република или Големото национално собрание на Турција) била додадена на текстот на законот, иако тоа веќе било утврдено во судската практика. „Прекршокот“ сега е опишан во член 301 од Законот 5237. По сериозни критики од невладини организации и европски институции, членот 301 повторно бил изменет на 30 април 2008 година. Амандманите вовеле барање за дозвола да се добие од министерот за правда со цел да се започне кривична истрага.<ref name="EU2008">[http://ec.europa.eu/enlargement/pdf/press_corner/key-documents/reports_nov_2008/turkey_progress_report_en.pdf Report of the EU Commission – Enlargement of 5 November 2008]; accessed on 16 September 2009</ref> Хјуман рајтс воч на 26 јули 2017 година објавил дека во текот на изминатата година, стотици продажни места биле затворени или преземени под овластувањата за вонредна состојба Повеќе од 160 [[новинар]]и и медиумски работници сега се во [[затвор]] или претходен притвор, според турската невладина организација за набудување на медиумите П24. Тие вклучуваат 10 од вработените во Кумхуријет на кои им се [[Судење|суди]].<ref>[https://www.hrw.org/news/2017/07/26/turkey-freedom-expression-dock In Turkey, Freedom of Expression is in the Doc] k</ref> По усвојувањето на измените и дополнувањата на членот 301, турските судови до септември 2008 година проследиле 257 случаи до министерот за правда за претходно овластување. Министерот разгледал 163 случаи и одбил да даде дозвола за постапување во 126 случаи.<ref name="EU2008"/> Министерот за правда овластил кривичните истраги да продолжат во 37 случаи. Ова опфатило еден случај што бил покренат по изјавата на турски писател за ерменското прашање, кратко по убиството на турскиот новинар со ерменско потекло, Хрант Динк Другите законски одредби што ја ограничуваат слободата на изразување вклучуваат членови 215, 216 и 217 од Турскиот кривичен законик, со кои се кривично дело против јавниот ред и мир, а Антитерористичкиот закон е применет за гонење и осудување на оние што изразуваат ненасилно мислење за курдските прашања.<ref name="EU2008"/><ref>For a (German) list of offences see [http://www.tuerkeiforum.net/Meinungsfreiheit#Die_wichtigsten_Bestimmungen_im_Einzelnen this page of the Democratic Turkey Forum] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120226204419/http://www.tuerkeiforum.net/Meinungsfreiheit#Die_wichtigsten_Bestimmungen_im_Einzelnen |date=2012-02-26 }} (DTF). The DTF also has a page on [http://www.tuerkeiforum.net/Urteile_in_Prozessen_aus_dem_Jahre_2008 verdicts in 2008] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120226204514/http://www.tuerkeiforum.net/Urteile_in_Prozessen_aus_dem_Jahre_2008 |date=2012-02-26 }} and [http://www.tuerkeiforum.net/Sortierbare_Tabellen statistics for 2008]</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/media/greenslade+world/turkey|title=Turkey (News)|work=The Guardian|location=London}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eurasiareview.com/turkey-destruction-of-ahmet-siks-unpublished-book-a-very-dangerous-precedent-28032011/|title=Turkey: Destruction Of Ahmet Sik's Unpublished Book 'A Very Dangerous Precedent' Eurasia Review|date=2011-03-28|publisher=Eurasiareview.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20110613063854/http://www.eurasiareview.com/turkey-destruction-of-ahmet-siks-unpublished-book-a-very-dangerous-precedent-28032011/|archive-date=2011-06-13|accessdate=2014-02-06}}</ref> Употребата на [[Турска азбука|турската азбука]] е наложена со закон, како одраз на историскиот премин од арапско на латинско писмо. Според извештајот на Хјуман рајтс воч 2019, Турција има максимален број затворени новинари. Во февруари 2018 година, истакнатите новинари Ахмет Алтан, Мехмет Алтан и Назли Иличак биле осудени на доживотен затвор без условно ослободување, под обвинение за спојување.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hrw.org/world-report/2019/country-chapters/turkey|title=Turkey Events of 2018|publisher=Human Rights Watch}}</ref> На 3 јули 2020 година, во судење од висок профил, турскиот суд го осудил почесниот претседател на [[Амнести интернешенал|Амнести Интернешнл]] Турција, Танер Килич, на шест години и три месеци затвор, обвинувајќи го за член на терористичка организација. Поранешниот директор на организацијата Адил Есер исто така бил осуден на две години и еден месец, заедно со членовите Гунал Курсун и Озлем Далгиран, под истите обвиненија. Групата за човекови права ги отфрлила сите обвиненија. Организациите за човекови права тврдат дека држењето на лица обвинети за терористички дела во продолжен притвор и понатаму се широко користени во Турција и предизвикало загриженост во врска со тоа да стане форма на скратена казна.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://edition.cnn.com/2020/07/03/asia/turkey-amnesty-international-court-verdict-intl/index.html|title=Turkey convicts human rights activists on terror charges|work=CNN|accessdate=3 July 2020}}</ref> === Слобода на медиумите === Според Комитетот за заштита на новинарите (КЗН), [[Партија на правдата и развојот|владата на АКП]] спровела една од најголемите светски удари за слободата на медиумите.<ref name="CPJ">{{Наведена мрежна страница|url=http://cpj.org/reports/2012/10/turkeys-press-freedom-crisis-summary.php|title=Turkey's Press Freedom Crisis|last=Turkey's Press Freedom Crisis|publisher=Committee to Protect Journalists|accessdate=9 February 2013}}</ref><ref name="cpj.org1">{{Наведена мрежна страница|url=https://cpj.org/reports/2016/12/journalists-jailed-record-high-turkey-crackdown.php|title=Turkey's crackdown propels number of journalists in jail worldwide to record high|work=cpj.org|accessdate=17 January 2017}}</ref> Многу новинари биле уапсени со употреба на обвиненија за „''тероризам''“ и „''антидржавни активности''“, како што се случаите „''Ергенекон''“ и „ ''Балјоз''“, додека илјадници се истражени под обвиненија како „''оцрнување на турската припадност''“ или „''навреда на исламот''“. Во 2017 година, КЗН идентификувал 81 затворени новинари во Турција (вклучувајќи го и уредништвото на ''Кумхуријет'', најстариот турски весник кој сè уште е во оптек), сите директно држени за објавената работа (рангирана на првото место во светот во 2017 година, со повеќе новинари во затвор отколку во [[Иран]], [[Еритреја]] или [[Кина]]); додека во 2015 година ''Freemuse'' идентификувал девет музичари затворени за нивната работа (рангирана на третото место во таа година по [[Русија]] и [[Кина]]).<ref name="freemuse">{{Наведена мрежна страница|url=http://freemuse.org/archives/9534|title=Russia, China and Turkey top yearly list of music freedom violations|work=freemuse.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20150219151449/http://freemuse.org/archives/9534|archive-date=19 February 2015|accessdate=19 February 2015}}</ref> Во 2015 година турските медиуми биле оценети како ''неслободни'' од [[Фридом Хаус]].<ref name="freedomhouse">{{Наведена мрежна страница|url=https://freedomhouse.org/country/turkey#.VMnmzS7D8uk|title=Turkey|work=freedomhouse.org|accessdate=29 January 2015}}</ref> Во својата резолуција „''Функционирањето на демократските институции во Турција''“ на [[22 јуни]] [[2016]] година, Парламентарното собрание на [[Совет на Европа|Советот на Европа]] предупредило дека „''неодамнешните случувања во Турција што се однесуваат на слободата на медиумите и изразувањето, ерозијата на владеењето на правото и Прекршувањата на човековите права во врска со антитерористичките безбедносни операции во југоисточна Турција (...) покренаа сериозни прашања во врска со функционирањето на нејзините демократски институции'' “.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.hurriyetdailynews.com/rights-violations-terror-ops-threaten-turkeys-democratic-institutions-pace.aspx?pageID=238&nID=100835&NewsCatID=339|title=Rights violations, terror ops threaten Turkey's democratic institutions: PACE|date=23 June 2016|work=Hurriyet Daily News|access-date=23 June 2016}}</ref> На [[29 април]] [[2017]] година, турските власти го блокирале пристапот до [[Интернет]] до [[Википедија]] на сите јазици низ Турција.<ref name="tb">{{Наведена мрежна страница|url=https://turkeyblocks.org/2017/04/29/wikipedia-blocked-turkey/|title=Wikipedia blocked in Turkey|date=29 April 2017|work=Turkey Blocks|accessdate=29 April 2017}}</ref><ref name="BBC">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-39754909|title=Turkish authorities block Wikipedia without giving reason|date=29 April 2017|work=BBC News|access-date=29 April 2017|language=en-GB}}</ref> Ограничувањата биле воведени во контекст на чистките што следеле по обидот за државен удар, неколку недели по значајниот уставен референдум и по повеќе селективно делумно блокирање на содржината на Википедија во претходните години.<ref name="Kingsley">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2017/04/30/world/europe/turkey-purge-wikipedia-tv-dating-shows.html|title=Turkey Purges 4,000 More Officials, and Blocks Wikipedia|last=Kingsley|first=Patrick|date=30 April 2017|work=The New York Times|access-date=30 April 2017|issn=0362-4331}}</ref> По забраната, [[Џими Велс]], основач на Википедија, бил поканет од Светската изложба на градови во [[Истанбул]] од 15 до 18 мај.<ref name="tpjw">{{Наведена мрежна страница|url=https://turkeypurge.com/turkey-disinvites-wikipedia-founder-from-istanbul-expo|title=Days after banning Wikipedia, Turkey disinvites founder from Istanbul expo|date=2 May 2017|publisher=Turkey Purge|language=en-US|accessdate=3 May 2017|archive-date=2018-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20180806210754/https://turkeypurge.com/turkey-disinvites-wikipedia-founder-from-istanbul-expo|url-status=dead}}</ref> Турскиот професор по право Јаман Акдениз проценил дека Википедија е една од околу 127.000 мрежни места блокирани од турските власти. Околу 45 проценти од Турците ја заобиколиле блокадите на Интернет, во еден момент или на друг, со користење на [[виртуелна приватна мрежа]] (VPN).<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2017/06/10/world/europe/turkey-wikipedia-ban-recep-tayyip-erdogan.html|title=Turks Click Away, but Wikipedia Is Gone|last=Patrick Kingsley|date=10 June 2017|work=The New York Times|access-date=11 June 2017}}</ref> На 15 јануари 2020 година пристапот започнал постепено да се обновува, откако Уставниот суд пресудил дека забраната ја нарушува слободата на изразување, 991 дена по почетокот на блокадата.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-51133804|title=Turkey's Wikipedia ban ends after almost three years|date=16 January 2020|work=BBC News|access-date=16 January 2020}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://www.hurriyetdailynews.com/wikipedia-ban-to-be-lifted-after-top-court-ruling-issued-150993|title=Wikipedia ban to be lifted after top court ruling issued|date=15 January 2020|work=Hurriyet Daily News|access-date=17 January 2020}}</ref> === Акција за пуч во 2016 година === [[Податотека:Turkish_journalists_protesting_imprisonment_of_their_colleagues_in_2016.jpg|мини| Турските новинари протестираат против затворањето на нивните колеги на [[Ден на човековите права|Денот на човековите права]], 10 декември 2016 година]] По [[Обид за државен удар во Турција (2016)|обидот за воен удар]] во 2016 година, владата на претседателот [[Реџеп Таип Ердоган]] прогласила вонредна состојба и започнала идеолошка чистка на владата и граѓанското општество. Владата го обвинила својот поранешен сојузник на движењето Ѓулен за пучот, и го прогласил за терористичка организација кон крајот на 2015 година. Чистката била критикувана на меѓународен план, вклучително и од високиот комесар на ООН за човекови права Зеид Раад ел-Хусеин и американскиот државен секретар [[Џон Кери]], кои исто така го осудиле обидот за државен удар. Критичарите изјавиле дека турската влада ја користи терористичката припадност како преправа за да ги потисне неистомислениците и да ги казни генерално политичките противници на Ердоган.<ref>[https://www.cnn.com/2018/03/10/europe/turkey-journalists-cumhuriyet-court-intl/index.html Turkish court frees 2 journalists on bail in trial of Cumhuriyet opposition paper]</ref> Владата тврди дека е поврзана со движењето Ѓулен или со [[Курдска работничка партија|Работничката партија]] на Курдистан (исто така наведени како терористички организации) како причина за отпуштања и апсења. Чистката резултирала со отпуштање на десетици илјади државни службеници, вклучувајќи илјадници полицајци и наставници. Апсењата вклучиле илјадници припадници на војската; околу една третина од судиите во земјата; курдски активисти, градоначалници, гувернери и членови на парламентот, особено оние поврзани со [[Демократска партија на народите (Турција)|ХДП]] (кои се спротивставиле на пучот); и новинари. Повеќе од 50.000 луѓе биле уапсени, а над 160.000 отпуштени од работа.<ref>{{Наведени вести|url=https://uk.reuters.com/article/uk-southkorea-politics-park/south-korean-court-jails-former-president-park-for-24-years-idUKKCN1HC2ZR|title=Turkey orders 70 army officers detained over Gulen links – CNN Turk|date=29 March 2018|work=Reuters|access-date=2021-04-06|archive-date=2018-05-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20180501023628/https://uk.reuters.com/article/uk-southkorea-politics-park/south-korean-court-jails-former-president-park-for-24-years-idUKKCN1HC2ZR|url-status=dead}}</ref> Разни телевизии, радио станици, весници, списанија и издавачки куќи биле затворени, а десетици илјади пасоши биле одземени. Големото внимание на меѓународните медиуми и меѓународните дипломатски преговори следеле по апсењето на десетмина бранители на човековите права во јули 2017 година, и тие станале меѓународно познати како Истанбул 10. Википедија останала блокирана во Турција помеѓу април 2017 година - јануари 2020 година. === Приговор на совеста === Во моментов нема одредба за [[приговор на совеста]]. Во членот 72 од турскиот устав се вели: „Националната служба е право и должност на секој Турчин. Начинот на кој оваа служба ќе се изврши, или се смета за извршена, или во вооружените сили или во јавната служба, се уредува со закон. “ Ова во принцип ќе овозможи невоена алтернатива.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.wri-irg.org/co/rtba/turkey.htm|title=Turkey|accessdate=6 March 2015}}</ref> Турција, [[Белорусија]] и [[Азербејџан]] се единствените европски земји кои не воведоа никакво законодавство за приговор на совеста.<ref>See [http://www.quaker.org/qcea/coreport/executivesummary2008.htm Report] of the [[Religious Society of Friends|Quaker Council for European Affairs]] on The Right to Conscientious Objection in Europe: A Review of the Current Situation</ref> Во јануари 2006 година, Европскиот суд за човекови права пресудил дека Турција го прекршила членот 3 од [[Европска конвенција за човекови права|Европската конвенција за човекови права со]] кој се забранува понижувачко постапување во случајот поврзан со Осман Мурат Улке, првиот приговор на совеста кој бил затворен заради неговиот приговор. Друг приговорник на совеста, Мехмет Тархан, бил осуден на четири години затвор од воениот суд во 2005 година за одбивање да ја изврши својата воена служба, но подоцна бил ослободен во март 2006 година. Сепак, тој е сè уште осуден и ќе биде уапсен на повидок. Во поврзан случај, новинарот Перихан Магден бил суден и ослободен од турски суд за поддршка на Тархан и за застапување приговор на совеста како човеково право. Од 1989 година, 74 лица одбиле да извршат задолжителна воена служба во Турција. Само на шестмина им се судело дека биле приговор на совеста или биле испратени во воената единица на која им биле доделени откако биле заробени.<ref name="Zaman">See an [http://www.todayszaman.com/tz-web/news-186485-101-legal-amendments-to-be-made-for-conscientious-objectors.html article] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20091019013957/http://www.todayszaman.com/tz-web/news-186485-101-legal-amendments-to-be-made-for-conscientious-objectors.html |date=2009-10-19 }} in the Turkish daily [[Zaman (newspaper)|ZamanToday]] of 8 September 2009</ref> КО може да бидат казнети според член 63 од Турскиот воен кривичен законик за избегнување на воена служба. КО кои привлекуваат внимание на медиумите или објавуваат написи за нивното одбивање да извршат воена служба, исто така може да бидат казнети со затвор од шест месеци до две години според член 318 од Турскиот кривичен законик за „отуѓување на луѓето од вооружените сили“. Во 2004 година бил воведен нов Кривичен законик (Закон бр. 5237). Според претходниот Кривичен законик, „отуѓување луѓе од вооружените сили“ се казнувало според член 155 со слична казна затвор.<ref name="Quakers">[http://www.quaker.org/qcea/coreport/turkey.pdf Country report of the Quakers], 2005</ref> Некои припадници на верски конфесии кои им забрануваат на своите членови да носат оружје, особено [[Јеховини сведоци|Јеховините сведоци]], исто така, одбиле да извршуваат воена служба. Членовите на Јеховините сведоци редовно биле осудувани на казна затвор според член 63 од Кривичниот законик за избегнување на воена служба. Во последниве години, наводно, на Јеховините сведоци редовно им е дозволено да извршуваат невооружена воена служба во вооружените сили. Тие го испочитувале ова.<ref name="Quakers"/> Мухамед Сердар, млад муслиман, го објавил својот совесен приговор на воената служба во 2011 година и тврди дека неговиот приговор се заснова на неговата муслиманска вера. Откако служел неколку месеци во вооружените сили, тој тврдел дека доживеал непочитувачко мешање во неговата религиозна практика, како и индоктринација за тридецениската војна на Турција со курдските бунтовници.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.aljazeera.com/indepth/opinion/2012/01/201212985551607740.html|title=Turkey's civilian-military complex|last=Pinar Kemerli|date=2012-02-17|work=Aljazeera|access-date=2012-02-19}}</ref> Повеќето Курди се муслимани. Вклучени се и други случаи на затвор * Халил Савда: Тој бил осуден на 21,5 месеци затвор <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.wri-irg.org/news/alerts/msg00085.html|title=Article of War Resisters International on Halil Savda|publisher=Wri-irg.org|accessdate=2014-02-06}}</ref> * Мехмет Бал: Тој постојано бил во затвор во 2002, 2003 и 2008 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.wri-irg.org/news/alerts/msg00109.html|title=Related article of War Resisters International on Mehmet Bal|publisher=Wri-irg.org|accessdate=2014-02-06}}</ref> Наводно бил претепан во затвор.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.wri-irg.org/news/alerts/msg00110.html|title=War Resisters International on Mehmet Bal's ill-treatment|publisher=Wri-irg.org|accessdate=2014-02-06}}</ref> [[Совет на Европа|Советот на Европа]] и [[Обединети нации|Обединетите нации]] редовно ја повикуваат Турција да го признае правото на приговор на совеста. Во март 2004 година, Парламентарното собрание на Советот на Европа изјавило дека: „И покрај геостратешката позиција на Турција, Собранието бара Турција да го признае правото на приговор на совеста и да воведе алтернативна цивилна служба“.<ref name="Quakers"/> Во септември 2009 година, турскиот печат објавил дека турската влада размислува да создаде регулативи во врска со приговорите на совеста. Според амандманот што е планиран по ова прашање, оние што одбиваат да извршат задолжителна воена служба повеќе нема да бидат присилени во војска додека се во притвор и ќе можат да бидат бранети пд адвокат додека им се суди. Тие исто така ќе можат да имаат корист од Законот за условна казна.<ref name="Zaman"/> === Цитати за слободно мислење во Турција === * Амнести Интернешнл: „Бранителите на човекови права, писатели, новинари и други беа неправедно гонети според неправедни закони и беа подложени на произволни одлуки од судии и обвинители. Судовите, исто така, постапувале непропорционално при затворање на мрежни места врз основа на објавени предмети. Луѓето кои изразуваа спротивставени ставови останаа изложени на ризик, а на поединци им се заканува насилство од непознати лица или групи. Беа обезбедени полициски телохранители во голем број случаи. “ <ref name="AI2009">{{Наведена мрежна страница|url=http://report2009.amnesty.org/en/regions/europe-central-asia/turkey#freedom-of-expression|title=2009 Annual Report of Amnesty International|publisher=Report2009.amnesty.org|accessdate=2014-02-06|archive-date=2009-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20091226133736/http://report2009.amnesty.org/en/regions/europe-central-asia/turkey#freedom-of-expression|url-status=dead}}</ref> * Хјуман рајтс воч: „Критичката и отворена дебата се зголеми, дури и кога продолжуваат ограничувањата на слободата на говорот“. * [[Стејт департмент|Стејт департмент на САД]] : „Владата ја ограничи слободата на изразување преку употреба на уставни ограничувања и бројни закони, вклучително и членови од кривичниот законик за забрана за навреди кон владата, државата,„ турската нација “или институцијата и симболите на република Ограничувањата на слободата на изразување се применуваат на Интернет, а судовите и независниот одбор им наредија на телекомуникациските услужници да го блокираат пристапот до мрежните места во приближно 1.475 наврати. “ <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.state.gov/g/drl/rls/hrrpt/2008/eur/119109.htm|title=Country report for 2008|date=2009-02-25|publisher=State.gov|archive-url=https://web.archive.org/web/20090226174709/http://www.state.gov/g/drl/rls/hrrpt/2008/eur/119109.htm|archive-date=2009-02-26|accessdate=2014-02-06}}</ref> * [[Европска Унија|Европската унија]] : „Има одреден напредок во напорите за зајакнување на заштитните мерки за слобода на изразување, што е приоритет на Партнерството за пристапување. Сепак, само постојаната евиденција на спроведувањето ќе покаже дали ревидираниот напис е адекватен или не. “ <ref name="EU2008"/> == Слобода на собирање == Член 34 од Уставот од 1982 година (изменет и дополнет на 17 октомври 2001 година) вели: „Секој има право да одржува невооружени и мирни состаноци и демонстративни маршеви без претходно одобрение“. Ограничувањата можат да се воведат само врз основа на национална безбедност и јавен ред, или спречување на извршување на криминал, јавно здравје и јавен морал или за заштита на правата и слободите на другите. Членот 3 од законот 2911 за демонстрации и состаноци предвидува: „Секој има право да одржи невооружен и мирен собир без претходно одобрение“.<ref>[[wikisource:Constitution of the Republic of Turkey|Text of the Constitution in Wikisource]]. The Turkish text of [http://www.mevzuat.adalet.gov.tr/html/641.html Law 2911] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100411051817/http://www.mevzuat.adalet.gov.tr/html/641.html |date=2010-04-11 }}</ref> Како и да е, Амнести Интернешнл во 2009 година изјавил дека е одбиено правото на слобода на мирно собирање, а службените лица за спроведување на законот употребиле прекумерна сила за да ги растераат демонстрациите.<ref name="AI2009"/> Смртните случаи поради прекумерна полициска сила за време на демонстрациите имаат долга историја во Турција. Тие вклучуваат * Масакр на плоштадот Таксим од 1 мај 1977 година, бројот на жртвите варира помеѓу 34 и 42 * Жртви на 1 мај Ден на трудот (сите во Истанбул): ** 1989 година: Убиено 1 лице <ref>See [[:tr:1 Mayıs İşçi Bayramı|the Turkish Wikipedia]]</ref> ** 1996: убиени 3 демонстранти. * Прослави на Курдската Нова Година; обично на или околу 21 март секоја година ** 1991: Застрелани 31 лица <ref>[http://bianet.org/bianet/bianet/17453-newroz-1991-2002-neler-oldu The independent correspondence network BIANET on 20 March 2003], Article by Hacer Yildirim Foggo, Turkish, accessed on 12 October 2009</ref> Годишниот извештај на Фондацијата за човекови права на Турција (ФЧПТ) објавил дека еден демонстрант бил убиен во Нусајбин.<ref name="ReferenceA">Annual Report 1991, Ankara January 1992, (Turkish version) page 62</ref> ** 1992 година: најмалку 91 лица во три града на југоисток, Џизре, Шрнак и Нусајбин и уште 9 други на други места во регионот, и според Хелсинки Воч, „сите или скоро сите жртви резултираа од непотребни и неоправдани напади од страна на турските безбедносни сили против мирните курдски цивилни демонстранти.<ref>[http://www.kurdistan.org/Articles/avebury.html Turkey's Kurdish Policy in the Nineties] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100427044204/http://www.kurdistan.org/Articles/avebury.html |date=2010-04-27 }}, paper presented at the Middle East Studies Association in Washington, DC in December 1995 by Lord Eric Avebury</ref> ** 1993 година: Три лица биле убиени во [[Адана]] и во [[Батман (град)|Батман]].<ref>HRFT: Annual Report 1993, Ankara June 1994, (English version) page 41</ref> * Различни прилики ** Погреб на Ведат Ајдин во Дијарбакир во јуни 1991 година, 15 лица биле застрелани Годишниот извештај на ФЧПТ објавил дека се убиени седум демонстранти. ** За време на демонстрациите во Дигор поради 9-годишнината од почетокот на вооружената борба на ПКК на 15 август 1984 година. 15 демонстранти биле убиени.<ref>HRFT, Annual Report 1993, Ankara June 1994, (English version) page 114</ref> ** 20 лица загинале во Гази за време на немирите што започнале со истрели во кафуле, во кои честопати се наоѓале Алевитите.<ref>HRFT: Annual Report 1995, Ankara February 1997, {{ISBN|975-7217-13-1}} (English version) page 193</ref> ** Погреб на милитантите на ПКК на крајот на март 2006 година: 13 лица биле убиени во Дијарбакир и на други места <ref>See the [http://www.tuerkeiforum.net/Wochenbericht_14/2006 weekly summary of events in Turkey] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120226204405/http://www.tuerkeiforum.net/Wochenbericht_14/2006 |date=2012-02-26 }}; published by the Democratic Forum in German, week 14/2006</ref> Во јули 2017 година, Турција уапсила, во пресрет на самитот на Г20 во Хамбург 12 лица. Меѓу нив биле и Идил Есер, шеф на Амнести Интернешнл Турција, Питер Штудтнер, сопственик на хотел и шведски и германски приправник. Активистите кои биле приведени се Илкнур Јустун од т.н. Женска коалиција, адвокатот Ѓунал Курсун и Вели Аџу од Здружението за агенда за човекови права.<ref>[https://www.theguardian.com/world/2017/jul/06/amnesty-says-turkey-director-and-activists-detained-in-istanbul Amnesty says Turkey director and activists detained in Istanbul] Guardian 6 July 2017</ref> == Слобода на здружување == Законот предвидува слобода на здружување. Според законот, лицата кои организираат здружение не треба претходно да ги известуваат властите, но здружението мора да обезбеди известување пред да комуницира со меѓународни организации или да добие финансиска поддршка од странство, и мора да обезбеди детални документи за таквите активности.<ref name="state.gov"/> Уставот го потврдува правото на работниците да формираат [[синдикат]]и „без да добијат дозвола“ и „да поседуваат право да станат член на синдикат и слободно да се повлечат од членството“ (член 51). Членовите 53 и 54 го потврдуваат правото на работниците колективно да се договараат и да штрајкуваат, соодветно. До март 2008 година биле забранети вкупно 26 политички партии, две од нив пред Уставниот суд (местото каде се носат ваквите одлуки) биле основани на 25 април 1962 година. Оваа бројка не ги вклучува 18-те политички партии кои биле забранети веднаш по државниот удар во 1980 година и распуштени на 16 октомври 1981 година. Големото национално собрание на Турција го донел законот 2533 на 19 јуни 1992 година, со кој се дозволува повторно отворање на овие партии.<ref>[http://www.yeniozgurpolitika.org/?bolum=haber&hid=29493 Yeni Özgür Politka of 17 March 2008] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110716192148/http://www.yeniozgurpolitika.org/?bolum=haber&hid=29493 |date=2011-07-16 }}; accessed on 12 October 2009</ref> Фондацијата за социјални, економски и политички истражувања (ТЕСАВ) има детални информации за затворањето на политичките партии. Тие наведуваат десет политички партии (наместо две) кои биле затворени пред формирањето на Уставниот суд.<ref>In October 2009 [http://www.tesav.org.tr/ the website of TESAV] had direct links to the documents in Turkish.</ref> Деталите се прикажани во следната табела: 1. политички партии '''затворени пред основањето на Уставниот суд''' : {| class="wikitable collapsible collapsed" !Бр. ! Име ! Име (турски) ! основана ! затворена ! Седиште |- | 1 | Демократска партија | Demokrat Parti | 07.01.1946 | 29.09.1960 | Анкара |- | 2 | Партија на селаните | Çiftçi ve K veylü Partisi | 24.04.1946 | 02.06.1946 | Бурса |- | 3 | Турција Социјалистичка партија | Türkiye Sosyalist Partisi | 14.05.1946 | 1952 | Истанбул |- | 4 | Партија на нацијата | Millet Partisi | 20.07.1948 | 27.01.1954 | Анкара |- | 5 | Демократска работничка партија | Demokrat İşçi Partisi | 26.09.1950 | 1950 | Истанбул |- | 6 | Владејачка партија |Güden Partisi | 14.07.1951 | 1951 | Истанбул |- | 7 | Исламска демократска партија | İslam Demokrat Partisi | 01.08.1951 | 1952 | Истанбул |- | 8 | Партија на татковината | Vatan Partisi | 22.10.1954 | 1966 | Истанбул |- | 9 | Мала партија | Ufak Parti | 23.05.1957 | 1957 | Ерзурум |- | 10 | Партија за еднаквост | Müsavat Partisi | 13.02.1961 | 1961 | Истанбул |} 2 Политички партии '''затворени од Уставниот суд''' {| class="wikitable collapsible collapsed" !No. !Name (en) !Name (tr) !founded !closed |- |1 |Турска работничка партија |Türkiye İşçi Partisi |13.02.1961 |20.07.1971 |- |2 |Работници - Партија на селаните |İşçi – Çiftçi Partisi |30.03.1961 |15.10.1968 |- |3 |Турска прогресивна партија |Türkiye İleri Ülkü Partisi |06.05.1969 |29.06.1971 |- |4 |Партија Голема Анадолија |Büyük Anadolu Partisi |05.11.1969 |19.12.1972 |- |5 |Партија за национален поредок |Milli Nizam Partisi |26.01.1970 |20.05.1971 |- |6 |Турска работничка партија |Türkiye Emekçi Partisi |12.02.1975 |08.05.1980 |- |7 |Партија на благосостојбата |Refah Partisi |19.07.1983 |16.01.1998 |- |8 |Партија на удобноста |Türkiye Huzur Partisi |22.07.1983 |25.10.1983 |- |9 |Социјалистичка партија |Sosyalist Parti |01.02.1988 |10.07.1992 |- |10 |Зелена партија |Yeşiller Partisi |06.06.1988 |10.02.1994 |- |11 |Народна партија |Halk Partisi |20.12.1989 |24.09.1991 |- |12 |Партија на преродбата |Diriliş Partisi |26.03.1990 |18.02.1997 |- |13 |Обединета турска комунистичка партија |Türkiye Birleşik Komünist Partisi |04.06.1990 |16.07.1991 |- |14 |Народна лабуристичка партија |Halkın Emek Partisi |07.06.1990 |14.07.1993 |- |15 |Партија на социјалистички сојуз |Sosyalist Birlik Partisi |15.01.1991 |19.07.1995 |- |16 |Партија на слободата и демократијата |Özgürlük ve Demokrasi Partisi |19.10.1992 |23.11.1993 |- |17 |Социјалистичка турска партија |Sosyalist Türkiye Partisi |06.11.1992 |30.11.1993 |- |18 |Демократска партија |Demokrat Parti |12.12.1992 |13.09.1994 |- |19 |Партија на демократијата |Demokrasi Partisi |07.05.1993 |16.06.1994 |- |20 |Партија за демократија и промени |Demokrasi ve Değişim Partisi |03.04.1995 |19.03.1996 |- |21 |Работничка партија |Emek Partisi |25.03.1996 |14.02.1997 |- |22 |Демократска голема партија |Demokratik Kitle Partisi |03.01.1997 |26.02.1999 |- |23 |Доблесна партија |Fazilet Partisi |18.12.1997 |22.06.2001 |- |24 |Народна демократска партија |Halkın Demokrasi Partisi |11.05.1994 |13.03.2003 |- |27<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://hrbrief.org/2010/02/turkish-constitutional-court-bans-kurdish-political-party/|title=Turkish Constitutional Court Bans Kurdish Political Party, Turkey's Largest Minority Group Loses Its Political Voice|date=2010-02-02|publisher=Hrbrief.org|accessdate=2014-02-06|archive-date=2014-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222131528/http://hrbrief.org/2010/02/turkish-constitutional-court-bans-kurdish-political-party/|url-status=dead}}</ref> |Партија за демократско општество |Demokratik Toplum Partisi |09.11.2005 |12.12.2009 |} За бројот на здруженија, синдикати, политички партии и културни центри кои биле затворени или нападнати, Здружението за човекови права ја претставила следната бројка за периодот од 1999 до 2008 година:<ref>[http://www.ihd.org.tr/images/pdf/IHD_1999_2008_Comparative_Balance_Sheet.pdf The statistics of the Human Rights Association are also available in English]; accessed on 12 October 2009.</ref> {| class="wikitable" ! style="text-align:center; background:#f0f0f0;" | ! 1999 ! 2000 ! 2001 ! 2002 ! 2003 ! 2004 ! 2005 ! 2006 ! 2007 ! 2008 |- ! Затворање | 169 | 130 | 146 | 127 | 47 | 13 | 5 | 6 | 13 | 11 |- ! Напади | 266 | 156 | 216 | 83 | 88 | 35 | 7 | 48 | 36 | 103 |} == Етнички права == Иако Турција е земја на огромни етнички, јазични и верски разлики - дом не само на Турците, Курдите и Ерменците, но, исто така, и на Алевитите, Језидите, Асирците, Лазите, Ромите, Грците, [[Кавкаски народи|Кавкаските народи]] и Евреите, историјата на државата е исполнета со репресија на малцинствата во име на национализмот.<ref>[http://www.minorityrights.org/4572/reports/a-quest-for-equality-minorities-in-turkey.html A Quest for Equality: Minorities in Turkey], Report of Minorities Rights Group International, December 2007, 48 pages, {{ISBN|1-904584-63-2}}</ref> Според членот 66 од турскиот устав, „секој што е врзан за турската држава преку врската за државјанство е Турчин“. Уставот го потврдува принципот на неделливост на Турската нација, Државата нација <ref>{{Наведено списание|last=Saatci|first=Mustafa|date=1 October 2002|title=Nation–states and ethnic boundaries: modern Turkish identity and Turkish–Kurdish conflict|journal=Nations and Nationalism|volume=8|issue=4|pages=549–564|doi=10.1111/1469-8219.00065}}</ref> и на уставното [[државјанство]] што не се заснова на етничка припадност. Следствено, зборот „турски“ легално се однесува на сите граѓани на Турција, иако поединечното толкување може да биде поограничено. Според уставот, нема малцински права бидејќи сите граѓани се Турци. Овој уставен член ги игнорира основните права на етничките и верските малцинства. Иако Договорот од Лозана, пред прогласувањето на Републиката, гарантира некои права на немуслиманските малцинства, во пракса Турција ги признала само Ерменците, Грците и Евреите како малцинства и исклучила други немуслимански групи, како што се Асирците и Јазидите, од статусот на малцинството и овие права.<ref>Nurcan Kaya and Clive Baldwin (July 2004), {{Наведена мрежна страница|url=http://www.minorityrights.org/download.php?id=183|title=Minorities in Turkey|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927215141/http://www.minorityrights.org/download.php?id=183|archive-date=2007-09-27|accessdate=2007-08-27}}&nbsp;{{Мали|(299&nbsp;KB)}} Submission to the European Union and the Government of Turkey, Minority Rights Group International</ref> Застапувањето за заштита на правата на малцинствата може да доведе до правно гонење бидејќи голем број одредби во турскиот закон забрануваат создавање малцинства или тврдат постоење на малцинства, како што е членот 81 од Законот за политички партии. === Курдски народ === {| class="wikitable" align="right" |+Забранети курдски партии во Турција <ref name="aslan">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=8ZMZBQAAQBAJ|title=Nation-Building in Turkey and Morocco: Governing Kurdish and Berber Dissent|last=Aslan|first=Senem|publisher=Cambridge University Press|year=2014|isbn=978-1316194904}}</ref> !Партија ! Година на забрана |- | Народна лабуристичка партија (ХЕП) |<center> 1993 </center> |- | Партија за слобода и демократија (ÖZDEP) |<center> 1993 </center> |- | Партија за демократија (ДЕП) |<center> 1994 </center> |- | Партија за народна демократија (ХАДЕП) |<center> 2003 </center> |- | Партија за демократско општество (ДТП) |<center> 2009 </center> |} По [[Распад на Отоманското Царство|распаѓањето на Отоманското Царство]] по [[Прва светска војна|Првата светска војна]] и основањето на Република Турција во 1923 година, некои курдски племиња, кои сè уште биле[[Феудализам|феудални]] заедници предводени од [[Поглавица|поглавари]] ( ''[[Ага|аги]]''), станале незадоволни од одредени аспекти на Реформите на Ататурк кои имале за цел да ја модернизираат земјата, како што се [[Секуларност|секуларизмот]] ( бунтот на Шеик Саид, 1925) <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=pqqtDAAAQBAJ&pg=PA168|title=Longing for the Lost Caliphate: A Transregional History|last=Hassan|first=Mona|date=2017-01-10|publisher=Princeton University Press|isbn=978-1-4008-8371-4}}</ref> и реформа на земјиштето ( бунтот на Дерсим, 1937–1938),<ref>{{Наведено списание|last=Soner Çağaptay|year=2002|title=Reconfiguring the Turkish nation in the 1930s|url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/13537110208428662|journal=Nationalism and Ethnic Politics, 8:2|publisher=Yale University|volume=8|issue=2|pages=67–82|doi=10.1080/13537110208428662}}</ref> и организирале вооружени бунтови кои биле задушени со воени операции. [[Курдска работничка партија|Курдистанската работничка партија]] (означена како терористичка организација од Турција, [[Соединети Американски Држави|САД]],<ref name="department-of-state-list">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.state.gov/foreign-terrorist-organizations|title=U.S. Department of State – Bureau of Counterterrorism: Foreign Terrorist Organizations|publisher=U.S. Department of State|accessdate=18 April 2020}}</ref> [[Европска Унија|Европската унија]] <ref name="european-council-list">{{Наведена мрежна страница|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/en/TXT/HTML/?uri=CELEX:32019D1341&from=en|title=Council of the European Union: Council Decision (CFSP) 2019/1341 of 8 August 2019 updating the list of persons, groups and entities subject to Articles 2, 3 and 4 of Common Position 2001/931/CFSP on the application of specific measures to combat terrorism|publisher=Official Journal of the European Union|accessdate=18 April 2020}}</ref> и [[НАТО]] <ref name="mfa-pkk">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mfa.gov.tr/pkk.en.mfa|title=PKK|publisher=Republic of Turkey: Ministry of Foreign Affairs|accessdate=19 April 2020}}</ref> ) е основана во 1978 година од група курдски милитанти предводени од Абдула Оџалан, барајќи независна, марксистичко-ленинистичка држава во регионот, која требала да биде позната како Курдистан.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.milliyet.com.tr/lice-nin-fis-ilcesinde-pkk-nin-gundem-1975981/|title=Lice'nin Fis köyünde PKK'nın kuruluşunu kutladılar|date=27 November 2014|work=Hürriyet Daily News|access-date=2 July 2015}}</ref> Првичната причина дадена од ПКК за ова била угнетувањето врз Курдите во Турција.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=QwU5NplYWSEC&pg=PA90|title=Understanding Turkey's Kurdish Question|date=2013|publisher=Lexington Books|isbn=978-0-7391-8403-5|editor-last=Bilgin|editor-first=Fevzi|page=90|editor-last2=Sarihan|editor-first2=Ali}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=hTGgDQAAQBAJ|title=The PKK-Kurdistan Workers' Party's Regional Politics: During and After the Cold War|last=Balci|first=Ali|date=2016|publisher=Springer|isbn=978-3-319-42219-0|page=96}}</ref> Целосен бунт започнл во 1984 година, кога ПКК објавил курдско востание. Од почетокот на судирот, повеќе од 40 000 луѓе загинале, од кои повеќето биле турски Курди.<ref>{{Наведена книга|title=The Middle East|last=Eder|first=Mine|date=2016|publisher=CQ Press|isbn=978-1-5063-2930-7|editor-last=Lust|editor-first=Ellen|edition=14|chapter=Turkey|quote=The Turkish military responded with a ferocious counterinsurgency campaign that led to the deaths of nearly 40,000 people, most of them Turkish Kurdish civilians, and the displacement of more than three million Kurds from southeastern Turkey.|chapter-url=https://books.google.com/books?id=Q_nlCgAAQBAJ}}</ref> По апсењето и затворањето на Абдула Оџалан во 1999 година,<ref name="bbc-29-06-1999">{{Наведена мрежна страница|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/380740.stm|title=Ocalan sentenced to death|date=29 June 1999|publisher=BBC}}</ref><ref name="bbc-03-10-2002">{{Наведена мрежна страница|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/2296679.stm|title=Turkey lifts Ocalan death sentence|date=3 October 2002|publisher=BBC}}</ref> ПКК ги измени своите барања во еднакви права на етничките Курди и покраинската автономија во рамките на Турција.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=5hBkDgAAQBAJ&q=PKK+autonomy+and&pg=PT79|title=The PKK: Coming Down from the Mountains|last=White|first=Paul|date=2015|publisher=Zed Books Ltd.|isbn=978-1-78360-040-3|language=en|access-date=24 July 2017}}</ref> Поради големото население на курдски народ, последователните влади гледале на изразувањето на курдскиот идентитет како потенцијална закана за турското единство, чувство кое се засилува по вооружениот бунт инициран од ПКК во 1984 година. Едно од главните обвинувања за културна асимилација доаѓа од историското сузбивање на курдскиот јазик од страна на државата. Курдските публикации создадени низ 60-тите и 70-тите години на минатиот век биле затворени под различни правни изговори.<ref>Helen Chapin Metz, ed. [http://countrystudies.us/turkey/28.htm Kurds], ''Turkey: A Country Study''. Washington: GPO for the Library of Congress, 1995.</ref> По воениот удар од 1980 година, курдскиот јазик бил официјално забранет од владините институции.<ref name="NYTK">Toumani, Meline. [https://www.nytimes.com/2008/02/17/magazine/17turkey-t.html?ex=1361854800&en=df64cf85326e2103&ei=5124&partner=permalink&exprod=permalink Minority Rules], ''[[New York Times]]'', 17 February 2008</ref> Буквите W, X или Q присутни во непотврдената курдска азбука не се применуваат. Помеѓу 1959 и 2011 година, Европскиот суд за човекови права ја осудил Турција за илјадници кршења на човековите права против курдскиот народ.<ref name="ETCHR1">{{Наведени вести|url=http://bianet.org/english/human-rights/138337-turkey-ranks-first-in-violations-in-between-1959-2011|title=EUROPEAN COURT OF HUMAN RIGHTS: Turkey Ranks First in Violations in between 1959–2011|work=Bianet – Bagimsiz Iletisim Agi|access-date=29 December 2015}}</ref><ref name="AnnualETCHR">{{Наведено списание|date=2014|title=Annual report|url=http://echr.coe.int/Documents/Annual_Report_2014_ENG.pdf|issue=The European Court of Human Rights|access-date=29 December 2015}}</ref> Многу пресуди се поврзани со случаи како што се цивилни смртни случаи во воздушни бомбардирања,<ref name="hum1">{{Наведено списание|date=24 March 2014|title=The European Court of Human Rights: Case of Benzer and others v. Turkey|url=http://hudoc.echr.coe.int/app/conversion/pdf/?library=ECHR&id=001-128036&filename=001-128036.pdf|issue=Procedure|page=3}}</ref> мачење,<ref name="tort1">{{Наведено списание|date=2003|title=The prohibition of torture|url=http://www.echr.coe.int/LibraryDocs/HR%20handbooks/handbook06_en.pdf|issue=Torturing|pages=11, 13|access-date=29 December 2015}}</ref> присилно раселување,<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/humanrightswatch00huma_0|title=Human Rights Watch|publisher=Human Rights Watch|year=1998|page=[https://archive.org/details/humanrightswatch00huma_0/page/7 7]|url-access=registration}}</ref> уништени села,<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/kurdspeopleinsea00mcki|title=The Kurds: A People in Search of Their Homeland|last=McKiernan|first=Kevin|date=2006|publisher=St. Martin's Press|isbn=978-0-312-32546-6|edition=1|location=New York|page=[https://archive.org/details/kurdspeopleinsea00mcki/page/130 130]|url-access=registration}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=caCDBAAAQBAJ|title=Kurdish Awakening: Nation Building in a Fragmented Homeland|last=Neuberger|first=Benyamin|date=2014|publisher=Univ of Texas Press|isbn=978-0-292-75813-1|editor-last=Bengio|editor-first=Ofra|location=[S.l.]|page=27}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=UVn7AAAAQBAJ|title=The Kurdish question in Turkey : new perspectives on violence, representation, and reconciliation|last=Gunes|first=Cengiz|last2=Zeydanlioğlu|first2=Welat|date=2014|publisher=Taylor and Francis|isbn=978-1-135-14063-2|location=Hoboken, NJ|page=98}}</ref> произволни апсења,<ref>{{Наведено списание|title=Police arrest and assistance of a lawyer|url=http://www.echr.coe.int/Documents/FS_Police_arrest_ENG.pdf}}</ref> убиени и исчезнати курдски новиниари, активисти и политичари.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.khrp.org/khrp-news/news-archive/2000-news/189-justice-comes-from-european-court-for-a-murdered-kurdish-journalist.html|title=Justice Comes from European Court for a Kurdish Journalist|access-date=1 January 2016}}</ref> Од 2002 година, како дел од своите реформи насочени кон интеграција во Европската унија и под притисок за унапредување на правата на Курдите, Турција донела закони што дозволуваат курдски радио и телевизиски преноси, како и можност за приватно курдско образование.<ref>{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/2168563.stm|title=Turkey passes key reform package|date=2002-08-03|work=[[BBC News]]|access-date=2008-08-10}}</ref> Во 2010 година започнало магистерско ниво и во 2011 година универзитетска програма за постдипломски студии и бил формиран Оддел за курдски јазик и литература во државниот универзитет Мардин Артуклу.<ref name="radikal.com.tr">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.radikal.com.tr/Radikal.aspx?aType=RadikalDetayV3&Date=&ArticleID=979401&CategoryID=77|title=Tezli yüksek lisans programı 'Kürdoloji' geliyor|date=9 February 2010|work=radikal.com.tr}}</ref><ref name="ReferenceB">''First undergrad Kurdish department opens in SE'' Hürriyet Daily News, 24 September 2011</ref> Во август 2009 година, турската влада го вратила курдското име на едно курдско село и размислувала да дозволи верски говори да се прават на курдски јазик во руралните села, како дел од реформите за да се одговори на поплаките на етничкото малцинство и да се унапреди нејзината кандидатура за ЕУ.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/latestCrisis/idUSLK427538|title=Turkey renames village as part of Kurdish reforms|last=Villelabeitia|first=Ibon|date=20 August 2009|work=Reuters}}</ref> [[Податотека:Cizre_çatışmaları,_2_Mart_2016.jpg|мини|Судири во Шрнак 2015-16]] Повеќе од 4.000 Курди биле уапсени во 2011 година, вклучувајќи десетици новинари и политичари. [[Дијарбакир|Во Дијарбакир]] се случиле масовни судења на локални заменици, градоначалници, академици и активисти за човекови права. Стотици Курди останале во истражен затвор, некои од нив по неколку месеци.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2011/dec/28/kurds-turkey-arrests-violence-radicalise?newsfeed=true|title=Kurds in Turkey: arrests and violence threaten to radicalise a generation|last=Constanze Letsch in Diyarbakir|date=28 December 2011|work=Guardian|access-date=2014-02-06|location=London}}</ref> Во јануари 2013 година, турскиот парламент донел закон со кој се дозволува употреба на курдски јазик во судовите, иако со ограничувања.<ref name="allows">{{Наведени вести|url=http://www.dw.de/turkey-allows-kurdish-language-in-courts/a-16549636|title=Turkey allows Kurdish language in courts|date=2013-01-25|work=[[Deutsche Welle]]|access-date=2013-03-03}}</ref><ref name="permitted">{{Наведени вести|url=http://www.journalistinturkey.com/stories/human-rights/kurdish-permitted-in-turkish-courts_3730/|title=Kurdish permitted in Turkish courts|last=Geerdink|first=Fréderike|date=2013-01-24|work=Journalists in Turkey|access-date=2013-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20130323092653/http://www.journalistinturkey.com/stories/human-rights/kurdish-permitted-in-turkish-courts_3730/|archive-date=2013-03-23}}</ref> Законот бил изгласан со гласови на владејачката [[Партија на правдата и развојот|АКП]] и прокурдската опозициска партија за права БДП, против критиките од секуларната партија ЦХП и националистичката МХП. И покрај нивната поддршка во парламентот, БДП бил критички настроен кон одредбата во законот обвинетите да плаќаат за надоместоците за превод и дека законот важи само за говорна одбрана на суд, но не и за писмена одбрана или претходна истражна постапка.<ref name="critical">{{Наведени вести|url=https://news.yahoo.com/turkey-approves-court-reform-kurds-remain-critical-143457737.htm|title=Turkey approves court reform, Kurds remain critical|last=Butler|first=Daren|date=2013-01-25|work=Reuters|access-date=2013-03-03}}{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Според еден извор, законот не е во согласност со стандардите на ЕУ. Заменик-премиерот на Турција Беќир Боздаг одговорил на критиките кон законот од обете страни велејќи дека хонорарите за обвинетите кои не зборуваат турски ќе бидат платени од државата, додека оние што зборуваат турски сепак претпочитаат да зборуваат на суд во друг јазикот ќе мора сами да ги плаќаат давачките.<ref name="scuffles">{{Наведени вести|url=http://www.hurriyetdailynews.com/scuffles-at-parliament-over-defense-in-kurdish.aspx?pageID=238&nid=39729|title=Scuffles at Parliament over defense in Kurdish|date=2013-01-23|work=Hürriyet Daily News|access-date=2013-03-03}}</ref> Европскиот комесар за проширување Штефан Филе го поздравил новиот закон.<ref>{{Наведени вести|url=http://en.haberler.com/eu-official-welcomes-use-of-mother-tongue-in-court-253145/|title=EU Official Welcomes Use Of Mother Tongue In Court|date=2013-01-30|work=haberler.com|access-date=2013-03-03}}</ref> Во февруари 2013 година, турскиот премиер [[Реџеп Таип Ердоган]] за време на состанокот со муслиманските лидери изјавил дека има „позитивни ставови“ во врска со имамите кои држат говори на турски, курдски или арапски јазик, според најчесто зборуваниот јазик меѓу присутните во џамијата. Овој потег добил поддршка од курдските политичари и групите за човекови права.<ref name="sermon">{{Наведени вести|url=http://www.todayszaman.com/news-307446-govt-move-for-delivery-of-sermons-in-local-language-receives-applause.html|title=Gov't move for delivery of sermons in local language receives applause|date=2013-02-18|work=Today's Zaman|access-date=2013-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20130306041450/http://todayszaman.com/news-307446-govt-move-for-delivery-of-sermons-in-local-language-receives-applause.html|archive-date=2013-03-06}}</ref> === Јазици на малцинствата === {{Надворешни снимки|width=250px|video1=[https://www.youtube.com/watch?v=jkOQwwjSTlg Видео од информативната станица ТРТ го запре емитувањето на говорот одржан на курдски јазик од политичарот Ахмет Турк]. По прекинот, известувачот рекол: „Бидејќи не може да се користи друг јазик освен турскиот на состаноците на парламентот според уставот на Турската Република и законот за политички партии, ние моравме да престанеме со емитувањето. Им се извинуваме на нашите гледачи за ова и продолжете го нашиот пренос со закажаната следна вест." <ref>{{cite news|title=Turkish TV cuts politician during speech in Kurdish|url=http://www.cnn.com/2009/WORLD/europe/02/24/turkey.television.kurdish.party/|newspaper=CNN|date=February 24, 2009}}</ref>}}И покрај подобрувањето на јазичните права на малцинствата во Турција, единствениот наставен јазик во образовниот систем е [[турски јазик]]. Јазиците на малцинствата се нелегални да се користат како главни јазици во образованието. На малцинствата им е дозволено да ги учат своите јазици само како помал предмет во приватни и јавни образовни институции. До реформите што започнале во 2002 година, постоеле законски ограничувања за објавување на малцински јазици, освен на [[Грчки јазик|грчки]], [[Ерменски јазик|ерменски]] и [[Хебрејски јазик|хебрејски,]] кои се јазици на малцинствата официјално признати со Договорот од Лозана. Од септември 2002 година, и тие малцинства имаат право да водат приватни курсеви кои предаваат кој било јазик што се зборува во Турција.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.belgenet.com/yasa/k4771-y1.html|title=Turkish text of the by-law|work=www.belgenet.com|accessdate=2021-04-06|archive-date=2009-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20091127122634/http://www.belgenet.com/yasa/k4771-y1.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tuerkeiforum.net/enw/index.php/Learning_of_Languages_and_Dialects|title=Learning of Languages and Dialiects (unofficial translation)|publisher=www.tuerkeiforum.net|accessdate=28 April 2017}}</ref> Некои од курдските курсеви биле затворени од нивните сопственици во 2005 година поради нивните ограничувања и недостаток на интерес.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://arsiv.ntvmsnbc.com/news/335272.asp|title=''Kürtçe kurslar ilgi görmedi'' NTVMSNBC, 2 August 2005|publisher=Arsiv.ntvmsnbc.com|accessdate=2014-02-06}}</ref> Сепак, од 2010 година, постоеле активни курсеви за малолетници на курдски јазик со зголемен број студенти.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.euractiv.com.tr/94/interview/istanbuldaki-kurtce-kurslarna-talep-her-gecen-gun-artiyor-012643|title=İstanbul'daki Kürtçe kurslarına talep her geçen gün artıyor|date=10 October 2010|work=www.euractiv.com.tr|accessdate=2021-04-06|archive-date=2012-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20121213041440/http://www.euractiv.com.tr/94/interview/istanbuldaki-kurtce-kurslarna-talep-her-gecen-gun-artiyor-012643|url-status=dead}}</ref> Во 2010 година, државниот универзитет Мардин Артуклу започнал со програма на мастер ниво на курдски јазик и литература („Курдологија“).<ref name="radikal.com.tr"/> Универзитетот Дикул, друг турски државен универзитет во Дијарбакир, започнал да одржува курдски курсеви во јуни 2011 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.haber7.com/haber/20110616/Dicle-Universitesinde-Kurtce-kursu.php|title=Dicle Üniversitesi'nde Kürtçe kursu|date=16 June 2011|publisher=Haber7.com|accessdate=2014-02-06}}</ref> Во септември 2011 година, бил отворен првиот додипломски курс за курдски јазик и литература во Турција на Универзитетот Мардин Артуклу. Според заменик-ректорот на универзитетот, ова не бил само првиот универзитетски оддел на оваа тема во Турција, туку и првиот на целиот свет.<ref name="ReferenceB">''First undergrad Kurdish department opens in SE'' Hürriyet Daily News, 24 September 2011</ref> Невладините организации ја повикале Турција да ги усвои дефинициите на [[Европска повелба за регионални и малцински јазици|Европската повелба за регионални или малцински јазици]]. Доколку Турција стане потписник на овој договор, ќе мора да го прифати и субвенционира образованието на малцинствата на нивните [[Мајчин јазик|мајчински јазици]], и тоа барем за целиот период на задолжително образование. До денес, 21 земја членка на [[Совет на Европа|Советот на Европа]] од 49 продолжиле со ратификација.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://conventions.coe.int/Treaty/Commun/ChercheSig.asp?NT=148&CM=3&DF=10/11/2006&CL=ENG|title=Ratifications of European Charter for Regional or Minority Languages by the members of the Council of Europe|publisher=Conventions.coe.int|accessdate=2014-02-06|archive-date=2014-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20140221163206/http://conventions.coe.int/Treaty/Commun/ChercheSig.asp?NT=148&CM=3&DF=10/11/2006&CL=ENG|url-status=dead}}</ref> Државната ТРТ емитува кратки програми на голем број јазици на малцинствата, вклучително и [[Босански јазик|босански]], [[Арапски јазик|арапски]], [[Кабардински јазик|кабардиски]] и [[Курдски јазик|курдски]], од јули 2003 година.<ref name="RAD2006">{{Наведени вести|url=http://www.radikal.com.tr/haber.php?haberno=189892|title=Kürtçe yayında sınırlar kalkıyor|last=Erdem|first=Zihni|date=2006-06-11|work=[[Radikal]]|access-date=2009-10-22}}</ref> Законска основа била Регулативата за јазикот на радио и телевизиските преноси од декември 2002 година <ref>An unofficial translation can be found on the [http://www.tuerkeiforum.net/enw/index.php/Regulation_on_the_Language_of_Radio_and_Television_Broadcasts pages of the Democratic Turkey Forum] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120226204557/http://www.tuerkeiforum.net/enw/index.php/Regulation_on_the_Language_of_Radio_and_Television_Broadcasts |date=2012-02-26 }}; accessed on 22 October 2009</ref> На почетокот, ТВ-програмите биле ограничени на 45 минути на ден; радио програмите имале ограничување од 60 минути на ден. Во јуни 2006 година биле укинати ограничувањата за музички и филмски програми на јазиците на малцинствата. Во 21 век се извршени некои реформи за подобрување на културните права на етничките малцинства во Турција, како што се воспоставување на TRT Kurdî, TRT Arabi и [[TRT Avaz]] од TRT. == Други дискриминации == === Жени === Во 1930-тите, Турција станала една од првите земји во светот што им дава целосни политички права на [[Жена|жените]], вклучувајќи го и правото на избор на локално (во 1930 година) и на национално ниво (во 1934 година). Затоа, Уставот бил изменет и дополнет.<ref name="IHGD">[http://sorular.rightsagenda.org/soru-cevap/?g=4 Questions and Answers on Women's Right] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180728071308/http://sorular.rightsagenda.org/soru-cevap/?g=4 |date=2018-07-28 }} Turkish, prepared by the Human Rights Agenda Association; accessed on 14 October 2009</ref> Членот 10 од турскиот устав забранува каква било [[дискриминација]], државна или приватна, врз основа на [[Полов однос|пол]]. Турција избрала жена [[премиер]] [[Тансу Чилер]] во 1995 година. Турција е исто така првата земја што имала жена за претседател на Уставниот суд, Тулај Тугку. Покрај тоа, Државниот совет на Турција, врховниот суд за [[Управно право|административни случаи]], исто така има жена претседател. Сепак, застапеноста на жените во политичките тела и органите за донесување одлуки е мала. Во Големото национално собрание на Турција процентот на жени е 9,1 (17,3 проценти е просек во светот).<ref name="IHGD"/> Во 1975 година процентот бил 10,9, а во 2006 година 16,3. Само 5,58 проценти од градоначалниците се жени, а во цела Турција има еден гувернер (од 81) и 14 локални гувернери. Од 1985 година, турските жени имаат право на [[абортус]] во првите 10 недели од бременоста и право на лекови за [[контрацепција]] платени од Социјалното осигурување. Измените на Граѓанскиот законик во 1926 година им дава право на жените да се [[Развод|разведат]] ; право што сè уште не е признато во Малта,<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2005/apr/05/religion.catholicism|title=If the inquisitor was working today, he would commit suicide|last=Moss|first=Stephen|date=2005-04-05|work=[[The Guardian]]|access-date=2008-08-20|location=London}}</ref> земја на ЕУ. Како и да е, во [[Источна Анадолија|регионите на Источна]] и [[Југоисточна Анадолија]], преовладуваат постари ставови кај локалното [[Курди|курдско]], [[Турци|турско]] и [[Арапи|арапско]] население, каде жените сè уште се соочуваат со [[семејно насилство]], присилни бракови и таканаречени убиства за чест.<ref>{{Наведени вести|url=http://articles.latimes.com/2007/jan/09/world/fg-honor9|title=Taking the 'honor' out of killing women|last=Wilkinson|first=Tracy|date=2007-01-09|work=Los Angeles Times|access-date=2008-08-06}}</ref> За борба против ова, владата и разни други фондации се вклучени во образовни кампањи во Југоисточна [[Мала Азија|Анадолија]] за подобрување на [[Писменост|стапката на писменост]] и нивоа на образование на жените.<ref name="Literacy">{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3753582.stm|title=Turkish girls in literacy battle|last=Dymond|first=Jonny|date=2004-10-18|work=[[BBC News]]|access-date=2006-12-11}}</ref> Во 2008 година, критичарите посочиле дека Турција станала голем пазар за странски жени кои меѓународните мафии присилно ги носат во земјата да работат како сексуални робинки, особено во големите и туристички градови.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://gvnet.com/humantrafficking/Turkey.htm|title=Human Trafficking & Modern-day Slavery – Turkey|publisher=Gvnet.com|accessdate=2014-02-06}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://www.newyorker.com/reporting/2008/05/05/080505fa_fact_finnegan?currentPage=all|title=The Countertraffickers: Rescuing the victims of the global sex trade|last=Finnegan|first=William|date=2008-05-05|work=[[The New Yorker|New Yorker]]|access-date=2008-08-06}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://www.iht.com/articles/2005/06/27/news/turkey.php|title=Turkey's sex trade entraps Slavic women|last=Smith|first=Craig S|date=2005-06-28|work=[[International Herald Tribune]]|access-date=2008-08-06}}</ref> Анкета спроведена од Здружението на жени претприемачи од Турција во 2008 година покажала дека скоро половина од урбаните турски жени сметаат дека економската независност на жените е непотребна како одраз во општеството.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.turkishdailynews.com.tr/article.php?enewsid=116153|title=Half of women say they do not need economic independence|date=2008-09-24|work=[[Turkish Daily News]]|access-date=2008-09-24|archive-date=2018-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20180828035544/http://www.turkishdailynews.com.tr/article.php?enewsid=116153|url-status=dead}}{{Мртва врска|date=January 2020}}</ref> === Деца === [[Детски труд|Детскиот труд]] е мал, но сè уште има отворени прашања во земјата. И покрај умереното напредување на Владата во елиминирање на детскиот труд и неговите најлоши форми, децата продолжуваат да се занимаваат со земјоделски активности во најголем дел. Во 2013 година, Министерството за труд на САД објавило дека 2,6% (што одговара на околу 320 000 деца) од децата на возраст од 5 до 14 години се вработени, и дека 57% од нив се наоѓаат во земјоделскиот сектор, 15% во индустрискиот сектор и 27% во услужниот сектор.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dol.gov/ilab/reports/child-labor/turkey.htm|title=Findings on the Worst Forms of Child Labor – Turkey|date=30 September 2016|accessdate=2021-04-06|archive-date=2016-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413191932/http://www.dol.gov/ilab/reports/child-labor/turkey.htm|url-status=dead}}</ref> И покрај тоа што работата на овие деца останува сезонска, фактот дека детскиот труд сè уште се јавува делумно се должи на фактот дека земјоделските претпријатија со многу ограничена работна сила не подлежат на законите на Владата. Во декември 2014 година, ''Список на стоки произведени од детски труд или принудна работа'' пријавил 8 добра произведени исклучиво со детски труд во Турција. Поголемиот дел од овие производи се земјоделски производи, вклучувајќи памук, лешници, кикирики итн. === Сексуалност === [[Податотека:Istanbul_gaypride_2008.jpg|мини|Истанбулска геј парада, 2008 година, улица Истиклал, Бејоглу, Истанбул]] [[Податотека:21._İstanbul_Onur_Yürüyüşü_Gay_Pride_(37).jpg|мини|2013 година, Таксим, Истанбул]] [[Хомосексуалност|Хомосексуалните]] врски помеѓу возрасните не се кривично дело во Турција во приватност. Возраста на согласност и за хетеросексуален и за хомосексуален секс е осумнаесет години. Од друга страна, кривичниот законик има нејасно изразени забрани за „јавен егзибиционизам“ и „кривични дела против јавниот морал“ кои понекогаш се користат за дискриминација на [[ЛГБТ]] заедницата. Од 2006 година, Турција ниту има закон со кој се дозволува хомосексуалци да се венчаат, ниту има закон против дискриминација на турската ЛГБТ заедница. Ламбда Истанбул, ЛГБТ организација основана во 1996 година, била распуштена во мај 2008 година по судска одлука. Обвинителството тврди дека нејзините цели се спротивставуваат на „законот и моралот“, но „Хјуман рајтс воч“ ја критикувал одлуката, тврдејќи дека е затворена само од процедурална основа. На 28 ноември 2008 година, Врховниот апелационен суд ја поништил одлуката на судот во Истанбул со која се наложува затворање на организацијата за солидарност за лезбејки, гејови, бисексуалци и трансродови лица.<ref name="state.gov">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.state.gov/g/drl/rls/hrrpt/2008/eur/119109.htm|title=Turkey|archive-url=https://web.archive.org/web/20090226174709/http://www.state.gov/g/drl/rls/hrrpt/2008/eur/119109.htm|archive-date=2009-02-26}}</ref> Хомосексуалците имаат право на ослободување од воена служба, доколку тоа го побараат, само доколку нивната „состојба“ е потврдена со медицински и психолошки тестови, што често вклучува презентирање на понижувачки, графички доказ за хомосексуалноста и анален преглед.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.unhcr.org/home/RSDCOI/3c1622484.pdf|title=Turkey/Military service|last=Directorate for Movements of Persons, Migration and Consular Affairs; Asylum and Migration Division|date=July 2001|publisher=[[United Nations High Commissioner for Refugees]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20061122042609/http://www.unhcr.org/home/RSDCOI/3c1622484.pdf <!-- Bot retrieved archive -->|archive-date=2006-11-22|accessdate=2006-12-27}}</ref> Дискриминацијата на ЛГБТ лицата во Турција е раширена.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2017/nov/23/its-just-the-start-lgbt-community-in-turkey-fears-government-crackdown|title='It's just the start': LGBT community in Turkey fears government crackdown|date=23 November 2017|work=The Guardian}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/lgbt-pride-turkey-march-ban-tear-gas-istanbul-police-a8981751.html|title=Turkish police fire tear gas at crowds gathered for banned Istanbul Pride march|date=30 June 2019|work=The Independent}}</ref> Според истражувањето на истражувачкиот центар Пју во 2013 година, 78% од турските испитаници сметаат дека [[хомосексуалност]]а не е прифатена од општеството.<ref name="pewglobal.org">[http://www.pewglobal.org/2013/06/04/the-global-divide-on-homosexuality/ "The Global Divide on Homosexuality."] ''[[Pew Research Center]]''. 4 June 2013.</ref> Убиството на Ебру Сојкан, истакнат активист за трансродови човекови права, на 10 март 2009 година „покажува континуирана клима на насилство засновано врз родовиот идентитет, за кое властите треба итно да преземат чекори за борба“, напишал Хјуман рајтс воч на 13 март 2009 година.<ref name="GWB">Quoted for instance at [http://gayswithoutborders.wordpress.com/2009/03/17/turkey-ebru-soykan-member-of-lambda-istanbul-and-transgender-activist-murdered/ Gays Without Border]; accessed on 14 October 2009</ref> Новинските извештаи и членовите на една турска група за човекови права соопштиле дека напаѓач ја избодел и ја убил Ебру (28) во нејзиниот дом во центарот на Истанбул. Членовите на Ламбда Истанбул, која работи за правата на лезбејките, хомосексуалците, бисексуалците, трансродовите и транссексуалните лица (ЛГБТТ), за Хјуман рајтс воч изјавиле дека во последниот месец Ебру побарала од Обвинителството заштита од човекот кој ја тепал во повеќе наврати и се заканувал дека ќе ја убие. На Ламбда Истанбул и било кажано дека пред неколку недели полицијата го привела човекот, но го пуштила на слобода два часа подоцна. Истиот човек е под полициски притвор како и осомничениот за убиството. На 21.05.2008 година, Хјуман рајтс воч објавил извештај на 123 страници во кој се документира долгата и постојана историја на насилство и злоупотреба врз основа на сексуална ориентација и родов идентитет во Турција. Хјуман рајтс воч спровел повеќе од 70 интервјуа во период од три години, документирајќи како геј мажите и трансродовите луѓе се соочуваат со тепање, грабеж, полициско малтретирање и закана за убиство. Интервјуата исто така го разоткриле физичкото и психолошкото насилство со кои се соочуваат лезбејките и бисексуалните жени и девојчиња во нивните семејства. Хјуман рајтс воч открил дека, во повеќето случаи, одговорот од властите е несоодветен, ако не и непостоечки.<ref>An online edition of the report [https://www.hrw.org/en/reports/2008/05/21/we-need-law-liberation-0 “We Need a Law for Liberation”] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150121011557/http://www.hrw.org/en/reports/2008/05/21/we-need-law-liberation-0 |date=2015-01-21 }} is available</ref> === Инвалидни граѓани === Конвенцијата на ООН за правата на лицата со попреченост била потпишана од Турската Република на 30 март 2007 година. Конвенцијата била дискутирана во Големото национално собрание на Турција на 8 мај 2008 година и била ратификувана на 3 декември 2008 година.<ref>[http://www.ozida.gov.tr/web_english/index.htm Administration for Disabled People] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090602050939/http://www.ozida.gov.tr/web_english/index.htm |date=2009-06-02 }} is part of the Prime Ministry in Turkey</ref> Во јули 2005 година бил донесен законот 5378 за лица со посебни потреби.<ref>The English text of this law can be found on the website of the [http://www.ozida.gov.tr/web_english/index.htm Administration for Disabled People] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090602050939/http://www.ozida.gov.tr/web_english/index.htm |date=2009-06-02 }}</ref> Во еден конкретен случај, група за застапување за лица со ментална попреченост наречена Меѓународна заштита на правата на ментална попреченост го критикувала третманот на ментално болните во извештајот наречен „Зад затворени врати: злоупотреби на човековите права во психијатриските установи, домови за деца без родители и центри за рехабилитација во Турција“.<ref>{{Наведено списание|date=2005-12-27|title=European Union Calls on Turkey to Improve Rights of People with Mental Disabilities|url=http://www.disabilityworld.org/12-01_06/mdriturkey.shtml|journal=Disability World|volume=27|archive-url=https://web.archive.org/web/20081012042448/http://www.disabilityworld.org/12-01_06/mdriturkey.shtml|archive-date=2008-10-12|access-date=2008-08-29}}</ref> Како резултат на оваа критика, најголемата психијатриска болница во Турција, психијатриската болница Баќиркој во [[Истанбул]], ја укинал употребата на „немодифицирани“ процедури за ЕКТ.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mdri.org/mdri-web-2007/PR/033106_MDRIPR.pdf |title=Press release of MDRI of 31 March 206 |accessdate=2021-04-06 |archive-date=2010-07-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100706082018/http://www.mdri.org/mdri-web-2007/PR/033106_MDRIPR.pdf |url-status=dead }}</ref> === Расизам === Аналитичарите укажале (во 2010 година) дека расизмот и говорот на омраза е во пораст во [[Турција]], и главно е насочен против [[Ерменци]]те и против [[Евреи]]те. Во извештајот се вели „Ако некој го разгледа печатот во Турција, лесно може да се пронајде случаи на расизам и говор на омраза, особено како одговор на жалениот масакр и страдање во Газа.".<ref name="racism">{{Наведени вести|url=http://www.todayszaman.com/tz-web/columnists-163845-hate-speech-and-racism-turkeys-untouchableson-the-rise.html|title=Hate speech and racism: Turkey's 'untouchables' on the rise|date=August 30, 2010|work=/www.todayszaman.com|access-date=August 30, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20121017165653/http://www.todayszaman.com/tz-web/columnists-163845-hate-speech-and-racism-turkeys-untouchableson-the-rise.html|archive-date=October 17, 2012}}</ref> === Вера === Лошото постапување со верските малцинства е чест проблем во Турција и понекогаш е санкциониран од државниот врв.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://dissidentvoice.org/2013/12/the-myth-of-turkish-secularism/|title=The Myth of Turkish Secularism|accessdate=6 March 2015}}</ref> Христијаните на пример живеат во страв од прогонство и страдаат од дискриминаторски закони што им даваат неповолности на немуслиманите во споредба со муслиманското мнозинство во земјата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.minorityrights.org/676/press-releases/turkeys-christian-and-other-religious-minorities-face-discrimination-and-rights-violations.html|title=Minority Rights Group International : Press releases : Turkey's Christian and other religious minorities face discrimination and rights violations|archive-url=https://web.archive.org/web/20150116031803/http://www.minorityrights.org/676/press-releases/turkeys-christian-and-other-religious-minorities-face-discrimination-and-rights-violations.html|archive-date=16 January 2015|accessdate=6 March 2015}}</ref> Меѓу дискриминираните верски малцинства во Турција се алевитите, чија „муслиманска припадност“ сè уште не е признаена. Како резултат на националната и владина политика, нивните религиозни права се исто така ограничени и во многу случаи се прогонувано верско малцинство.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.academia.edu/3279532|title=Alevi's rights and the freedom of religion in Turkey|last=Tóth Renáta|accessdate=6 March 2015}}</ref> ==== Злосторства од омраза ==== Во текот на 2008 година, во Турција има зголемување на „злосторствата од омраза“, кои потекнуваат од расизам, национализам и нетолеранција.<ref name="hate">[http://www.rightsagenda.org/attachments/521_HATECRIMESINTURKEY.pdf Handbook of the Human Rights Agenda Association on Hate Crimes in Turkey] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120227141934/http://www.rightsagenda.org/attachments/521_HATECRIMESINTURKEY.pdf |date=2012-02-27 }}; accessed on 14 October 2009</ref> И покрај одредбите во Уставот и законите, досега нема осудувано кривично дело од омраза, од расизам или дискриминација. Од почетокот на 2006 година, во Турција биле извршени голем број убиства против луѓе од етничко или верско малцинство или различна сексуална ориентација или социјален сексуален идентитет. Членот 216 од Турскиот кривичен законик предвидува општа забрана за јавно поттикнување на луѓе кон омраза и одвратност. Се чини дека Турција не е сцена на големи или отворени изрази на расизам против поединци во најстрога смисла на изразот. Сепак, еден од главните предизвици со кои се соочува Турција во областа на загриженоста на Европската комисија против расизмот и нетолеранцијата (ECRI) се чини дека е потребата да се помири силното чувство за национален идентитет и желбата да се зачува единството и интегритетот на државата со правото на различните малцински групи во Турција да го изразат сопственото чувство за етнички идентитет, на пример преку одржување и развој на јазичните и културните аспекти на тој идентитет. == Внатрешно раселени лица == Околу милион луѓе се раселиле од градовите и селата во југоисточна Турција во текот на 80-тите и 90-тите години на минатиот век, како резултат на бунтовничките активности на Курдистанската работничка партија (ПКК) и контрабунтовничката политика на турската влада.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.internal-displacement.org/8025708F004BE3B1/(httpInfoFiles)/9B9EAEA8B23C9C19C12575A60053C232/$file/GO_08_turkey.pdf|title=The Internal Displacement Monitoring Centre in its country report 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20110928195548/http://www.internal-displacement.org/8025708F004BE3B1/%28httpInfoFiles%29/9B9EAEA8B23C9C19C12575A60053C232/%24file/GO_08_turkey.pdf|archive-date=2011-09-28|accessdate=2014-02-06}}</ref> Здружението на мигранти за социјална соработка и култура (ГОЧ-ДЕР) е основано во Истанбул во 1997 година. Подоцна биле основани гранки во Дијарбакир, Ван и Хаќари. ГОЧ-ДЕР е тужен пет пати за своите активности. Четворица од нив завршиле со ослободителна пресуда.<ref>The report of Istanbul GÖÇ-DER (in English and Turkish) can be found on the [http://www.diyarbakirgocder.org/ website of Diyarbakir GÖÇ-DER] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090917204718/http://www.diyarbakirgocder.org/ |date=2009-09-17 }}; accessed on 14 October 2009</ref> Еден случај со кој се бара затворање на ГОЧ-ДЕР во Дијарбакир сè уште трае откако судот ја откажал одлуката на Судскиот суд број 1 во Дијарбакир. Овој суд треба повторно требало да го сослуша случајот.<ref>[http://www.diyarbakirgocder.org/icerik.php?id=402 Information from the website of the association]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}; accessed on 14 October 2009</ref> Во јули 2008 година, [[Бешир Аталај]], министер за внатрешни работи, одговорил на барањето на заменикот на ЦХП во [[Адијаман (покраина)|Адијаман]], Шевкет Ќосе. Тој кажал дека 314 000 лица поднеле барање за помош со цел да се вратат во своето село. Заклучно со мај 2008 година, 151.469 луѓе се вратиле во своите села во 14 провинции. Им биле исплатени околу 530&nbsp;милиони турски лири.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tumgazeteler.com/|title=tumgazeteler.com|work=www.tumgazeteler.com|accessdate=2020-09-09}}</ref> На 12 април 2006 година, истражувачот на „Хјуман рајтс воч“, Џонатан Сугден, бил приведен од полицијата во Бинѓол, додека тој правел истражување на претежно курдскиот југоисток на земјата за можностите за враќање на раселените лица и злоупотребите, наводно, за вклучување на турската жандармерија и вооружени од владата локалните единици за одбрана наречени „ селски чувари “. Утредента бил депортиран во Лондон.<ref>See the [https://www.hrw.org/en/news/2006/04/11/turkey-human-rights-watch-researcher-detained-southeast press release of Human Rights Watch]; accessed on 14 October 2009</ref> == Работнички права == Уставот го потврдува правото на работниците да формираат [[синдикат]]и „без да добијат дозвола“ и „да поседуваат право да станат член на синдикат и слободно да се повлечат од членството“ (член 51). Членовите 53 и 54 го потврдуваат правото на работниците колективно да се договараат и да штрајкуваат, соодветно. Законот забранува штрајкови на државни службеници, јавни работници кои се занимаваат со заштита на животот и имотот, работници во рударството на јаглен и нафтената индустрија, санитарни услуги, национална одбрана, банкарство и образование; сепак, многу работници во овие сектори спроведоа штрајкови со кршење на овие ограничувања со општо неказнивост. Според законот, за да стане агент за договарање, синдикатот мора да претставува 50 проценти плус еден од вработените во даденото работно место и 10 проценти од сите работници во таа одредена индустрија. Законот за работни односи им забранува на синдикалните лидери да станат службеници на политичките партии или на друг начин да извршуваат должности за политички партии и да работат или да бидат вклучени во работењето на кое било претпријатие за заработка <ref name="state.gov"/> Повеќето експерти за труд во земјата проценуваат дека приближно 20 проценти од платата и работниците за плата во работната сила биле синдикализирани. Законот за работни односи од 2003 година воспоставил 45-часовна работна недела, забранил дискриминација врз основа на пол, религија или политичка припадност и право на надомест на штета во случај на прекинување без валидна причина. Исто така, се наложува работното време на ден да не може да надминува 11 часа,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mondaq.com/unitedstates/x/209998/employee%20rights%20labour%20relations/Turkey%20Continues%20Its%20Reform%20Of%20Labor%20And%20Employment%20Laws%20Despite%20Waning%20Enthusiasm%20For%20EU%20Membership|title=Turkey Continues Its Reform Of Labor And Employment Laws Despite Waning Enthusiasm For EU Membership – Employment and HR – United States}}</ref> Турција има стандарден државен пензиски систем заснован на европски модели уште од 30-тите години на минатиот век. Понатаму, од 1999 година, Турција има државен систем на осигурување за невработеност, воведен со закон 4447 <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mevzuat.adalet.gov.tr/html/1097.html|title=For the full text of the law see www.mevzuat.adalet.gov.tr, an official site of the Justice Ministry; accessed on 22 October 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20130225085126/http://www.mevzuat.adalet.gov.tr/html/1097.html|archive-date=25 February 2013|accessdate=2 December 2009}}</ref> задолжителен за сите декларирани работници. == Екстериторијални тепања == Во мај 2017 година, телохранителите на [[Реџеп Таип Ердоган]] ги нападнале курдските демонстранти за правата пред турската амбасада во Вашингтон <ref>[https://www.pri.org/stories/2019-01-18/kurdish-protesters-attacked-erdo-ans-bodyguards-dc-demonstration-sue-turkish Kurdish protesters attacked by Erdoğan's bodyguards at DC demonstration sue Turkish government]</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/hrrpt/index.htm Стејт департмент на САД: Биро за демократија, човекови права и труд] (извештаи од земја) * [http://ec.europa.eu/enlargement/index_en.htm Европската комисија за проширување] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20161205132930/http://ec.europa.eu/enlargement/index_en.htm |date=2016-12-05 }} ** [http://ec.europa.eu/enlargement/candidate-countries/turkey/key-documents/index_en.htm Извештаи за напредокот на Турција (1998–2005)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120614150932/http://ec.europa.eu/enlargement/candidate-countries/turkey/key-documents/index_en.htm |date=2012-06-14 }} ** [http://ec.europa.eu/enlargement/press_corner/key-documents/reports_oct_2009_en.htm Извештај за напредокот 2009 година] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120609092241/http://ec.europa.eu/enlargement/press_corner/key-documents/reports_oct_2009_en.htm |date=2012-06-09 }} * [https://web.archive.org/web/20110906143327/http://turkeypressfreedom.org/ Турција на слободата на печатот] на мрежно место опфаќа слободата на печатот ситуацијата во Турција од страна на [[Медиумска организација за Југоисточна Европа|СЕЕМО]] * [https://www.hrw.org/en/publications/reports?filter0=**ALL**&filter1=218 Извештаи на Хјуман рајтс воч за Турција] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140513080353/http://www.hrw.org/en/publications/reports?filter0=**ALL**&filter1=218 |date=2014-05-13 }} * [https://www.amnesty.org/en/library Библиотека Амнести Интернешнл] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150217150737/http://www.amnesty.org/en/library |date=2015-02-17 }} можете да пребарувате за Извештаи за Турција * [http://www.yayinakisi.gen.tr Извештаи за напредокот на Турција] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20201029202139/http://www.yayinakisi.gen.tr/ |date=2020-10-29 }} * [https://web.archive.org/web/20120312045309/http://www.mazlumderistanbul.org/ Извештаи и истраги] на Мазлумдер за турските човекови права * [http://sorular.rightsagenda.org/ Прашања и Одговори; Човекови права во Турција, Здружение за агенда за човекови права] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210228213803/http://sorular.rightsagenda.org/ |date=2021-02-28 }} * [http://www.madde14.org/ База на податоци за правата на бегалците во Турција] * [https://www.commondreams.org/view/2013/06/13-5 Турска пролет: Адвокатите се заокружија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140614221404/https://www.commondreams.org/view/2013/06/13-5 |date=2014-06-14 }} {{Европа по тема|Човекови права во}} [[Категорија:Човекови права во Турција| ]] olpswexuy8ojuowzvej6pp0cmd51i16 0 1270396 5576988 5567611 2026-06-14T14:51:34Z Dandarmkd 31127 5576988 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност|image_name=Aleksandar Spasovski.jpg|име=Александар Спасовски|роден-дата=[[1919]] година|роден-место=[[Скопје]], [[Кралство СХС]]|починал-дата={{починал на и возраст|1944|||1919||}}|починал-место=покрај реката [[Треска]], [[Крапа]], [[Трет Рајх|германска]] [[Вермахт|воена]] управа |почивалиште=[[Скопје]]}} '''Александар Стојанов Спасовски''' ({{роден|||1919}} во {{Роден во|Скопје||}} — {{починат|||1944}} во {{Починат во|Треска|Крапа|}}) — [[ДФ Македонија|македонски]] [[Народноослободителна војска на Македонија|партизан]], борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна борба во Вардарска Македонија|НОБ]].<ref name=":12">{{Наведена книга|title=Беа, загинаа, останаа|first=Боро|publisher=Историски Архив|year=1969|isbn=|location=Скопје|pages=244|last=Кралевски и други}}</ref> == Животопис == Завршил основно училиште. Поради лошата материјална состојба не можел да го продолжи образованието и затоа изучил лимарски занает. Во Скопје организирано му пристапил на [[Народноослободителна борба во Вардарска Македонија|народноослободителното движење]], кои материјално го помагал. Учествувал и во извршувањето на бројни акции, против непријателот. На [[6 септември]] [[1944]] година, тој стапил во [[Дванаесетта македонска ударна бригада|Дванаесеттата македонска ударна бригада]], како борец на четвртиот баталјон. Бил учесник во сите нејзини борби и дејствија против [[Трет Рајх|Германците]] и [[балисти]]те. Учествувал во разбивањето на балистичките банди, покрај реката [[Треска]], што биле кон центрирани на тој терен. Во таа борба, тој загинал во месноста Бел Камен. Неговите останки биле пренесени и закопани на скопските гробишта.<ref name=":12" /> == Наводи == <references /> {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Спасовски, Александар}} [[Категорија:Учесници во НОБ]] [[Категорија:Југословенски Македонци]] se8f87ml7y6er9srxl2fpwc07clyimr 5576992 5576988 2026-06-14T15:04:01Z Dandarmkd 31127 5576992 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност|image_name=Aleksandar Spasovski.jpg|име=Александар Спасовски|роден-дата=[[1919]] година|роден-место=[[Скопје]], [[Кралство СХС]]|починал-дата={{починал на и возраст|1944|||1919||}}|починал-место=месност Бел Камен, [[Крапа]], [[Трет Рајх|германска]] [[Вермахт|воена]] управа |почивалиште=[[Скопје]]}} '''Александар Стојанов Спасовски''' ({{роден|||1919}} во {{Роден во|Скопје}} — {{починат|||1944}} во {{Починат во|Крапа}}) — [[ДФ Македонија|македонски]] [[Народноослободителна војска на Македонија|партизан]], борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна борба во Вардарска Македонија|НОБ]].<ref name=":12">{{Наведена книга|title=Беа, загинаа, останаа|first=Боро|publisher=Историски Архив|year=1969|isbn=|location=Скопје|pages=244|last=Кралевски и други}}</ref> == Животопис == Завршил основно училиште. Поради лошата материјална состојба не можел да го продолжи [[образование]]то и затоа изучил лимарски занает. Во [[Скопје]] организирано му пристапил на [[Народноослободителна борба во Вардарска Македонија|народноослободителното движење]], кои материјално го помагал. Учествувал и во извршувањето на бројни дејствија, против непријателот. На [[6 септември]] [[1944]] година, тој стапил во [[Дванаесетта македонска ударна бригада|Дванаесеттата македонска ударна бригада]], како борец на четвртиот баталјон. Бил учесник во сите нејзини борби и дејствија против [[Трет Рајх|Германците]] и [[балисти]]те. Учествувал во разбивањето на балистичките банди што биле кон центрирани на теренот покрај реката [[Треска]], односно во [[Порече]]. Во една борба, тој загинал во месноста Бел Камен, во атарот на [[Крапа]], односно северно од самото село. Неговите останки биле пренесени и закопани на скопските гробишта.<ref name=":12" /> == Наводи == <references /> {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Спасовски, Александар}} [[Категорија:Учесници во НОБ]] [[Категорија:Југословенски Македонци]] ecrirnqeb0n1flqd6h4v2vd5nkcqpbx 0 1280956 5577023 4910207 2026-06-14T16:10:09Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577023 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | minorplanet = да | name = (5604) 1992 FE | background = #FFC2E0 | image = | image_size = | caption = | discovery_ref = | discoverer = [[Роберт Мекнаут]] | discovery_site = [[Опсерваторија на Сидинг пролет]] | discovered = 26 март 1992 година | mpc_name = (5604) 1992 ФЕ | alt_names = 1992 ФЕ | pronounced = | named_after = | mp_category = [[Објект блиску до Земјата|НЕО]]{{·}}[[Атен астероид|Атен]]{{·}}[[Потенцијално опасен објект|PHA]] | orbit_ref = | epoch = 4 септември 2017 година ([[Јулијан ден|ЈД]] 2458000,5) | uncertainty = 0 | observation_arc = 32,11 год. (11.729 дена) | aphelion = 1,3060 [[астрономска единица|ае]] | perihelion = 0.5516 Астрономска единица | semimajor = 0.9288 Астрономска единица | eccentricity = 0.4061 | period = 0.90 [[Јулијанска година (астрономија)|година]] (327 дена) | mean_anomaly = 286,36 [[Степен (агол)|°]] | mean_motion = {{Deg2DMS|1.1011|sup=ms}} / ден | inclination = 4.7136° | asc_node = 311.96° | arg_peri = 82.586° | moid = 0.0332 ае{{·}}12.9[[Месечево растојание (астрономија)|LD]] | venus_moid = 0.0059 ае | mean_diameter = {{convert|550|m|sp=us}} | rotation = {{Convert|5.3375|h|d|abbr=on|lk=on}}} | albedo = 0.48 | abs_magnitude = 17.1 }} ''' (5604) 1992 ФЕ ''' е [[Атен астероид|Атен-тип]] [[Објект во близина на Земјата|блиску до Земјата]] [[мала планета]]. Откриен е од [[Роберт Х. Мекнаут]] во [[Siding Spring Observatory]] во [[Канбера]], Австралија, на 26 март 1992 година. Астероидот е {{convert|550|m|sp=us }} во пречник<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.spacereference.org/asteroid/5604-1992-fe/ |title=5604 (1992 FE) |accessdate=2021-11-19 |archive-date=2021-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022190142/https://www.spacereference.org/asteroid/5604-1992-fe }}</ref>. Астероидот е кон Венера [[минимално растојание на пресекот на орбитата]] (Венера–MOID) од {{convert|0,0059|AU|km mi|abbr=on|lk=on}}<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://artsandculture.google.com/entity/5604-1992-fe/m0bwg8jt?hl=en%2F |title=5604 (1992 FE) |accessdate=2021-11-19 |archive-date=2021-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211119215759/https://artsandculture.google.com/entity/5604-1992-fe/m0bwg8jt?hl=en%2F |url-status=dead }}</ref>. == Погледни уште == * [[(10115) 1992 SK]] ==Наводи== {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.minorplanetobserver.com/pdolc/A5604_2009.HTM Lightcurve plot of (5604) 1992 FE], Palmer Divide Observatory, [[Brian D. Warner|B. D. Warner]] (2009) * [http://www.minorplanet.info/PHP/lcdbsummaryquery.php Asteroid Lightcurve Database (LCDB)], query form ([http://www.minorplanet.info/lightcurvedatabase.html info] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171216050541/http://www.minorplanet.info/lightcurvedatabase.html |date=16 December 2017 }}) * [https://books.google.com/books?id=aeAg1X7afOoC&pg Dictionary of Minor Planet Names], Google books * [http://obswww.unige.ch/~behrend/page_cou.html Asteroids and comets rotation curves, CdR] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160729213840/http://obswww.unige.ch/~behrend/page_cou.html |date=2016-07-29 }} – Observatoire de Genève, Raoul Behrend * {{NeoDys|5604}} * {{ESA-SSA|5604|1992FE}} * {{JPL small body|id=5604}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:1992 FE}} [[Категорија:Атенски астероиди|005604]] [[Категорија:Откритија од Роберт Х. Мекнаут]] [[Категорија:Потенцијално опасни астероиди|005604]] [[Категорија:Астрономски објекти откриени во 1992 година|19920326]] [[Категорија:Астрономски објекти откриени во 1855 година|18550419]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1992 година]] p50vaebvn9fvdv9l3t0wefpg7ockp76 0 1281037 5577021 5451398 2026-06-14T16:10:05Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577021 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | minorplanet = yes | name = {{mp|(374158) 2004 УЛ}} | background = #FFC2E0 | image = | image_size = | caption = | discovery_ref = | discovered = 18 октомври 2004 година | discoverer = [[Истражување на астероидите на Линколн во близина на Земјата|ЛИНЕАРНО]] | discovery_site = [[Експериментална локација за тестирање на Лабораторијата Линколн|ETS на Лабораторијата Линколн]] | mpc_name = (374158) 2004 УЛ | alt_names = 2004 УЛ | pronounced = | named_after = | mp_category = {{Убл | [[Аполо астероид|Аполо]] | [[Објект во близина на Земјата|НЕО]] | [[Потенцијално опасен објект|PHA]] | [[Список на помали планети што минуваат низ Меркур|Меркур вкрстувач]] | [[Список на помали планети што преминуваат Венера|Вкрстувач на Венера]] | [[Список на помали планети што ја преминуваат Земјата|Премин на Земјата]] | [[Список на помали планети што минуваат низ Марс|преминувач на Марс]] }} | orbit_ref = | epoch = 4 септември 2017 година ([[Јулијан ден|ЈД]]&nbsp;2458000,5) | uncertainty = 0 | observation_arc = 15.05&nbsp;год. (5.498&nbsp;дена) | aphelion = 2,4400&nbsp;[[Астрономска единица|ае]] | perihelion = 0.0928&nbsp;AУ | semimajor = 1.2664&nbsp;AУ | eccentricity = 0.9267 | period = 1,43&nbsp;[[Јулијанска година (астрономија)|год]] (521&nbsp;дена) | mean_anomaly = 320,92 [[Степен (агол)|°]] | mean_motion = / ден | inclination = 23.785° | asc_node = 39.575° | arg_peri = 149.57° | moid = 0,0182&nbsp;AУ (7,1&nbsp;[[Месечево растојание (астрономија)|ЛД]]) | среден_пречник = | 0,5–1,2&nbsp;км | 0,516&nbsp;км }} '''{{mp|(374158) 2004 УЛ}}''' е помал од километар [[астероид]] на извонредно ексцентрична орбита, класифициран како [[објект во близина на Земјата]] и [[потенцијално опасен астероид]] на [[Аполо астероид|Аполо група]]. Објектот е познат по тоа што го има вториот најмал [[перихел]] од кој било познат астероид, по {{mpl | (137924) 2000 BD | 19}}<ref>[https://www.spacereference.org/asteroid/374158-2004-ul/ 374158 (2004 UL)]{{Мртва_врска|date=September 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Откриен е на 18 октомври 2004 година од [[Истражување на астероидите на Линколн во близина на Земјата]] (ЛИНЕАРНО) на [[Експериментална локација за тестирање на Лабораторијата Линколн|ЕТС на Линколн Лаб]] во близина на Сокоро, Ново Мексико. == Орбита и класификација == Овој астероид Аполо кружи околу Сонцето на растојание од 0,09–2,44&nbsp;[[астрономска единица|ае]] еднаш на секои 17 месеци (521 ден; [[голема полуоска]] од 1,27&nbsp;ае). Неговата орбита има извонредно висока [[орбитално занесување|занесеност]] од 0,93 и [[орбитална наклонетост|наклон]] од 24 [[Степен (агол)|°]] во однос на [[еклиптиката]]. Поради својата орбита, тој е исто така [[меркуропресекувач]], [[венеропресекувач]] и [[марсопресекувач]]. Има Земја [[минимално растојание на орбитално пресекување]] 0,0182 [[астрономска единица|ае]] (2.720.000&nbsp;км), што се преведува во 7,1 [[Месечево растојание|месечеви растојанија]]. == Физички одлики == {{mp | 2004 UL}} е претпоставен камен [[астероид од типот S]]. Во октомври 2014 година, вртежна [[светлинска крива]] за овој астероид беше добиена од фотометриските набљудувања на американскиот астроном [[Брајан Д. Ворнер|Брајан Ворнер]] во станицата CS3 - Палмер Дивид{{small | [[IAU code#U82|U82]]}}) во Лендерс, Калифорнија. Даде подолг од просекот [[вртежен период]] од {{val | 38 | 2}} часа потребни за помалите планети 2–20 часа за да се исполни целосното свртување) со голема варијација на осветленоста од 1,2 [[Магнитуда (астрономија)|светлинска величина]], што укажува на не-сфероидна форма {{мал | [[ЛЦДБ код за квалитет|U = 2]]} }). Врз основа на генеричка претворање од големина во пречник, {{mp | 2004 UL}} мери помеѓу 0,5 и 1,2 километри. „Колаборативната врска со крива на астероиди“ претпоставува стандардно албедо за камените астероиди од 0,20 и пресметува пречник од 0,516 километри со [[апсолутна величина]] од 18,8. == Нумерирање и именување == Оваа [[мала планета]] беше [[Ознака за мала планета|нумерирана]] од [[Центар на мала планета]] на 18 октомври 2013 година ({{мп | [[Кругови на мала планета|M.P.C.]] 85347}}). Од 2018 година, не е [[Список на именувани помали планети (азбучно)|именуван]]<ref>[https://the-sky.org/neo/2374158/ Asteroid 374158 (2004 UL)]{{Мртва_врска|date=September 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. ==Наводи== {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.minorplanet.info/PHP/lcdbsummaryquery.php Asteroid Lightcurve Database (LCDB)], query form ([http://www.minorplanet.info/lightcurvedatabase.html info] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171216050541/http://www.minorplanet.info/lightcurvedatabase.html |date=16 December 2017 }}) * [http://obswww.unige.ch/~behrend/page_cou.html Asteroids and comets rotation curves, CdR] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160729213840/http://obswww.unige.ch/~behrend/page_cou.html |date=2016-07-29 }}{{Snd}} Observatoire de Genève, Raoul Behrend * {{NeoDys|374158}} * {{ESA-SSA|374158|2004UL}} * {{JPL small body}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:2004 УК}} [[Категорија:Аполонски астероиди|374158]] [[Категорија:Меркуропресекувачи|374158]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 2004 година]] [[Категорија:Потенцијално опасни астероиди]] k3kay37k0owuvw5227akx4asgxun63u 0 1281777 5576973 5559876 2026-06-14T14:03:59Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5576973 wikitext text/x-wiki '''Шведскиот центар за архитектура и дизајн''' ({{Langx|sv|Svenskt arkitektur- och designcentrum}}) или '''AркДес''', претходно познат како Музеј на архитектура (''Arkitekturmuseet''), е шведски национален музеј посветен на архитектурата и дизајнот. Се наоѓа на островот Скепшолмен во [[Стокхолм]], Шведска, во истиот комплекс како и [[Музеј на современа уметност (Стокхолм)|Музејот на современа уметност]]. Музејот изложува [[архитектура]], урбанистичко планирање и [[дизајн]] под неговиот сегашен директор Киеран Лонг. Тој е управен орган под Министерството за култура. == Историја == Архитектонскиот музеј бил основан во 1962 година на иницијатива на Националната асоцијација на шведски архитекти како приватна фондација. Тој бил национализиран во 1978 година, во тој момент беше сместен во згради претходно окупирани од Одделот за наутички карти на Скепшолмен. Новите простории, дизајнирани од лауреатот на [[Прицкерова награда|Прицкеровата награда]] Рафаел Монео по меѓународен натпревар, биле отворени во февруари 1998 година.<ref name="gov">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.regeringen.se/contentassets/c614b4aafd3f41f2b9a86ff641dc064f/inordnande-av-statens-centrum-for-arkitektur-och-design-i-moderna-museet--en-kraftsamling-for-konsten-arkitekturen-och-formen-ku201501181ki|title=Statens centrum för arkitektur och design|work=www.regeringen.se|publisher=[[Government of Sweden]]|pages=6–17|language=sv|accessdate=3 June 2015}}</ref> На 28 февруари 2013 година, владата издала нови упатства за музејот и на 1 мај, го променила неговото име во Шведски центар за архитектура и дизајн. Од средината на 1990-ти, музејот е под управа на Министерството за култура. == Згради == АркДес е сместен во две згради, старата сала за ''вежбање'' на морнарицата, Ексерцисхусет,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bebyggelseregistret.raa.se/bbr2/byggnad/visaHistorik.raa?byggnadId=21400000328269&page=historik&visaHistorik=true|title=MODERNA MUSEET, ARKITEKTURMUSEET (EXERCISHUSET) (akt.)|work=www.bebyggelseregistret.raa.se|publisher=[[Swedish National Heritage Board]]|accessdate=4 June 2015}}</ref> и неодамна изградената зграда дизајнирана од шпанскиот архитект Рафаел Монео, изградена помеѓу 1994 и 1997 година<ref name="Moneo">{{Наведена книга|url=http://libris.kb.se/bib/7763178|title=Modern Museum and Swedish Museum of Architecture in Stockholm|last=Moneo|first=Rafael|last2=Mårtelius|first2=Johan|last3=Jewson|first3=William|last4=Lidman|first4=Åke E:son|date=1998|publisher=Arkitektur|isbn=91-87214-76-8|location=Stockholm|language=sv|author-link=Rafael Moneo}}</ref> Постојаните и привремените изложбени сали стојат во историски згради дизајнирани од Фредрик Блом, а новата зграда, дизајнирана во [[Функционализам|функционалистички]] стил, содржи канцеларии, библиотека, истражувачки простории, работилници и архиви во кои се чува Државната архитектонска колекција. Зградата Монео ја добила наградата Каспер Салин во 1998 година<ref name="sfv">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sfv.se/globalassets/kulturvarden/1998_04/baksida-kasper_salinpriset_till_arkitekturmuseet.pdf|title=Kasper Salinpriset till Arkitekturmuseum|last=Schiratzki|first=Malin|work=www.sfv.se|publisher=[[National Property Board of Sweden]]|accessdate=4 June 2015|archive-date=2015-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924115221/http://www.sfv.se/globalassets/kulturvarden/1998_04/baksida-kasper_salinpriset_till_arkitekturmuseet.pdf|url-status=dead}}</ref> Во јуни 2018 година, нов привремен изложбен простор, ''Boxen'',<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://arkdes.se/boxen/|title=Boxen – ArkDes utställningsrum med samtida design och arkitektur|work=ArkDes – Sveriges nationella centrum för arkitektur och design|language=sv-SE|accessdate=2019-07-09|archive-date=2019-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20190709132328/https://arkdes.se/boxen/|url-status=dead}}</ref> бил отворен за дизајни на Dehlin Brattgård Architects.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.archdaily.com/911545/boxen-dehlin-brattgard-arkitekter|title=Boxen at ArkDes / Dehlin Brattgård Arkitekter|date=2019-02-18|work=ArchDaily|language=en-US|accessdate=2019-07-09}}</ref> == Функција == АркДес има постојана изложба и неколку привремени тематски изложби.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.arkdes.se/utstallningar|title=Utställningar|work=www.arkdes.se|publisher=ArkDes|accessdate=4 June 2015|archive-date=2021-11-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121225622/https://arkdes.se/utstallningar/|url-status=dead}}</ref> Постојаната изложба ја претставува шведската архитектура низ вековите во цртежи, модели, фотографии и историски предмети.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=PC8GNQAACAAJ|title=Arkitektur i Sverige: funktion, konstruktion och estetik genom tiderna|last=Rörby|first=Martin|date=2004|publisher=Arkitekturmuseet|isbn=9185460702|location=Stockholm}}</ref> Другите простори се посветени на тематски изложби кои ја истражуваат современата архитектура и дизајн, заедно со историски изложби.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://arkdes.se/utstallningar/|title=Utställningar|work=ArkDes – Sveriges nationella centrum för arkitektur och design|language=sv-SE|accessdate=2019-07-09|archive-date=2019-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20190709023503/http://arkdes.se/utstallningar/|url-status=dead}}</ref> Во архивските збирки на ArkDes има цртежи, модели и фотографии од делата на околу 500 архитекти. Библиотеката на музејот содржи списанија од 1930-тите па наваму, како и над 24.000 книги.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://archive-se.com/page/161232/2012-07-19/http://www.hissbiblioteken.se/taxonomy/term/216|title=Arkitekturmuseets bibliotek|work=www.archive-se.com|publisher=HISS|accessdate=4 June 2015}}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> АркДес управува со Фондацијата на Ајнар Матсон за истражување на згради и имот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://fastighetsnytt.se/2012/11/einar-mattsson-stipendiater-ar-utsedda/|title=Einar Mattsson-stipendiater är utsedda|last=Fröjd|first=Mattias|date=20 November 2012|work=www.fastighetsnytt.se|publisher=Fastighetsnytt|language=sv|accessdate=4 June 2015}}</ref> Центарот во повеќе наврати соработувал со [[Фондација Викимедија|Фондацијата Викимедија.]] Во 2013 и 2014 година, Викимедија Шведска го одржала својот годишен состанок таму, а во 2014 година, АркДес бил домаќин на настанот „Запознај ја Википедија“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.arkdes.se/articles/traffa-wikipedia|title=Träffa Wikipedia|work=www.arkdes.se|publisher=ArkDes|accessdate=4 June 2015|archive-date=2016-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303215244/http://www.arkdes.se/articles/traffa-wikipedia|url-status=dead}}</ref> == Значајни изложби == АркДес бил домаќин на голем број значајни привремени изложби и соработки. Во 2010 година, АркДес бил домаќин на изложбата „Грета Магнусон Гросман: Од Стокхолм до Беверли Хилс“, изложба на предвоен дизајн на мебел и експериментална архитектура од 1940-ти, 1950-ти и 1960-ти години.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://arkdes.se/en/utstallning/greta-magnusson-grossman-fran-stockholm-till-beverly-hills/|title=Greta Magnusson Grossman: From Stockholm to Beverly Hills|last=|first=|date=|work=ArkDes - Sweden's National Centre for Architecture and Design|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20190709133604/https://arkdes.se/en/utstallning/greta-magnusson-grossman-fran-stockholm-till-beverly-hills/|archive-date=2019-07-09|accessdate=2019-12-10|url-status=dead}}</ref> Во 2013 година, музејот го претстави „Модниот свет на [[Жан-Пол Готје]]: „Од тротоарот до модната писта“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.svd.se/arkitekturmuseet-visar-gaultier_6604248|title=Arkitekturmuseum visar Gaultier|last=Stockholm TT Spektra|date=2 November 2011|work=www.svd.se|publisher=[[Svenska Dagbladet]]|accessdate=4 June 2015}}</ref> Во 2014 година, АркДес бил домаќин на „Блокхолм“, изложба заснована на пренос на податоци за земјиштето од Стокхолм во Мајнкрафт за да се создаде точна, целосна претстава на шведскиот главен град.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://arkdes.se/en/utstallning/blockholm-den-fantastiska-staden/|title=Blockholm: The Amazing City|last=|first=|date=|work=ArkDes - Sweden's National Centre for Architecture and Design|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20190709132736/https://arkdes.se/en/utstallning/blockholm-den-fantastiska-staden/|archive-date=2019-07-09|accessdate=2019-12-10|url-status=dead}}</ref> Во 2015 година, соработката помеѓу АркДес и [[Музеј на современа уметност (Стокхолм)|Музејот на современа уметност]] ја претставила работата на данско-исландскиот уметник Олафур Елиасон<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://arkdes.se/en/utstallning/olafur-eliasson-verklighetsmaskiner/|title=Olafur Eliasson: Reality machines|last=|first=|date=|work=ArkDes - Sweden's National Centre for Architecture and Design|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20190709133346/https://arkdes.se/en/utstallning/olafur-eliasson-verklighetsmaskiner/|archive-date=2019-07-09|accessdate=2019-12-10|url-status=dead}}</ref> и во 2016 година слична соработка резултирала со голема изложба на делата на јапонскиот уметник Јајои Кусама.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://arkdes.se/en/utstallning/yayoi-kusama-i-oandligheten/|title=Yayoi Kusama: In Infinity|last=|first=|date=|work=ArkDes - Sweden's National Centre for Architecture and Design|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20190709132805/https://arkdes.se/en/utstallning/yayoi-kusama-i-oandligheten/|archive-date=2019-07-09|accessdate=2019-12-10|url-status=dead}}</ref> Во 2017 година, АркДес изложи голема монографска изложба за австриско-шведскиот архитект Јозеф Франк во соработка со МАК во Виена<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mak.at/en/program/exhibitions/josef_frank|title=Josef Frank: Against Design (MAK)|last=|first=|date=|work=www.mak.at|language=en|archive-url=|archive-date=|accessdate=2019-12-10}}</ref> заедно со изложбата на дизајнерскиот колектив на HI-групата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://arkdes.se/en/utstallning/hi-gruppen/|title=The HI-group: Craftsmanship in the Plastic Age|last=|first=|date=|work=ArkDes - Sweden's National Centre for Architecture and Design|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20190915135541/http://arkdes.se/en/utstallning/hi-gruppen/|archive-date=2019-09-15|accessdate=2019-12-10|url-status=dead}}</ref> Од 2017 година, под раководство на Киеран Лонг, музејот презентирал голем број привремени изложби во својата главна сала и во ''Боксен'', „машина за брзо менување, експериментални изложби“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dezeen.com/2019/02/27/boxen-dehlin-brattgard-arkitekter-arkdes-museum-stockholm/|title=Dehlin Brattgård Arkitekter creates "robust machine for experimental exhibitions" at ArkDes museum|date=2019-02-27|work=Dezeen|language=en|accessdate=2019-12-10}}</ref> Тие вклучуваат: „Јавен луксуз“, изложба „за архитектурата, дизајнот и борбата за јавен живот“;<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://arkdes.se/en/utstallning/public-luxury/|title=Public Luxury|work=ArkDes - Sweden's National Centre for Architecture and Design|language=en-US|accessdate=2019-12-10|archive-date=2022-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20220128070109/https://arkdes.se/en/utstallning/public-luxury/|url-status=dead}}</ref> „Иднината започнува овде“, изложба направена во соработка со [[Викторија и Алберт (музеј)|музејот Викторија и Алберт]] која ги истражува односите помеѓу дизајнот и технологијата;<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://arkdes.se/en/utstallning/the-future-starts-here/|title=The Future Starts Here – from V&A in London|work=ArkDes - Sweden's National Centre for Architecture and Design|language=en-US|accessdate=2019-12-10|archive-date=2022-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20220705091459/https://arkdes.se/en/utstallning/the-future-starts-here/|url-status=dead}}</ref> „Популарен простор: вредност во виртуелното“, проект кој ја истражува [[Виртуелна реалност|виртуелната реалност]], архитектурата и урбанизмот;<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://arkdes.se/en/utstallning/space-popular-value-in-the-virtual/|title=Space Popular: Value in the Virtual – ArkDes|work=ArkDes - Sweden's National Centre for Architecture and Design|language=en-US|accessdate=2019-12-10|archive-date=2022-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20220526182022/https://arkdes.se/en/utstallning/space-popular-value-in-the-virtual/|url-status=dead}}</ref> кулминативното издание на Павилјонот за крстарење; и изложба која го истражува префабрикуваниот бетонски панел куриран од Педро Игнасио Алонсо и Хуго Палмарола.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://arkdes.se/en/utstallning/flygande-betong-byggelementen-som-forandrade-varlden/|title=Flying Panels: How Concrete Panels Changed the World|last=|first=|date=|work=ArkDes - Sweden's National Centre for Architecture and Design|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20220425054707/https://arkdes.se/en/utstallning/flygande-betong-byggelementen-som-forandrade-varlden/|archive-date=2022-04-25|accessdate=2019-12-10|url-status=dead}}</ref> Во 2020 година, Боксен бил домаќин на првата музејска изложба во светот која го истражува креативното поле на АСМР.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/artanddesign/2020/mar/31/this-way-for-a-braingasm-asmr-gets-a-tingly-exhibition|title=This way for brain tingles: ASMR gets a shiver-inducing exhibition|last=|first=|date=|work=The Guardian|language=en-US|archive-url=|archive-date=|accessdate=2020-04-21}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://arkdes.se/en/utstallning/asmr-weird-sensation-feels-good/|title=WEIRD SENSATION FEELS GOOD: An Exhibition About ASMR – ArkDes|last=|first=|date=|work=ArkDes|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20200515032311/https://arkdes.se/en/utstallning/asmr-weird-sensation-feels-good/|archive-date=2020-05-15|accessdate=17 јуни 2020|url-status=dead}}</ref> Како резултат на [[КОВИД-19]] имало виртуелно отворање.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.e-flux.com/video/325072/arkdes-nbsp-presents-a-virtual-vernissage-weird-sensation-feels-good/|title=ArkDes presents a virtual vernissage of WEIRD SENSATION FEELS GOOD: An exhibition about ASMR|last=|first=|date=|work=e-flux Architecture|language=en-US|archive-url=|archive-date=|accessdate=17 јуни 2020}}</ref> АркДес е домаќин на годишниот натпревар „Џинџербред хаус“ секој декември.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://arkdes.se/en/gingerbread-house-2019/|title=Gingerbread House 2019|last=|first=|date=|work=ArkDes - Sweden's National Centre for Architecture and Design|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20220526174623/https://arkdes.se/en/gingerbread-house-2019/|archive-date=2022-05-26|accessdate=2019-12-10|url-status=dead}}</ref> == Директори == [[Податотека:Kieran_Long_portrait.jpg|алт=Kieran Long|мини| Киеран Лонг, директор на АркДес од 2017 година]] * Киеран Лонг, 2017- <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.regeringen.se/pressmeddelanden/2017/02/kieran-long-ny-overintendent-pa-arkdes/|title=Press release från the Ministry of Culture in Sweden|date=10 September 2018|publisher=[[Government of Sweden]]}}</ref> * Керстин Брунберг, привремен директор, јули 2014-јули 2015 година * Лена Рахулт, 2009–јули 2014 година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dn.se/kultur-noje/lena-rahoult-ny-chef-for-arkitekturmuseet/|title=Lena Rahoult ny chef för Arkitekturmuseet|last=Fristorp|first=Mimmi|date=19 December 2008|work=www.dn.se|publisher=[[Dagens Nyheter]]|accessdate=4 June 2015}}</ref> * Бите Нигрен, 1999–2008<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gp.se/kulturnoje/1.926015-bitte-nygren-prefekt-pa-nya-hdk|title=Bitte Nygren|last=Andersson|first=Patrik|date=25 April 2012|work=www.gp.se|publisher=[[Göteborgs-Posten]]|accessdate=4 June 2015}}</ref> * Јоран Линдвал, 1985–99 * Бенгт О.Х. Јохансон, 1966–77 == Галерија == === Згради === <gallery widths="160px" heights="120px" perrow="4"> Податотека:Exercishallen September 2013..jpg|Изградба на експонати Податотека:Arkitekturmuseet 2009a.jpg|Изградба на експонати Податотека:Arkitekturmuseet 2009b.jpg|Административна зграда Податотека:Arkitekturmuseet 2009c.jpg|Административна зграда </gallery> === Изложби === <gallery widths="160" heights="120" perrow="4"> Податотека:Arkitekturmuseet utställning 2014c.jpg|Постојана сала за изложби Податотека:J P G på ArtDes 2013 8.jpg|Привремена изложба „Модниот свет на Жан Пол Готје: Од тротоарот до модната писта“, 2013 година </gallery> == Наводи == {{reflist|30em}} == Надворешни врски == * [http://digitaltmuseum.se/info/owners/S-ARK Колекциите на ArkDes во Дигиталниот музеј] * [http://www.government.se/government-agencies/swedish-centre-for-architecture-and-design/ ArkDes во Владата на Шведска] [[Категорија:Шведска архитектура]] [[Категорија:Музеи во Стокхолм]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] o939b01cvnfec00khjdv4bp14w2widn 0 1282407 5577042 5445700 2026-06-14T17:19:21Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577042 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | minorplanet = yes | name = 25 Фокеја | background = #D6D6D6 | image = 25Phocaea (Lightcurve Inversion).png | image_size = 265 | caption = | discovery_ref = &thinsp; | discoverer = [[Жан Шакорнак]] | discovery_site = [[Марсејска опсерваторија|Марсеј]] | discovered = 6 април 1853 | mpc_name = (25) Фокеја | alt_names = 1956 GC | pronounced = {{IPAc-en|f|oʊ|ˈ|s|iː|ə}}<ref>Noah Webster (1884) ''A Practical Dictionary of the English Language''</ref> | adjective = Фокејско {{IPAc-en|f|oʊ|ˈ|s|iː|ə|n}} | named_after = [[Фокеја]]&thinsp;<br />{{small|(старогрчки град)}} | mp_category = [[Астероиден појас|Главен појас]]{{·}}{{small|([[Кирквудска зона|внатрешен]])}}<br />[[Фокејско семејство|Фокејско]]&thinsp; | orbit_ref = &thinsp; | epoch = 4 септември 2017 ([[јулијански ден|јд]] 2458000.5) | uncertainty = 0 | observation_arc = 157.44 јг (57,504 денови) | aphelion = 3.0104 [[Астрономска единица|ае]] | perihelion = 1.7899 ае | semimajor = 2.4001 ае | eccentricity = 0.2543 | period = 3.72 [[јулијанска година (астрономија)|јг]] (1,358 days) | mean_anomaly = 13.891[[Степен (агол)|°]] | mean_motion = {{Deg2DMS|0.2651|sup=ms}} / ден | inclination = 21.606° | asc_node = 214.14° | arg_peri = 90.245° | dimensions = {{val|61.05|2.46}} км<br />{{val|61.054|2.463}} km<br />{{val|71|}} km<br />{{val|75.13|3.6}} km<br/>{{val|80.19|4.66}} km<br />{{val|82|8}} km<br />{{val|83.21|0.96}} km | mass = (5.99 ± 0.60) × 10¹⁷ kg | density = {{val|2.21|0.44}} g/cm³ | rotation = {{val|9.92|0.05}} h<br />{{val|9.9341|0.0002}} h<br />{{val|9.935|0.003}} h<ref name="Pilcher-2009g">{{Cite journal |author = Pilcher, Frederick |date = October 2009 |title = New Lightcurves of 8 Flora, 13 Egeria, 14 Irene, 25 Phocaea 40 Harmonia, 74 Galatea, and 122 Gerda |url = http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/bib_query?bibcode=2009MPBu...36..133P |journal = The Minor Planet Bulletin |volume = 36 |issue = 4 |pages = 133–136 |issn = 1052-8091 |bibcode = 2009MPBu...36..133P |access-date= 1 November 2017}}</ref> <br />{{val|9.945|0.002}} h<ref name="Buchheim-2007b">{{Cite journal |author = Buchheim, Robert K. |date = September 2007 |title = Lightcurves of 25 Phocaea, 468 Lina, 482 Petrina 551 Ortrud, 741 Botolphia, 834 Burnhamia, 2839 Annette, and 3411 Debetencourt |url = http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/bib_query?bibcode=2007MPBu...34...68B |journal = The Minor Planet Bulletin |volume = 34 |issue = 3 |pages = 68–71 |issn = 1052-8091 |bibcode = 2007MPBu...34...68B |access-date= 1 November 2017}}</ref> <br />{{val|9.945|}} [[Hour|h]]<ref name="Groeneveld-1954a">{{Cite journal |first1 = Ingrid |last1 = Groeneveld |first2 = Gerard P. |last2 = Kuiper |date = September 1954 |title = Photometric Studies of Asteroids. I |url = http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/bib_query?bibcode=1954ApJ...120..200G |journal = Astrophysical Journal |volume = 120 |page = 200 |bibcode = 1954ApJ...120..200G |doi = 10.1086/145904 |access-date= 1 November 2017}}</ref><br />{{val|9.95|0.01}} h<ref name="geneva-obs">{{cite web |title = Asteroids and comets rotation curves – (25) Phocaea |last = Behrend |first = Raoul |publisher = Geneva Observatory |url = http://obswww.unige.ch/~behrend/page1cou.html#000025 |accessdate = 1 November 2017}}</ref> | albedo = {{val|0.189|0.005}}<br />{{val|0.2310|0.024}}<br />{{val|0.350|0.046}}<ref name="Masiero-2012">{{cite journal |display-authors = 6 |first1 = Joseph R. |last1 = Masiero |first2 = A. K. |last2 = Mainzer |first3 = T. |last3 = Grav |first4 = J. M. |last4 = Bauer |first5 = R. M. |last5 = Cutri |first6 = C. |last6 = Nugent |first7 = M. S. |last7 = Cabrera |date = November 2012 |title = Preliminary Analysis of WISE/NEOWISE 3-Band Cryogenic and Post-cryogenic Observations of Main Belt Asteroids |url = http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/bib_query?bibcode=2012ApJ...759L...8M |journal = The Astrophysical Journal Letters |volume = 759 |issue = 1 |page = 5 |bibcode = 2012ApJ...759L...8M |doi = 10.1088/2041-8205/759/1/L8 |arxiv = 1209.5794 |access-date= 1 November 2017}}</ref> | spectral_type = [[Tholen classification|Tholen]] {{=}} [[S-type asteroid|S]]&thinsp;<ref name="jpldata" /><br />[[SMASS classification|SMASS]] {{=}} [[S-type asteroid|S]]&thinsp;<ref name="jpldata" /><ref name="lcdb">{{cite web |title = LCDB Data for (25) Phocaea |publisher = Asteroid Lightcurve Database (LCDB) |url = http://www.minorplanet.info/PHP/generateOneAsteroidInfo.php?AstInfo=25%7CPhocaea |accessdate = 1 November 2017}}</ref>{{·}}[[S-type asteroid|S]]&thinsp;<ref name="Belskaya-2017">{{Cite journal |display-authors = 6 |first1 = I. N. |last1 = Belskaya |first2 = S. |last2 = Fornasier |first3 = G. P. |last3 = Tozzi |first4 = R. |last4 = Gil-Hutton |first5 = A. |last5 = Cellino |first6 = K. |last6 = Antonyuk |first7 = Yu. N. |last7 = Krugly |first8 = A. N. |last8 = Dovgopol |first9 = S. |last9 = Faggi |date = March 2017 |title = Refining the asteroid taxonomy by polarimetric observations |url = http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/bib_query?bibcode=2017Icar..284...30B |journal = Icarus |volume = 284 |pages = 30–42 |bibcode = 2017Icar..284...30B |doi = 10.1016/j.icarus.2016.11.003 |access-date= 24 October 2017}}</ref><br />[[Asteroid color indices|B–V]] {{=}} 0.932&thinsp;<ref name="jpldata" /><br />[[Asteroid color indices|U–B]] {{=}} 0.513&thinsp;<ref name="jpldata">{{cite web |type = 2017-08-19 last obs. |title = JPL Small-Body Database Browser: 25 Phocaea |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=2000025 |publisher = Jet Propulsion Laboratory |accessdate = 1 November 2017}}</ref> | abs_magnitude = 7.83<ref name="Masiero-2012" /><ref name="jpldata" /><ref name="lcdb" /><ref name="SIMPS">{{cite journal |first1 = E. F. |last1 = Tedesco |first2 = P. V. |last2 = Noah |first3 = M. |last3 = Noah |first4 = S. D. |last4 = Price |date = October 2004 |title = IRAS Minor Planet Survey V6.0 |url = https://sbnarchive.psi.edu/pds3/iras/IRAS_A_FPA_3_RDR_IMPS_V6_0/data/diamalb.tab |journal = NASA Planetary Data System – IRAS-A-FPA-3-RDR-IMPS-V6.0 |bibcode = 2004PDSS...12.....T |accessdate = 17 October 2019}}</ref><ref name="AKARI">{{cite journal |display-authors = 6 |first1 = Fumihiko |last1 = Usui |first2 = Daisuke |last2 = Kuroda |first3 = Thomas G. |last3 = Müller |first4 = Sunao |last4 = Hasegawa |first5 = Masateru |last5 = Ishiguro |first6 = Takafumi |last6 = Ootsubo |first7 = Daisuke |last7 = Ishihara |first8 = Hirokazu |last8 = Kataza |first9 = Satoshi |last9 = Takita |first10 = Shinki |last10 = Oyabu |first11 = Munetaka |last11 = Ueno |first12 = Hideo |last12 = Matsuhara |first13 = Takashi |last13 = Onaka |date = October 2011 |title = Asteroid Catalog Using Akari: AKARI/IRC Mid-Infrared Asteroid Survey |journal = Publications of the Astronomical Society of Japan |volume = 63 |issue = 5 |pages = 1117–1138 |bibcode = 2011PASJ...63.1117U |doi = 10.1093/pasj/63.5.1117 |doi-access= free }} ([http://vizier.cfa.harvard.edu/viz-bin/VizieR-5?-source=J/PASJ/63/1117/acua_v1&Num=25 online] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20211020073738/http://vizier.cfa.harvard.edu/viz-bin/VizieR-5?-source=J%2FPASJ%2F63%2F1117%2Facua_v1&Num=25 |date=2021-10-20 }}, [https://core.ac.uk/download/pdf/43545172.pdf AcuA catalog p. 153])</ref>{{·}}{{val|7.90|0.25}}<ref name="Veres-2015">{{cite journal |display-authors = 6 |first1 = Peter |last1 = Veres |first2 = Robert |last2 = Jedicke |first3 = Alan |last3 = Fitzsimmons |first4 = Larry |last4 = Denneau |first5 = Mikael |last5 = Granvik |first6 = Bryce |last6 = Bolin |first7 = Serge |last7 = Chastel |first8 = Richard J. |last8 = Wainscoat |first9 = William S. |last9 = Burgett |first10 = Kenneth C. |last10 = Chambers |first11 = Heather |last11 = Flewelling |first12 = Nick |last12 = Kaiser |first13 = Eugen A. |last13 = Magnier |first14 = Jeff S. |last14 = Morgan |first15 = Paul A. |last15 = Price |first16 = John L. |last16 = Tonry |first17 = Christopher |last17 = Waters |date = November 2015 |title = Absolute magnitudes and slope parameters for 250,000 asteroids observed by Pan-STARRS PS1 - Preliminary results |url = http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/bib_query?bibcode=2015Icar..261...34V |journal = Icarus |volume = 261 |pages = 34–47 |bibcode = 2015Icar..261...34V |doi = 10.1016/j.icarus.2015.08.007 |arxiv = 1506.00762 |access-date= 1 November 2017}}</ref> }} '''Фокеја''' ([[ознака за мала планета]]: '''25 Phocaea)''' — каменит [[астероид]] од внатрешниот региони на [[Астероиден појас|Астероидниот појас]], околу 75 километри во пречник. Тоа е родителско тело на Фокејското семејство. Откриен од [[Жан Шакорнак]] во 1853 година, го добил името по античкиот грчки град [[Фокеја]]. == Откривање и именување == ''Фокеја'' била откриена на [[6 април]] [[1853]] година од францускиот астроном [[Жан Шакорнак]] во Марсејската опсерваторија во јужна [[Франција]]. Тоа било неговото прво откритие на [[астероид]] од вкупно шест. Астероидот го добил името по древниот јонски грчки град Фокеја, во денешна [[Турција]], од каде потекнуваат основачите на [[Марсеј]]. Името било предложено од францускиот астроном [[Бенџамин Валц]] . == Класификација и орбита == ''Фокеја'' е родителско тело и носител на фамилијата Фокеја, голема [[Астероидно семејство|астероидна фамилија]] на камени астероиди во внатрешниот главен појас. Кружи околу Сонцето на растојание од 1,8–3,0&nbsp;[[Астрономска единица|АU]] еднаш на секои 3 години и 9 месеци (1.358 дена). Неговата орбита има [[Орбитално занесување|ексцентричност]] од 0,25 и [[Наклон (орбита)|наклон]] од 22 [[Степен (агол)|°]] во однос на [[еклиптика]]та. [[Лак на набљудување|Набљудувачкиот лак на телото]] започнува во [[Виенска опсерваторија|Виенската опсерваторија]] во март 1860 година, речиси 7 години по нејзиното официјално набљудување на откритието во [[Марсеј]]. == Физички одлики == === Спектрален тип === ''Фокеја'' е камениот [[Астероид од типот S|астероид од типот С]] и во [[Спектрална класификација на астероидите]], и како таков е окарактеризиран и од други. === Светлински кривини === Фотометриските набљудувања на овој астероид во опсерваторијата Орган Меса во Лас Крус, Ново Мексико во текот на 2010 година дале светлинска крива со период од 9,9341 ± 0,0002 часа. Светлината во близина на најдлабокиот минимум на кривата на светлината покажале промени со фазниот агол, што е резултат на сенките кои се протегаат низ површинските неправилности. Добиени се и неколку други светлински кривини. ''Фокеја'' е проучуван и со радар. === Пречник и албедо === Според истражувањата спроведени од инфрацрвениот астрономски сателит IRAS, јапонскиот сателит <nowiki><i>Akari</i></nowiki> и мисијата <nowiki><i>NEOWISE</i></nowiki> на НАСА со инфрацрвени зраци, Фокеја има пречник помеѓу 61,05 и 83,21 километри, а неговата површина има [[албедо]] помеѓу 0,189 и 0,189. ''Колаборативната светлинска крива на астероидот'' ги прифаќа резултатите добиени од ''IRAS'', односно албедо од 0,2310 и пречник од 75,13 километри врз основа на [[Апсолутна ѕвездена величина|апсолутна светлинска величина]] од 7,83. === Маса и густина === Астероидот има маса од (5,99 ± 0,60) × 10 ¹⁷ килограми и средна густина од {{Вред|2.21|0.44}} грама на кубен сантиметар, што се наоѓа приближно помеѓу густината на варовник и бетон/чакал. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20150910160225/http://www.asteroidoccultation.com/observations/Results/Data2006/20061003PhocaeaNugentProfile.jpg Прикривање 2006-октомври 03] / [https://web.archive.org/web/20120428111824/http://www.asteroidoccultation.com/observations/Results/index2006.html (2006 резултати од астероидно прикривање за Северна Америка)] * [http://www.minorplanet.info/PHP/lcdbsummaryquery.php База на податоци со кривина на астероиди (LCDB)], формулар за барање ( [http://www.minorplanet.info/lightcurvedatabase.html информации] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20171216050541/http://www.minorplanet.info/lightcurvedatabase.html |date=2017-12-16 }} ) * [http://obswww.unige.ch/~behrend/page_cou.html Криви на ротација на астероиди и комети, CdR] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160729213840/http://obswww.unige.ch/~behrend/page_cou.html |date=2016-07-29 }} - Опсерваторија де Женева, Раул Беренд * [https://books.google.com/books?id=aeAg1X7afOoC&pg Речник на мали имиња на планети], Google books * [https://www.minorplanetcenter.net/iau/lists/NumberedMPs000001.html Околности за откривање: нумерирани мали планети (1)-(5000)] - Центар за мали планети * {{AstDys|25}} * {{JPL small body}} [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1853 година]] [[Категорија:Астероиди наречени по места]] ir59twv0a2uztjjzo7xz6tx573ap8iv 0 1282410 5577043 5003131 2026-06-14T17:20:59Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577043 wikitext text/x-wiki '''Евтерпа''' ([[Ознака за мала планета|мала планета ознака]] '''27 Евтерпа''') — камениот [[астероид]] и родителско тело од [[Астероидно семејство|Евтерпиното семејство]], сместен во внатрешниот [[астероиден појас]], со пречник од приближно 100 километри. Го открил англискиот астроном Џон Расел Хинд во опсерваторијата Џорџ Бишоп во Лондон на 8 ноември 1853 година. Астероидот го добил името по [[Евтерпа]], [[Музи|музата]] на музиката во [[Старогрчка митологија|грчката митологија]]. [[Податотека:27_Euterpe_orbit_on_01_Jan_2009.png|thumb|upright 1.2|center|Орбита на астероидот Евтерпа и неговата положба во Сончевиот Систем]] ''Евтерпа'' е еден од најсветлите астероиди на ноќното небо. Имал [[Привидна ѕвездена величина|привидна величина]] од 8,3 за време на [[Апсида (астрономија)|перихелична]] спротивставеност на 25 декември 2015 година. Врз основа на [[Астероид од типот S|спектрите од S-тип]], составот изгледа каменест. Има големина на пресек од околу 100–120&nbsp;км. 27 Евтерпа кружи околу [[Сонце]]то со период од 3,59&nbsp;години и се врти околу својата оска еднаш на секои 10.4&nbsp;часови. Тоа е родителското тело на [[Астероидно семејство|семејството Евтерпа]], камено семејство астероиди во внатрешниот појас од скоро 400 познати членови. ''Евтерпа'' е проучуван со радар. == Надворешни врски == * [http://www.minorplanet.info/PHP/lcdbsummaryquery.php База на податоци со кривина на астероиди (LCDB)], формулар за барање ( [http://www.minorplanet.info/lightcurvedatabase.html информации] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20171216050541/http://www.minorplanet.info/lightcurvedatabase.html |date=2017-12-16 }} ) * [https://books.google.com/books?id=aeAg1X7afOoC&pg Речник на мали имиња на планети], Google books * [http://obswww.unige.ch/~behrend/page_cou.html Криви на ротација на астероиди и комети, CdR] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160729213840/http://obswww.unige.ch/~behrend/page_cou.html |date=2016-07-29 }} - Опсерваторија де Женева, Раул Беренд * [https://www.minorplanetcenter.net/iau/lists/NumberedMPs000001.html Околности за откривање: нумерирани мали планети (1)-(5000)] - Центар за мали планети * {{AstDys|27}} * {{JPL small body}} [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1853 година]] [[Категорија:Астероиди наречени по ликови од старогрчката митологија]] [[Категорија:Откритија на Џон Расел Хинд]] sbcn2j2tuky98ncpb1fghbm52iyiun6 0 1283000 5577044 5013421 2026-06-14T17:26:36Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577044 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | minorplanet = yes | name = 3552 Дон Кихот | background = #FFC2E0 | image = 3552Don2-LB4-mag15.jpg | image_size = 240px | caption = | discovery_ref = &thinsp; | discovered = 26 септември 1983 година | discoverer = [[Пол Вајлд (швајцарски астроном)|П Диви.]] | discovery_site = [[Опсерваторија Цимервалд|Обс Цимервалд.]] | mpc_name = (3552) Дон Кихот | alt_names = 1983 СА | named_after = [[Дон Кихот]] | mp_category = [[Објект во близина на Земјата|НЕО]] [[Амор астероид|Амор]]&thinsp;[[Марс-прекрстувач]] | orbit_ref = &thinsp; | epoch = 4 септември 2017 година ([[Јулијан ден|ЈД]] 2458000,5) | uncertainty = 0 | observation_arc = 33.71 ур (12,312 денови) | aphelion = 7.2783 [[Астрономска единица|АУ]] | perihelion = 1.2399 АУ | semimajor = 4.2591 АУ | eccentricity = 0.7089 | period = 8.79 [[Јулијанска година (астрономија)|yr]] (3,211 days) | mean_anomaly = 332.47[[Степен (агол)|°]] | mean_motion = | inclination = 31.092° | asc_node = 350.03° | arg_peri = 316.42° | moid = 0.3338 АУ | jupiter_moid = 0.4397 АУ | tisserand = 2.3150 | dimensions = {{val|18.4|0.4}} kм | rotation = | albedo = 0.03 | spectral_type = | abs_magnitude = 12.9 | magnitude = 11.67 (1957) to 22.32 }} ''' 3552 Дон Кихот ''', привремено означен {{мп|1983 СА}}, е исклучително [[Орбитално занесување|занесен]] [[астероид]], класифициран како [[објект во близина на Земјата]] од [[Амор астероид|Амор група]]та , [[Марсов крст]] и [[Јупитер-прекрстувач]], како и [[Кентаур (мала планета)|кентаур]] која е и [[изумрена комета]]<ref>[https://phys.org/news/2011-07-don-quixote-solar.html/ 3552 Don Quixote... leaving our solar system?]</ref>. == Откривање и именување == Астероидот бил откриен на 26 септември 1983 година, од швајцарскиот астроном [[Пол Вајлд (швајцарски астроном)|Пол Вајлд]] во [[Опсерваторијата Цимервалд]] во близина на Берн, Швајцарија. == Орбита и одлики == ''Дон Кихот'' се одликува како темен [[Д-тип астероид]] во таксономијата [[Tholen класификација|Толен]] и [[SMASS класификација|СМАСС]] таксономија. Има многу [[наклонето|наклонета]] [[орбита]] налик на комета од 31 степен што води до чести [[Пертурбации (астрономија)|пертурбации]] од [[Јупитер]]. Дон Кихот има пречник од 18,4 километри и вртежен период од 7,7 часа. Поради својата орбита слична на комета и [[албедо]], Дон Кихот, постојат сомнежи дека е [[изумрена комета]]. Сепак, [[инфрацрвените]] набљудувања со [[Вселенскиот телескоп Спицер]] на 4,5&nbsp;μm открија слаба [[Кома (комета)|комае]] со [[опашка (комета)|опашка]] околу објектот. Активноста на кометата е заклучена со [[јаглерод диоксид]] ({{CO2}}) [[емисија на молекуларна лента]]. Во март 2018 година за прв пат била забележана опашка на [[Видлив спектар|видливи бранови должини]]. Сè уште не е познато дали набљудуваната активност е постојана или е излив, како резултат на ископување на подповршински мраз {{CO2}} поради неодамнешното влијание на помало тело.{{сомнителен|датум=јули 2020}} ==Наводи== {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.minorplanet.info/PHP/lcdbsummaryquery.php Asteroid Lightcurve Database (LCDB)], query form ([http://www.minorplanet.info/lightcurvedatabase.html info] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20171216050541/http://www.minorplanet.info/lightcurvedatabase.html |date=2017-12-16 }}) * [https://books.google.com/books?id=aeAg1X7afOoC&pg Dictionary of Minor Planet Names], Google books * [http://obswww.unige.ch/~behrend/page_cou.html Asteroids and comets rotation curves, CdR] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160729213840/http://obswww.unige.ch/~behrend/page_cou.html |date=2016-07-29 }} – Observatoire de Genève, Raoul Behrend * [https://www.minorplanetcenter.net/iau/lists/NumberedMPs000001.html Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets (1)-(5000)] – Minor Planet Center * {{NeoDys|3552}} * {{JPL small body}} {{Minor planets navigator |3551 Verenia |number=3552 |3553 Mera}} {{Мали тела во Сончевиот Систем}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Дон Кихот }} [[Категорија:Аморски астероиди|003552]] [[Категорија:Исчезнати комети|003552]] [[Категорија:Откритија од Пол Вајлд (швајцарски астроном)]] [[Категорија:Мали планети именувани по литературни ликови]] [[Категорија:Дон Кихот|3552 Дон Кихот]] [[Категорија:Астероиди од типот D (SMASS)|003552]] [[Категорија:Астероиди од типот D (Толен)|003552]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1983 година|19830926 година]] [[Категорија:Астероиди од типот D]] hbtfaih43emtgs9xsn2koegqgzdfwsd 0 1283006 5577022 5118447 2026-06-14T16:10:06Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577022 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:{{mp|(44594) 1999 OX|3}}}} {{Infobox planet | minorplanet = yes | name = (44594) {{мп|1999 OX|3}} | background = #C2E0ФФ | image = | image_size = | caption = | discovery_ref = | discoverer =[[Џон Џ. Кавеларс|Ј. Ј. Кавеларс]]<br />[[Брет Џеј Гладман|Б. Гладман]]<br />[[Метју Џ. Холман|М. Холман]]<br />[[Жан-Марк Пети|Ж-М. Пети]] | discovery_site =[[Опсерватории Мауна Кеја|Опс. Мауна Кеја]] | discovered = 21 јули 1999 година | mpc_name = (44594) {{mp|1999 OX|3}} | alt_names = {{mp|1999 OX|3}} | pronounced = | named_after = | mp_category = [[Транс-нептунски објект|TNO]]{{·}}[[Кентаур (мала планета)|кентаур]] | orbit_ref = | epoch =4 септември 2017 година ([[Јулијан ден|ЈД]] 2458000,5) | uncertainty = 2 | observation_arc = 17.35 yr (6,338 денови) | aphelion = 46.576 [[астрономска единица|ае]] | perihelion = 17.589 АУ | semimajor = 32.083 АУ | eccentricity = 0.4518 | period = 181.72 [[Јулијанска година (астрономија)|год]] (66,375 days) | mean_anomaly = 347.21[[Степен (агол)|°]] | mean_motion = {{Deg2DMS|0.0054|sup=ms}} / ден | inclination = 2.6248° | asc_node = 259.10° | arg_peri = 144.53° | dimensions = 151 km | rotation = [[Час|ч]] | albedo = 0.10 | spectral_type = [[Транс-нептунски објект#Спектра|РР]] | abs_magnitude = {{val|6.07|0.19}} {{small|(R)}}{{·}}{{val|6.835|0.078}} {{small|(R)}}{{·}}7.1{{·}}7.4{{·}}{{val|7.718|0.092}}7.85 }} '''{{mp|(44594) 1999 OX|3}}''' е ексцентричен [[транс-нептунски објект]] со орбита слична на [[Кентаур (мала планета)|кентаур]] од [[надворешниот Сончев Систем]], приближно 150 километри во пречник. Откриен е на 21 јули 1999 година, од астрономите [[Џон Џ. Марк Пети]] во [[Опсерватории Мауна Кеја|Опсерваториите Мауна Кеја]], Хаваи, САД. == Орбита и класификација == [[File:(44594) 1999 OX3.tiff|thumb|left|200px|Дијаграм на орбита (горен поглед, {{mp|1999 OX|3}} во сино)]] {{mp|1999 OX|3}} кружи околу Сонцето на растојание од 17,6–46,6&nbsp;[[астрономска единица|ае]] еднаш на секои 181 година и 9 месеци (66.375 дена)<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://markandrewholmes.com/1999ox3.html/ |title=1999 OX3 |accessdate=2021-11-26 |archive-date=2009-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091028013744/http://markandrewholmes.com/1999ox3.html }}</ref>. Неговата орбита има [[орбитално занесување|зенесеност]] од 0,45 и [[орбитална наклонетост|наклон]] од 3[[Степен (агол)|°]] во однос на [[еклиптиката]]. лак на набљудување]] започнува со неговото официјално откривање набљудување во Мауна Кеја во 1999 година. [[Нептун]] има [[голема полуоска]] од 30&nbsp;АЕ и {{mp|1999 OX|3}} има голема полуоска од 32 АЕ. [[Minor Planet Center]] (MPC) не го класифицира овој објект како кентаур бидејќи MPC ги дефинира кентаурите како со голема полуоска помала од 30,066 AУ. {{mp|1999 OX|3}} ги преминува орбитите и на Нептун и на [[Уран]] и има наклон од само 2,62°. [[Deep Ecliptic Survey]] (DES) ги дефинира кентаурите користејќи шема на динамичка класификација, базирана на однесувањето на орбиталните интеграции во текот на 10 милиони години. DES ги дефинира кентаурите како нерезонантни објекти чии оскулативни [[Apsis|perihelia]] се помали од оскулативната голема полуоска на Нептун во секое време од интеграцијата. Користејќи ја динамичката дефиниција за кентаур, {{mp|1999 OX|3}} е кентаур. == Физички одлики == Во јули 2009 година, вртежна [[светлинска крива]] од {{mp|1999 OX|3}} беше добиена од фотометриски набљудувања. Анализата на светлински криви даде [[вртежен период]] од 9,26 часа со амплитуда на осветленост од 0,11 [[Магнитуда (астрономија)|магнитуда]] ({{мал|[[ЛЦДБ код за квалитет|U=2]]}}). Периодот, сепак, е двосмислен со алтернативни решенија (13,4 и 15,45 часа). == Нумерирање и именување == Оваа [[мала планета]] беше [[Означување помала планета|нумерирана]] од [[Центар за мала планета]] на 22 август 2002 година. ==Наводи== {{наводи}} == Надворешни врски== * [http://www.minorplanet.info/PHP/lcdbsummaryquery.php Asteroid Lightcurve Database (LCDB)], query form ([http://www.minorplanet.info/lightcurvedatabase.html info] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171216050541/http://www.minorplanet.info/lightcurvedatabase.html |date=16 December 2017 }}) * [https://books.google.com/books?id=aeAg1X7afOoC&pg Dictionary of Minor Planet Names], Google books * [http://obswww.unige.ch/~behrend/page_cou.html Asteroids and comets rotation curves, CdR] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160729213840/http://obswww.unige.ch/~behrend/page_cou.html |date=2016-07-29 }} – Observatoire de Genève, Raoul Behrend * [https://www.minorplanetcenter.net/iau/lists/NumberedMPs040001.html Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets (40001)-(45000)] – Minor Planet Center * {{AstDys|44594}} * {{JPL small body}} {{Minor planets navigator| |number=44594 |PageName={{mp|(44594) 1999 OX|3}} | }} {{Мали тела во Сончевиот Систем}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:1999 OX3}} [[Категорија:Заднептунци|044594]] [[Категорија:Кентаури (астероиди)|044594]] [[Категорија:Откритија од Џон Џ. Кавеларс]] [[Категорија:Откритија од Брет Џеј Гладман]] [[Категорија:Откритија од Метју Џ. Холман]] [[Категорија:Откритија од Жан-Марк Пети]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1999 година|19990721 година]] [[Категорија:Откритија на Брет Гледман]] [[Категорија:Откритија на Џон Кавеларс]] 2gvhsy807pi4x7qalklmhk9nahuu5ot 0 1283389 5577039 4932744 2026-06-14T16:42:00Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577039 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | minorplanet=да | background=#D6D6D6 | name=157 Дејанира | image= 157Dejanira (Lightcurve Inversion).png | image_size = 265 | caption=Тридимензионален модел на 157 Dejanira врз основа на неговата светлинска крива. | discovery_ref= | discoverer=[[Алфонс Борели|А. Борели]] | discovered=1 декември 1875 година | mpc_name=(157) Дејанира | alt_names= | pronounced={{IPAc-en|d|ɛ|dʒ|ə|'|n|aɪr|ə}} | mp_category=[[Главен појас]] | orbit_ref= | epoch=31 јули 2016 година ([[Јулијан ден|ЈД]] 2457600,5) | semimajor={{Convert|2.58161|AU|Gm|abbr=on}} | perihelion={{Convert|2.07801|AU|Gm|abbr=on}} | aphelion={{Convert|3.0852|AU|Gm|abbr=on|lk=on}} | eccentricity=0.19507 | period=4.15 [[Јулијанска година (астрономија)|година]] (1515.1 [[Јулијанска година (астрономија)|г]]) | inclination=12.160° | asc_node=62.070° | mean_anomaly=312,135[[Степен (агол)|°]] | avg_speed=18.36&nbsp;км/с | dimensions=19.1&nbsp;км/с | mass=7.3{{e|15}} kг | density=2.0 g/cm³ | surface_grav=0.0053 м/с² | escape_velocity=0.0101 км/с | sidereal_day= | axial_tilt= | pole_ecliptic_lat= | pole_ecliptic_lon= | spectral_type= | abs_magnitude=11.2 | albedo=0.10 | single_temperature=~173 [[келвин|К]] | arg_peri=46.282° | mean_motion={{Deg2DMS|0.23761|sup=ms}} / ден | observation_arc=111.13 год(40590 д) | uncertainty=0 | rotation={{Convert|15.825|h|d|abbr=on|lk=on}} | moid={{Convert|1.11241|AU|Gm|abbr=on}} | jupiter_moid={{Convert|2.16656|AU|Gm|abbr=on}} | tisserand=3.366 }} '''157 Дејанира''' ([[ознака за мала планета]]: '''157 Дејанира''') е [[астероид]] од [[Астероиден појас]] [[главен појас]] откриен од [[Алфонс Борели]] на 1 декември 1875 година и именуван по воинствената принцеза [[Дејанира]] во [[грчката митологија]] ( ''Δηιάνειρα'' на грчки). По него е именувано [[семејството Дејанира]] астероиди<ref>[https://www.universeguide.com/asteroid/1044/delia/ 395 Delia Asteroid Facts ]</ref>. [[Фотометрија (астрономија)|Фотометриски]] набљудувања на овој астероид беа направени на почетокот на 2009 година во опсерваторијата Орган Меса во [[Лас Крусис, Ново Мексико]]. Добиената [[светлинска крива]] покажува синодичен [[вртежен период]] од 15,825 ± 0,001 часа. ==Наводи== {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.minorplanetobserver.com/pdolc/A157_2005.HTM Lightcurve plot of 157 Dejanira], Palmer Divide Observatory, ''[[Brian D. Warner|B. D. Warner]]'' (2005) * [http://www.minorplanet.info/PHP/lcdbsummaryquery.php Asteroid Lightcurve Database (LCDB)], query form ([http://www.minorplanet.info/lightcurvedatabase.html info] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171216050541/http://www.minorplanet.info/lightcurvedatabase.html |date=16 December 2017 }}) * [https://books.google.com/books?id=aeAg1X7afOoC&pg Dictionary of Minor Planet Names], Google books * [http://obswww.unige.ch/~behrend/page_cou.html Asteroids and comets rotation curves, CdR] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160729213840/http://obswww.unige.ch/~behrend/page_cou.html |date=2016-07-29 }} – Observatoire de Genève, Raoul Behrend * [https://www.minorplanetcenter.net/iau/lists/NumberedMPs000001.html Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets (1)-(5000)] – Minor Planet Center * {{AstDys|157}} * {{JPL small body}} {{Minor planets navigator |156 Xanthippe |number=157 |158 Koronis}} {{Мали тела во Сончевиот Систем}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Дејанира}} [[Категорија:Астероиди Дејанира|000157]] [[Категорија:Откритија од Алфонс Борели]] [[Категорија:Астероиди наречени по ликови од старогрчката митологија]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1875 година|18751201 година]] 019xt20x8mkpra5bbpskxg7zlivwo9c 0 1283392 5577048 4911824 2026-06-14T17:52:31Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577048 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | minorplanet = yes | name = 61 Данаја | background = #D6D6D6 | image = 61 Danae.gif | image_size = 250 | caption = | discovery_ref = &thinsp; | discoverer = [[Херман Голдшмит|Х. Голдшмит]] | discovery_site = [[Париз]] | discovered = 9 септември 1860 година | mpc_name = (61) Данаја | alt_names = {{mp|1953 RL|1}}{{·}}А917 СМ | pronounced = {{IPAc-en|ˈ|d|æ|n|eɪ|.|iː}} | adjective = Danaëan {{IPAc-en|d|æ|n|eɪ|ˈ|iː|ə|n}} | named_after = [[Данаја]] {{мали|(грчка митологија)}} | mp_category = [[главен појас]]{{·}}{{мал|([[Кирквуд јаз|надворешна]])}}&thinsp; | orbit_ref = &thinsp; | epoch = 4 септември 2017 година ([[Јулијан ден|ЈД]] 2458000,5) | uncertainty = 0 | observation_arc = 151.67 yr (55,398 days) | aphelion = 3.4798 [[Астрономска единица|ае]] | perihelion = 2.4840 AУ | semimajor = 2.9819 AУ | eccentricity = 0.1670 | period =5.15 [[Јулијанска година (астрономија)|година]] (1.881 ден) | mean_anomaly = 157.11[[Degree (angle)|°]] | mean_motion = {{Deg2DMS|0.1914|sup=ms}} / ден | inclination = 18.212° | asc_node = 333.72° | arg_peri = 12.695° | dimensions = {{val|82.04|4.3}} kм | mass = {{val|2.89|2.78|e=18|у=kг}} | density = {{val|9.81|9.49}} г/см | rotation = {{val|11.45}} [[час]] | albedo = {{val|0.181|0.034}} | spectral_type =[[Tholen класификација|Толен]] {{=}} [[S-тип на астероид|S]]&thinsp; }} '''61 Данаја''' {{IPAc-en|ˈ|d|æ|n|eɪ|.|iː}} ([[ознака за мала планета]]: '''61 Данаја''') е камен ([[S-тип на астероид|S-тип]]) [[астероид]] во надворешниот [[астероиден појас]] на [[Позадински астероид|позадинска популација]], со пречник од приближно 84 километри. Ја открил францускиот астроном [[Херман Голдшмит]] на 9 септември 1860 година, од неговиот балкон во [[Париз]], [[Франција]]<ref>[https://in-the-sky.org/data/object.php?id=A61/ The asteroid 61 Danae ]{{Мртва_врска|date=September 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Голдшмит бил болен кога го прашале да го именува астероидот и побарал од неговиот колега ловец на астероиди [[Роберт Лутер]] да го именува наместо тоа. Лутер избрал да го именува по [[Данаја]], мајката на [[Персеј]] во [[грчката митологија]]. Данаја бил првиот астероид кој имал [[дијакритички]] знак во неговото официјално име. Астероидот кружи околу [[Сонцето]] со период од 5,15&nbsp;години и ротира околу својата оска еднаш на секои 11,45&nbsp;часа. Во 1985 година, студијата на податоци од [[светлинска крива]] сугерираше дека Данаја можеби има [[астероидна месечина|месечина]]. Ако е така, главното тело би било [[елипсоид]] со димензии 85×80×75&nbsp;km (52x49x46 mi), а Месечината би орбитирала {{convert|101|km|mi}} подалеку, со димензии 55×30× 30&nbsp;км (34x18x18 mi). Густината на двете би била 1,1 g/cm³. ==Наводи== {{наводи}} == Надворешни врски== * [http://www.minorplanet.info/PHP/lcdbsummaryquery.php Asteroid Lightcurve Database (LCDB)], query form ([http://www.minorplanet.info/lightcurvedatabase.html info] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20171216050541/http://www.minorplanet.info/lightcurvedatabase.html |date=2017-12-16 }}) * [https://books.google.com/books?id=aeAg1X7afOoC&pg Dictionary of Minor Planet Names], Google books * [http://obswww.unige.ch/~behrend/page_cou.html Asteroids and comets rotation curves, CdR] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160729213840/http://obswww.unige.ch/~behrend/page_cou.html |date=2016-07-29 }} – Observatoire de Genève, Raoul Behrend * [https://www.minorplanetcenter.net/iau/lists/NumberedMPs000001.html Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets (1)-(5000)] – Minor Planet Center * {{AstDys|61}} * {{JPL small body}} {{Minor planets navigator |60 Ехо |number=61 |62 Ерато}} {{Мали тела во Сончевиот Систем}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Данаја}} [[Категорија:Астероиди од типот S|000061]] [[Категорија:Откритија на Херман Голдшмит]] [[Категорија:Астероиди наречени по ликови од старогрчката митологија]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1860 година|18600909]] baqjkprgsuiw8sb7h2qa0mp8qgr57t9 0 1283598 5577293 5283654 2026-06-15T10:01:31Z Bjankuloski06 332 /* Процес на варење */ Правописна исправка, replaced: 'рж → ’рж 5577293 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Gotlandsdricka.jpg|мини|Бокал со готландскиот пијалак]] '''Готландски пијалак''' е традиционален домашно приготвен алкохолен пијалак направен на островот [[Готланд]], Шведска. Тоа е еден вид пиво, тесно поврзано со финскиот ''сахти'' и норвешкиот ''малтел'' со зачаден, горко-сладок, зачинет вкус на [[смрека]]. Слично е на секојдневниот пијалак што се користел за време на [[Викиншка ера|Викиншката ера]] во повеќето [[нордиски земји]]. Традицијата на подготовка на ''пијалакот'' преживеала на Готланд, процес кој првично го спроведувале исклучиво жените. Тешко да се произведело за комерцијална дистрибуција, станал културен маркер за Готландери. == Пијалакот == ''Пијалакот'' е традиционален, домашен, ферментиран, нефилтриран и непастеризиран алкохолен пијалак направен на островот Готланд во [[Балтичко Море|Балтичкото Море]]. Главните состојки се гранчиња од [[смрека]][[Слад|, слад]], хмељ, квасец, вода и шеќер. Вкусот е зачаден, горко-сладок, со полно тело и зачинет со значаен вкус на смрека. Обично темно жолта до златно-кафеава, понекогаш со розова нијанса и малку матна, обично се консумира додека е сè уште млад и ферментира. ''Пијалакот'' е расиплив производ на кој му треба околу една недела да ферментира и треба да се конзумира во рок од уште две недели. После тоа вкусот обично се влошува, во зависност од рецептот и техниката на варење. Поради слаткоста на пијалакот, може да биде тешко да се процени неговата содржина на алкохол, која е некаде од 3 до 12% во зависност од количината на додаден шеќер, обично 4-5%. == Историја == [[Податотека:Bildsten_Broa_i_Halla_socken_Gotland_700-800-tal.jpg|мини|Жена му нуди пијалак на Викинг. Камена слика од Хала, Готланд, 8-9 век.]] Името ''готландсдричка'' буквално значи „готландски пијалак“. Жителите на Готланд многу се грижеле да направат разлика помеѓу овој пијалак и пиво. ''Пијалакот'' првично се служел само со оброци, како што е млекото, водата или виното во различни современи култури. Пивото некогаш се сметало за „алкохолен пијалак“. Во претиндустријализираната Шведска, овие пијалаци се правеле од слад, смрека, сок од бреза и [[мед]]. Пијалакот направен од смрека се сметал за пијалак на сиромашните, а уште повеќе сок од бреза. Пијалаците од слад се сметале за најдобри и се служеле во посебни прилики. Поедноставните пијалаци направени од мед не се вареле како [[медовина]]. Откако ќе се извади медот од саќе, тие го вареле во вода. По ладењето, восокот бил отстрануван, а преостанатата медена вода се оставала да ферментира.{{Sfn|Salomonsson|1979}} Само две од нив сè уште често се користат во оброците: свагдричка и готландсдричка.{{Sfn|Oliver|Colicchio|2011}} Од [[Викиншка ера|Викингшката ера]] до времето на [[Индустриска револуција|индустриската револуција]], подготовката на пиво и овој пијалак на Готланд традиционално било правено од страна на жените. Мажите можеле да помогнат при носење вода, дрва, смрека или правење на потребната опрема, но самото варење било строго за жени. Репутацијата на една фарма често била доведена во прашање кога станувало збор за правење добри пијалаци за луѓето кои работеле на фармата и за гостите, а домаќинката би се гордеела со нејзините вештини за подготовка на пиво. Готландсдричка е во суштина истиот секојдневен пијалак што го пиеле Викинзите. Техниките на варење се ажурирани низ вековите, но состојките и вкусот остануваат исти. Оригинално овој вид на пијалак се правел во сите нордиски земји, но широко распространетата традиција на неговото производство преживеала само до модерното време во мали поизолирани области, како островот Готланд.{{Sfn|Mosher|2004}} Кога хмељот бил воведен во Скандинавија во текот на 13 век, бил користен за да комплементираат ''пијалакот'' со смрека гранките како арома. Готланд, исто така, ја задржал традицијата на користење на смрека, иако во рецептите било додадено хмељ, бидејќи бил подобар конзерванс и додавал повеќе вкус. Главниот аромат бил сè уште гранките од смрека и слатката вода. Во текот на 20 век, шеќерот станал замена за медот како засладувач, но тој сè уште се приготвува со мед, или воопшто без дополнителен засладувач, во делови од островот. Готландсдричка е тесно поврзана со финскиот ''сахти'' и норвешкиот ''корнол'' кој се прави со користење на истите состојки и техники.{{Sfn|Garshol|2016}} == Процес на варење == [[Податотека:Rostbunn_for_Gotlandsdricka.jpg|мини|''Ростбун'']] Процесот на подготовка на ''готландсдричка'' започнува со [[Слад|слад на]] жито во слад. Зрното може да биде [[јачмен]], [[пченица]], [[’Рж|’рж]] или [[овес]], а изборот на жито зависел од тоа што се одгледува и што е достапно локално. Сладот се добивал така што се оставало да никне зрното и потоа се сушело. На Готланд сушењето се врши или во суѓалната на фармата или во мала, посебна колиба наречена ''келна'', обично изградена на врвот на пиварницата. Поголемиот дел од слад се суши со чадот од огнот запален под ''келната'', но има фарми кои дозволуваат топлиот воздух да циркулира во цевките под местото на сладот за да се минимизира чадениот вкус на ''пијалакот''. Има речиси исто толку верзии на употреба на дрво и ако треба да биде со или без кора, колку што има фарми. ''Келната'' може да се користи и за сушење [[лен]] или како пушална за месо, риба, јагнешко и други прехранбени производи. Конечно, сувиот слад се меле и има различни мислења за тоа колку фин треба да биде крајниот производ. Сладот потоа се става во дрвена каша и топол пијалак направен од вода зовриена со гранчиња и бобинки од смрека, се истура во тавата. Смесата слична на каша наречена каша прво темелно се промешува, а потоа се остава да одмори неколку часа. Варењето се врши во дрвена када наречена ''ростбун'' со чешма на дното. Во ''ростбун'' ''се поставени'' слоеви од различни компоненти за подготовка. Ова се нарекува „поставување на ''пециво''“. ''Правилно'' добивање на пециво е најтешкиот и најважниот дел од подготовката. Слоевите мора да бидат доволно компактни за течноста да тече бавно низ ''ростбунот,'' но не толку компактни за целосно да го запрат протокот. Постојат голем број на традиции за „положување на ''пециво''“, од кои многумина вклучуваат стари суеверија - меѓу другото, потребна е целосна тишина за време на работата, не смее да има „некој што гледа“, треба да се стави парче челик или античка камена секира. во ''пецивото''. Решетка од оголени гранки од смрека е поставена во долниот дел на рождот, а областа блиску до чешмата е ''преполна со гранки од смрека.'' Кадата потоа се обложува со изматена слама (понекогаш наместо тоа се користат потенки гранки од смрека) и кашата се става во средината на ''пецивото''. Кога ''пецивото'' ќе се смири, се прелива уште врел пијалак врз кашата и чешмата внимателно се отвора. Сладовина, се собира во кофа под чешмата. ''Алкохолот'' за варење може постојано да се додава на ''пецивотo'' во зависност од потребната јачина на лану. Понекогаш првото ''лану'' се чува одвоено како појак пијалак за посебни прилики, а последниот се користи за секојдневно пиење. Собраноте ''лану'' е варено-на подолг вриење на послатка со дополнителни ароми, како што се хмељ или слатка вода и се додава шеќер или мед. Пијалакот потоа се лади и се филтрира. Квасецот, обично обичен квасец за печење, се додава и ''пијалакот се'' става во дрвени буриња или стаклени садови за да ферментира четири или пет дена. Модерни пиварите експериментирале со флаширање на ''пијалакот'' пред ферментација, да се направи пенесто и газирано. == Модерно пиво == Во модерните подготовки, повеќето дрвени садови се заменети со повеќе практични кади и кофи направени од челик или пластика. Сладот се купува од пиварници и целиот процес може да се скрати на вриење со текстилна кеса која содржи слад, хмељ и други зачини директно во пијалакот со помош на големо тенџере поставено на шпоретот. Ферментирањето најчесто се врши во пластични канти. == Комерцијално пиво == [[Податотека:JUNIPERUS_COMMUNIS_-_BÒFIA_-_IB-502_(Ginebre).JPG|мини| ''[[Juniperus communis]]'' (Бобинки од смрека)]] Кога во 1984 година започнала годишната Средновековна недела на Готланд '', пијалакот'' се подготвувал и се продавал на средновековниот пазар. Во 2000 година, ова го привлекло вниманието на правните власти на копното на Шведска и полицијата интервенирала и ја прекинала продажбата. Главниот проблем било што содржината на алкохол во пијалакот не била проценета, туку значително се разликувала. Друг проблем бил тоа што со оглед на тоа што ''пијалакот'' е многу лесно расиплив, не може да се направи со техники и да се флашира на начин што е во согласност со правилата и прописите на Националната администрација за храна. Ова, исто така, спречило ''пијалакот'' да се служи на настани во врска со изборот на Готланд за „главен град на храната“ на Шведска во 2013 година.Направени се неколку предлози до [[Риксдаг]]от за да се овозможи да се служи или продава на јавни настани. Во 2012 година, Гуте го создале првото комерцијално [[виски]] направено од ''готландсдричка'', „Гутевин Судрет виски“. Првата серија била поставена во буриња во 2004 година и созреале до 2013 година. Пиварата Џестер Кинг во [[Тексас]] прави верзија на овој пијалак, и исто така се приготвува и на колеџот Нијагара во Канада. == Културен маркер == Кога северниот дел на Готланд станал индустријализиран во почетокот на 20 век, локалните традиции и обичаи исто така се промениле. Домашното варење главно било напуштено, а уметноста на правење пијалак се повлекла на јужниот дел од островот. Кон крајот на 1960-ти, интересот за производство на слад бил оживеан како дел од бранот за повторно откривање на старите традиции и занаети што ја зафатиле Шведска во тоа време. Готланд, исто така, се развил во место каде туризмот станувал сè повитален за економијата на островот, а традиционалната готландска култура и занаети, станале начин луѓето на островот да го задржат својот сопствен статус и идентитет. == Конкуренција == Светското првенство за подготовка на овој пијалак се одржува секоја година од 1991 година, традиционално во локација на јужниот дел на островот. Натпреварот е отворен за секој што подготвува ''готландсдричка'', а жирито составено од шест лица вообичаено добива 35-40 пријави за оценување.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.svt.se/nyheter/regionalt/ostnytt/gotland-vm-i-gotlandsdricka|title=Gotland – VW i gotlandsdricka|date=29 September 2011|work=www.svt.se|publisher=[[Sveriges Television]]|language=sv|trans-title=Gotland – World Cup in gotlandsdricka|archive-url=https://web.archive.org/web/20150204091519/http://www.svt.se/nyheter/regionalt/ostnytt/gotland-vm-i-gotlandsdricka|archive-date=4 February 2015|accessdate=1 February 2015}}</ref> Првенството во 2008 година бил документиран од германската телевизија ProSieben за нивната серија „Галилео“, која вклучувала програми за одвратни јадења од целиот свет. Фокусот бил ставен на традиционалната готландска храна - варени јагнешки очи и јагнешки черепи, кои се сервираат со ''пијалакот''. == Наводи == {{наводи}}   == Библиографија == * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=isyQAwAAQBAJ&q=gotlandsdricka|title=Radical Brewing: Recipes, Tales and World-Altering Meditations in a Glass|last=Mosher|first=Randy|date=2004|publisher=Brewers Publications|isbn=978-0-937381-83-0|location=Boulder, Colorado}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=gYVLHMmplRcC&q=gotlandsdricka|title=The Oxford Companion to Beer|date=2011|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-536713-3|editor-last=Oliver|editor-first=Garret|location=New York|editor-last2=Colicchio|editor-first2=Tom}} * {{Наведена книга|url=http://libris.kb.se/bib/7640302|title=Gotlandsdricka, traditionell kultur som regional identitetssymbol|last=Salomonsson|first=Anders|date=1979|publisher=Press' Förlag AB|isbn=91-7400-107-8|location=Karlstad|language=sv|trans-title=Gotlandsdricka, traditional culture as regional identity marker|access-date=1 February 2015}} * {{Наведена книга|url=http://www.garshol.priv.no/download/gardsol/|title=Gårdsøl - det norske ølet|last=Garshol|first=Lars Marius|date=2016|publisher=Cappelen Damm|isbn=978-82-02-51746-5}} == Надворешни врски == * [http://www.beerhunter.com/documents/19133-000794.html Готланд има 60.000 луѓе, 96 цркви и неколку стотици пивари] * [https://beersforbreakfast.wordpress.com/2013/12/11/gotlandsdricka/ Рецепт за Gotlandsdricka] [[Категорија:Готланд]] [[Категорија:Шведска кујна]] mbhblcdreuevcfthcpazj879trar6d7 0 1284087 5577054 5013401 2026-06-14T17:57:52Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577054 wikitext text/x-wiki '''956''' Елиза ([[Привремени ознаки во астрономијата|привремена ознака]]: {{Мп|A921 PE}} ''или'' {{Мп|1921 JW}}) — Флорински астероид од внатрешните области на [[Астероиден појас|астероидниот појас]], со пречник од 10,5 километри. Астероидот бил откриен на [[8 август]] [[1921]] година од германскиот астроном [[Карл Вилхелм Рајнмут]] во опсерваторијата Хајделберг. [[Астероид од типот V|Астероидот од типот V]] има [[Вртежен период|период]] на ротација од 16,5 часа. Името го добил по Елиза Рејнмут, мајка на откривачот. == Орбита и класификација == При примена на методот на синтетичко [[Астероидно семејство|хиерархиско кластерирање]] (HCM) од Несворни, ''Елиза'' е член на семејството Флора ({{Мали|[[FIN tbl#402|402]]}}), џиновско [[Астероидно семејство|семејство астероиди]] и најголемата фамилија на камени астероиди во главниот појас. Сепак, според друга HCM-анализа на [[Андреа Милани (математичар)|Милани]] и [[Зоран Кнежевиќ (астроном)|Кнежевиќ]] (AstDys), тој е [[Астероидно семејство|астероид]] во позадина бидејќи оваа анализа не го препознава семејството [[Астероидно семејство|на астероидите]] Флора. [[Податотека:Орбита астероида 956.png|thumb|upright 1.2|center|Орбита на астероидот Елиза и неговата положба во Сончевиот Систем]] ''Елиза'' кружи околу [[Сонцето]] во внатрешниот астероиден појас на растојание од 1,8–2,8&nbsp;[[Астрономска единица|ае]] еднаш на секои 3 години и 6 месеци (1.273 дена; голема полуоска од 2,3 [[AU]]). Неговата орбита има [[Орбитално занесување|ексцентричност]] од 0,20 и [[Наклон (орбита)|наклон]] од 6[[Степен (агол)|°]] во однос на [[еклиптика]]та. Лакот за [[Лак на набљудување|набљудување на телото]] започнал во опсерваторијата Хајделберг на [[9 август]] [[1921]] година, ноќта по нејзиното официјално откривање. == Именување == Оваа [[мала планета]] го добила името по Елиза Рајнмут, мајка на откривачот Карл Рајнмут. Името било споменато во ''Имињата на малите планети'' од Пол Хергет во 1955 година ( {{Мали|[[Herget's discovery circumstances|H 92]]}} ). == Физички одлики == И во таксономијата слична на Толен и на [[SMASS]] на [[Спектрална класификација на астероидите|спектроскопското истражување на малите објекти на Сончевиот Систем]] (S3OS2), ''Елисз'' е [[Астероид од типот V|астероид од V-тип]]. Овие астероиди се нарекуваат и „[[Вестоиди]]“, за кои се смета дека потекнуваат од ударен настан на [[4 Веста]]. === Вртежен период === Во јули 2008 година, вртежната светлинска крива на ''Елиза'' била добиена од фотометриските набљудувања на Матије Коњат во опсерваторијата Ница во [[Франција]]. Анализата на {{Вред|16.492|0.006}} светлина дала добро дефиниран [[Вртежен период|период]] {{Вред|16.492|0.006}} часа со варијација на осветленоста од {{Вред|0.36|0.02}} магнитуда ({{Мали|[[LCDB quality code|U=3]]}}). Во текот на истиот опозицијата, Владимир Бенишек во Белградската опсерваторија и Луси Лим со ''Спицер'' определиле рок за овој астероид од {{Вред|16.5075|0.0007}} {{Вред|16.494|0.001}} и {{Вред|16.494|0.001}} часа со амплитуда од {{Вред|0.37|0.02}} и {{Вред|0.35|0.02}} степени, односно ( {{Мали|[[LCDB quality code|U=3/3–]]}} ). === Пречник и албедо === Според истражувањето спроведено од мисијата <nowiki><i>NEOWISE</i></nowiki> на истражувачот на [[НАСА]] и вселенскиот телескоп Спицер, ''Елиза'' има {{Вред|10.474|0.208}} и {{Вред|10.6|0.5}} километри во прчник и нејзината површина има [[албедо]] од 2 {{Вред|0.147|0.022}} {{Вред|0.142|0.022}}, соодветно. ''Колаборативната Светлинска крива на астероидна врска'' претпоставува стандардно [[албедо]] за астероид од ова семејство од 0,24 и пресметува пречник од 10,31 километри врз основа на [[Апсолутна ѕвездена величина|апсолутна величина]] од 12,1. Тимот на ''WISE'' објавил и два помали средни пречници од {{Вред|8.02|1.09}} и {{Вред|8.40|0.67}} со повисоки албедо од {{Вред|0.41|0.21}} и {{Вред|0.362|0.071}} . == Надворешни врски == * [http://www.minorplanet.info/PHP/OneAsteroidInfo.php Lightcurve Database Query] (LCDB), на ''www.minorplanet.info'' * [https://books.google.com/books?id=aeAg1X7afOoC&pg Речник на имиња на мали планети], Google books * [http://obswww.unige.ch/~behrend/page_cou.html Криви на ротација на астероиди и комети, CdR] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160729213840/http://obswww.unige.ch/~behrend/page_cou.html |date=2016-07-29 }} - ''опсерваторија во Женева'', Раул Беренд * [http://www.minorplanetcenter.net/iau/lists/NumberedMPs000001.html Околности за откривање: нумерирани мали планети (1)-(5000)] - Центар за мали планети * {{AstDys|956}} * {{JPL small body}} [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1921 година]] [[Категорија:Астероиди наречени по личности]] [[Категорија:Откритија на Карл Вилхелм Рајнмут]] [[Категорија:Флорски астероиди]] sorw7ag6p2k8zlsupgxpvgwyoxfzmxa 0 1285137 5577041 5262482 2026-06-14T16:48:23Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577041 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | minorplanet = yes | name = 1862 Аполон | background = #FFC2E0 | image = 1862Apollo (Lightcurve Inversion).png | image_size = 250 | caption = Тридимензионален модел на 1862 Аполон | discovery_ref = <ref name=jpldata /> | discoverer = [[К. Рајнмут]] | discovered = 24 април 1932 | discovery_site = [[Хајделбершка опсерваторија.]] | mpc_name = (1862) Аполон | alt_names = 1932 HA | pronounced = | named_after = [[Аполон]]<br />{{small|(Грчка митологија)}} | mp_category = [[Близуземски тела|БЗТ]]{{·}}[[Потенцијално опасно тело|ПОТ]]<br>[[Список на венеропресекувачи|Венеропресекувач]]<br />[[Список на марсопресекувачи|Марсопресекувач]]<br />[[Аполонски астероиди]] | orbit_ref = <ref name="jpldata" /> | epoch = 29 декември 2009 ([[Јулијански ден|ЈД]] 2455194.5) | uncertainty = 0 | observation_arc = 85.32 години (31162 денови) | earliest_precovery_date = 13 декември 1930 | aphelion = 2.2935 AЕ | perihelion = 0.64699 АЕ | semimajor = 1.4702 АЕ | eccentricity = 0.55994 | period = 1.78 [[Јулијански календар|година]] (651.15 [[Јулијански календар|ден]]) | mean_anomaly = 144.22[[Степен (агол)|°]] | inclination = 6.3530° | asc_node = 35.739° | arg_peri = 285.85° | moid = 0.0257026 АЕ | dimensions = 1,5 км<ref name="Gehrels" /> | mass = | density = | rotation = {{Convert|3.065|h|d|abbr=on|lk=on}} | spectral_type = [[Астероид од типот Q|Q]] {{small|([[Спектрална класификација на астероидите|Толенов]], SMASS}}<br />индекс на боја:B–V = 0.819<br />индекс на боја U–B = 0.481 | abs_magnitude = 16.25<ref name="jpldata" /> | albedo = 0.25<ref name=jpldata/><ref name="Gehrels" /> | temp_name1 = Келвин<ref name="PHL">{{cite web | url=http://phl.upr.edu/projects/habitable-exoplanets-catalog/calculators | title=Planetary Habitability Calculators | publisher=University of Puerto Rico at Arecibo | work=Planetary Habitability Laboratory | accessdate=7 December 2015 | archive-date=2017-08-24 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170824164045/http://phl.upr.edu/projects/habitable-exoplanets-catalog/calculators | url-status=dead }}</ref> | min_temp_1 = 171 K | mean_temp_1 = 214 K | max_temp_1 = 322 K | temp_name2 = Целзиус | min_temp_2 = -102°C | mean_temp_2 = -59°C | max_temp_2 = 49°C | temp_name3 = Фаренхајт | min_temp_3 = -151.6°F | mean_temp_3 = -74.2°F | max_temp_3 = 120.2°F | mean_motion = {{Deg2DMS|0.55287|sup=ms}} / ден | mean_radius = 0.75 км | jupiter_moid = 3.06837 АЕ | tisserand = 4.415 }} '''1862 Аполон''' е каменест [[астероид]], со пречник од околу 1,5 километар, класифициран како [[Близуземски тела|близуземско тело]] (БЗТ). Бил откриен од германскиот астроном [[Карл Вилхелм Рајнмут|Карл Рајнмут]] во [[Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl|опсерваторијата Хајделберг]] на 24 април 1932 година, но го изгубиле и не бил пронајден до 1973 година. Тој е истоимен и прв признат член на [[Аполонски астероиди|Аполонските астероиди]], подгрупа на БЗТ кои се [[Список на земјопресекувачи|земјопресекувачи]], односно ја преминуваат [[Земјината орбита]] кога се гледаат нормално со еклиптичката рамнина (преминувањето орбита е поопшт термин од фактичкото пресекување). Исто така, бидејќи орбитата на Аполон е многу [[Орбитално занесување|ексцентрична]], таа ги преминува орбитите на Венера и Марс и затоа се нарекува и [[венеропресекувач]] и [[Список на марсопресекувачи|марсопресекувач]]. Иако Аполон бил прв откриен Аполонски астероид, неговиот официјален [[IAU]]-број (1862) е поголем од бројот на некои други аполонски астероиди, како на пример [[1566 Икар]], поради фактот што бил [[изгубен астероид]] повеќе од 40 години, а другите тела во меѓувреме биле нумерирани. Анализата на неговата ротација понудила опсервациски доказ за [[Јарковски-Окиф-Раѓевски-Падаков ефект|ЈОРП ефектот]].<ref name="yorp"/> Името го добил по грчкиот бог [[Аполон]]. Тој е бог на Сонцето, дете на Зевс и Лето, по што се именувани малите планети [[5731 Зевс]] и [[68 Лето]].<ref name="springer" /> == Сателит == На 4 ноември 2005 година, било објавено дека со радарските набљудувања од [[опсерваторијата Аресибо]] во [[Порторико]] (вршени во периодот меѓу 29 октомври &#x2013; 2 ноември 2005 година) била откриена [[астероидна месечина]], или сателит на Аполон. Објавено било во [[Меѓународен астрономски сојуз|Расписката на Меѓународниот астрономски сојуз]] (IAUC) 8627.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08600/08627.html|title=IAU Circular No. 8627|work=International Astronomical Union|publisher=Central Bureau for Astronomical Telegrams|accessdate=8 December 2015}}</ref> Сателитот има пречник од само 80 метри и кружи околу Аполон на растојание од само 3 километри.<ref name="archive">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.johnstonsarchive.net/astro/astmoons/am-01862.html|title=(1862) Apollo|last=Johnston, Wm. Robert|date=November 16, 2014|work=Johnston's Archive|accessdate=8 December 2015}}</ref> Од површината на Аполон, S/2005 (1862) 1 би имал аголен пречник од околу 2,0835 степени. Calculated from the formula <math>\delta</math> = (206265) ''d'' / ''D'' arcseconds. (see [[Angular diameter]])</ref> == Потенцијално опасно тело == 1862 Аполон е [[Потенцијално опасно тело|потенцијално опасен астероид]] бидејќи неговото [[минимално растојание на орбитално пресекување|минимално растојание на пресекот на орбитата]] (MOID) е под 0,05 AЕ а неговиот пречник е поголем од 150 метри. Аполоновото минимално растојание на пресекот на орбитата со Земјата е 0,0257 АЕ (3.840.000 км). Неговата орбита е добро одредена за следните неколку стотици години. На 17 мај 2075 година ќе помине на 0,0083 АЕ (1.240.000 км) од [[Венера (планета)|Венера]]. == Поврзано == * [[Изгубен астероид]] == Наводи == {{наводи | refs = <ref name=jpldata>{{cite web |type=2015-03-16 last obs. |title=JPL Small-Body Database Browser: 1862 Apollo (1932 HA) |url=https://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=2001862 |publisher=[[Jet Propulsion Laboratory]] |accessdate=20 April 2016}}</ref> <ref name="Gehrels">{{cite book |last=Gehrels |first=Tom |title=Hazards Due to Comets and Asteroids |url=https://archive.org/details/hazardsduetocome0000unse |date=1994 |publisher=[[University of Arizona Press]] |location=Tucson |isbn=978-0816515059 |pages=[https://archive.org/details/hazardsduetocome0000unse/page/540 540]–543}}</ref> <ref name="yorp">{{Cite journal |title = New photometric observations of asteroids (1862) Apollo and (25143) Itokawa – an analysis of YORP effect |last = Durech |first = J. |date = September 2008 |journal = Astronomy and Astrophysics |volume = 488 |issue = 1 |pages = 345–350 |doi = 10.1051/0004-6361:200809663 |url = http://www.rni.helsinki.fi/~mjk/YorpApoIto.pdf |last2 = Vokrouhlický |first2 = D. |last3 = Kaasalainen |first3 = M. |last4 = Weissman |first4 = P. |last5 = Lowry |first5 = S. C. |last6 = Beshore |first6 = E. |last7 = Higgins |first7 = D. |last8 = Krugly |first8 = Y. N. |last9 = Shevchenko |first9 = V. G. |display-authors = 8 |bibcode = 2008A&A...488..345D |doi-access = free |access-date = 2021-12-05 |archive-date = 2015-09-24 |archive-url = https://web.archive.org/web/20150924091549/http://www.rni.helsinki.fi/~mjk/YorpApoIto.pdf |url-status = dead }}</ref> <ref name="springer">{{cite book |title=Dictionary of Minor Planet Names – (1862) Apollo |last=Schmadel |first=Lutz D. |publisher=[[Springer Berlin Heidelberg]] |page=149 |date=2003 |isbn=978-3-540-29925-7 |doi=10.1007/978-3-540-29925-7_1863 |chapter = (1862) Apollo}}</ref> }} == Надворешни врски == * [http://www.minorplanetobserver.com/pdolc/A1862_2005.HTM Заплет на светлинска крива на 1862 Аполон], опсерваторија Палмер Дивид, ''БД Ворнер'' (2005) * [http://www.johnstonsarchive.net/astro/asteroidmoons.html Астероиди со сателити], Роберт Џонстон, johnstonsarchive.net * [http://www.minorplanet.info/PHP/lcdbsummaryquery.php База на податоци за кривина на астероиди (LCDB)], формулар за барање ( [http://www.minorplanet.info/lightcurvedatabase.html информации] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20171216050541/http://www.minorplanet.info/lightcurvedatabase.html|date=16 December 2017}}* [https://books.google.com/books?id=aeAg1X7afOoC&pg Речник на имиња на мали планети], Гугл Букс * [http://obswww.unige.ch/~behrend/page_cou.html Вртежни криви на астероиди и комети, CdR] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160729213840/http://obswww.unige.ch/~behrend/page_cou.html |date=2016-07-29 }} - Женевска опсерваторија, Раул Беренд [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1932 година]] [[Категорија:Астероиди од типот Q]] [[Категорија:Венеропресекувачи]] [[Категорија:Земјопресекувачи]] [[Категорија:Потенцијално опасни астероиди]] [[Категорија:Двојни астероиди]] [[Категорија:Астероиди наречени по ликови од старогрчката митологија]] [[Категорија:Откритија на Карл Вилхелм Рајнмут]] [[Категорија:Аполонски астероиди]] drc0v0j8p4jjmc0zxuj30p36b8hzplk 0 1286754 5576912 5081098 2026-06-14T12:02:12Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5576912 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Пелагон_на_Висока_15.JPG|мини|310x310пкс|Остатоци од градот Пелагон(ија) на врвот [[Висока (планински врв)|Висока]].]] '''Четврта македонска мерида''' ― автономна административно-политичка и економска област, формирана по паѓањето на [[Античка Македонија|Македонија]] под римска власт (168 г.пр.н.е.).<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Македонски историски речник|first=|last2=д-р Стојан Киселиновски и др.|first2=|publisher=ИНИ|year=2000|isbn=9989-624-46-1|location=Скопје|pages=496-497}}</ref><ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.macedonism.org/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0-%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0/%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%B2%D1%80%D1%82%D0%B0-%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0-%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B0/index.html|title=ЧЕТВРТА МАКЕДОНСКА МЕРИДА - Македонска Енциклопедија|date=2021-10-23|language=mk-MK|accessdate=2021-12-27|archive-date=2021-12-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211227192500/https://www.macedonism.org/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0-%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0/%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%B2%D1%80%D1%82%D0%B0-%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0-%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B0/index.html|url-status=dead}}</ref> Ги зафаќала горномакедонските области [[Елимеја]], [[Линкестида]] и [[Пелагон (град)|Пелагонија]], како и [[Еордеја|Еордаја]], [[Тимфаја]] и илирската област [[Атинтанија]]. Главен град на областа бил [[Пелагон (град)|Пелагонија]].<ref name=":0" /><ref name=":1"/> == Поврзано == * [[Прва македонска мерида]] * [[Втора македонска мерида]] * [[Трета македонска мерида]] * [[Пелагон (град)]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.mn.mk/index.php/kultura/kultura/komentari/6136-Izgubeniot-grad-Pelagonija Изгубениот град Пелагонија]{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} eyq40srspq1lmszg77j924lbh256hom 0 1288622 5577159 5413556 2026-06-15T03:41:05Z CommonsDelinker 746 Бришење на "[[Слика:Озаринецький_замок.jpg|Озаринецький_замок.jpg]]", беше избришана од [[c:Главна страница|Заедничката ризница]] од страна на [[c:User:Krd|Krd]] поради: No license since 7 June 2026. 5577159 wikitext text/x-wiki '''Озаринечки замок''' ({{langx|uk|Озаринецький замок}}) е архитектонски споменик од локално значење во [[Украина]], во селото [[Озаринци]], [[Могилив-Подиљски реон]], [[Виничка област]]. == Податоци == Изградена во 1657-1672 година, сегашната [[Виничка Област|Виничка област]], која се бранела од постојаните турски напади. Имаше форма на квадрат со страна 55&nbsp;м, вкупна површина од 0,3 хектари. == Галерија == <gallery> Податотека:Ozaryntsi Castle 01.JPG|| Податотека:Ozaryntsi Castle 02.JPG|| Податотека:Ozaryntsi Castle 03.JPG|| Податотека:Ozaryntsi Castle 04.JPG|| Податотека:Ozaryntsi Castle 05.JPG|| Податотека:Ozaryntsi Castle 06.JPG|| Податотека:Ozaryntsi Castle 07.JPG|| Податотека:Ozaryntsi Castle 08.JPG|| Податотека:Ozaryntsi Castle 10.JPG|| Податотека:Ozaryntsi Castle 11.JPG|| Податотека:Ozaryntsi Castle 12.JPG|| Податотека:Ozaryntsi Castle 13.JPG|| Податотека:Ozaryntsi Castle 14.JPG|| Податотека:Ozaryntsi Castle 15.JPG|| Податотека:Ozaryntsi Castle 16.JPG|| Податотека:Ozaryntsi Castle 17.JPG|| Податотека:Ozaryntsi Castle 18.JPG|| Податотека:Ozaryntsi Castle 19.JPG|| Податотека:Ozaryntsi Castle 20.JPG|| Податотека:Ozaryntsi Castle 21.JPG|| Податотека:Ozaryntsi Castle 22.JPG|| </gallery> == Извори == * «Памятники градостроительства и архитектуры УССР», Т 2, 1985. [http://ua.vlasenko.net/_pgs/pgs-html/pgs2-021.html онлайн] == Врски == * [http://www.doroga.ua/Pages/POIDetails.aspx?CatalogPOIID=1228 http://www.doroga.ua/Pages/POIDetails.aspx?] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160821130432/http://www.doroga.ua/Pages/POIDetails.aspx?CatalogPOIID=1228 |date=2016-08-21 }} [http://www.doroga.ua/Pages/POIDetails.aspx?CatalogPOIID=1228 КаталогPOIID = 1228] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160821130432/http://www.doroga.ua/Pages/POIDetails.aspx?CatalogPOIID=1228 |date=2016-08-21 }} * http://www.ozarinci.narod.ru/istoriy.htm [[Категорија:Замоци во Украина]] [[Категорија:Виничка област]] 2j5gxd1j56topftaokj4xro86rrv70n 0 1290764 5577158 5406317 2026-06-15T03:33:29Z CommonsDelinker 746 Бришење на "[[Слика:Slovenian_PrvaLiga_logo.png|Slovenian_PrvaLiga_logo.png]]", беше избришана од [[c:Главна страница|Заедничката ризница]] од страна на [[c:User:Krd|Krd]] поради: No permission since 7 June 2026. 5577158 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија фудбалска лига|име=Прва словенечка фудбалска лига|земја={{знамеикона|Словенија}} [[Словенија]]|лого=|конфед=[[УЕФА]]|спорт=Фудбал|основана=1991|слава=|мото=|клубови=10|испаѓање=[[Втора словенечка фудбалска лига]]|нивоа=1|домашен_куп=[[Фудбалски куп на Словенија|Куп на Словенија]]|шампиони=[[НШ Мура|Мура]] (1. титула) <br>([[Прва словенечка фудбалска лига 2020/21|2020/21]])|нај_титули=[[НК Марибор|Марибор]] (15 титули)|ТВ=|мрежно место=[https://www.prvaliga.si/prvaliga/default.asp Службено мрежно место]|моментална=[[Прва словенечка фудбалска лига 2021/22]]}}'''Словенечката Прва лига''' ([[Словенечки јазик|словенечки]]: ''Prva slovenska nogometna liga''), во моментов е наречена '''Прва лига Телемах''' поради спонзорски причини, позната и по кратенката 1. SNL — главната [[фудбал]]ска лига во [[Словенија]], а е формирана во 1991 година откако [[Словенија]] станала независна земја. Од 1920 година до крајот на сезоната 1990-1991, Словенечката републичка лига била пониска поделба на фудбалскиот систем на југословенската лига. Во моментов со лигата управува [[Фудбалски сојуз на Словенија|Фудбалскиот сојуз на Словенија]]. Помеѓу 2001 и 2012 лигата била управувана од Здружението на 1. SNL. [[НК Цеље|Цеље]] и [[НК Марибор|Марибор]] се единствените два основачки клуба кои никогаш не испаднале од лигата од нејзиното основање во 1991 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.prvaliga.si//dokument.asp?|title=PLT - Prva liga Telemach|work=www.prvaliga.si|language=en|accessdate=2022-02-12}}</ref><ref>{{Наведено списание|date=2021-10-21|title=Football Association of Slovenia|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Football_Association_of_Slovenia&oldid=1051045792|journal=Wikipedia|language=en}}</ref> == Формат == Лигата брои десет клуба, кои играат по четири меѓусебни натпревари во текот на 36 кола, двапати дома и двапати на гости. Тимовите добиваат три бода за победа, еден бод за нерешено и без бодови за пораз. Тимовите се рангирани според вкупните бодови, а ако две екипи се изедначени, меѓусебниот резултат се користи како прв критериум за класификација. Според УЕФА коефициентите за ранкинг (подолу покажано); Победникот на лигата влегува во Квалификациските рунди на [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на Шампиони]], додека втората и третата пласирана екипа влегуваат во Квалификациските рунди на [[УЕФА Конференциска лига на Европа|Конференциска лига на Европа]] заедно со освојувачот на [[Фудбалски куп на Словенија|Словенечкиот фудбалски куп]]. На крајот на сезоната, последната екипа отпаѓа во [[Втора словенечка фудбалска лига|Втората словенечка фудбалска лига]], додека деветтопласираната екипа игра бараж за опстанок со второпласираната екипа во втората словенечка лига. == УЕФА Ранкинг == ''Точно од 9 септември 2020 година.''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.uefa.com/nationalassociations/uefarankings/country/|title=Country coefficients {{!}} UEFA Coefficients|last=UEFA.com|work=UEFA.com|language=en|accessdate=2022-02-12}}</ref> ''Табелата ја прикажува позицијата на словенечката Прва лига, врз основа на рангирањето на земјите со коефициентот на УЕФА, и четирите странски лиги кои се најблиску до позицијата на Првата лига (две лиги со повисок коефициент и две со помал коефициент).'' {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%; text-align: left;" ! width="25" |Ранг 2020 ! width="25" |Ранг 2019 ! width="25" |Промена ! width="300" |Лига ! width="100" |2015–16 ! width="100" |2016–17 ! width="100" |2017–18 ! width="100" |2018–19 ! width="100" |2019–20 |- |30 |30 |{{same position|c|0}} — |{{знамеикона|SVK}}[[Прва фудбалска лига на Словачка]] |3.750 |2.125 |1.875 |5.125 |3.000 |- |31 |32 |{{rise|b|1}} +1 |{{знамеикона|LIE}} [[Фудбалски куп на Лихтенштај]] |5.000 |2.500 |2.000 |1.500 |2.500 |- |32 |31 |{{fall|b|-0}} –1 |{{знамеикона|SVN}} '''Словенечка Прва лига''' |1.000 |2.250 |4.625 |3.125 |2.000 |- |33 |33 |{{same position|c|0}} — |{{знамеикона|HUN}} [[Прва фудбалска лига на Унгарија]] |1.625 |1.875 |1.625 |3.250 |4.500 |- |34 |43 |{{rise|b|9}} +9 |{{знамеикона|LUX}} [[Прва фудбалска лига на Луксембург]] |0.750 |0.750 |0.875 |2.625 |3.000 |} == Шампиони на Словенија == {| | {| class="wikitable" !Сезона !Првак |- | style="text-align:center" |[[Прва словенечка фудбалска лига 1991/92|1991–92]] |[[НК Олимпија Љубљана (1945–2005)|Олимпија Љубљана]] |- | style="text-align:center" |[[Прва словенечка фудбалска лига 1992/93|1992–93]] |[[НК Олимпија Љубљана (1945–2005)|Олимпија Љубљана]] |- | style="text-align:center" |[[Прва словенечка фудбалска лига 1993/94|1993–94]] |[[НК Олимпија Љубљана (1945–2005)|Олимпија Љубљана]] |- | style="text-align:center" |[[Прва словенечка фудбалска лига 1994/95|1994–95]] |[[НК Олимпија Љубљана (1945–2005)|Олимпија Љубљана]] |- | style="text-align:center" |[[Прва словенечка фудбалска лига 1995/96|1995–96]] |[[НД Горица|Горица]] |- | style="text-align:center" |[[Прва словенечка фудбалска лига 1996/97|1996–97]] |[[НК Марибор|Марибор]] |- | style="text-align:center" |[[Прва словенечка фудбалска лига 1997/98|1997–98]] |[[НК Марибор|Марибор]] |- | style="text-align:center" |[[Прва словенечка фудбалска лига 1998/99|1998–99]] |[[НК Марибор|Марибор]] |- | style="text-align:center" |[[Прва словенечка фудбалска лига 1999/2000|1999–2000]] |[[НК Марибор|Марибор]] |- | style="text-align:center" |[[Прва словенечка фудбалска лига 2000/01|2000–01]] |[[НК Марибор|Марибор]] |} | {| class="wikitable" !Сезона !Првак |- | style="text-align:center" |[[Прва словенечка фудбалска лига 2001/02|2001–02]] |[[НК Марибор|Марибор]] |- | style="text-align:center" |[[Прва словенечка фудбалска лига 2002/03|2002–03]] |[[НК Марибор|Марибор]] |- | style="text-align:center" |[[Прва словенечка фудбалска лига 2003/04|2003–04]] |[[НД Горица|Горица]] |- | style="text-align:center" |[[Прва словенечка фудбалска лига 2004/05|2004–05]] |[[НД Горица|Горица]] |- | style="text-align:center" |[[Прва словенечка фудбалска лига 2005/06|2005–06]] |[[НД Горица|Горица]] |- | style="text-align:center" |[[Прва словенечка фудбалска лига 2006/07|2006–07]] |[[НК Домжале|Домжале]] |- | style="text-align:center" |[[Прва словенечка фудбалска лига 2007/08|2007–08]] |[[НК Домжале|Домжале]] |- | style="text-align:center" |[[Прва словенечка фудбалска лига 2008/09|2008–09]] |[[НК Марибор|Марибор]] |- | style="text-align:center" |[[Прва словенечка фудбалска лига 2009/10|2009–10]] |[[ФК Копер|Копер]] |- | style="text-align:center" |[[Прва словенечка фудбалска лига 2010/11|2010–11]] |[[НК Марибор|Марибор]] |} | {| class="wikitable" !Сезона !Првак |- | style="text-align:center" |[[Прва словенечка фудбалска лига 2011/12|2011–12]] |[[НК Марибор|Марибор]] |- | style="text-align:center" |[[Прва словенечка фудбалска лига 2012/13|2012–13]] |[[НК Марибор|Марибор]] |- | style="text-align:center" |[[Прва словенечка фудбалска лига 2013/14|2013–14]] |[[НК Марибор|Марибор]] |- | style="text-align:center" |[[Прва словенечка фудбалска лига 2014/15|2014–15]] |[[НК Марибор|Марибор]] |- | style="text-align:center" |[[Прва словенечка фудбалска лига 2015/16|2015–16]] |[[НК Олимпија Љубљана|Олимпија Љубљана]] |- | style="text-align:center" |[[Прва словенечка фудбалска лига 2016/17|2016–17]] |[[НК Марибор|Марибор]] |- | style="text-align:center" |[[Прва словенечка фудбалска лига 2017/18|2017–18]] |[[НК Олимпија Љубљана|Олимпија Љубљана]] |- | style="text-align:center" |[[Прва словенечка фудбалска лига 2018/19|2018–19]] |[[НК Марибор|Марибор]] |- | style="text-align:center" |[[Прва словенечка фудбалска лига 2019/20|2019–20]] |[[НК Цеље|Цеље]] |- | style="text-align:center" |[[Прва словенечка фудбалска лига 2020/21|2020–21]] |[[НШ Мура|Мура]] |} |} === Според клуб === {| class="wikitable" ! scope="col" style="width:19%;" |Клуб ! scope="col" style="width:10%;" |Победници ! scope="col" style="width:10%;" |Второпласирани ! scope="col" style="width:61%;" |Сезони |- ! scope="row" |[[НК Марибор|Марибор]] | align="center" |15 | align="center" |8 |[[Прва словенечка фудбалска лига 1996/97|1996–97]], [[Прва словенечка фудбалска лига 1997/98|1997–98]], [[Прва словенечка фудбалска лига 1998/99|1998–99]], [[Прва словенечка фудбалска лига 1999/2000|1999–2000]], [[Прва словенечка фудбалска лига 2000/01|2000–01]], [[Прва словенечка фудбалска лига 2001/02|2001–02]], [[Прва словенечка фудбалска лига 2002/03|2002–03]], [[Прва словенечка фудбалска лига 2008/09|2008–09]], [[Прва словенечка фудбалска лига 2010/11|2010–11]], [[Прва словенечка фудбалска лига 2011/12|2011–12]], [[Прва словенечка фудбалска лига 2012/13|2012–13]], [[Прва словенечка фудбалска лига 2013/14|2013–14]], [[Прва словенечка фудбалска лига 2014/15|2014–15]], [[Прва словенечка фудбалска лига 2018/19|2018–19]] |- ! scope="row" |[[НД Горица|Горица]] | align="center" |4 | align="center" |5 |[[Прва словенечка фудбалска лига 1995/96|1995–96]], [[Прва словенечка фудбалска лига 2003/04|2003–04]], [[Прва словенечка фудбалска лига 2004/05|2004–05]], [[Прва словенечка фудбалска лига 2005/06|2005–06]] |- ! scope="row" |[[НК Олимпија Љубљана (1945–2005)|Олимпија Љубљана]] (1945–2005) | align="center" |4 | align="center" |3 |[[Прва словенечка фудбалска лига 1991/92|1991–92]], [[Прва словенечка фудбалска лига 1992/93|1992–93]], [[Прва словенечка фудбалска лига 1993/94|1993–94]], [[Прва словенечка фудбалска лига 1994/95|1994–95]] |- ! scope="row" |[[НК Домжале|Домжале]] | align="center" |2 | align="center" |3 |[[Прва словенечка фудбалска лига 2006/07|2006–07]], [[Прва словенечка фудбалска лига 2007/08|2007–08]] |- ! scope="row" |[[НК Олимпија Љубљана|Олимпија Љубљана]] | align="center" |2 | align="center" |3 |[[Прва словенечка фудбалска лига 2015/16|2015–16]], [[Прва словенечка фудбалска лига 2017/18|2017–18]] |- ! scope="row" |[[ФК Копер|Копер]] | align="center" |1 | align="center" |2 |[[Прва словенечка фудбалска лига 2009/10|2009–10]] |- ! scope="row" |[[НК Цеље|Цеље]] | align="center" |1 | align="center" |2 |[[Прва словенечка фудбалска лига 2019/20|2019–20]] |- ! scope="row" |[[НШ Мура|Мура]] | align="center" |1 | align="center" |0 |[[Прва словенечка фудбалска лига 2020/21|2020–21]] |} == Членови на Првата лига во сезоната 2021/2022 == Вкупно 10 тимови се натпреваруваат во тековната сезона, вклучително и 9 тимови од сезоната [[Прва словенечка фудбалска лига 2020/21|2020–21]], и победникот од втората словенечка лига.{{Location map+|Словенија|float=right|width=450|caption=Местоположба на екипите во сезоната 2021/22|places={{Location map~|Словенија|lat=46.4|long=15.783333|label=[[НК Алуминиј|Алуминиј]]|position=right}} {{Location map~|Словенија|lat=46.246480|long=15.269868|label=[[НК Цеље|Цеље]]}} {{Location map~|Словенија|lat=46.136933|long=14.601810|label=[[НК Домжале|Домжале]]}} {{Location map~|Словенија|lat=45.542449|long=13.730548|label=[[ФК Копер|Копер]]}} {{Location map~|Словенија|lat=46.178033|long=14.611169|label=[[НК Радомље|Радомље]]|position=left}} {{Location map~|Словенија|lat=46.562598|long=15.640445|label=[[НК Марибор|Марибор]]|position=left}} {{Location map~|Словенија|lat=46.080493|long=14.524142|label=[[НК Олимпија Љубљана|Олимпија]]|position=bottom}} {{Location map~|Словенија|lat=46.056947|long=14.505751|label=[[НК Браво|Браво]]|position=left}} {{Location map~|Словенија|lat=45.709352|long=13.873818|label=[[НК Табор Сежана|Табор]]}} {{Location map~|Словенија|lat=46.658138|long=16.161029|label=[[НШ Мура|Мура]]|position=right}}}} {| class="wikitable sortable" style="text-align: left;" !Клуб !Местоположба !Стадион !Капацитет |- |[[НК Цеље|Цеље]] |[[Цеље]] |[[Стадион З'дежеле]] | align="center" |13.400 |- |[[НК Домжале|Домжале]] |[[Домжале]] |[[Спортски парк Домжале]] | align="center" |3.100 |- |[[НК Радомље|Радомље]] |[[Радомље]] |[[Спортски парк Домжале]] | align="center" |3.100 |- |[[НШ Мура|Мура]] |[[Мурска Собота]] |[[Стадион Фазанерија]] | align="center" |5.000 |- |[[ФК Копер|Копер]] |[[Копер]] |[[Стадион Бонифика]] | align="center" |4.047 |- |[[НК Браво|Браво]] |[[Љубљана]] |[[Спортски парк Љубљана]] | align="center" |2.308 |- |[[НК Марибор|Марибор]] |[[Марибор]] |[[Стадион Људски Врт]] | align="center" |12.994 |- |[[НК Олимпија Љубљана|Олимпија]] |[[Љубљана]] |[[Стадион Стожице]] | align="center" |16.693 |- |[[НК Табор Сежана|Табор Сежана]] |[[Сежана]] |[[Стадион Рајко Штолфа]] | align="center" |{{Nts|1200}} |- |[[НК Алуминиј|Алуминиј]] |[[Кидричево]] |[[Спортски парк Алуминиј]] | align="center" |2.600 |} == Наводи == <references /> [[Категорија:Прва словенечка фудбалска лига]] [[Категорија:Државни фудбалски лиги]] [[Категорија:Фудбалски натпреварувања во Словенија]] 8cs8ubptvw5dfg2k8ye3y8ae8uxsz1v 0 1298686 5577049 5576562 2026-06-14T17:53:18Z Gurther 105215 Одбиена последната промена (од [[Специјална:Придонеси/~2026-34651-95|~2026-34651-95]]) и ја поврати преработката 5401737 на Bjankuloski06 5577049 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Прва кинеско-јапонска војна | partof = | image = [[File:First Sino-Japanese War.svg|300px|First Sino-Japanese War, major battles and troop movements]] | caption = Првата кинеско-јапонска војна, поголемите битки и движењата на трупите | date = 25 July 1894&nbsp;– 17 April 1895<br />({{Age in years, months, weeks and days|month1=08|day1=01|year1=1894|month2=04|day2=17|year2=1895}}) | place = [[Кореја]], [[Манџурија]], [[Формоза|Тајван]], [[Жолто Море]] | casus = | territory = Кина ѝ ги отстапила [[Тајван]], [[Пенху]], и Полуостровот Лиодонг на Јапонија. | result = Јапонска победа * Значително губење на престижот за династијата Кинг{{sfn|Paine|2003|p=303}} * [[Чосон|Кореја]] веќе не била кинески вазал {{sfn|Kim|2012|p=304}} * Корејскиот полуостров бил префрлен во јапонската [[сфера на влијание]] * [[Договорот од Шимоносеки]] | combatant1 = Династија Ќинг | combatant2 = Јапонско Царство | commander1 = | commander2 = | strength1 = 630,000 војници | strength2 = 240,616 војници | casualties1 = 35,000 мртви и ранети{{sfn|Jowett|2013|p=37}} | casualties2 = 1,132 мртви<br />3,758 ранети<br />285 умреле од раните<br />11,894 умреле од болест | campaignbox = }} '''Првата кинеско-јапонска војна''' (1 август 1894 - 17 април 1895г.) била војна помеѓу [[Јапонско Царство|Јапонското Царство]] и [[Ќинг (династија)|династијата Ќинг]], главно за контрола на [[Кореја]].<ref>"...Japan was at the forefront of hegemonic wars in a quest to extend the Japanese hegemony over Korea to the entire Asia-Pacific region – the Sino–Japanese War of 1894–95 to gain dominance in Korea" The Two Koreas and the Great Powers, Cambridge University Press, 2006, page 2.</ref> По шестмесечните постојани успеси на јапонските копнени и поморски сили и губењето на пристаништето [[Вејхај|Веихајвеи]], владата на Ќинг побарала мир во февруари 1895 година. Во војната Јапонија се стекнала со значителни територијални придобивки, но по интервенцијата на [[Русија]], [[Германија]] и [[Франција]] била принудена да се откаже од дел од нив. Успехот на Јапонците создало чувство на [[национализам]] во земјата и била главна причина за [[Империјализам|империјалистичката]] политика на [[Јапонија]] во 20 век. == Историска позадина и причини == По [[Реставрација на Меиџи|реформите]] на царот [[Муцухито|Меиџи]] од 1868, јапонската армија и морнарица биле значително посилни и поефикасни. Затоа [[Јапонија|јапонските]] водачи почнале да водат поактивна надворешна политика.{{Sfn|Jansen|2002}} Така, тие своето внимание го свртеле кон [[Кореја]], која како кревка и застарена држава била ранлива на инвазија. Дури и најумерените Јапонци ја сфатиле заканата за нивната нација ако Кореја биде контролирана од друга странска сила. Провоените партии се залагале за итна акција за да се спречи таквата можност. Покрај тоа, Јапонија барала можности за инвестирање во странство.<ref name="Ji68">Zhaojin Ji, стр. 68</ref> Од друга страна, и [[Народна Република Кина|Кина]] под [[Ќинг (династија)|династијата Ќинг]] направила напори за модернизација на својата армија, но по својата сила заостанувала зад онаа на Јапонија. Исто така, Кина била значително ослабена по [[Опиумски војни|Опиумските војни]] (1839 - 1842 и 1856 - 1860) со [[Британска Империја|Британците]]. Во [[1885|1885 година]], [[Јапонија|јапонскиот]] политичар [[Ито Хиробуми]] и кинескиот функционер Ли Хонгжан ја потпишале [[Тиенџин конвенција|Ли- Ито конвенцијата]]. Според неа, во случај на немири во Кореја, секоја земја имала право да испрати војници, под услов другата страна да биде информирана.<ref name="NYT">''Japan Anxious for a Fight; The Chinese Are Slow and Not in Good Shape to Go to War''</ref> Исто така, по воспоставувањето на ред, двете земји морале да ги повлечат своите сили.<ref name="NYT" /> === Причина === Кина долго време ја сметала Кореја за своја [[клиентска држава|вазална држава]], а корејскиот крал со малку поголема моќ од кинески владин министер,<ref name="Life111">''Time-Life Светска историја'', стр. 111</ref> нешто што Јапонија не сакала да го прифати. Кон крајот на април во 1894 г., во Кореја избувнало [[Селанско востание во Кореја (Донхак)|селанско востание во Донхак]] поради тоа што во Кореја се продавале евтини индустриски производи од Јапонија кои го уништувале тамошното занаетчиство. Тоа бил најголемиот селански бунт во корејската историја.{{Sfn|Paine|2003}} На 1 јуни, до бунтовниците стигнале гласини дека Кинезите и Јапонците биле спремни да испратат војници за да го задушат бунтот и затоа се согласиле за прекин на огнот, со што странските интервенции би биле беспредметни.{{Sfn|Paine|2003}} На 2 јуни, јапонскиот кабинет одлучил да испрати војници во Кореја ако Кина го стори истото. Во мај, Кинезите презеле чекори за мобилизација на нивните сили во провинциите Жили, [[Шандунг|Шандонг]] и [[Манџурија]] поради напнатата ситуација на [[Корејски Полуостров|Корејскиот полуостров]].{{Sfn|Olender|2014}} На 3 јуни, корејскиот [[Коџон од Кореја|крал Коџон]] побарал помош од кинеската влада во задушувањето на бунтот во Донхак. Била донесена одлука да се испратат 2.500 луѓе под команда на генералот Је Жичао во пристаништето Асан, на околу 70 км од Сеул. На 25 јуни пристигнале уште 400 војници. Па до крајот на јуни, Је Жичао под своја команда во Асан имал околу 2.800-2.900 војници.{{Sfn|Olender|2014}} <ref>James Z. Gao, "Historical Dictionary of Modern China (1800–1949)", 120</ref> Внимателно следејќи ги настаните на полуостровот, јапонската влада верувала дека бунтот ќе предизвика кинеска интервенција во Кореја. Затоа, веднаш штом дознала дека корејската влада побарала кинеска воена помош, на сите јапонски воени бродови кои биле во околината им било наредено да се упатат за [[Бусан]] и [[Инчеон|Чемулпо]].{{Sfn|Olender|2014}} Според Јапонците, кинеската влада ја прекршила [[Конвенција на Тиенцин|Конвенцијата од Тиенцин]] со тоа што не ја информирала јапонската влада за нејзината одлука да испрати војници, но Кинезите тврделе дека Јапонија ја одобрила одлуката.<ref name=":1">James McClain, "Japan a Modern History", 297</ref> Јапонците возвратиле со испраќање експедициски сили во Кореја. Првите 400 војници пристигнале во [[Сеул]] на 9 јуни, а на 12 јуни во Инчеон се истовариле 3.000 војници.<ref name="Seth 2010 2253">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=WJtMGXyGlUEC|title=A History of Korea: From Antiquity to the Present|last=Seth|first=Michael J|publisher=Rowman & Littlefield Publishers|year=2010|isbn=978-0-7425-6716-0|page=225}}</ref> Кон крајот на јуни кај Чемпуло биле испратени уште околу 8.000 војници под команда на генералот [[Ошима Јошимаса]].{{Sfn|Olender|2014}} На почетокот на јуни 1894 година, 8.000 јапонски војници го [[Окупација на Сеул|окупирале Сеул]] и го заробиле корејскиот крал Коџон. На 25 јуни, постојната корејска влада била заменета со членови на пројапонската фракција.<ref name="Seth 2010 2253"/> И покрај тоа што силите на Ќинг веќе ја напуштале Кореја зошто сметале дека се непотребни таму, новата пројапонска корејска влада ја овластила на Јапонија да ги протера силите на Ќинг, а Јапонија испратила дополнителни војници во Кореја. Династијата Ќинг ја отфрлила новата корејска влада како нелегитимна. == Воената сила на двете земји == === Јапонија === [[Јапонско Царство|Јапонската империја]] за време на Меиџи вложила огромни средства за модернизација и реорганизација на својата [[Царска јапонска армија|армија]]. Војската на почетокот била организирана според [[Франција|францускиот]] модел, а по 1886, врз основа на [[Прусија|прускиот]] модел. Според тогашниот напис во [[The New York Times|Њујорк Тајмс]], јапонските копнени сили биле составени од околу 50.000 војници.<ref name="NYT"/> Во истиот напис, се наведува дека резервистите се проценети на 50.000 војници, но подоцнежни извори наведуваат 200.000 резервни војници во 1890-тите.<ref name="Life108">''Time-Life Светска историја'', стр. 108</ref>{{sfn|Olender|2014|p=31}} Како и да е, [[Јапонија|Јапонците]] биле добро опремени и исклучително дисциплинирани.<ref name="NYT" /><ref name="Life108" /> За инвазијата на Кореја, армијата била поделена на две дивизии, Прв и Втор корпус. Јапонската флота, иако не била голема, имала и некои бродови од прва класа, а нејзините команданти биле обучувани во европските училишта.<ref name="NYT"/> Јапонската морнарица беше создадена по примерот на [[Кралска воена морнарица|Британската морнарица]]. === Кина === [[Податотека:ChineseTing-yuen.jpg|десно|мини| Предводникот на кинеската флота, Дингјуан]] Кинеските вооружени сили кои биле употребени во војната биле познати како ''Пекиншка армија'' и Пекиншка ''флота'' и исто така биле модернизирани. Во многу западни кругови преовладуваше мислењето дека модернизираната кинеска војска ќе ги уништи Јапонците. Кинеската армија била помногубројна од јапонската,<ref name="NYT"/> додека и била добро опремена.<ref name="Life108"/> [[Царската кинеска армија|Империјалната кинеска армија]] во 1894 била хетерогена мешавина од модернизирани, делумно модернизирани и речиси [[Среден век|средновековни]] единици кои ниту еден командант не можел успешно да ги води. {{Sfn|Jowett|2013}} Кинеските офицери не знаеле како да се справат со своите трупи и постарите офицери со повисок ранг сè уште верувале дека можат да водат војна како што тоа го правеле за време на бунтот Тајпинг од 1850-1864 година.{{Sfn|Jowett|2013}} Исто така кинеските воени сили биле поделени на претежно независни регионални команди. Војниците биле регрутирани од различни провинции и имало нетрпеливост меѓу нив.{{Sfn|Jowett|2013}} Проблем бил и моралот на кинеските трупи, а главна причина била тоа што многу од војниците не биле платени долго време.{{Sfn|Jowett|2013}} Нискиот престиж на војниците во кинеското општество го попречувал и моралот, а употребата на [[опиум]] и други [[Наркоманија|наркотици]] била распространета низ армијата.{{Sfn|Jowett|2013}} Нискиот морал и лошото раководство сериозно ја намалиле ефикасноста на кинеските трупи и придонеле за порази, како напуштањето на добро утврдениот [[Веихаи|Веихајвеи]]. Исто така, немало воена логистика, бидејќи изградбата на железници во [[Манџурија]] била закочена.{{Sfn|Jowett|2013}} По опсежно истражување на кинеските историчари, тие откриле дека [[Циси]] не е причина за запуштањето на кинеската морнарица. Всушност, причина за поразот на Кина била незаинтересираноста на царот [[Гуангкси]] за развој и одржување на војската.{{Sfn|Chang|2013}} Неговиот близок советник, големиот учител [[Венг Тонге]], го советувал сосема да прекине да ја финансира морнарицата и армијата, бидејќи тој не ја гледал Јапонија како вистинска закана, а имало и неколку природни катастрофи во раните 1890-ти каде што царот сметал дека треба да се пренаменат средствата. {{Sfn|Chang|2013}} == Војна == [[Податотека:First_Chinese_Japanese_war_map_of_battles.jpg|десно|мини| Движењата на трупите и главните битки во војната]] === Битка кај Пунгдо === На [[25 јули]] [[1894|1894 година]], пред официјалното објавување на војна, јапонски [[крстосувач]]и и [[Топовник|топовници]] потонале кинески бродови во близина на заливот Асан во денешна [[Јужна Кореја]]. Меѓу нив, бил и ''Коушинг'', кој припаѓал на британска компанија а бил изнајмен на кинеската влада за транспорт на војници во Кореја.<ref name="Pungdo">{{Наведена мрежна страница|url=http://history.cultural-china.com/en/34H6639H12251.html|title=Sinking of the Kow-shing|archive-url=https://web.archive.org/web/20110920191828/http://history.cultural-china.com/en/34H6639H12251.html|archive-date=2011-09-20|accessdate=2011-10-07}}</ref> Со бродот командувал британски офицер и имал екипаж од 64 луѓе.<ref name="Pungdo" /> Во оваа битка, се удавиле од 1.100 од 1.200 кинески војници, како и поголемиот дел од екипажот.<ref name="Pungdo" /> Ова создало тензии во односите меѓу [[Јапонско Царство|Јапонија]] и [[Британска Империја|Британија]].<ref name="Pungdo" /> === Конфликти во Кореја === Генерал-мајорот Ошима Јошимаса со бригада од околу 4.000 војници <ref name="Korea">{{Наведена мрежна страница|url=http://history.cultural-china.com/en/34H6639H12252.html|title=Conflict in Korea|archive-url=https://web.archive.org/web/20120220151429/http://history.cultural-china.com/en/34H6639H12252.html|archive-date=2012-02-20|accessdate=2011-10-07}}</ref> тргнал на југ од Сеул за да соочи со кинеските сили кои биле сместени во Сеонгван, источно од Асан и Конџу. Кинеските војници под команда на генералот [[Је Жичао]] броеле околу 3.880 луѓе. Тие го очекувале пристигнувањето на Јапонците и се утврдиле{{Sfn|Paine|2003}} и чекале засилување. Засилувањето не стигнало затоа што било уништено во поморската битка кај Пунгдо.{{Sfn|Paine|2003}} Двете војски се судриле на 28 јули 1894 година и битката траела до следното утро. Кинезите не можеле да ги поразат супериорните јапонски сили и ги напуштиле одбранбените позиции. Тие се повлекле во [[Пјонгјанг]] оставајќи го оружјето, муницијата и сета нивна артилерија.{{sfnm|1a1=Olender|1y=2014|1p=56|2a1=Paine|2y=2003|p=159|3a1=Jowett|3y=2013|3p=30}} Таму пристигнало засилување од Кина, и кинеската армија сега располагала со 13.000 до 15.000 војници.<ref name="Korea" /> Јапонската војска го нападнала Пјонгјанг на 15 септември. Бранителите на градот храбро се бореле, но се предале по нападот одзади. Искористувајќи ги силните врнежи во текот на ноќта, преостанатите кинески војници избегале од Пјонгјанг и се упатија кон североисток во крајбрежниот град [[Округот Уиџу|Уиџу]]. Кај Кинезите имало 2.000 мртви, а 4.000 биле ранети, додека [[Јапонија|Јапонците]] изгубиле само 102 војници.<ref name="Korea"/> === Поморска битка кај реката Гиалос === [[Податотека:Battle_of_the_Yellow_Sea_by_Korechika.jpg|десно|мини| [[Укијо-е]] ја прикажува поморската битка на реката Гиалос]] На 17 септември 1894 година, јапонската флота и Пекиншката флота се судриле кај делтата на [[Јалу|реката Јалу]]. Поморската битка, која траела од утрото до самрак, завршила со победа на Јапонија.{{Sfn|Evan|Peattie|1997}} Осум од десетте кинески бродови биле уништени.<ref name="Yalu">{{Наведена мрежна страница|url=http://history.cultural-china.com/en/34H6639H12253.html|title=Defeat of the Beiyang fleet|archive-url=https://web.archive.org/web/20120220151828/http://history.cultural-china.com/en/34H6639H12253.html|archive-date=2012-02-20|accessdate=2011-10-07}}</ref> Со оваа победа, Јапонија се стекнала со контролата над морињата и го срушила моралот на кинеските поморски сили.{{Sfn|Paine|2003}} [[Битка на реката Јалу (1894)|Битката кај реката Јалу]] била најголема поморска битка во оваа војна и била искористена како пропаганда во Јапонија.{{Sfn|Paine|2003}} <ref name="JC Perry 1964">{{Наведено списание|last=Perry|first=John Curtis|author-link=John Curtis Perry|date=1964|title=The Battle off the Tayang, 17 September 1894|journal=The Mariner's Mirror|volume=50|issue=4|pages=243–259|doi=10.1080/00253359.1964.10657787}}</ref> === Инвазија на Манџурија === По поразот во [[Пјонгјанг]], кинеските трупи ја напуштиле северна Кореја и зазеле одбранбени позиции во утврдувања долж својата страна од реката Јалу во близина на [[Дандонг|Џулијанченг]]. Откако на 10 октомври Јапонците добиле засилување тргнале на север кон [[Манџурија]]. Ноќта на 24 октомври, Првиот корпус, под команда на [[Јамагата Аритомо]], се обидел да изгради [[понтонски мост]], веднаш до кинеските утврдувања. Тие биле незабележани и следното попладне го нападнале источниот пункт на непријателот. Кинезите, таа ноќ ги напуштиле своите позиции и до утрото целосно се повлекле.<ref name="Manchuria">{{Наведена мрежна страница|url=http://history.cultural-china.com/en/34H6639H12254.html|title=Invasion of Manchuria|archive-url=https://web.archive.org/web/20110919021210/http://history.cultural-china.com/en/34H6639H12254.html|archive-date=2011-09-19|accessdate=2011-10-07}}</ref> По заземањето на Џилијанченг, Првиот армиски корпус го окупирал и соседниот град [[Дандонг]]. Во нападот загинале само 4 јапонски војници и 140 биле ранети.<ref name="Manchuria" /> [[Κατηγορία:Λήμματα που χρειάζονται παραπομπές]] Потоа, Првиот корпус бил поделен на два дела, под команда на [[Нозу Мичицура]] и [[Кацура Таро]]. Првите се упатиле кон градот [[Шенјанг|Мукден]] (денешен [[Шенјанг]]), додека вториот бил испратен да ги гони кинеските сили кои се упатиле кон [[Полуостровот Љаодонг|Полуостровот Лаодонг]]. Во декември, Кацура Таро окупирал дел од североисточна Кина, приближно областа на денешната провинција Љаонинг. === Падот на Лишункоу === Дел од Вториот корпус, под [[Ојама Ивао]], на 24 октомври 1894 година се истоварил на јужниот брег од полуостровот Лаодонг. Тие се движеле брзо и на 6-7 ноември ги зазеле градовите Чинжу и Талиегуан. Потоа го опколиле стратешкото пристаниште Лишункоу ([[Порт Артур]]), кое со многу мал отпор го зазеле на 21 ноември. Илјадници Кинези биле убиени, а злосторството станало познато како [[масакрот во Порт Артур]]. === Падот на Веихајвеи и Јинко === [[Податотека:Great_Rear_Attack_by_Our_Second_Army_at_Weihaiwei.jpg|десно|мини| [[Укијо-е]] со сцена од опсадата на Веихаи]] По поразот кај [[Порт Артур]], кинеската војска и флота се повлекле во утврдениот град Веихаи. Јапонците од 20 јануари до 12 февруари 1895 година го опколиле градот по копно и море.{{Sfn|Evans|Peattie|1997}} Судирот се одвивал под неповолни временски услови и двете армии се бореле во снег и при екстремно ниските температури. На крајот, сепак, јапонската војска ја пробила одбраната на градот и го освоиле градот.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=The Search for Modern China|last=Spence|first=Jonathan|publisher=W.W. Norton & Company|year=2013|isbn=9780393934519|location=New York|pages=2012}}</ref> По падот на Веихаи и подобрувањето на времето,<ref name="Weihaiwei">{{Наведена мрежна страница|url=http://history.cultural-china.com/en/34H6639H12256.html|title=Fall of Weihaiwei and Aftermath|archive-url=https://web.archive.org/web/20120220151807/http://history.cultural-china.com/en/34H6639H12256.html|archive-date=2012-02-20|accessdate=2011-10-07}}</ref> јапонските сили напредувале понатаму во јужна [[Манџурија]] и северна [[Народна Република Кина|Кина]]. До март 1895 година, Јапонците имале утврдувања преку кои го контролирале пристапот до [[Пекинг]] преку море.<ref name="Weihaiwei" /> На 5 март следела уште една победа за Јапонците во Битката кај Јинко. Оваа битка била последната голема битка во војната, иако имало уште неколку престрелки.<ref name="Weihaiwei" /> === Окупација на Пескадорските Острови === Во март 1895 година, јапонските сили ги нападнале [[Пенху|Пескадорските Острови]] во близина на брегот од [[Република Кина|Тајван]]. По кратка и речиси бескрвна операција,<ref name="Pescadores">{{Наведена мрежна страница|url=http://history.cultural-china.com/en/34H6639H12257.html|title=Occupation of Pescadores Islands (Penghu Islands)|archive-url=https://web.archive.org/web/20120220151837/http://history.cultural-china.com/en/34H6639H12257.html|archive-date=2012-02-20|accessdate=2011-10-07}}</ref> Јапонците го поразиле кинескиот гарнизон и го зазеле главниот град [[Магун]]. Оваа операција им овозможила на Јапонците да бараат отстапување на Тајван во мировните преговори.<ref name="Pescadores" /> == Договорот од Шимоносеки и неговите последици == По оваа војна, Јапонија била зафатена од патриотска треска. Според министерот за надворешни работи [[Мутсу Мунемитсу|Муцу Мунемицу]], луѓето „само се интересирале кога јапонското знаме ќе помине низ портите на Пекинг“.<ref name="Life111"/> Карактеристично е влијанието на војната врз [[Јапонија|јапонската]] уметност: победите над Кина биле пофалени од [[Јапонија|јапонските]] [[укијо-е]] уметници, чиј стил влијаел на развојот на графичката уметност од 20 век.<ref name="Άτλας">Атлас Светски историчар, стр. 270</ref> [[Податотека:Japan_China_Peace_Treaty_17_April_1895.jpg|лево|мини| Договорот од Шимоносеки]] [[Договорот од Шимоносеки]] бил потпишан на 17 април 1895 година. Кина ја признала целосната независност на Кореја и на Јапонија „засекогаш“ ѝ ги отстапила [[Полуостровот Љаодонг|Полуостровот Лаодонг]], [[Република Кина|Тајван]] и [[Островите Пенгу|Островите Пенху]]. [[Јапонија]] добила воена репарација од 200.000.000 таели [[сребро]].<ref name="Ji69">Zhaojin Ji, σ. 69</ref> [[Спор за островите Сенкаку|Спорните острови]] познати како [[Островите Сенкаку|„Сенкаку/Дијаоју“]] не биле наведени во овој договор, но Јапонија овие ненаселени острови ги припоила кон [[Окинава (префектура)|префектурата Окинава]] во 1895 година. Меѓутоа, Русија, Германија и Франција за неколку дена направиле [[тројна интервенција]] и ја принудиле Јапонија да се откаже од Полуостровот Лаодонг во замена за дополнителни 30&nbsp;милиони таели сребро (еквивалентно на околу 450&nbsp;милиони јени).<ref name="Ji68">Zhaojin Ji, стр. 68</ref> Според Русија, јапонската контрола на полуостровот Лаодонг би била ''постојана пречка за мирот на Далечниот Исток''.<ref name="Life112">''Time-Life Светска Историја'', стр. 112</ref> Сфаќајќи дека ваков дипломатски јазик би значел објава на војна, јапонските лидери се откажале од барањето за полуостровот.<ref name="Life112" /> Кореја себеси се прогласила за [[Корејска империја|Корејско Царство]] и ја објавила својата независност од династијата Ќинг. [[Габо реформи|Габовите реформи]] под закрила на Јапонија од 1894–1896 година ја трансформирале Кореја. Било укинато ропството во сите облици, била прогласена еднаквост на правото; бил воспоставен систем на еднакви можности без разлика на социјалното потекло, [[Детски брак|браковите меѓу деца]] биле укинати; [[Хангул]] требало да се користи во владините документи, корејската историја била воведена во училиштата, [[Кинески календар|кинескиот календар]] бил заменет со [[Грегоријански календар|грегоријанскиот календар]], образованието било проширено и биле напишани нови учебници.<ref name="Seth 2010 2253"/> Во 1898 година, Русија потпишала 25-годишен закуп на полуостровот Лаодонг и започнала со поставување на поморска станица во Порт Артур.<ref name="Life112" /> Иако тоа ги налутило Јапонците, тие биле позагрижени за руското навлегување во Кореја отколку во Манџурија. Тензиите меѓу Русија и Јапонија ќе се зголемат во годините по Првата кинеско-јапонска војна. Сите овие фактори подоцна довеле до избувнување на [[1905|Руско]] - [[Руско-јапонска војна|јапонската војна]] ([[1904|1904-1905]]), која завршила со тежок руски пораз. == Јапонска инвазија на Тајван == [[Податотека:JapanPunch29September1894.jpg|десно|мини| Скица од британското списание „ Панч “ (29 септември 1894 година) во која се сатиризира победата на ''малата'' Јапонија над ''големата'' Кина]] <div class="references-small" style="font-size:85%; -moz-column-count:1; -webkit-column-count:1; column-count:1;"> <big>Неколку функционери од династијата Ќинг во Тајван решиле да се спротивстават на отстапувањето на Тајван на Јапонија според [[Договорот од Шимоносеки]] и на 23 мај ја прогласиле независната [[Република Формоза]] на островот. На 29 мај, јапонските сили под водство на адмиралот [[Мотонори Кабајама]] се истовариле на северното крајбрежје од Тајван и во петмесечна кампања ги поразиле републиканските сили и ги окупирале поголемите градови на островот. Кампањата завршила на 21 октомври 1895 година, со бегството на [[Лиу Јонгфу]], вториот републикански претседател, и предавањето на републиканскиот главен град [[Тајнан]].</big> </div> == Извори == == Наводи == <references /> == Надворешни врски == {{Ризница-врска|First Sino-Japanese War|Прва кинеско-јапонска војна}}<span></span> * [http://www.infoplease.com/ce6/history/A0845361.html Infoplease: Прва кинеско-јапонска војна] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110704172140/http://www.infoplease.com/ce6/history/A0845361.html |date=2011-07-04 }} * [http://sinojapanesewar.com/ SinoJapaneseWar.com] * [http://src-h.slav.hokudai.ac.jp/eng/news/no10/enews10-essay2.html Кинеско-јапонската војна од 1894-1895 година] [[Категорија:Историја на Манџурија]] [[Категорија:Историја на Кина]] [[Категорија:Историја на Јапонија]] [[Категорија:Кинеско-јапонски односи]] [[Категорија:1895 во Кореја]] [[Категорија:1894 во Кореја]] [[Категорија:1895 во Јапонија]] [[Категорија:1894 во Јапонија]] [[Категорија:1894 во Кина]] [[Категорија:1895 во Кина]] [[Категорија:Војни на династијата Ќинг]] [[Категорија:Прва кинеско-јапонска војна]] 5z5apdwqlu8qa1meuackqb05ybbnwm4 0 1299590 5577219 5289602 2026-06-15T09:00:59Z Andrew012p 85224 Andrew012p ја премести страницата [[Алгернон Чарлс Свинберн]] на [[Алџернон Чарлс Свинберн]] 5289602 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Picture of Algernon C. Swinburne.jpg|мини|Свинберн на 52 години '''Роден''' на 5 април 1837 година Лондон, Англија '''Починал''' на 10 април 1909 година (72 години) Лондон, Англија '''Занимање''' Поет, драматург, романописец и критичар '''Образование''' Етон колеџ Алма матер Балиол колеџ, Оксфорд '''Период''' Викторијанска ера '''Литературно движење''' Декадентно движење, предрафаелит '''Значајно дело''' Песни и балади Потпис[[Податотека:Signature of Algernon Charles Swinburne.png|мини]]]] '''Алгернон Чарлс Свинберн''' (5 април 1837 - 10 април 1909 година) бил англиски поет, драматург, романописец и критичар. Напишал неколку романи и збирки поезија како што се ''песни и балади'' и придонел за познатото Единаесетто издание на Енциклопедија Британика. Свинберн пишувал за многу [[табу]] теми, како што се лезбејството, [[Канибализам|канибализмот]], садо-мазохизмот и антитеизмот .Неговите песни имаат многу заеднички мотиви, како што се океанот, времето и смртта. Во неговите песни се претставени неколку историски луѓе, како што се [[Сафо]] („Сафици“), Анакторија („Анакторија“) и [[Гај Валериј Катул|Катул]] („На Катул“).<ref name="wa">{{Наведување|last=Walsh|first=John|year=2012|title=An Introduction to Algernon Charles Swinburne|publisher=The Algernon Charles Swinburne Project|place=Bloomington|url=http://swinburnearchive.indiana.edu/swinburne/view#docId=swinburne/acs0000503-01.xml|access-date=4 December 2015}}</ref> == Биографија == [[Податотека:Algernon_Charles_Swinburne,_1862.jpg|лево|мини| ''Алџернон Чарлс Свинберн'', 1862 година, од [[Данте Габриел Росети]] .]] Свинберн е роден на улицата Честер бр. 7, Гросвенор Плејс, Лондон,на 5 април 1837 година. Тој бил најстариот од шесте деца родени на капетанот (подоцна адмирал) Чарлс Хенри Свинберн (1797-1877) и Лејди Џејн Хенриета, ќерка на третиот Ерл од Ешбурнам, богато семејство од Нортамберленд. Тој пораснал во Ист Дене во Бончерч на [[Остров Вајт|островот Вајт]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.poetryfoundation.org/poems-and-poets/poets/detail/algernon-charles-swinburne|title=Algernon Charles Swinburne|work=www.poetryfoundation.org|accessdate=2016-05-03}}</ref> Свинбернс имал и дом во Лондон во Вајтхол Гарденс, Вестминстер.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.british-history.ac.uk/survey-london/vol13/pt2/pp204-207|title=No. 3 Whitehall Gardens Pages 204-207 Survey of London: Volume 13, St Margaret, Westminster, Part II: Whitehall I. Originally published by London County Council, London, 1930.|last=Cox|first=Montagu H and Norman, Philip|work=British History Online|accessdate=7 August 2020}}</ref> Како дете, Свинберн бил „нервозен“ и „изнемоштен“, но „исто така бил отпуштен од нервозна енергија и бестрашност до степен да биде непромислен“.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.encyclopedia.com/topic/Algernon_Charles_Swinburne.aspx|title=Algernon Charles Swinburne Facts, information, pictures {{!}} Encyclopedia.com articles about Algernon Charles Swinburne|work=www.encyclopedia.com|accessdate=2016-05-03}}</ref> Свинберн присуствувал на колеџот Етон (1849–53), каде што започнал да пишува поезија. На Етон ги освоил првите награди на француски и италијански јазик.<ref name=":0"/> Тој го посетувал колеџот Балиол, Оксфорд (1856–60) со кратка пауза кога беше рустициран <ref name="le">{{Наведување|last=Swinburne|first=Algernon|editor1=Gosse|volume=1-6|year=1919|title=The Letters of Algernon Charles Swinburne|publisher=John Lane Company|place=New York|url=https://books.google.com/books?id=makvAAAAIAAJ|access-date=4 December 2015}}</ref> од универзитетот во 1859 година затоа што јавно го поддржал обидот за атентат врз [[Наполеон III]] од страна на Феличе Орсини .<ref name="vw">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.victorianweb.org/authors/swinburne/acsbio1.html|title=A. C. Swinburne: Biography|last=Everett|first=Glenn|work=Victorian Web|accessdate=4 December 2015}}</ref> Се вратил во мај 1860 година, иако никогаш не добил диплома. Свинберн летувал во Кафитон Хол во Нортамберленд, куќата на неговиот дедо, Сер Џон Свинберн, 6-ти баронет (1762–1860), кој имал позната библиотека и бил претседател на книжевното и филозофското друштво во Њукасл на Тајн .Свинберн сметал дека Нортамберленд е негова родна област, емоција која се рефлектира во песни како што се интензивно патриотските „Нортамберленд“, „ Грејс Дарлинг “ и други. Уживал да го јава своето коњче преку морските површини, тој бил смел коњаник, „преку медени лиги на северната граница“, како што тој ја нарече шкотската граница во неговите ''сеќавања''.<ref name="de">{{Наведување|last=Swinburne|first=Algernon|year=2013|title=Delphi Complete Works of Algernon Charles Swinburne (Illustrated)|publisher=Delphi Classics|url=https://books.google.com/books?id=5WYbAgAAQBAJ|access-date=4 December 2015|isbn=9781909496699}}</ref> [[Податотека:Swinburne-ape.jpg|десно|мини| Свинберн карикатура на Карло Пелегрини In ''Vanity Fair'' во 1874 година]] Во периодот 1857-1860 год, Свинберн станал член на интелектуалниот круг на Лејди Тревелјан во Волингтон Хол . По смртта на неговиот дедо во 1860 година, тој останал кај Вилијам Бел Скот во Њукасл. Во 1861 година, Свинберн го посетил Ментон на [[Азурен Брег|француската ривиера]], престојувајќи во вилата Лауренти за да се опорави од прекумерната употреба на алкохол.<ref name="Jones2007">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=IeTGSDuFU6YC&pg=PA185|title=The French Riviera: A Literary Guide for Travellers|last=Ted Jones|date=15 December 2007|publisher=Tauris Parke Paperbacks|isbn=978-1-84511-455-8|pages=185–}}</ref> Од Ментон, Свинберн отпатувал за Италија, каде што патувал многу.<ref name="Jones2007" /> Во декември 1862 година, Свинберн го придружуваше Скот и неговите гости, веројатно меѓу кои и [[Данте Габриел Росети]], на патување во Тајнмаут . Скот во своите мемоари пишувал дека, додека оделе покрај морето, Свинберн ги прогласил сè уште необјавените „ Химна на Прозерпина “ и „Лаус Венерис“ во неговата бујна интонација, додека брановите „трчале по целата должина на долгиот песок кон Кулеркоутс и звучеле како далечни акламации“.<ref>{{Наведување|last=Scott|first=William|year=1892|title=Autobiographical Notes of the Life of William Bell Scott|publisher=Forgotten Books|place=London|url=https://books.google.com/books?id=makvAAAAIAAJ|access-date=4 December 2015}}</ref> [[Податотека:Algernon_Charles_Swinburne_with_nine_of_his_peers_at_Oxford,_ca._1850s.jpg|лево|мини| NPG P416. Алџернон Чарлс Свинберн со девет негови врсници во Оксфорд, ок. 1850-ти (Џејмс Брајс, 1. виконт Брајс, Алберт Вен Диси, Томас Хил Грин, Сер Томас Ерскин Холанд, Џон Ворнефорд Хул, Џорџ Ранкин Лук, Енеас Џејмс Џорџ Мекеј, Џон Никол, Џозеф Френк Пејн, Алџернон Чарлс Свинберн)]] Во Оксфорд,Свинберн се сретнал со неколку предрафаелити, вклучувајќи го и Данте Габриел Росети.Тој, исто така, се сретна со Вилијам Морис .По напуштањето на колеџот, тој живеел во Лондон и започнал активна писателска кариера, каде што Росети бил воодушевен од неговиот „мал пријател Нортумбриец“, веројатно референца за малата висина на Свинберн - тој имал само пет метри и четири.<ref>Edmund Gosse, ''The Life of Algernon Swinburne'', 1917 (The Macmillan Company), p. 258, cited (w/ a Google-book link) at {{Наведена мрежна страница|url=http://www.reelyredd.com/english-1208as-beforedawn.htm|title=Архивиран примерок|archive-url=https://web.archive.org/web/20150512090821/http://www.reelyredd.com/english-1208as-beforedawn.htm|archive-date=12 May 2015|accessdate=2012-11-26}}.</ref> [[Податотека:Algernon_C_Swinburne_grave,_Bonchurch.jpg|алт=Swinburne's gravestone|мини| Гробот на Свинберн во црквата Свети Бонифациј, Бончрч, Островот Вајт, сликан во 2013 година]] Свинберн бил [[Алкохолизам|алкохоличар]] и алголагничар и бил многу возбудлив. Сакал да го камшикуваат .<ref name="to">{{Наведени вести|url=http://www.timeout.com/london/books/sex-and-books-londons-most-erotic-writers|title=Sex and books: London's most erotic writers|last=John O‘Connell|date=28 February 2008|work=Time Out|access-date=26 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410145448/https://www.timeout.com/london/books/sex-and-books-londons-most-erotic-writers|archive-date=10 April 2019}}</ref> Неговото здравје настрадало, а во 1879 година на 42-годишна возраст, тој бил згрижен од неговиот пријател, Теодор Вотс-Дантон, кој се грижел за него до крајот на неговиот живот во The Pines, 11 Putney Hill, Putney .<ref>[http://www.english-heritage.org.uk/server/show/nav.001002006005/chooseLetter/S Blue Plaques Listing for London], English Heritage, Accessed December 2009.</ref> Вотс-Дантон го одвел во изгубениот град Данвич, на брегот на Сафолк, во неколку наврати во 1870-тите.<ref>W.G.Sebald, The Rings of Saturn, Harvill 1998 / Vintage 2002 pp. 161-66</ref> Во грижата на Вотс-Дантон,Свинберн ја изгубил својата младешка бунтовност и се развил во фигура на социјална респектабилност.<ref name="wa"/> За Вотс-Дантон било кажано дека го спасил човекот но го убил поетот. Свинберн починал во Пајнс <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.freebmd.org.uk/cgi/information.pl?cite=Vtg%2F44mVVgDURrz1o1n7QQ&scan=1|title=Death index entry for Algernon Charles Swinburne|work=FreeBMD|publisher=ONS|accessdate=28 February 2021}}</ref> на 10 април 1909 година, на 72-годишна возраст и бил погребан во црквата Свети Бонифациј, Бончрч на [[Остров Вајт|островот Вајт]] .<ref>Wilson, Scott. ''Resting Places: The Burial Sites of More Than 14,000 Famous Persons'', 3d ed.: 2 (Kindle Locations 45952-45953). McFarland & Company, Inc., Publishers. Kindle Edition</ref> == Прием == Свинберн се смета за поет на декадентната школа,<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=CPji0BTEXqoC|title="Aesthetic and Decadent Poetry", in The Cambridge Companion to Victorian Poetry, edited by Joseph Bristow|last=Alkalay-Gut|first=Karen|date=2000|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0521646802|location=New York|page=228}}</ref> иако можеби се исповедал дека има повеќе пороци отколку што всушност се препуштал за да го рекламира своето отстапување - тој раширил гласина дека имал секс, а потоа изел мајмун;<ref name="to"/> [[Оскар Вајлд]] изјавил дека Свинберн бил „фалбаџија во однос на пороците, кој направил сè што можел за да ги убеди своите сограѓани во својата хомосексуалност и бестијалност без да биде ни трошка хомосексуалец или бестијал“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.victorianweb.org/authors/swinburne/acsbio1.html|title=A. C. Swinburne: Biography|work=www.victorianweb.org}}</ref> Вообичаените озборувања од тоа време објавија дека тој имал длабока љубов со истражувачот Сер Ричард Френсис Бартон и покрај фактот дека Свинберн ги мразел патувањата.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/captainsirrichar00rice_0|title=Captain Sir Richard Francis Burton|last=Rice|first=Edward|publisher=HarperPerennial|year=1991|isbn=9780060973940|page=[https://archive.org/details/captainsirrichar00rice_0/page/457 457]|url-access=registration}}</ref> Многу критичари сметаат дека неговото владеење на вокабуларот, римата и метарот е импресивно,<ref name="kellett">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/reconsiderations0000kell/page/227|title=Reconsiderations: Literary Essays|last=Kellett|first=Ernest Edward|date=1969|publisher=Books for Libraries Press|isbn=978-0836913569|location=New York|page=[https://archive.org/details/reconsiderations0000kell/page/227 227]|url-access=registration}}</ref> иако тој исто така е критикуван за неговиот раскошен стил и изборот на зборови кои одговараат само на шемата на рима наместо да придонесуваат за значењето на делото.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/algernoncharless00thom|title=Algernon Charles Swinburne: A Critical Study|last=Thomas|first=Edward|date=1912|publisher=M. Kennerley|location=New York|page=[https://archive.org/details/algernoncharless00thom/page/94 94]}}</ref> Тој бил виртуелна ѕвезда од третиот том од познатата ''историја на англиската прозодија'' на Џорџ Сентсбери, а А.Е Хаусман .поодмерен и донекаде непријателски критичар, имал големи пофалби за неговата способност за римување: [[Податотека:Algernon_Charles_Swinburne_by_William_Bell_Scott.jpg|десно|мини| Слика од Вилијам Бел Скот]] Работата на Свинберн некогаш била популарна меѓу додипломците на Оксфорд и Кембриџ, иако од 2022 година излегло од мода. Ова е барем донекаде контекстуално, бидејќи има тенденција да го отслика популарниот и академскиот консензус во врска со неговата работа, иако неговите ''песни и балади, Прва серија'' и неговата ''Аталанта во Калидон'' никогаш не била надвор од критичката корист. Особено ''Аталанта во Калидон'' беше пофалена како едно од неговите најдобри рани дела,напишано во 1865 година, пред страсните ексцеси на подоцнежните дела да му донесат гадна репутација за богохулење и разврат кај современите критичари.<ref name="Algernon Swinburne: The Critical Heritage">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/swinburnecritica0000hyde|title=Algernon Swinburne: The Critical Heritage|last=Hyder|first=Clyde|year=1970|isbn=9780710066565|access-date=6 October 2014|url-access=registration}}</ref> [[Т. С. Елиот|Т.С. Елиот]] ги прочитал есеите на Свинберн за драматурзите од Шекспир и Џонсон во ''„Современиците на Шекспир'' и ''добата на Шекспир“'' и во книгите на Свинберн за Шекспир и Џонсон. Пишувајќи за Свинберн во ''„Светото дрво: есеи за поезијата и критиката'' “, Елиот напишал дека Свинберн го совладал својот материјал и „тој им е посигурен од Хазлит, [[Семјуел Тејлор Колриџ|Колриџ]] или Ламб : и неговата перцепција за релативните вредности е скоро секогаш точна“. Сепак, Елиот оценил дека Свинберн не го совладал до степен да може да се ослободи со него, што е сè.<ref>Eliot T.S. ''Reflections on Vers Libre'' New Statesman 1917</ref> Понатаму, Елиот не ја сакал прозата на Свинберн, за која тој напишал „бурниот крик на придавките, главоглавиот налет на недисциплинирани реченици, се показател за нетрпеливоста и можеби мрзеливоста на неуредениот ум“.<ref>{{Наведена книга|title=The Sacred Wood and Major Early Essays|last=Eliot|first=T. S.|date=1998|publisher=Dover Publications|isbn=978-0486299365|location=Mineola NY|page=10}}</ref> Во Франција, Свинберн бил многу пофален од [[Стефан Маларме]] и бил поканет да придонесе за книга во чест на поетот [[Теофил Готје]], ''Le tombeau de Théophile Gautier'' ( [[wikisource:fr:Le Tombeau de Théophile Gautier/Texte entier|Викиизвор]] ): тој одговорил со шест песни на француски, англиски, латински и грчки. Тој бил сметан од премиерот [[Вилијам Гладстон|Вилијам Еварт Гледстон]] во 1892 година за улогата на поет лауреат . Тој им рекол на кралицата Викторија: : Се плашам дека е апсолутно невозможен. И јас морам да сум изненаден од термините во кои ''The Times'' (17-ти) ги опиша неговите рани бесови. Жално е : Отсекогаш сум бил длабоко импресиониран од неговата генијалност.<ref>[[Philip Guedalla]], ed. ''Queen And Mr. Gladstone'' (1933) p. 445.</ref><ref>Paul Knaplund, "Swinburne and the Poet-Laureateship 1892." ''University of Toronto Quarterly'' 6.2 (1937): 236–241.</ref> Свинберн бил номиниран за Нобеловата награда за литература секоја година од 1903 до 1907 година и повторно во 1909 година.<ref name="nobellit">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=8936|title=Algernon Charles Swinburne|date=April 2020|work=The Nomination Database for the Nobel Prize in Literature|publisher=Nobel Foundation|accessdate=14 March 2021}}</ref> [[Хауард Филипс Лавкрафт|Х.П. Лавкрафт]] го сметал Свинберн „единствениот вистински поет во Англија или Америка по смртта на г-дин [[Едгар Алан По]] “.<ref>H.P. Lovecraft, ''Selected Letters: Volume 1''. Sauk City: WI: Arkham House, 1965, p. 73</ref> == Работа == [[Податотека:16_Cheyne_Walk_04.JPG|мини|16 Шејн Вок, дом на Свинберн]] [[Податотека:16_Cheyne_Walk_03.JPG|мини|Сина плоча на 16 Cheyne Walk]] [[Податотека:The_Pines,_Putney_10.JPG|мини|Боровите, Путни]] [[Податотека:The_Pines,_Putney_03.jpg|мини|Сина плоча во The Pines, Putney]] Поетските дела на Свинберн вклучуваат: ''Аталанта во Калидон'' (1865), ''Песни и балади'' (1866), ''Песни пред изгрејсонце'' (1871),''Поеми и балади Втора серија'', (1878) ''Тристрам од Лионес'' (1882),''Песни и балади Трета серија'' (1889), и романот ''Лезбија Брендон'' (објавен постхумно во 1952 година). ''Песните и баладите'' предизвикале сензација кога првпат биле објавени, особено песните напишани во чест на [[Сафо|Сафо од Лезбос]], како што се „ Анакторија “ и „ Сафикс “Моксон и Ко кои ги префрлија своите права за објавување на Џон Камден Хотен.<ref>Walter M. Kendrick, "The secret museum: pornography in modern culture", University of California Press, 1996, {{ISBN|0-520-20729-7}}, p.168</ref> Други песни во овој том, како што се „Лепрозни“, „Лаус Венерис“ и „Света Дороти“ предизвикуваат викторијанска фасцинација од [[Среден век|средниот век]] и се експлицитно [[Среден век|средновековни]] по стил, тон и конструкција. Исто така во овој том се прикажани „ Химна на Прозерпина “, „ Триумфот на времето “ и „ Долорес (Нотр Дам на Септември Douleurs) “. Свинберн ја смислил поетската форма наречена roundel, варијација на француската форма Рондо, а некои биле вклучени во ''Век рундели'' посветени на Кристина Росети .Свинберн му напишал на Едвард Бурн-Џонс во 1883 година: „Добив мала нова книга со песни или песни, во една форма и секакви метри... штотуку излезе, а госпоѓицата Росети ја прифати посветата. Се надевам дека вие и Џорџи ''[неговата сопруга Џорџија, една од сестрите Мекдоналд ]'' ќе најдете нешто што ќе ви се допадне меѓу стотина песни од по девет реда, од кои дваесет и четири се за бебиња или мали деца“. Мислењата за овие песни варираат помеѓу оние на кои им се волшебни и брилијантни, до оние кои ги сметаат за само паметни и измислени. Еден од нив, ''A Baby's Death'', беше снимен од англискиот композитор [[Едвард Елгар|Сер Едвард Елгар]] како песната „Roundel: The small eyes that never know Light “. Англиската композиторка Мери Аугуста Вејкфилд, исто така, музицираше на делото на Свинберн „ ''Мај време во средината'' на зимата“. Свинберн бил под влијание на делата на [[Вилијам Шекспир]], [[Перси Биш Шели|Перси Бише Шели]], [[Гај Валериј Катул|Катулус]], Вилијам Морис, [[Данте Габриел Росети]], [[Роберт Браунинг]], Алфред Лорд Тенисон и [[Виктор Иго]] .<ref>{{Наведување|last=Maxwell|first=Catherine|year=2012|chapter=Algernon Charles Swinburne (1837–1909)|publisher=Cambridge University Press|place=Cambridge|doi=10.1017/CCOL9780521895156.018|title=The Cambridge Companion to the Pre-Raphaelites|pages=236–249|isbn=9781139017183}}</ref> Свинберн бил популарен во Англија за време на неговиот живот, но неговото влијание значително се намалило по неговата смрт. По првите ''песни и балади'', подоцнежната поезија на Свинберн сè повеќе била посветена на прославите на [[Републиканство|републиканизмот]] и револуционерните каузи, особено во томот ''Песни пред изгрејсонце'' .<ref name="wa"/> „Песна за Италија“ била посветена на Мацини „Ода за прогласувањето на Француската Република“ е посветена на Виктор Иго и „Dirae“ е сонетска низа на витуперативни напади против оние за кои Свинберн верувал дека се непријатели на слободата. ''Ерехтеј'' е кулминација на републиканскиот стих на Свинберн.<ref name="wa" /> Тој не престана целосно да пишува љубовна поезија, вклучувајќи ја и неговата голема епска поема ''Тристрам од Лајонес'', но нејзината содржина е многу помалку шокантна од онаа на неговата претходна љубовна поезија. Неговата версификација, а особено неговата техника на римување, остануваат во врвна форма до крај.<ref name="wa"/> === Стихови драма === * ''Кралицата Мајка'' (1860) * ''Розамонд'' (1860) * ''Шастелар'' (1865) * ''Ботвел'' (1874) * ''Мери Стјуарт'' (1881) * ''Марино Фалиеро'' (1885) * ''Локрин'' (1887) * ''Сестрите'' (1892) * ''Розамунд, кралица на Ломбардите'' (1899) === Поезија === * ''Аталанта во Калидон'' (1865) {{Нав|cross|†}} * ''Песни и балади'' (1866) * ''[[wikisource:Songs before Sunrise (Swinburne)|Песни пред изгрејсонце]]'' (1871) * ''[[wikisource:Songs of Two Nations|Песни на два народа]] “ (1875)'' * ''Ерехтеј'' (1876) {{Нав|cross|†}} * ''[[wikisource:Poems and Ballads (second series)|Песни и балади, втора серија]]'' (1878) * ''[[wikisource:Songs of the Springtides|Songs of the Springtides]]'' (1880) * ''[[wikisource:Studies in Song|Studies in Song]]'' (1880) * ''Хепталогијата или Седумте против разум.'' ''Капа со седум ѕвона'' (1880) * ''[[wikisource:Tristram of Lyonesse and Other Poems|Тристрам од Лајонес]]'' (1882) * ''[[wikisource:A Century of Roundels|Century of Roundels]]'' (1883) * ''[[wikisource:A Midsummer Holiday and Other Poems|Летен одмор и други песни]]'' (1884) * ''[[wikisource:Poems and Ballads (third series)|Песни и балади, трета серија]]'' (1889) * ''[[wikisource:Astrophel and Other Poems|Астрофел и други песни]]'' (1894) * ''[[wikisource:The Tale of Balen|Приказната за Бален]]'' (1896) * ''[[wikisource:A Channel Passage and Other Poems|Премин на каналот и други песни]]'' (1904) : {{Белешка|cross|†}}Although formally tragedies, ''Atalanta in Calydon'' and ''Erechtheus'' are traditionally included with "poetry". === Критика === * ''[[wikisource:William Blake, a critical essay|Вилијам Блејк: Критички есеј]]'' (1868, ново издание 1906) * ''[[wikisource:Under the Microscope|Под микроскоп]]'' (1872) * ''[[wikisource:George Chapman, a critical essay|Џорџ Чепмен: Критички есеј]]'' (1875) * ''[[wikisource:Essays and Studies (Swinburne)|Есеи и студии]]'' (1875) * ''[[wikisource:A Note on Charlotte Brontë|Белешка за Шарлот Бронте]]'' (1877) * ''[[wikisource:A Study of Shakespeare|Студија за Шекспир]]'' (1880) * ''[[wikisource:A Study of Victor Hugo|Студија за Виктор Иго]]'' (1886) * ''[[wikisource:A Study of Ben Jonson|Студија за Бен Џонсон]]'' (1889) * ''Студии по проза и поезија'' (1894) * ''[[wikisource:The Age of Shakespeare|Добата на Шекспир]]'' (1908) * ''Шекспир'' (1909) * ''Песните на Алџернон Чарлс Свинберн'', 6 тома. Лондон: Chatto & Windus, 1904 година. * ''Трагедиите на Алџернон Чарлс Свинберн'', 5 тома. Лондон: Chatto & Windus, 1905 година. * ''Целосните дела на Алџернон Чарлс Свинберн'', ед. Сер Едмунд Госе и Томас Џејмс Вајс, 20 том. Бончрч издание; Лондон и Њујорк: Вилијам Хајнеман и Габриел Велс, 1925–7. * ''Писмата на Свинберн'', ед. Сесил И. Ланг, 6 тома. 1959–62. * ''Несобрани писма на Алџернон Чарлс Свинберн'', ед. Тери Л. Мејерс, 3 том. 2004 година. == Поврзано == * ''Трпение, или невестата на Банторн'' (1881), опера на Гилберт-и-Саливан што ги сатиризира Свинберн и неговата поезија * ''[[Цвеќиња за Алџернон|Цвеќиња за Алгернон]]'', роман во кој [[Епоним|истоимениот]] лик е именуван по Свинберн * ''Песни и балади'' * Декадентно движење * ''Тристрам од Лајонес'' == Наводи == {{Наводи|30em}} == Извори == * Свинберн, Алџернон (1919), Госе, Едмунд; Вајс, Томас, изд., ''[https://books.google.com/books?id=makvAAAAIAAJ&source=gbs_similarbooks Писмата на Алџернон Чарлс Свинберн]'', Том 1–6, Њујорк: Компани Џон Лејн. * Руксби, Рики (1997) ''AC Swinburne: A Poet's Life'' . Алдершот: Сколар прес. * Луис, Маргот Кетлин (1990) ''Свинберн и неговите богови: корените и растот на агностичката поезија'' . Универзитетскиот прес Мекгил-Квинс. * Мекган, Џером (1972) ''Свинберн: Експеримент во критиката'' . Прес на Универзитетот во Чикаго. * Питерс, Роберт (1965) ''Круните на Аполон: Принципите на Свинберн за литература и уметност: студија за викторијанската критика и естетика'' . Вејн Стејт Универзитетот Прес. * Анонимен (1873). Цртани портрети и биографски скици на мажите на денот. Илустрирано од Фредерик Вади. Лондон: браќата Тинсли. стр. 48–49. Будење, Е; Хабард, Т; Rooksby, R (2008) Луис Керол, Роберт Луис Стивенсон и Алџернон Чарлс Свинберн од нивните современици. Лондон: Pickering & Chatto, 3 тома. * Чишолм, Хју, ед. (1911). „Свинберн, Алџернон Чарлс“ . Енциклопедија Британика. Vol. 26 (11-ти изд.). Прес на Универзитетот Кембриџ. Госе, Едмунд (1912). „Свинберн, Алџернон Чарлс“ . Речник на национална биографија (втор прилог). Лондон: Smith, Elder & Co. Руксби, Рики. „Свинберн, Алџернон Чарлс (1837-1909)“. Оксфордски речник за национална биографија (онлајн уред.). Прес на Универзитетот Оксфорд. doi:10.1093/ref:odnb/36389. (Потребна е претплата или членство во јавна библиотека во ОК.) == Надворешни врски == * Поезија на [http://www.poetryfoundation.org/bio/algernon-charles-swinburne Алгернон Чарлс Свинберн] во Фондацијата за поезија. * [http://www.bartleby.com/200/sw3.html „Свинберн како критичар“] во есејот на [[Т. С. Елиот|Т.С. Елиот]] „Несовршени критичари“, собран во ''Светото дрво: Есеи за поезијата и критиката'', 1922 година. * [http://papyrocentricperformativity.wordpress.com/poems-and-brickbats/ Свинберн], пофалба од А.Е. Хусман * [http://www.stirnet.com/genie/data/british/ss4tz/swinburne02.php#top Stirnet: Swinburne02] {{Претплата}} Генеалогијата на Свинберн. * [https://web.archive.org/web/20101114030446/http://www.readbookonline.net/readOnLine/2355/ бр.2.] [https://web.archive.org/web/20101114030446/http://www.readbookonline.net/readOnLine/2355/ Боровите] , мемоарите на Макс Бербом за Свинберн. * [http://swinburnearchive.indiana.edu/ Проектот Свинберн] : Дигитална архива на животот и делата на Алџернон Чарлс Свинберн * [[hdl:10079/fa/beinecke.swinbur|Колекција на Алџернон Свинберн]]. Општа колекција, библиотека за ретки книги и ракописи на Бејнеке, Универзитетот Јеил. {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Свинберн, Алгернон Чарлс}} [[Категорија:Англиски поети]] [[Категорија:Англиски писатели]] [[Категорија:Луѓе од Вестминстер]] [[Категорија:Родени во 1837 година]] [[Категорија:Починати во 1909 година]] 0wfnes7llvyoafs0s1jg4n85s6uyrck 5577229 5577219 2026-06-15T09:04:13Z Andrew012p 85224 5577229 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Picture of Algernon C. Swinburne.jpg|мини|Свинберн на 52 години '''Роден''' на 5 април 1837 година Лондон, Англија '''Починал''' на 10 април 1909 година (72 години) Лондон, Англија '''Занимање''' Поет, драматург, романописец и критичар '''Образование''' Етон колеџ Алма матер Балиол колеџ, Оксфорд '''Период''' Викторијанска ера '''Литературно движење''' Декадентно движење, предрафаелит '''Значајно дело''' Песни и балади Потпис[[Податотека:Signature of Algernon Charles Swinburne.png|мини]]]] '''Алџернон Чарлс Свинберн''' (5 април 1837 - 10 април 1909 година) бил англиски поет, драматург, романописец и критичар. Напишал неколку романи и збирки поезија како што се ''песни и балади'' и придонел за познатото Единаесетто издание на Енциклопедија Британика. Свинберн пишувал за многу [[табу]] теми, како што се лезбејството, [[Канибализам|канибализмот]], садо-мазохизмот и антитеизмот .Неговите песни имаат многу заеднички мотиви, како што се океанот, времето и смртта. Во неговите песни се претставени неколку историски луѓе, како што се [[Сафо]] („Сафици“), Анакторија („Анакторија“) и [[Гај Валериј Катул|Катул]] („На Катул“).<ref name="wa">{{Наведување|last=Walsh|first=John|year=2012|title=An Introduction to Algernon Charles Swinburne|publisher=The Algernon Charles Swinburne Project|place=Bloomington|url=http://swinburnearchive.indiana.edu/swinburne/view#docId=swinburne/acs0000503-01.xml|access-date=4 December 2015}}</ref> == Животопис == [[Податотека:Algernon_Charles_Swinburne,_1862.jpg|лево|мини| ''Алџернон Чарлс Свинберн'', 1862 година, од [[Данте Габриел Росети]] .]] Свинберн е роден на улицата Честер бр. 7, Гросвенор Плејс, Лондон,на 5 април 1837 година. Тој бил најстариот од шесте деца родени на капетанот (подоцна адмирал) Чарлс Хенри Свинберн (1797-1877) и Лејди Џејн Хенриета, ќерка на третиот Ерл од Ешбурнам, богато семејство од Нортамберленд. Тој пораснал во Ист Дене во Бончерч на [[Остров Вајт|островот Вајт]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.poetryfoundation.org/poems-and-poets/poets/detail/algernon-charles-swinburne|title=Algernon Charles Swinburne|work=www.poetryfoundation.org|accessdate=2016-05-03}}</ref> Свинбернс имал и дом во Лондон во Вајтхол Гарденс, Вестминстер.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.british-history.ac.uk/survey-london/vol13/pt2/pp204-207|title=No. 3 Whitehall Gardens Pages 204-207 Survey of London: Volume 13, St Margaret, Westminster, Part II: Whitehall I. Originally published by London County Council, London, 1930.|last=Cox|first=Montagu H and Norman, Philip|work=British History Online|accessdate=7 August 2020}}</ref> Како дете, Свинберн бил „нервозен“ и „изнемоштен“, но „исто така бил отпуштен од нервозна енергија и бестрашност до степен да биде непромислен“.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.encyclopedia.com/topic/Algernon_Charles_Swinburne.aspx|title=Algernon Charles Swinburne Facts, information, pictures {{!}} Encyclopedia.com articles about Algernon Charles Swinburne|work=www.encyclopedia.com|accessdate=2016-05-03}}</ref> Свинберн присуствувал на колеџот Етон (1849–53), каде што започнал да пишува поезија. На Етон ги освоил првите награди на француски и италијански јазик.<ref name=":0"/> Тој го посетувал колеџот Балиол, Оксфорд (1856–60) со кратка пауза кога беше рустициран <ref name="le">{{Наведување|last=Swinburne|first=Algernon|editor1=Gosse|volume=1-6|year=1919|title=The Letters of Algernon Charles Swinburne|publisher=John Lane Company|place=New York|url=https://books.google.com/books?id=makvAAAAIAAJ|access-date=4 December 2015}}</ref> од универзитетот во 1859 година затоа што јавно го поддржал обидот за атентат врз [[Наполеон III]] од страна на Феличе Орсини .<ref name="vw">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.victorianweb.org/authors/swinburne/acsbio1.html|title=A. C. Swinburne: Biography|last=Everett|first=Glenn|work=Victorian Web|accessdate=4 December 2015}}</ref> Се вратил во мај 1860 година, иако никогаш не добил диплома. Свинберн летувал во Кафитон Хол во Нортамберленд, куќата на неговиот дедо, Сер Џон Свинберн, 6-ти баронет (1762–1860), кој имал позната библиотека и бил претседател на книжевното и филозофското друштво во Њукасл на Тајн .Свинберн сметал дека Нортамберленд е негова родна област, емоција која се рефлектира во песни како што се интензивно патриотските „Нортамберленд“, „ Грејс Дарлинг “ и други. Уживал да го јава своето коњче преку морските површини, тој бил смел коњаник, „преку медени лиги на северната граница“, како што тој ја нарече шкотската граница во неговите ''сеќавања''.<ref name="de">{{Наведување|last=Swinburne|first=Algernon|year=2013|title=Delphi Complete Works of Algernon Charles Swinburne (Illustrated)|publisher=Delphi Classics|url=https://books.google.com/books?id=5WYbAgAAQBAJ|access-date=4 December 2015|isbn=9781909496699}}</ref> [[Податотека:Swinburne-ape.jpg|десно|мини| Свинберн карикатура на Карло Пелегрини In ''Vanity Fair'' во 1874 година]] Во периодот 1857-1860 год, Свинберн станал член на интелектуалниот круг на Лејди Тревелјан во Волингтон Хол . По смртта на неговиот дедо во 1860 година, тој останал кај Вилијам Бел Скот во Њукасл. Во 1861 година, Свинберн го посетил Ментон на [[Азурен Брег|француската ривиера]], престојувајќи во вилата Лауренти за да се опорави од прекумерната употреба на алкохол.<ref name="Jones2007">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=IeTGSDuFU6YC&pg=PA185|title=The French Riviera: A Literary Guide for Travellers|last=Ted Jones|date=15 December 2007|publisher=Tauris Parke Paperbacks|isbn=978-1-84511-455-8|pages=185–}}</ref> Од Ментон, Свинберн отпатувал за Италија, каде што патувал многу.<ref name="Jones2007" /> Во декември 1862 година, Свинберн го придружуваше Скот и неговите гости, веројатно меѓу кои и [[Данте Габриел Росети]], на патување во Тајнмаут . Скот во своите мемоари пишувал дека, додека оделе покрај морето, Свинберн ги прогласил сè уште необјавените „ Химна на Прозерпина “ и „Лаус Венерис“ во неговата бујна интонација, додека брановите „трчале по целата должина на долгиот песок кон Кулеркоутс и звучеле како далечни акламации“.<ref>{{Наведување|last=Scott|first=William|year=1892|title=Autobiographical Notes of the Life of William Bell Scott|publisher=Forgotten Books|place=London|url=https://books.google.com/books?id=makvAAAAIAAJ|access-date=4 December 2015}}</ref> [[Податотека:Algernon_Charles_Swinburne_with_nine_of_his_peers_at_Oxford,_ca._1850s.jpg|лево|мини| NPG P416. Алџернон Чарлс Свинберн со девет негови врсници во Оксфорд, ок. 1850-ти (Џејмс Брајс, 1. виконт Брајс, Алберт Вен Диси, Томас Хил Грин, Сер Томас Ерскин Холанд, Џон Ворнефорд Хул, Џорџ Ранкин Лук, Енеас Џејмс Џорџ Мекеј, Џон Никол, Џозеф Френк Пејн, Алџернон Чарлс Свинберн)]] Во Оксфорд,Свинберн се сретнал со неколку предрафаелити, вклучувајќи го и Данте Габриел Росети.Тој, исто така, се сретна со Вилијам Морис .По напуштањето на колеџот, тој живеел во Лондон и започнал активна писателска кариера, каде што Росети бил воодушевен од неговиот „мал пријател Нортумбриец“, веројатно референца за малата висина на Свинберн - тој имал само пет метри и четири.<ref>Edmund Gosse, ''The Life of Algernon Swinburne'', 1917 (The Macmillan Company), p. 258, cited (w/ a Google-book link) at {{Наведена мрежна страница|url=http://www.reelyredd.com/english-1208as-beforedawn.htm|title=Архивиран примерок|archive-url=https://web.archive.org/web/20150512090821/http://www.reelyredd.com/english-1208as-beforedawn.htm|archive-date=12 May 2015|accessdate=2012-11-26}}.</ref> [[Податотека:Algernon_C_Swinburne_grave,_Bonchurch.jpg|алт=Swinburne's gravestone|мини| Гробот на Свинберн во црквата Свети Бонифациј, Бончрч, Островот Вајт, сликан во 2013 година]] Свинберн бил [[Алкохолизам|алкохоличар]] и алголагничар и бил многу возбудлив. Сакал да го камшикуваат .<ref name="to">{{Наведени вести|url=http://www.timeout.com/london/books/sex-and-books-londons-most-erotic-writers|title=Sex and books: London's most erotic writers|last=John O‘Connell|date=28 February 2008|work=Time Out|access-date=26 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410145448/https://www.timeout.com/london/books/sex-and-books-londons-most-erotic-writers|archive-date=10 April 2019}}</ref> Неговото здравје настрадало, а во 1879 година на 42-годишна возраст, тој бил згрижен од неговиот пријател, Теодор Вотс-Дантон, кој се грижел за него до крајот на неговиот живот во The Pines, 11 Putney Hill, Putney .<ref>[http://www.english-heritage.org.uk/server/show/nav.001002006005/chooseLetter/S Blue Plaques Listing for London], English Heritage, Accessed December 2009.</ref> Вотс-Дантон го одвел во изгубениот град Данвич, на брегот на Сафолк, во неколку наврати во 1870-тите.<ref>W.G.Sebald, The Rings of Saturn, Harvill 1998 / Vintage 2002 pp. 161-66</ref> Во грижата на Вотс-Дантон,Свинберн ја изгубил својата младешка бунтовност и се развил во фигура на социјална респектабилност.<ref name="wa"/> За Вотс-Дантон било кажано дека го спасил човекот но го убил поетот. Свинберн починал во Пајнс <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.freebmd.org.uk/cgi/information.pl?cite=Vtg%2F44mVVgDURrz1o1n7QQ&scan=1|title=Death index entry for Algernon Charles Swinburne|work=FreeBMD|publisher=ONS|accessdate=28 February 2021}}</ref> на 10 април 1909 година, на 72-годишна возраст и бил погребан во црквата Свети Бонифациј, Бончрч на [[Остров Вајт|островот Вајт]] .<ref>Wilson, Scott. ''Resting Places: The Burial Sites of More Than 14,000 Famous Persons'', 3d ed.: 2 (Kindle Locations 45952-45953). McFarland & Company, Inc., Publishers. Kindle Edition</ref> == Прием == Свинберн се смета за поет на декадентната школа,<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=CPji0BTEXqoC|title="Aesthetic and Decadent Poetry", in The Cambridge Companion to Victorian Poetry, edited by Joseph Bristow|last=Alkalay-Gut|first=Karen|date=2000|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0521646802|location=New York|page=228}}</ref> иако можеби се исповедал дека има повеќе пороци отколку што всушност се препуштал за да го рекламира своето отстапување - тој раширил гласина дека имал секс, а потоа изел мајмун;<ref name="to"/> [[Оскар Вајлд]] изјавил дека Свинберн бил „фалбаџија во однос на пороците, кој направил сè што можел за да ги убеди своите сограѓани во својата хомосексуалност и бестијалност без да биде ни трошка хомосексуалец или бестијал“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.victorianweb.org/authors/swinburne/acsbio1.html|title=A. C. Swinburne: Biography|work=www.victorianweb.org}}</ref> Вообичаените озборувања од тоа време објавија дека тој имал длабока љубов со истражувачот Сер Ричард Френсис Бартон и покрај фактот дека Свинберн ги мразел патувањата.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/captainsirrichar00rice_0|title=Captain Sir Richard Francis Burton|last=Rice|first=Edward|publisher=HarperPerennial|year=1991|isbn=9780060973940|page=[https://archive.org/details/captainsirrichar00rice_0/page/457 457]|url-access=registration}}</ref> Многу критичари сметаат дека неговото владеење на вокабуларот, римата и метарот е импресивно,<ref name="kellett">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/reconsiderations0000kell/page/227|title=Reconsiderations: Literary Essays|last=Kellett|first=Ernest Edward|date=1969|publisher=Books for Libraries Press|isbn=978-0836913569|location=New York|page=[https://archive.org/details/reconsiderations0000kell/page/227 227]|url-access=registration}}</ref> иако тој исто така е критикуван за неговиот раскошен стил и изборот на зборови кои одговараат само на шемата на рима наместо да придонесуваат за значењето на делото.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/algernoncharless00thom|title=Algernon Charles Swinburne: A Critical Study|last=Thomas|first=Edward|date=1912|publisher=M. Kennerley|location=New York|page=[https://archive.org/details/algernoncharless00thom/page/94 94]}}</ref> Тој бил виртуелна ѕвезда од третиот том од познатата ''историја на англиската прозодија'' на Џорџ Сентсбери, а А.Е Хаусман .поодмерен и донекаде непријателски критичар, имал големи пофалби за неговата способност за римување: [[Податотека:Algernon_Charles_Swinburne_by_William_Bell_Scott.jpg|десно|мини| Слика од Вилијам Бел Скот]] Работата на Свинберн некогаш била популарна меѓу додипломците на Оксфорд и Кембриџ, иако од 2022 година излегло од мода. Ова е барем донекаде контекстуално, бидејќи има тенденција да го отслика популарниот и академскиот консензус во врска со неговата работа, иако неговите ''песни и балади, Прва серија'' и неговата ''Аталанта во Калидон'' никогаш не била надвор од критичката корист. Особено ''Аталанта во Калидон'' беше пофалена како едно од неговите најдобри рани дела,напишано во 1865 година, пред страсните ексцеси на подоцнежните дела да му донесат гадна репутација за богохулење и разврат кај современите критичари.<ref name="Algernon Swinburne: The Critical Heritage">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/swinburnecritica0000hyde|title=Algernon Swinburne: The Critical Heritage|last=Hyder|first=Clyde|year=1970|isbn=9780710066565|access-date=6 October 2014|url-access=registration}}</ref> [[Т. С. Елиот|Т.С. Елиот]] ги прочитал есеите на Свинберн за драматурзите од Шекспир и Џонсон во ''„Современиците на Шекспир'' и ''добата на Шекспир“'' и во книгите на Свинберн за Шекспир и Џонсон. Пишувајќи за Свинберн во ''„Светото дрво: есеи за поезијата и критиката'' “, Елиот напишал дека Свинберн го совладал својот материјал и „тој им е посигурен од Хазлит, [[Семјуел Тејлор Колриџ|Колриџ]] или Ламб : и неговата перцепција за релативните вредности е скоро секогаш точна“. Сепак, Елиот оценил дека Свинберн не го совладал до степен да може да се ослободи со него, што е сè.<ref>Eliot T.S. ''Reflections on Vers Libre'' New Statesman 1917</ref> Понатаму, Елиот не ја сакал прозата на Свинберн, за која тој напишал „бурниот крик на придавките, главоглавиот налет на недисциплинирани реченици, се показател за нетрпеливоста и можеби мрзеливоста на неуредениот ум“.<ref>{{Наведена книга|title=The Sacred Wood and Major Early Essays|last=Eliot|first=T. S.|date=1998|publisher=Dover Publications|isbn=978-0486299365|location=Mineola NY|page=10}}</ref> Во Франција, Свинберн бил многу пофален од [[Стефан Маларме]] и бил поканет да придонесе за книга во чест на поетот [[Теофил Готје]], ''Le tombeau de Théophile Gautier'' ( [[wikisource:fr:Le Tombeau de Théophile Gautier/Texte entier|Викиизвор]] ): тој одговорил со шест песни на француски, англиски, латински и грчки. Тој бил сметан од премиерот [[Вилијам Гладстон|Вилијам Еварт Гледстон]] во 1892 година за улогата на поет лауреат . Тој им рекол на кралицата Викторија: : Се плашам дека е апсолутно невозможен. И јас морам да сум изненаден од термините во кои ''The Times'' (17-ти) ги опиша неговите рани бесови. Жално е : Отсекогаш сум бил длабоко импресиониран од неговата генијалност.<ref>[[Philip Guedalla]], ed. ''Queen And Mr. Gladstone'' (1933) p. 445.</ref><ref>Paul Knaplund, "Swinburne and the Poet-Laureateship 1892." ''University of Toronto Quarterly'' 6.2 (1937): 236–241.</ref> Свинберн бил номиниран за Нобеловата награда за литература секоја година од 1903 до 1907 година и повторно во 1909 година.<ref name="nobellit">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=8936|title=Algernon Charles Swinburne|date=April 2020|work=The Nomination Database for the Nobel Prize in Literature|publisher=Nobel Foundation|accessdate=14 March 2021}}</ref> [[Хауард Филипс Лавкрафт|Х.П. Лавкрафт]] го сметал Свинберн „единствениот вистински поет во Англија или Америка по смртта на г-дин [[Едгар Алан По]] “.<ref>H.P. Lovecraft, ''Selected Letters: Volume 1''. Sauk City: WI: Arkham House, 1965, p. 73</ref> == Работа == [[Податотека:16_Cheyne_Walk_04.JPG|мини|16 Шејн Вок, дом на Свинберн]] [[Податотека:16_Cheyne_Walk_03.JPG|мини|Сина плоча на 16 Cheyne Walk]] [[Податотека:The_Pines,_Putney_10.JPG|мини|Боровите, Путни]] [[Податотека:The_Pines,_Putney_03.jpg|мини|Сина плоча во The Pines, Putney]] Поетските дела на Свинберн вклучуваат: ''Аталанта во Калидон'' (1865), ''Песни и балади'' (1866), ''Песни пред изгрејсонце'' (1871),''Поеми и балади Втора серија'', (1878) ''Тристрам од Лионес'' (1882),''Песни и балади Трета серија'' (1889), и романот ''Лезбија Брендон'' (објавен постхумно во 1952 година). ''Песните и баладите'' предизвикале сензација кога првпат биле објавени, особено песните напишани во чест на [[Сафо|Сафо од Лезбос]], како што се „ Анакторија “ и „ Сафикс “Моксон и Ко кои ги префрлија своите права за објавување на Џон Камден Хотен.<ref>Walter M. Kendrick, "The secret museum: pornography in modern culture", University of California Press, 1996, {{ISBN|0-520-20729-7}}, p.168</ref> Други песни во овој том, како што се „Лепрозни“, „Лаус Венерис“ и „Света Дороти“ предизвикуваат викторијанска фасцинација од [[Среден век|средниот век]] и се експлицитно [[Среден век|средновековни]] по стил, тон и конструкција. Исто така во овој том се прикажани „ Химна на Прозерпина “, „ Триумфот на времето “ и „ Долорес (Нотр Дам на Септември Douleurs) “. Свинберн ја смислил поетската форма наречена roundel, варијација на француската форма Рондо, а некои биле вклучени во ''Век рундели'' посветени на Кристина Росети .Свинберн му напишал на Едвард Бурн-Џонс во 1883 година: „Добив мала нова книга со песни или песни, во една форма и секакви метри... штотуку излезе, а госпоѓицата Росети ја прифати посветата. Се надевам дека вие и Џорџи ''[неговата сопруга Џорџија, една од сестрите Мекдоналд ]'' ќе најдете нешто што ќе ви се допадне меѓу стотина песни од по девет реда, од кои дваесет и четири се за бебиња или мали деца“. Мислењата за овие песни варираат помеѓу оние на кои им се волшебни и брилијантни, до оние кои ги сметаат за само паметни и измислени. Еден од нив, ''A Baby's Death'', беше снимен од англискиот композитор [[Едвард Елгар|Сер Едвард Елгар]] како песната „Roundel: The small eyes that never know Light “. Англиската композиторка Мери Аугуста Вејкфилд, исто така, музицираше на делото на Свинберн „ ''Мај време во средината'' на зимата“. Свинберн бил под влијание на делата на [[Вилијам Шекспир]], [[Перси Биш Шели|Перси Бише Шели]], [[Гај Валериј Катул|Катулус]], Вилијам Морис, [[Данте Габриел Росети]], [[Роберт Браунинг]], Алфред Лорд Тенисон и [[Виктор Иго]] .<ref>{{Наведување|last=Maxwell|first=Catherine|year=2012|chapter=Algernon Charles Swinburne (1837–1909)|publisher=Cambridge University Press|place=Cambridge|doi=10.1017/CCOL9780521895156.018|title=The Cambridge Companion to the Pre-Raphaelites|pages=236–249|isbn=9781139017183}}</ref> Свинберн бил популарен во Англија за време на неговиот живот, но неговото влијание значително се намалило по неговата смрт. По првите ''песни и балади'', подоцнежната поезија на Свинберн сè повеќе била посветена на прославите на [[Републиканство|републиканизмот]] и револуционерните каузи, особено во томот ''Песни пред изгрејсонце'' .<ref name="wa"/> „Песна за Италија“ била посветена на Мацини „Ода за прогласувањето на Француската Република“ е посветена на Виктор Иго и „Dirae“ е сонетска низа на витуперативни напади против оние за кои Свинберн верувал дека се непријатели на слободата. ''Ерехтеј'' е кулминација на републиканскиот стих на Свинберн.<ref name="wa" /> Тој не престана целосно да пишува љубовна поезија, вклучувајќи ја и неговата голема епска поема ''Тристрам од Лајонес'', но нејзината содржина е многу помалку шокантна од онаа на неговата претходна љубовна поезија. Неговата версификација, а особено неговата техника на римување, остануваат во врвна форма до крај.<ref name="wa"/> === Стихови драма === * ''Кралицата Мајка'' (1860) * ''Розамонд'' (1860) * ''Шастелар'' (1865) * ''Ботвел'' (1874) * ''Мери Стјуарт'' (1881) * ''Марино Фалиеро'' (1885) * ''Локрин'' (1887) * ''Сестрите'' (1892) * ''Розамунд, кралица на Ломбардите'' (1899) === Поезија === * ''Аталанта во Калидон'' (1865) {{Нав|cross|†}} * ''Песни и балади'' (1866) * ''[[wikisource:Songs before Sunrise (Swinburne)|Песни пред изгрејсонце]]'' (1871) * ''[[wikisource:Songs of Two Nations|Песни на два народа]] “ (1875)'' * ''Ерехтеј'' (1876) {{Нав|cross|†}} * ''[[wikisource:Poems and Ballads (second series)|Песни и балади, втора серија]]'' (1878) * ''[[wikisource:Songs of the Springtides|Songs of the Springtides]]'' (1880) * ''[[wikisource:Studies in Song|Studies in Song]]'' (1880) * ''Хепталогијата или Седумте против разум.'' ''Капа со седум ѕвона'' (1880) * ''[[wikisource:Tristram of Lyonesse and Other Poems|Тристрам од Лајонес]]'' (1882) * ''[[wikisource:A Century of Roundels|Century of Roundels]]'' (1883) * ''[[wikisource:A Midsummer Holiday and Other Poems|Летен одмор и други песни]]'' (1884) * ''[[wikisource:Poems and Ballads (third series)|Песни и балади, трета серија]]'' (1889) * ''[[wikisource:Astrophel and Other Poems|Астрофел и други песни]]'' (1894) * ''[[wikisource:The Tale of Balen|Приказната за Бален]]'' (1896) * ''[[wikisource:A Channel Passage and Other Poems|Премин на каналот и други песни]]'' (1904) : {{Белешка|cross|†}}Although formally tragedies, ''Atalanta in Calydon'' and ''Erechtheus'' are traditionally included with "poetry". === Критика === * ''[[wikisource:William Blake, a critical essay|Вилијам Блејк: Критички есеј]]'' (1868, ново издание 1906) * ''[[wikisource:Under the Microscope|Под микроскоп]]'' (1872) * ''[[wikisource:George Chapman, a critical essay|Џорџ Чепмен: Критички есеј]]'' (1875) * ''[[wikisource:Essays and Studies (Swinburne)|Есеи и студии]]'' (1875) * ''[[wikisource:A Note on Charlotte Brontë|Белешка за Шарлот Бронте]]'' (1877) * ''[[wikisource:A Study of Shakespeare|Студија за Шекспир]]'' (1880) * ''[[wikisource:A Study of Victor Hugo|Студија за Виктор Иго]]'' (1886) * ''[[wikisource:A Study of Ben Jonson|Студија за Бен Џонсон]]'' (1889) * ''Студии по проза и поезија'' (1894) * ''[[wikisource:The Age of Shakespeare|Добата на Шекспир]]'' (1908) * ''Шекспир'' (1909) * ''Песните на Алџернон Чарлс Свинберн'', 6 тома. Лондон: Chatto & Windus, 1904 година. * ''Трагедиите на Алџернон Чарлс Свинберн'', 5 тома. Лондон: Chatto & Windus, 1905 година. * ''Целосните дела на Алџернон Чарлс Свинберн'', ед. Сер Едмунд Госе и Томас Џејмс Вајс, 20 том. Бончрч издание; Лондон и Њујорк: Вилијам Хајнеман и Габриел Велс, 1925–7. * ''Писмата на Свинберн'', ед. Сесил И. Ланг, 6 тома. 1959–62. * ''Несобрани писма на Алџернон Чарлс Свинберн'', ед. Тери Л. Мејерс, 3 том. 2004 година. == Поврзано == * ''Трпение, или невестата на Банторн'' (1881), опера на Гилберт-и-Саливан што ги сатиризира Свинберн и неговата поезија * ''[[Цвеќиња за Алџернон]]'', роман во кој [[Епоним|истоимениот]] лик е именуван по Свинберн * ''Песни и балади'' * Декадентно движење * ''Тристрам од Лајонес'' == Наводи == {{Наводи|30em}} == Извори == * Свинберн, Алџернон (1919), Госе, Едмунд; Вајс, Томас, изд., ''[https://books.google.com/books?id=makvAAAAIAAJ&source=gbs_similarbooks Писмата на Алџернон Чарлс Свинберн]'', Том 1–6, Њујорк: Компани Џон Лејн. * Руксби, Рики (1997) ''AC Swinburne: A Poet's Life'' . Алдершот: Сколар прес. * Луис, Маргот Кетлин (1990) ''Свинберн и неговите богови: корените и растот на агностичката поезија'' . Универзитетскиот прес Мекгил-Квинс. * Мекган, Џером (1972) ''Свинберн: Експеримент во критиката'' . Прес на Универзитетот во Чикаго. * Питерс, Роберт (1965) ''Круните на Аполон: Принципите на Свинберн за литература и уметност: студија за викторијанската критика и естетика'' . Вејн Стејт Универзитетот Прес. * Анонимен (1873). Цртани портрети и биографски скици на мажите на денот. Илустрирано од Фредерик Вади. Лондон: браќата Тинсли. стр. 48–49. Будење, Е; Хабард, Т; Rooksby, R (2008) Луис Керол, Роберт Луис Стивенсон и Алџернон Чарлс Свинберн од нивните современици. Лондон: Pickering & Chatto, 3 тома. * Чишолм, Хју, ед. (1911). „Свинберн, Алџернон Чарлс“ . Енциклопедија Британика. Vol. 26 (11-ти изд.). Прес на Универзитетот Кембриџ. Госе, Едмунд (1912). „Свинберн, Алџернон Чарлс“ . Речник на национална биографија (втор прилог). Лондон: Smith, Elder & Co. Руксби, Рики. „Свинберн, Алџернон Чарлс (1837-1909)“. Оксфордски речник за национална биографија (онлајн уред.). Прес на Универзитетот Оксфорд. doi:10.1093/ref:odnb/36389. (Потребна е претплата или членство во јавна библиотека во ОК.) == Надворешни врски == * Поезија на [http://www.poetryfoundation.org/bio/algernon-charles-swinburne Алџернон Чарлс Свинберн] во Фондацијата за поезија. * [http://www.bartleby.com/200/sw3.html „Свинберн како критичар“] во есејот на [[Т. С. Елиот|Т.С. Елиот]] „Несовршени критичари“, собран во ''Светото дрво: Есеи за поезијата и критиката'', 1922 година. * [http://papyrocentricperformativity.wordpress.com/poems-and-brickbats/ Свинберн], пофалба од А.Е. Хусман * [http://www.stirnet.com/genie/data/british/ss4tz/swinburne02.php#top Stirnet: Swinburne02] {{Претплата}} Генеалогијата на Свинберн. * [https://web.archive.org/web/20101114030446/http://www.readbookonline.net/readOnLine/2355/ бр.2.] [https://web.archive.org/web/20101114030446/http://www.readbookonline.net/readOnLine/2355/ Боровите] , мемоарите на Макс Бербом за Свинберн. * [http://swinburnearchive.indiana.edu/ Проектот Свинберн] : Дигитална архива на животот и делата на Алџернон Чарлс Свинберн * [[hdl:10079/fa/beinecke.swinbur|Колекција на Алџернон Свинберн]]. Општа колекција, библиотека за ретки книги и ракописи на Бејнеке, Универзитетот Јеил. {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Свинберн, Алгернон Чарлс}} [[Категорија:Англиски поети]] [[Категорија:Англиски писатели]] [[Категорија:Луѓе од Вестминстер]] [[Категорија:Родени во 1837 година]] [[Категорија:Починати во 1909 година]] 0x2zmumm2eo9mxr5sp7zwksxcp94yyp 0 1307957 5577068 5523445 2026-06-14T18:47:40Z Инквизитор771 118082 5577068 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|name=Беким Сали|image=Bekim Sali official portrait 2026 (cropped).jpg|president=[[Гордана Сиљановска-Давкова]]|term_start=[[24 декември]] [[2025]]|term_end=|predecessor=[[Орхан Муртезани]]|successor=|birth_date={{роден на и возраст|1978|3|7|df=yes}}|birth_place=[[Скопје]], {{СР Македонија}}|death_date=|death_place=|party=[[Алтернатива (политичка партија) |Алтернатива]]|alma_mater=[[Стоматолошки факултет - Скопје]]|image_size=250px|birth_name=Беким Сали|nationality=[[Македонија|Македонец]]|ethnicity=[[Албанец]]|primeminister=[[Христијан Мицкоски]]|term_start1=[[17 јануари]] [[2022]]|term_end1=[[28 февруари]] [[2023]]|successor1=[[Фатмир Меџити]]|primeminister1=[[Димитар Ковачевски]]|predecessor1=[[Венко Филипче]]|president1=[[Стево Пендаровски]]|office1=[[Министер за здравство на Македонија|Министер за здравство]]|office=[[Министер за европски прашања на Македонија|Министер за европски прашања]]|native_name=Bekim Sali|otherparty=[[ВРЕДИ (коалиција)|ВРЕДИ]]}}'''Беким Сали''' (р. [[7 март]] [[1978|1978 година]] во [[Скопје]]) — [[Македонија|македонски]] [[политичар]], [[Стоматологија|стоматолог]] и поранешен [[Министер за здравство на Македонија|министер за здравство]] меѓу [[2022]]-[[2023|2023 година]] и актуелен [[Министер за европски прашања на Македонија|министер за европски прашања]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://time.mk/c/c8ac0830ac/mickoski-vladata-sto-ja-vodam-ostanuva-posvetena-na-odgovorno-transparentno-i-zakonito-vrsenje-na-svojata-rabota.html|title=Кој е Беким Сали, новиот министер за европски прашања|work=time.mk|accessdate=2025-12-28}}</ref> Тој е од редовите на [[ВРЕДИ (коалиција)|ВРЕДИ]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.slobodnaevropa.mk/a/33587472.html|title=Фетаи: Беким Сали е предлог на ВРЕДИ за министер за животна средина|date=2025-11-11|work=Радио Слободна Европа|language=mk|accessdate=2025-12-28}}</ref> == Животопис == Сали е роден на 7 март 1978 година во Скопје. Средно училиште завршил во [[1997|1997 година]] во [[СМУГС „Д-р Панче Караѓозов“ - Скопје|СМУГС „Д-р Панче Караѓозов“]] во [[Скопје]]. Во [[2007]] година дипломирал на [[Стоматолошки факултет - Скопје|Стоматолошкиот факултет во Скопје]], по што продолжува на постидпломски студии за јавно здравје. Зад себе има ангажмани во невладиниот сектор за здравство како и во министерството за здравство.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://emagazin.mk/sali-bio/|title=Кој е Беким Сали, новиот министер за европски прашања|last=Редакција|date=2025-12-25|work=еМагазин|language=mk-MK|accessdate=2025-12-28}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sobranie.mk//detali-na-pratenik.nspx?param=01eaa57e-9d02-4ee1-8df2-16c8088b6a04&roleId=7&struc=5e00dbd6-ca3c-4d97-b748-f792b2fa3473|title=Собрание на Република Северна Македонија - Детали на пратеник|work=www.sobranie.mk|language=en|accessdate=2025-12-28}}</ref> Основач е и претседател на Здружението за здравствена култура и воспитание „ПроВита“ – Скопје. Свето професионално искуство го надградувал како член на Стоматолошката комора на Република Македонија, член на Здружението на албански стоматолози и член на Здружението на Албанските имплантолози во републикава. Учествувал на научни активности од областа на стоматологијата организирани од Стоматолошката комора и Здружението на албанските стоматолози на Република Македонија. Во [[2008]] година ја основал и бил директор на стоматолошката клиника „Молар“ во Скопје. Од [[2009]] до [[2010]] година е шеф на кабинетот на министерот за здравство и претседател на Управниот одбор на Фондот за здравствено осигурување. Своето политичко искуство го отпочнува како претседател на огранокот на општина Чаир на движењето „Беса“. Од 2019 до 2020 година бил организациски секретар на партијата „Алтернатива“. Од 2020-2022 година бил генерален секретар на [[Алтернатива (политичка партија)|„Алтернатива]]“ и кандидат на [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори]] во [[Чаир]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://novatv.mk/intervju-so-bekim-sali-kandidat-za-gradonachalnik-na-chair-od-alijansa-na-albantsite-alternativa-poddrzhan-od-vmro-dpmne/|title=Интервју со Беким Сали-кандидат за градоначалник на Чаир од Алијанса на Албанците & Алтернатива поддржан од ВМРО-ДПМНЕ|last=Mirjana|date=2021-10-08|work=НОВА ТВ|language=en-US|accessdate=2025-12-28}}</ref> На 24 декември 2025 година, Сали беше избран за нов [[Министер за европски прашања на Македонија|министер за европски прашања]], преземајќи ја функцијата од [[Орхан Муртезани]]. Тој доаѓа од редовите на [[ВРЕДИ (коалиција)|Коалицијата ВРЕДИ]]. Тој е исто така прв заменик претседател на владата, заменувајќи го [[Изет Меџити]], кој беше избран за градоначалник на [[Чаир]] на [[Локални избори во Македонија (2025)|локалните избори во 2025 година]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://biznisvesti.mk/koi-se-muhamet-hodha-i-bekim-sali-novite-ministri-vo-vladata/|title=Кои се Мухамет Хоџа и Беким Сали, новите министри во Владата?|last=Ivanoski|first=Toni|date=2025-12-25|work=biznisvesti.mk|language=en-US|accessdate=2025-12-28}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://24.mk/details/izglasani-dvajca-novi-ministri-bekim-sali-i-muamet-khodza-murtezani-sovetnik-na-premierot|title=Изгласани двајца нови министри - Беким Сали и Муамет Хоџа, Муртезани советник на премиерот|work=24.mk|language=en|accessdate=2025-12-28}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.slobodnaevropa.mk/a/33581315.html|title=Беким Сали ќе го наследи Изет Меџити како прв вицепремиер|date=2025-11-04|work=Радио Слободна Европа|language=mk|accessdate=2025-12-28}}</ref> == Личен живот == Сали живее во [[Скопје]], е женет и татко на три девојчиња, на кои многу им се посветува. Тој е етнички [[Македонски Албанци|Албанец]]. Тој течно зборува [[Македонски јазик|македонски]], [[Албански јазик|албански]], [[Англиски јазик|англиски]] и [[Турски јазик|турски]] [[Турски јазик|јазик.]] == Наводи == [[Категорија:Министри]] [[Категорија:Политичари]] [[Категорија:Министерство за здравство на Република Македонија]] [[Категорија:Влада на Република Македонија]] gfui70rvfsjnqaa610rabcs172igqgv 0 1308768 5577297 4853527 2026-06-15T10:01:54Z Bjankuloski06 332 /* top */ Правописна исправка, replaced: 'рж → ’рж, 'Рж → ’Рж 5577297 wikitext text/x-wiki {{Infobox Coat of arms |name = Грб на селото Сиваковци |image = Syvakivtsi gerb.png |image_width = 200 |middle = |middle_width = |middle_caption = |lesser = |lesser_width = |lesser_caption = |image2 = |image2_width = |image2_caption = |image3 = |image3_width = |image3_caption = |armiger = |year_adopted = |crest = |torse = |shield = |supporters = |compartment = |motto = |orders = |other_elements = |earlier_versions = |use = }} '''Грбот на селото [[Сиваковци]]''' е официјален симбол на селото. Селскиот грб покажува бик на врвот, уво ’рж лево и листови од багрем десно, кои се завиткани во државното знаме. На дното на грбот има петкрака ѕвезда, а во центарот потковица со крпа и река. Грбот го нацртал Иван Марценјук, родум од селото Соболивка. Идејата и скицата му припаѓаат на К. Трофимчук, вработена во селскиот совет, и претседателот З. Рјабишчук. Бикот е симбол на поранешниот [[Липовечки реон]], во која во тоа време се наоѓало селото Сивакивци. Потковицата е симбол на среќа, богатство и успех. Листовите на багремот симболизираат повторно раѓање, бесмртност, љубов. ’Рж уво&nbsp;— слика на жена исцрпена и уморна од животните грижи, реката го симболизира изворот на животот и реката [[Десна (притока на Јужен Буг)|Десна]], на чиј брег се наоѓа селото. Петкратната ѕвезда го претставува Михајло Трофимчук, родум од селото. == Извори == * Рябіщук З.В. "Села над Десною" Сиваківська громада через віки і бурі.&nbsp;— Вінниця : ПрАТ «Вінницька обласна друкарня». 2020. — 264 с. іл. — ISBN 978-966-621-682-6 — с. 211—212. [[Категорија:Грбови]] [[Категорија:Липовечки реон]] 3w1iiwn4do3v6y9qsvp81h0wf5r21ha 5577298 5577297 2026-06-15T10:02:13Z Bjankuloski06 332 5577298 wikitext text/x-wiki {{Infobox Coat of arms |name = Грб на селото Сиваковци |image = Syvakivtsi gerb.png |image_width = 200 |middle = |middle_width = |middle_caption = |lesser = |lesser_width = |lesser_caption = |image2 = |image2_width = |image2_caption = |image3 = |image3_width = |image3_caption = |armiger = |year_adopted = |crest = |torse = |shield = |supporters = |compartment = |motto = |orders = |other_elements = |earlier_versions = |use = }} '''Грбот на селото [[Сиваковци]]''' е официјален симбол на селото. Селскиот грб покажува бик на врвот, ’ржен клас лево и листови од багрем десно, кои се завиткани во државното знаме. На дното на грбот има петкрака ѕвезда, а во центарот потковица со крпа и река. Грбот го нацртал Иван Марценјук, родум од селото Соболивка. Идејата и скицата му припаѓаат на К. Трофимчук, вработена во селскиот совет, и претседателот З. Рјабишчук. Бикот е симбол на поранешниот [[Липовечки реон]], во која во тоа време се наоѓало селото Сивакивци. Потковицата е симбол на среќа, богатство и успех. Листовите на багремот симболизираат повторно раѓање, бесмртност, љубов. ’Рж уво&nbsp;— слика на жена исцрпена и уморна од животните грижи, реката го симболизира изворот на животот и реката [[Десна (притока на Јужен Буг)|Десна]], на чиј брег се наоѓа селото. Петкратната ѕвезда го претставува Михајло Трофимчук, родум од селото. == Извори == * Рябіщук З.В. "Села над Десною" Сиваківська громада через віки і бурі.&nbsp;— Вінниця : ПрАТ «Вінницька обласна друкарня». 2020. — 264 с. іл. — ISBN 978-966-621-682-6 — с. 211—212. [[Категорија:Грбови]] [[Категорија:Липовечки реон]] t1vtmfo9d8p2u8r4wpdyqsnolosgjgl 0 1310320 5577301 5471025 2026-06-15T10:03:07Z Bjankuloski06 332 /* top */ Правописна исправка, replaced: 'рж → ’рж (2) 5577301 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Јадење|слика=Zwieback-1.jpg}} '''Двопек'''<ref>{{ДРМЈ|двопек}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|двопек}}</ref> или '''пексимид'''<ref>{{ДРМЈ|пексимид}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|пексимид}}</ref> — исечен и сушен пекарски производ со содржина на влага од 8-12%. Тие се поделени на ''едноставни видови парчиња'' (воени ) и двопек со путер<ref>{{Наведено списание|date=2019-04|title=Безверхова С.В. Кубчека в правоохранительной системе Кубани: анализ Протоколов заседаний президиума и коллегии Кубано-Черноморской чрезвычайной комиссии (9 мая-5 декабря 1920 года)|url=http://dx.doi.org/10.25136/2409-868x.2019.4.27385|journal=Genesis: исторические исследования|volume=4|issue=4|pages=59–69|doi=10.25136/2409-868x.2019.4.27385|issn=2409-868X}}</ref>. Двопекот лепчиња од пченица од интегрално брашно, и брашно од една или две сорти може да се чуваат до 1 година, ’рж-пченица и интегрален ’рж - до 2 години (на температура од 8-25&nbsp;°C)<ref>{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/713913481|title=Товарный словарь|last=А.|first=Пугачев, И.|date=1956-61|publisher=Гос. изд. торговой лит|oclc=713913481}}</ref>. Богатите лепчиња двопек од пченица се направени од брашно, една или две сорти, со додавање на шеќер, маснотии и јајца. Заштитни знаци на бисквити со путер кои се произведени во СССР: ''ванилилици, градски, детски , докторски , за патување , со вкус на кафе, аматерски, со вкус на бадем , Московски, пионерски, шеќерни, словенски , кремасти''<ref>{{Наведено списание|date=1955|title=1955 Miracle Yearbook|url=http://dx.doi.org/10.15385/yb.miracle.1955|doi=10.15385/yb.miracle.1955}}</ref>. Рок на траење - од 15 до 60 дена.<ref>{{Наведено списание|last=Moiseev|first=Nikita|date=2019-09-22|title=ПРОГНОЗ ОСНОВНЫХ МАКРОЭКОНОМИЧЕСКИХ ИНДИКАТОРОВ РОССИЙСКОЙ ЭКОНОМИКИ ДО ФЕВРАЛЯ 2020 ГОДА|url=http://dx.doi.org/10.21686/forecast-m/2019-2}}</ref> За панирање се користат ''лебните'' трошки. Двопекот е исто така вообичаен вид закуска во Русија (види. закуски бисквити). == Поврзано == * [[Бисквити]] == Наводи == {{Наводи}} == Литература == * Сухари // Товарный словарь. Том 8 / Гл. ред. И.А. Пугачев. — М.: Госторгиздат, 1960. — Стб. 545—549. * Кенгис Р.П. Сухари городские, славянские, миндальные, докторские, детские, дорожные // Кулинария / Гл. ред. М.О. Лифшиц. — М.: Госторгиздат, 1955. — С. 731—732. — 960 с. * Похлёбкин В. В. Сухари // Кулинарный словарь. — М.: Издательство «Э», 2015. — С. 344—345. — 456 с. — 4000 экз. — <nowiki>ISBN 978-5-699-75127-3</nowiki>. * {{ВТ-ЭСБЕ|Сухарное довольствие войск}} [[Категорија:Храна]] [[Категорија:Храна и пијалаци во Русија]] i3k1w933qa3tz2mdv1oqv7gfoggfyd7 0 1315183 5576960 5457503 2026-06-14T13:32:20Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5576960 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = Шангри-Ла |native_name = {{longitem|style=font-size:110%;|{{lang|zh|香格里拉市}} · {{bo-textonly|སེམས་ཀྱི་ཉི་ཟླ་གྲོང་ཁྱེར།}}}} |official_name = |settlement_type = Околиски град |motto = <!-- images and maps -----------> |image_skyline = 1 dukezong shangrila yunnan 2018.jpg |imagesize = 300px |image_caption = Дуќеѕунг |image_seal = |seal_size = |image_map = Location of Shangri-La within Yunnan (China).png |mapsize = 250px |map_caption = Местоположба на Шангри-Ла (розово) и Диќен - Тибетска автономна префектура во Јунан |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = China Yunnan |pushpin_label = Shangri-La |pushpin_label_position = |pushpin_map_caption = Местоположба на околиското седиште во Јунан |pushpin_mapsize = 250 <!-- Location ------------------> | subdivision_type = Country |subdivision_name = [[Кина]] |subdivision_type1 = [[Покраини во Кина|Покраина]] |subdivision_name1 = [[Јунан]] |subdivision_type2 = [[Префектури во Кина|Префектура]] |subdivision_name2 = [[Диќен]] |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = <!-- Politics -----------------> |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = <!-- Settled --> |established_date = |established_title2 = <!-- Incorporated (town) --> |established_date2 = |established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> |established_date3 = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = 11613 |area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> |population_as_of = |population_footnotes = |population_note = |population_total = 130000 |population_density_km2 = auto |population_blank1_title = |population_blank1 = |population_density_blank1_km2 = |population_blank2_title = |population_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = [[Кинеско стандардно време]] |utc_offset = +8 |coor_pinpoint = Dêqên Prefecture government |coordinates = {{wikidataCoord||type:adm3rd|format=dms|display=it}} |elevation_footnotes = <ref>{{нмс |title=Shangri-La (Xiānggélǐlā 香格里拉), chef-lieu de la préfecture autonome tibétaine de Diqing, Yunnan (Yúnnán 云南) |url=http://www.channaryetfrancoisashanghai.net/Archives_Photos/Chine/Yunnan/Shangri_la/Shangri_la.html |website=channaryetfrancoisashanghai.net |language=fr |access-date=10 August 2015 |archive-date=2018-12-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181218122515/http://www.channaryetfrancoisashanghai.net/Archives_Photos/Chine/Yunnan/Shangri_la/Shangri_la.html |url-status=dead }}</ref> |elevation_m = 3160 <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = [[Поштенски број]] |postal_code = 674400 |area_code = 0887 |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = {{URL|www.shangri-la.gov.cn}} |footnotes = }} '''Шангри-Ла''' ({{zh|s=香格里拉|p=Xiānggélǐlā}}, [[тибетски јазик|тибетски]]:''Gyalthang'') — [[окружен град|околиски град]] во северозападната [[Јунан|покраина Јунан]], Народна Република Кина и седиште на [[Deqên тибетска автономна префектура|тибетската автономна префектура Диќен]], граничи со [[Сечуан]] на северозапад, север и исток. == Име == Шангри-Ла порано се нарекувал околија Жонгдијан ('''中甸'''中甸县;) но бил преименуван на 17 декември 2001 година и унапреден во околиски град на 16 декември 2014 година како Шангри-Ла (други правописи: Semkyi'nyggelida, или Xiangilida, Xamgyi'nyilha) според измислената земја [[Шангри-Ла]] во романот ''[[Изгубен хоризонт (роман)|Изгубен хоризонт]]'' од [[Џејмс Хилтон]] од 1933 година, во обид да се промовира туризмот во областа. Порано, тибетското население го нарекувало градот со неговото традиционално име Ѓалтанг или Гјаитанг ({{langx|bo|རྒྱལ་ཐང།}} ; [[Транслитерација по Вајли|Wylie]] : rgyal thang, ZWPY : Gyaitang), што значи „Кралски рамнини“. Кинеското име на седиштето на околијата, Jiantang (建塘; ), го одразува изговорот на Ѓалтанг. Во раните утрински часови на 11 јануари 2014 година, избувнал пожар во тибетската илјадагодишна населба [[Дуќеѕунг]]. Биле уништени околу 242 домови и продавници, а 2.600 жители биле раселени.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.toledoblade.com/World/2014/01/11/Night-fire-burns-for-hours-destroys-ancient-Tibetan-town-in-southwest-China-s-Shangri-La-county.html|title=Night fire burns for hours, destroys ancient Tibetan town in southwest China's Shangri-La county|date=January 11, 2014|publisher=Toledo Blade|access-date=2023-02-04|archive-date=2023-02-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20230204132341/https://www.toledoblade.com/World/2014/01/11/Night-fire-burns-for-hours-destroys-ancient-Tibetan-town-in-southwest-China-s-Shangri-La-county.html|url-status=dead}}</ref> Околу половина од стариот дел на градот бил уништен од пожарот. По пожарот на жителите им било дозволено да се вратат во своите домови и продавници. До крајот на 2014 година започнала обнова и туризтите почнале да се враќаат. Генерално туризмот не бил зафатен од пожарот, бидејќи главните знаменитости во стариот град, како што се тркалото за молитва и храмовите не биле оштетени. Многу од другите главни знаменитости се наоѓаат надвор од стариот град. == Население и јазици == [[Податотека:Zhongdian_festival_(6170322414).jpg|лево|мини| Годишен празник на трки со коњи, 2 јуни 1995 година.]] Јужната половина на градот е населена со [[Наси (народ)|Наси]], кој зборува [[наси|наси јазик]], јазик различен од [[Тибетски јазици|тибетските јазици]]. Северната половина е населена со [[Кампас]]и, кои зборуваат на јужна варијанта на [[ками тибетски]]. [[Југозападен мандарински јазик|Југозападниот мандарински јазик]] го зборуваат [[Хан (народ)|Кинезите Хан]] во градот. == Административни поделби == Шангри-Ла Сити има 4 града, 6 населени места и 1 етнички град.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.stats.gov.cn/tjsj/tjbz/tjyqhdmhcxhfdm/2019/|title=国家统计局|publisher=National Bureau of Statistics of the People's Republic of China|language=zh|accessdate=2021-12-07}}</ref> ; 4 града {| | valign="top" | * [[Jiantang, Yunnan|Џиантанг]] ({{Јаз|zh-Hans|建塘镇}}) * [[Xiaozhongdian, Yunnan|Ксијаожонгдијан]] ({{Јаз|zh-Hans|小中甸镇}}) | valign="top" | * [[Hutiaoxia, Yunnan|Градот Хутјаоксиа]] ({{Јаз|zh-Hans|虎跳峡镇}}) * [[Jinjiang, Yunnan|Градот]] Џинџијанг ({{Јаз|zh-Hans|金江镇}}) |} ; 6 населени места {| | valign="top" | * [[Shangjiang, Yunnan|Шангјанг]] ({{Јаз|zh-Hans|上江乡}}) * Луоџи ({{Јаз|zh-Hans|洛吉乡}}) * [[Nixi, Yunnan|Никси]] ({{Јаз|zh-Hans|尼西乡}}) | valign="top" | * [[Gezan, Yunnan|Гезан]] ({{Јаз|zh-Hans|格咱乡}}) * [[Dongwang, Yunnan|Донгванг]] ({{Јаз|zh-Hans|东旺乡}}) * [[Wujing, Yunnan|Вујинг]] ({{Јаз|zh-Hans|五境乡}}) |} ; 1 етнички населено место * Санба Накси ({{Јаз|zh-Hans|三坝纳西族乡}}) == Клима == Шангри-Ла има или сува зимска, топла летна [[влажна континентална клима]] ([[Кепенова класификација на климата]]: '''Dwb''' ), или сува зимска [[Океанска клима|суптропска висорамнинска клима]] ( [[Кепенова класификација на климата]]: '''Cwb''' ), и двете се невообичаено ладни во Јунан поради до високата [[надморска височина]], која се движи помеѓу 2700 и 3500 метри. Зимите се студени, но сончеви, со 24-часовна просечна температура од -2,3 {{Convert|−2.3|°C|1}} јануари, додека летата се свежи, со 24-часовна просечна температура од јули од {{Convert|13.9|°C|1}} и има чести дождови; повеќе од 70% од годишните врнежи се испорачуваат од јуни до септември. Годишниот просек е {{Convert|6.32|°C|1}} . Освен во текот на летото, ноќите обично се значително поладни од деновите. И покрај сувоста на зимата, малата количина на врнежи е генерално доволна за да предизвика големи транспортни дислокации и да ја изолира областа помеѓу ноември и март. == Национален парк == [[Податотека:1_songzanlin_aerial_pano_2018.jpg|мини|500x500пкс| Панорама од птичја перспектива на манастирот Гандан Сумцелинг]] [[Податотека:ZhongdianHouses.jpg|десно|мини| Тибетски куќи во предградието на Шангри-Ла]] * [[Националниот парк Пудакуо]], првиот национален парк во Кина кој ги исполнува стандардите на [[Меѓународен сојуз за заштита на природата|Меѓународниот сојуз за заштита на природата]], е дел од светското наследство на [[Три паралелни реки на Јунан|Трите паралелни реки на Јунан]] заштитено подрачје од [[Светско наследство на УНЕСКО|Светското наследство на УНЕСКО]]. == Транспорт == * Градскиот аеродром зафаќа површина од 225 хектари, тој е еден од најголемите аеродроми во северозападниот дел на [[Јунан]]. Има летови до [[Куенминг]], [[Ченгду]], [[Ласа]], [[Гуангџоу]] и [[Шенџен]]. * Шангри-Ла нема железница, па автобусот е исто така средство за да се стигне до Шангри-Ла. Со автобус потребни се околу четири часа за да се стигне до Шангри-Ла од Лиџијанг. Туристите кои изнајмуваат автомобил за патувањето можат да ја посетат и [[Тигар што скока|клисурата на тигарот]] и првиот свијок на реката [[Јангце]].<ref name="Shangri-la">[http://chinatour.net/yunnan/shangri-la/transport/ "Shangri-la Transportation" ChinaTour.net] Accessed 2014-5-9</ref> Железничката пруга Лиџијанг-Шангри-Ла е во изградба. * Многу патници го користат овој град како порта за влез во [[Тибет]], или патувајќи многу денови преку копно со џип до [[Ласа]], или со летање од аеродромот во градот. Сепак, самиот град е туристичка дестинација, првенствено поради блискиот манастир Гандан Сумтселин ''('' ,{{Јаз|zh-hans|松赞林寺}}''Sōngzànlín Sì'' ), [[Националниот парк Пудакуо]] и [[Тигар што скока|Клисурата Тигров Скок]]. * Кинески национален автопат 214 == Поврзано == * [[Шангри-Ла]] * [[Три паралелни реки на Јунан|Три паралелни реки на Јунан заштитени подрачја]] - светско наследство на УНЕСКО == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20100104085817/http://www.xianggelila.org/ Официјална веб-страница на градот Шангри-Ла] {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Статии со извори на кинески (zh)]] [[Категорија:CS1 со писмо на кинески (zh)]] [[Категорија:Статии со текст на кинески]] [[Категорија:Статии со текст на упростен кинески]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Градови во Јунан]] rsww1gwyf81zygra6y5o51f31sq3wnu 0 1317339 5577017 5576908 2026-06-14T15:50:43Z Alhadis 84369 JPG -> SVG 5577017 wikitext text/x-wiki {{chembox|Verifiedfields=changed|Watchedfields=changed|verifiedrevid=477163131|Name=|ImageFile=Sodium nitrite crystals.jpg|ImageName=Sodium nitrite|ImageFile1=Natriumnitrit.svg|ImageFileR2=Sodium-3D.png|ImageSizeR2=80px|ImageNameR2=The sodium cation|ImageFileL2=Nitrite-3D-vdW.png|ImageNameL2=The nitrite anion (space-filling model)|ImageFile3=Natriumnitrit Elementarzelle.png|ImageSize3=250px|ImageCaption3=Единечна ќелија на натриум нитрит под стандардни услови.|OtherNames=|IUPACName=|SystematicName=|Section1={{Chembox Identifiers | ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}} | ChemSpiderID = 22689 | ChEBI_Ref = {{ebicite|changed|EBI}} | ChEBI = 78870 | ChEMBL_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} | ChEMBL = 93268 | KEGG = D05865 | UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}} | UNII = M0KG633D4F | InChI = 1/HNO2.Na/c2-1-3;/h(H,2,3);/q;+1/p-1 | InChIKey = LPXPTNMVRIOKMN-REWHXWOFAO | SMILES = N(=O)[O-].[Na+] | StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | StdInChI = 1S/HNO2.Na/c2-1-3;/h(H,2,3);/q;+1/p-1 | StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | StdInChIKey = LPXPTNMVRIOKMN-UHFFFAOYSA-M | CASNo = 7632-00-0 | CASNo_Ref = {{cascite|correct|CAS}} | PubChem = 23668193 | UNNumber = 1500 3287 | EINECS = 231-555-9 | RTECS = RA1225000 }}|Section2={{Chembox Properties | Formula = NaNO₂ | MolarMass = 68.9953 g/mol | Appearance = бела или малку жолтеникава цврста супстанца | Density = 2.168 g/cm³ | Solubility = 71.4 g/100 mL (0&nbsp;°C) <br> 84.8 g/100 mL (25&nbsp;°C) <br> 160 g/100 mL (100&nbsp;°C) | SolubleOther = растворлив во [[метанол]] (4.4 g/100 mL) <br> [[етанол]] <br> малку растворлив во [[диетил етер]] (0.3 g/100 mL) <br> многу растворлив во [[амонијак]] | MeltingPtC = 271 | MeltingPt_notes = (decomposes at 320&nbsp;°C) | pKa = ~9 | RefractIndex = 1.65 | MagSus = −14.5·10⁻⁶ cm³/mol }}|Section3={{Chembox Structure | Coordination = | CrystalStruct = орторомбичен | Structure_ref = <ref>{{Cite journal | vauthors = Gohda T, Ichikawa M |title=The Refinement of the Structure of Ferroelectric Sodium Nitrite |journal=Journal of the Korean Physical Society |volume=29 |date=November 1996 |pages=551–554}}</ref> | SpaceGroup = Im2m | LattConst_a = 3.5653(8)&nbsp;Å | LattConst_b = 5.5728(7)&nbsp;Å | LattConst_c = 5.3846(13)&nbsp;Å | UnitCellFormulas = 2 }}|Section4=|Section5={{Chembox Thermochemistry | DeltaHf = −359&nbsp;kJ/mol<ref name=b1>{{Cite book| vauthors = Zumdahl SS |title =Chemical Principles | url = https://archive.org/details/chemicalprincipl0000zumd_u9g0 |edition=6| publisher = Houghton Mifflin Company| year = 2009| isbn = 978-0-618-94690-7|page=A23}}</ref> | DeltaGf = −295 kJ/mol | Entropy = 106 J/mol K }}|Section6={{Chembox Pharmacology | ATCCode_prefix = V03 | ATCCode_suffix = AB08 }}|Section7={{Chembox Hazards | ExternalSDS = [http://ptcl.chem.ox.ac.uk/MSDS/SO/sodium_nitrite.html External MSDS] | NFPA-H = 3 | NFPA-F = 0 | NFPA-R = 1 | NFPA-S = OX | GHS_ref = <ref>{{cite web |title=GESTIS-Stoffdatenbank sodium nitrite |url=https://gestis.dguv.de/data?name=001380&lang=en |website=gestis.dguv.de |access-date=10 December 2021}}</ref> | GHSPictograms = {{GHS03}}{{GHS06}}{{GHS09}} | GHSSignalWord = Danger | HPhrases = {{H-phrases|272|301|319|400}} | PPhrases = {{P-phrases|220|273|301+310|305+351+338}} | FlashPt = | AutoignitionPtC = 489 | LD50 = 180 mg/kg (стаорец, орално) }}|Section8={{Chembox Related | OtherAnions = [[Натриум нитрат]] | OtherCations = [[Калиум нитрат]]<br/>[[Амониум нитрат]]<br/>[[Литиум нитрат]] }}}} '''Натриум нитрит''' — [[неорганско соединение]] со хемиска формула NaNO₂. Тоа е бел до малку жолтеникав кристален прав кој е многу растворлив во вода и е хигроскопен. Од индустриска перспектива, таа е најважната нитритна сол. Тој е прекурсор на различни [[Органско соединение|органски соединенија]], како што се фармацевтски производи, бои и пестициди, но веројатно е најдобро познат како додаток на храна што се користи во преработеното месо и (во некои земји) во производите од риба.<ref name="Ullmann">{{cite book|title=Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry|vauthors=Laue W, Thiemann M, Scheibler E, Wiegand KW|year=2006|isbn=978-3-527-30673-2|chapter=Nitrates and Nitrites|doi=10.1002/14356007.a17_265}}</ref> == Употреба == === Индустриска хемија === Главната употреба на натриум нитрит е за индустриско производство на органонитрогени соединенија. Тоа е реагенс за конверзија на амини во диазо соединенија, кои се клучни претходници на многу бои, како што се диазо боите. Нитросо соединенијата се произведуваат од нитрити. Тие се користат во индустријата за гума.<ref name="Ullmann" /> Се користи во различни металуршки примени, за фосфатирање и детинирање.<ref name="Ullmann" /> Натриум нитритот е ефикасен инхибитор на корозија и се користи како додаток во индустриските масти,<ref>{{cite journal|year=1984|title=Determination of sodium nitrite in complex sodium oils|journal=Chemistry and Technology of Fuels and Oils|volume=20|issue=12|pages=612–613|doi=10.1007/BF00726438|vauthors=Krakhmalev SI, Vorotnikova VA, Ten NV, Taranova NV|s2cid=94383988}}</ref> како воден раствор во системи за ладење со затворена јамка и во стопена состојба како медиум за пренос на топлина.<ref>{{cite web|url=http://www.generalchemical.com/sodium-nitrite.html|title=Sodium Nitrite|publisher=General Chemical|access-date=28 September 2012|archive-date=2013-05-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20130522045713/http://www.generalchemical.com/sodium-nitrite.html|url-status=dead}}</ref> === Додаток за храна и конзерванс === Натриум нитрит се користи за забрзување на стврднувањето на месото и исто така дава привлечна розова боја.<ref name="Wilson">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/news/2018/mar/01/bacon-cancer-processed-meats-nitrates-nitrites-sausages|title=Yes, bacon really is killing us|date=2018-03-01|work=[[The Guardian]]|access-date=2021-02-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20210210183650/https://www.theguardian.com/news/2018/mar/01/bacon-cancer-processed-meats-nitrates-nitrites-sausages|archive-date=2021-02-10|location=London|language=en-GB|issn=0261-3077|quote=In trade journals of the 1960s, the firms who sold nitrite powders to ham-makers spoke quite openly about how the main advantage was to increase profit margins by speeding up production.|vauthors=Wilson B|url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal|date=February 2011|title=Use of sodium nitrite in salt-curing of Atlantic salmon (Salmo salar L.) – Impact on product quality|journal=[[Food Chemistry (journal)|Food Chemistry]]|volume=124|issue=3|pages=759–766|doi=10.1016/j.foodchem.2010.06.092|vauthors=Lerfall J, Østerlie M}}</ref> Нитритот реагира со миоглобинот од месото и предизвикува промени во бојата, прво се претвора во нитрозомиоглобин (светло црвен), а потоа, при загревање, во нитрозохемохром (розов пигмент).<ref>{{cite journal|date=January 1964|title=Cured Meat Pigments, Studies of the Photooxidation of Nitrosomyoglobin|journal=[[Journal of Agricultural and Food Chemistry]]|volume=12|issue=1|pages=89–93|doi=10.1021/jf60131a026|vauthors=Bailey ME, Frame RW, Naumann HD}}</ref> Историски гледано, солта се користела за зачувување на месото. Месниот производ зачуван со сол обично имал кафеаво-сива боја. Кога ќе се додаде натриум нитрит со солта, месото добива црвена, а потоа розова боја, која е поврзана со сувомеснато како [[шунка]], [[сланина]], [[Виршла|виршли]] и болоња.<ref>{{Cite web|url=http://www.math.unl.edu/~jump/Center1/Labs/MeatPigmentChemistry.pdf|title="Meat Pigment Chemistry", taken from IFT Mini-Experiments in Food Science Series|accessdate=2023-03-09|archive-date=2019-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20191203111916/http://www.math.unl.edu/~jump/Center1/Labs/MeatPigmentChemistry.pdf|url-status=dead}}</ref> Во раните 1900-ти, нередовното лекување беше вообичаено. Ова доведе до понатамошни истражувања околу употребата на натриум нитрит како додаток во храната, стандардизирајќи ја количината присутна во храната за да се минимизира потребната количина додека ја максимизираше неговата улога како додаток на храната.<ref name="Sindelar Human safety">{{cite journal|date=May 2012|title=Human safety controversies surrounding nitrate and nitrite in the diet|journal=Nitric Oxide|volume=26|issue=4|pages=259–266|doi=10.1016/j.niox.2012.03.011|pmid=22487433|vauthors=Sindelar JJ, Milkowski AL}}</ref> Преку ова истражување, откриено е дека натриум нитритот му дава вкус и боја на месото и ја инхибира оксидацијата на липидите што доведува до труење, со различни степени на ефикасност за контролирање на растот на микроорганизмите што предизвикуваат болести.<ref name="Sindelar Human safety" /> Способноста на натриум нитритот да ги реши горенаведените прашања доведе до производство на месо со продолжен рок на складирање и ја подобри посакуваната боја и вкус. Според научниците кои работат за месната индустрија,<ref>{{Cite web|url=https://www.ctvnews.ca/lifestyle/science-says-are-hot-dogs-healthier-without-added-nitrites-1.3483769|title=Science Says: Are hot dogs healthier without added nitrites? {{!}} Lifestyle from CTV News|date=30 June 2017|website=www.ctvnews.ca}}</ref> нитритот ја подобрил безбедноста на храната.<ref name="Sindelar Human safety" /> Овој став е оспорен во светлината на неговата неефикасност против [[Ботулински токсин|ботулизмот]] и можните канцерогени ефекти предизвикани од додавање нитрити во месото.<ref name="Wilson" /> Нитритот има Е број E250. На ист начин се користи и калиум нитрит (Е249). Тој е одобрен за употреба во [[Европска Унија|ЕУ]],<ref>{{Cite web|url=https://www.food.gov.uk/business-guidance/approved-additives-and-e-numbers|title=Approved additives and E numbers|language=en|access-date=2023-01-09|website=Food Standards Agency}}</ref><ref>{{cite web|url=http://ec.europa.eu/food/fs/sc/scf/reports/scf_reports_38.pdf|title=Health and Food Safety|website=European Commission – European Commission|access-date=1 April 2018}}</ref> [[Соединети Американски Држави|САД]]<ref>US Food and Drug Administration: {{cite web|url=https://www.fda.gov/Food/FoodIngredientsPackaging/FoodAdditives/ucm191033.htm#ftnT|title=Listing of Food Additives Status Part II|website=[[Food and Drug Administration]]|access-date=27 October 2011}}</ref> и [[Австралија]] и [[Нов Зеланд]].<ref>{{Cite web|url=http://www.legislation.gov.au/Details/F2011C00827/Html/Text|title=Australia New Zealand Food Standards Code - Standard 1.2.4 - Labelling of Ingredients|last=Health|language=en|access-date=2023-01-09|website=www.legislation.gov.au}}</ref> Во преработката на месо, натриум нитрит никогаш не се користи во чиста состојба, туку секогаш се меша со обична сол. Оваа мешавина е позната како нитритирана сол, сол за лекување или нитритирана сол за лекување. Во Европа, нитритираната сол за лекување содржи помеѓу 99,1% и 99,5% обична сол и помеѓу 0,5% и 0,9% нитрити. Во САД, нитритираната сол за лекување се дозира со 6% и мора повторно да се измеша со сол пред употреба.<ref>{{cite book|url=https://iconbooks.com/ib-title/who-poisoned-your-bacon/|title=Who poisoned your bacon?|vauthors=Coudray G|date=February 2021|publisher=Icon Books|isbn=978-1785786112|pages=xv}}</ref> ==== Боја и вкус ==== Изгледот и вкусот на месото е важна компонента на прифаќањето на потрошувачите.<ref name="Sindelar Human safety" /> Натриум нитрит е одговорен за посакуваната црвена боја (или засенчена розова) на месото.<ref name="Sindelar Human safety" /> Многу малку нитрити се потребни за да се предизвика оваа промена.<ref name="Sindelar Human safety" /> Пријавено е дека се потребни само 2 до 14 делови на милион (ppm) за да се предизвика оваа посакувана промена на бојата.<ref name="Sindelar One" /> Меѓутоа, за да се продолжи животниот век на оваа промена на бојата, потребни се значително повисоки нивоа.<ref name="Sindelar One" /> Механизмот одговорен за оваа промена на бојата е формирањето на нитрозилирачки агенси од нитрит, кој има способност да пренесува азотен оксид кој последователно реагира со миоглобинот за да ја произведе бојата на суво месо.<ref name="Sindelar One" /> На уникатниот вкус поврзан со суво месо влијае и додавањето на натриум нитрит.<ref name="Sindelar Human safety" /> Сепак, механизмот на оваа промена во вкусот сè уште не е целосно разбран.<ref name="Sindelar One" /> ==== Инхибиција на растот на микробите ==== Студија од 2018 година на Британската асоцијација на производители на месо утврди дека законски дозволените нивоа на нитрити немаат ефект врз растот на бактеријата ''[[Clostridium botulinum]]'' која предизвикува ботулизам, во согласност со мислењето на Советодавниот комитет за микробиолошка безбедност на храната на [[Обединето Кралство|ОК]] дека нитритите не се потребни за да се спречи растот на ''C. botulinum'' и да се продолжи рокот на траење.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/food/2019/mar/23/nitrites-ham-bacon-cancer-risk-additives-meat-industry-confidential--report|title=Revealed: no need to add cancer-risk nitrites to ham|date=2019-03-23|work=[[The Observer]]|access-date=2021-02-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126134441/https://www.theguardian.com/food/2019/mar/23/nitrites-ham-bacon-cancer-risk-additives-meat-industry-confidential--report|archive-date=2021-01-26|location=London|quote=The results show that there is no change in levels of inoculated ''C botulinum'' over the curing process, which implies that the action of nitrite during curing is not toxic to ''C botulinum'' spores at levels of 150 ppm [parts per million] ingoing nitrite and below.|vauthors=Doward J|url-status=live}}</ref> Во некои земји, сувомесните производи се произведуваат без нитрити. На пример, шунката од Парма, која се произведува без нитрити од 1993 година, беше пријавена во 2018 година дека не предизвикала случаи на ботулизам.<ref name="Wilson" /> Натриум нитрит покажа различни степени на ефикасност за контролирање на растот на други микроорганизми кои предизвикуваат расипување или болести.<ref name="Sindelar Human safety" /> Иако инхибиторните механизми не се добро познати, неговата ефикасност зависи од неколку фактори, вклучувајќи го резидуалното ниво на нитрити, pH, концентрацијата на сол, присутните редуктиви и содржината на [[железо]].<ref name="Sindelar One">{{Cite journal|date=November 2011|title=Sodium Nitrite in Processed Meat and Poultry Meats: A Review of Curing and Examining the Risk/Benefit of Its Use|url=http://www.meatscience.org/docs/default-source/publications-resources/white-papers/2011-11-amsa-nitrite-white-paper.pdf?sfvrsn=8|journal=American Meat Science Association|volume=3|pages=1–14|vauthors=Sindelar J, Milkowski A}}</ref> Типот на бактерии, исто така, влијае на ефикасноста на натриум нитритот.<ref name="Sindelar One" /> Општо е прифатено дека натриум нитритот не е ефикасен за контрола на [[Грам-негативни бактерии|Грам-негативните]] цревни патогени како што се ''[[Тифусна салмонела|Salmonella]]'' и ''[[Escherichia coli]]''.<ref name="Sindelar One" /> Други прехранбени адитиви (како што се лактат и сорбат) обезбедуваат слична заштита од бактерии, но не ја даваат саканата розова боја.<ref>{{cite journal|date=November 1982|title=Effects of potassium sorbate and other antibotulinal agents on germination and outgrowth of Clostridium botulinum type E spores in microcultures|url=https://archive.org/details/sim_applied-and-environmental-microbiology_1982-11_44_5/page/1212|journal=Applied and Environmental Microbiology|volume=44|issue=5|pages=1212–1221|bibcode=1982ApEnM..44.1212S|doi=10.1128/AEM.44.5.1212-1221.1982|pmc=242170|pmid=6758699|vauthors=Seward RA, Deibel RH, Lindsay RC}}</ref><ref>{{cite journal|date=September 1980|title=Effects of various concentrations of sodium nitrite and potassium sorbate on Clostridium botulinum toxin production in commercially prepared bacon|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-food-science_september-october-1980_45_5/page/n192|journal=Journal of Food Science|volume=45|issue=5|pages=1285–1292|doi=10.1111/j.1365-2621.1980.tb06539.x|vauthors=Sofos JN, Busta FF, Bhothipaksa K, Allen CE, Robach MC, Paquette MW}}</ref> ==== Инхибиција на липидна пероксидација ==== Натриум нитрит е исто така способен ефективно да го одложи развојот на оксидативната ранцидност.<ref name="Sindelar One" /> [[Липидна пероксидација|Липидната пероксидација]] се смета за главна причина за влошување на квалитетот на месните производи (ранцидност и неапетитни вкусови).<ref name="Sindelar One" /> Натриум нитрит делува како антиоксиданс во механизам сличен на оној одговорен за ефектот на боење.<ref name="Sindelar One" /> Нитритот реагира со хем белковините и металните јони, неутрализирајќи ги слободните радикали со азотен оксид (еден од неговите нуспроизводи).<ref name="Sindelar One" /> Неутрализацијата на овие [[слободни радикали]] го прекинува циклусот на липидна оксидација што доведува до ранцидност.<ref name="Sindelar One" /> === Лекови === Натриум нитрит се користи како лек заедно со [[натриум тиосулфат]] за лекување на труење со [[цијанид]].<ref name="WHO2008" /> Се препорачува само во тешки случаи на труење со цијанид.<ref name="UK2017">{{cite web|url=https://www.medicines.org.uk/emc/medicine/32282|title=Sodium Nitrite Solution for Injection - Summary of Product Characteristics (SPC) - (eMC)|archive-url=https://web.archive.org/web/20170918184748/https://www.medicines.org.uk/emc/medicine/32282|archive-date=18 September 2017|website=www.medicines.org.uk|access-date=15 January 2017|url-status=live}}</ref> Кај оние кои имаат и труење со цијанид и труење со [[јаглерод моноксид]] обично се препорачува само натриум тиосулфат.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=wpvux6RS-jsC&pg=PA1018|title=Pediatric Emergency Medicine|vauthors=Baren JM|date=2008|publisher=Elsevier Health Sciences|isbn=978-1416000877|page=1018|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20170116172656/https://books.google.ca/books?id=wpvux6RS-jsC&pg=PA1018|archive-date=2017-01-16|via=[[Google Books]]|url-status=live}}</ref> Се дава со бавно инјектирање во вена.<ref name="WHO2008">{{cite book|title=WHO Model Formulary 2008|url=https://archive.org/details/whomodelformular00unse|vauthors=((World Health Organization))|publisher=World Health Organization|year=2009|isbn=9789241547659|veditors=Stuart MC, Kouimtzi M, Hill SR|page=[https://archive.org/details/whomodelformular00unse/page/65 65]|hdl=10665/44053|author-link=World Health Organization|hdl-access=free}}</ref> Несаканите ефекти може да вклучуваат низок крвен притисок, главоболка, отежнато дишење, губење на свеста и повраќање.<ref name="WHO2008" /> Треба да се посвети поголемо внимание кај луѓето со основна срцева болест.<ref name="WHO2008" /> Нивоата на метхемоглобин кај пациентот треба редовно да се проверуваат за време на третманот.<ref name="WHO2008" /> Иако не е добро проучен за време на бременоста, постојат некои докази за потенцијална штета на бебето.<ref name="Pro2017" /> Се верува дека натриум нитритот делува така што создава метхемоглобин кој потоа се врзува со цијанидот и на тој начин го отстранува од митохондриите.<ref name="Pro2017">{{cite web|url=https://www.drugs.com/pro/sodium-nitrite-injection.html|title=Sodium Nitrite Injection - FDA prescribing information, side effects and uses|archive-url=https://web.archive.org/web/20170118044431/https://www.drugs.com/pro/sodium-nitrite-injection.html|archive-date=2017-01-18|website=www.drugs.com|url-status=live}}</ref> Натриум нитрит влезе во медицинска употреба во 1920-тите и 1930-тите.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=BfdighlyGiwC&pg=PA172|title=Medical Toxicology|vauthors=Dart RC|date=2004|publisher=[[Lippincott Williams & Wilkins]]|isbn=9780781728454|page=172|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20170116172601/https://books.google.ca/books?id=BfdighlyGiwC&pg=PA172|archive-date=2017-01-16|via=[[Google Books]]|url-status=live}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=CDkkwVV4aMQC&pg=PA226|title=Nitrite and Nitrate in Human Health and Disease|vauthors=Bryan NS, Loscalzo J|date=2011|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=9781607616160|page=226|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20170116173748/https://books.google.ca/books?id=CDkkwVV4aMQC&pg=PA226|archive-date=2017-01-16|via=[[Google Books]]|url-status=live}}</ref> Се наоѓа на списокот на есенцијални лекови на [[Светска здравствена организација|Светската здравствена организација]].<ref name="WHO21st">{{cite book|title=World Health Organization model list of essential medicines: 21st list 2019|vauthors=((World Health Organization))|publisher=World Health Organization|year=2019|location=Geneva|hdl=10665/325771|id=WHO/MVP/EMP/IAU/2019.06. License: CC BY-NC-SA 3.0 IGO|author-link=World Health Organization|hdl-access=free}}</ref> === Самоубиство === Неколку академски публикации во 2020 и 2021 година дискутираа за токсичноста на натриум нитрит и очигледно неодамнешно зголемување на самоубиствата од користење на натриум нитрит кои биле нарачани преку Интернет.<ref>{{harvp|Durão C, ''et al.'', 2020.}}; {{harvp|Durão C, ''et al.'', 2021.}}; {{harvp|Tomsia M, ''et al.'', 2021.}}; {{harvp|McCann SD, Kennedy JM, ''et al.'', 2021.}}; {{harvp|Dean DE, ''et al.'', 2021.}}; {{harvp|Hickey TB, ''et al.'', 2021.}}; {{harvp|Harvey M, ''et al.'', 2010.}}; {{harvp|McCann SD, Tweet MS, Wahl MS, 2021.}}; {{harvp|Sedhai YR, ''et al.'', 2022.}}; {{harvp|Mudan A, ''et al.'', 2020.}}</ref> Многу е дискутирано на форуми за самоубиства, првенствено Санкционирано самоубиство.<ref name="Where the Despairing Log On, and Learn Ways to Die">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/interactive/2021/12/09/us/where-the-despairing-log-on.html|title=Where the Despairing Log On, and Learn Ways to Die|date=9 December 2021|newspaper=[[The New York Times]]|access-date=24 July 2022|vauthors=Twohey M}}</ref> Натриум нитрит исто така беше виновник за McCarthy et al. v Тужба на Амазон во која се тврди дека Амазон свесно помогнал во смртта на здрави деца продавајќи им „комплети за самоубиство“ бидејќи функцијата „често купени заедно“ на Амазон препорачува заедно да се купат натриум нитрит, антиеметици и книга со упатства за самоубиство.<ref>{{Cite news|url=https://arstechnica.com/tech-policy/2022/10/amazon-suicide-kits-have-led-to-teen-deaths-according-to-new-lawsuit/|title="Amazon "suicide kits" have led to teen deaths, according to new lawsuit"|date=7 October 2022|work=[[Ars technica]]}}</ref> Интернет-пазарот eBay глобално ја забрани продажбата на натриум нитрит од 2019 година.<ref>{{cite web|url=https://www.judiciary.uk/wp-content/uploads/2020/12/2020-0246-Response-from-Ebay-UK-Ltd-Redacted.pdf|title=Re Jason Thompson (deceased) – Sodium Nitrite|author=Director eBay (UK) Limited|date=8 January 2021}}</ref> == Токсичност == Натриум нитрит е токсичен.<ref>{{cite web|url=https://www.ase.org.uk/sites/default/files/chemistry%20PDFs/PDFs/How%20toxic%20is%20it.pdf|title=How toxic is it?|vauthors=Crellin J|access-date=6 February 2022|website=The Association for Science Educators|orig-date=First published in March 1989, reviewed in 2015}}</ref> The [[Median lethal dose|LD₅₀]] кај стаорци е 180&nbsp;mg/kg и кај човечки [[Lowest published lethal dose|LD_Lo]] е 71&nbsp;mg/kg.<ref>{{cite web|url=http://msds.chem.ox.ac.uk/SO/sodium_nitrite.html|title=Safety data for sodium nitrite|work=The Physical and Theoretical Chemistry Laboratory|publisher=[[Oxford University]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20080410131202/http://msds.chem.ox.ac.uk/SO/sodium_nitrite.html|archive-date=10 April 2008}}</ref> Сепак, смртта со ингестија на натриум нитрит може да се случи при помали дози.<ref>{{cite journal|date=November 1990|title=Fatal methaemoglobinaemia in a dental nurse. A case of sodium nitrite poisoning|journal=The British Journal of General Practice|volume=40|issue=340|pages=470–471|pmc=1371420|pmid=2271282|vauthors=Gowans WJ}}</ref><ref>{{cite journal|date=October 1979|title=Death associated with nitrite ingestion: report of a case|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-forensic-sciences_1979-10_24_4/page/768|journal=[[Journal of Forensic Sciences]]|volume=24|issue=4|pages=768–771|doi=10.1520/JFS10905J|pmid=541641|vauthors=Standefer JC, Jones AM, Street E, Inserra R}}</ref> Натриум нитрит се користел за убиства.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-china-54335841|title=Chinese teacher sentenced to death for poisoning nursery children|date=29 September 2020|work=[[BBC News]]}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2020/sep/29/teacher-in-china-sentenced-to-death-for-poisoning-childrens-porridge|title=Teacher in China sentenced to death for poisoning children's porridge|date=29 September 2020|work=The Guardian|agency=Agence France-Presse in Beijing}}</ref> За да се спречи случајна интоксикација, натриум нитрит (помешан со сол) што се продава како додаток на храна во САД е обоен во светло розова боја за да се избегне погрешно мешање со обична сол или шеќер. Во други земји, нитритираната сол за лекување не се бои, туку е строго регулирана.<ref>{{Cite web|url=https://www.fsai.ie/faq/use_and_removal_of_nitrite.html|title=The Use and Removal of Nitrite in Meat Products &#124; FAQs &#124; the Food Safety Authority of Ireland|accessdate=2023-03-09|archive-date=2022-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20220627111348/https://www.fsai.ie/faq/use_and_removal_of_nitrite.html|url-status=dead}}</ref> === Појава кај зеленчукот === Нитритите природно не се наоѓаат во зеленчукот во значителни количини.<ref name="Dennis & Wilson 2003 Nitrates and Nitrites">{{cite book|title=Encyclopedia of Food Sciences and Nutrition|vauthors=Dennis MJ, Wilson LA|year=2003|isbn=978-0-12-227055-0|pages=4136–4141|chapter=Nitrates and Nitrites|doi=10.1016/B0-12-227055-X/00830-0}}</ref> Варењето зеленчук не влијае на нивото на нитрити.<ref name="Leszczyńska">{{cite journal|date=June 2009|title=Effects of some processing methods on nitrate and nitrite changes in cruciferous vegetables|journal=Journal of Food Composition and Analysis|volume=22|issue=4|pages=315–321|doi=10.1016/j.jfca.2008.10.025|vauthors=Leszczyńska T, Filipiak-Florkiewicz A, Cieślik E, Sikora E, Pisulewski PM}}</ref> Присуството на нитрити во животинското ткиво е последица на метаболизмот на азотен оксид, важен невротрансмитер.<ref>{{cite journal|date=October 1994|title=Measurement of nitrite and nitrate levels in biological samples by capillary electrophoresis|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-chromatography-b-biomedical-applications_1994-10-14_660_2/page/n182|journal=Journal of Chromatography B, Biomedical Applications|volume=660|issue=2|pages=401–404|doi=10.1016/0378-4347(94)00310-6|pmid=7866533|vauthors=Meulemans A, Delsenne F}}</ref> Азотниот оксид може да се создаде ''de novo'' од азотен оксид синтаза користејќи [[аргинин]] или од проголтан нитрит.<ref>{{cite journal|date=August 1998|title=Nitrogen oxides and hydroxyguanidines: formation of donors of nitric and nitrous oxides and possible relevance to nitrous oxide formation by nitric oxide synthase|journal=Nitric Oxide|volume=2|issue=4|pages=270–286|doi=10.1006/niox.1998.0187|pmid=9851368|vauthors=Southan GJ, Srinivasan A}}</ref> === Свињи === Поради високото ниво на токсичност на натриум нитрит за свињите (''Sus scrofa''), тој сега се развива во Австралија за контрола на дивите свињи.<ref>{{cite conference|vauthors=Lapidge S, Wishart J, Smith M, Staples L|title=Is America Ready for a Humane Feral Pig Toxicant?|conference=Wildlife Damage Management Conference|date=4 May 2009|location=Saratoga Springs, NY|url=https://digitalcommons.usu.edu/wdmconference/2009/session2/2/}}</ref><ref>{{Cite patent|inventor=Cowled BD, Lapidge SJ, Humphrys S, Staples L|title=Nitrite Salts as Poisons in Baits for Omnivores|country=WO|number=2008/104028|pubdate=2008|url=http://www.wipo.int/patentscope/search/en/WO2008104028}}</ref> Натриум нитритот предизвикува метхемоглобинемија кај свињите, т.е. ја намалува количината на [[кислород]] што се ослободува од [[хемоглобин]]от, па животното ќе се онесвести, а потоа ќе умре на хуман начин откако прво ќе биде онесвестено.<ref>{{Cite book|url=http://www.environment.gov.au/biodiversity/invasive/publications/pubs/pigs-imvs-report.pdf|title=Assessing the humaness and efficacy of a new feral pig bait in domestic pigs. Study PC0409|vauthors=Porter S, Kuchel T|publisher=Veterinary Services Division, Institute of Medical and Veterinary Science|year=2010|location=Canberra, South Australia|page=11}}</ref> Одделот за паркови и диви животни во [[Тексас]] управува со истражувачки капацитет во областа за управување со дивиот свет Кер, каде што ги испитува преференциите за хранење на диви свињи и тактиките на мамки за администрирање на натриум нитрит.<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=GigpxLNbgeg|title=Hogs Wild – Fighting the Feral Pig Problem – Texas Parks and Wildlife [Official]|last=Texas Parks and Wildlife|date=21 February 2013|archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211212/GigpxLNbgeg|archive-date=2021-12-12|url-status=live|access-date=1 April 2018|via=[[YouTube]]}}{{cbignore}}</ref> === Рак === Канцерогеноста е способност или тенденција на хемикалија да индуцира тумори, да ја зголеми нивната инциденца или малигнитет или да го скрати времето на појава на [[тумор]]от.<ref>{{Cite web|url=https://www.cancer.org/cancer/cancer-causes/general-info/known-and-probable-human-carcinogens.html|title=Known and Probable Human Carcinogens|language=en|website=www.cancer.org|access-date=28 January 2019}}</ref> Се покажа дека додавањето нитрити во месото создава познати канцерогени материи како што се нитрозамините; [[Светска здравствена организација|Светската здравствена организација]] (СЗО) советува дека секои 50 g (1,8 oz) „преработено месо“ што се јаде на ден ќе го зголеми ризикот од добивање рак на дебелото црево за 18% во текот на животот. Прегледот на Светската здравствена организација на повеќе од 400 студии заклучи, во 2015 година, дека има доволно докази дека „преработеното месо“ предизвикува рак, особено рак на дебелото црево; како канцерогени за луѓето (група 1); „преработено месо“ што значи месо кое е трансформирано преку солење, лекување, ферментација, пушење или други процеси за да се подобри вкусот или да се подобри зачувувањето.).<ref name="Wilson" /><ref>{{cite web|url=https://www.iarc.who.int/wp-content/uploads/2018/07/pr240_E.pdf|title=IARC Monographs evaluate consumption of red meat and processed meat|date=2015-10-26|publisher=International Agency for Research on Cancer|archive-url=https://web.archive.org/web/20210118044116/https://www.iarc.who.int/wp-content/uploads/2018/07/pr240_E.pdf|archive-date=2021-01-18|quote=Processed meat was classified as carcinogenic to humans (Group 1), based on sufficient evidence in humans that the consumption of processed meat causes colorectal cancer.|access-date=2021-02-14}}</ref> Нитрозамините може да се формираат за време на процесот на стврднување што се користи за зачувување на месото, кога месото обработено со натриум нитрит се готви, а исто така и од реакцијата на нитритот со секундарните [[Амин (хемија)|амини]] под кисели услови (како што се случува во човечкиот желудник). Диететски извори на нитрозамини вклучуваат американско суво месо сочувано со натриум нитрит, како и сушена солена риба што се јаде во Јапонија. Во 1920-тите, значителна промена во американските практики за лекување месо резултираше со намалување од 69% во просечната содржина на нитрити. Овој настан му претходеше на почетокот на драматичното намалување на смртноста од рак на желудник.<ref>{{cite journal|date=February 2001|title=The epidemiological enigma of gastric cancer rates in the US: was grandmother's sausage the cause?|url=https://archive.org/details/sim_international-journal-of-epidemiology_2001-02_30_1/page/181|journal=[[International Journal of Epidemiology]]|volume=30|issue=1|pages=181–182|doi=10.1093/ije/30.1.181|pmid=11171883|doi-access=free|vauthors=Paik DC, Saborio DV, Oropeza R, Freeman HP}}</ref> Околу 1970 година, беше откриено дека [[Витамин Ц|аскорбинската киселина]] (витамин Ц), [[антиоксиданс]], го инхибира формирањето на нитрозамин.<ref>{{cite journal|date=February 1989|title=The inhibition of bacterially mediated N-nitrosation by vitamin C: relevance to the inhibition of endogenous N-nitrosation in the achlorhydric stomach|url=https://archive.org/details/sim_carcinogenesis_1989-02_10_2/page/397|journal=Carcinogenesis|volume=10|issue=2|pages=397–399|doi=10.1093/carcin/10.2.397|pmid=2492212|vauthors=Mackerness CW, Leach SA, Thompson MH, Hill MJ}}</ref> Следствено, потребно е додавање на најмалку 550 ppm аскорбинска киселина во месото произведено во САД. Производителите понекогаш наместо тоа користат ериторбинска киселина, поевтин, но подеднакво ефикасен изомер на аскорбинска киселина. Дополнително, производителите може да вклучат [[Витамин Е|α-токоферол]] (витамин Е) за дополнително да го инхибираат производството на нитрозамин. α-токоферол, аскорбинска киселина и ериторбинска киселина го инхибираат производството на нитрозамин со нивните оксидационо-редуцирачки својства. Аскорбинската киселина, на пример, формира дехидроаскорбинска киселина кога се оксидира, која кога е во присуство на нитросониум, моќен нитрозационен агенс формиран од натриум нитрит, го редуцира нитросониумот во азотен оксид<ref>{{cite web|url=http://lpi.oregonstate.edu/publications/research-newsletter|title=Research Newsletter|date=1 July 2014|website=Linus Pauling Institute|access-date=1 April 2018}}</ref> Азотен анхидрид, нестабилен азотен оксид кој не може да постои ''in vitro'', е вообичаено<ref>{{cite journal|date=May 1983|title=Formation and occurrence of nitrosamines in food|journal=[[Cancer Research (journal)|Cancer Research]]|volume=43|issue=5 Suppl|pages=2435s–2440s|pmid=6831466|id={{NAID|80001710206}}|vauthors=Scanlan RA}}</ref><ref>{{cite book|title=Handbook of Food Analysis|vauthors=Nollet LM, Toldrá F|year=2015|isbn=978-1-4822-9784-3|edition=Third|page=290|publisher=CRC Press }}{{page needed|date=February 2021}}</ref> погрешно означен азотен анхидрид.<ref>{{cite book|title=Nitrosation Reactions and the Chemistry of Nitric Oxide|vauthors=Williams DL|year=2004|isbn=978-0-444-51721-0|pages=1–34|chapter=Reagents effecting nitrosation|doi=10.1016/B978-044451721-0/50002-5}}</ref> Внесувањето нитрити во услови кои резултираат со ендогена нитрозација е класифицирано како „веројатно канцерогено за луѓето“ од страна на Меѓународната агенција за истражување на ракот (IARC).<ref name="monographs.iarc.fr">{{cite web|url=http://monographs.iarc.fr/ENG/Classification/latest_classif.php|title=List of classifications, Volumes 1–116 – IARC Monographs on the Evaluation of Carcinogenic Risks to Humans|date=2010|work=International Agency for Research on Cancer (IARC) – World Health Organization (WHO)|access-date=25 September 2016|archive-date=2017-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20170610015529/http://monographs.iarc.fr/ENG/Classification/latest_classif.php|url-status=dead}}</ref><ref name="ReferenceA">{{cite book|url=http://monographs.iarc.fr/ENG/Monographs/vol94/index.php|title=Ingested Nitrate and Nitrite, and Cyanobacterial Peptide Toxins|date=2010|work=International Agency for Research on Cancer (IARC) – World Health Organization (WHO)|isbn=978-92-832-1294-2|series=IARC Monographs on the Evaluation of Carcinogenic Risks to Humans|volume=94|access-date=25 September 2016}}</ref> Потрошувачката на натриум нитрит исто така е поврзана со предизвикување мигрена кај поединци кои веќе ги доживуваат.<ref>{{cite web|url=http://permanent.access.gpo.gov/lps1609/www.fda.gov/fdac/features/1998/398_pain.html|title=Heading Off Migraine Pain|year=1998|work=FDA Consumer magazine|publisher=[[U.S. Food and Drug Administration]]}}</ref> Една студија откри корелација помеѓу многу честaтa ингестија на месо излечено со розова сол и ХОББ формата на белодробно заболување. сепак, тимот не ја докажа теоријата на нитрити. Дополнително, студијата не докажува дека нитритите или сувото месо предизвикуваат повисоки стапки на ХОББ. Истражувачите навистина се прилагодиле на многу фактори на ризик за ХОББ, но тие коментираат дека не можат да ги исклучат сите можни немерливи причини или ризици за ХОББ.<ref>{{cite news|url=http://www.webmd.com/news/20070417/study-copd-cured-meats-may-be-linked|title=Study: Cured Meats, COPD May Be Linked|date=17 April 2007|publisher=WebMD Medical News|vauthors=Hitti M}}</ref><ref>{{cite journal|date=April 2007|title=Cured meat consumption, lung function, and chronic obstructive pulmonary disease among United States adults|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-respiratory-critical-care-medicine_2007-04-15_175_8/page/798|journal=American Journal of Respiratory and Critical Care Medicine|volume=175|issue=8|pages=798–804|doi=10.1164/rccm.200607-969OC|pmc=1899290|pmid=17255565|vauthors=Jiang R, Paik DC, Hankinson JL, Barr RG}}</ref> == Производство == Индустриското производство на натриум нитрит следи еден од двата процеса, редукција на нитратните соли или оксидацијата на пониските азотни оксиди. Еден метод користи стопен [[натриум нитрат]] како сол и [[олово]] кое се оксидира, додека посовремен метод користи филови од старо железо за да го редуцира нитратот.<ref name="Ullmann" /><ref>{{cite journal|date=March 2005|title=Reductive denitrification of nitrate by scrap iron filings|journal=Journal of Zhejiang University. Science. B|volume=6|issue=3|pages=182–186|doi=10.1631/jzus.2005.B0182|pmc=1389719|pmid=15682502|vauthors=Hao ZW, Xu XH, Wang DH}}</ref> Почесто користен метод вклучува општа реакција на азотни оксиди во алкален воден раствор, со додавање на [[катализатор]]. Точните услови зависат од тоа кои азотни оксиди се користат и каков е оксидантот, бидејќи условите треба внимателно да се контролираат за да се избегне прекумерна оксидација на азотниот атом.<ref name="Ullmann" /> Натриум нитрит исто така е произведен со редукција на нитратните соли со изложување на топлина, светлина, [[јонизирачко зрачење]], метали, [[водород]] и електролитичка редукција.<ref>{{cite book|title=Kirk-Othmer Encyclopedia of Chemical Technology|vauthors=Pokorny L, Maturana I, Bortle WH|year=2006|isbn=978-0-471-23896-6|chapter=Sodium Nitrate and Nitrite|doi=10.1002/0471238961.1915040916151115.a01.pub2}}</ref> == Хемиски реакции == {{main|нитрит|азотеста киселина}} Во лабораторија, натриум нитрит може да се користи за уништување на вишокот [[натриум азид]].<ref>{{cite web|url=http://www.ehs.neu.edu/hazardous_waste/fact_sheets/sodium_azide/|title=Sodium Azide|date=March 2003|work=Hazardous Waste Management|publisher=[[Northeastern University]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20071104105622/http://www.ehs.neu.edu/hazardous_waste/fact_sheets/sodium_azide/|archive-date=4 November 2007|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite book|url=http://books.nap.edu/openbook.php?record_id=4911&page=165|title=Prudent practices in the laboratory: handling and disposal of chemicals|publisher=[[National Academy Press]]|year=1995|isbn=978-0-309-05229-0|location=Washington, D.C.|doi=10.17226/4911|author=[[National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine#Program units|National Research Council]]}}</ref> : <chem>2 NaN3 + 2 NaNO2 + 4 H^+ -> 3 N2 + 2 NO + 4 Na^+ + 2 H2O</chem> Над 330&nbsp;°C натриум нитрит се распаѓа (во воздух) до [[натриум оксид]], [[Азот моноксид|азотен моноксид]] и [[азот диоксид]].<ref>{{cite journal|date=July 1972|title=High Temperature Properties and Decomposition of Inorganic Salts Part 3, Nitrates and Nitrites|journal=Journal of Physical and Chemical Reference Data|volume=1|issue=3|pages=747–772|bibcode=1972JPCRD...1..747S|doi=10.1063/1.3253104|vauthors=Stern KH|s2cid=95532988}}</ref> : <chem>2 NaNO2 -> Na2O + NO + NO2</chem> Натриум нитрит може да се користи и за производство на [[азотна киселина]]: : <chem>2NaNO2 + H2SO4 ->2 HNO2 + Na2SO4</chem> Азотната киселина потоа, во нормални услови, се распаѓа: : <chem>2 HNO2 -> NO2 + NO + H2O</chem> Добиениот азот диоксид се хидролизира до мешавина од азотни и азотести киселини: : <chem>2 NO2 + H2O -> HNO3 + HNO2</chem> == Означување на изотоп ¹⁵N == [[Податотека:15n_isotope.svg|мини|463x463пкс|¹⁵N изотоп збогатен NaNO₂]] Во органската синтеза, може да се користи збогатен со изотоп натриум нитрит-¹⁵N наместо нормален натриум нитрит бидејќи нивната реактивност е речиси идентична во повеќето реакции. Добиените производи носат изотоп ¹⁵N и оттука азот NMR може ефикасно да се спроведе.<ref>{{cite journal|date=February 2019|title=Molecular lambda shape light-driven dual switches: Spectroscopic and computational studies of the photoisomerization of bisazo Tröger base analogs|journal=Journal of Molecular Structure|volume=1178|pages=538–543|bibcode=2019JMoSt1178..538K|doi=10.1016/j.molstruc.2018.10.071|vauthors=Kazem-Rostami M, Akhmedov NG, Faramarzi S|s2cid=105312344}}</ref> {{clear}} == Наводи == {{наводи}} === Извори === {{refbegin}} * {{cite journal|date=July 2020|title=A fatal case by a suicide kit containing sodium nitrite ordered on the internet|journal=Journal of Forensic and Legal Medicine|volume=73|issue=|pages=101989|doi=10.1016/j.jflm.2020.101989|pmid=32658747|ref={{sfnref|Durão C, ''et al.'', 2020.}}|hdl-access=free|vauthors=Durão C, Pedrosa F, Dinis-Oliveira RJ|hdl=10400.26/34138|s2cid=219909654}} * {{cite journal|date=June 2021|title=Another suicide by sodium nitrite and multiple drugs: an alarming trend for "exit"?|journal=Forensic Science, Medicine, and Pathology|volume=17|issue=2|pages=362–366|doi=10.1007/s12024-020-00340-2|pmid=33247411|ref={{sfnref|Durão C, ''et al.'', 2021.}}|vauthors=Durão C, Pedrosa F, Dinis-Oliveira RJ|s2cid=227180461}} * {{cite journal|date=July 2021|title=Sodium nitrite detection in costal cartilage and vitreous humor - Case report of fatal poisoning with sodium nitrite|journal=Journal of Forensic and Legal Medicine|volume=81|issue=|pages=102186|doi=10.1016/j.jflm.2021.102186|pmid=34058704|ref={{sfnref|Tomsia M, ''et al.'', 2021.}}|vauthors=Tomsia M, Głaz M, Nowicka J, Szczepański M|s2cid=235268052}} * {{cite journal|date=March 2021|title=Sodium Nitrite Ingestion: an Emerging Trend in Suicide Attempts Shared via Online Communities|journal=The Journal of Emergency Medicine|volume=60|issue=3|pages=409–412|doi=10.1016/j.jemermed.2020.10.021|pmid=33712114|ref={{sfnref|McCann SD, Kennedy JM, ''et al.'', 2021.}}|vauthors=McCann SD, Kennedy JM, Tweet MS, Bryant SM|s2cid=232218908}} * {{cite journal|date=July 2021|title=Fatal methemoglobinemia in three suicidal sodium nitrite poisonings|journal=[[Journal of Forensic Sciences]]|volume=66|issue=4|pages=1570–1576|doi=10.1111/1556-4029.14689|pmid=33598944|ref={{sfnref|Dean DE, ''et al.'', 2021.}}|vauthors=Dean DE, Looman KB, Topmiller RG|s2cid=231952466}} * {{cite journal|date=September 2021|title=Fatal methemoglobinemia: A case series highlighting a new trend in intentional sodium nitrite or sodium nitrate ingestion as a method of suicide|journal=[[Forensic Science International]]|volume=326|issue=|pages=110907|doi=10.1016/j.forsciint.2021.110907|pmid=34298207|ref={{sfnref|Hickey TB, ''et al.'', 2021.}}|vauthors=Hickey TB, MacNeil JA, Hansmeyer C, Pickup MJ}} * {{cite journal|date=October 2010|title=Fatal methaemoglobinaemia induced by self-poisoning with sodium nitrite|journal=Emergency Medicine Australasia|volume=22|issue=5|pages=463–465|doi=10.1111/j.1742-6723.2010.01335.x|pmid=21040485|ref={{sfnref|Harvey M, ''et al.'', 2010.}}|vauthors=Harvey M, Cave G, Chanwai G|s2cid=38780081}} * {{cite journal|date=December 2021|title=Rising incidence and high mortality in intentional sodium nitrite exposures reported to US poison centers|journal=[[Clinical Toxicology]]|volume=59|issue=12|pages=1264–1269|doi=10.1080/15563650.2021.1905162|pmid=33787434|ref={{sfnref|McCann SD, Tweet MS, Wahl MS, 2021.}}|doi-access=free|vauthors=McCann SD, Tweet MS, Wahl MS|s2cid=232431594}} * {{cite journal|date=June 2022|title=The use of sodium nitrite for deliberate self-harm, and the online suicide market: Should we care?|journal=The Medico-Legal Journal|volume=90|issue=2|pages=79–80|doi=10.1177/0025817221998119|pmid=33906496|ref={{sfnref|Sedhai YR, ''et al.'', 2022.}}|vauthors=Sedhai YR, Atreya A, Basnyat S, Phuyal P, Pokhrel S|s2cid=233429578}} * {{cite journal|date=September 2020|title=Severe Methemoglobinemia and Death From Intentional Sodium Nitrite Ingestions|journal=The Journal of Emergency Medicine|volume=59|issue=3|pages=e85–e88|doi=10.1016/j.jemermed.2020.06.031|pmid=32713620|ref={{sfnref|Mudan A, ''et al.'', 2020.}}|vauthors=Mudan A, Repplinger D, Lebin J, Lewis J, Vohra R, Smollin C|s2cid=220797852}} {{refend}} == Дополнителна литература == {{refbegin}} * {{cite journal|author1=National Toxicology Program|date=May 2001|title=Toxicology and carcinogenesis studies of sodium nitrite (CAS NO. 7632-00-0) in F344/N rats and B6C3F1 mice (drinking water studies)|url=https://ntp.niehs.nih.gov/go/tr495abs|journal=National Toxicology Program Technical Report Series|volume=495|pages=7–273|pmid=12563346}} {{refend}} == Надворешни врски == * [https://druginfo.nlm.nih.gov/drugportal/name/sodium%20nitrite Drug information portal] at the U.S. National Library of Medicine * [http://www.inchem.org/documents/icsc/icsc/eics1120.htm International Chemical Safety Card 1120]. * [https://web.archive.org/web/20110101140455/http://www.extension.umn.edu/distribution/nutrition/DJ0974.html Nitrite in Meat] {{Antidotes}} {{Sodium compounds}} {{Nitrites}} [[Категорија:Противотрови]] [[Категорија:Прехранбени адитиви]] [[Категорија:Нитрити]] [[Категорија:Оксиданси]] [[Категорија:Соединенија на натриумот]] [[Категорија:Неопходни лекови според Светската здравствена организација]] [[Категорија:Самоубиство]] cohw84camefgtnijdmkb2z1s5wcp8jq 0 1320231 5576959 5470007 2026-06-14T13:30:39Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5576959 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | name = Шангајска кула | native_name = {{lang|zh-hans|上海中心大厦}}<br>''Shànghǎi Zhōngxīn Dàshà'' | highest_prev = | highest_start = | highest_end = | highest_region = | highest_next = | former_names = Шангајски центар | status = {{green|Completed}} | image = Shanghai_Tower_2015.jpg | image_size = 200px | caption = Шангајската кула во 2015 | location = Јинченг мидл роуд 501, Луѓаѕуеј, Пудонг, Шангај | coordinates = {{coord|31.2355|121.501|format=dms|type:landmark_region:CN-31|display=inline,title}} | start_date = 21 ноември 2008 | completion_date = 2 септември 2014 | opened_date = 2 февруари 2015 | architect = [[Маршал Стабала]] & [[Ѓуен Сја (архитект)|Ѓуен Сја]] ([[Генслер]])<br/>ТЈАД | owner = Shanghai Tower Construction and Development | cost = 15,7 милијарди јуани | floor_area = {{convert|380000|m2|sqft|-2|abbr=on}} above grade<br>{{convert|170|m2|sqft|-2|abbr=on}} below grade | top_floor = 587,4 м (127. ниво)<ref>{{нмс|url=http://www.x-weibo.net/u/1947735540/2.html|title=Official Weibo Blog (use Google Translate and see status update dated 2013-11-29 14:35:44)|accessdate=2023-04-10|archive-date=2022-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20220923092717/http://www.x-weibo.net/u/1947735540/2.html|url-status=dead}}</ref> | floor_count = 128 над земја<br>5 под земја | references = <ref name=OwnersWSJ>{{нмс|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052702304811904579588401794517002|title=Shanghai Tower Developer Casts a Wide Net|work=Wall Street Journal|date=27 May 2014|access-date=18 January 2015}}</ref><ref name=skyscraperCentre >{{нмс|url=http://skyscrapercentre.com/building/shanghai-tower/56|title=Shanghai Tower – The Skyscraper Centre|publisher=[[Council on Tall Buildings and Urban Habitat]]|year=2015|access-date=7 September 2014|archive-date=2016-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20160625210920/http://skyscrapercentre.com/building/shanghai-tower/56|url-status=dead}}</ref><ref>{{нмс|url=https://www.reuters.com/article/marketsNews/idUSSHA15207220081127|title=Shanghai defies slump with tallest building plan|publisher=[[Reuters]]|date=27 November 2008|access-date=28 November 2008}}</ref><ref name=gensler>{{нмс|title=Shanghai Tower News Release|url=http://www.gensler.com/uploads/documents/pr_081128_Shanghai_Tower_11_24_2008.pdf|publisher=Gensler|date=28 November 2008|access-date=28 November 2008|archive-date=2009-03-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20090315053529/http://www.gensler.com/uploads/documents/pr_081128_Shanghai_Tower_11_24_2008.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name=Forbes2013/><ref name=FT2013N>{{нмс|url=http://www.ft.com/cms/s/2/2b681036-4d17-11e3-bf32-00144feabdc0.html|title=Is China's Shanghai Tower the world's greenest super skyscraper?|work=[[Financial Times]]|date=22 November 2013|access-date=25 February 2015}}</ref><ref name=LATimesVideo/> | building_type = мешано користење | architectural = 632 м | tip = 632 м | observatory = 562 м (121. ниво)<ref name="ctbuh.org">{{нмс|url=http://www.ctbuh.org/Publications/CTBUHJournal/InNumbers/TBINObservationDecks/tabid/7043/language/en-US/Default.aspx|title=World's Highest Observation Decks|last=ctbuh|website=www.ctbuh.org|language=en-US|access-date=2018-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20181028225620/http://www.ctbuh.org/Publications/CTBUHJournal/InNumbers/TBINObservationDecks/tabid/7043/language/en-US/Default.aspx|archive-date=28 October 2018|url-status=dead}}</ref> | elevator_count = 97, обезбедени од [[Мицубиши електрик]] | main_contractor = Шангај констракшен груп | engineer = [[Торнтон Томазети]]<br>Cosentini Associates<br>I.DEA Ecological Solutions }} '''Шангајска кула''' ({{zh|s=上海中心大厦|t=上海中心大廈|p=Shànghǎi Zhōngxīn Dàshà''; <small>[[Шангајски дијалект|шангајски]]</small>:'' Zånhe Tsonshin Dasa|l=Шангајска централна зграда}}) — 128-катен [[облакодер]] висок 632 метри, кој се наоѓа во [[Шангај]].<ref name="uc">[http://www.luxist.com/2008/11/29/shanghai-tower-breaks-ground/ "Shanghai Tower Breaks Ground"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180212233511/http://www.luxist.com/2008/11/29/shanghai-tower-breaks-ground |date=2018-02-12 }}. Luxist.com. 29 November 2008. Retrieved 24 July 2013.</ref> Таа е втората [[Список на највисоките згради во светот|највисока зграда во светот]] и го дели рекордот (со Финансискиот центар Пинг Ан) за највисок светски видиковец, со висина од 562 метри.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ctbuh.org/Publications/CTBUHJournal/InNumbers/TBINObservationDecks/tabid/7043/language/en-US/Default.aspx|title=World's Highest Observation Decks|last=ctbuh|work=www.ctbuh.org|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20181028225620/http://www.ctbuh.org/Publications/CTBUHJournal/InNumbers/TBINObservationDecks/tabid/7043/language/en-US/Default.aspx|archive-date=28 октомври 2018|accessdate=2018-10-28}}</ref> Исто така, го држела рекордот за најбрз [[лифт]], достигнувајќи брзина до 20,5 метри во секунда (74 км/ч) до 2017 година,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://inhabitat.com/the-worlds-fastest-elevator-is-quicker-than-track-legend-usain-bolt/|title=The world's fastest elevator}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cnn.com/2016/10/05/asia/worlds-fastest-tower/|title=CNN: China unveils world's fastest elevator}}</ref> кога рекордот го презеле лифтовите на финансискиот центар Гуангџоу, со максимална брзина од 21 метар во секунда (76&nbsp;km/h).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hitachi.com/New/cnews/month/2017/06/170602.html|title=Hitachi reaches 1,260 m/min, the World's Fastest*1 Speed with Ultra-High-Speed Elevator}}</ref> Зградата ја дизајнирало претпријатието Генслер, моментално е во сопственост на општинската управа на Шангај и е највисоката од првите светски трократно соседни супер-високи згради во областа Пудонг, додека другите две се [[Џин Мао кулата|кулата Јин Мао]] и [[Шангајски светски финансиски центар|Шангајскиот светски финансиски центар]]. Скалестата конструкција на зградата дизајнирана за висока енергетска ефикасност обезбедува девет посебни зони поделени помеѓу канцеларии, малопродажни објекти и објекти за забава.<ref name="Econ2015">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.economist.com/blogs/theworldin2014/2014/01/tall-towers|title=Tall towers: Signs in the sky|date=15 January 2014|work=[[The Economist]]|accessdate=9 February 2014}}</ref> Изградбата на кулата започнала во ноември 2008 година<ref name="uc"/> и го достигнала врвот на 3 август 2013 година. Надворешноста била завршена во летото 2015 година,<ref name="LATimesVideo">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.latimes.com/la-fg-shanghai-tower-in-china-video-20150612-premiumvideo.html|title=Shanghai Tower nears completion|date=12 June 2015|work=Los Angeles Times|accessdate=15 July 2015}}</ref><ref name="Econ2015"/> додека целокупната изградба била завршена во септември истата година. Иако првично било планирано зградата да биде отворена за јавноста во ноември 2014 година, конечниот датум на отворање постојано се одложувал. Видиковецот бил отворен за посетители во јули 2016 година; периодот од јули до септември 2016 година се сметал за „пробен“ или „период на пуштање во работа“.<ref name="guardian">[https://www.theguardian.com/cities/2016/aug/23/inside-shanghai-tower-china-tallest-building-green-skyscrapers Roxburgh, Helen. ''Inside Shanghai Tower'', The Guardian, 23 August 2016]</ref><ref>[https://www.travelchinaguide.com/attraction/shanghai/tower.htm ''Shanghai Tower'' Travel China Guide (January 2017)]</ref> Од 26 април 2017 година, видиковецот на 118. кат бил отворен за јавноста.<ref name="thejakartapost">[http://www.thejakartapost.com/travel/2017/04/28/shanghai-tower-offers-airy-city-views.html ''Shanghai Tower offers airy city views'', The Jakarta Post, 28 April 2017]</ref> Од отворањето на кулата имало значителни проблеми со одржувањето, додека најголемиот дел од просторот во внатрешноста на зградата останал непополнет. Шангајската кула ја освоила наградата Тиен-јоу Џем за градежно инженерство за 2018 година.<ref>[http://m.cnr.cn/news/20180603/t20180603_524256421.html 第十五届中国土木工程詹天佑奖颁发 上海中心大厦等30个项目获奖]. CNR. 2018-06-03.</ref> == Планирање и финансирање == Планираните модели за финансискиот округ Луѓаѕуеј од 1993 година покажуваат планови за блиска група од три супер-облакодери.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://sc.people.com.cn/news/HTML/2007/10/26/20071026091240.htm|date=26 October 2007|publisher=People.com.cn|language=zh|script-title=zh:上海浦东拟建世界第一高楼 外形酷似方尖碑|archive-url=https://web.archive.org/web/20071029211654/http://sc.people.com.cn/news/HTML/2007/10/26/20071026091240.htm|archive-date=29 October 2007|accessdate=17 May 2008}}</ref> Првиот од нив, [[Кула Јин Мао|кулата Јин Мао]], била завршена во 1999 година; Соседниот [[Шангајски светски финансиски центар]] (SWFC) бил отворен во 2008 година.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/7585913.stm "China's tallest tower opens"]. BBC. 28 August 2008. Retrieved 31 January 2013.</ref> Шангајската кула е во сопственост на Yeti Construction and Development, конзорциум на државни развојни компании што ги вклучува Shanghai Chengtou Corp, Shanghai Lujiazui Finance & Trade Zone Development Co. и Шангајската градежна група.<ref name="Forbes2013">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.forbes.com/sites/russellflannery/2013/08/03/chinas-tallest-skyscraper-celebrates-big-step-toward-its-2015-finish/|title=China's Tallest Skyscraper Marks Big Step Toward Its 2015 Finish|date=3 August 2013|work=[[Forbes]]|accessdate=4 February 2015}}</ref> Финансирањето за изградбата на кулата било обезбедено од [[акционер]]ите, банкарски заеми и општинската влада во Шангај. Проценетите трошоци за изградба на кулата биле 2,4 милијарди американски долари. == Дизајн == Шангајската кула ја дизајнирала американската архитектонска фирма Gensler, а дизајнерскиот тим го предводел шангајскиот архитект Ѓуен Сја.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.metropolismag.com/June-2013/Genslers-Secret-Sauce/|title=Gensler's Secret Sauce|last=Ben Ikenson|date=July 2013|work=Metropolis Magazine|accessdate=3 November 2013}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ucdenver.edu/about/WhoWeAre/spotlight/alumni/Pages/Jun-Xia.aspx|title=Taking Education to New Heights: Alum Designs Tallest Building in China|year=2013|publisher=[[University of Colorado]] Alumni Spotlight|archive-url=https://web.archive.org/web/20131110221802/http://www.ucdenver.edu/about/WhoWeAre/spotlight/alumni/Pages/Jun-Xia.aspx|archive-date=10 ноември 2013|accessdate=3 November 2013}}</ref> Кулата има облик на девет цилиндрични згради наредени една врз друга, со вкупно 128 ката, од кои сите се затворени со внатрешен слој од стаклена [[фасада]]. Помеѓу тој и надворешниот слој, кој се извива додека се крева, девет затворени зони обезбедуваат јавен простор за посетителите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.shanghaidaily.com/sp/article/2008/200807/20080724/article_367915.htm|title=Tallest Chinese building features indoor gardens|date=24 July 2008|publisher=[[Shanghai Daily]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20081216075634/http://www.shanghaidaily.com/sp/article/2008/200807/20080724/article_367915.htm|archive-date=16 December 2008|accessdate=9 August 2008}}</ref> Секое од овие девет подрачја има свој [[Атриум (архитектура)|атриум]], кој содржи градини, кафулиња, ресторани и малопродажен простор и нуди панорамски поглед на градот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://gb.zinio.com/reader.jsp?o=int&pub=500430369&prev=sub&offer=500216011|title=Integrated design of technology and creative imagination on supertall building|last=Woo Seung-hyun|year=2010|work=Space Magazine|pages=32–33|archive-url=https://web.archive.org/web/20170217143521/http://gb.zinio.com/reader.jsp?o=int&pub=500430369&prev=sub&offer=500216011|archive-date=17 февруари 2017|accessdate=15 January 2012}}</ref> Двата слоја на фасадата се проѕирни, а во основата на кулата има простори за малопродажба и настани. Проѕирната фасада е единствена дизајнерска посебност, бидејќи повеќето згради имаат само една фасада која користи високорефлектирачко стакло за да ја намали апсорпцијата на топлина, но двојниот слој стакло на Шангајската кула ја елиминира потребата кој било слој да биде непроѕирен. Кулата може да прими дури 16.000 луѓе дневно. Шангајската кула им се придружува на кулата Јин Мао и ШСФЦ, кои заедно ја образуваат првата соседна група во светот од три супервисоки згради. Со хотелот од 258 соби во зградата, сместен помеѓу 84. и 110. кат, управува Jin Jiang International Hotels како Shanghai Tower J-Hotel, а по завршувањето, ова ќе биде највисокиот хотел во светот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.4hoteliers.com/4hots_nshw.php?mwi=8111|title=Shanghai Tower J Hotel on course to set the world record|date=20 December 2010|publisher=4Hoteliers.com|accessdate=15 January 2012|archive-date=2010-12-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20101229070205/http://www.4hoteliers.com/4hots_nshw.php?mwi=8111|url-status=dead}}</ref> Во кулата ќе биде сместен и музеј.<ref name="Lady2015">{{Наведена мрежна страница|url=http://en.yibada.com/news/shanghai-lady-gets-a-new-home-at-the-shanghai-tower-8813|title='Shanghai Lady' Gets a New Home at the Shanghai Tower|date=22 December 2014|publisher=YIBADA News|archive-url=https://web.archive.org/web/20141227221941/http://en.yibada.com/news/shanghai-lady-gets-a-new-home-at-the-shanghai-tower-8813|archive-date=27 декември 2014|accessdate=17 January 2015}}</ref> Поднивоата на кулата обезбедуваат паркирни места за 1.800 возила. === Вертикален превозен систем === Вертикалниот превозен систем на Шангајската кула е дизајниран од американската компанија Еџет Вилијамс Консалтинг Груп, со Стив Еџет како нејзин управен директор. Тесно соработувајќи со дизајнерските и инженерските тимови на Генслер за да создаде високо ефикасно јадро, Еџет создал систем лифтови каде канцелариските катови се опслужуваат од 4 небесни лобија, секое опслужувано со двокатни шатл-лифтови. Пристапот до хотелот е низ предворието на 5. лоби на нивоата 101/102. Секое небесно лоби на две нивоа служи како центар на заедницата за таа зона на зградата, со содржини како храна и пијалаци, како и конференциски сали. Месните зони ги опслужуваат еднокатни лифтови низ кулата, а видиковецот на врвот на кулата ја опслужуваат три ултра-брзи шатл-лифтови кои се движат со брзина од 18 метри во секунда, што е најголема брзина што се користи во комерцијални згради. Овие три шатл-лифтови се дополнети со три противпожарни лифтови, кои значително ќе ја зголемат пропусната моќ на посетителите до видиковецот за време на вршните периоди на употреба. Во случај на пожар или друг итен случај, шатл-лифтовите на зградата се дизајнирани да ги евакуираат жителите од специјално дизајнираните катови за прибежиште кои се наоѓаат на правилни интервали низ целата висина на кулата. [[Податотека:20191222上海中心阻尼器.jpg|мини|Прилагоден придушувач на маса на Шангајската кула]] Во септември 2011 година, Mitsubishi Electric објавил дека ја добил понудата за изградба на системот на лифтови во Шангајската кула. Mitsubishi ги испорачал сите 149 лифтови,<ref>[https://www.travelchinaguide.com/attraction/shanghai/tower.htm ''Shanghai Tower'' Travel China Guide]</ref> вклучувајќи три модели со голема брзина способни да поминат 1.080 метри во минута.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.mirror.co.uk/news/world-news/shanghai-tower-worlds-second-tallest-7553380|title=Shanghai Tower: World's second tallest skyscraper's lift opens travelling 18m a second|date=14 March 2016|work=Daily Mirror|location=London}}</ref> Кога биле поставени (2014), тие биле најбрзите еднокатни лифтови во светот (18 метри во секунда) и двокатни лифтови (10 метри во секунда).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://blogs.wsj.com/chinarealtime/2011/09/28/worlds-fastest-elevator-in-china-but-made-in-japan/?mod=google_news_blog|title=World's fastest elevator: in China, but made in Japan|date=28 September 2011|work=Wall Street Journal|accessdate=9 October 2011}}</ref> Во соопштението за печатот на Mitsubishi од 10 мај 2016 година се наведува дека еден од трите инсталирани шатл-лифтови се движел со брзина од 1.230 метри во минута - што е еквивалентно на 73,8 километри на час, што е најголемта брзина што некогаш ја постигнал патнички лифт инсталиран во функционална зграда.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.businesswire.com/news/home/20160509005599/en/Mitsubishi-Electric-Improves-Speed-Worlds-Fastest-Elevators|title=Mitsubishi Electric Improves Speed of World's Fastest Elevators to 1,230 Meters per Minute|date=10 May 2016|work=Business Wire}}</ref> Зградата, исто така, го соборила рекордот за најдалеку патувачки лифт во светот, со 578,5 метри, надминувајќи го рекордот што го држел [[Бурџ Халифа|Бурџ Калифа]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mitsubishielectric.com/news/2011/0928.html|title=Mitsubishi Electric to Install World's Fastest Elevators in Shanghai Tower|date=28 September 2011|publisher=Mitsubishi Electric|archive-url=https://web.archive.org/web/20170715050223/http://www.mitsubishielectric.com/news/2011/0928.html|archive-date=15 јули 2017|accessdate=15 April 2013}}</ref> Прилагодениот масен придушувач на Шангајската кула, дизајниран да го ограничи нишањето на врвот на градбата, бил најголемиот во светот во времето на неговото поставување.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.popularmechanics.com/technology/infrastructure/a14564/the-121-story-tower-that-never-sways/|title=The 121-Story Tower That Never Sways|last=Hefferman|first=Tim|date=18 March 2015|work=[[Popular Mechanics]]|access-date=18 March 2015}}</ref> === Одржливост === Шангајската кула содржи бројни елементи на зелена архитектура; неговите сопственици добиле сертификати од Кинескиот одбор за зелена градба и Американскиот совет за зелени згради за одржлив дизајн на згради.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://bulletin.pbworld.com/volumes/2014_01/sustainability.aspx|title=The Shanghai Tower: One of World's Most Sustainable Skyscrapers|date=January 2014|publisher=Parsons Brinckerhoff|archive-url=https://web.archive.org/web/20150328101110/http://bulletin.pbworld.com/volumes/2014_01/sustainability.aspx|archive-date=28. 03. 2015|accessdate=20 January 2015}}</ref> Во 2013 година, портпаролот на Генслер ја опишал кулата како „најзелената супервисока зграда на Земјата во моментов“. Зградата е дизајнирана да собира дождовница за внатрешна употреба и да рециклира дел од отпадната вода. [[Податотека:View_from_the_Shanghai_Tower_observatory_deck.jpg|мини|Поглед од видиковецот на Шангајската кула]] Дизајнот на стаклената фасада на кулата, која се ротира за 120° со зголемување на висината, е наменета да го намали оптоварувањето [[Ветар|од ветерот]] на зградата за 24%. Ова ја намали количината на потребен градежен материјал; Шангајската кула користела 25% помалку структурен челик од конвенционален дизајн со слична висина.<ref name="matternetwork">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.matternetwork.com/2010/3/shanghai-tower-beginnings-green-revolution.cfm|title=The Shanghai Tower: The Beginnings of a Green Revolution in China|last=CleanTechies|date=25 March 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110703152505/http://www.matternetwork.com/2010/3/shanghai-tower-beginnings-green-revolution.cfm|archive-date=3 јули 2011|accessdate=19 August 2011}}</ref> Како резултат на тоа, конструкторите на зградата заштедиле околу 58 милиони американски долари во материјални трошоци.<ref name="Huffington2012">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.huffingtonpost.com/2012/05/04/in-progress-shanghai-towe_n_1477289.html|title=In Progress: Shanghai Tower/Gensler|date=4 May 2012|work=[[Huffington Post]]|accessdate=7 May 2012}}</ref> Градежните практики беа исто така одржливи. Иако најголемиот дел од енергијата на кулата ќе биде обезбедена од конвенционалните електроенергетски системи, 270 [[Ветерна турбина|турбини на ветер]] со вертикална оска сместени на фасадата и во близина на врвот на кулата можат да произведат до 350.000 kWh дополнителна електрична енергија годишно,<ref name=":0">{{Наведени вести|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-12-11/world-s-second-tallest-building-opens-with-a-whimper-after-delay|title=World's Second-Tallest Building Opens With a Whimper After Delay|date=2017-12-11|work=Bloomberg.com|access-date=2017-12-19}}</ref><ref name="ThermosF">{{Наведени вести|url=http://www.cnngo.com/shanghai/life/shanghai-tower-shanghais-thermos-flask-sky-713890|title=Shanghai Tower: A 'thermos flask' to the sky|last=Beaton, Jessica|date=8 February 2011|access-date=19 August 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110824162754/http://www.cnngo.com/shanghai/life/shanghai-tower-shanghais-thermos-flask-sky-713890|archive-date=24 август 2011|publisher=CNN}}</ref> и се очекува да обезбедат 10% од електричните потреби на зградата. Двослојната изолациона стаклена фасада е дизајнирана да ја намали потребата за внатрешна [[климатизација]] и се состои од напредно армирано стакло со висока толеранција на температурни разлики.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.shanghaidaily.com/nsp/Metro/2012/08/03/Glass%2Bwalls%2Btechnological%2Bfirst%2Bfor%2Bnew%2Btallest%2Btower/|title=Glass walls technological first for new tallest tower|date=3 August 2012|work=Shanghai Daily|accessdate=17 August 2012}}</ref> Покрај тоа, системите за греење и ладење на зградата користат [[Геотермална енергија|геотермални извори на енергија]] .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.prc-magazine.com/shanghai-tower-future-living-today/|title=Shanghai Tower – future living today|date=27 February 2013|work=Pacific Rim Construction Magazine|accessdate=9 March 2013}}</ref> Дополнително, дождот и отпадните води се рециклираат за да се испуштат тоалетите и да се наводнуваат зелените површини на кулата. == Градба == Во 2008 година, местото - претходно полигон за возење<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://sh.news.sina.com.cn/20080424/094790484.shtml|date=24 April 2008|publisher=[[Sina.com]]|language=zh|script-title=zh:"上海中心"规划方案曝光 将成上海最高观光平台|accessdate=17 May 2008}}</ref> - било подготвено за градба.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.chinadaily.com.cn/bizchina/2008-02/19/content_6465401.htm|title=Shanghai draws up plan for nation's tallest building|date=19 February 2008|publisher=China Daily|accessdate=17 May 2008}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://news.xinhuanet.com/english/2008-02/17/content_7619421.htm|title=Construction of high-rise "Shanghai Center" to start|date=17 February 2008|publisher=Chinaview.cn|accessdate=17 May 2008}}</ref> Церемонијата на поставување на камен темелник била одржана на 29 ноември истата година, откако поминала студијата за влијанието на кулата врз животната средина. Главен изведувач на проектот била Шангај констракшн груп, член на конзорциумот кој е сопственик на кулата.<ref name="Forbes2013"/> Повторена постапка на обликување на лизгање бил користен за конструкција на јадрото на кулата од кат до кат. На крајот на април 2011 година, челичната арматура на кулата се издигнала на 18-ти кат, додека нејзиното бетонско јадро стигнало до 15-тиот кат, а врамувањето на катовите било завршено до четвртиот кат.<ref name="GenOn">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gensleron.com/cities/2011/5/25/construction-update-shanghai-tower.html|title=Construction Update: Shanghai Tower|date=25 May 2011|publisher=GenslerOn.com|accessdate=18 October 2011|archive-date=2017-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20170217142733/http://www.gensleron.com/cities/2011/5/25/construction-update-shanghai-tower.html|url-status=dead}}</ref> На крајот на декември 2011 година, темелот на кулата бил завршен, а нејзината челична конструкција била подигната над 30-тиот кат. На почетокот на февруари 2012 година, бетонското јадро на кулата се искачило на висина од 230 метри, со завршени педесет ката. Во првите месеци од 2012 година на патиштата во близина на градилиштето на кулата почнале да се јавуваат пукнатини. Тоа било предизвикано од слегнување на почвата, кое најверојатно било предизвикано од прекумерно извлекување на [[Подземни води|подземните води]] во подрачјето на Шангај, а не од тежината на Шангајската кула.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/world/2012/apr/03/china-cities-suffer-land-subsidence?newsfeed=true|title=Shifting foundations threaten to undermine China's cities|date=3 April 2012|work=[[The Guardian]]|accessdate=19 April 2012}}</ref> До мај 2012 година, јадрото на кулата било високо 250 метри, додека катовите биле врамени до висина од 200 метри. На почетокот на септември 2012 година, јадрото достигнало висина од 338 метри.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cnngo.com/shanghai/life/shanghai-skyscrapers-walking-tour-491775|title=Huge, huger, hugest: Shanghai skyscrapers walking tour|date=30 August 2012|publisher=CNNGo.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20120903022249/http://www.cnngo.com/shanghai/life/shanghai-skyscrapers-walking-tour-491775|archive-date=3 септември 2012|accessdate=7 September 2012}}</ref> До крајот на 2012 година, кулата достигнала 90 ката и висина од околу 425 метри.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.shanghaidaily.com/nsp/Metro/2012/12/27/Tallest%2BLujiazui%2Btower%2Breaches%2B425m%2Bstill%2Bgrowing/|title=Tallest Lujiazui tower reaches 425 m, still growing|date=27 December 2012|work=Shanghai Daily|accessdate=6 January 2013}}</ref> До 11 април 2013 година, кулата достигнала 108 ката, висина преку 500 метри, надминувајќи ја висината на двата соседни супервисоки облакодери, кулата Јин Мао и ШСФЦ.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://nextbigfuture.com/2013/04/shanghai-tower-construction-continues.html|title=Shanghai Tower Construction Continues Despite Rumors of salt in concrete sand|date=25 April 2013|publisher=NextBigFuture.com|accessdate=20 May 2013}}</ref> Градежните екипи ја поставиле последната конструктивна греда на зградата на 3 август 2013 година, правејќи ја кулата највисока зграда во Кина и втора највисока во светот.<ref name="ToppedOutAug2013">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-23559852|title=China tallest tower gets final beam|date=3 August 2013|publisher=[[BBC]]|accessdate=4 August 2013}}</ref><ref name="TopOut">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.chinanews.com/shipin/2013/08-03/news266060.shtml|date=3 August 2013|publisher=China News|language=zh|script-title=zh:上海中心大厦结构封顶|trans-title=Shanghai Tower topped out|accessdate=3 August 2013}}</ref> Свеченото завршување на изградбата се одржала на местото каде што била поставена последната греда.<ref name="ToppedOutAug2013" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://news.xinhuanet.com/english/china/2013-08/03/c_132599231.htm|title=Topping-out ceremony held for China's tallest building|date=3 August 2013|publisher=Xinhua|accessdate=4 August 2013}}</ref> За време на церемонијата, соосновачот на Генслер Арт Генслер изјавил: {{Цитат|Шангајската кула претставува нов начин на определување и создавање на градовите. Со примена на најдобрата практика во одржливоста и дизајнот на високи перформанси, со вткајување на зградата во урбаното ткиво на Шангај и со вовлекување на животот на заедницата во зградата, Шангајската кула ја редефинира улогата на високите згради во современите градови и ја подига мерката за следната генерација на супервисини.}} [[Податотека:View_on_the_observatory_level_of_Shanghai_Tower.jpg|мини|Поглед од видиковецот на Шангајската кула]] Главниот архитект на проектот Ѓуен Сја рекол: „Со завршувањето на Шангајската кула, триото Луѓаѕуеј ќе послужи како прекрасен приказ на нашето минато, нашата сегашност и безграничната иднина на Кина“.<ref name="AzoAug2013">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.azobuild.com/news.aspx?newsID=17107|title=Gensler Tops Out China's Tallest Tower in Shanghai|date=3 August 2013|publisher=AZoBuild.com|accessdate=4 August 2013}}</ref> Гу Џијанпинг, генерален директор на Шангај тауер констракшн, ја изразил желбата на компанијата „да обезбеди поквалитетен канцелариски и трговски простор, како и да придонесе за целосна функционалност на хоризонтот на градот и на целиот регион“. Во јануари 2014 година, крунската конструкција на кулата ја поминала висината од 600 метри додека нејзината конструкција влегла во последната фаза.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://english.eastday.com/e/140127/u1a7911367.html|title=Tower passes the 600-meter mark|date=27 January 2014|publisher=Eastday.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140225203132/http://english.eastday.com/e/140127/u1a7911367.html|archive-date=25 февруари 2014|accessdate=9 February 2014}}</ref> Крунската структура на кулата била завршена во август 2014 година, а фасадата била завршена недолго потоа.<ref name="Aug2014">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.shanghaitower.com.cn/enversion/show_news.asp?id=255&c_id=199|title=Shanghai Tower Reaches its Full Height of 632 Meters|date=8 August 2014|publisher=ShanghaiTower.com.cn|archive-url=https://web.archive.org/web/20150510054057/http://www.shanghaitower.com.cn/enversion/show_news.asp?id=255&c_id=199|archive-date=10 мај 2015|accessdate=20 October 2014}}</ref> Внатрешната конструкција и електричната опрема на кулата биле завршени на крајот на 2014 година. Отворањето било вршено постепено во текот на летото 2016 година. == Сегашна состојба == Кулата се соочила со проблеми во привлекувањето на станари поради немање на сите потребни дозволи од локалната противпожарна служба и неможноста да се добие официјална употребна дозвола (конечно добиена на крајот на јуни 2017 година).<ref>{{Наведени вести|url=https://www.wsj.com/articles/shanghai-tower-fails-to-meet-high-leasing-hopes-1483462332|title=Shanghai Tower Fails to Meet High Leasing Hopes|last=Dominique Fong|date=3 January 2017|work=Wall Street Journal|access-date=7 May 2020|language=en|quote=The tower’s slow leasing has been partly because the Shanghai government is still addressing fire safety concerns and hasn’t yet granted occupancy permits for the entire building.}}</ref> По извештајот од јуни 2017 година, приближно 60% од деловниот простор на зградата бил изнајмен, но само 33% од тие станари се вселиле, оставајќи празни цели катови од кулата; луксузниот Хотел Ј исто така сè уште не е отворен.<ref>[https://finance.yahoo.com/news/china-apos-tallest-skyscraper-facing-040046421.html China's tallest skyscraper is facing rental woes, reflecting wider issues in the market]. CNBC.</ref> Некои од компаниите кои имаат свои канцеларии во кулата се Alibaba, Intesa Sanpaolo и AllBright Law Offices.<ref>[http://m.21jingji.com/article/20170610/herald/796063812bd1ac411e3e30eaf4f0ed9c.html “中国第一高楼”引发美国人关注，却是因为...]. 每日经济新闻.</ref> Од 2019 година, 55 ката се слободни.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.commercialrealestate.com.au/news/shanghais-ghost-tower-55-vacant-floors-44753/ |title=архивска копија |accessdate=2023-04-10 |archive-date=2023-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230216113429/https://www.commercialrealestate.com.au/news/shanghais-ghost-tower-55-vacant-floors-44753/ |url-status=dead }}</ref> Во 2020 година имало големо истекување на вода од 60-ти до 9-ти кат од кулата при што е оштетена поголема количина на канцелариска опрема и електроника. Наведено е дека проблемот е решен и дека ќе биде извршена сеопфатна проверка на катот од каде започнало истекувањето. Некои кинески корисници на социјалните мрежи го критикувале истекувањето како типично за резултатите од проектите за тофу-дрег.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.taiwannews.com.tw/en/news/3963406|title=Video shows Shanghai Tower spring massive leak|last=Everington|first=Keoni|work=www.taiwannews.com.tw|publisher=Taiwan News|accessdate=9 July 2020}}</ref> Според локалниот весник „Шангај опсервер“, дезинформативни видеа на кои се гледа како таванот на кулата се урива кружеле на интернет, но тоа всушност биле снимки од трговски центар во [[Нанинг]] во 2016 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.shobserver.com/news/detail?id=267077|title="上海中心天花板坍塌""公交像开船"？关于上海暴雨，这些都是谣言|last=Lu|first=Bai|work=www.shobserver.com|publisher=Shanghai Observer|language=zh|accessdate=7 July 2020}}</ref> == Планови на катовите == [[Податотека:Yangtze_River_and_SWFC_from_Shanghai_Tower.jpg|мини|Поглед од видиковецот на 118. кат]] [[Податотека:Shanghai_Tower.stl|мини|3Д модел на Шангајската кула]] {| class="wikitable plainrowheaders" |+Приказ на содржината по кат на Шангајската кула ! scope="col" | Кат ! scope="col" | Цел |- ! scope="row" | 128. кат | Механички слој 9 |- ! scope="row" | 125-127. кат | Концертна сала <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.simonfranglen.com/spaces-credits/|title=Spaces Credits|archive-url=https://web.archive.org/web/20181025103730/http://www.simonfranglen.com/spaces-credits|archive-date=25 октомври 2018|accessdate=6 ноември 2020}}</ref><br />Изложбена сала<br />Прилагоден придушувач на маса <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.scmp.com/news/china/society/article/1938023/shanghai-tower-chinas-tallest-skyscraper-soars-record-books|title=Shanghai Tower, China's tallest skyscraper, soars into the record books|work=South China Morning Post}}</ref> |- ! scope="row" | 122-124. кат | Механички слој 8 |- ! scope="row" | 121. кат | Поглед |- ! scope="row" | 120. кат | Ресторани |- ! scope="row" | 118. и 119. кат | Поглед |- ! scope="row" | 116. и 117. кат | Механички слој 7 |- ! scope="row" | 111-115. кат | Продавници |- ! scope="row" | 110. кат | ВИП деловен центар |- ! scope="row" | 105-109. кат | Ј Хотел Претседателски апартман, Супер Делукс соба |- ! scope="row" | 104. кат | Ресторан, ВИП соба |- ! scope="row" | 103. кат | Тематски ресторани, Луксузен бутик винарска визба, сала за банкет |- ! scope="row" | 102. кат | Кафетерија |- ! scope="row" | 101. кат | Ј небесно лоби на хотелот, скај бар |- ! scope="row" | 99. и 100. кат | Механички слој 6 |- ! scope="row" | 86-98. кат | J хотелски стандардни соби, луксузни соби |- ! scope="row" | 85. кат | Спа центар, фитнес центар |- ! scope="row" | 84. кат | Базен, бар, рајски градини |- ! scope="row" | 82. и 83. кат | Механички слој 5 |- ! scope="row" | 70-81. кат | Канцелариска зона 5 |- ! scope="row" | 68 и 69. кат | Небесно лоби |- ! scope="row" | 66 и 67. кат | Механички слој 4 |- ! scope="row" | 54-65. кат | Канцелариска зона 4 |- ! scope="row" | 52. и 53. кат | Небесно лоби |- ! scope="row" | 50. и 51. кат | Механички слој 3 |- ! scope="row" | 39-49. кат | Канцелариска зона 3 |- ! scope="row" | 37. и 38. кат | Небесно лоби |- ! scope="row" | 35 и 36. кат | Механички слој 2 |- ! scope="row" | 24-34. кат | Канцелариска зона 2 |- ! scope="row" | 22. и 23. кат | Небесно лоби |- ! scope="row" | 20. и 21. кат | Механички слој 1 |- ! scope="row" | 8-19. кат | Канцелариска зона 1 |- ! scope="row" | 6. и 7. кат | Механички слој |- ! scope="row" | 5. кат | Конференциски центар |- ! scope="row" | 3. и 4. кат | Продавници и ресторани |- ! scope="row" | 2. кат | Сала за танц, канцелариско лоби во бутик, продавници и ресторани |- ! scope="row" | 1. кат | Канцелариско лоби, хотелски лоби, продавници и ресторани |- ! scope="row" | Б1 | Влез во кат за разгледување, продавници и ресторани |- ! scope="row" | Б2 | Влез во метро станица, продавници и ресторани |- ! scope="row" | Б3-Б5 | Паркинг, области за ракување со товар, хотелска логистика, механички слој |} == Поврзано == * [[Список на највисоките згради во светот]] == Наводи == {{наводи}} {{Почетна кутија}} {{S-ach|rec}} {{s-bef|before=[[Шангајски светски финансиски центар]]}} {{s-ttl|title=Највисока зграда во Кина|years=2013–<br /><small>{{convert|632|m|ft|sp=us}}</small>}} {{S-inc|rows=3}} {{S-break}} {{s-bef|before=[[Шангајски светски финансиски центар]]}} {{s-ttl|title=Највисока зграда во Шангај|years=2013–<br /><small>{{convert|632|m|ft|sp=us}}</small>}} {{S-break}} {{S-bef|before=[[Тајпеј 101]]<br /><small>{{convert|17|m/s|ft/s|2|abbr=on}} (61&nbsp;km/h, 38&nbsp;mi/h)</small>}} {{S-ttl|title=Најбрз лифт на светот<br /><small>{{convert|21|m/s|ft/s|2|abbr=on}} (74&nbsp;km/h, 46&nbsp;mi/h)</small>|years=2016–}} {{S-break}} {{Крајна кутија}} [[Категорија:Шангај]] [[Категорија:Статии со текст на традиционален кинески]] [[Категорија:Статии со текст на упростен кинески]] cgaxj7vtuadza2lj26g6gxdk4wjdvyk 0 1322771 5577274 5522512 2026-06-15T09:37:37Z Bjankuloski06 332 5577274 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Историчар | name = Коста Аџиевски | image = | image_size = | alt = | caption = | birth_date = {{роден на|28|октомври|1943}} | birth_place = [[Елевци]], [[Кралство Албанија (1943-1944)|Кралство Албанија]] | residence = [[Скопје]] | citizenship = | nationality = [[Македонија|Македонец]] | ethnicity = [[Македонци|Македонец]] | fields = доцна античка и средновековна историја | workplaces = [[Филозофски факултет - Скопје]] | alma_mater = Филозофски факултет - Скопје | thesis_title = | thesis_url = | thesis_year = | known_for = | influences = | influenced = | awards = | signature = | signature_alt = | website = | footnotes = }} '''Коста Аџиевски''' ({{роден во|Елевци}}, {{роден на|28|октомври|1943}}) — [[Македонија|македонски]] [[Доктор на науки|доктор]] по [[Историја|историски]] науки и [[универзитет]]ски [[професор]] на Институтот за историја во пензија. == Животопис == Аџиевски основното и средното образование ги завршил во [[Скопје]]. Дипломирал на Групата за историја на [[Филозофски факултет - Скопје|Филозофскиот факултет]] во Скопје (1968 година), а магистерски студии по [[византологија]] завршил на Филозофскиот факултет во Белград (1976 година), каде што и докторирал (1990 година). Важи за експерт од областа на доцната античка и рано/развиено средновековната историја. На Институтот за историја на [[Филозофски факултет - Скопје|Филозофски факултет]] во Скопје бил стажант (1970-1972 година), асистент по Историја на Византија (1972-1978 година), предавач (1978-1990 година), доцент (1990-1995 година), вонреден професор (1995-2000) и редовен професор (од 2000 година). Предавал Општа историја на стариот век (1978-1984), Општа историја на средниот век (од 1984) и Историја на балканските народи - среден век (од 1996 година). Наставник е на последипломски студии при Институтот за историја, како и на последипломските студии по етнологија на [[Природно-математички факултет - Скопје|Природно-математичкиот факултет]] во Скопје. Бил раководител на Институтот за историја (2001-2005), раковотел на Советот на подипломски (1999-2001), раководител на Одделението за античка и средновековна историја при ИНИ „Гласник“ (1999-2004), член на редакцијата на Македонскиот историски речник, член на Републичкиот педагошки совет, како и на повеќе комисии за изготвување на наставни програми по предметот Историја за основно и средното образование.<ref>{{нмс| title=д-р Коста Аџиевски | url=http://fzf.ukim.edu.mk/profesori-3-2-5-3-5/ | work= | publisher=Филозофски факултет - Скопје | date= | accessdate=31 мај 2023}}</ref> == Библиографија == Автор е на преку 50 научни и стручни трудови цитирани во нашата земја и во странство. Соавтор е на повеќе учебници по историја и историски читанки за основното и средното образование. Дел од овие публикации се следниве: * Деспот Алексиј Слав – самостоен феудален владетел во Македонија, Зборник на ФЗФ 29, Скопје 1977 * Македонија во првите години по формирањето на Латинското Царство (1204–1207), Зборник на ФЗФ 34, УКИМ, Скопје 1982 * Потчинување на Македонија од страна на Теодор I Ангел и формирање на Солунското Царство, Списание Историја бр. 18.1-2, ЗИРМ, Скопје 1982 * Првите никејски освојувања во Македонија и ликвидирањето на Солунското Царство, Списание Историја бр. 19.1, ЗИРМ, Скопје 1983 * Пелагонија во времето на Самуил и Гаврил Радомир, Списание Историја бр. 22.1, Скопје 1986 * Стипион (Ступион) не е Штип, Зборник на ФЗФ 40, УКИМ, Скопје 1987 * Пелагонија во VI и VII век, Зборник на ФЗФ 43-44, УКИМ, Скопје 1991 * Првиот крстоносен поход и Пелагонија, Зборник на ФЗФ 45, УКИМ, Скопје 1992 * Имотите на манастирот Трескавец надвор од Пелагонија (идентификација и лоцирање), Списание Историја бр. 33.1-2, Скопје 1997 * Велешката област во VI и првите децении на VII век, Зборник на ФЗФ 52, УКИМ, Скопје 1999 * [[Востание на Драгота|Востанието на Драгота]] (1255 г.), Списание Историја бр. 34/35.1-4, Скопје 1999 * Сакрални споменици во Велешката област од средниот век (VI-XIV в.), Списание Историја бр. 37.1-2, Скопје 2001 * Манастирски имоти во велешката област во XIII и XIV век, Списание Историја бр. 39.1-2, Скопје 2003 * Илинденското востание и македонските револуционери од илинденскиот период во филателијата, Списание Историја бр. 39.1-2, Скопје 2003 * Прилог кон христијанската топонимија на Македонија. Населби со имињата на Бог/Теос и Богородица, Зборник на ФЗФ 61, Скопје 2008 * (2022). „Институтот за историја некогаш и сега“, Историјата и предизвиците на промените: материјали од тркалезната маса по повод 75 години Институт за историја, УКИМ, Скопје 2022 ==Наводи== {{наводи}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Аџиевски, Коста}} [[Категорија:Македонски историчари]] [[Категорија:Југословенски историчари]] [[Категорија:Македонски универзитетски професори]] [[Категорија:Југословенски универзитетски професори]] [[Категорија:Апсолвенти на Филозофскиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Професори на Филозофскиот факултет - Скопје]] kjrrm2j4znu68f3dxf4lmxjzqjy7oj4 5577276 5577274 2026-06-15T09:38:17Z Bjankuloski06 332 5577276 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Историчар | name = Коста Аџиевски | image = | image_size = | alt = | caption = | birth_date = {{роден на|28|октомври|1943}} | birth_place = [[Елевци]], [[Кралство Албанија (1943-1944)|Кралство Албанија]] | residence = [[Скопје]] | citizenship = | nationality = [[Македонија|Македонец]] | ethnicity = [[Македонци|Македонец]] | fields = доцна античка и средновековна историја | workplaces = [[Филозофски факултет - Скопје]] | alma_mater = Филозофски факултет - Скопје | thesis_title = | thesis_url = | thesis_year = | known_for = | influences = | influenced = | awards = | signature = | signature_alt = | website = | footnotes = }} '''Коста Аџиевски''' ({{роден во|Елевци}}, {{роден на|28|октомври|1943}}) — [[Македонија|македонски]] [[историчар]] и [[универзитет]]ски [[професор]] на Институтот за историја во пензија. == Животопис == Аџиевски основното и средното образование ги завршил во [[Скопје]]. Дипломирал на Групата за историја на [[Филозофски факултет - Скопје|Филозофскиот факултет]] во Скопје (1968 година), а магистерски студии по [[византологија]] завршил на Филозофскиот факултет во Белград (1976 година), каде што и докторирал (1990 година). Важи за експерт од областа на доцната античка и рано/развиено средновековната историја. На Институтот за историја на [[Филозофски факултет - Скопје|Филозофски факултет]] во Скопје бил стажант (1970-1972 година), асистент по Историја на Византија (1972-1978 година), предавач (1978-1990 година), доцент (1990-1995 година), вонреден професор (1995-2000) и редовен професор (од 2000 година). Предавал Општа историја на стариот век (1978-1984), Општа историја на средниот век (од 1984) и Историја на балканските народи - среден век (од 1996 година). Наставник е на последипломски студии при Институтот за историја, како и на последипломските студии по етнологија на [[Природно-математички факултет - Скопје|Природно-математичкиот факултет]] во Скопје. Бил раководител на Институтот за историја (2001-2005), раковотел на Советот на подипломски (1999-2001), раководител на Одделението за античка и средновековна историја при ИНИ „Гласник“ (1999-2004), член на редакцијата на Македонскиот историски речник, член на Републичкиот педагошки совет, како и на повеќе комисии за изготвување на наставни програми по предметот Историја за основно и средното образование.<ref>{{нмс| title=д-р Коста Аџиевски | url=http://fzf.ukim.edu.mk/profesori-3-2-5-3-5/ | work= | publisher=Филозофски факултет - Скопје | date= | accessdate=31 мај 2023}}</ref> == Библиографија == Автор е на преку 50 научни и стручни трудови цитирани во нашата земја и во странство. Соавтор е на повеќе учебници по историја и историски читанки за основното и средното образование. Дел од овие публикации се следниве: * Деспот Алексиј Слав – самостоен феудален владетел во Македонија, Зборник на ФЗФ 29, Скопје 1977 * Македонија во првите години по формирањето на Латинското Царство (1204–1207), Зборник на ФЗФ 34, УКИМ, Скопје 1982 * Потчинување на Македонија од страна на Теодор I Ангел и формирање на Солунското Царство, Списание Историја бр. 18.1-2, ЗИРМ, Скопје 1982 * Првите никејски освојувања во Македонија и ликвидирањето на Солунското Царство, Списание Историја бр. 19.1, ЗИРМ, Скопје 1983 * Пелагонија во времето на Самуил и Гаврил Радомир, Списание Историја бр. 22.1, Скопје 1986 * Стипион (Ступион) не е Штип, Зборник на ФЗФ 40, УКИМ, Скопје 1987 * Пелагонија во VI и VII век, Зборник на ФЗФ 43-44, УКИМ, Скопје 1991 * Првиот крстоносен поход и Пелагонија, Зборник на ФЗФ 45, УКИМ, Скопје 1992 * Имотите на манастирот Трескавец надвор од Пелагонија (идентификација и лоцирање), Списание Историја бр. 33.1-2, Скопје 1997 * Велешката област во VI и првите децении на VII век, Зборник на ФЗФ 52, УКИМ, Скопје 1999 * [[Востание на Драгота|Востанието на Драгота]] (1255 г.), Списание Историја бр. 34/35.1-4, Скопје 1999 * Сакрални споменици во Велешката област од средниот век (VI-XIV в.), Списание Историја бр. 37.1-2, Скопје 2001 * Манастирски имоти во велешката област во XIII и XIV век, Списание Историја бр. 39.1-2, Скопје 2003 * Илинденското востание и македонските револуционери од илинденскиот период во филателијата, Списание Историја бр. 39.1-2, Скопје 2003 * Прилог кон христијанската топонимија на Македонија. Населби со имињата на Бог/Теос и Богородица, Зборник на ФЗФ 61, Скопје 2008 * (2022). „Институтот за историја некогаш и сега“, Историјата и предизвиците на промените: материјали од тркалезната маса по повод 75 години Институт за историја, УКИМ, Скопје 2022 ==Наводи== {{наводи}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Аџиевски, Коста}} [[Категорија:Македонски историчари]] [[Категорија:Југословенски историчари]] [[Категорија:Македонски универзитетски професори]] [[Категорија:Југословенски универзитетски професори]] [[Категорија:Апсолвенти на Филозофскиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Професори на Филозофскиот факултет - Скопје]] 5gson4h48dnklbym241l8b6cu4drzj8 0 1329057 5577318 5566125 2026-06-15T11:08:38Z Nikola Andonoski 58092 /* Животопис */ 5577318 wikitext text/x-wiki {{внимание}} {{Инфокутија за личност | име = Јован Ангелов - Циго | роден-дата = | роден-место = [[Скопје]], [[Македонија]] | починал-дата = | починал-место = [[Скопје]], [[Македонија]] | националност = | занимање = |date_of_birth=[[23 септември ]] [[1942]]|date_of_death=[[1997]]|image_name=Јован Ангелов - Циго.png}} '''Јован Ангелов - Циго''' ([[23 септември]] [[1942]], {{роден во|Скопје}} — [[1997]], {{роден во|Скопје}}) — [[Македонци|македонски]] [[алпинист]], [[планинар]], инструктор по алпинизам, познат како ментор и инструктор за планинарство и алпинизам на повеќе генерации Македонските алпинисти, еден од основоположниците на Македонскиот алпинизам. Има реализирано голем број на алпинистички искачувања како во земјата, така и во странство. == Животопис == [[Податотека:Највисоко признание, постхумно доделено на Јован Ангелов - Циго од страна на планинарскиот клуб „Љуботен“ од Тетово.jpg|алт=Планинарскиот клуб „Љуботен" од Тетово, на 15 ноември 2025 година, на прославата од 100-годиншнината од своето основање и постоење, на Јован Ангелов - Циго постхумно му додели највисоко признание.|мини|Награда од планинарскиот клуб „Љуботен“.|лево|261x261пкс]]На [[6 август]] [[1964]] година, заедно Станислав Гилиќ - Станко од Риека (според други информации со Силвијо Вершо од [[Риека]]) Јован Ангелов - Циго ја има искачено насоката „Чопов Стебер“ на Северната Триглавска Стена, [[Јулиски Алпи]], [[Словенија]].<ref>https://www.gore-ljudje.si/copov-steber-2{{Мртва_врска|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Податотека:Циго на „Раз Јаловца“.jpg|алт=Јован Ангелов - Циго при искачување на насоката „Раз Јаловца“, Jаловец, Јулијски Алпи, Словенија.]] Во 1974 година во Македонија службено престојува Вања Матијевец, алпинист од Словенија, и заедно со Јован Ангелов качувале на Матка на „Жежов Централен смер“.<ref>https://gore-ljudje.net/novosti/alpinisticne-novice-25-1974/</ref> Во 1980 година Јован Ангелов е дел од Македонската алпинистичка експедиција на Маунт Кенија, која за цел имала искачување на врвовите Ухуру (5895 m н.в.) на Килиманџаро, како и на врвот Батион (5199 m н.в.) на Маунт Кенија. Водач на оваа експедиција бил [[Јован Попоски - Јове|Јован Попоски]]. На Матка, на Отмаровата карпа, постои насока посветена во чест на Јован Ангелов која е за првпат искачена од неговите пријатели и ученици алпинисти, насоката се вика „Циго“. [[Податотека:Јован Ангелов на фабриката ОХИС - Скопје..jpg|алт=Како и повеќето алпинисти кај нас во тој период, и Јован Ангелов хонорарно работел на височина и непристапни места. На оваа фотографија е прикажан како работи на оџакот на фабриката ОХИС - Скопје.|мини|Како и повеќето алпинисти кај нас во тој период, и Јован Ангелов хонорарно работел на височина и непристапни места. На оваа фотографија е прикажан како работи на оџакот на фабриката ОХИС - Скопје.]] Во 2005, постхумно добива спомен-плакета од страна на Советот на [[Општина Кисела Вода]], Скопје.<ref>https://opstinakiselavoda.gov.mk/formmal-session-of-the-council/</ref><ref>http://ipserver1.skopje.gov.mk/e-skopje/sluzben%20glasnik%20so%20konverzija.nsf/82aa49069edfbbb780256a22004ba9e0/ed08d5a96dd55a73c12570820045ddd3?OpenDocument</ref> [[Планинарски клуб „Љуботен“|Планинарскиот клуб „Љуботен“]] од [[Тетово]], на [[15 ноември]] [[2025|2025 година]], на прославата од 100-годишнината од своето основање и постоење, на Јован Ангелов - Циго постхумно му додели највисоко признание. == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ангелов, Јован}} [[Категорија:Македонски планинари]] [[Категорија:Родени во 1942 година]] [[Категорија:Починати во 1995 година]] [[Категорија:Починати во Скопје]] ceecxfcnyn2dosuzeszfp10sh2kmz53 5577319 5577318 2026-06-15T11:09:55Z Nikola Andonoski 58092 додадени две фотографии 5577319 wikitext text/x-wiki {{внимание}} {{Инфокутија за личност | име = Јован Ангелов - Циго | роден-дата = | роден-место = [[Скопје]], [[Македонија]] | починал-дата = | починал-место = [[Скопје]], [[Македонија]] | националност = | занимање = |date_of_birth=[[23 септември ]] [[1942]]|date_of_death=[[1997]]|image_name=Јован Ангелов - Циго.png}} '''Јован Ангелов - Циго''' ([[23 септември]] [[1942]], {{роден во|Скопје}} — [[1997]], {{роден во|Скопје}}) — [[Македонци|македонски]] [[алпинист]], [[планинар]], инструктор по алпинизам, познат како ментор и инструктор за планинарство и алпинизам на повеќе генерации Македонските алпинисти, еден од основоположниците на Македонскиот алпинизам. Има реализирано голем број на алпинистички искачувања како во земјата, така и во странство. == Животопис == [[Податотека:Највисоко признание, постхумно доделено на Јован Ангелов - Циго од страна на планинарскиот клуб „Љуботен“ од Тетово.jpg|алт=Планинарскиот клуб „Љуботен" од Тетово, на 15 ноември 2025 година, на прославата од 100-годиншнината од своето основање и постоење, на Јован Ангелов - Циго постхумно му додели највисоко признание.|мини|Награда од планинарскиот клуб „Љуботен“.|лево|261x261пкс]]На [[6 август]] [[1964]] година, заедно Станислав Гилиќ - Станко од Риека (според други информации со Силвијо Вершо од [[Риека]]) Јован Ангелов - Циго ја има искачено насоката „Чопов Стебер“ на Северната Триглавска Стена, [[Јулиски Алпи]], [[Словенија]].<ref>https://www.gore-ljudje.si/copov-steber-2{{Мртва_врска|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Податотека:Циго на „Раз Јаловца“.jpg|алт=Јован Ангелов - Циго при искачување на насоката „Раз Јаловца“, Jаловец, Јулијски Алпи, Словенија.|мини|Јован Ангелов - Циго при искачување на насоката „Раз Јаловца“, Jаловец, Јулијски Алпи, Словенија.]] Во 1974 година во Македонија службено престојува Вања Матијевец, алпинист од Словенија, и заедно со Јован Ангелов качувале на Матка на „Жежов Централен смер“.<ref>https://gore-ljudje.net/novosti/alpinisticne-novice-25-1974/</ref> Во 1980 година Јован Ангелов е дел од Македонската алпинистичка експедиција на Маунт Кенија, која за цел имала искачување на врвовите Ухуру (5895 m н.в.) на Килиманџаро, како и на врвот Батион (5199 m н.в.) на Маунт Кенија. Водач на оваа експедиција бил [[Јован Попоски - Јове|Јован Попоски]]. На Матка, на Отмаровата карпа, постои насока посветена во чест на Јован Ангелов која е за првпат искачена од неговите пријатели и ученици алпинисти, насоката се вика „Циго“. [[Податотека:Јован Ангелов на фабриката ОХИС - Скопје..jpg|алт=Како и повеќето алпинисти кај нас во тој период, и Јован Ангелов хонорарно работел на височина и непристапни места. На оваа фотографија е прикажан како работи на оџакот на фабриката ОХИС - Скопје.|мини|Како и повеќето алпинисти кај нас во тој период, и Јован Ангелов хонорарно работел на височина и непристапни места. На оваа фотографија е прикажан како работи на оџакот на фабриката ОХИС - Скопје.]] Во 2005, постхумно добива спомен-плакета од страна на Советот на [[Општина Кисела Вода]], Скопје.<ref>https://opstinakiselavoda.gov.mk/formmal-session-of-the-council/</ref><ref>http://ipserver1.skopje.gov.mk/e-skopje/sluzben%20glasnik%20so%20konverzija.nsf/82aa49069edfbbb780256a22004ba9e0/ed08d5a96dd55a73c12570820045ddd3?OpenDocument</ref> [[Планинарски клуб „Љуботен“|Планинарскиот клуб „Љуботен“]] од [[Тетово]], на [[15 ноември]] [[2025|2025 година]], на прославата од 100-годишнината од своето основање и постоење, на Јован Ангелов - Циго постхумно му додели највисоко признание. == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ангелов, Јован}} [[Категорија:Македонски планинари]] [[Категорија:Родени во 1942 година]] [[Категорија:Починати во 1995 година]] [[Категорија:Починати во Скопје]] 9qg4pwy93bjxtdod2bqpmyvkhixmtzs 0 1330331 5577289 5375964 2026-06-15T10:01:12Z Bjankuloski06 332 /* Земјоделство */ Правописна исправка, replaced: 'Рж → ’Рж 5577289 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија поранешна држава|native_name=|image_map=Saxe-Weimar-Eisenach in the German Reich (1871).svg|date_end=|event_end=[[Ноемвриска револуција]]|date_start=|image_coat=Coat of Arms of the Grand Duchy of Saxe-Weimar-Eisenach.svg|year_exile_start=|life_span=1809–1918|year_end=1918|year_start=1809|status=Конфедеративна држава на [[Рајнски Сојуз]]<br>{{small|(1806–13)}}<br> Држава на [[Германски Сојуз]]<br>{{small|(1815–66)}}<br>Држава на [[Северногермански Сојуз]]<br>{{small|(1867–71)}}<br>Федеративна држава на [[Германско Царство]]<br>{{small|(1871–1918)}}|era=[[Наполеонови војни]] / [[Прва светска војна]]|p1=Војводство Саксонија-Вајмар|p2=Војводство Саксонија-Ајзенах|image_flag=Flagge Großherzogtum Sachsen-Weimar-Eisenach (1813-1897).svg|flag_s1=Flag of Thuringia.svg|flag_p1=Großherzogin Sachsen-Weimar.svg|year_exile_end=|common_name=Саксонија-Вајмар-Ајзенах|s1=Тирингија|flag_p2=Flagge Großherzogtum Sachsen-Weimar-Eisenach 1897-1918.svg|common_languages=[[Германски јазик|Германски]], [[Тирингиски дијалект]]|religion=[[Протестантство]]|leader1=[[Карл Август (Саксонија-Вајмар-Ајзенах)|Карл Август]] ''(прв)''|image_map_caption=Големото Војводство Саксонија-Вајмар-Ајзенах во рамките на Германското Царство|year_leader1=1809–1828|year_leader2=1901–1918|event_start=Подигнато во Големо Војводство|capital=[[Вајмар]]|government_type=[[Уставна монархија]]|leader2=[[Вилхелм Ернест (Саксонија-Вајмар-Ајзенах)|Вилхелм Ернест]] ''(последен)''|conventional_long_name=(Големо) Војводство Саксонија-Вајмар-Ајзенах <small>(1809–1903)</small><br /><small>{{lang|de|(Groß-)Herzogtum Sachsen-Weimar-Eisenach}}</small><hr/>Големо Војводство Саксонија <small>(1903–1918)</small><br /><small>{{lang|de|Großherzogtum Sachsen}}</small><hr/>|today={{знаме|Германија}}|event1=[[Обединување на Германија]]|date_event1=18 јануари 1871|image_map2=SWE.png|image_map2_caption=Саксонија-Вајмар-Ајзенах, прикажана во рамките на Ернестинските војводствата|image_flag2=Flagge Großherzogtum Sachsen-Weimar-Eisenach (1897-1920).svg|title_leader=[[Список на владетели на Саксонија-Вајмар-Ајзенах|Голем војвода]]|event_pre=Спојување на Ајзенах и Вајмар|date_pre=20 септември 1809}}'''Големо Војводство Саксонија-Вајмар-Ајзенах''' ([[Германски јазик|германски]]: ''Großherzogtum Sachsen-Weimar-Eisenach'') — големо Војводство во западна Германија кое постоело од 1809 до 1918 година. Било создадено во 1809 година со спојување на Ернестинските војводства [[Саксонија-Вајмар]] и [[Саксонија-Ајзенах]], кои биле во личен сојуз од 1741 година. Било издигнато во големо војводство во 1815 година со резолуција на [[Виенски конгрес|Виенскиот конгрес]]. Во 1903 година, официјално го променила своето име во '''Големо Војводство Саксонија''' ([[Германски јазик|германски]]: ''Großherzogtum Sachsen''), но ова име ретко се користело. Големото Војводство завршило со [[Ноемвриска револуција|германската револуција]] од 1918-1919 година со другите монархии на [[Германско Царство|Германското Царство]]. Тоа било наследено од [[Слободна држава Саксонија-Вајмар-Ајзенах|Слободната држава Саксонија-Вајмар-Ајзенах]], која била споена во новата [[Тирингија|Слободна држава Тирингија]] две години подоцна. Целосниот голем војводски стил бил големиот војвода од Саксонија-Вајмар-Ајзенах, Ландгров во Тирингија, Маркгров од Мајсен, кнежествен гроф од Хенеберг, Господар на Бланкенхајн, Нојштат и Таутенбург. Огранокот Саксонија-Вајмар-Ајзенах е генеалошки најстарата постоечка гранка на [[Дом на Ветин|Домот на Ветин]] од 1672 година. == Географија == Големото Војводство Саксонија-Вајмар-Ајзенах се состоело од три поголеми области, од кои секоја формирала ''Крајс'' административно, плус неколку ексклави. Соседни земји биле [[Кралство Прусија|Прусија]], [[Кралство Саксонија|Саксонија]], [[Кралство Баварија|Баварија]], [[Изборно Кнежевство Хесен|Хесен-Касел]] (до 1866 година, кога било инкорпорирано во пруската провинција Хесен-Насау), и сите други тирингиски покраини ([[Војводство Саксо-Алтенбург|Саксо-Алтенбург]], [[Саксо-Кобург и Гота]], [[Саксонија-Мајнинген]], [[Кнежевство Ројс-Грајц]], [[Кнежевство Ројс-Гера]], [[Шварцбург-Рудолштат]] и [[Шварцбург-Зондерхаузен]]). Северниот дел од областа Вајмар била рамен и дел од [[Тириншка Котлина]]; јужниот и источниот дел се наоѓале на висорамнината Илм-Зале и во долината [[Зале]]. Северниот дел од областа Ајзенах бил ридски (ридовите Херселберге и Хајних); централниот дел со градот [[Ајзенах]] бил во долината [[Херзел]]; појужно се наоѓале планините на [[Тириншка Шума|Тириншката Шума]], проследено со долината на [[Вера (река)|Вера]], планините [[Рен (планини)|Купенрхон]] и на крај, на далечниот југ, главниот синџир на планините [[Рен (планини)|Рен]]. Областа [[Нојштат на Орла|Нојштад]] се наоѓала во ридови со надморска височина меѓу 200 и 400 метри. Главните реки во земјата биле: * [[Зале]] што тече низ [[Јена]] на исток. * [[Вера (река)|Вера]] во [[Фаха]] и [[Ајзенах]] и нејзините притоки [[Фелда]] и [[Улстер]] на запад. * [[Унштрут]] во ексклавите [[Алштет (Саксонија-Анхалт)|Алштет]] и [[Олдислебен]] на север. * [[Вајсе Елстер]] во [[Берга (Тирингија)|Берга]] на далечниот исток. * [[Илм (Зале)|Илм]], тече низ [[Илменау]], [[Аполда]] и главниот град [[Вајмар]] во центарот. Вршителот на должноста премиер [[Јохан Волфганг фон Гете|Гете]] еднаш го опишал Вајмар како „Атина на Илм“. Највисоката надморска височина во Големото Војводство биле Кикелхан (861 м) во близина на Илменау, Еленбоген (814 м) во Рен и Етерсберг (477 м) во близина на Вајмар. Во 1895 година, Големото Војводство Саксонија-Вајмар-Ајзенах било административно поделено на три области ''Крајзе'': {| class="wikitable" !округ !Површина (во км²) !Жители !Градови !ексклави |- |Област Вајмар |1.752,59 |191.975 |[[Вајмар]], [[Аполда]], [[Јена]], [[Илменау]], [[Алштет (Саксонија-Анхалт)|Алштет]], [[Растенберг]], [[Бутштет]], [[Бутелштет]], [[Нојмарк (Тирингија)|Нојмарк]], [[Дорнбург (Зале)|Дорнбург]], [[Биргел]], [[Лобеда]], [[Бад Зулца]], [[Магдала (Германија)|Магдала]], [[Бад Берка]], [[Бланкенхајн]], [[Ремда-Тајхел|Ремда]], [[Кранихфелд]] и [[Танрода]] |[[Илменау]], [[Бослебен]], [[Клајн Кробиц]], [[Алштет (Саксонија-Анхалт)|Алштет]]<nowiki/>и [[Олдислебен]] |- |Област Ајзенах |1.214.03 |95.226 |[[Ајзенах]], [[Кројцбург]], [[Берка/Вера]], [[Рула]], [[Фаха]], [[Штатленгсфелд|Штадленгсфелд]], [[Гајза]], [[Остхајм]] и [[Калтенордхајм]] |[[Зебах (Тирингија)|Зебах]], [[Остхајм]] и [[Ајхенцел]] |- |Област Нојштад |628,71 |52.016 |[[Нојштат на Орла]], [[Триптис]], [[Аума]], [[Вајда (Тирингија)|Вајда]] и [[Берга (Тирингија)|Берга/Елстер]] |[[Русдорф]], [[Тајхволфрамсдорф]] и [[Фертен]] |} Понатаму, областите Вајмар и Ајзенах биле поделени на два ''Бецирки''. Во случајот со Вајмар, тоа биле: Вајмар и Аполда, во случајот со Ајзенах тоа биле Ајзенах и Дермбах. Севкупно, во Големото Војводство имало 31 град и 594 општини. Големите војводи од Саксонија-Вајмар-Ајзенах им дале статус на „град“ на три локалитети во државата, имено [[Берка/Вера]] (област Ајзенах, 1847), [[Рула]] (област Ајзенах, 1886, администриран заедно со војводата од [[Саксо-Кобург и Гота]]) и [[Минхенбернсдорф]] (област Нојштад, 1904). Во 1840 година имало 13 града со над 2.000 жители. Во 70-те години до 1910 година, Големото Војводство силно се индустријализирало и населението на најголемите градови растело, додека градовите со средна големина останале константни, па дури и изгубиле население. Населението на Штатленгсфелд драстично се намалило по еврејската еманципација, кога повеќето од еврејските граѓани на градот мигрирале во поголемите градови. {| class="wikitable" |+Градовите во војводството подредени по население ! rowspan="2" |Град ! colspan="2" |Население |- !1840 !1910 |- |[[Вајмар]] |5.949 |38.487 |- |[[Ајзенах]] |9.377 |38.362 |- |[[Јена]] |11.444 |34.582 |- |[[Аполда]] |4.128 |22.610 |- |[[Илменау]] |2.721 |12.202 |- |[[Вајда (Тирингија)|Вајда]] |3.756 |9.036 |- |[[Нојштат на Орла]] |4.154 |7.095 |- |[[Алштет (Саксонија-Анхалт)|Алштет]] |2.507 |3.353 |- |[[Бутштет]] |2.164 |2.843 |- |[[Остхајм]] |2.497 |2.277 |- |[[Фаха]] |2.239 |2.240 |- |[[Кројцбург]] |2.103 |2.062 |- |[[Штатленгсфелд]] |2.239 |1.593 |} == Историја == [[Податотека:Thuringia_1910_-_en.svg|мини|450x450пкс|'''[[Тирингиски држави|Тирингиските држави]] и нивните престолнини до 1918 г.'''''Слободни држави 1918-1920; обединети како [[Тирингија]] од 1920 година.'''Војводства Ернестин'''''{{legend|#9ACD32|Војводство [[Саксо-Кобург и Гота]] ([[Гота]], [[Кобург]])}}{{legend|#008000|Големо Војводство Саксонија-Вајмар-Ајзенах ([[Вајмар]])}}{{legend|#FF8C00|Војводство [[Саксо-Алтенбург]] ([[Алтенбург]])}}{{legend|#FFFF00|Војводство [[Саксонија-Мајнинген]] ([[Мајнинген]])}}'''''Кнежевства Ројс'''''{{legend|#FF1493|[[Кнежевство Ројс-Гера]] ([[Гера]])}}{{legend|#FFC6B1|[[Кнежевство Ројс-Грајц]] ([[Грајц]])}}'''''Кнежевства Шварцбург'''''{{legend|#CD853F|Кнежевство [[Шварцбург-Рудолштат]] ([[Рудолштат]])}}{{legend|#696969|Кнежевство [[Шварцбург-Зондерсхаузен]] ([[Зондерсхаузен]])}}'''Околни држави и нивните главни градови'''{{Легенда|#1E90FF|[[Кралство Прусија]] ([[Берлин]]), [[Провинција Саксонија]] ([[Магдебург]]), [[Административно подрачје (Германија)|Регион]] Ерфурт ([[Ерфурт]])}}{{Легенда|#87CEFA|Кралство Прусија, [[Провинција Хесен-Насау]] ([[Касел]]), [[Касел (административен округ)|Регион Касел]] (Касел)}}{{Легенда|#4682B4|Кралство Прусија, Провинција Саксонија, Регион Мерзебург ([[Мерзебург]])}}{{Легенда|#66CDAA|[[Кралство Баварија]] ([[Минхен]])}}{{Легенда|#FFFFE0|[[Кралство Саксонија]] ([[Дрезден]])}}'''''Надвор од [[Германско Царство|Германското Царство]]'''''{{Легенда|#D8BFD8|[[Австроунгарија]] ([[Виена]]), [[Цислајтанија]] (Виена), [[Кралство Бохемија]] ([[Прага]])}}]] [[Податотека:Schloss Weimar - Panorama.jpg|мини|Замок Вајмар|лево]] [[Податотека:Wartburg von Brücke.jpg|мини|Замокот Вартбург во близина на Ајзенах|лево]] Војводствата Саксонија-Вајмар и Саксонија-Ајзенах биле управувани во личен сојуз од истиот огранок на [[Домот на Ветин]] од 1741 година, откако лозата Ајзенах изумрела по смртта на војводата [[Вилхелм Хајнрих (Саксонија-Вајмар-Ајзенах)|Вилхелм Хајнрих]]. Првиот војвода на личниот сојуз бил [[Ернест Август I (Саксонија-Вајмар-Ајзенах)|Ернест Август I]], кој ја изградил палатата Белведере во Вајмар. Неговиот син [[Ернест Август II (Саксонија-Вајмар-Ајзенах)|Ернест Август II]] владеел само три години, а починал на 20-годишна возраст. На 18-годишна возраст се оженил со принцезата од Брауншвајг Ана Амалија, една година помлада од него и внука на кралот [[Фридрих Велики]] од Прусија. Една година подоцна го родила синот [[Карл Август (Саксонија-Вајмар-Ајзенах)|Карл Август]], а по уште една година, кога веќе била вдовица, синот [[Константин (Саксонија-Вајмар-Ајзенах)|Константин]]. Додека војвотката Ана Амалија активно ја презела регенцијата, со одобрение од царицата [[Марија Терезија]] и поддршка од нејзиниот етички министер Барон фон Фрич. Како воспитувач на нејзините синови, таа го вработила поетот [[Кристоф Мартин Виланд]], кој бил професор на [[Универзитет во Ерфурт|Универзитетот во Ерфурт]]. На 18-годишна возраст, Карл Август се оженил со принцезата Луиз од Хесен-Дармштат. Го вработил поетот [[Јохан Волфганг фон Гете]], со кого набрзо се здружил. Гете, пак, ги поканил авторите [[Јохан Готфрид Хердер]] и [[Фридрих Шилер]] во Вајмар, поставувајќи ги на тој начин темелите на кругот [[Вајмарски класицизам]], кој во позадина бил поддржан од Ана Амалија. Подоцнежните регенти ќе гледаат како главна задача да го чуваат ова наследство. Во 1804 година, најстариот син на војводата Карл Август и наследникот [[Карл Фридрих (Саксонија-Вајмар-Ајзенах)|Карл Фридрих]] се оженил со [[Марија Павловна Романова]], сестра на царот [[Александар I (Русија)|Александар I]] од Русија, брачна заедница која решително го промовирала подемот на династијата Ернестин Саксо-Вајмар. Исто така, на војводството му дало одредена заштита за време на превирањата на [[Наполеонови војни|Наполеоновите војни]]. Иако најпрво бил сојузник на [[Кралство Прусија|Прусија]] во [[Војна на Четвртата коалиција|војната на четвртата коалиција]], војводата Карл Август го избегнал неговото депонирање со тоа што се приклучил на [[Рајнски Сојуз|Сојузот на Рајна]] на 15 декември 1806 година. По официјалното спојување во 1809 година, Војводството Саксонија-Вајмар-Ајзенах се состоело од посебни области околу главниот град [[Вајмар]] на север и [[Ајзенах]] на запад. Благодарение на нивната руска поврзаност, војводството значително се зголемило по [[Виенски конгрес|Виенскиот конгрес]] во 1815 година. На исток, го добило најголемиот дел од ''Нојштадтер Крајс'' (област Нојштад; 629 км²) од [[Кралство Саксонија|Кралството Саксонија]]. Исто така, го добило најголемиот дел од [[Кнежество Ерфурт|Кнежеството Ерфурт]], кое било ексклава на [[Изборно Кнежевство Мајнц|Мајнц]] пред војната и директно управуван француски феуд под окупација. Понатаму стекнало помали поседи, како Бланкенхајн и Кранихфелд. Во областа Рен, Ајзенахер Оберланд бил создаден од соседните поранешни делови на Хесен-Касел и териториите што ги држел секуларизираниот манастир Фулда. Конечно, земјата била подигната во Големо Војводство. Космополитскиот велики војвода му го дал на своето големо војводство првиот либерален устав во Германија, на 5 мај 1816 година. Студентите на [[Универзитет во Јена|Универзитетот во Јена]] се организирале како прво германско братство, ''Урбуршеншафт'' и го прославиле [[Фестивал Вартбург|фестивалот Вартбург]] во [[Вартбург]] во октомври 1817 година. Многу либерални луѓе учествувале на фестивалот, а говорниците, повеќето студенти, се сметале дека биле меѓу најраните демократи во Германија. Големиот војвода [[Карл Александар (Саксонија-Вајмар-Ајзенах)|Карл Александар]] (1818–1901) ја поддржувал уметноста, а особено музиката. Тој бил оженет со Софи, која ги поддржувала неговите планови за обнова на распаднатиот [[Вартбург]] во стилот на романтичниот [[Историзам|историцизам]]. Тој, исто така, го поддржал, иако со половина срце, основањето на Школата за применета уметност во Вајмар, која се споила за да го формира [[Баухаус]] во 1919 година. Во 1901 година Карл Александар бил наследен од неговиот внук [[Вилхелм Ернест (Саксонија-Вајмар-Ајзенах)|Вилхелм Ернест]], кој бил оженет со Каролин Ројс од Грајз, а подоцна и со Феодора од Саксо-Мајнинген. Во 1903 година, Големото Војводство официјално го сменило своето име во '''Големо Војводство Саксонија'''. Сепак, многу луѓе продолжиле да го нарекуваат Саксо-Вајмар-Ајзенах, за да се избегне забуна со соседното [[Кралство Саксонија]]. Вилхелм Ернест абдицирал од престолот на 9 ноември 1918 година, со што ставил крај на монархијата во државата. Државата продолжила да постои како '''Слободна Држава Саксо-Вајмар-Ајзенах''', до 1920 година, кога се споила со повеќето нејзини соседи за да ја формира [[Тирингија]], со Вајмар како главен град на државата. == Религија == Во Големото Војводство Саксонија-Вајмар-Ајзенах, како и во сите тирингиски држави, најраспространета била [[Лутеранство|лутеранската]] вера. Поточно, во 1895 година, пријавените религиозни припадности на 339.217 жители биле: * Евангелско: 325.315 (95,9%) * Католици: 12.112 (3,6%) * Евреи: 1.290 (0,4%) * Друго: 500 (0,1%) Во областа Ајзенах, дистрибуцијата била малку поинаква. Религиозните припадности на 95.226 жители биле: * Евангелско: 85.319 (89,6%) * Католици: 8.809 (9,3%) * Евреи: 979 (1,0%) * Друго: 119 (0,1%) Католичкото и еврејското малцинство во областа Ајзенах живееле главно во Рен. Областа околу градот [[Гајза]] била претежно католичка и припаѓала на епархијата Фулда. == Владетели == === Војводи од Саксонија-Вајмар и Саксонија-Ајзенах, 1741-1809 === * [[Ернест Август I (Саксонија-Вајмар-Ајзенах)|Ернест Август I]], 1741-1748; Војвода од Саксо-Вајмар од 1707 година. * [[Ернест Август II (Саксонија-Вајмар-Ајзенах)|Ернест Август II]], 1748-1758. * [[Карл Август (Саксонија-Вајмар-Ајзенах)|Карл Август]], 1758-1809, до 1775 година под регентство на неговата мајка, војвотката Ана Амалија од Брауншвајг-Волфенбител. === Војводи од Саксонија-Вајмар-Ајзенах, 1809-1815 година === * [[Карл Август (Саксонија-Вајмар-Ајзенах)|Карл Август]], 1809–1815; Војвода од Саксонија-Вајмар и Саксонија-Ајзенах од 1758 година. === Големи војводи од Саксонија-Вајмар-Ајзенах, 1815-1918 === * [[Карл Август (Саксонија-Вајмар-Ајзенах)|Карл Август]], 1815-1828. * [[Карл Фридрих (Саксонија-Вајмар-Ајзенах)|Карл Фридрих]], 1828-1853. * [[Карл Александар (Саксонија-Вајмар-Ајзенах)|Карл Александар]], 1853-1901. * [[Вилхелм Ернест (Саксонија-Вајмар-Ајзенах)|Вилхелм Ернест]], 1901-1918. == Економија == === Земјоделство === Во 1895 година, 37,9% од работната сила биле вработени во [[земјоделство]]то и [[Шумарство|шумарската]] индустрија, 38,9% работеле во производствениот сектор и 16,4% биле вработени во услужниот сектор. До 1900 година, земјоделството било најважната гранка во економијата на Големото Војводство. Вкупно 56% од територијата на војводството се користела за земјоделство, главно во областите Вајмар и Нојштат и ексклавите Алштет и Олдислебен во областа [[Голдене Ауе]]. Жетвата од 1895 година се состоела од: {| class="wikitable" !Култура !Површина (км²) !Принос (метрички тони) |- |[[Пченица]] |216 |27.100 |- |[[’Рж]] |295 |33.300 |- |[[Јачмен]] |276 |41.900 |- |[[Овес]] |334 |39.600 |- |[[Компир]] |225 |232.200 |- |[[Сено]] |574 |192.717 |- |[[Фуражни култури]] |92 |152.400 |} [[Овошје]]то главно се одгледувало во долината [[Зале]], околу [[Јена]] и [[Биргел]]. Постоело [[лозарство]] северно од Јена, помеѓу [[Дорнбург (Зале)|Дорнбург]] и [[Камбург]]. Распространето било и [[сточарство]]то. Во 1892 година, во Големото Војводство имало 19.121 [[коњ]], 119.720 [[Домашно говедо|говеда]], 113.208 [[Домашна овца|овци]], 122.974 [[Свиња|свињи]], 46.405 [[кози]] и 16.999 [[Пчели|пчелни кошници]]. [[Дивеч]]от бил пронајден само во близина на Ајзенах, во Ајхенцел и во ексклавата Илменау, каде што се наоѓало најголемото ловиште на големиот војвода на бреговите на Габелбах. Околу 50% од шумите биле во државна сопственост (450 км²). Доминантни видови дрвја биле [[бука]]та (во областа Вајмар), [[Бор (дрво)|борот]] (особено во областа Нојштат) и [[смрча]]та (во областа Ајзенах и околу [[Илменау]]). Државната шумарска управа на Големото Војводство било со седиште во [[Ајзенах]]. === Индустрија === Разновидна низа на производствени индустрии се развиле во Големото Војводство. На пример, во [[Биргел]] и [[Илменау]] имало фабрики за [[порцелан]] (севкупно, во земјата имало 39 такви фабрики). Во Илменау и [[Јена]] се правело [[стакло]] (особено во фабриките Шот). Стаклената индустрија била специјализирана за индустриско стакло (на пример мерни уреди како термометри во областа околу Илменау) и оптички производи околу Јена. Во 1846 година, [[Карл Цајс]] пронашол прецизна инженерска и оптичка компанија која брзо се развила во светски лидер. Во 1917 година, компанијата имала 10.000 вработени. Во 1889 година, [[Ернст Абе]] ја основал фондацијата Карл-Цајс, која станала единствен акционер на компаниите Карл Цајс АГ и Шот АГ. Важна била и [[Текстилна индустрија|текстилната индустрија]]. Била концентрирана во [[Аполда]] и во [[Нојштат на Орла]]. Други големи текстилни погони можеле да се најдат во [[Венигенјена]], [[Ајзенах]], [[Вајда (Тирингија)|Вајда]], [[Ремда-Тајхел|Ремда]] и [[Бланкенхајн]]. Во 1895 година, текстилната индустрија вработувала околу 7.000 луѓе. [[Рула]] бил центар на металопреработувачката индустрија. Првата фабрика за автомобили во земјата била изградена во 1895 година во Ајзенах. Во Ајзенах можело да се најдат и хемиски индустрии, како што била фабриката за бои. Понатаму, постоела фабрика за хартија во Обервајмар и фабрика за играчки во Илменау. Во 1895 година, во Големото Војводство имало 257 пиварници; најголемите од нив биле во Аполда и Илменау. === Рударска индустрија === Илменау и Рула биле важни рударски центри во [[Тириншка Шума|Тириншката Шума]]. Околу 1900 година, индустријата за поташа почнала да се развива во долината на Вера, околу Вача и Берка/Вера. Рудници за сол постоеле во Кројцбург и Бад Сулца. === Трговија === Главните транспортни центри биле Вајмар и Ајзенах, каде многу банки имале отворено филијали. Во 1895 година, имало 23 филијали на штедилници во Големото Војводство и тие управувале со депозити во вкупна вредност од околу 40 милиони [[Германска рајх марка|рејхмарки]]. == Култура == Во Големото Војводство постоел еден државен универзитет, [[Универзитет во Јена|Универзитетот во Јена]], кој бил финансиран од Саксонија-Вајмар-Ајзенах заедно со другите тирингиски држави. Постоеле неколку уметнички и музички училишта во Вајмар, а во Илменау имало Техничкиот Универзитет Илменау (ТУИ), универзитет во приватна сопственост кој обезбедувал техничко и научно образование. Гимназии постоеле во Вајмар, Ајзенах и Јена; Вистински гимназии работеле во Вајмар, Аполда, Јена, Ајзенах, Нојштад и Илменау. Во 1895 година имало 462 основни училишта и секое дете би требало да добие најмалку четиригодишно основно образование. Во Вајмар и Јена постоеле големи библиотеки од по 200.000 тома. Во 1869 година, во Вајмар бил основан Државен музеј. == Библиографија == * Карл Фердинанд Вајланд: ''General Charte von dem Großherzogthume Weimar-Eisenach nach den besten vorhandenen Hülfsmitteln entworfen und gezeichnet von C. F. Weiland'', Географски институт во Вајмар, 1817 година, препечатено: Rockstuhl, 89-89IS27B0n -136-8, (на германски). * Карл Хелмрих: ''Geschichte des Großherzogthums Sachsen-Weimar-Eisenach für Schule und Haus'', Албрехт, Вајмар, 1852 година, (на германски). * Константин Кронфелд (1878), ''Geschichte des Landes, Landeskunde des Großherzogthums Sachsen-Weimar-Eisenach'' (на германски), кн. 1, Вајмар: Херман Болау * Константин Кронфелд (1879), ''Topographie des Landes, Landeskunde des Großherzogthums Sachsen-Weimar-Eisenach'' (на германски), кн. 2, Вајмар: Херман Болау * Детлеф Игнасиак (1996), ''Regenten-Tafeln Thüringischer Fürstenhäuser. Mit einer Einführung in die Geschichte der Dynastien in Thüringen'' (на германски), Јена: Quartus, ISBN 3-931505-20-0 {{Држави на Германскиот Сојуз|state=autocollapse}}{{Држави на Северногерманскиот Сојуз|state=autocollapse}}{{Држави на Германското Царство|state=autocollapse}} [[Категорија:Големо Војводство Саксонија-Вајмар-Ајзенах]] [[Категорија:Држави на Германското Царство]] [[Категорија:Држави на Северногерманскиот Сојуз]] [[Категорија:Држави на Германскиот Сојуз]] [[Категорија:Држави на Рајнскиот Сојуз]] [[Категорија:Држави и територии настанати во 1809 година]] [[Категорија:Држави и територии распаднати во 1918 година]] [[Категорија:Поранешни држави]] [[Категорија:Поранешни држави во Европа]] [[Категорија:Поранешни големи војводства]] 556edwhe7wefsf8inmfyb2w2df9a02v 0 1332479 5576926 5079661 2026-06-14T12:28:51Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5576926 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Miniature_depicts_a_chovqan_game_the_story_of_Khosrow_and_Shirin_of_Nizami_Ganjevi.png|мини| Минијатура од 16 век прикажува човганска игра во приказната за Хосроу и Ширин од Низами Ганџави]] '''Човган''' или '''Чоган''' — спортска тимска игра со коњи што потекнува од антички [[Историја на Иран|Иран (Персија)]].<ref name="The origins and history of Polo">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.historic-uk.com/CultureUK/The-Origins-of-Polo/|title=The origins and history of Polo|work=Historic UK|language=en-GB|accessdate=2020-10-04|quote=It is since these origins in Persia that the game has often been associated with the rich and noble of society; the game was played by Kings, Princes and Queens in Persia.}}</ref> Се сметала за аристократска игра и се одржувал на посебно поле, на специјално обучени коњи. Играта била широко распространета меѓу азиските народи. Се играла во Иран, [[Азербејџан]], [[Таџикистан]] и [[Узбекистан]].<ref name="В. Парфенов. 2004">{{Наведена книга|url=http://www.horse.ru/oloshadi/structure.php?&cur=3801|title=Кавказские национальные конные игры|last=В. Парфенов.|publisher=HORSE.RU|year=2004|access-date=2012-09-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20190606132128/http://horse.ru/oloshadi/structure.php?&cur=3801|archive-date=2019-06-06}}</ref> Во 2013 година, човкан во Република Азербејџан бил вклучен во списокот на [[УНЕСКО]] [[Список на нематеријално културно наследство на УНЕСКО|за нематеријално културно наследство]] со итна потреба од заштита.<ref name="unesco">[http://www.unesco.org/culture/ich/index.php?lg=en&pg=00011&USL=00905 Chovqan, a traditional Karabakh horse-riding game in the Republic of Azerbaijan]</ref> == Историја == Човган потекнувал од антички [[Иран|Иран (Персија)]] и бил персиски национален спорт кој интензивно го играле благородниците.<ref name="The origins and history of Polo" /> Жените играле исто како и мажите. Човган настанал во средината на првиот милениум од нашата ера, како тимска игра. Била во тренд во текот на вековите на [[Среден Исток|Блискиот Исток]]. Фрагменти од играта биле периодично прикажувани во антички минијатури, а детални описи и правила на игра биле дадени и во античките ракописи. Човган била иранска традиционална игра за јавање, придружена со музика и раскажување приказни.<ref name="Chogān, a horse-riding game accompanied by music and storytelling">{{Наведена мрежна страница|url=https://ich.unesco.org/en/RL/chogan-a-horse-riding-game-accompanied-by-music-and-storytelling-01282|title=Chogān, a horse-riding game accompanied by music and storytelling}}</ref> Некои автори наведуваат датуми од 5 век п.н.е. (или порано)<ref>R. G. Goel, Veena Goel, ''Encyclopaedia of sports and games'', Published by Vikas Pub. House, 1988, excerpt from page 318: ''Persian Polo. Its birthplace was Asia, and authorities credit Persia with having devised it about 2000 BC..''</ref> до 1 век од нашата ера<ref>Steve Craig, ''Sports and games of the ancients'', Published by Greenwood Publishing Group, 2002, {{ISBN|0-313-31600-7}}, p. 157.</ref> за неговото потекло од Медијците. Секако, најраните записи за поло биле од Медијанците (древен ирански народ).<ref name="Singh">{{Наведена книга|title=Polo in India|last=Singh, Jaisal|publisher=New Holland|year=2007|isbn=978-1-84537-913-1|location=London|page=[https://books.google.com/books?id=2ZF5EIfX9VwC&pg=PA10 10]}}</ref> Според ''Оксфордскиот речник на доцната антика'', полото (познато како ''чоуган'' на средноперсиски, т.е. човган), била персиска игра со топка и важна забава на дворот на [[Сасанидско Царство]] (224–651).<ref name="poloODLA">{{Oxford Dictionary of Late Antiquity|author-link=Matthew P. Canepa|title=polo|url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198662778.001.0001/acref-9780198662778-e-3777?rskey=lisGUu&result=1}}</ref> Тоа била исто така дел од кралското образование за сасанидската владејачка класа.<ref name="poloODLA" /> Царот Шапур II научил да игра поло кога имал седум години во 316 година н.е. [[Англичани]]те имале значајна улога во развојот на играта и пренесувањето на играта во [[Европа]] и низ светот. Така, човган, донесен од [[Индија]] во [[Англија]] во 19 век, станал попопуларен, а додавањето на нови правила ја проширило оваа игра во Европа и [[Соединети Американски Држави|САД]]. Имено, на иницијатива на Англичаните, оваа игра го добила денешното име „поло“ и била вклучена во програмата на [[Олимписки игри|Олимписките игри]] одржани во 1900 година во [[Париз]]. На натпреварите учествувале пет екипи од три земји. === Човган во Иран === [[Податотека:Naghshe_Jahan_Square_Isfahan_modified.jpg|десно|мини|300x300пкс| Плоштадот Накш-е Јахан во [[Исфахан]] е место на средновековно кралско поле поло.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.payvand.com/news/07/oct/1296.html|title=Playing Polo in Historic Naqsh-e Jahan Square?|date=29 October 2007|publisher=Payvand.com|accessdate=25 January 2012|archive-date=2023-07-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20230720140901/http://www.payvand.com/news/07/oct/1296.html|url-status=dead}}</ref>]] Човган<ref>{{Наведена книга|title=Constantinople Byzantine. Développement Urbaine et Répertoire Topographique|last=Janin|first=Raymond|publisher=Institut Français d'Etudes Byzantines|year=1964|location=Paris, France|pages=118–119|language=fr|author-link=Raymond Janin}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iranicaonline.org/articles/bazi-games|title=Welcome to Encyclopaedia Iranica}}</ref> бил дел од кралското образование за сасанидската владејачка класа. Соседната [[Византија]] го усвоија човган од Сасанидите, каде играта се нарекувала ''циканион''.<ref name="poloODLA" /> За време на владеењето на [[Теодосиј II]], римскиот царски двор почнал да игра ''циканион''.<ref name="poloODLA" /> До времето на династијата Танг (618–907), рекордите за поло биле добро воспоставени во Кина.<ref name="Singh" /><ref>{{Наведена книга|title=Asian games: the art of contest|last=Finkel, Irving L|last2=MacKenzie, Colin|publisher=Asia Society|year=2004|isbn=978-0-87848-099-9|location=New York|page=283|chapter=Chapter 22, Polo: The Emperor of Games}}</ref> Поло, на почетокот, била игра за обука на коњаничките единици, обично за гардата на кралот или другите елитни трупи.<ref name="Britannica">{{Наведена енциклопедија|access-date=26 April 2007}}</ref> Со текот на времето, полото станало ирански национален спорт што го играле главно благородниците. Жените, како и мажите ја играле играта, како што е наведено од референците за кралицата и нејзините дами кои го ангажирале кралот Хосров II Парвиз и неговите дворјани во 6 век од н.е.<ref name="scottishpolo">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.scottishpolo.com/history_game.html|title=Polo History|archive-url=https://web.archive.org/web/20100925100421/http://www.scottishpolo.com/history_game.html|archive-date=2010-09-25}}</ref> Секако, [[Персиска книжевност|персиската]] литература и уметност ни ги даваат најбогатите извештаи за поло во антиката [[Фирдуси]]. Во најраната верзија, Фирдуси го романтизирала меѓународниот натпревар помеѓу туранската сила и следбениците на Сијаваш, легендарен ирански принц од најраните векови на царството; поетот бил елоквентен во своите пофалби за вештините на Сијаваш на полето за поло. Фирдуси раскажувал и за царот Шапур II од династијата Сасанија од IV век, кој го научил да игра поло кога имал само седум години. [[Податотека:Puak_Azeri_bermain_Chovgan_di_Piala_All_Union_ke-12.png|лево|мини| Фудбалерите на Азербејџан играат човган во 12-от Куп на унијата]] Султанот Кутб ал-Дин Ајбак, [[Туркиски народи|туркиски]] воен роб од денешен Северен Авганистан, кој потоа станал цар на Северна Индија, владеел само четири години, од 1206 до 1210 година, но умрел случајно во 1210 година играјќи поло. Додека играл поло на коњ, коњот му паднал, а Ајбак бил набиен на столбот од седлото. Тој бил погребан во близина на чаршијата Анаркали во Лахоре (сега во Пакистан). [[Податотека:Polo_game_from_poem_Guy_u_Chawgan.jpg|лево|мини| Персиска минијатура од поемата ''Гај-О-Чавган'' („Топката и Поло-малетот“) за време на династијата Сафавиди во [[Иран|Персија]], која прикажува дворјани на коњ како играат игра поло, 1546 н.е.]] Подоцна, поло било пренесено од Персија во други делови на Азија, вклучувајќи го [[Индиски Потконтинент|Индискиот Потконтинент]]<ref>Malcolm D. Whitman, ''Tennis: Origins and Mysteries'', Published by Courier Dover Publications, 2004, {{ISBN|0-486-43357-9}}, p. 98.</ref> и Кина, каде што бил модерен за време на династијата Танг и често прикажан на слики и статуи. Вредна за обука на коњаница, играта се играла од [[Цариград]] до Јапонија до [[Среден век|средниот век]] . Таа е позната на исток како Игра на кралевите.<ref name="scottishpolo" /> Се вели дека името ''поло'' потекнува од [[Тибетски јазик|тибетскиот]] збор „pulu“, што значи топка.<ref name="Crego">Sports and Games of the 18th and 19th centuries by Robert Crego. page 25. Published 2003. Greenwood Press. Sports & Recreation. 296 pages {{ISBN|0-313-31610-4}}</ref> Во 2017 година, чоган во Исламската Република Иран бил вклучен во листата на културно наследство на УНЕСКО.<ref name="Chogān, a horse-riding game accompanied by music and storytelling" /> == Поврзано == * [[Поло]] == Наводи == {{Наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Chovgan}} [[Категорија:Спортот во Узбекистан]] [[Категорија:Спортот во Азербејџан]] [[Категорија:Нематеријално културно наследство]] mtsubvno6iijn7u7548dd30imx67tw3 0 1334283 5576936 5362297 2026-06-14T12:46:56Z Andrew012p 85224 5576936 wikitext text/x-wiki {{Infobox book |name = Дамата од Шалот |image = Elizabeth Siddal - The Lady of Shalott.jpg |caption = Илустрација од [[Елизабет Сидал]] (1853) |author = [[Алфред Тенисон]] |country = [[Обединето Кралство]] |language = Англиски |genre = Артуријанска литература |wikisource = The Lady of Shalott |orig_lang_code = en |native_wikisource = }} {{Закосен наслов}}'''''Дамата од Шалот''''' ― лирска [[балада]] од англискиот поет [[Алфред Тенисон]] и едно од неговите најпознати дела. Поемата била инспирирана од италијанскиот краток прозен текст од 13 век ''Donna di Scalotta.'' Во неа се раскажува трагичната приказна за Илејн од Астолат, млада благородничка заробена во кула кај реката од [[Камелот]]. Тенисон напишал две верзии од песната, [[wikisource:The Lady of Shalott (1833)|првата објавена во 1832 година]] (во ''Поеми''),<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.online-literature.com/tennyson/720/|title=The Lady of Shalott by Lord Alfred Tennyson|work=www.online-literature.com}}</ref> со 20 строфи, [[wikisource:The Lady of Shalott (1842)|втората во 1842 година]], со 19 строфи (исто така во книгата ''Поеми''). Живописниот средновековен романтизам и загадочната симболика на „Дамата од Шалот“ била инспирација за многу сликари, но и за други автори и уметници. == Приказна == Првите четири [[Строфа|строфи]] од втората верзија на поемата од 1842 година ја опишуваат пасторалната средина. Дамата од Шалот живее во замок на речен остров во близина на [[Камелот]], но месните фармери за неа не знаат речиси ништо. {{Цитат на песна|И под месец жетвар бдее што класје на гумно вее, слуша, шепне, „Таа вила ќе е, Дамата од Шалот!“}} Од петтата до осмата строфа се опишува животот на дамата. Таа пати од загадочно проклетство и постојано мора да плете слики на нејзиниот разбој без воопшто да гледа директно кон светот. Таа гледа во огледало, кое го отсликува прометниот пат и луѓето од Камелот кои минуваат покрај нејзиниот остров. {{Цитат на песна|Не знае што клетва ќе е, та везден таа ткае, пее, со други грижи денот не е за Дамата од Шалот.}} Одразените слики се опишани како „сенки од светот“, метафора што јасно укажува дека тие се лоша замена за директно гледање кон светот. [[Податотека:The Lady of Shalott by William Maw Egley (1858).jpg|мини|275x275пкс| [[Вилијам Моу Егли]], ''Дамата од Шалот'', 1858 година]] Од деветтата до дванаесетата строфа се опишува „храбриот [[Ланселот|Сер Ланселот]]“ додека јава покрај замокот и ја здогледува дамата. {{Цитат на песна|И на сино време ведро скапоцено светка седло, светкаат и шлем и перо, горат како еден пламен врз витезот на Камелот.}} Останатите седум строфи ги опишуваат чувствата на дамата откако ќе го види Ланселот; таа престанува да ткае и гледа низ прозорецот кон Камелот, предизвикувајќи го проклетството. {{Цитат на песна|Везот летна, по ток се посла, огледалото на две ѝ прсна; ”Клетвата ме стигна”, вресна Дамата од Шалот.}} Таа ја напушта својата кула, наоѓа брод на кој е напишано нејзиното име и плови по реката кон Камелот. Таа умира пред да пристигне во замокот. Меѓу витезите и дамите кои ја гледаат е и Ланселот, кој смета дека е преубава. {{Цитат на песна|Која е? И што се стори? И во светлите им дворови замре ѕвон на прослави; се прекрстија престравени, витезите на Камелот: но Ланселот се замисли; ”Колку лична е,” се диви, ”Бог да ѝ се смилостиви, на Дамата од Шалот.”}}{{Среди}} [[Податотека:John_William_Waterhouse_The_Lady_of_Shalott.jpg|мини|275x275пкс| ''Дамата од Шалот'' од [[Џон Вилијам Вотерхаус|Џон Вотерхаус]], 1888 година]] == Наводи == {{Наводи}} == Дополнителна литература == * Томас Л. Џеферс, [https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/0044-0124.00545 „Убави нишки: Дамата од Шалот на Тенисон како уметник“], ''рецензија на Јеил'' том. 89, бр. 4 (есен 2001), 54–68.{{DOI|10.1111/0044-0124.00545}}[[Doi (identifier)|doi]] <span>:</span> [[doi:10.1111/0044-0124.00545|10.1111/0044-0124.00545]] . * Томас Л. Џеферс, [https://www.researchgate.net/publication/249578237_TENNYSON%27S_LADY_of_SHALOTT_and_PRE-RAPHAELITE_RENDERINGS_STATEMENT_and_COUNTER-STATEMENT „Дамата на Тенисон од Шалот и предрафаелитни рендери: изјава и контра-изјава“], ''Религија и уметност'' 6:3 (септември 2002), 231–256.{{DOI|10.1163/15685290260384407}}[[Doi (identifier)|doi]] <span>:</span> [[doi:10.1163/15685290260384407|10.1163/15685290260384407]] . [https://pedagogiesofliteraturespring2015.files.wordpress.com/2015/02/tennyson-ladyofshalott-preraphaelite-renderings.pdf Целосен текст] . == Надворешни врски == * [http://www.lib.rochester.edu/camelot/shalcomb.htm Споредба на верзиите на поемата од Тенисон од 1833 и 1842 година] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130303103641/http://www.lib.rochester.edu/camelot/shalcomb.htm |date=2013-03-03 }} (обезбедена од Проектот Камелот на Универзитетот во Рочестер) * [http://www.victorianweb.org/authors/tennyson/losov.html ''Дамата од Шалот'' од Тенисон: преглед] * [http://tygerandothertales.com/2007/06/the-lady-of-shalott/ ''Дамата од Шалот'' е поставена на музика] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20161114184702/http://tygerandothertales.com/2007/06/the-lady-of-shalott/ |date=2016-11-14 }} (од концептниот албум од 1990 година ''Tyger and Other Tales'') * Аудио книга од јавен домен * [http://www.bbc.co.uk/poetryseason/poems/the_lady_of_shalott.shtml ''Дамата од Шалот''] во поетската сезона на БиБиСи {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Британски поеми]] [[Категорија:Дела од Алфред Тенисон]] ol6v1nc1ky88yydv1w4pb3qe1tj4h6h 0 1334734 5577107 5499695 2026-06-14T20:59:24Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577107 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = Frankie Goes to Hollywood | image = Frankie Goes to Hollywood in London cropped.jpg | caption = Frankie Goes to Hollywood во 1985. Од напред: [[Пол Радерфорд]], [[Холи Џонсон]], Брајан Неш, Питер Гил и Дејв Лотон | landscape = yes | alt = | background = group_or_band | alias = | origin = [[Ливерпул]], Англија | instrument = | genre = {{flatlist| * [[Hi-NRG]]<ref>{{cite magazine |first= Ira |last= Robbins |title= Frankie Goes to Hollywood |magazine= [[Trouser Press]] |url= http://www.trouserpress.com/entry.php?a=frankie_goes_to_hollywood |access-date= 18 September 2016 }}{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite book|first=Paul|last=Du Noyer|author-link=Paul Du Noyer|title=Liverpool – Wondrous Place: From the Cavern to the Capital of Culture|url=https://archive.org/details/liverpoolwondrou0000paul|publisher=[[Virgin Books]]|year=2007|isbn=978-0-75351-269-2|page=[https://archive.org/details/liverpoolwondrou0000paul/page/n227 198]}}</ref> * [[диско]]<ref name="Now That's What I Call New Pop!">Harvel, Jess. [http://pitchfork.com/features/articles/6139-now-thats-what-i-call-new-pop/?page=3 "Now That's What I Call New Pop!".]{{Мртва_врска|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ''[[Pitchfork Media]]''. 12 September 2005.</ref><ref name="AllMusic"/> * [[денс-поп]]<ref name="AllMusic">{{cite web|first= Stephen Thomas |last= Erlewine |author-link= Stephen Thomas Erlewine |title= Frankie Goes to Hollywood – Artist Biography |publisher= AllMusic. All Media Network |access-date= 18 September 2016 |url= http://www.allmusic.com/artist/frankie-goes-to-hollywood-mn0000139741/biography}}</ref> * [[Синтисајзерски поп|синт-поп]]<ref>{{cite book|first1=Glenn|last1=Gaslin|first2=Rick|last2=Porter|year=1998|title=The Complete, Cross-referenced Guide to the Baby Buster Generation's Collective Unconscious|url=https://archive.org/details/completecrossref0000gasl|publisher=Boulevard Books|isbn=978-1-57297-335-0|page=[https://archive.org/details/completecrossref0000gasl/page/72 72]}}</ref> }} | occupation = | years_active = {{flatlist| * 1980–1987 * 2004–2007 * 2023 }} | label = {{flatlist| * [[ZTT Records|ZTT]] * [[Island Records|Island]] }} | associated_acts = }} '''Frankie Goes to Hollywood''' (скратено ''FGTH'') ― англиска [[Поп-музика|поп]] група основана во [[Ливерпул]] во 1980 година. Членови на групата биле Холи Џонсон (вокал), Пол Радерфорд (придружен вокал), Марк Отул (бас), Брајан Неш (гитара) и Питер Гил (тапани). Нивни најголеми хитови се: ''[[Relax (песна)|Relax]]'', ''[[Two Tribes]]'' и ''The Power of Love,'' продуцирани од [[Тревор Хорн]]. == Историја == === 1980–1982: формирање === Frankie Goes to Hollywood била формирана во Ливерпул во 1980 година.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.ztt.com/bio_frankie.html|title=FGTH Biography|access-date=18 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20080927191040/http://www.ztt.com/bio_frankie.html|archive-date=27 September 2008|publisher=Ztt.com}}</ref> Името го зеле од реклама која го најавувала првиот филм на [[Френк Синатра]].<ref name="Brown-1984">{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/style/1984/11/04/say-it-again-frankie/cd796263-1360-40c6-b1d7-d23c90c72d6d/|title=Say It Again, Frankie|last=Brown|first=Joe|date=1984-11-04|work=[[Washington Post]]|access-date=2021-06-01|language=en-US|issn=0190-8286 <!-- unsupported parameter |note=#1lib1ref -->}}</ref> Главниот пејач, Холи Џонсон, музичката кариера ја започнал во панк групата Big in Japan, а објавил и неколку неуспешни соло синглови. Тој ја формирал првата постава на Frankie Goes to Hollywood со месни музичари, но групата набрзо се разделила.<ref name="Ward-1990">{{Наведено списание|last=Ward|first=Mark|date=December 1990|title=Frankie Goes to Hollywood|url=https://www.zttaat.com/article.php?title=552|journal=Music Collector}}</ref> Во 1982 година, Џонсон ја возобновил групата со Питер Гил (тапани) и браќата Марк (бас) и Џед О'тул (гитара). Џед заминал во 1983 година, а на негово место дошол неговиот братучед Брајан Неш.<ref name="Ward-1990"/> Frankie Goes to Hollywood својата прва свирка ја имале во паб во Ливерпул, Pickwicks, каде што го регрутирале танчерот и придружен пејач Пол Радерфорд.<ref name="Ward-1990" /> === 1983–1984: „Relax“, „Two Tribes“ и успех === [[Податотека:Trevor_Horn_(cropped2).jpg|мини|249x249пкс| Тревор Хорн во 1984 година облечен во маица со Frankie Goes to Hollywood, потпишал договор со групата со ZTT и го продуцирал нивниот прв албум.]] Во мај 1983 година, Frankie Goes to Hollywood станале прв изведувач кој потпишал со [[ZTT Records]], нова издавачка куќа ко-основана од продуцентот [[Тревор Хорн]].<ref name="Ward-1990"/><ref name="Lester-2014">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/music/2014/aug/28/frankie-goes-to-hollywood-30-years-welcome-to-the-pleasuredome|title=Frankie Goes To Hollywood: 'No one could touch us – people were scared'|last=Lester|first=Paul|date=2014-08-28|work=[[The Guardian]]|access-date=2023-04-22|language=en-GB|issn=0261-3077|author-link=Paul Lester}}</ref> „Relax“ бил избран за нивен прв сингл. Хорн точно знаел како треба да звучи FGTH, но не бил убеден дека групата е доволно музички квалификувана за да ги реализира своите идеи.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/music/2021/aug/02/how-we-made-relax-by-frankie-goes-to-hollywood-sex-mix-gay-clubs|title=How we made: Relax by Frankie Goes to Hollywood|last=Gilbert|first=Ben|date=2021-08-02|work=[[The Guardian]]|access-date=2023-04-22|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> Заедно со Хорн, FGTH произвеле дотогаш непознат бомбастичен звук со различни долги верзии на нивните песни. Исто така, била ангажирана силна маркетинг машинерија. Меѓу другото, обожавателите можеле да купат маица со логото на FGTH и била направена компјутерска игра.<ref>{{Cite web|url=https://www.denofgeek.com/games/frankie-goes-to-hollywood-one-of-the-most-innovative-games-of-the-8-bit-era/|title=Frankie Goes to Hollywood: One of the Most Innovative Games of the 8-bit Era|last=Lambie|first=Ryan|date=2015-03-09|language=en-US|access-date=2023-04-23|website=[[Den of Geek]]}}</ref><ref name="Brown-19842">{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/style/1984/11/04/say-it-again-frankie/cd796263-1360-40c6-b1d7-d23c90c72d6d/|title=Say It Again, Frankie|last=Brown|first=Joe|date=1984-11-04|newspaper=[[Washington Post]]|access-date=2021-06-01|language=en-US|issn=0190-8286 <!-- unsupported parameter |note=#1lib1ref -->}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Anderson|first=Terri|date=14 July 1984|title=Frankie shirts outsell singles|url=https://www.artofztt.com/xlztt/frankie-goes-to-hollywood-frankie-say-war-hide-yourself-t-shirt/|journal=[[Music Week]]}}</ref> „Relax“ бил издаден во октомври 1983 година и бил поддржан од музичко видео со дејство сместено во [[Садомазохизам|садомазохистички]] клуб;<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.yahoo.com/now/how-80-s-lgbtq-band-bronski-beats-smalltown-boy-made-a-difference-it-was-very-bold-183833092.html|title=How '80s LGBTQ band Bronski Beat's haunting 'Smalltown Boy' made a difference: 'It was very bold'|work=www.yahoo.com|language=en-US|accessdate=2023-04-30}}</ref> синглот брзо се искачувал на британските топ листи и во јануари 1984 стигнал до 6-то место. Набргу потоа, Би-Би-Си го забранил емитувањето на „Relax“ на своите радио и телевизиски преноси, сметајќи дека е непристоен. Забраната создала публицитет, поврзувајќи ги Frankie Goes to Hollywood со бунт на младите. Во рок од две недели, „Relax“ стигнал на прво место на [[UK Singles Chart|топ-листата за синглови во ОК]] и таму се задржал четири недели, а Би-Би-Си бил принуден да ја повлече својата забрана.<ref name="BBCNewsMagazine">{{Наведена мрежна страница|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/magazine/3395823.stm|title=Banned on the run|last=Duffy|first=Jonathan|date=14 January 2004|work=[[BBC News Magazine]]|accessdate=18 April 2014}}</ref> Во 1985 година, „Relax“ ја освоил [[Британски музички награди|наградата Брит]] за најдобар британски сингл.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.brits.co.uk/history/shows/1985|title=History|work=BRIT Awards|language=en|accessdate=2023-04-23|archive-date=2021-02-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20210210203059/https://www.brits.co.uk/history/shows/1985|url-status=dead}}</ref> Frankie Goes to Hollywood се појавил во трилерот ''Body Double'' од [[Брајан де Палма]] од 1984 година.<ref name="Brown-1984-2">{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/style/1984/11/04/say-it-again-frankie/cd796263-1360-40c6-b1d7-d23c90c72d6d/|title=Say It Again, Frankie|last=Brown|first=Joe|date=1984-11-04|work=[[Washington Post]]|access-date=2021-06-01|language=en-US|issn=0190-8286 <!-- unsupported parameter |note=#1lib1ref -->}}</ref> Во јуни, Frankie Goes to Hollywood го издале нивниот втор сингл, „Two Tribes“, со стихови за [[Студена војна|Студената војна]].<ref name="Lester-2014"/> Музичкото видео, кое ја прикажува тепачката помеѓу [[Роналд Реган]] и [[Константин Черненко]], било интензивно пуштано на [[MTV]].<ref name="Brown-1984-2" /> Синглот девет недели бил на прво место на топ-листата за синглови во Велика Британија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.officialcharts.com/artist/21146/frankie-goes-to-hollywood/|title=Frankie Goes To Hollywood {{!}} full Official Chart History {{!}} Official Charts Company|work=[[Official Charts Company]]|accessdate=2023-05-17}}</ref> Истиот август, „Relax“ се искачил на второ место на листата, и тоа било прв пат по [[Битлси]] од јануари 1968 година првите две позиции на листата да ги држи еден ист изведувач.<ref name="Lester-2014" /> === 1984–1985: ''Welcome to the Pleasuredome'' === Frankie Goes to Hollywood го издале нивниот прв албум, ''Welcome to the Pleasuredome (''на кој исто така се наоѓале „Relax“ и „Two Tribes“) во октомври 1984 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.co.uk/music/reviews/c2vh/|title=Review of Frankie Goes to Hollywood - Welcome to the Pleasuredome|last=Easlea|first=Daryl|date=2010|work=[[BBC Music]]|language=en-GB|accessdate=2023-04-22}}</ref> Албумот имал авансна продажба од милион примероци.<ref name="Lester-2014"/> Кон крајот на 1984 година, FGTH го издале нивниот трет сингл ''The Power of Love'', кој беше последен од нивните синглови кои стигнале до прво место на топ листите. Frankie Goes to Hollywood била прва група по Gerry & the Pacemakers во 1963 година која стигнала до прво место на топ листите со првите три синглови. Рекордот бил соборен од [[Spice Girls]] кои имале серија од шест синглови на прво место во 1996-1997 година. Пол Лестер од ''[[Гардијан]]'' во 2014 година напишал дека „ниеден бенд не доминирал во 12-месечен период како што владеел Frankie во 1984 година“.<ref name="Lester-2014" /> Во 2014 година, „Relax“ и „Two Tribes“ беа шести и 22-ри најпродаван сингл во историјата на ОК.<ref name="Lester-2014" /> Во 1985 година, Frankie Goes to Hollywood ја освоил [[Британски музички награди|наградата Брит]] за британски изведувач со најголем пробив. Во САД, каде што ги поврзувале со [[Втора британска инвазија|Втората британска инвазија]], биле номинирани за најдобар нов изведувач на 27-те годишни награди Греми и на MTV видео музичките награди во 1985 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.metrolyrics.com/frankie-goes-to-hollywood-awards-featured.html|title=Frankie Goes To Hollywood Awards|work=Metro Lyrics|archive-url=https://web.archive.org/web/20130523045306/http://www.metrolyrics.com/frankie-goes-to-hollywood-awards-featured.html|archive-date=2013-05-23|accessdate=30 October 2012}}</ref><ref>[http://www.brits.co.uk/britstv/1985-best-british-newcomer-frankie-goes-to-hollywood "1985 - Best British Newcomer - Frankie Goes To Hollywood"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120814020559/http://www.brits.co.uk/britstv/1985-best-british-newcomer-frankie-goes-to-hollywood|date=14 August 2012}}.</ref> Нивниот четврти сингл, „ ''Welcome to the Pleasuredome''“, бил објавен во март 1985 година и стигнал до второто место.<ref name="Lester-2014"/> === 1985–1986: ''Ливерпул'' и пад === Во 1985 година, Frankie Goes to Hollywood поради даночни причини го напуштиле ОК и песните за нивниот втор албум ги напишале во Ирска.<ref name="Bradley-1988">{{Наведено списание|last=Bradley|first=Lloyd|date=March 1988|title=The final chapter?|url=https://www.zttaat.com/article.php?title=664#page6|journal=[[Q (magazine)|Q]]}}</ref> Медиумите објавиле дека во групата настанале несогласувања.<ref name="Bradley-1988" /> Тие започнале да го снимаат нивниот втор албум, ''Liverpool'', во студиото Wisseloord, во близина на Амстердам, во ноември 1985 година. Во август 1986 година, бил објавен првиот сингл од ''Liverpool'', „Rage Hard“. ''Liverpool'' бил објавен во октомври 1986 година и стигнал до петто место. Добил лоши критики. Следниот сингл ''Warriors of the Wastelands'' стигнал до број 19, а нивниот последен сингл ''Watching the Wildlife'' стигнал до само 28-то место. === 1987–1988: распаѓање и тужби === За време на турнејата за промоција на албумот ''Liverpool'', односите меѓу Џонсон и остатокот од бендот се влошиле.<ref name="Aston-1994">{{Наведено списание|last=Aston|first=Martin|date=October 1994|title=Where are they now?|url=https://www.zttaat.com/article.php?title=116|journal=[[Q (magazine)|Q]]}}</ref> Пред концертот на Вембли Арена, зад сцената имало тепачка помеѓу Џонсон и О'Тул.<ref name="Horn-2022">{{Наведена книга|title=Adventures in Modern Recording: From ABC to ZTT|last=Horn|first=Trevor|date=13 October 2022|publisher=Nine Eight Books|edition=first|author-link=Trevor Horn}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nzherald.co.nz/entertainment/frankie-goes-to-waiheke/BIIMIPSJBZDWAFU4SI43LFN5IQ/|title=Frankie goes to Waiheke|last=Taylor|first=Phil|date=3 January 2014|work=[[The New Zealand Herald]]|language=en-NZ|accessdate=2023-04-24}}</ref> По турнејата, групата се распаднала. На 23 јули 1987 година, Џонсон на луѓето од ZTT им рекол дека планира да замине и да потпише со [[MCA Records]]. ZTT со судски налог се обиделе да го спречат ова, бидејќи нивниот договор за издавање прецизирал дека секој член кој ќе ја напушти групата ќе остане под договор со ZTT.<ref name="Shaw-1988">{{Наведено списание|last=Shaw|first=William|date=August 1988|title=Frankie says see you in court|url=https://www.zttaat.com/article.php?title=561#page5|journal=[[Blitz (British magazine)|Blitz]]}}</ref> Во 1988 година, Високиот суд одлучил во корист на Џонсон и членовите на групата биле ослободени од нивниот договор.<ref name="Bradley-1988"/> Во своите мемоари од 2022 година, Хорн напишал дека неговата одлука да покрене тужба била „глупава“.<ref name="Horn-2022"/> === 1989–денес: соло проекти === [[Податотека:Holly Johnson2014 (cropped).jpg|мини|285x285пкс| Холи Џонсон настапува како солист во 2014 година]] Џонсон започнал соло кариера со MCA, и го издал албумот ''Blast'', во 1989 година (стигнал до прво место на топ-листите).<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://theartsdesk.com/new-music/theartsdesk-qa-musician-holly-johnson|title=theartsdesk Q&A: Musician Holly Johnson|last=Green|first=Thomas H|date=2014-10-04|work=[[The Arts Desk]]|language=en|accessdate=2023-05-10}}</ref> Неговиот втор соло албум, ''Dreams That Money Can't Buy'', објавен во 1991 година, бил неуспешен. Истата година, на Џонсон му бил дијагностициран [[ХИВ]] и се повлекол од јавниот живот за да се фокусира на своето здравје.<ref name=":0" /> Во 1994 година, објавил автобиографија, ''Коска во мојата флејта''.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/music/2014/sep/21/holly-johnson-new-album-tour-interview|title=Holly Johnson: 'I was never very good at sucking up – it's just not my style'|last=McLean|first=Craig|date=2014-09-21|work=[[The Guardian]]|access-date=2023-04-22|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> Оттогаш издал уште неколку албуми и студирал на Кралскиот колеџ за уметност .<ref name=":0" /> Неш, О'Тул и Гил се обиделе да ја возобноват групата Frankie Goes to Hollywood со пејачот Грант Булт, но Џонсон ги спречил, велејќи дека тоа ќе ги девалвира нивните достигнувања.<ref name="Aston-1994"/> О'Тул се преселил во Лос Анџелес, каде што пишувал нова музика,<ref name="Aston-1994"/> а подоцна се преселил на Флорида.<ref name="BBC News-2004-2">{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/3524540.stm|title=Frankie reunite for one-off show|date=2004-03-18|work=[[BBC News]]|access-date=2023-04-23|language=en-GB}}</ref> Радерфорд во 1989 година објавил сингл, преработка на песната од Chic „I Want Your Love“ и албум „''Oh World'' “ во 1989 година, кои биле неуспешни. Тој објави уште еден сингл, „That Moon“, како Пол Радерфорд со Pressure Zone во 1991 година, и работел како стилист за бендови. Тој се појавил во музичките спотови за „Walking On Broken Glass“ (1992) од [[Ени Ленокс]] и „Give In To Me“ (1993) од [[Мајкл Џексон]].<ref name="Aston-1994"/> Подоцна се преселил на Нов Зеланд.<ref name="BBC News-2004-2"/> Во 2003 година, членовите на групата се сретнале за прв пат по речиси 17 години за снимање на една епизода од емисијата на [[VH1]], ''Bands Reunited'', но не настапиле заедно.<ref name="BBC News-2023">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-65385908|title=Frankie Goes to Hollywood look forward to 'Scouse love' at Liverpool reunion|date=2023-04-25|work=[[BBC News]]|access-date=2023-04-25|language=en-GB}}</ref> На 11 ноември 2004 година, Frankie Goes to Hollywood повторно се обединиле (без Џонсон и Неш) за да настапат на хуманитарниот концерт Prince's Trust, со кој се одбележувала 25-годишнината на Тревор Хорн како музичар и продуцент.<ref name="BBC News-2004">{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/3969225.stm|title=Frankie's new vocalist unveiled|date=2004-10-31|work=[[BBC News]]|access-date=2023-04-23|language=en-GB}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4002839.stm|title=How Trevor Horn became pop royalty|date=2004-11-11|work=[[BBC News]]|access-date=2023-04-18|language=en-GB}}</ref> Тие продолжиле да настапуваат до 2007 година користејќи го името Forbidden Hollywood, бидејќи Џонсон не им дозволувал да го користат оригиналното име.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nme.com/news/music/watch-frankie-goes-to-hollywood-play-first-show-in-36-years-3440619|title=Watch Frankie Goes To Hollywood play first show in 36 years|last=Richards|first=Will|date=2023-05-08|work=[[NME]]|language=en-GB|accessdate=2023-05-08}}</ref> На 7 мај 2023 година, првобитните членови, вклучително и Џонсон и Неш, повторно се собраа за концерт за [[Евровизија 2023|Изборот за песна на Евровизија]].<ref name="BBC News-2023-2">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-65497595|title=Frankie Goes To Hollywood go back to the Pleasuredome at Liverpool reunion|date=2023-05-08|work=[[BBC News]]|access-date=2023-05-08|language=en-GB}}</ref> Тие извеле една песна „Welcome to the Pleasuredome“.<ref name="BBC News-2023-2" /> Ова бил нивен прв заеднички настап од 1987 година.<ref name="BBC News-2023"/> Настапот наишол на пофалби, но ги разочарал оние кои очекувале повеќе песни.<ref name="BBC News-2023-2" /><ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2023/may/08/frankie-goes-to-hollywood-eurovision-reunion-leaves-fans-elated-and-confused|title=Frankie Goes to Hollywood's Eurovision reunion leaves fans elated – and confused|last=Vinter|first=Robyn|date=2023-05-08|work=[[The Guardian]]|access-date=2023-05-08|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref><ref name="Hall-2023">{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/music/concerts/the-national-lotterys-big-eurovision-welcome-review/|title=Liverpool's Big Eurovision Welcome: a colourful spectacle let down by Frankie Goes to Hollywood|last=Hall|first=James|date=2023-05-08|work=[[The Daily Telegraph]]|access-date=2023-05-08|language=en-GB|issn=0307-1235}}</ref> На 10 мај 2023, Working Title Films објавил дека продуцира [[биографски филм]] за Frankie Goes to Hollywood, под наслов ''Relax'', заснован на мемоарите на Џонсон. Сценариото за филмот и неговата режија ќе бидат на [[Бернард Роуз (режисер)|Бернард Роуз]], режисер на првото музичко видео „Relax“, а [[Калум Скот Хауелс]] ќе го глуми Џонсон.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://deadline.com/2023/05/frankie-goes-hollywood-relax-movie-its-sin-callum-scott-howells-working-title-cannes-1235360208/|title=Frankie Goes To Hollywood Biopic 'Relax' In The Works With 'It's A Sin' Star Callum Scott Howells, Working Title & Independent Entertainment — Cannes Market|last=Wiseman|first=Andreas|date=2023-05-10|work=[[Deadline Hollywood]]|language=en-US|accessdate=2023-05-20}}</ref> == Дискографија == * ''Welcome to the Pleasuredome'' (1984) * ''Liverpool'' (1986) == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.frankiesay.com/ Френки оди на официјалната веб-страница на Холивуд] * Frankie Goes to Hollywood * {{Imdb име|3076360}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Добитници на Британски музички награди]] [[Категорија:Денс-поп групи]] [[Категорија:Англиски синт-поп групи]] [[Категорија:Музички групи од Ливерпул]] [[Категорија:Музички групи основани во 1980]] [[Категорија:Музички групи со LGBT тематика]] [[Категорија:Денс-рок групи]] [[Категорија:Британски квинтети]] [[Категорија:Британски диско групи]] [[Категорија:Англиски поп-групи]] [[Категорија:Музички групи основани во 1980 година]] m8a35hminlgsfqyqzuib6526zvy1mt8 0 1340513 5577080 5576838 2026-06-14T19:22:42Z ~2026-34896-40 134167 /* Биографија */ Така е во изворот! 5577080 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност|име=Драги Каров|портрет=DragiKarov.jpg|image_size=200px|опис=Слика од Драги Каров|роден-дата={{birth year and age|1956}}|роден-место=[[Свети Николе]], [[НР Македонија]], [[ФНРЈ]]|занимање=[[Претприемач]], [[активизам|активист]]}} '''Драги Каров''' ([[1956]], [[Свети Николе]], [[НР Македонија]]) ― [[Македонија|македонски]] [[претприемач]] и [[Активизам|активист]]. Роден во [[Свети Николе]], но денес живее во [[Велес]]. == Биографија == Роден е во 1956 година во [[Список на градови во Македонија|гратчето]] [[Свети Николе]]. Карев се занимавал како претприемач во градот [[Велес]]. Драги Каров е еден од првите, кој што со разпаѓањето на [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|Југославија]] основил комитет на [[Внатрешна македонска револуционерна организација - Демократска партија за македонско национално единство|ВМРО-ДПМНЕ]] во Велес, и повикува против присуството на [[Југословенска народна армија|југословенската армија]] на територијата на [[Македонија]]. Во резултат на тоа Каров бил обвинет за тероризам осуден за „противјугословенска дејност“ на една година затвор заедно со Георги Калаузаров и Гоце Чушков, но после тоа биле брзо ослободeни.<ref>[[Красимир Каракачанов|Каракачанов, Красимир]]. ВМРО – 110 години борба за българщината, Македония Прес, [[Софија|София]], 2004, стр. 246.</ref> Кога Македонија добила независност, Драги Каров бил на страна на [[Внатрешна македонска револуционерна организација - Демократска партија за македонско национално единство|ВМРО-ДПМНЕ]], но со текот на времето почнал да се ориентира кон [[Социјалдемократски сојуз на Македонија|СДСМ]], почнувајќи да организира протести против [[Влада на Македонија|Владата]] на ВМРО-ДПМНЕ во Велес.<ref>[https://netpress.com.mk/video-dragi-karov-gi-predvodi-protestite-na-sdsm-vo-veles/ ''ВИДЕО: Драги Каров ги предводи протестите на СДСМ во Велес'']</ref> Во март 2008 година Каров подигнал во неговиот двор во Велес, [[споменик]] на [[Тодор Александров]], со коешто предизвикал скандал,<ref>''[http://tirekovmirece.com/Novost/%D0%9F%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%B0-%D0%B5-%D0%B1%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%BD%D0%B0-%D0%A2%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D1%80-%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2 Поставена е бистата на Тодор Александров]''</ref> при што споменикот бил брзо срушен.<ref>''[https://time.mk/cw/fc4a63ac12/vmro-narodna-ne-e-probugarska-tuku-makedonska-partija.html Во Велес веќе нема споменик на Тодор Александров]''</ref> Во 2008 година, тој бил наложен да плаѓа илјада [[евра]] казна заради прекршување на закони за веење странски [[Знаме|знамиња]].<ref>''[http://tirekovmirece.com/Novost/%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8-%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2-%D0%B5-%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%87%D0%BD%D0%BE-%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%BD%D0%B5%D1%82-%D0%B7%D0%B0-%D0%B2%D0%B5%D0%B5%D1%9A%D0%B5-%D0%BD%D0%B0-%D1%82%D1%83%D1%93%D0%B8-%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%9A%D0%B0 Драги Каров е парично казнет за веење на туѓи знамиња]''</ref> На 28 февруари 2010 година Каров подигнал споменик во неговиот двор на [[Ванчо Михајлов|Иван Михајлов]].<ref>[http://focus-news.net/?id=n1356180 Бюст на Ванчо Михайлов бе поставен в град Велес]</ref> Поради неговиот говор на омраза спрема [[Македонците]] на [[Фејсбук]], во [[јуни]] [[2026|2026 година]] бил осуден за условна казна од една година со три години пробен период. Каров е убеден дека целта на казната била чисто заплашување. Според него: {{Цитат|Секој што вели дека е Бугарин, се обидува да го уништи за луѓето да не се осмелат да кажат што се.<ref>[https://offnews.bg/sviat/edna-godina-uslovno-za-komentar-vav-facebook-skopie-osadi-makedonskia-868640.html Една година условно за коментар във Facebook: Скопие осъди македонския българин Драги Каров], offnews.bg</ref>}} == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Каров, Драги}} [[Категорија:Луѓе од Свети Николе]] [[Категорија:Македонски општественици]] [[Категорија:Политичари од ВМРО-ДПМНЕ]] [[Категорија:Родени во 1956 година]] [[Категорија:Политичари од СДСМ]] [[Категорија:Бугаромани]] [[Категорија:Македонски затвореници и притвореници]] [[Категорија:Југословенски затвореници и притвореници]] [[Категорија:Затвореници и притвореници во Југославија]] krqzuzgu2qbnuhoowhrns0k7q0cquho 5577082 5577080 2026-06-14T19:28:23Z Gurther 105215 Одбиена последната промена (од [[Специјална:Придонеси/~2026-34896-40|~2026-34896-40]]) и ја поврати преработката 5576838 на Gurther 5577082 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност|име=Драги Каров|портрет=DragiKarov.jpg|image_size=200px|опис=Слика од Драги Каров|роден-дата={{birth year and age|1956}}|роден-место=[[Свети Николе]], [[НР Македонија]], [[ФНРЈ]]|занимање=[[Претприемач]], [[активизам|активист]]}} '''Драги Каров''' ([[1956]], [[Свети Николе]], [[НР Македонија]]) ― [[Македонија|македонски]] [[претприемач]] и [[Активизам|активист]]. Роден во [[Свети Николе]], но денес живее во [[Велес]]. == Биографија == Роден е во 1956 година во [[Список на градови во Македонија|гратчето]] [[Свети Николе]]. Карев се занимавал како претприемач во градот [[Велес]]. Драги Каров е еден од првите, кој што со разпаѓањето на [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|Југославија]] основил комитет на [[Внатрешна македонска револуционерна организација - Демократска партија за македонско национално единство|ВМРО-ДПМНЕ]] во Велес, и повикува против присуството на [[Југословенска народна армија|југословенската армија]] на територијата на [[Македонија]]. Во резултат на тоа Каров бил обвинет за тероризам осуден за „противјугословенска дејност“ на една година затвор заедно со Георги Калаузаров и Гоце Чушков, но после тоа биле брзо ослободeни.<ref>[[Красимир Каракачанов|Каракачанов, Красимир]]. ВМРО – 110 години борба за българщината, Македония Прес, [[Софија|София]], 2004, стр. 246.</ref> Кога Македонија добила независност, Драги Каров бил на страна на [[Внатрешна македонска револуционерна организација - Демократска партија за македонско национално единство|ВМРО-ДПМНЕ]], но со текот на времето почнал да се ориентира кон [[Социјалдемократски сојуз на Македонија|СДСМ]], почнувајќи да организира протести против [[Влада на Македонија|Владата]] на ВМРО-ДПМНЕ во Велес.<ref>[https://netpress.com.mk/video-dragi-karov-gi-predvodi-protestite-na-sdsm-vo-veles/ ''ВИДЕО: Драги Каров ги предводи протестите на СДСМ во Велес'']</ref> Во март 2008 година Каров подигнал во неговиот двор во Велес, [[споменик]] на [[Тодор Александров]], со коешто предизвикал скандал,<ref>''[http://tirekovmirece.com/Novost/%D0%9F%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%B0-%D0%B5-%D0%B1%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%BD%D0%B0-%D0%A2%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D1%80-%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2 Поставена е бистата на Тодор Александров]''</ref> при што споменикот бил брзо срушен.<ref>''[https://time.mk/cw/fc4a63ac12/vmro-narodna-ne-e-probugarska-tuku-makedonska-partija.html Во Велес веќе нема споменик на Тодор Александров]''</ref> Во 2008 година, тој бил наложен да плаѓа илјада [[евра]] казна заради прекршување на закони за веење странски [[Знаме|знамиња]].<ref>''[http://tirekovmirece.com/Novost/%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8-%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2-%D0%B5-%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%87%D0%BD%D0%BE-%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%BD%D0%B5%D1%82-%D0%B7%D0%B0-%D0%B2%D0%B5%D0%B5%D1%9A%D0%B5-%D0%BD%D0%B0-%D1%82%D1%83%D1%93%D0%B8-%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%9A%D0%B0 Драги Каров е парично казнет за веење на туѓи знамиња]''</ref> На 28 февруари 2010 година Каров подигнал споменик во неговиот двор на [[Ванчо Михајлов|Иван Михајлов]].<ref>[http://focus-news.net/?id=n1356180 Бюст на Ванчо Михайлов бе поставен в град Велес]</ref> Поради неговиот говор на омраза спрема [[Македонците]] на [[Фејсбук]], во [[јуни]] [[2026|2026 година]] бил осуден за условна казна од една година со три години пробен период.<ref>[https://offnews.bg/sviat/edna-godina-uslovno-za-komentar-vav-facebook-skopie-osadi-makedonskia-868640.html Една година условно за коментар във Facebook: Скопие осъди македонския българин Драги Каров], offnews.bg</ref> == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Каров, Драги}} [[Категорија:Луѓе од Свети Николе]] [[Категорија:Македонски општественици]] [[Категорија:Политичари од ВМРО-ДПМНЕ]] [[Категорија:Родени во 1956 година]] [[Категорија:Политичари од СДСМ]] [[Категорија:Бугаромани]] [[Категорија:Македонски затвореници и притвореници]] [[Категорија:Југословенски затвореници и притвореници]] [[Категорија:Затвореници и притвореници во Југославија]] ibuacg4u4ng481a9lf2q7dldkp17jns 5577083 5577082 2026-06-14T19:28:34Z Gurther 105215 5577083 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност|име=Драги Каров|портрет=DragiKarov.jpg|image_size=200px|опис=Слика од Драги Каров|роден-дата={{birth year and age|1956}}|роден-место=[[Свети Николе]], [[НР Македонија]], [[ФНРЈ]]|занимање=[[Претприемач]], [[активизам|активист]]}} '''Драги Каров''' ([[1956]], [[Свети Николе]], [[НР Македонија]]) ― [[Македонија|македонски]] [[претприемач]] и [[Активизам|активист]]. Роден во [[Свети Николе]], но денес живее во [[Велес]]. == Биографија == Роден е во 1956 година во [[Список на градови во Македонија|гратчето]] [[Свети Николе]]. Карев се занимавал како претприемач во градот [[Велес]]. Драги Каров е еден од првите, кој што со разпаѓањето на [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|Југославија]] основил комитет на [[Внатрешна македонска револуционерна организација - Демократска партија за македонско национално единство|ВМРО-ДПМНЕ]] во Велес, и повикува против присуството на [[Југословенска народна армија|југословенската армија]] на територијата на [[Македонија]]. Во резултат на тоа Каров бил обвинет за тероризам осуден за „противјугословенска дејност“ на една година затвор заедно со Георги Калаузаров и Гоце Чушков, но после тоа биле брзо ослободeни.<ref>[[Красимир Каракачанов|Каракачанов, Красимир]]. ВМРО – 110 години борба за българщината, Македония Прес, [[Софија|София]], 2004, стр. 246.</ref> Кога Македонија добила независност, Драги Каров бил на страна на [[Внатрешна македонска револуционерна организација - Демократска партија за македонско национално единство|ВМРО-ДПМНЕ]], но со текот на времето почнал да се ориентира кон [[Социјалдемократски сојуз на Македонија|СДСМ]], почнувајќи да организира протести против [[Влада на Македонија|Владата]] на ВМРО-ДПМНЕ во Велес.<ref>[https://netpress.com.mk/video-dragi-karov-gi-predvodi-protestite-na-sdsm-vo-veles/ ''ВИДЕО: Драги Каров ги предводи протестите на СДСМ во Велес'']</ref> Во март 2008 година Каров подигнал во неговиот двор во Велес, [[споменик]] на [[Тодор Александров]], со коешто предизвикал скандал,<ref>''[http://tirekovmirece.com/Novost/%D0%9F%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%B0-%D0%B5-%D0%B1%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%BD%D0%B0-%D0%A2%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D1%80-%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2 Поставена е бистата на Тодор Александров]''</ref> при што споменикот бил брзо срушен.<ref>''[https://time.mk/cw/fc4a63ac12/vmro-narodna-ne-e-probugarska-tuku-makedonska-partija.html Во Велес веќе нема споменик на Тодор Александров]''</ref> Во 2008 година, тој бил наложен да плаѓа илјада [[евра]] казна заради прекршување на закони за веење странски [[Знаме|знамиња]].<ref>''[http://tirekovmirece.com/Novost/%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8-%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2-%D0%B5-%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%87%D0%BD%D0%BE-%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%BD%D0%B5%D1%82-%D0%B7%D0%B0-%D0%B2%D0%B5%D0%B5%D1%9A%D0%B5-%D0%BD%D0%B0-%D1%82%D1%83%D1%93%D0%B8-%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%9A%D0%B0 Драги Каров е парично казнет за веење на туѓи знамиња]''</ref> На 28 февруари 2010 година Каров подигнал споменик во неговиот двор на [[Ванчо Михајлов|Иван Михајлов]].<ref>[http://focus-news.net/?id=n1356180 Бюст на Ванчо Михайлов бе поставен в град Велес]</ref> Поради неговиот говор на омраза спрема [[Македонците]] на [[Фејсбук]], во [[јуни]] [[2026|2026 година]] бил осуден за условна казна од една година со три години пробен период.<ref>[https://offnews.bg/sviat/edna-godina-uslovno-za-komentar-vav-facebook-skopie-osadi-makedonskia-868640.html Една година условно за коментар във Facebook: Скопие осъди македонския българин Драги Каров], offnews.bg</ref> == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Каров, Драги}} [[Категорија:Луѓе од Свети Николе]] [[Категорија:Македонски општественици]] [[Категорија:Политичари од ВМРО-ДПМНЕ]] [[Категорија:Родени во 1956 година]] [[Категорија:Политичари од СДСМ]] [[Категорија:Бугаромани]] [[Категорија:Македонски затвореници и притвореници]] [[Категорија:Југословенски затвореници и притвореници]] [[Категорија:Затвореници и притвореници во Југославија]] bmfq3zjwmhw1vtmhae8nan9hraczoex 0 1344623 5577251 5433184 2026-06-15T09:19:31Z Bjankuloski06 332 /* Историја */ 5577251 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Место во Грција|name=Пулево|name_local=Θερμοπηγή|image_skyline=|caption_skyline=|image_map={{ПолКарта | Егејска Македонија Синтика | ширина = | опис = <center>Местоположба на Пулево во општината [[Синтика (општина)|Синтика]] и областа [[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]]</center> | релјефна = | натпис = Пулево | натпис_гол = | положба = | позадина = | бележник = | бележник_гол = | врска = | ГШ_степ = 41 | ГШ_мин = 16 | ГШ_сек = 5 | ГШ_прав = N | ГД_степ = 23 | ГД_мин = 21 | ГД_сек = 54 | ГД_прав = E }}|map_caption=Местоположба во областа|lat_deg=41|lat_min=16|lon_deg=23|lon_min=22|elevation=110|periph=[[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]]|periphunit=[[Сер (округ)|Серски]]|municipality=[[Синтика (општина)|Синтика]]|municunit=Валовишта|population_as_of=2021|population=122}}'''Пулево''' (познато и како '''Пулово''' или '''Пуљово'''; {{langx|el|Θερμοπηγή}}, ''Термопиги''; до 1926 г. ''Πούλιοβο'', ''Пуљово<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=http://pandektis.ekt.gr/dspace/handle/10442/169511|title=Μετονομασίες των Οικισμών της Ελλάδας|publisher=Πανδέκτης: Name Changes of Settlements in Greece|accessdate=28 март 2024}}</ref>'') — село во [[Валовишко]], [[Егејска Македонија]], денес во општината [[Синтика (општина)|Синтика]] на [[Сер (округ)|Серскиот округ]] во областа [[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]], [[Грција]]. Населението брои 122 жители (2021). Сè до 1923 г. било населено исклучиво со [[Македонци]].<ref name=":0">{{НМЕМ|дел=II|страница=204}}</ref> == Географија и местоположба == Селото е сместено во [[Серско Поле|Серското Поле]], на 7 км северно од градот [[Валовишта]], во подножјето на [[Сенгелска Планина]], на надморска височина од 110 м.<ref name=":0" /> Непосредно до селото се наоѓа манастирот „[[Манастир „Св. Варвара“ - Пулево|Св. Варвара]]“, во кој има [[топол извор]].<ref name="Γόνιμο Σερρών">{{нмс|url=https://makisgonimo.blogspot.com/2012/04/blog-post_11.html|title=Ιερά Μονή Αγίας Βαρβάρας|publisher=Γόνιμο Σερρών|access-date=28 март 2024}}</ref> == Историја == === Среден век === На 3 км северозападно од селото се наоѓаат урнатините од средновековната одбранбена тврдина [[Зандан (Пулево)|Зандан]] која го чувала приодот кон овој крај. === Во Отоманското Царство === Во отомански регистар на [[вилает]]от Тимур Хисар од 1464-1465 година селото е наведено под името ''Пулево'' со 10 муслимански и 12 христијански домаќинства, како и 3 неженети и 3 вдовици.<ref>{{cite book|title=Турски документи за историјата на македонскиот народ, серија 2, том 4|last=Бошков|first=Ванчо|publisher=Архива на Македонија|year=1978|location=Скопје|pages=118|oclc=165435293}}</ref> Во [[19 век|XIX век]] Пулево било македонско село во Демирхисарската (Валовишка) каза на [[Серски Санџак|Серскиот Санџак]]. Во „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“ се вели дека во [[1873]] г. во ''Пулево чифлик (Poulevo-tchiflik)'' имало 45 домаќинства и 140 жители [[Македонци]].<ref name="БИМ24">{{БИМ}}</ref><ref>{{Етнография|136-137}}</ref> Во 1891 година [[Георги Стрезов]] за селото напишал:{{Цитатник|Пулово, сместено на {{дропка|1|4}}&nbsp;час западно од [[Радово (Валовишко)|Радово]]; [[чифлик]] на многу сопственици; {{дропка|3|4}}&nbsp;час од десниот брег на [[Струма]]. Полето е плодно. Се занимава и со сточарство. До самото село, на {{дропка|1|2}}&nbsp;час од Струма се наоѓаат Валовишките минерални бањи, околу кои има 7-8 соби за болните и една градина, Во Пулово нема ни црква, ни училиште. Жителите се само Македонци, до 15 куќи.<ref>[https://www.strumski.com/books/Georgi_Strezov_za_Iztochna_Makedonia.pdf Стрезов, Г. Два санджака от Източна Македония. Периодично списание на Българското книжовно дружество в Средец, кн.XXXVII-XXXVIII, 1891, стр. 852.]</ref>}}Селото било под влијание на [[Бугарската егзархија]]. Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] г., во селото Пулево имало 280 жители, сите [[Македонци]].<ref name="БИМ24" /><ref>{{МЕС|185}}</ref> По податоци на егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] г. во Пулево имало 182 Македонци под врховенство на егзархијата.<ref name="БИМ24" /><ref>{{Бранков|188-189}}</ref> === Во Грција === За време на [[Прва балканска војна|Првата балканска војна]] селото е окупирано од [[Царство Бугарија|Бугарија]], но по [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]] во 1913 г. е припоено кон Грција согласно [[Букурешкиот договор]]. Таа година селото броело 53 жители, но поради [[Првата светска војна]] во 1920 г. не се спомнува како населба.<ref name=":0" /> Под притисок од грчките власти, во 1923 година, дел од домородното население се иселило, а на нивно место се населиле 18 бегалски семејства (вкупно 86 бегалци), така што селото станало мешана населба.<ref name=":0" /> Во 1926 година, името на селото било променето во Термопиги (''Θερμοπηγή''), што значи „топли бањи“.''<ref name=":1" />'' == Стопанство == Населението одгледува [[жито]], [[памук]] и други земјоделски производи, а внимание му посветува на [[сточарството]] и [[краварство]]то.<ref name=":0" /> == Население == {{Пописи-ЕМ|318|261|312|162|160|169|197|154|122}} == Самоуправа и политика == Селото припаѓа на општинската единица Валовишта со седиште во [[Валовишта|истоимениот град]], која припаѓа на поголемата општина [[Синтика (општина)|Синтика]], во округот [[Сер (округ)|Сер]]. Воедно, селото е дел од општинскиот оддел Валовишта, во кој влегуваат истоимениот град и селата [[Валовишка Бања]], [[Герман (Валовишко)|Герман]], [[Елешница (Валовишко)|Елешница]] и [[Инанли (Валовишко)|Инанли]]. == Културни и природни знаменитости == '''Манастири''' * [[Манастир „Св. Варвара“ - Пулево|Манастир „Св. Варвара“]] — женски манастир кај селото == Поврзано == * [[Пулово]] — поранешно село во [[Драмско]] == Наводи == <references /> {{Синтика}} [[Категорија:Синтика]] 2h651hddi5sxmc1cw2unt0d4asqpuuy 5577253 5577251 2026-06-15T09:19:59Z Bjankuloski06 332 /* Културни и природни знаменитости */ 5577253 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Место во Грција|name=Пулево|name_local=Θερμοπηγή|image_skyline=|caption_skyline=|image_map={{ПолКарта | Егејска Македонија Синтика | ширина = | опис = <center>Местоположба на Пулево во општината [[Синтика (општина)|Синтика]] и областа [[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]]</center> | релјефна = | натпис = Пулево | натпис_гол = | положба = | позадина = | бележник = | бележник_гол = | врска = | ГШ_степ = 41 | ГШ_мин = 16 | ГШ_сек = 5 | ГШ_прав = N | ГД_степ = 23 | ГД_мин = 21 | ГД_сек = 54 | ГД_прав = E }}|map_caption=Местоположба во областа|lat_deg=41|lat_min=16|lon_deg=23|lon_min=22|elevation=110|periph=[[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]]|periphunit=[[Сер (округ)|Серски]]|municipality=[[Синтика (општина)|Синтика]]|municunit=Валовишта|population_as_of=2021|population=122}}'''Пулево''' (познато и како '''Пулово''' или '''Пуљово'''; {{langx|el|Θερμοπηγή}}, ''Термопиги''; до 1926 г. ''Πούλιοβο'', ''Пуљово<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=http://pandektis.ekt.gr/dspace/handle/10442/169511|title=Μετονομασίες των Οικισμών της Ελλάδας|publisher=Πανδέκτης: Name Changes of Settlements in Greece|accessdate=28 март 2024}}</ref>'') — село во [[Валовишко]], [[Егејска Македонија]], денес во општината [[Синтика (општина)|Синтика]] на [[Сер (округ)|Серскиот округ]] во областа [[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]], [[Грција]]. Населението брои 122 жители (2021). Сè до 1923 г. било населено исклучиво со [[Македонци]].<ref name=":0">{{НМЕМ|дел=II|страница=204}}</ref> == Географија и местоположба == Селото е сместено во [[Серско Поле|Серското Поле]], на 7 км северно од градот [[Валовишта]], во подножјето на [[Сенгелска Планина]], на надморска височина од 110 м.<ref name=":0" /> Непосредно до селото се наоѓа манастирот „[[Манастир „Св. Варвара“ - Пулево|Св. Варвара]]“, во кој има [[топол извор]].<ref name="Γόνιμο Σερρών">{{нмс|url=https://makisgonimo.blogspot.com/2012/04/blog-post_11.html|title=Ιερά Μονή Αγίας Βαρβάρας|publisher=Γόνιμο Σερρών|access-date=28 март 2024}}</ref> == Историја == === Среден век === На 3 км северозападно од селото се наоѓаат урнатините од средновековната одбранбена тврдина [[Зандан (Пулево)|Зандан]] која го чувала приодот кон овој крај. === Во Отоманското Царство === Во отомански регистар на [[вилает]]от Тимур Хисар од 1464-1465 година селото е наведено под името ''Пулево'' со 10 муслимански и 12 христијански домаќинства, како и 3 неженети и 3 вдовици.<ref>{{cite book|title=Турски документи за историјата на македонскиот народ, серија 2, том 4|last=Бошков|first=Ванчо|publisher=Архива на Македонија|year=1978|location=Скопје|pages=118|oclc=165435293}}</ref> Во [[19 век|XIX век]] Пулево било македонско село во Демирхисарската (Валовишка) каза на [[Серски Санџак|Серскиот Санџак]]. Во „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“ се вели дека во [[1873]] г. во ''Пулево чифлик (Poulevo-tchiflik)'' имало 45 домаќинства и 140 жители [[Македонци]].<ref name="БИМ24">{{БИМ}}</ref><ref>{{Етнография|136-137}}</ref> Во 1891 година [[Георги Стрезов]] за селото напишал:{{Цитатник|Пулово, сместено на {{дропка|1|4}}&nbsp;час западно од [[Радово (Валовишко)|Радово]]; [[чифлик]] на многу сопственици; {{дропка|3|4}}&nbsp;час од десниот брег на [[Струма]]. Полето е плодно. Се занимава и со сточарство. До самото село, на {{дропка|1|2}}&nbsp;час од Струма се наоѓаат Валовишките минерални бањи, околу кои има 7-8 соби за болните и една градина, Во Пулово нема ни црква, ни училиште. Жителите се само Македонци, до 15 куќи.<ref>[https://www.strumski.com/books/Georgi_Strezov_za_Iztochna_Makedonia.pdf Стрезов, Г. Два санджака от Източна Македония. Периодично списание на Българското книжовно дружество в Средец, кн.XXXVII-XXXVIII, 1891, стр. 852.]</ref>}}Селото било под влијание на [[Бугарската егзархија]]. Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] г., во селото Пулево имало 280 жители, сите [[Македонци]].<ref name="БИМ24" /><ref>{{МЕС|185}}</ref> По податоци на егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] г. во Пулево имало 182 Македонци под врховенство на егзархијата.<ref name="БИМ24" /><ref>{{Бранков|188-189}}</ref> === Во Грција === За време на [[Прва балканска војна|Првата балканска војна]] селото е окупирано од [[Царство Бугарија|Бугарија]], но по [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]] во 1913 г. е припоено кон Грција согласно [[Букурешкиот договор]]. Таа година селото броело 53 жители, но поради [[Првата светска војна]] во 1920 г. не се спомнува како населба.<ref name=":0" /> Под притисок од грчките власти, во 1923 година, дел од домородното население се иселило, а на нивно место се населиле 18 бегалски семејства (вкупно 86 бегалци), така што селото станало мешана населба.<ref name=":0" /> Во 1926 година, името на селото било променето во Термопиги (''Θερμοπηγή''), што значи „топли бањи“.''<ref name=":1" />'' == Стопанство == Населението одгледува [[жито]], [[памук]] и други земјоделски производи, а внимание му посветува на [[сточарството]] и [[краварство]]то.<ref name=":0" /> == Население == {{Пописи-ЕМ|318|261|312|162|160|169|197|154|122}} == Самоуправа и политика == Селото припаѓа на општинската единица Валовишта со седиште во [[Валовишта|истоимениот град]], која припаѓа на поголемата општина [[Синтика (општина)|Синтика]], во округот [[Сер (округ)|Сер]]. Воедно, селото е дел од општинскиот оддел Валовишта, во кој влегуваат истоимениот град и селата [[Валовишка Бања]], [[Герман (Валовишко)|Герман]], [[Елешница (Валовишко)|Елешница]] и [[Инанли (Валовишко)|Инанли]]. == Културни и природни знаменитости == ;Манастири * [[Манастир „Св. Варвара“ - Пулево|Манастир „Св. Варвара“]] — женски манастир кај селото ;Археолошки наоѓалишта * [[Зандан (Пулево)|Зандан]] — средновековна одбранбена тврдина == Поврзано == * [[Пулово]] — поранешно село во [[Драмско]] == Наводи == <references /> {{Синтика}} [[Категорија:Синтика]] smdoe9zov354o02l36bmxf5afsmtoar 5577265 5577253 2026-06-15T09:27:32Z Bjankuloski06 332 /* Среден век */ 5577265 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Место во Грција|name=Пулево|name_local=Θερμοπηγή|image_skyline=|caption_skyline=|image_map={{ПолКарта | Егејска Македонија Синтика | ширина = | опис = <center>Местоположба на Пулево во општината [[Синтика (општина)|Синтика]] и областа [[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]]</center> | релјефна = | натпис = Пулево | натпис_гол = | положба = | позадина = | бележник = | бележник_гол = | врска = | ГШ_степ = 41 | ГШ_мин = 16 | ГШ_сек = 5 | ГШ_прав = N | ГД_степ = 23 | ГД_мин = 21 | ГД_сек = 54 | ГД_прав = E }}|map_caption=Местоположба во областа|lat_deg=41|lat_min=16|lon_deg=23|lon_min=22|elevation=110|periph=[[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]]|periphunit=[[Сер (округ)|Серски]]|municipality=[[Синтика (општина)|Синтика]]|municunit=Валовишта|population_as_of=2021|population=122}}'''Пулево''' (познато и како '''Пулово''' или '''Пуљово'''; {{langx|el|Θερμοπηγή}}, ''Термопиги''; до 1926 г. ''Πούλιοβο'', ''Пуљово<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=http://pandektis.ekt.gr/dspace/handle/10442/169511|title=Μετονομασίες των Οικισμών της Ελλάδας|publisher=Πανδέκτης: Name Changes of Settlements in Greece|accessdate=28 март 2024}}</ref>'') — село во [[Валовишко]], [[Егејска Македонија]], денес во општината [[Синтика (општина)|Синтика]] на [[Сер (округ)|Серскиот округ]] во областа [[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]], [[Грција]]. Населението брои 122 жители (2021). Сè до 1923 г. било населено исклучиво со [[Македонци]].<ref name=":0">{{НМЕМ|дел=II|страница=204}}</ref> == Географија и местоположба == Селото е сместено во [[Серско Поле|Серското Поле]], на 7 км северно од градот [[Валовишта]], во подножјето на [[Сенгелска Планина]], на надморска височина од 110 м.<ref name=":0" /> Непосредно до селото се наоѓа манастирот „[[Манастир „Св. Варвара“ - Пулево|Св. Варвара]]“, во кој има [[топол извор]].<ref name="Γόνιμο Σερρών">{{нмс|url=https://makisgonimo.blogspot.com/2012/04/blog-post_11.html|title=Ιερά Μονή Αγίας Βαρβάρας|publisher=Γόνιμο Σερρών|access-date=28 март 2024}}</ref> == Историја == === Среден век === На 3 км северозападно од селото се наоѓаат урнатините од средновековната одбранбена тврдина [[Зандан (Пулево)|Зандан]] која го чувала приодот кон овој крај, особено преминот во [[Рупелска Клисура|Рупелската Клисура]]. === Во Отоманското Царство === Во отомански регистар на [[вилает]]от Тимур Хисар од 1464-1465 година селото е наведено под името ''Пулево'' со 10 муслимански и 12 христијански домаќинства, како и 3 неженети и 3 вдовици.<ref>{{cite book|title=Турски документи за историјата на македонскиот народ, серија 2, том 4|last=Бошков|first=Ванчо|publisher=Архива на Македонија|year=1978|location=Скопје|pages=118|oclc=165435293}}</ref> Во [[19 век|XIX век]] Пулево било македонско село во Демирхисарската (Валовишка) каза на [[Серски Санџак|Серскиот Санџак]]. Во „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“ се вели дека во [[1873]] г. во ''Пулево чифлик (Poulevo-tchiflik)'' имало 45 домаќинства и 140 жители [[Македонци]].<ref name="БИМ24">{{БИМ}}</ref><ref>{{Етнография|136-137}}</ref> Во 1891 година [[Георги Стрезов]] за селото напишал:{{Цитатник|Пулово, сместено на {{дропка|1|4}}&nbsp;час западно од [[Радово (Валовишко)|Радово]]; [[чифлик]] на многу сопственици; {{дропка|3|4}}&nbsp;час од десниот брег на [[Струма]]. Полето е плодно. Се занимава и со сточарство. До самото село, на {{дропка|1|2}}&nbsp;час од Струма се наоѓаат Валовишките минерални бањи, околу кои има 7-8 соби за болните и една градина, Во Пулово нема ни црква, ни училиште. Жителите се само Македонци, до 15 куќи.<ref>[https://www.strumski.com/books/Georgi_Strezov_za_Iztochna_Makedonia.pdf Стрезов, Г. Два санджака от Източна Македония. Периодично списание на Българското книжовно дружество в Средец, кн.XXXVII-XXXVIII, 1891, стр. 852.]</ref>}}Селото било под влијание на [[Бугарската егзархија]]. Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] г., во селото Пулево имало 280 жители, сите [[Македонци]].<ref name="БИМ24" /><ref>{{МЕС|185}}</ref> По податоци на егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] г. во Пулево имало 182 Македонци под врховенство на егзархијата.<ref name="БИМ24" /><ref>{{Бранков|188-189}}</ref> === Во Грција === За време на [[Прва балканска војна|Првата балканска војна]] селото е окупирано од [[Царство Бугарија|Бугарија]], но по [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]] во 1913 г. е припоено кон Грција согласно [[Букурешкиот договор]]. Таа година селото броело 53 жители, но поради [[Првата светска војна]] во 1920 г. не се спомнува како населба.<ref name=":0" /> Под притисок од грчките власти, во 1923 година, дел од домородното население се иселило, а на нивно место се населиле 18 бегалски семејства (вкупно 86 бегалци), така што селото станало мешана населба.<ref name=":0" /> Во 1926 година, името на селото било променето во Термопиги (''Θερμοπηγή''), што значи „топли бањи“.''<ref name=":1" />'' == Стопанство == Населението одгледува [[жито]], [[памук]] и други земјоделски производи, а внимание му посветува на [[сточарството]] и [[краварство]]то.<ref name=":0" /> == Население == {{Пописи-ЕМ|318|261|312|162|160|169|197|154|122}} == Самоуправа и политика == Селото припаѓа на општинската единица Валовишта со седиште во [[Валовишта|истоимениот град]], која припаѓа на поголемата општина [[Синтика (општина)|Синтика]], во округот [[Сер (округ)|Сер]]. Воедно, селото е дел од општинскиот оддел Валовишта, во кој влегуваат истоимениот град и селата [[Валовишка Бања]], [[Герман (Валовишко)|Герман]], [[Елешница (Валовишко)|Елешница]] и [[Инанли (Валовишко)|Инанли]]. == Културни и природни знаменитости == ;Манастири * [[Манастир „Св. Варвара“ - Пулево|Манастир „Св. Варвара“]] — женски манастир кај селото ;Археолошки наоѓалишта * [[Зандан (Пулево)|Зандан]] — средновековна одбранбена тврдина == Поврзано == * [[Пулово]] — поранешно село во [[Драмско]] == Наводи == <references /> {{Синтика}} [[Категорија:Синтика]] bvg5izv8cgjoha4mj5f4u91edemr5ny 5577266 5577265 2026-06-15T09:27:47Z Bjankuloski06 332 /* Среден век */ 5577266 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Место во Грција|name=Пулево|name_local=Θερμοπηγή|image_skyline=|caption_skyline=|image_map={{ПолКарта | Егејска Македонија Синтика | ширина = | опис = <center>Местоположба на Пулево во општината [[Синтика (општина)|Синтика]] и областа [[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]]</center> | релјефна = | натпис = Пулево | натпис_гол = | положба = | позадина = | бележник = | бележник_гол = | врска = | ГШ_степ = 41 | ГШ_мин = 16 | ГШ_сек = 5 | ГШ_прав = N | ГД_степ = 23 | ГД_мин = 21 | ГД_сек = 54 | ГД_прав = E }}|map_caption=Местоположба во областа|lat_deg=41|lat_min=16|lon_deg=23|lon_min=22|elevation=110|periph=[[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]]|periphunit=[[Сер (округ)|Серски]]|municipality=[[Синтика (општина)|Синтика]]|municunit=Валовишта|population_as_of=2021|population=122}}'''Пулево''' (познато и како '''Пулово''' или '''Пуљово'''; {{langx|el|Θερμοπηγή}}, ''Термопиги''; до 1926 г. ''Πούλιοβο'', ''Пуљово<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=http://pandektis.ekt.gr/dspace/handle/10442/169511|title=Μετονομασίες των Οικισμών της Ελλάδας|publisher=Πανδέκτης: Name Changes of Settlements in Greece|accessdate=28 март 2024}}</ref>'') — село во [[Валовишко]], [[Егејска Македонија]], денес во општината [[Синтика (општина)|Синтика]] на [[Сер (округ)|Серскиот округ]] во областа [[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]], [[Грција]]. Населението брои 122 жители (2021). Сè до 1923 г. било населено исклучиво со [[Македонци]].<ref name=":0">{{НМЕМ|дел=II|страница=204}}</ref> == Географија и местоположба == Селото е сместено во [[Серско Поле|Серското Поле]], на 7 км северно од градот [[Валовишта]], во подножјето на [[Сенгелска Планина]], на надморска височина од 110 м.<ref name=":0" /> Непосредно до селото се наоѓа манастирот „[[Манастир „Св. Варвара“ - Пулево|Св. Варвара]]“, во кој има [[топол извор]].<ref name="Γόνιμο Σερρών">{{нмс|url=https://makisgonimo.blogspot.com/2012/04/blog-post_11.html|title=Ιερά Μονή Αγίας Βαρβάρας|publisher=Γόνιμο Σερρών|access-date=28 март 2024}}</ref> == Историја == === Среден век === На 3 км северозападно од селото се наоѓаат урнатините од средновековната одбранбена тврдина [[Зандан (Пулево)|Зандан]] која го чувала приодот кон овој крај, особено приодот кон [[Рупелска Клисура|Рупелската Клисура]]. === Во Отоманското Царство === Во отомански регистар на [[вилает]]от Тимур Хисар од 1464-1465 година селото е наведено под името ''Пулево'' со 10 муслимански и 12 христијански домаќинства, како и 3 неженети и 3 вдовици.<ref>{{cite book|title=Турски документи за историјата на македонскиот народ, серија 2, том 4|last=Бошков|first=Ванчо|publisher=Архива на Македонија|year=1978|location=Скопје|pages=118|oclc=165435293}}</ref> Во [[19 век|XIX век]] Пулево било македонско село во Демирхисарската (Валовишка) каза на [[Серски Санџак|Серскиот Санџак]]. Во „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“ се вели дека во [[1873]] г. во ''Пулево чифлик (Poulevo-tchiflik)'' имало 45 домаќинства и 140 жители [[Македонци]].<ref name="БИМ24">{{БИМ}}</ref><ref>{{Етнография|136-137}}</ref> Во 1891 година [[Георги Стрезов]] за селото напишал:{{Цитатник|Пулово, сместено на {{дропка|1|4}}&nbsp;час западно од [[Радово (Валовишко)|Радово]]; [[чифлик]] на многу сопственици; {{дропка|3|4}}&nbsp;час од десниот брег на [[Струма]]. Полето е плодно. Се занимава и со сточарство. До самото село, на {{дропка|1|2}}&nbsp;час од Струма се наоѓаат Валовишките минерални бањи, околу кои има 7-8 соби за болните и една градина, Во Пулово нема ни црква, ни училиште. Жителите се само Македонци, до 15 куќи.<ref>[https://www.strumski.com/books/Georgi_Strezov_za_Iztochna_Makedonia.pdf Стрезов, Г. Два санджака от Източна Македония. Периодично списание на Българското книжовно дружество в Средец, кн.XXXVII-XXXVIII, 1891, стр. 852.]</ref>}}Селото било под влијание на [[Бугарската егзархија]]. Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] г., во селото Пулево имало 280 жители, сите [[Македонци]].<ref name="БИМ24" /><ref>{{МЕС|185}}</ref> По податоци на егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] г. во Пулево имало 182 Македонци под врховенство на егзархијата.<ref name="БИМ24" /><ref>{{Бранков|188-189}}</ref> === Во Грција === За време на [[Прва балканска војна|Првата балканска војна]] селото е окупирано од [[Царство Бугарија|Бугарија]], но по [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]] во 1913 г. е припоено кон Грција согласно [[Букурешкиот договор]]. Таа година селото броело 53 жители, но поради [[Првата светска војна]] во 1920 г. не се спомнува како населба.<ref name=":0" /> Под притисок од грчките власти, во 1923 година, дел од домородното население се иселило, а на нивно место се населиле 18 бегалски семејства (вкупно 86 бегалци), така што селото станало мешана населба.<ref name=":0" /> Во 1926 година, името на селото било променето во Термопиги (''Θερμοπηγή''), што значи „топли бањи“.''<ref name=":1" />'' == Стопанство == Населението одгледува [[жито]], [[памук]] и други земјоделски производи, а внимание му посветува на [[сточарството]] и [[краварство]]то.<ref name=":0" /> == Население == {{Пописи-ЕМ|318|261|312|162|160|169|197|154|122}} == Самоуправа и политика == Селото припаѓа на општинската единица Валовишта со седиште во [[Валовишта|истоимениот град]], која припаѓа на поголемата општина [[Синтика (општина)|Синтика]], во округот [[Сер (округ)|Сер]]. Воедно, селото е дел од општинскиот оддел Валовишта, во кој влегуваат истоимениот град и селата [[Валовишка Бања]], [[Герман (Валовишко)|Герман]], [[Елешница (Валовишко)|Елешница]] и [[Инанли (Валовишко)|Инанли]]. == Културни и природни знаменитости == ;Манастири * [[Манастир „Св. Варвара“ - Пулево|Манастир „Св. Варвара“]] — женски манастир кај селото ;Археолошки наоѓалишта * [[Зандан (Пулево)|Зандан]] — средновековна одбранбена тврдина == Поврзано == * [[Пулово]] — поранешно село во [[Драмско]] == Наводи == <references /> {{Синтика}} [[Категорија:Синтика]] 99goamg27e16rror4s9m0fqyazy8o8o 0 1344679 5577063 5499916 2026-06-14T18:38:12Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577063 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = Arcade Fire | image = Arcade Fire (27463874647).jpg | landscape = yes | caption = Arcade Fire на настап во живо во 2017 | origin = [[Монтреал]], Канада | genre = <!--Do not add unsourced genres-->{{hlist|[[Инди-рок]]|[[art rock|арт-рок]]|[[денс-рок]]|барок-поп}} | discography = [[Arcade Fire discography]] | years_active = 2001― | label = {{hlist|Sonovox<!--(Canada)-->|[[Columbia Records|Columbia]]<!--(USA)--><ref name="Columbia">{{cite web|url=https://pitchfork.com/news/73900-arcade-fire-sign-to-columbia/|title=Arcade Fire Sign to Columbia|last=Kim|first=Michelle|website=[[Pitchfork (website)|PItchfork]]|date=May 31, 2017|access-date=May 31, 2017}}</ref>|[[Merge Records|Merge]]<!--(USA)--> |[[DFA Records|DFA]]<!--(USA)-->|[[Rough Trade Records|Rough Trade]]<!--(UK)--> |[[City Slang]]<!--(Germany)--> |Spunk<!--([[Aus/NZ]])-->|[[Mercury Records|Mercury]]<!--(UK)--> |[[Virgin EMI Records|Virgin EMI]]<!--(UK)-->}} | associated_acts = | website = {{URL|arcadefire.com}} | current_members = }} '''Arcade Fire''' ([[Транскрипција (лингвистика)|се чита]]: ''Аркејд фаер'') ― канадска [[Инди рок|инди-рок]] група основана во 2001 година во [[Монтреал]]. Во групата членуваат: сопружниците Вин Батлер и Резин Шасањ, заедно со Ричард Рид Пари, Тим Кингсбери и Џереми Гара. Групата за својата музика добила многу награди, меѓу кои и [[Греми-награда за албум на годината]] во 2011 година за нивниот трет студиски албум ''The Suburbs'' и награда за најдобра меѓународна група на [[Британски музички награди|Британските музички награди]] и најдобар албум во истата година. Во 2014 година, Arcade Fire бил предложен за Оскар во категоријата за најдобра филмска музика за саундтракот на филмот [[Таа (филм)|''Таа'']]. == Историја == === 2001 ― 2003: Основање и први изданија === Вин Батлер и Џош Деу ја основале групата Arcade Fire во [[Монтреал]] во 2001 година, откако претходно како средношколци се запознале на академијата Филипс Ексетер.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theultraviolet.com/wordpress/2010/11/deu-discusses-past-with-arcade-fire/|title=The Ultraviolet|last=Madeline|date=November 13, 2010|work=The Ultraviolet|publisher=Marlboro High School|accessdate=February 8, 2015}}</ref> Идејата за музичка група на Батлер и Деу се развила додека тие стрдирале на [[Универзитетот Мекгил]] и [[Универзитетот Конкордија]], соодветно.<ref name="Ultraviolet Joshua Deu">[http://www.theultraviolet.com/wordpress/2010/11/deu-discusses-past-with-arcade-fire "Joshua Deu interview"/] Madeline, 'Deu discusses past with Arcade Fire, ''The Ultraviolet'', November 13, 2010 (Deu currently is a Visual Arts instructor at [[Marlborough School (Los Angeles)]])</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mcgill.ca/about/alumni/arts-and-media|title=Arts and media {{!}} About McGill – McGill University|work=Mcgill.ca|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20170407221053/http://www.mcgill.ca/about/alumni/arts-and-media|archive-date=April 7, 2017|accessdate=May 9, 2017}}</ref> Дуото почнало да го вежба својот материјал во Мекгил каде што се запознале со [[Режин Шасањ]], студент по музика и ја повикале да им се придружи. Кон средината на 2001 година, групата се состоела од Батлер, Шасањ, Деу, мултиинструменталистот Тим Кил, басистот Мајлс Броско, гитарист/тапанар Дејн Милс и мултиинструменталистот Брендан Рид. За време на една забава во 2001 година, групата снимила божиќен албум во живо, ''A Very Arcade Xmas'', за кој се претпоставува дека рачно го поделиле на нивните пријатели како божиќен подарок.<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=2021-12-24}}</ref> Првата постава на групата почна да се растура во летото 2002 година, кога тие заминале во семејната фарма на Батлер во Мејн за да го снимат нивното истоимено EP.<ref>[http://www.pressherald.com/2014/01/26/arcade_fire_s_maternal_spark_/ "Arcade Fire’s maternal spark"], ''[[Portland Press Herald]]'', Portland, ME, January 26, 2014.</ref> Поради несогласувања меѓу Батлер и басистот Мајлс Броско, Броско ја напуштил групата по снимањето. [[Ричард Рид Пари]], кој бил ангажиран да ѝ помогне на групата во снимањето, набргу потоа ѝ се придружил на групата. Речиси истовремено Џошуа Деу ја напуштил групата за да продолжи со студирањето; тој продолжил да соработува на визуелните аспекти на групата.<ref name="Ultraviolet Joshua Deu"/> Зимата 2003 година, групата го прославила објавувањето на ЕП-то со концерт во Монтреал. Пред преполниот бар концертот на групата завршил со расправија (среде бис) меѓу Батлер и Рид, кој ја напуштил групата.<ref>{{Наведени вести|url=http://globalnews.ca/news/156817/timeline-arcade-fire-burning-bright/|title=Timeline: Arcade Fire burning bright|work=Global News|access-date=July 18, 2017|language=en}}</ref> Милс исто така ја напуштил групата. Истоименото издание (кое обожавателите често го нарекуваат ''Us Kids Know EP'' ) се продавало на првите. Откако групата стекнала популарност, ЕП-то било ремастеризирано и целосно реиздадено.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.thestar.com/printArticle/188495|title=Arcade Fire still burning|last=Rayner, Ben|date=March 6, 2007|work=Toronto Star|access-date=April 28, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20090122114314/http://www.thestar.com/printArticle/188495|archive-date=January 22, 2009|location=Toronto}}</ref> Хауард Билерман ѝ се придружил на групата на тапани во летото 2003 година, и тие почнале да го снимаат албумот, подоцна објавен под името ''Funeral''. Потенцијалот што го покажала групата Arcade Fire на нивните први концерти ѝ овозможило да склучи договор со независната издавачка куќа Merge Records.<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=April 28, 2008}}</ref> === 2004 ― 2006: ''Funeral'' === Нивниот прв албум [[Funeral (албум од Arcade Fire)|Funeral]] бил издаден во септември 2004 година во Канада и во февруари 2005 година во Обединетото Кралство. Насловот на албумот се однесувал на смртта на неколку роднини на членовите од групата за време на неговото снимање. Ваквите настани предизвикале мрачна атмосфера во групата што се одразило на песните како „Une année sans lumière“ („Година без светлина“), „In The Backseat“ и „Haiti“, [[елегија]] на Шасањ за нејзината татковина.<ref>{{Наведени вести|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C0CE6D71231F93AA3575AC0A9639C8B63|title=The Listings: Sept. 9 – Sept. 15; ARCADE FIRE|last=Sinagra, Laura|date=September 9, 2005|work=The New York Times|access-date=April 28, 2008}}</ref> Албумот добил потврдни критики и на крајот на годината и на крајот на деценијата се нашол на врвот на многу топ-листи. Според веб-страницата [[Metacritic]], албумот се наоѓа на второ место меѓу албумите со најмногу појавувања на топ-10 листите на крајот на деценијата, зад ''[[Kid A]]'' на [[Radiohead]].<ref name="metacritic.com">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.metacritic.com/feature/best-albums-of-the-decade-a-roundup-of-critic-lists|title=Best Albums of the Decade: A Roundup of Critic Lists - Metacritic|work=[[Metacritic]]|accessdate=January 26, 2013|archive-date=2023-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20230213013340/https://www.metacritic.com/feature/best-albums-of-the-decade-a-roundup-of-critic-lists|url-status=dead}}</ref> Во ажурираната верзија на [[500 најдобри албуми на сите времиња според Ролинг Стоун|500 најдобри албуми на сите времиња ''на Ролинг Стоун'']], албумот бил рангиран на 151. место. Албумот бил критички и трговски ценет. Се појавил на многу топ-10 листи на албуми за 2004 и 2005 година (поради одложените меѓународни изданија), а Pitchfork, ''Filter'', No Ripcord и The MTV2 2005 Review го прогласиле за албум на годината. ''NME'' го ставил ''Funeral'' на второ место<ref>{{Наведени вести|url=http://arts.guardian.co.uk/news/story/0,,1656637,00.html|title=NME defends album of year poll|last=Dickson, Andrew|date=December 2, 2005|work=The Guardian|access-date=April 26, 2008|location=London}}</ref> на нивната листа од најдобри албуми во 2005 година. NME исто така ја прогласил „Rebellion (Lies)“ за втора најдобра песна за таа година. ''Funeral'' се стекнал со златен сертификат во Канада и во ОК и бил продаден во над половина милион примероци ширум светот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nme.com/news/the-arcade-fire/21461|title=Exclusive&nbsp;– Arcade Fire duet with Bowie released|date=November 8, 2005|work=NME|accessdate=April 26, 2008}}</ref> Албумот станал прв албум на [[Merge Records]] кој се пласирал [[Билборд 200|''на Билборд'' 200]]<ref>{{Наведени вести|url=http://the.honoluluadvertiser.com/article/2005/May/08/il/il22p.html|title=Pitchfork e-zine tells indie fans what's hot and not|last=Kot, Greg|date=May 8, 2005|work=Honolulu Advertiser|access-date=April 26, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080421195044/http://the.honoluluadvertiser.com/article/2005/May/08/il/il22p.html|archive-date=April 21, 2008}}</ref> и бил најпродаван албум на дискографската куќа дотогаш.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://blogs.newsobserver.com/beat/index.php?p=8186&more=1&c=1&tb=1&pb=1|title=On the Beat: David Menconi on music|date=February 22, 2007|work=[[The News & Observer]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20070823192310/http://blogs.newsobserver.com/beat/index.php?p=8186&more=1&c=1&tb=1&pb=1|archive-date=August 23, 2007|accessdate=April 28, 2008}}</ref> [[Податотека:Arcade_Fire_-_May_15,_2005.jpg|мини|Arcade Fire на настап во мај 2005 година]] Групата резервирала мали клубови за нивната турнеја во 2004 година, но зголемениот интерес ги натерало да го сменат местото на одржување на концертите, а турнејата продолжила до средината на 2005 година низ САД, Канада, Европа, фестивалот SummerSonic во Јапонија и Хилсајд фестивал во Гелф. потоа групата се појавила на некои од најголемите музички фестивали во светот: Halifax Pop Explosion, Coachella Valley Music and Arts Festival, Sasquatch!, Lollapalooza, Vegoose Festival, Reading and Leeds Festival во Англија, Electric Picnic во Ирска и Lowlands Festival во Холандија. Во април 2005 година, Arcade Fire биле на насловната страна на канадското издание на магазинот [[Time (списание)|Time]]. На први мај 2005 година свиреле на еден од најголемите музички фестивали во светот, Коачела, во Калифорнија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://media.www.slccglobelink.com/media/storage/paper442/news/2007/03/19/News/Spreading.Like.An.arcade.Fire-2781758.shtml|title=Spreading Like an 'Arcade Fire'|last=Batman, Joseph W.|date=March 19, 2007|publisher=[[Salt Lake Community College]]|accessdate=April 28, 2008|archive-date=2009-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20090410032138/http://media.www.slccglobelink.com/media/storage/paper442/news/2007/03/19/News/Spreading.Like.An.arcade.Fire-2781758.shtml|url-status=dead}}</ref> Во јуни била објавена песната „Cold Wind“, која била ставена на саундтрак-албумот за серијата Six Feet Under („Две метри под земја“). ''Funeral'' и синглот „Cold Wind“ биле номинирани за [[Награди Греми|Греми]] во категориите [[Греми награда за најдобар алтернативен музички албум|за најдобар алтернативен рок-албум]] и за [[Греми награда за најдобра песна напишана за филм, телевизија или други визуелни медиуми|најдобра песна напишана за филм, телевизија или друг визуелен медиум]], соодветно. На 2 април 2006 година, во Халифакс, Нова Шкотска, Arcade Fire ја добиле [[Џуно награда]]та за текстописци на годината за три песни од ''Funeral'': „Wake Up“, „Rebellion (Lies)“ и „Neighborhood #3 (Power Out)“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.junoawards.ca/06_2006_nominees.php#songwriter|title=Songwriter Of The Year (sponsored by SOCAN)|publisher=[[Juno Awards]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20060427191030/http://www.junoawards.ca/06_2006_nominees.php#songwriter|archive-date=April 27, 2006|accessdate=April 26, 2008}}</ref> Групата била номиниран за три [[Британски музички награди|БРИТ награди]]: најдобра меѓународна група, најдобар меѓународен албум и најдобар меѓународен пробив.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.thestar.com/entertainment/article/293967|title=Arcade Fire, Feist, Buble earn Brit Award nods|date=January 14, 2008|work=Toronto Star|access-date=July 17, 2008}}</ref> На 27 декември 2005 година, Funeral бил на врвот на топ-50 албуми на годината во Англија според MTV2. Во 2007 година, Funeral бил рангиран на осмо место во книгата од Боб Мерсеро „Топ-100 најдобри канадски албуми“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bumpershine.com/2007/10/22/the-top-100-canadian-albums-of-all-time.html|title=The "Top 100" Canadian Albums of "All Time"|date=October 22, 2007|publisher=Bumper Shine|archive-url=https://web.archive.org/web/20080509003059/http://www.bumpershine.com/2007/10/22/the-top-100-canadian-albums-of-all-time.html|archive-date=May 9, 2008|accessdate=April 26, 2008}}</ref> Во 2009 година, Pitchfork го прогласил Funeral за втор најдобар албум на деценијата на нивната листа од 200 албуми, зад ''[[Kid A]]'' од [[Radiohead]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://pitchfork.com/features/staff-lists/7710-the-top-200-albums-of-the-2000s-20-1/|title=Pitchfork: Staff Lists: The top 200 albums of 2000s|publisher=Pitchfork.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304083650/http://pitchfork.com/features/staff-lists/7710-the-top-200-albums-of-the-2000s-20-1/|archive-date=March 4, 2016|accessdate=October 28, 2013}}</ref> === 2006 ― 2010: ''Neon Bible'' === Прва официјално објавена песна од ''Neon Bible'' била „Intervention“ во декември 2006 година на [[iTunes]]. Албумот ''Neon Bible'' официјално бил објавен на 5 март 2007 година во ОК и на 6 март во Северна Америка. ''Neon Bible'' дебитирал на прво место на [[Канадска табела за албуми|канадската топ-листа за албуми]] и на ирската листа на албуми и на 2-то место на топ 200 топ листите на американскиот ''[[Билборд (магазин)|Билборд]]'' и на топ 40 топ листи на албуми во Велика Британија за неделата од 12 март 2007 година.<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=January 20, 2010}}</ref> Албумот добил признание од критиката (дури и бил претставен како силен кандидат за албум на годината). ''Paste'' го рангирал меѓу петте најдобри албуми во 2007 година.<ref>Paste Magazine issue No.&nbsp;38</ref> Авторот од ''Trouser Press,'' Џејсон Рихер го рангирал ''Neon Bible'' „меѓу најдобрите инди-рок записи на сите времиња“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.trouserpress.com/entry.php?a=arcade_fire|title=Arcade Fire EP (Can. self-released) 2003 (Merge) 2005|publisher=Trouser Press|accessdate=July 17, 2008|archive-date=2009-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20090417154612/http://www.trouserpress.com/entry.php?a=arcade_fire|url-status=dead}}</ref> [[Податотека:Arcade_fire_mg_7230.jpg|лево|мини| Arcade Fire во јули 2007 година]] На 10 јули 2007 година, ''Neon Bible'' влегол во потесниот избор за [[Музичка награда Поларис|музичката награда Поларис за 2007 година]]. [[Патрик Вотсон (музичар)|Патрик Вотсон]] бил прогласен за победник на гала-церемонијата одржана на 24 септември 2007 година.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.cbc.ca/arts/music/story/2007/07/10/polaris-shortlist.html?ref=rss|title=Arcade Fire, Feist on Polaris short list|date=July 10, 2007|access-date=April 28, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080416080147/http://www.cbc.ca/arts/music/story/2007/07/10/polaris-shortlist.html?ref=rss|archive-date=April 16, 2008|publisher=CBC|location=Canada}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://jam.canoe.ca/Music/2007/07/10/4328574-cp.html|title=Feist, Fire get Polaris noms|publisher=[[Canadian Online Explorer]]|archive-url=https://archive.today/20071224032741/http://jam.canoe.ca/Music/2007/07/10/4328574-cp.html|archive-date=December 24, 2007|accessdate=April 28, 2008}}</ref><ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=November 20, 2008}}</ref> Сепак, поради претпочитањето на групата да не учествува во [[Компилациски албум|компилационите албуми]], тие биле единствени номинирани изведувачи кои не учествувале со песна на промотивната компилација на Поларис во 2007 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.polarismusicprize.ca/bband/content/polaris/home/Polaris_Arcade_Firejoint_statement.pdf|title=Joint Statement by Arcade Fire and the Polaris Music Prize|publisher=[[Polaris Music Prize]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20080414060650/http://www.polarismusicprize.ca/bband/content/polaris/home/Polaris_Arcade_Firejoint_statement.pdf|archive-date=April 14, 2008|accessdate=April 28, 2008}}</ref> === 2010 ― 2012: ''The Suburbs'' === На 2 август во ОК и на 3 август во САД и Канада групата го објавила албумот ''The Suburbs,'' заедно со нов двостран сингл од 12 инчи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.arcadefire.com|title=Arcade Fire|publisher=Arcadefire.com|accessdate=2013-10-28}}</ref> Албумот бил продуциран од Маркус Дравс, кој работел со групата на нивниот претходен албум, ''Neon Bible'' од 2007 година'','' а бил дизајниран од Маркус Пакин, кој исто така претходно соработувал со групата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.co.uk/6music/news/20091201_arcadefire.shtml|title=Dravs aids Arcade Fire|work=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20091205000352/http://www.bbc.co.uk/6music/news/20091201_arcadefire.shtml|archive-date=December 5, 2009|accessdate=December 1, 2009}}</ref> Албумот бил издаден со осум различни корици.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aatoaa.com|title=Arcade Fire the suburbs synchronised artwork, traditional artwork & minimalis interactive stuff|archive-url=https://web.archive.org/web/20101112124654/http://www.aatoaa.com/|archive-date=November 12, 2010|accessdate=October 30, 2010}}</ref> Албумот дебитирал на прво место на [[Табела на ирски албуми|ирската топ-листа за албуми]], [[Табела за албуми во Велика Британија|на топ-листата за албуми во Велика Британија]], на американската [[Билборд 200|''Билборд'' 200]] топ-листа<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.billboard.com/charts/2010-08-21/billboard-200|title=Billboard 200 – Week of August 21, 2010|publisher=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130405174702/http://www.billboard.com/charts/2010-08-21/billboard-200|archive-date=April 5, 2013|accessdate=August 13, 2010}}</ref> и на [[Канадска табела за албуми|канадската топ-листа за албуми]].<ref>{{Наведени вести|url=http://www.torontosun.com/entertainment/music/2010/08/11/14988411.html|title=Arcade Fire heats up charts|work=Toronto Sun|access-date=August 13, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20120927033720/http://www.torontosun.com/entertainment/music/2010/08/11/14988411.html|archive-date=September 27, 2012}}</ref> Во 2011 година, албумот освоил: [[Греми награда за албум на годината]], награда за најдобар меѓународен албум на [[Британски музички награди|Британските музички награди]], награда за албум на годината на Џуно наградите и [[музичка награда Поларис]] за најдобар канадски албум. Arcade Fire настапиле на 53-тото доделување на Греми наградите во февруари 2011 година. Групата била номиниран за [[Награди Греми|Греми награди]] во три категории: [[Греми награда за албум на годината|албум на годината]], [[Греми награда за најдобра рок изведба на дуо или група со вокал|најдобра рок изведба на дуо или група со вокал]] и [[Греми награда за најдобар алтернативен музички албум|најдобар алтернативен музички албум]] (за ''The Suburbs'' ).<ref>''The Gazette'' (January 13, 2011).</ref> Од трите номинации, тие добиле Греми за албум на годината.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.cnn.com/2011/SHOWBIZ/Music/02/14/grammy.awards.show/index.html|title=Grammy upset: Arcade Fire beats Gaga, Eminem for top album|last=Duke|first=Alan|date=February 14, 2011|access-date=February 15, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110214200834/http://www.cnn.com/2011/SHOWBIZ/Music/02/14/grammy.awards.show/index.html|archive-date=February 14, 2011|publisher=CNN}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://leisureblogs.chicagotribune.com/turn_it_up/2011/02/grammy-awards-2011.html|title=Turn It Up: Grammy Awards 2011: Arcade Fire wins album of the year|last=Kot|first=Greg|date=February 13, 2011|work=Chicago Tribune|access-date=February 15, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110217094944/http://leisureblogs.chicagotribune.com/turn_it_up/2011/02/grammy-awards-2011.html|archive-date=February 17, 2011}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.salon.com/entertainment/tv/grammys/?story=/ent/feature/2011/02/13/grammys_2011_winners_list|title=UPDATED: 2011 Grammys Winners and Losers|last=Estes|first=Adam Clark|date=February 13, 2011|work=Salon|archive-url=https://web.archive.org/web/20110217211525/http://www.salon.com/entertainment/tv/grammys/?story=/ent/feature/2011/02/13/grammys_2011_winners_list|archive-date=February 17, 2011|accessdate=February 15, 2011}}</ref> На Британските музички награди во 2011 година ''The Suburbs'' ја освоил наградата за најдобар меѓународен албум, а Arcade Fire ја освоиле наградата за најдобра меѓународна група.<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=February 21, 2011}}</ref> Arcade Fire ја снимиле песната „Abraham's Daughter“ за саундтракот на ''[[Игрите на гладните (филм)|Игрите на гладните]]''. Песната била вклучена во одјавната шпица од филмот. Саундтракот бил објавен на 20 март 2012 година и дебитирал на прво место на [[Билборд 200|''Билборд'' 200]].<ref name="billboard1">{{Наведен нестручен часопис|access-date=May 1, 2012}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://vancouversun.com/opinion/Hunger+Games+soundtrack+tops+Billboard+chart/6374123/story.html|title=The Hunger Games soundtrack tops Billboard chart|last=Sinha|first=Piya|date=March 28, 2012|work=The Vancouver Sun|accessdate=May 1, 2012}}{{Мртва_врска|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Групата ја компонирала и национална химна на Панем, ''Horn of Plenty,'' за ''Игрите на гладните.<ref name="hungergamesmovie1">{{cite web|url=http://hungergamesmovie.org/11126/arcade-fire-created-the-national-anthem-of-panem/|title=Arcade Fire Created the National Anthem of Panem! – Hunger Games|date=March 2, 2012|publisher=Hungergamesmovie.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20120505074208/http://hungergamesmovie.org/11126/arcade-fire-created-the-national-anthem-of-panem/|archive-date=May 5, 2012|access-date=May 1, 2012|url-status=dead}}</ref><ref name="stereogum1">{{cite web|url=https://stereogum.com/984822/arcade-fire-horn-of-plenty-preview/mp3s/|title=Arcade Fire – "Horn Of Plenty"|date=March 24, 2012|publisher=Stereogum|access-date=May 1, 2012}}</ref>'' === 2013 ― 2015: ''Reflektor'' === Arcade Fire и [[Mercury Records]] потврдиле дека ќе го објават четвртиот албум кон крајот на 2013 година.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.spin.com/2012/10/new-arcade-fire-album-likely-ready-late-2013/|title=New Arcade Fire Album Likely Ready By Late 2013|last=Kreps|first=Daniel|date=October 25, 2012|work=Spin Magazine|access-date=October 29, 2012}}</ref> Членовите на Arcade Fire, Вил Батлер и Овен Палет биле номинирани за [[Оскар за најдобра оригинална музика]] на 86-тото доделување на Оскарите за нивната музика за научнофанатастичниот филм од [[Спајк Јонзе|Спајк Џонз]], „ ''[[Таа (филм)|Таа“]]'' од 2013 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://pitchfork.com/news/51817-arcade-fire-score-spike-jonze-film-her/|title=Arcade Fire Score Spike Jonze Film ''Her''|last=Pelly|first=Jenn|date=August 7, 2013|work=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]|accessdate=August 8, 2013}}</ref> Групата била номинирана за наградата „Сателит“ за најдобра оригинална музика за ''Таа.<ref>{{cite web|url=http://www.pressacademy.com/award_cat/current-nominees/|title=2013 Nominations|publisher=[[International Press Academy]]|access-date=December 4, 2013}}</ref>'' Тие исто така биле номинирани за наградата од Здружението на филмски критичари во Лос Анџелес за најдобра музика.<ref>{{cite magazine|title='Gravity,' 'Her' Tie for Best Picture With L.A. Film Critics|url=https://variety.com/2013/film/news/l-a-film-critics-voting-in-progress-1200933565/|access-date=December 8, 2013|magazine=Variety|date=December 8, 2013}}</ref> Групата била „насловна група“ на фестивалот во Гластонбери на 27 јуни 2014 година.<ref>{{cite web|url=https://twitter.com/arcadefire/status/413708754828288000|title=Next year, one week in June|publisher=Arcade Fire|access-date=December 19, 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.musicblogged.com/arcade-fire-headline-friday-at-glastonbury-2014/|title=Arcade Fire to headline Friday at Glastonbury 2014|date=December 19, 2013|publisher=Music Blogged|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220191849/http://www.musicblogged.com/arcade-fire-headline-friday-at-glastonbury-2014/|archive-date=December 20, 2013|access-date=December 20, 2013|url-status=dead}}</ref> Англискиот рок-музичар [[Дејвид Боуви]] пеел како придружен вокали на насловната песна од албумот „Reflektor“.<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=July 28, 2017}}</ref> Во септември 2013 година, Arcade Fire објавиле верзија од хит-синглот од 1980 година „Games Without Frontiers“ за трибјут албумот од [[Питер Гејбриел]], ''And I'll Scratch Yours.''<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nme.com/news/arcade-fire/71674l|title=Arcade Fire cover Peter Gabriel's 'Games Without Frontiers' – listen|date=July 26, 2013|work=NME|access-date=August 28, 2013}}</ref> По објавувањето, ''Reflektor'' добил позитивни критики од музичките критичари и добро се продавал. Албумот бил вброен меѓу 100-те најдобри албуми на деценијата дотогаш, листа објавена од ''Pitchfork'' во август 2014 година.<ref name="pitchfork.com">{{Наведена мрежна страница|url=https://pitchfork.com/features/lists-and-guides/9465-the-100-best-albums-of-the-decade-so-far-2010-2014/|title=The 100 Best Albums of the Decade So Far (2010-2014)|date=August 19, 2014|work=Pitchfork}}</ref> На Џуно наградите во 2014 година, ''Reflektor'' ги добил наградите за албум на годината и за алтернативен албум на годината. Албумот исто така бил во потесниот избор за музичката награда Поларис за 2014 година.<ref name="shortlist">[http://www.ctvnews.ca/entertainment/arcade-fire-drake-shad-make-polaris-music-prize-short-list-1.1914616 "Arcade Fire, Drake, Shad make Polaris Music Prize short list"].</ref> Во 2015 година, Arcade Fire ја добиле Меѓународната награда за достигнување на SOCAN наградите кои се одржале во Монтреал.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.socan.ca/about/awards/2015-socan-awards|title=2015 SOCAN Awards – SOCAN|work=Socan.ca|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728181335/https://www.socan.ca/about/awards/2015-socan-awards|archive-date=July 28, 2017|accessdate=July 28, 2017}}</ref> Документарен филм за продуцирањето на албумот, под наслов ''The Reflektor Tapes'', бил објавен на 24 септември 2015 година и бил прикажан на [[Филмски фестивал во Торонто|филмскиот фестивал во Торонто]] во 2015 година.<ref name="IndieWire">{{Наведена мрежна страница|url=http://blogs.indiewire.com/bent/toronto-film-festival-adds-60-titles-including-janis-joplin-doc-and-gillian-armstrongs-women-hes-undressed-20150811|title=Toronto Film Festival Adds 60+ Titles|work=IndieWire|archive-url=https://web.archive.org/web/20150811162548/http://blogs.indiewire.com/bent/toronto-film-festival-adds-60-titles-including-janis-joplin-doc-and-gillian-armstrongs-women-hes-undressed-20150811|archive-date=August 11, 2015|accessdate=August 11, 2015}}</ref> === 2016 ― 2019: ''Everything Now'' === [[Податотека:Arcade_Fire_at_Razzmatazz_Barcelona.jpg|мини|Arcade Fire во јули 2016 година, за време на нивниот концерт во Барселона]] На 5 јули 2016 година, групата го одржала првиот концерт по две години во клуб во Барселона. Послужил како подготовка за нејзината фестивалска турнеја, која покрај Шпанија ги опфаќала и Португалија, САД и Канада.<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=July 8, 2016}}</ref> Во мај 2017 година, Arcade Fire потпишала договор за снимање два албуми со [[Columbia Records]].<ref name="Variety">{{Наведен нестручен часопис|access-date=May 31, 2017}}</ref> На 31 мај, групата објавила нов сингл „Everything Now“.<ref name="Variety" /> Arcade Fire го објавиле нивниот петти студиски албум, ''Everything Now'', на 28 јули 2017 година и истовремено го објавиле спотот за песната „Everything Now“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://pitchfork.com/news/73787-arcade-fire-announce-new-album-everything-now/|title=Arcade Fire Announce New Album ''Everything Now''|last=Monroe|first=Jazz|date=1 June 2017|work=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]|accessdate=2 June 2017}}</ref> Во јули 2017 година, „Everything Now“ станал прв сингл на Arcade Fire кој се искачил на прво место на топ-листата од Билборд (Adult Alternative Songs airplay chart).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/7873084/arcade-fire-everything-now-adult-alternative-number-one|title=Arcade Fire Earns First No. 1 Song With 'Everything Now'|work=Billboard.com|accessdate=July 28, 2017}}</ref> Во октомври 2017 година, долгогодишниот менаџер Скот Роџер се разделил со групата.<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=October 25, 2017}}</ref> На 15 март 2018 година, групата објавила краток филм, во режија на Дејвид Вилсон наречен „Пари + Љубов“,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.instagram.com/p/BgOdaxhHKl7|title=Arcade Fire on Instagram: "Money + Love Coming March 15th"|work=Instagram|language=en|url-access=subscription|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416022420/https://www.instagram.com/p/BgOdaxhHKl7/|archive-date=2023-04-16|accessdate=March 13, 2018|url-status=bot: unknown}}</ref> кој содржи две нивни песни „Put Your Money On Me“ и „We Don't Deserve Love“. За филмот од Дизни од 2019 година, ''[[Дамбо (филм од 2019 година)|Дамбо]]'', Arcade Fire извеле верзија од песната „Baby Mine“, од Френк Черчил и Нед Вашингтон, која била објавена како сингл на 11 март 2019 година. === 2020―: ''We'' === Шестиот студиски албум ''Wе'' бил објавен на 6 мај 2022 година'','' а бил продуциран од Најџел Годрич, Вин Батлер и Режин Шасањ. Првиот двоен сингл ''The Lightning I, II'' и придружното музичко видео биле објавени на 17 март. По објавувањето на албумот Вилијам Батлер ја напуштил групата.<ref name="p4kwill">{{cite web|url=https://pitchfork.com/news/will-butler-says-hes-left-arcade-fire|title=Will Butler Says He's Left Arcade Fire|last1=Corcoran|first1=Nina|date=19 March 2022|website=Pitchfork|access-date=19 March 2022}}</ref> По објавувањето на ''We'' на 6 мај 2022 година, Arcade Fire ја објавиле турнејата „WE“, првата светска турнеја на групата од 2018 година, која започнала во август 2022 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://globalnews.ca/news/8815191/arcade-fire-world-tour-2022/|title=Arcade Fire announce 2022 world tour, with stops in Edmonton, Toronto and Vancouver {{!}} Globalnews.ca|work=Global News|language=en-US|accessdate=2022-05-06}}</ref> На 27 август 2022 година, Вин Батлер бил обвинет од четири лица за неколку случаи на сексуално недолично однесување помеѓу 2016 и 2020 година, вклучувајќи [[сексуален напад]], несакани експлицитни текстови и односи со помлади обожаватели на возраст од 18 до 23 години.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/music/2022/aug/28/arcade-fire-frontman-win-butler-accused-of-sexual-misconduct|title=Arcade Fire frontman Win Butler accused of sexual misconduct|date=2022-08-28|work=the Guardian|language=en|accessdate=2022-08-28}}</ref> Батлер и Шасањ ги негирале обвинувањата и рекле дека за сите средби била дадена согласност.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://pitchfork.com/news/arcade-fires-win-butler-accused-of-sexual-misconduct-by-multiple-women-frontman-responds/|title=Arcade Fire's Win Butler Accused of Sexual Misconduct by Multiple Women; Frontman Responds|date=2022-08-27|work=Pitchfork|language=en-US|accessdate=2022-08-28}}</ref> Неколку дена подоцна, канадската пејачка [[Феист (пејач)|Фејст]] објавила дека таа и нејзината група нема да бидат предгрупа на европската турнеја „WE“ поради таквите наводи.<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=2022-09-01}}</ref> [[Бек (музичар)|Бек,]] исто така, се откажал како воведен изведувач на американскиот дел од турнејата подоцна истата година.<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=2023-03-29}}</ref> == Членови == <gallery class="centre"> Податотека:Arcade_fire_mg_7193.jpg|алт=Win Butler| Вин Батлер Податотека:Arcade_Fire-IMG_7608.jpg|алт=Régine Chassagne| Режин Шасањ Податотека:Arcade_fire_mg_7375.jpg|алт=Richard Reed Parry| Ричард Рид Пари Податотека:Arcade_Fire-IMG_7574.jpg|алт=Tim Kingsbury| Тим Кингсбери Податотека:Arcade_fire_mg_7263.jpg|алт=Jeremy Gara| Џереми Гара </gallery> == Дискографија == '''Студиски албуми''' * ''Funeral'' (2004) * ''Neon Bible'' (2007) * ''The Suburbs'' (2010) * ''Reflektor'' (2013) * ''Everything Now'' (2017) * ''We'' (2022) * ''Pink Elephant'' (2025) == Наводи == [[Категорија:Добитници на Греми]] [[Категорија:Добитници на Британски музички награди]] [[Категорија:Канадски музички групи]] [[Категорија:Музички групи основани во 2001]] [[Категорија:Музички групи од Монтреал]] [[Категорија:Добитници на Џуно награда]] [[Категорија:Добитници на MTV Video музички награди]] [[Категорија:Канадски инди-рок-групи]] [[Категорија:Музички групи основани во 2001 година]] 348a14nek99pyc8w0nqrh4moeqjpl4b 0 1346146 5577299 5191925 2026-06-15T10:02:23Z Bjankuloski06 332 Правописна исправка, replaced: 'рж → ’рж (2) 5577299 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Tamworth_Storm_15th_Feb_2006_a.sized.jpg|десно|мини| Невреме со грмотевици во Тамворт, Нов Јужен Велс, [[Австралија]]]] [[Податотека:Misc_pollen_colorized.jpg|мини|Обоена снимка на електронски микроскоп за скенирање на зрна полен од различни обични растенија]] '''Грмотевична астмата,''' или понекогаш именувама како '''грмотевична треска''' или '''поленска бомба''' <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://blog.metoffice.gov.uk/2022/06/10/a-change-in-the-pollen-season-but-is-it-worse-than-normal/|title=A change in the pollen season – but is it worse than normal?|date=10 June 2022|work=UK Met Office|language=en|accessdate=20 July 2022}}</ref> е активирање на напад на [[астма]] директно предизвикан од локална бура со грмотевици . Поради акутната природа на почетокот и широката изложеност на локалното население на истите предизвикувачки услови, тешките епидемиски настани на астма со грмотевици може да предизвикаат значителен и неуправлив стрес врз јавните здравствени установи. Широко препознаено, но не целосно разбрано, се верува дека за време на бура со грмотевици, зрната [[полен]] може да ја апсорбираат влагата, а потоа да се распрснат во многу помали фрагменти, при што овие фрагменти лесно се разнесуваат од ветрот.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/science/2016/nov/24/melbourne-suffers-most-lethal-episode-of-thunderstorm-asthma|title=Thunderstorm asthma: how seasonal weather can affect human health|last=Sample|first=Ian|date=November 25, 2016|work=[[The Guardian]]|access-date=December 11, 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/?term=thunderstorm+asthma|title=thunderstorm asthma - PubMed - NCBI|last=pubmeddev|work=www.ncbi.nlm.nih.gov|language=en|accessdate=2019-08-27}}</ref> Додека поголемите зрна полен обично се филтрираат со влакната во носот, помалите фрагменти од полен можат да поминат и да влезат во белите дробови, предизвикувајќи напад на астма.<ref>Suphioglu C. Thunderstorm Asthma Due to Grass Pollen. ''Int Arch Allergy Immunol'' 1998;116:253–260. {{DOI|10.1159/000023953}}</ref><ref>Taylor, P.E. & Jonsson, H. Thunderstorm asthma. ''Curr Allergy Asthma Rep'' (2004) 4: 409. {{DOI|10.1007/s11882-004-0092-3}}</ref><ref>Dabrera G, Murray V, Emberlin J, Ayres JG, Collier C, Clewlow Y, Sachon P. Thunderstorm asthma: an overview of the evidence base and implications for public health advice. ''QJM''. 2013 Mar;106(3):207-17. {{DOI|10.1093/qjmed/hcs234}}. {{PMID|23275386}}</ref><ref>D'Amato G, Vitale C, D'Amato M, Cecchi L, Liccardi G, Molino A, Vatrella A, Sanduzzi A, Maesano C, Annesi-Maesano I. Thunderstorm-related asthma: what happens and why. ''Clin Exp Allergy''. 2016 Mar;46(3):390-6. {{DOI|10.1111/cea.12709}}. {{PMID|26765082}}</ref> == Историја == Феноменот на астма со грмотевици е препознаен уште од 1980-тите, со настан во [[Бирмингем]], Англија, во јули 1983 година, кој често се смета за прв истакнат пример.<ref>{{Наведено списание|last=Packe|first=G. E.|last2=Ayres|first2=JonG.|date=1985-07-27|title=Asthma Outbreak During a Thunderstorm|url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0140673685915107|journal=The Lancet|series=Originally published as Volume 2, Issue 8448|language=en|volume=326|issue=8448|pages=199–204|doi=10.1016/S0140-6736(85)91510-7|issn=0140-6736|pmid=2862383}}</ref> Студијата од 2013 година која ги прегледа случаите на ненормално високи приеми поврзани со астмата во одделенијата за итни случаи помеѓу 1983 и 2013 година, идентификувала силна корелација помеѓу тие случаи и грмотевици, истовремено забележувајќи дека таквите настани се толку ретки што се случило многу малку детално истражување за феноменот.<ref>{{Наведено списание|last=Dabrera|first=G.|last2=Murray|first2=V.|last3=Emberlin|first3=J.|last4=Ayres|first4=J. G.|last5=Collier|first5=C.|last6=Clewlow|first6=Y.|last7=Sachon|first7=P.|date=2013-03-01|title=Thunderstorm asthma: an overview of the evidence base and implications for public health advice|url=https://academic.oup.com/qjmed/article/106/3/207/1565254|journal=QJM: An International Journal of Medicine|language=en|volume=106|issue=3|pages=207–217|doi=10.1093/qjmed/hcs234|issn=1460-2725|pmid=23275386|doi-access=free}}</ref> Значаен поттик во проучувањето на феноменот се случил по настанот во ноември 2016 година во [[Мелбурн]], Австралија. Признаен како најтежок настан од епидемија на грмотевична астма досега, почетокот го совладал системот за брза помош во градот и некои локални болници, забележал десеткратно зголемување на случаите на астма кои се јавуваат во одделенијата за итни случаи во споредба со просекот и резултирал со десет смртни случаи.<ref>{{Наведено списание|last=Thien|first=F.|last2=Beggs|first2=P. J.|last3=Csutoros|first3=S.|last4=Darvall|first4=J.|last5=Hew|first5=M.|last6=Davies|first6=J. M.|date=2018-06-01|title=The Melbourne epidemic thunderstorm asthma event 2016: an investigation of environmental triggers, effect on health services, and patient risk factors|url=https://www.thelancet.com/journals/lanplh/article/PIIS2542-5196(18)30120-7/fulltext|journal=The Lancet|language=en|volume=2|issue=6|pages=255–263|pmid=29880157}}</ref><ref name="Wright">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.abc.net.au/news/2016-11-24/thunderstorm-asthma-three-patients-critical/8052800|title='Thunderstorm asthma': Three people remain critical, at least four dead|last=Wright|first=Patrick|date=24 November 2016|work=[[ABC Online]]|accessdate=24 November 2016}}</ref><ref>[http://www.abc.net.au/news/2016-11-23/thunderstorm-asthma-student-days-away-from-graduating/8048894 "'Thunderstorm asthma': Four people now believed dead, could have been more, minister says"] ABC News, 23 November 2016. Accessed 23 November 2016.</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://www.abc.net.au/news/2016-11-27/sixth-person-dies-from-thunderstorm-asthma-emergency/8061380|title=Sixth person dies from thunderstorm asthma emergency|date=2016-11-27|work=ABC News|access-date=2016-11-27|language=en-AU}}</ref><ref name="BBC">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/news/world-australia-38121579|title='Thunderstorm asthma' deaths in Melbourne rise to nine|date=29 November 2016|work=[[BBC Online]]|accessdate=29 November 2016}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://www.abc.net.au/news/2017-01-25/thunderstorm-asthma-ninth-death-in-victoria/8212096|title=Thunderstorm asthma: Ninth death in Victoria after freak weather event in 2016|date=25 January 2017|work=[[ABC News (Australia)|ABC News]]|access-date=25 January 2017}}</ref> Еден месец подоцна, епидемиски настан на грмотевична астма во [[Кувајт]] резултирал со најмалку 5 смртни случаи и многу приеми во болниците.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kuna.net.kw/ArticleDetails.aspx?id=2579311&language=en|title=KUNA: Five people die in 2 days due to asthma attacks - health official|date=December 2, 2016|work=kuna.net.kw|accessdate=8 December 2016}}</ref> Оттогаш има дополнителни извештаи за епидемични настани на грмотевична астма во Вага Вага, Австралија; [[Лондон]], Англија; [[Неапол]], Италија;<ref>D'Amato, G., Liccardi, G. and Frenguelli, G. (2007), Thunderstorm-asthma and pollen allergy. ''Allergy'', 62: 11–16. {{DOI|10.1111/j.1398-9995.2006.01271.x}}</ref> [[Атланта]], САД;<ref>Grundstein A, Sarnat SE, Klein M, Shepherd M, Naeher L, Mote T, Tolbert P. Thunderstorm associated asthma in Atlanta, Georgia. ''Thorax''. 2008 Jul;63(7):659-60. {{DOI|10.1136/thx.2007.092882}}. {{PMID|18587040}}</ref> и Ахваз, Иран.<ref>Forouzan A, Masoumi K, Haddadzadeh Shoushtari M, Idani E, Tirandaz F, Feli M, Assarehzadegan MA, Asgari Darian A. An overview of thunderstorm-associated asthma outbreak in southwest of Iran. ''J Environ Public Health''. 2014;2014:504017. {{DOI|10.1155/2014/504017}}. {{PMID|25093023}}</ref> == Статистика == Многу од оние кои се погодени за време на појава на астма со грмотевици можеби никогаш порано не доживеале напад на астма.<ref name="freakweather">{{Наведени вести|url=http://www.cnn.com/2016/11/23/health/thunderstorm-asthma-australia/index.html|title='Thunder asthma:' Deadly illness caused by freak weather|last=Reed Alexander|date=November 23, 2016|access-date=November 23, 2016|publisher=CNN|last2=James Griffiths}}</ref> Откриено е дека 95% од оние кои биле погодени од грмотевична астма имале историја на [[алергиски ринитис]], а 96% од тие луѓе биле позитивни на алергии на полен од трева, особено на ’рж.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.abc.net.au/news/2016-11-22/what-is-thunderstorm-asthma/8044920|title=What is thunderstorm asthma? - ABC News (Australian Broadcasting Corporation)|date=21 November 2016|work=ABC News|access-date=2016-11-23}}</ref> Полен од ’рж може да собере до 700 ситни скробни гранули, со димензии од 0,6 до 2,5 μm, доволно мали за да стигнат до долните дишни патишта во белите дробови.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sciencealert.com/thunderstorm-asthma-is-a-real-thing-that-s-killed-2-people-in-australia|title=Thunderstorm asthma is a real thing that's killed 2 people in Australia|last=Peter Dockrill|date=2015-08-21|work=ScienceAlert.com|accessdate=2016-11-23}}</ref><ref>D'Amato G, Annesi Maesano I, Molino A, Vitale C, D'Amato M. Thunderstorm-related asthma attacks.J Allergy Clin Immunol. 2017 Jun;139(6):1786-1787. {{DOI|10.1016/j.jaci.2017.03.003}}. {{PMID|28342913}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.allergy.org.au/patients/asthma-and-allergy/thunderstorm-asthma|title=Thunderstorm asthma|date=2016|work=ASCIA - Australasian Society of Clinical Immunology and Allergy|accessdate=2017-12-12}}</ref> == Превенција == Пациентите со историја на алергии на трева треба да се тестираат за астма и да се третираат за алергии на трева и астма. Пациентите со позната астма треба да се лекуваат и да се советуваат за важноста на придржувањето до протоколите за превентивни лекови.<ref>{{Наведено списание|last=Harun|first=Nur-Shirin|last2=Lachapelle|first2=Philippe|last3=Douglass|first3=Jo|date=2019|title=Thunderstorm-triggered asthma: what we know so far|journal=Journal of Asthma and Allergy|volume=12|pages=101–108|doi=10.2147/JAA.S175155|issn=1178-6965|pmc=6512777|pmid=31190900|doi-access=free}}</ref> Превентивниот третман кој се смета за корисен за тешка астма вклучува алергенска имунотерапија (AIT), особено сублингвална имунотерапија (SLIT).<ref>{{Наведено списание|last=Lombardi|first=Carlo|last2=Savi|first2=Eleonora|last3=Ridolo|first3=Erminia|last4=Passalacqua|first4=Giovanni|last5=Canonica|first5=Giorgio Walter|date=2017|title=Is allergic sensitization relevant in severe asthma? Which allergens may be culprit?|journal=The World Allergy Organization Journal|volume=10|issue=1|pages=2|doi=10.1186/s40413-016-0138-8|issn=1939-4551|pmc=5219672|pmid=28101292|doi-access=free}}</ref> == Значајни настани == * {{Времеслед-настан|date={{Start date|1983|07|06|df=y}}|end_date={{End date|1983|07|07|df=y}}|event=Бирмингем, Англија}} * {{Времеслед-настан|date={{Start date|1987|11|08|df=y}}|event=Мелбурн, Австралија}} * {{Времеслед-настан|date={{Start date|1989|11|29|df=y}}|end_date={{End date|1989|11|30|df=y}}|event=Мелбурн, Австралија}} * {{Времеслед-настан|date={{Start date|1994|07|24|df=y}}|end_date={{End date|1994|07|25|df=y}}|event=Лондон, Англија}} * {{Времеслед-настан|date={{Start date|1997|10|30|df=y}}|event=Вага Вага, Австралија}} * {{Времеслед-настан|date={{Start date|2004|06|04|df=y}}|event=Наполи, Италија}} * {{Времеслед-настан|date={{Start date|2010|11|25|df=y}}|event=Мелбурн, Австралија}} * {{Времеслед-настан|date={{Start date|2013|11|02|df=y}}|event=Ахваз, Иран}} * {{Времеслед-настан|date={{Start date|2016|11|21|df=y}}|event=Мелбурн, Австралија}} * {{Времеслед-настан|date={{Start date|2016|12|01|df=y}}|event=Кувајт}} и Ријад, Саудиска Арабија * {{Времеслед-настан|date={{Start date|2023|06|12|df=y}}|event=Долина на Темза, Англија}} == Наводи == {{Наводи|40em}} [[Категорија:Астма]] [[Категорија:Биометеорологија]] [[Категорија:Време и здравје]] eq78vkv39peku74hmt9p3b115yjil8d 0 1346940 5576940 5575798 2026-06-14T12:52:42Z Andrew012p 85224 Andrew012p ја премести страницата [[Македонско знаме (1932 - 1934)]] на [[Македонско знаме (1932 — 1934)]] 5575798 wikitext text/x-wiki {{Разликување|Македонско знаме}}{{Инфокутија Весник|name=Македонско знаме|image=Makedonsko Zname 14 June 1932.png|caption=Првиот број на весникот|owners=[[Александар Мартулков]]|format=Неделен|publisher=[[Македонска народна студентска група „Гоце Делчев“|Македонска студенска група „Гоце Делчев“]]|editor=[[Васил Ивановски]], [[Васил Хаџи-Кимов|Васил Хаџи Кимов]], [[Коста Веселинов]] и [[Михаил Сматракалев]]|political=[[Социјализам]]<br />[[Македонство|Промакедонизам]]|language=[[македонски]]<ref>''[https://www.google.mk/books/edition/Vistinata_za_Makedonija_niz_francuskata/j94xAAAAMAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%E2%80%9E%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE+%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B5%E2%80%9E&dq=%E2%80%9E%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE+%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B5%E2%80%9E&printsec=frontcover Vistinata za Makedonija niz francuskata istoriografija]'' (1993) од Веле Алексоски, стр. 181. Издаден од [[Матица македонска]]</ref> и [[бугарски јазик]]|foundation=[[14 јуни]], [[1932]]|ceased publication=[[1 јули]], [[1934]]|headquarters=[[Улица „Јосиф В. Гурко“ (Софија)|Улица „Јосиф“ В. Гурко, број 32]]<br />[[Софија]], [[Царство Бугарија]]|sister newspapers=[[Македонско дело]]|circulation=5000 - 6000<ref>{{МКЕ|881}}</ref>}} '''Македонско знаме''' — македонски прогресивен весник издаден од истакнатиот социјалистички политичар и активист [[Александар Мартулков]]. Весникот претежно се борел за интересите на [[Пирински Македонци|Македонците во Бугарија]] и бил издаден од [[Македонска народна студентска група „Гоце Делчев“|народната студенска група „Гоце Делчев“]]. Весникот е познат во [[Македонска историографиjа|македонската историографија]] заради нејзините силни промакедонски ставови во тој период. Весникот е основан поради повеќе причини, но главната е киднапирањето на [[Симеон Кавракиров]] на [[8 јуни]] [[1932|1932 година]]. Мартулков бил близок пријател на Кавракиров, па неговото киднапирање предизвикало протест кај Мартулков и неговата група. Неколку дена откако Кавракиров бил киднапиран повеќето водечки членови на [[Внатрешна македонска револуционерна организација (Обединета)|ВМРО (Обединета)]] организираа протести пред [[Народно собрание на Бугарија|бугарскиот парламент]] во [[Софија]]. Киднапирањето на Симеон Кавракиров било организирано од членови на [[Внатрешна македонска револуционерна организација (Автономистичка)|ВМРО (Автономисти)]] под наредба од тогашниот водач [[Ванчо Михајлов|Иван Михајлов]], како резултат од тоа весникот во поголемиот дел од своето постоење ги критикувале незаконските постапки на Иван Михајлов и неговата група, а главните организатори на критиките во весникот биле Мартулков и [[Христо Трајков]]. Поради негативна критика на Мартулков кон Михајлов, во 1933 година дошло до неуспешен обид на атентат организиран од Михајлов во кој тешко го повредил Мартулков и го убил Христо Трајков. После атентатот критиките на Михајлов се зголемиле и Мартулков станал познат во македонски и бугарски медиуми поради неговата храброст. Весникот исто така станал познат. Во втората половина на [[1933|1933 година]] и првите месеци од [[1934|1934 година]] се појавила голема поделба меѓу уредниците во весникот, од една страна [[Васил Хаџи-Кимов|Васил Хаџи Кимов]] пишувал статии во кои го поддржува обединувањето на Македонија кон Бугарија и го сметаше македонскиот народ како бугарски. Тој исто така ја пропагирал Санстефанската Бугарија и го одбил [[Резолуција на Коминтерната од 1934 година за македонското прашање|резолуцијата на Коминтерната од 1934 година за македонското прашање]]. Од друга страна, [[Васил Ивановски]] пишувал статии каде ја промовирал идејата дека [[Македонците]] се свој посебен народ со свој јазик и имале право на самоопределување. За време на оваа поделба, Мартулков застана на страната на Васил Ивановски, заради тоа во 1934 година Хаџи Кимов бил отстранет како уредувач. == Основање == {{Quote|text=''По одвлекувањето на Кавракирова, ние не се уплашивме. Напротив, почнавме една порешителна и поефикасна борба против неоврховистите. Беше поставено јас да го издавам и редактирам весникот. Решивме весникот да се вика „Македонско знаме“, орган на прогресивната македонска организација. Преку весникот поведовме борба против михајловистичката гангстерска банда''|sign='''Алексо Мартулков, Спомени'''|source=<ref name=cheshe>{{Мартулков|Поглавје=46}}</ref>}} [[Податотека:Алексо Мартулков.jpg|мини|244x244px|Александар Мартулков — основач и сопственик на весникот.]]Во [[8 јуни]] [[1932|1932 година]], [[Симеон Кавракиров]], водечки член на [[Внатрешна македонска револуционерна организација (Обединета)|ВМРО (Обединета)]] му ја дадол наредбата на [[Владимир Поп Томов]] да отпатува во [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]] на преговори со [[Комунистичка интернационала|Комитерната]]. Откако Томов замина, а Симеон ја заврши својата должност за денот кога реши пешки да се врати дома, додека поминувајќи ја улицата „Генерал Паренсов“ таму меѓу темнината запрало возило, од нејзе излегле двајца мажи и жени облечени во црно, под наредба на [[Иван Михајлов]] тие го киднапираа Кавракиров.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/Svetli_p%C5%ADtishta/UhY1AQAAIAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%22%D0%9A%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%22+%221932%22+%22%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B0%22&dq=%22%D0%9A%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%22+%221932%22+%22%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B0%22&printsec=frontcover|title=Svetli pŭtishta [avtobiogr.] spomeni|last=Делев|first=Иван|publisher=DVI|year=1974|pages=50}}</ref> Според некои сведоци тоа било околу полноќ помеѓу 8-ми и 9-ти јуни. Според нив имало околу 5-6 луѓе кои го киднапирале Кавракиров. После киднапирањето еден маж и жена го забележале автомобилот како заминува и го молеле сопственикот на блиската продавница „Нов Измир“ да го користат нивниот телефонот за да можат да го пријават кон полиција, а според нив автомобилот бил со број 1122 или 1244.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.168chasa.bg/article/6427572|title=Македонци отвличат комунист, измъчват го 2 г. и го yбиват|last=Зеленгора|first=Георги|date=5 септември 2017|work=168часа}}</ref> [[Податотека:Simeon Kavrakirov 3.jpg|лево|мини|226x226пкс|[[Симеон Кавракиров]]]] Киднапирањето предизвикало големо политичко неодобрување на тогашната бугарската влада од страна на големата [[Македонска емиграција во Бугарија|македонска емиграција]]. Во повеќе писма испратени од благотворителни братсва се молело да престане насилството од [[Внатрешна македонска револуционерна организација (Автономистичка)|ВМРО (Автономисти)]] предводена од [[Ванчо Михајлов|Иван Михајлов]] и да се ликвидира неговата терористичка група. Не само тоа, протести стигнаа и од странски земји, огромни [[Австралиски Македонци|македонски емигрантски заедници во Австралија]], [[Американски Македонци|САД]] и [[Канадски Македонци|Канада]] испратија писма со негативни критики кон владата.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B0%D1%80%D0%B8/nDgBAAAAMAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%22%D0%9A%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%22+%E2%80%9E%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8%E2%80%9E&dq=%22%D0%9A%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%22+%E2%80%9E%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8%E2%80%9E&printsec=frontcover|title=Мемоари|last=[[Димитар Влахов|Влахов, Димитар]]|publisher=Заедница за издавачка дејност при НИП "Нова Македонија"|year=1970|pages=328}}</ref> И тогашните членови на ВМОРО (Обединети) беа крајно разочарани од лошото справување со киднапирањето од страна на бугарската влада, тие го обвинија огромното влијание штo [[михајловисти]]те го имале врз бугарската политика. Тие ги обвинија и за саботирање на изборите за прогресивни македонски кандидати во [[Народно собрание на Бугарија|бугарскиот парламент]], нешто што социјалистот [[Александар Мартулков]] потврди во своите спомени „''[[Моето учество во револуционерните борби на Македонија]]''“.<ref>{{Мартулков|Поглавје=46|Цитат=''Но михајловистите кренаа голем шум. Поумерените од нив се одделија со мене и двајца наши другари да преговараат. Тие предлагаа да cе повлечам јас, а да ме замени друг наш другар... Тие најпосле отворено ни рекоа дека според добиените инструкции нема да дозволат да бидам јас делегат на конгресот.''}}</ref> На [[27 јули]] [[1932|1932 година]] Мартулков заедно со други значајни членови на ВМРО (Обединета) организирале протести пред главната зграда на бугарскиот министер за внатрешни работи со надеж дека Михајлов ќе биде казнет.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/VMRO_obedineta/vxVXAAAAYAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%22%D0%9A%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%22+%E2%80%9E%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8%E2%80%9E&dq=%22%D0%9A%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%22+%E2%80%9E%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8%E2%80%9E&printsec=frontcover|title=VMRO (obedineta), dokumenti i materijali|last=[[Иван Катарџиев|Катарџиев, Иван]]|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1991|pages=136}}</ref> Но, немало некаков добиток од протестите. Поради тоа македонската емиграција решила да создаде весник како вид на протест против бугарската влада. Како резултат на тоа Александар Мартулков го создал весникот „Македонско знаме“. Во првиот број на весникот било изложена програмата на весникот и нејзините политичките, освен тоа што било претежно составено со писма поплаки од повеќе надворешни и внатрешни организации во врска со неактивноста на бугарската влада и случајот со [[Симеон Кавракиров]]. Името на весникот „Македонско знаме“ потекнува од бугарскиот весник „Знаме“ кој бил во сопственост на Демократската партија на Бугарија, во тој период Мартулков бил член на партијата како претставник на македонското малцинство, поради тоа при создавањето на својот весник го нарекол „Македонски знаме“. == Дејствување == {{Quote|text=''Патот на единството на македонското движење е невозможно без една борба против врховизмот, како спроводник на стремежите на бугарската буржоазија во македонското движење''|sign='''Македонско Знаме, број 2'''|source=<ref>[https://www.google.mk/books/edition/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA/uU1tAAAAMAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%22%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE+%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B5%22+%E2%80%9E1932%E2%80%9E&dq=%22%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE+%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B5%22+%E2%80%9E1932%E2%80%9E&printsec=frontcover Историја на македонската нација] (1999) од [[Блаже Ристовски]], издадено од [[МАНУ]]. стр. 564. (ISBN - 9789989649578)</ref>}} [[Податотека:Исечок од весникот „Македонско знаме“ број 22.png|лево|мини|301x301пкс|Исечок од весникот, година II, број 22, издаден во [[Улица „Јосиф В. Гурко“ (Софија)|улица „Јосиф В. Гурко“]].]] Весникот доживеал голем успех популарност меѓу [[Македонска емиграција во Бугарија|прогресивната македонска емиграција во Бугарија]] и до одреден степен со пошироката бугарска јавност, весникот станал популарен поради тоа што главните уредувачи ги документира сите ужасни злосторства што [[Иван Михајлов]] ги вршел заедно со неговата група против [[Македонците во Бугарија]]. Поради нивните агресивни статии кон Михајлов, Мартулков заедно со другите уредници добиле редовни закани од членовите на [[ВМРО (Автономистичка)]]. Според македонскиот публицист [[Боро Мокров]], весникот бил прилично интересен поради нејзините уникатни ставови во споредба со другите весници во тоа време. Весникот имало јасна промакедонска програма со социјалистички ставови и главно застана на страната на [[Внатрешна македонска револуционерна организација (Обединета)|ВМРО (Обединета)]], во нејзе биле објавени различни апели за правата на македонската емиграција и апели против Иван Михајлов.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/Razvojot_na_makedonskiot_pe%C4%8Dat_i_novina/6-MLAAAAIAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%E2%80%9E%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE+%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B5%E2%80%9E&dq=%E2%80%9E%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE+%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B5%E2%80%9E&printsec=frontcover|title=Развој на македонскиот печат и новинарство од првите почетоци до 1945 година.|last=[[Боро Мокров|Мокров, Боро]]|publisher=[[Здружение на новинари на Македонија]]|year=1980|pages=332-334}}</ref> [[Податотека:Vasil Ivanovski Golovrade.jpg|мини|205x205пкс|[[Васил Ивановски]]]] Покрај нивните [[Македонство|промакедонски]] и [[Социјализам|социјалистички ставови]] тие исто така пишувале повеќе негативни статии за [[Врховизам|неоврховизамот]] и нејзините следбеници. Весникот исто така имал успех меѓу македонските социјалистички групи не само во [[Вардарска Македонија]] туку и во [[Егејска Македонија]], весникот дури произведел и неколку статии за истакнатиот македонски поет [[Кочо Рацин]], а според македонскиот историчар [[Блаже Ристовски]] Рацин бил свесен за овие статии.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/Portreti_i_procesi_od_makedonskata_liter/1YziAAAAMAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%E2%80%9E%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE+%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B5%E2%80%9E&dq=%E2%80%9E%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE+%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B5%E2%80%9E&printsec=frontcover|title=Portreti i procesi od makedonskata literaturna i nacionalna istorija|last=[[Блаже Ристовски|Ристовски, Блаже]]|publisher=[[Култура (издавачка куќа)|Култура]]|year=1989|pages=342}}</ref> Друг значаен автор во весникот е револуционерот [[Васил Ивановски]], кој напиша повеќе статии за иднината на [[Пиринска Македонија]]. Според Мартулков, весникот бил прилично популарен во Бугарија и често бил целосно распродаден.<ref>{{Мартулков|Цитат=''Публиката просто го грабеше весникот за да научи нешто ново за вандализмот на михајловистите. Треба да се рече дека тогаш беа сковани перата на сите журналисти и во весниците во Бугарија не можеше ни збор да се сретна против михајловистите.''|Поглавје=46}}</ref> Весникот уште во првата година од објавувањето се судрила со многу проблеми со тогашната бугарска власт. Во тој период [[Народно собрание на Бугарија|бугарскиот парламент]] одобрил нов закон со името „[[Закон за заштита на државата на Царство Бугарија|Закон за заштита на државата]]“, тој закон исто така бил користен за [[Депортација на Евреите од Македонија|депортацијата на Македонските Евреи]]. Според Александар Мартулков во неговите мемоари нивниот весник го прекршил седмиот член на законот кој вели „''Тој што усно, писмено или преку печатени, уметнички или други дела поттикнува непријателство, омраза или криминал против одделни класи или слоеви на населението или воспоставените власти и со тоа може да го загрози јавниот ред и ред и мир во земјата, ќе се казни со строга затвор од 3 до 8 години и парична казна од 50.000 до 300.000 лева''“.<ref>''[https://bg.wikisource.org/wiki/%D0%97%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BD_%D0%B7%D0%B0_%D0%B7%D0%B0%D1%89%D0%B8%D1%82%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D0%B4%D1%8A%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%B0 Законъ за защита на държавата, чл 7.]'' (1924)</ref> Поради тоа тие редовно морале да го менуваат седиштето на весникот и редовно да го менуваат издавачот, прв издавач им беше печатницата на инженер Г. Добринов, а потоа од вториот до третиот број бил издаден во печатницата со името „[[Браќа Миладиновци]]“, од четврти до дванаесети број бил издаден во печатницата „В. Иванов“, од петти до шести број се издавал во печатницата „Графика“. Од седмиот до тринаесетиот број бил издаден во печатницата „Типограф“, од десеттиот до единаесетиот бил издаден во печатницата „Просвештение“. За седумнаесетиот број весникот бил издаден само во печатницата „Нова литература“, додека осумнаесеттиот бил издаден само во печатницата „Викторија“ и од деветнаесеттиот до последниот бил издаден од печатницата „Независимост“, кој бил сместен во [[Улица „Јосиф В. Гурко“ (Софија)|улицата „Јосиф В. Гурко“, број 32]] во стариот дел на [[Софија|градот Софија]].<ref>{{Наведена книга|url=http://nationallibrary.bg/wp/wp-content/uploads/2016/12/bgpp_t1.pdf|title=Български периодичен печат, 1844 – 1944: анотиран библиографски указател|last=Иванчев|first=Димитар|publisher=Наука и изкуство|year=1962|location=[[Софија]]|pages=462 - 463}}</ref> === Проширување на весникот === {{Quote|text=''Како што реков, сите броеви на нашиот весник беа инкриминирани. Но михајловистите не се задоволија со тоа. Тие ме осудија на смрт. На 12 јануари 1933 година во Софија тие направија обид да ме убијат, но само ме ранија.''|sign='''Алексо Мартулков, Спомени'''|source=<ref name=cheshe />}}[[Податотека:Статија за Мартулков и Трајков во Македонско дело.png|мини|258x258px|Статија за атентатите на Александар Мартулков и [[Христо Трајков]] во македонскиот весник „[[Македонско дело]]“.]] [[Податотека:Macedonia Newspaper 1, 11 October 1926.jpg|лево|мини|Први број на весникот „Македонија“, под сопственост на [[михајловисти]]те во [[Внатрешна македонска револуционерна организација (Автономистичка)|ВМРО (Автономисти)]]]]Весникот доживеал голем успех и се проширил меѓу публиката поради нејзиниот храб став кон тиранијата на [[Иван Михајлов]] и [[Михајловисти|неговата група]]. Но, тоа предизвикало спорови и полемики со македонскиот весник „Македонија“ кој бил во сопственост на значајни членови во [[Внатрешна македонска револуционерна организација (Автономистичка)|ВМРО (Автономисти)]]. Покрај тоа што весникот е забранет, михајловистите не биле задоволни од тоа што весникот ги разоткривал нивните злосторства и ја критикувале нивната група, поради тоа на [[12 јануари]] [[1933|1933 година]] се обиделе да го убијат сопственикот на весникот [[Александар Мартулков]], но успеале само да го ранат. На [[24 јануари]] истата година решиле да го убијат уште еден познат уредник на весникот, [[Христо Трајков]], овој пат успеале и тој бил ликвидиран. Александар Мартулков во своите мемоари истакнал дека и покрај тоа што се обиделе да го убијат, тој не престанал да го издава и уредува весникот. Обидот за атентат, исто така, не го убеди Мартулков да си ја намали критиката кон Иван Михајлов и всушност му го подигна моралот да ја продолжи битката против македонските терорист, тој испрати апел до [[Народно собрание на Бугарија|бугарскиот парламент]] во обид да го уапси, но немал успех. Обидот за атентат врз Мартулков и убиството на Трајков исто така станале познати меѓу медиумите во странски земји, заради тоа бугарската влада редовно добивала апели од меѓународни фигури кои побарале да се спречи Михајлов, според Мартулков, дури [[Томас Ман]], [[Ромен Ролан]] и [[Алберт Ајнштајн]] испратиле апел.<ref>{{Мартулков|Поглавје=46|Цитат=''Нашата борба наиде на големи симпатии и во странство. Преку својата усна и писмена агитација во странство, претставителите од „Обединетата" (Влахов, Поп Томов), ги разобличуваа убиствата и грабежите на михајловистите. Видни писатели, научници Томас Ман, и општественици, како: Анри Барбис, Ајнштајн, Виктор Маргерит, Теодор Драјзлер, Ромен Ролан и многу други испраќаа протестни телеграми до владата и претседателот на Народното собрание. Копии од тие телеграми добивав редовно и јас за да ги објавам во весникот. Во нив михајловистите беа жигосувани како џелати и убици''}}</ref> На [[19 мај]] [[1934|1934 година]] во [[Царство Бугарија|Царството Бугарија]] се одвивало државен удар кој ја замени тогашната бугарска влада, за време на државниот удар новата влада конечно успеале да ја ликвидираат силата и групата на Иван Михајлов, главните членови во групата биле уапсани и казнети. Поради тоа весникот си го изгубил една од главните причини за своето постоење, весникот исто така бил направен со надежот дека ќе го ослободиле [[Симеон Кавракиров|Кавракиров]] од неговото киднапирање, но кога Михајлов и неговата група биле забранети, било веќе откриено дека Кавракиров бил убиен пред долго време. Поради тоа, весникот почнал повеќе да се ориентира кон [[Македонска емиграција во Бугарија|македонската емиграција во Бугарија]], со тоа весникот почна повеќе да се фокусира на концептот за [[независна Македонија]] и обединувањето на [[Пиринска Македонија]] со [[Вардарска Македонија]].<ref>{{Мартулков|Поглавје=47|Цитат=''Продолжуваше да излегува весникот „Македонско знаме", а во неговите колони се заговори веќе за македонска нација. Овој лозунг печалеше сѐ повеќе приврзаници. ''}}</ref> === Судир на интереси меѓу Васил Хаџи Кимов и Васил Ивановски === {{Поврзано|Васил Хаџи-Кимов|Васил Ивановски}} [[Податотека:Васил Хаджикимов – един от основателите на ММТРО.jpg|лево|мини|257x257пкс|[[Васил Хаџи-Кимов|Васил Хаџи Кимов]]]] [[Податотека:Vasil Ivanovski Article.jpg|мини|Статијата од [[Васил Ивановски]] во весникот „Македонско знаме“ со насловот „Што е нација“]] [[Податотека:Makedonska Borba.JPG|лево|мини|178x178пкс|Првиот број на весникот „Македонска борба“, под сопственост на Васил Хаџи Кимов]] Во 1932 година кога весникот почнал да излегува [[Васил Хаџи-Кимов]] бил редовен уредник, па дури и самиот напишал неколку статии во весникот, по извесно време тој и [[Васил Ивановски]] немале никаков проблем и редовно соработувале за теми во врска со издавањето и уредувањето на весникот. Но, во 1934 година [[Резолуција на Коминтерната од 1934 година за македонското прашање|Комитерната го призна постоењето на уникатен македонски јазик и народ]], поради тоа никнало голема поделба меѓу двајцата уредувачи. Хаџи Кимов бил убеден дека македонскиот народ не постоило и дека терминот „Македонец“ е регионален термин за луѓето од [[Македонија (регион)|Македонија]], а Ивановски бил убеден дека Македонците постоеле и дека имало [[Македонска емиграција во Бугарија|големо малцинство на Македонци во Бугарија]]. Поради нивниот спор, Александар Мартулков остро реагирал и го отстранил Хаџи Кимов како уредник од весникот поради тоа што ставовите на Хаџи Кимов се спротивставени со главната програма на весникот: [[Независна Македонија|создавање слободна македонска нација]]. Поради тоа Васил Хаџи Кимов заедно со Ж. Мирчев го формирале новиот весник со името „Македонска борба“<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/Borba_za_razvoj_i_afirmacija_na_makedons/_6MMAAAAIAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%E2%80%9E%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0+%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%B1%D0%B0%E2%80%9E+%E2%80%9E%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE+%D0%97%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B5%E2%80%9E&dq=%E2%80%9E%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0+%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%B1%D0%B0%E2%80%9E+%E2%80%9E%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE+%D0%97%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B5%E2%80%9E&printsec=frontcover|title=Borba za razvoj i afirmacija na makedonskata nacija|last=[[Иван Катарџиев|Катарџиев, Иван]]|publisher=[[Култура (издавачка куќа)|Култура]]|year=1981|pages=215}}</ref> во кој биле објавени повеќе статии каде што ги критикувале Александар Мартулков и Ивановски, Хаџи Кимов ги критикувал нивните ставови за македонската независност и во неговиот весник ги нарекол „''политички идиотизам''“ и „''Македонска нација, како идеја, возникна во мозоците на болните тесници''“.<ref>„Тесници“ во оваа смисла е за тесните социјалисти во [[Бугарска комунистичка партија|Бугарската комунистичка партија]]</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://www.strumski.com/books/Vasil_Hadzhikimov_Ima_li_Makedonska_Nacia.pdf|title=Съществува ли македонска нация?|last=[[Васил Хаџи-Кимов|Хаџи Кимов, Васил]]|publisher=Васил х. Кимов|year=1939|pages=3}}</ref> Тие го негираа и постоењето на [[Пирински Македонци|македонско малцинство во Бугарија]]. Поради оваа критика на [[15 април]] [[1934|1934 година]],<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA/uU1tAAAAMAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%E2%80%9E%D0%94%D0%B8%D0%BD.+%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D0%B2%E2%80%9E&dq=%E2%80%9E%D0%94%D0%B8%D0%BD.+%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D0%B2%E2%80%9E&printsec=frontcover|title=Историја на македонската нација|last=[[Блаже Ристовски|Ристовски, Блаже]]|publisher=[[МАНУ]]|year=1999|isbn=9789989649578|pages=578}}</ref> Васил Ивановски ја објави статијата со наслов „''Национално-колонијално угнетување во Петричко''“ каде што наведува: {{Quote|text=''Поради сличноста на [[македонскиот јазик]] во [[Македонија]], што е под бугарска власт, не се чувствува толку [[Бугарска пропаганда во Македонија|болно асимилаторството]] како што тоа се чувствува во Македонија под [[Грчка пропаганда во Македонија|грчка]] и [[Српска пропаганда во Македонија|српска власт]]. Тоа, меѓутоа, не значи дека во [[Пиринска Македонија|петричкиот крај]] сосем нема асимилаторство. Напротив, овде со него се отиде толку далеку што дури во сознанието на многу [[Македонци]] беше залегнало убедувањето дека Македонците се [[Бугари]] и според тоа за петричкиот крај<ref>Збор е за цела [[Пиринска Македонија]] коja долго во Бугарија била организирана како Петрички округ б.м.</ref> не може да се говори за асимилаторство и воопшто за национален гнет. Најголемата, штета што на македонскиот народ и на неговата ослободителна кауза му јa нанесоа старите [[Врховизам|врховисти]], се состои во тоа што тие активно јa спроведуваа политиката на бугарскиот врховизам за асимилирање на Македонците преку големобугарските училишта, цркви весници и клубови во Македонија уште под турска власт, како и преку навлегувањето во неа на врховистички чети за бугаризирање на македонското население. Таа стара политика, која и денес продолжува, имаше и има за цел да ги натера македонските словени да се чувствуваат Бугари, а не словенска македонска нација и да им го даде моралното право на бугарските империјалисти да ја окупираат цела Македонија, против организирањето на македонскиот народ во Македонска народна република. И денес во Петричко младината е принудена да се учи на бугарски, а не на македонски јазик, на големобугарска училишна програма наместо nа македонска со историјата и економиката, со борбите и стремежите на македонскиот работен народ за национално-политмчко ослободување.'' <br /> ''Поради бугарската асимилаторска политика, што многу ревносно се спроведува насекаде во Македонија, македонските словени cѐ уште не го доразвиле својот јазик до еден обработен литературен македонски јазик и се принудеки да се служат во литературата и печатот со најблискиот до македонскиот јазик — [[Бугарски јазик|со јазикот на Бугарите]].''|sign=[[Васил Ивановски]]|source=<ref>[https://www.zirm.mk/wp-content/uploads/2022/02/IST-1980.2.07.-Katardziev-I.-Rezolucijata-na-Kominternata-od-1934-godina-i-makedonskiot-nacionalen-individualitet.pdf РЕЗОЛУЦИЈАТА НА КОМИНТЕРНАТА ОД 1934 ГОДИНА И МАКЕДОНСКИОТ НАЦИОНАЛЕН ИНДИВИДУАЛИТЕТ] (1980) од [[Иван Катарџиев]], стр 87</ref>}}Како одговор на статијата на Васил Ивановски, Васил Хаџи Кимов во својот весник „Македонска борба“ ја напишал следната изјава: {{Quote|text=''Македонска нација не постои, како што не постои национално угнетување во [[Пиринска Македонија|Петричкиот округ]]. Постои само еден македонски народ како политичка целина, составен од националните групи [[Бугари]], [[Турци]], [[Власи|Ароманци]], [[Грци]] и [[Срби]]''|sign=[[Васил Хаџи-Кимов]]|source=<ref>[https://www.google.mk/books/edition/Sprachliche_Aspekte_des_nation_building/WV_uLdyaDcIC?hl=mk&gbpv=1&dq=%E2%80%9EMakedonsko+Zname%E2%80%9E&pg=PA72&printsec=frontcover Sprachliche Aspekte des nation-building in Mazedonien die kommunistische Presse in Vardar-Mazedonien (1940-1943)] (1999) од Torsten Szobries, стр. 72. Издаден од F. Steiner</ref>}} [[Податотека:Забрана на македонскиот весник Македонско знаме.png|мини|278x278пкс|Закон за забранување издавањето на весникот, објавен во [[29 јуни]] [[1934|1934 година]] во службениот весник на [[Царство Бугарија|Царството Бугарија]]. Неколку дена по нејзиното објавување весникот би го издал нејзиниот последен број.]] === Прекинување === Во [[мај]] [[1934|1934 година]], тогашната бугарска влада била отстранета од новата сила предводена од [[Звено|политичката организација „Звено“]] за време на државниот удар. Оваа нова влада имала порадикален и негативен став кон [[Македонска емиграција во Бугарија|македонската емиграција во Бугарија]] и [[македонското прашање]], како резултат од тоа повеќе весници и организации кои го промовирале [[Македонство|македонскиот идентитет]] биле забранети или насилно распуштени. На [[29 јуни]] истата година новата влада го забрани издавањето на весникот „Македонско знаме“, а подоцна законот го објавиле во службениот весник на [[Царство Бугарија|Царството Бугарија]].<ref>[https://digital.libplovdiv.com/bg/view/64b540a500ab5c4ba873a1ea?q%3Acontent=%22%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%20%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B5%22&q%3Afts=content,mapped,meta&_x=content ''ДЪРЖАВЕН ВЕСТНИК, Брой № 71, 29.06.1934'']</ref> Мартулков не претрпил некаква казна од забраната и поради тоа тој продолжил со неговото револуционерно движење, поради тоа во 1936 година Мартулков, заедно со другите значајни членови во [[Внатрешна македонска револуционерна организација (Обединета)|ВМРО (Обединета)]], биле [[Судски процес против ВМРО (Обединета)|осудени од бугарската влада и затворени]]. == Неколку статии од весникот == === „Отворен врховистичко-фашистички курс на XII Братски конгрес“ === {{Quote|text=''Ваквиот курс на Конгресот е во врска со создадената меѓународна ситуација, во која бугарскиот империјализам повторно по воената катастрофа од 1918 год., отворено ги најавува своите претензии за раширување на границите на Бугарија и се спрема за воен реванш под лозунгот „ревизија на мировните договори“. И бидејќи врховистите (како една од двете разновидности на бугарско-македонскиот врховизам) се верни агенти на бугарскиот империјализам, тие требаше на Конгресот да ја пројават оваа прикриена анексионистичка политика, толку повеќе што и самите се заинтересирани за нејзината реализација, јавувајќи се како eдни од претставителите на македонската буржоазија, чиишто интереси се преплетуваат со оние на бугарската буржоазија.''<br /> ''Конгресот застана на позицијата за „ревизија и исправање на неправдата“, направена со „мировните“ договори. Од воинствениот дух на Конгресот, од рефератите, искажувањата и поздравите, како и од конгресните резолуции се гледа јасно дека ревизијата на договорите се бара и по цена на војна. Изјавата на претседавачот на Конгресот: „ние ќе отпочнеме вооружена борба“, како онаа од 1915-1918 г., изјавата на В. Василев: „во наши раце лежи мирот на Балканот“ и „некој мал конфликт на Балканот сигурно ќе ја повлече цела Европа“, акламациите на воинствените поздрави на претставниците од здруженијата на резервните офицери и подофицери и одговорот на Станишев: „нашите надежи сепак се во вас, во офицерскиот сталеж“, сето тоа ја потврдува нашата констатација.'' ''При ова Конгресот дава оправдание на воениот реванш на бугарскиот империјализам, при што вината за прететојната војна ја фрла врз „оние што се спротивставуваат про тглв ревизијата“. Повеќе пати е проверена старата пракса вината за војната да се фрли врз другите држави, залажувајќи ги со тоа сопствените маси.'' ''На Конгресот јарко беше изразена целта на „раководителите“ (што се плаќаат од државна каса) за присоединување на Македонија кон Бугарија, како и воопшто за реализација на Сан-етефанска Бугарија. Веќе не се зборува за поробен македонски народ, туку за „поробен дел на бугарскиот народ“, зашто „бугарскиот народ не може да жртвува дел од своето живо тело“, и дека „Бугарија не може да се помири со постоечката територијална поделба на Балканот“ – сè се тоа крилатици и врховистички фрази.'' ''Ако михајловистите сепак продолжат да го издигаат лозунгот „Независна Македонија“, тоа се должи на следниве опстојателства; прво тие демагошки се служат со горниот лозунг за да ги задржат македонските маси под свое влијание и да ги натераат да војуваат на страна на Бугарија, божем за независна Македонија, а всушност за нејзина окупација. Второ, бугарскиот империјализам сè уште нема добиено согласност и се нема договорено со една од големите империјалистички држави за присоединувањето на Македонија кон Бугарија, поради што (во врска со Македонија), неговата политика сега за сега е за создавање на таква ,;независна“ држава, каква што претставува Манџурија за јапонскиот империјализам. Таква беше смислата на причините за актуелизирањето на лозунгот за независна Македонија, што ги истакна В. Василев пред Конгресот. ''Конгресот иако застана на италијанската ориентација, сепак си остави отворено прозорче и за француската ориентација. Така, на Конгресот редум со острите напади против „српско-бугарското зближување“, се истакна дека тие – михајловистите би го прифатиле „со симпатии, ако тоа се заснива на слободната пројава на двете националности во нивните граѓански, политички и народносни права, и ако тоа го открива патот кон едно справедливо и полно остварување на народните идеали“.'' ''Имено овде е и реформизмот на псевдо-револуционерите, макар што и самите не веруваат во тоа, а тука е минимализмот на запалените максималисти. Тоа се должи на распаќето на кое се наоѓа бугарската официјална надворешна политика. Тука е и отвореното прозорче преку кое ќе треба да поминат и михајловистите на страната на француската ориентација во случај Бугарија да се задржи на последната и да се поврзе со Франција и со Малиот Сојуз (Малкото Соглашение)?'' ''Конгресот уште еднаш потврди дека михајловистите се заколнати непријатели на Советскиот Сојуз и на опптиот борбен фронт во Бугарија. Излагањето на еден од делегатите за прекинување со Запад, којшто не зароби и за обраќањето кон изгревот на слободата – Русија, беше пречекано со голем револт и беше прекинато од претседателот на Конгресот. Писмото од Централниот акционен комитет на македонското прогресивно движење не само што не беше прочитано од претседателот, но последниот ја истури својата жолчносг врз адресата на нашето движење и она на бугарските работници и селани. ''Конгресот не ја критикуваше, туку ја санкционираше улогата на Михајловата група како стражар и чувар на господството на бугарскиот империјализам над колонијално поробеното Петричко и над работниците во Бугарија и како џелат над народот во Петричко и во целата земја. Конгресот не се интересираше со економската положба на бегалците, не презеде ништо за подобрување на нивната тешка положба, не им беше дозволено на делегатите да се искажат по ова прашање, дури обратно, за несреќното Петричко беа изнесени само пофалби. Па и не можеше да биде поинаку зашто михајловистите се исполнители на експлоататорската политика на бугарската фашистичка диктатура, и содејствуваат со колонијалната експлоатација на бугарскиот финансиски капитал над Петричко и се соучесници во експлоатацијата над петричкото население и бегалците во Бугарија (пр. со црните даноци и сл.).'' ''Задача на македонското прогресивно движење е пред македонските маси да ја разобличи оваа врховистичко-фашистичка улога на михајловистите, која што се демонстрираше и на XII Братски конгрес и да ја ослободи од влијанието на последните и оваа неголема македонска маса, која плто сè уште се влече по нив; да не допушти македонските маси да бидат вовлечени во новата империјалистичка и антисоветска војна и да ја организира масовната македонска борба во сојуз со сите национално и социјално угнетени во Бугарија и на Бугарите против експлоатацијата и угнетувањето на империјалистите, против „роднинските“ изедници, за право на самоопределување на Македонија до правато на отцепување во самостојна државно политичка единица.'' ''Долу врховистичко-фашистичкиот лик на Националниот комитет – агентот на бугарскиот империјализам! Долу империјалистичкото угнетување и подготвувањето на нова империјалистичка војна!''|sign=Дин. Динков|source=<ref>Според [[Иван Катарџиев]], Динков бил псевдоним на [[Васил Ивановски]]</ref><ref>„Македонско знаме“ г. II, бр. 19, [[1 април]] [[1934]]</ref>}} === „Лозунгот за самоопределување на Македонија“ === {{Quote|text=''Во минатото Македонија беше поробена од една држава – од Турската империја. Сега пак, таа е разделена меѓу три балкански држави. Таа околност ја усложнува борбата на македонскиот народ. Националното ослободување на Македонија може да се извојува одеднаш за трите нејзини делови преку општата и истовремена борба во цела Македонија. Меѓутоа, за ова е потребно неопходно присуство на истовремено назреани услови за општа борба не само во трите македонските области, туку уште во Југославија, Бугарија и Грција. Или најмалу, во споменативе држави борбениот елемент меѓу другите поробени области и социјално онеправданите треба до таква степен да биде подигнат, за да можат да попречат на империјалистичкото мешање против ослободителната борба на македонскиот народ. <br /> ''Таквиот развој на насганите за ослободувањето на Македонија најмногу би одговарала. Но на тоа ние не можеме да сметаме од проста причина дека нерамномерниот развој и опаѓање на империјализмот создава нерамномерен борбен подем: во една земја тој е посилен, а во друга послаб; во една земја ослободителното движење е поактивно, а во друга послабо. Да се тргне по линијата на заедничко исчекување во трите дела на Македонија и трите балкански држави (Грција, Југославија и Бугарија) за истовремено почнување на борбата непосредна за ослободување не чини, бидејќи додека едната земја ќе ја дочека другата, во првата ќе поминат благопријатните услови. Потоа ќе се јави потреба друга или други земји да ја чекаат нејзе, додека и таму не изгинат благопријатните услови. Јасно е дека треба да се оди не по патот на задржување на земјата што тргнала напред, туку по патот на засилување на борбата во земјите што се заостанати, барем до таква степен што ќе може да ја попречи борбата и мешањето против земјата во која се води ослободителна борба. По извојуваната победа, македонската национална област се трансформира во автономна државичка во рамките на општата заедница – држава, во која се почнала борбата. Така таа ќе го стави темелниот камен за ослободување и обединување на цела Македонија. Тоа се однесува како за Македонија под српека, под грчка, така и за Македонија под бугарска власт. Која прва ќе започне, ќе зависи од тоа дали во Југославија, Грција или Бугарија ќе созреат побргу неопходните услови. Само по тој пат ќе стигнеме до ослободувањето на трите македонски области во една целокупна Македонска Народна Република.'' ''Затоа е неопходно населението од секој поробен дел на Македонија уште сега да бара од власта во соодветната земја право на самоопределување дури до отцепување во самостојна држава и да води борба за извојување на тоа право додека се создадат услови за негово реализирање и населението се организира во своја држава, којашто ќе послужи како база во борбата за целосна македонска држава.'' ''Поставувајќи го така конкретно прашањето за националното ослободување на Македонија, прогресивното македонско движење ги става македонските врховисти на испит пред овие маси, коишто сè уште им веруваат дека стварно се борат за независна Македонија. Македонското население во Петричко ќе бара да му се даде право на самоопределување, право да се организира во своја држава и да реши дали ќе остане потоа во Бугарија на принципот на автономија или да се оддели во независна република. Но за да може слобободно да се самоопредели и да ги изрази своите желби, ќе мора претходно да се извлечат војската и полицијата од овој македонски крај. Така Петричко ќе се прчетвори во центар на ослободителната борба на целокупна Македонија и ќе биде почеток и база на целосната македонска држава.'' ''Прогресивното македонско движење смета дека Македонија под бугарска власт може и треба да почне прва, штом за тоа ќе се создадат неопходните услови понапред овде. Победа и задржување на победата е наполно возможна, доволно е да го усогласиме времето на нашата борба за национално ослободување со времето на борбата на работниците и селаните ио Бугарија за работничко-селанска власт и да ја имаме нивната поткрепа, како и непосредната поткрепа на сите национално и социјално онеправдани од другите балкански земји, од општото борбено движење во светот, во односниов број и од нашиот силен сојузник во борбата против империјализмот – Советскиот Сојуз. Бидејќи ние фактички се стремиме кон национално ослободување на Македонија, бараме заедничка борба со работничкото движење и негова поткрепа. Бидејќи врховистите не се искрени и не стремат кон ослободување на Македонија, туку го планираат анексирањето на Македонија од империјалистичка Бугарија преку една нова војна, поради тоа тие се изјаснуваат против сојузот со работниците и селаните.'' ''Македонското прогресивно движење се бори освен за државно-политичко ослободување на Македонија, уште и за ослободување на Македонија од колонијално-економското угнетување, што го вршат врз него познатите завојувачи, како и од експлоатацијата на македонските чорбаџии – изедници.'' ''Едното го предлага другото: за да се премине туѓото економско ограбување, во чија реализација учествува и крупната македонска буржоазија, којашто економеки е срасната со поробувачите, треба да се премавне туѓото политичко господство. Но уште пред да се случи тоа, треба да се заштитат непосредните интереси на македонските маси, околу кои ќе треба да се разгорува и шири нивната борба за економски придобивки, како претпосгавка и елемент од општата ослободителна борба.''|sign=|source=<ref>„Македонско знаме“ г. II, бр. 22, [[22 април]] [[1934]]</ref>}} === „На работа за македонска национално-ослободителна уметничка литература“ === {{Quote|text=''Со жал треба да се одбележи фактот дека до сега не е зборувано за македонска национално-ослободителна уметничка литература. Причините за тоа се од различна природа. Пред сè, изгледа, дека се потценувана организаторската и активизаторска улога на уметноста во херајската борба на македонскиот народ за слобода, што тој ја водеше, сега ја води и ќе ја води до нејзиното извојување. Зборувајќи за причините на споменатиов факт, не треба да се заборави дека изданијата на македонското прогресивно движење се многу оскудни и често попречувани од материјална немоќ и од постоењето на цензурата. Тоа нередовно излегување на прогресивниот печат не дозволуваше да се отпочне со работа и во секторот на уметничката литература. Така беше до сега. Но дали треба да продолжи и понатаму?'' <br /> ''Ако ги исклучиме извадоците и изолирани обиди со сижети од вистинското македонеко национално-ослободително движење, ништо друго не е сторено. Но ако отвориме било кој број, особено оние од минатото, од врховистичкиот весник – партал „Македонија“, или ако ги отвориме страниците на неговите помлади браќа. „Родина“ и „Вардар“ ќе забележиме како под различни блуткави раскази, стихови и др. се наместени имињата на злосторници писатели и поети. Со лигава сентименталност за нашата поробена татковина, се зборува за „херојствата“ на овој или оној четник, а за нивните колежи и убиства на верни дејци на македонската кауза „уметничката вистина“ молчи… 3а очајната положба на македонските емигрантски маси и на „слободното“ население во Петричко господата поети немаат (молчат-б.м.).'' ''Се печатат романи во кои во никој случај не е одразена полнокрвната македонска дејствителност. На пазарот на книгите среќаваме не мал број драми со сижети од животот на Македонецот во српска Македонија.'' ''Литературните претставители на македонскиот фашизам ги извртуваат фактите, меѓу масите всадуваат груб шовинизам, ја величат великобугарштината, отклонувајчќи ги македонеките маси од вистинската борба, насаскувајќи ги против српските и грчките народни маси за една нова војна и со тоа се јавуваат како планери за идното ропство на Македонија.'' ''Од овој мал простор со кој располагаме во случајот, ние очекуваме дека ќе бидеме поткрепени од борбени и прогресивни творци. ''Прогресивни литературни работници тргнете во чекор со борбите на борбените македонски маси!'' ''На работа за македонека национално-ослободителна уметничка литература!''|sign=|source=<ref>„Македонско знаме“ г. II, бр. 21, [[13 април]] [[1934]]</ref>}} == Поврзано == * [[Александар Мартулков]] * [[Македонско знаме (1945 - 1947)]] == Наводи == <references /> [[Категорија:Александар Мартулков]] [[Категорија:Македонски весници]] [[Категорија:Појавено во 1932 година]] [[Категорија:Македонски списанија]] [[Категорија:Весници на бугарски јазик]] [[Категорија:Весници на македонската дијаспора]] [[Категорија:Некогашни весници]] oypf2159083sj69m89uq1i4w2gu11wv 5576945 5576940 2026-06-14T12:54:09Z Andrew012p 85224 5576945 wikitext text/x-wiki {{Разликување|Македонско знаме}}{{Инфокутија Весник|name=Македонско знаме|image=Makedonsko Zname 14 June 1932.png|caption=Првиот број на весникот|owners=[[Александар Мартулков]]|format=Неделен|publisher=[[Македонска народна студентска група „Гоце Делчев“|Македонска студенска група „Гоце Делчев“]]|editor=[[Васил Ивановски]], [[Васил Хаџи-Кимов|Васил Хаџи Кимов]], [[Коста Веселинов]] и [[Михаил Сматракалев]]|political=[[Социјализам]]<br />[[Македонство|Промакедонизам]]|language=[[македонски]]<ref>''[https://www.google.mk/books/edition/Vistinata_za_Makedonija_niz_francuskata/j94xAAAAMAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%E2%80%9E%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE+%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B5%E2%80%9E&dq=%E2%80%9E%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE+%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B5%E2%80%9E&printsec=frontcover Vistinata za Makedonija niz francuskata istoriografija]'' (1993) од Веле Алексоски, стр. 181. Издаден од [[Матица македонска]]</ref> и [[бугарски јазик]]|foundation=[[14 јуни]], [[1932]]|ceased publication=[[1 јули]], [[1934]]|headquarters=[[Улица „Јосиф В. Гурко“ (Софија)|Улица „Јосиф“ В. Гурко, број 32]]<br />[[Софија]], [[Царство Бугарија]]|sister newspapers=[[Македонско дело]]|circulation=5000 - 6000<ref>{{МКЕ|881}}</ref>}} '''''Македонско знаме''''' — македонски прогресивен весник издаден од истакнатиот социјалистички политичар и активист [[Александар Мартулков]]. Весникот претежно се борел за интересите на [[Пирински Македонци|Македонците во Бугарија]] и бил издаден од [[Македонска народна студентска група „Гоце Делчев“|народната студенска група „Гоце Делчев“]]. Весникот е познат во [[Македонска историографиjа|македонската историографија]] заради нејзините силни промакедонски ставови во тој период. Весникот е основан поради повеќе причини, но главната е киднапирањето на [[Симеон Кавракиров]] на [[8 јуни]] [[1932|1932 година]]. Мартулков бил близок пријател на Кавракиров, па неговото киднапирање предизвикало протест кај Мартулков и неговата група. Неколку дена откако Кавракиров бил киднапиран повеќето водечки членови на [[Внатрешна македонска револуционерна организација (Обединета)|ВМРО (Обединета)]] организираа протести пред [[Народно собрание на Бугарија|бугарскиот парламент]] во [[Софија]]. Киднапирањето на Симеон Кавракиров било организирано од членови на [[Внатрешна македонска револуционерна организација (Автономистичка)|ВМРО (Автономисти)]] под наредба од тогашниот водач [[Ванчо Михајлов|Иван Михајлов]], како резултат од тоа весникот во поголемиот дел од своето постоење ги критикувале незаконските постапки на Иван Михајлов и неговата група, а главните организатори на критиките во весникот биле Мартулков и [[Христо Трајков]]. Поради негативна критика на Мартулков кон Михајлов, во 1933 година дошло до неуспешен обид на атентат организиран од Михајлов во кој тешко го повредил Мартулков и го убил Христо Трајков. После атентатот критиките на Михајлов се зголемиле и Мартулков станал познат во македонски и бугарски медиуми поради неговата храброст. Весникот исто така станал познат. Во втората половина на [[1933|1933 година]] и првите месеци од [[1934|1934 година]] се појавила голема поделба меѓу уредниците во весникот, од една страна [[Васил Хаџи-Кимов|Васил Хаџи Кимов]] пишувал статии во кои го поддржува обединувањето на Македонија кон Бугарија и го сметаше македонскиот народ како бугарски. Тој исто така ја пропагирал Санстефанската Бугарија и го одбил [[Резолуција на Коминтерната од 1934 година за македонското прашање|резолуцијата на Коминтерната од 1934 година за македонското прашање]]. Од друга страна, [[Васил Ивановски]] пишувал статии каде ја промовирал идејата дека [[Македонците]] се свој посебен народ со свој јазик и имале право на самоопределување. За време на оваа поделба, Мартулков застана на страната на Васил Ивановски, заради тоа во 1934 година Хаџи Кимов бил отстранет како уредувач. == Основање == {{Quote|text=''По одвлекувањето на Кавракирова, ние не се уплашивме. Напротив, почнавме една порешителна и поефикасна борба против неоврховистите. Беше поставено јас да го издавам и редактирам весникот. Решивме весникот да се вика „Македонско знаме“, орган на прогресивната македонска организација. Преку весникот поведовме борба против михајловистичката гангстерска банда''|sign='''Алексо Мартулков, Спомени'''|source=<ref name=cheshe>{{Мартулков|Поглавје=46}}</ref>}} [[Податотека:Алексо Мартулков.jpg|мини|244x244px|Александар Мартулков — основач и сопственик на весникот.]]Во [[8 јуни]] [[1932|1932 година]], [[Симеон Кавракиров]], водечки член на [[Внатрешна македонска револуционерна организација (Обединета)|ВМРО (Обединета)]] му ја дадол наредбата на [[Владимир Поп Томов]] да отпатува во [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]] на преговори со [[Комунистичка интернационала|Комитерната]]. Откако Томов замина, а Симеон ја заврши својата должност за денот кога реши пешки да се врати дома, додека поминувајќи ја улицата „Генерал Паренсов“ таму меѓу темнината запрало возило, од нејзе излегле двајца мажи и жени облечени во црно, под наредба на [[Иван Михајлов]] тие го киднапираа Кавракиров.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/Svetli_p%C5%ADtishta/UhY1AQAAIAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%22%D0%9A%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%22+%221932%22+%22%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B0%22&dq=%22%D0%9A%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%22+%221932%22+%22%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B0%22&printsec=frontcover|title=Svetli pŭtishta [avtobiogr.] spomeni|last=Делев|first=Иван|publisher=DVI|year=1974|pages=50}}</ref> Според некои сведоци тоа било околу полноќ помеѓу 8-ми и 9-ти јуни. Според нив имало околу 5-6 луѓе кои го киднапирале Кавракиров. После киднапирањето еден маж и жена го забележале автомобилот како заминува и го молеле сопственикот на блиската продавница „Нов Измир“ да го користат нивниот телефонот за да можат да го пријават кон полиција, а според нив автомобилот бил со број 1122 или 1244.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.168chasa.bg/article/6427572|title=Македонци отвличат комунист, измъчват го 2 г. и го yбиват|last=Зеленгора|first=Георги|date=5 септември 2017|work=168часа}}</ref> [[Податотека:Simeon Kavrakirov 3.jpg|лево|мини|226x226пкс|[[Симеон Кавракиров]]]] Киднапирањето предизвикало големо политичко неодобрување на тогашната бугарската влада од страна на големата [[Македонска емиграција во Бугарија|македонска емиграција]]. Во повеќе писма испратени од благотворителни братсва се молело да престане насилството од [[Внатрешна македонска револуционерна организација (Автономистичка)|ВМРО (Автономисти)]] предводена од [[Ванчо Михајлов|Иван Михајлов]] и да се ликвидира неговата терористичка група. Не само тоа, протести стигнаа и од странски земји, огромни [[Австралиски Македонци|македонски емигрантски заедници во Австралија]], [[Американски Македонци|САД]] и [[Канадски Македонци|Канада]] испратија писма со негативни критики кон владата.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B0%D1%80%D0%B8/nDgBAAAAMAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%22%D0%9A%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%22+%E2%80%9E%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8%E2%80%9E&dq=%22%D0%9A%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%22+%E2%80%9E%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8%E2%80%9E&printsec=frontcover|title=Мемоари|last=[[Димитар Влахов|Влахов, Димитар]]|publisher=Заедница за издавачка дејност при НИП "Нова Македонија"|year=1970|pages=328}}</ref> И тогашните членови на ВМОРО (Обединети) беа крајно разочарани од лошото справување со киднапирањето од страна на бугарската влада, тие го обвинија огромното влијание штo [[михајловисти]]те го имале врз бугарската политика. Тие ги обвинија и за саботирање на изборите за прогресивни македонски кандидати во [[Народно собрание на Бугарија|бугарскиот парламент]], нешто што социјалистот [[Александар Мартулков]] потврди во своите спомени „''[[Моето учество во револуционерните борби на Македонија]]''“.<ref>{{Мартулков|Поглавје=46|Цитат=''Но михајловистите кренаа голем шум. Поумерените од нив се одделија со мене и двајца наши другари да преговараат. Тие предлагаа да cе повлечам јас, а да ме замени друг наш другар... Тие најпосле отворено ни рекоа дека според добиените инструкции нема да дозволат да бидам јас делегат на конгресот.''}}</ref> На [[27 јули]] [[1932|1932 година]] Мартулков заедно со други значајни членови на ВМРО (Обединета) организирале протести пред главната зграда на бугарскиот министер за внатрешни работи со надеж дека Михајлов ќе биде казнет.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/VMRO_obedineta/vxVXAAAAYAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%22%D0%9A%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%22+%E2%80%9E%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8%E2%80%9E&dq=%22%D0%9A%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%22+%E2%80%9E%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8%E2%80%9E&printsec=frontcover|title=VMRO (obedineta), dokumenti i materijali|last=[[Иван Катарџиев|Катарџиев, Иван]]|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1991|pages=136}}</ref> Но, немало некаков добиток од протестите. Поради тоа македонската емиграција решила да создаде весник како вид на протест против бугарската влада. Како резултат на тоа Александар Мартулков го создал весникот „Македонско знаме“. Во првиот број на весникот било изложена програмата на весникот и нејзините политичките, освен тоа што било претежно составено со писма поплаки од повеќе надворешни и внатрешни организации во врска со неактивноста на бугарската влада и случајот со [[Симеон Кавракиров]]. Името на весникот „Македонско знаме“ потекнува од бугарскиот весник „Знаме“ кој бил во сопственост на Демократската партија на Бугарија, во тој период Мартулков бил член на партијата како претставник на македонското малцинство, поради тоа при создавањето на својот весник го нарекол „Македонски знаме“. == Дејствување == {{Quote|text=''Патот на единството на македонското движење е невозможно без една борба против врховизмот, како спроводник на стремежите на бугарската буржоазија во македонското движење''|sign='''Македонско Знаме, број 2'''|source=<ref>[https://www.google.mk/books/edition/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA/uU1tAAAAMAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%22%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE+%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B5%22+%E2%80%9E1932%E2%80%9E&dq=%22%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE+%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B5%22+%E2%80%9E1932%E2%80%9E&printsec=frontcover Историја на македонската нација] (1999) од [[Блаже Ристовски]], издадено од [[МАНУ]]. стр. 564. (ISBN - 9789989649578)</ref>}} [[Податотека:Исечок од весникот „Македонско знаме“ број 22.png|лево|мини|301x301пкс|Исечок од весникот, година II, број 22, издаден во [[Улица „Јосиф В. Гурко“ (Софија)|улица „Јосиф В. Гурко“]].]] Весникот доживеал голем успех популарност меѓу [[Македонска емиграција во Бугарија|прогресивната македонска емиграција во Бугарија]] и до одреден степен со пошироката бугарска јавност, весникот станал популарен поради тоа што главните уредувачи ги документира сите ужасни злосторства што [[Иван Михајлов]] ги вршел заедно со неговата група против [[Македонците во Бугарија]]. Поради нивните агресивни статии кон Михајлов, Мартулков заедно со другите уредници добиле редовни закани од членовите на [[ВМРО (Автономистичка)]]. Според македонскиот публицист [[Боро Мокров]], весникот бил прилично интересен поради нејзините уникатни ставови во споредба со другите весници во тоа време. Весникот имало јасна промакедонска програма со социјалистички ставови и главно застана на страната на [[Внатрешна македонска револуционерна организација (Обединета)|ВМРО (Обединета)]], во нејзе биле објавени различни апели за правата на македонската емиграција и апели против Иван Михајлов.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/Razvojot_na_makedonskiot_pe%C4%8Dat_i_novina/6-MLAAAAIAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%E2%80%9E%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE+%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B5%E2%80%9E&dq=%E2%80%9E%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE+%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B5%E2%80%9E&printsec=frontcover|title=Развој на македонскиот печат и новинарство од првите почетоци до 1945 година.|last=[[Боро Мокров|Мокров, Боро]]|publisher=[[Здружение на новинари на Македонија]]|year=1980|pages=332-334}}</ref> [[Податотека:Vasil Ivanovski Golovrade.jpg|мини|205x205пкс|[[Васил Ивановски]]]] Покрај нивните [[Македонство|промакедонски]] и [[Социјализам|социјалистички ставови]] тие исто така пишувале повеќе негативни статии за [[Врховизам|неоврховизамот]] и нејзините следбеници. Весникот исто така имал успех меѓу македонските социјалистички групи не само во [[Вардарска Македонија]] туку и во [[Егејска Македонија]], весникот дури произведел и неколку статии за истакнатиот македонски поет [[Кочо Рацин]], а според македонскиот историчар [[Блаже Ристовски]] Рацин бил свесен за овие статии.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/Portreti_i_procesi_od_makedonskata_liter/1YziAAAAMAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%E2%80%9E%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE+%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B5%E2%80%9E&dq=%E2%80%9E%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE+%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B5%E2%80%9E&printsec=frontcover|title=Portreti i procesi od makedonskata literaturna i nacionalna istorija|last=[[Блаже Ристовски|Ристовски, Блаже]]|publisher=[[Култура (издавачка куќа)|Култура]]|year=1989|pages=342}}</ref> Друг значаен автор во весникот е револуционерот [[Васил Ивановски]], кој напиша повеќе статии за иднината на [[Пиринска Македонија]]. Според Мартулков, весникот бил прилично популарен во Бугарија и често бил целосно распродаден.<ref>{{Мартулков|Цитат=''Публиката просто го грабеше весникот за да научи нешто ново за вандализмот на михајловистите. Треба да се рече дека тогаш беа сковани перата на сите журналисти и во весниците во Бугарија не можеше ни збор да се сретна против михајловистите.''|Поглавје=46}}</ref> Весникот уште во првата година од објавувањето се судрила со многу проблеми со тогашната бугарска власт. Во тој период [[Народно собрание на Бугарија|бугарскиот парламент]] одобрил нов закон со името „[[Закон за заштита на државата на Царство Бугарија|Закон за заштита на државата]]“, тој закон исто така бил користен за [[Депортација на Евреите од Македонија|депортацијата на Македонските Евреи]]. Според Александар Мартулков во неговите мемоари нивниот весник го прекршил седмиот член на законот кој вели „''Тој што усно, писмено или преку печатени, уметнички или други дела поттикнува непријателство, омраза или криминал против одделни класи или слоеви на населението или воспоставените власти и со тоа може да го загрози јавниот ред и ред и мир во земјата, ќе се казни со строга затвор од 3 до 8 години и парична казна од 50.000 до 300.000 лева''“.<ref>''[https://bg.wikisource.org/wiki/%D0%97%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BD_%D0%B7%D0%B0_%D0%B7%D0%B0%D1%89%D0%B8%D1%82%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D0%B4%D1%8A%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%B0 Законъ за защита на държавата, чл 7.]'' (1924)</ref> Поради тоа тие редовно морале да го менуваат седиштето на весникот и редовно да го менуваат издавачот, прв издавач им беше печатницата на инженер Г. Добринов, а потоа од вториот до третиот број бил издаден во печатницата со името „[[Браќа Миладиновци]]“, од четврти до дванаесети број бил издаден во печатницата „В. Иванов“, од петти до шести број се издавал во печатницата „Графика“. Од седмиот до тринаесетиот број бил издаден во печатницата „Типограф“, од десеттиот до единаесетиот бил издаден во печатницата „Просвештение“. За седумнаесетиот број весникот бил издаден само во печатницата „Нова литература“, додека осумнаесеттиот бил издаден само во печатницата „Викторија“ и од деветнаесеттиот до последниот бил издаден од печатницата „Независимост“, кој бил сместен во [[Улица „Јосиф В. Гурко“ (Софија)|улицата „Јосиф В. Гурко“, број 32]] во стариот дел на [[Софија|градот Софија]].<ref>{{Наведена книга|url=http://nationallibrary.bg/wp/wp-content/uploads/2016/12/bgpp_t1.pdf|title=Български периодичен печат, 1844 – 1944: анотиран библиографски указател|last=Иванчев|first=Димитар|publisher=Наука и изкуство|year=1962|location=[[Софија]]|pages=462 - 463}}</ref> === Проширување на весникот === {{Quote|text=''Како што реков, сите броеви на нашиот весник беа инкриминирани. Но михајловистите не се задоволија со тоа. Тие ме осудија на смрт. На 12 јануари 1933 година во Софија тие направија обид да ме убијат, но само ме ранија.''|sign='''Алексо Мартулков, Спомени'''|source=<ref name=cheshe />}}[[Податотека:Статија за Мартулков и Трајков во Македонско дело.png|мини|258x258px|Статија за атентатите на Александар Мартулков и [[Христо Трајков]] во македонскиот весник „[[Македонско дело]]“.]] [[Податотека:Macedonia Newspaper 1, 11 October 1926.jpg|лево|мини|Први број на весникот „Македонија“, под сопственост на [[михајловисти]]те во [[Внатрешна македонска револуционерна организација (Автономистичка)|ВМРО (Автономисти)]]]]Весникот доживеал голем успех и се проширил меѓу публиката поради нејзиниот храб став кон тиранијата на [[Иван Михајлов]] и [[Михајловисти|неговата група]]. Но, тоа предизвикало спорови и полемики со македонскиот весник „Македонија“ кој бил во сопственост на значајни членови во [[Внатрешна македонска револуционерна организација (Автономистичка)|ВМРО (Автономисти)]]. Покрај тоа што весникот е забранет, михајловистите не биле задоволни од тоа што весникот ги разоткривал нивните злосторства и ја критикувале нивната група, поради тоа на [[12 јануари]] [[1933|1933 година]] се обиделе да го убијат сопственикот на весникот [[Александар Мартулков]], но успеале само да го ранат. На [[24 јануари]] истата година решиле да го убијат уште еден познат уредник на весникот, [[Христо Трајков]], овој пат успеале и тој бил ликвидиран. Александар Мартулков во своите мемоари истакнал дека и покрај тоа што се обиделе да го убијат, тој не престанал да го издава и уредува весникот. Обидот за атентат, исто така, не го убеди Мартулков да си ја намали критиката кон Иван Михајлов и всушност му го подигна моралот да ја продолжи битката против македонските терорист, тој испрати апел до [[Народно собрание на Бугарија|бугарскиот парламент]] во обид да го уапси, но немал успех. Обидот за атентат врз Мартулков и убиството на Трајков исто така станале познати меѓу медиумите во странски земји, заради тоа бугарската влада редовно добивала апели од меѓународни фигури кои побарале да се спречи Михајлов, според Мартулков, дури [[Томас Ман]], [[Ромен Ролан]] и [[Алберт Ајнштајн]] испратиле апел.<ref>{{Мартулков|Поглавје=46|Цитат=''Нашата борба наиде на големи симпатии и во странство. Преку својата усна и писмена агитација во странство, претставителите од „Обединетата" (Влахов, Поп Томов), ги разобличуваа убиствата и грабежите на михајловистите. Видни писатели, научници Томас Ман, и општественици, како: Анри Барбис, Ајнштајн, Виктор Маргерит, Теодор Драјзлер, Ромен Ролан и многу други испраќаа протестни телеграми до владата и претседателот на Народното собрание. Копии од тие телеграми добивав редовно и јас за да ги објавам во весникот. Во нив михајловистите беа жигосувани како џелати и убици''}}</ref> На [[19 мај]] [[1934|1934 година]] во [[Царство Бугарија|Царството Бугарија]] се одвивало државен удар кој ја замени тогашната бугарска влада, за време на државниот удар новата влада конечно успеале да ја ликвидираат силата и групата на Иван Михајлов, главните членови во групата биле уапсани и казнети. Поради тоа весникот си го изгубил една од главните причини за своето постоење, весникот исто така бил направен со надежот дека ќе го ослободиле [[Симеон Кавракиров|Кавракиров]] од неговото киднапирање, но кога Михајлов и неговата група биле забранети, било веќе откриено дека Кавракиров бил убиен пред долго време. Поради тоа, весникот почнал повеќе да се ориентира кон [[Македонска емиграција во Бугарија|македонската емиграција во Бугарија]], со тоа весникот почна повеќе да се фокусира на концептот за [[независна Македонија]] и обединувањето на [[Пиринска Македонија]] со [[Вардарска Македонија]].<ref>{{Мартулков|Поглавје=47|Цитат=''Продолжуваше да излегува весникот „Македонско знаме", а во неговите колони се заговори веќе за македонска нација. Овој лозунг печалеше сѐ повеќе приврзаници. ''}}</ref> === Судир на интереси меѓу Васил Хаџи Кимов и Васил Ивановски === {{Поврзано|Васил Хаџи-Кимов|Васил Ивановски}} [[Податотека:Васил Хаджикимов – един от основателите на ММТРО.jpg|лево|мини|257x257пкс|[[Васил Хаџи-Кимов|Васил Хаџи Кимов]]]] [[Податотека:Vasil Ivanovski Article.jpg|мини|Статијата од [[Васил Ивановски]] во весникот „Македонско знаме“ со насловот „Што е нација“]] [[Податотека:Makedonska Borba.JPG|лево|мини|178x178пкс|Првиот број на весникот „Македонска борба“, под сопственост на Васил Хаџи Кимов]] Во 1932 година кога весникот почнал да излегува [[Васил Хаџи-Кимов]] бил редовен уредник, па дури и самиот напишал неколку статии во весникот, по извесно време тој и [[Васил Ивановски]] немале никаков проблем и редовно соработувале за теми во врска со издавањето и уредувањето на весникот. Но, во 1934 година [[Резолуција на Коминтерната од 1934 година за македонското прашање|Комитерната го призна постоењето на уникатен македонски јазик и народ]], поради тоа никнало голема поделба меѓу двајцата уредувачи. Хаџи Кимов бил убеден дека македонскиот народ не постоило и дека терминот „Македонец“ е регионален термин за луѓето од [[Македонија (регион)|Македонија]], а Ивановски бил убеден дека Македонците постоеле и дека имало [[Македонска емиграција во Бугарија|големо малцинство на Македонци во Бугарија]]. Поради нивниот спор, Александар Мартулков остро реагирал и го отстранил Хаџи Кимов како уредник од весникот поради тоа што ставовите на Хаџи Кимов се спротивставени со главната програма на весникот: [[Независна Македонија|создавање слободна македонска нација]]. Поради тоа Васил Хаџи Кимов заедно со Ж. Мирчев го формирале новиот весник со името „Македонска борба“<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/Borba_za_razvoj_i_afirmacija_na_makedons/_6MMAAAAIAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%E2%80%9E%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0+%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%B1%D0%B0%E2%80%9E+%E2%80%9E%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE+%D0%97%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B5%E2%80%9E&dq=%E2%80%9E%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0+%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%B1%D0%B0%E2%80%9E+%E2%80%9E%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE+%D0%97%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B5%E2%80%9E&printsec=frontcover|title=Borba za razvoj i afirmacija na makedonskata nacija|last=[[Иван Катарџиев|Катарџиев, Иван]]|publisher=[[Култура (издавачка куќа)|Култура]]|year=1981|pages=215}}</ref> во кој биле објавени повеќе статии каде што ги критикувале Александар Мартулков и Ивановски, Хаџи Кимов ги критикувал нивните ставови за македонската независност и во неговиот весник ги нарекол „''политички идиотизам''“ и „''Македонска нација, како идеја, возникна во мозоците на болните тесници''“.<ref>„Тесници“ во оваа смисла е за тесните социјалисти во [[Бугарска комунистичка партија|Бугарската комунистичка партија]]</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://www.strumski.com/books/Vasil_Hadzhikimov_Ima_li_Makedonska_Nacia.pdf|title=Съществува ли македонска нация?|last=[[Васил Хаџи-Кимов|Хаџи Кимов, Васил]]|publisher=Васил х. Кимов|year=1939|pages=3}}</ref> Тие го негираа и постоењето на [[Пирински Македонци|македонско малцинство во Бугарија]]. Поради оваа критика на [[15 април]] [[1934|1934 година]],<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA/uU1tAAAAMAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%E2%80%9E%D0%94%D0%B8%D0%BD.+%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D0%B2%E2%80%9E&dq=%E2%80%9E%D0%94%D0%B8%D0%BD.+%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D0%B2%E2%80%9E&printsec=frontcover|title=Историја на македонската нација|last=[[Блаже Ристовски|Ристовски, Блаже]]|publisher=[[МАНУ]]|year=1999|isbn=9789989649578|pages=578}}</ref> Васил Ивановски ја објави статијата со наслов „''Национално-колонијално угнетување во Петричко''“ каде што наведува: {{Quote|text=''Поради сличноста на [[македонскиот јазик]] во [[Македонија]], што е под бугарска власт, не се чувствува толку [[Бугарска пропаганда во Македонија|болно асимилаторството]] како што тоа се чувствува во Македонија под [[Грчка пропаганда во Македонија|грчка]] и [[Српска пропаганда во Македонија|српска власт]]. Тоа, меѓутоа, не значи дека во [[Пиринска Македонија|петричкиот крај]] сосем нема асимилаторство. Напротив, овде со него се отиде толку далеку што дури во сознанието на многу [[Македонци]] беше залегнало убедувањето дека Македонците се [[Бугари]] и според тоа за петричкиот крај<ref>Збор е за цела [[Пиринска Македонија]] коja долго во Бугарија била организирана како Петрички округ б.м.</ref> не може да се говори за асимилаторство и воопшто за национален гнет. Најголемата, штета што на македонскиот народ и на неговата ослободителна кауза му јa нанесоа старите [[Врховизам|врховисти]], се состои во тоа што тие активно јa спроведуваа политиката на бугарскиот врховизам за асимилирање на Македонците преку големобугарските училишта, цркви весници и клубови во Македонија уште под турска власт, како и преку навлегувањето во неа на врховистички чети за бугаризирање на македонското население. Таа стара политика, која и денес продолжува, имаше и има за цел да ги натера македонските словени да се чувствуваат Бугари, а не словенска македонска нација и да им го даде моралното право на бугарските империјалисти да ја окупираат цела Македонија, против организирањето на македонскиот народ во Македонска народна република. И денес во Петричко младината е принудена да се учи на бугарски, а не на македонски јазик, на големобугарска училишна програма наместо nа македонска со историјата и економиката, со борбите и стремежите на македонскиот работен народ за национално-политмчко ослободување.'' <br /> ''Поради бугарската асимилаторска политика, што многу ревносно се спроведува насекаде во Македонија, македонските словени cѐ уште не го доразвиле својот јазик до еден обработен литературен македонски јазик и се принудеки да се служат во литературата и печатот со најблискиот до македонскиот јазик — [[Бугарски јазик|со јазикот на Бугарите]].''|sign=[[Васил Ивановски]]|source=<ref>[https://www.zirm.mk/wp-content/uploads/2022/02/IST-1980.2.07.-Katardziev-I.-Rezolucijata-na-Kominternata-od-1934-godina-i-makedonskiot-nacionalen-individualitet.pdf РЕЗОЛУЦИЈАТА НА КОМИНТЕРНАТА ОД 1934 ГОДИНА И МАКЕДОНСКИОТ НАЦИОНАЛЕН ИНДИВИДУАЛИТЕТ] (1980) од [[Иван Катарџиев]], стр 87</ref>}}Како одговор на статијата на Васил Ивановски, Васил Хаџи Кимов во својот весник „Македонска борба“ ја напишал следната изјава: {{Quote|text=''Македонска нација не постои, како што не постои национално угнетување во [[Пиринска Македонија|Петричкиот округ]]. Постои само еден македонски народ како политичка целина, составен од националните групи [[Бугари]], [[Турци]], [[Власи|Ароманци]], [[Грци]] и [[Срби]]''|sign=[[Васил Хаџи-Кимов]]|source=<ref>[https://www.google.mk/books/edition/Sprachliche_Aspekte_des_nation_building/WV_uLdyaDcIC?hl=mk&gbpv=1&dq=%E2%80%9EMakedonsko+Zname%E2%80%9E&pg=PA72&printsec=frontcover Sprachliche Aspekte des nation-building in Mazedonien die kommunistische Presse in Vardar-Mazedonien (1940-1943)] (1999) од Torsten Szobries, стр. 72. Издаден од F. Steiner</ref>}} [[Податотека:Забрана на македонскиот весник Македонско знаме.png|мини|278x278пкс|Закон за забранување издавањето на весникот, објавен во [[29 јуни]] [[1934|1934 година]] во службениот весник на [[Царство Бугарија|Царството Бугарија]]. Неколку дена по нејзиното објавување весникот би го издал нејзиниот последен број.]] === Прекинување === Во [[мај]] [[1934|1934 година]], тогашната бугарска влада била отстранета од новата сила предводена од [[Звено|политичката организација „Звено“]] за време на државниот удар. Оваа нова влада имала порадикален и негативен став кон [[Македонска емиграција во Бугарија|македонската емиграција во Бугарија]] и [[македонското прашање]], како резултат од тоа повеќе весници и организации кои го промовирале [[Македонство|македонскиот идентитет]] биле забранети или насилно распуштени. На [[29 јуни]] истата година новата влада го забрани издавањето на весникот „Македонско знаме“, а подоцна законот го објавиле во службениот весник на [[Царство Бугарија|Царството Бугарија]].<ref>[https://digital.libplovdiv.com/bg/view/64b540a500ab5c4ba873a1ea?q%3Acontent=%22%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%20%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B5%22&q%3Afts=content,mapped,meta&_x=content ''ДЪРЖАВЕН ВЕСТНИК, Брой № 71, 29.06.1934'']</ref> Мартулков не претрпил некаква казна од забраната и поради тоа тој продолжил со неговото револуционерно движење, поради тоа во 1936 година Мартулков, заедно со другите значајни членови во [[Внатрешна македонска револуционерна организација (Обединета)|ВМРО (Обединета)]], биле [[Судски процес против ВМРО (Обединета)|осудени од бугарската влада и затворени]]. == Неколку статии од весникот == === „Отворен врховистичко-фашистички курс на XII Братски конгрес“ === {{Quote|text=''Ваквиот курс на Конгресот е во врска со создадената меѓународна ситуација, во која бугарскиот империјализам повторно по воената катастрофа од 1918 год., отворено ги најавува своите претензии за раширување на границите на Бугарија и се спрема за воен реванш под лозунгот „ревизија на мировните договори“. И бидејќи врховистите (како една од двете разновидности на бугарско-македонскиот врховизам) се верни агенти на бугарскиот империјализам, тие требаше на Конгресот да ја пројават оваа прикриена анексионистичка политика, толку повеќе што и самите се заинтересирани за нејзината реализација, јавувајќи се како eдни од претставителите на македонската буржоазија, чиишто интереси се преплетуваат со оние на бугарската буржоазија.''<br /> ''Конгресот застана на позицијата за „ревизија и исправање на неправдата“, направена со „мировните“ договори. Од воинствениот дух на Конгресот, од рефератите, искажувањата и поздравите, како и од конгресните резолуции се гледа јасно дека ревизијата на договорите се бара и по цена на војна. Изјавата на претседавачот на Конгресот: „ние ќе отпочнеме вооружена борба“, како онаа од 1915-1918 г., изјавата на В. Василев: „во наши раце лежи мирот на Балканот“ и „некој мал конфликт на Балканот сигурно ќе ја повлече цела Европа“, акламациите на воинствените поздрави на претставниците од здруженијата на резервните офицери и подофицери и одговорот на Станишев: „нашите надежи сепак се во вас, во офицерскиот сталеж“, сето тоа ја потврдува нашата констатација.'' ''При ова Конгресот дава оправдание на воениот реванш на бугарскиот империјализам, при што вината за прететојната војна ја фрла врз „оние што се спротивставуваат про тглв ревизијата“. Повеќе пати е проверена старата пракса вината за војната да се фрли врз другите држави, залажувајќи ги со тоа сопствените маси.'' ''На Конгресот јарко беше изразена целта на „раководителите“ (што се плаќаат од државна каса) за присоединување на Македонија кон Бугарија, како и воопшто за реализација на Сан-етефанска Бугарија. Веќе не се зборува за поробен македонски народ, туку за „поробен дел на бугарскиот народ“, зашто „бугарскиот народ не може да жртвува дел од своето живо тело“, и дека „Бугарија не може да се помири со постоечката територијална поделба на Балканот“ – сè се тоа крилатици и врховистички фрази.'' ''Ако михајловистите сепак продолжат да го издигаат лозунгот „Независна Македонија“, тоа се должи на следниве опстојателства; прво тие демагошки се служат со горниот лозунг за да ги задржат македонските маси под свое влијание и да ги натераат да војуваат на страна на Бугарија, божем за независна Македонија, а всушност за нејзина окупација. Второ, бугарскиот империјализам сè уште нема добиено согласност и се нема договорено со една од големите империјалистички држави за присоединувањето на Македонија кон Бугарија, поради што (во врска со Македонија), неговата политика сега за сега е за создавање на таква ,;независна“ држава, каква што претставува Манџурија за јапонскиот империјализам. Таква беше смислата на причините за актуелизирањето на лозунгот за независна Македонија, што ги истакна В. Василев пред Конгресот. ''Конгресот иако застана на италијанската ориентација, сепак си остави отворено прозорче и за француската ориентација. Така, на Конгресот редум со острите напади против „српско-бугарското зближување“, се истакна дека тие – михајловистите би го прифатиле „со симпатии, ако тоа се заснива на слободната пројава на двете националности во нивните граѓански, политички и народносни права, и ако тоа го открива патот кон едно справедливо и полно остварување на народните идеали“.'' ''Имено овде е и реформизмот на псевдо-револуционерите, макар што и самите не веруваат во тоа, а тука е минимализмот на запалените максималисти. Тоа се должи на распаќето на кое се наоѓа бугарската официјална надворешна политика. Тука е и отвореното прозорче преку кое ќе треба да поминат и михајловистите на страната на француската ориентација во случај Бугарија да се задржи на последната и да се поврзе со Франција и со Малиот Сојуз (Малкото Соглашение)?'' ''Конгресот уште еднаш потврди дека михајловистите се заколнати непријатели на Советскиот Сојуз и на опптиот борбен фронт во Бугарија. Излагањето на еден од делегатите за прекинување со Запад, којшто не зароби и за обраќањето кон изгревот на слободата – Русија, беше пречекано со голем револт и беше прекинато од претседателот на Конгресот. Писмото од Централниот акционен комитет на македонското прогресивно движење не само што не беше прочитано од претседателот, но последниот ја истури својата жолчносг врз адресата на нашето движење и она на бугарските работници и селани. ''Конгресот не ја критикуваше, туку ја санкционираше улогата на Михајловата група како стражар и чувар на господството на бугарскиот империјализам над колонијално поробеното Петричко и над работниците во Бугарија и како џелат над народот во Петричко и во целата земја. Конгресот не се интересираше со економската положба на бегалците, не презеде ништо за подобрување на нивната тешка положба, не им беше дозволено на делегатите да се искажат по ова прашање, дури обратно, за несреќното Петричко беа изнесени само пофалби. Па и не можеше да биде поинаку зашто михајловистите се исполнители на експлоататорската политика на бугарската фашистичка диктатура, и содејствуваат со колонијалната експлоатација на бугарскиот финансиски капитал над Петричко и се соучесници во експлоатацијата над петричкото население и бегалците во Бугарија (пр. со црните даноци и сл.).'' ''Задача на македонското прогресивно движење е пред македонските маси да ја разобличи оваа врховистичко-фашистичка улога на михајловистите, која што се демонстрираше и на XII Братски конгрес и да ја ослободи од влијанието на последните и оваа неголема македонска маса, која плто сè уште се влече по нив; да не допушти македонските маси да бидат вовлечени во новата империјалистичка и антисоветска војна и да ја организира масовната македонска борба во сојуз со сите национално и социјално угнетени во Бугарија и на Бугарите против експлоатацијата и угнетувањето на империјалистите, против „роднинските“ изедници, за право на самоопределување на Македонија до правато на отцепување во самостојна државно политичка единица.'' ''Долу врховистичко-фашистичкиот лик на Националниот комитет – агентот на бугарскиот империјализам! Долу империјалистичкото угнетување и подготвувањето на нова империјалистичка војна!''|sign=Дин. Динков|source=<ref>Според [[Иван Катарџиев]], Динков бил псевдоним на [[Васил Ивановски]]</ref><ref>„Македонско знаме“ г. II, бр. 19, [[1 април]] [[1934]]</ref>}} === „Лозунгот за самоопределување на Македонија“ === {{Quote|text=''Во минатото Македонија беше поробена од една држава – од Турската империја. Сега пак, таа е разделена меѓу три балкански држави. Таа околност ја усложнува борбата на македонскиот народ. Националното ослободување на Македонија може да се извојува одеднаш за трите нејзини делови преку општата и истовремена борба во цела Македонија. Меѓутоа, за ова е потребно неопходно присуство на истовремено назреани услови за општа борба не само во трите македонските области, туку уште во Југославија, Бугарија и Грција. Или најмалу, во споменативе држави борбениот елемент меѓу другите поробени области и социјално онеправданите треба до таква степен да биде подигнат, за да можат да попречат на империјалистичкото мешање против ослободителната борба на македонскиот народ. <br /> ''Таквиот развој на насганите за ослободувањето на Македонија најмногу би одговарала. Но на тоа ние не можеме да сметаме од проста причина дека нерамномерниот развој и опаѓање на империјализмот создава нерамномерен борбен подем: во една земја тој е посилен, а во друга послаб; во една земја ослободителното движење е поактивно, а во друга послабо. Да се тргне по линијата на заедничко исчекување во трите дела на Македонија и трите балкански држави (Грција, Југославија и Бугарија) за истовремено почнување на борбата непосредна за ослободување не чини, бидејќи додека едната земја ќе ја дочека другата, во првата ќе поминат благопријатните услови. Потоа ќе се јави потреба друга или други земји да ја чекаат нејзе, додека и таму не изгинат благопријатните услови. Јасно е дека треба да се оди не по патот на задржување на земјата што тргнала напред, туку по патот на засилување на борбата во земјите што се заостанати, барем до таква степен што ќе може да ја попречи борбата и мешањето против земјата во која се води ослободителна борба. По извојуваната победа, македонската национална област се трансформира во автономна државичка во рамките на општата заедница – држава, во која се почнала борбата. Така таа ќе го стави темелниот камен за ослободување и обединување на цела Македонија. Тоа се однесува како за Македонија под српека, под грчка, така и за Македонија под бугарска власт. Која прва ќе започне, ќе зависи од тоа дали во Југославија, Грција или Бугарија ќе созреат побргу неопходните услови. Само по тој пат ќе стигнеме до ослободувањето на трите македонски области во една целокупна Македонска Народна Република.'' ''Затоа е неопходно населението од секој поробен дел на Македонија уште сега да бара од власта во соодветната земја право на самоопределување дури до отцепување во самостојна држава и да води борба за извојување на тоа право додека се создадат услови за негово реализирање и населението се организира во своја држава, којашто ќе послужи како база во борбата за целосна македонска држава.'' ''Поставувајќи го така конкретно прашањето за националното ослободување на Македонија, прогресивното македонско движење ги става македонските врховисти на испит пред овие маси, коишто сè уште им веруваат дека стварно се борат за независна Македонија. Македонското население во Петричко ќе бара да му се даде право на самоопределување, право да се организира во своја држава и да реши дали ќе остане потоа во Бугарија на принципот на автономија или да се оддели во независна република. Но за да може слобободно да се самоопредели и да ги изрази своите желби, ќе мора претходно да се извлечат војската и полицијата од овој македонски крај. Така Петричко ќе се прчетвори во центар на ослободителната борба на целокупна Македонија и ќе биде почеток и база на целосната македонска држава.'' ''Прогресивното македонско движење смета дека Македонија под бугарска власт може и треба да почне прва, штом за тоа ќе се создадат неопходните услови понапред овде. Победа и задржување на победата е наполно возможна, доволно е да го усогласиме времето на нашата борба за национално ослободување со времето на борбата на работниците и селаните ио Бугарија за работничко-селанска власт и да ја имаме нивната поткрепа, како и непосредната поткрепа на сите национално и социјално онеправдани од другите балкански земји, од општото борбено движење во светот, во односниов број и од нашиот силен сојузник во борбата против империјализмот – Советскиот Сојуз. Бидејќи ние фактички се стремиме кон национално ослободување на Македонија, бараме заедничка борба со работничкото движење и негова поткрепа. Бидејќи врховистите не се искрени и не стремат кон ослободување на Македонија, туку го планираат анексирањето на Македонија од империјалистичка Бугарија преку една нова војна, поради тоа тие се изјаснуваат против сојузот со работниците и селаните.'' ''Македонското прогресивно движење се бори освен за државно-политичко ослободување на Македонија, уште и за ослободување на Македонија од колонијално-економското угнетување, што го вршат врз него познатите завојувачи, како и од експлоатацијата на македонските чорбаџии – изедници.'' ''Едното го предлага другото: за да се премине туѓото економско ограбување, во чија реализација учествува и крупната македонска буржоазија, којашто економеки е срасната со поробувачите, треба да се премавне туѓото политичко господство. Но уште пред да се случи тоа, треба да се заштитат непосредните интереси на македонските маси, околу кои ќе треба да се разгорува и шири нивната борба за економски придобивки, како претпосгавка и елемент од општата ослободителна борба.''|sign=|source=<ref>„Македонско знаме“ г. II, бр. 22, [[22 април]] [[1934]]</ref>}} === „На работа за македонска национално-ослободителна уметничка литература“ === {{Quote|text=''Со жал треба да се одбележи фактот дека до сега не е зборувано за македонска национално-ослободителна уметничка литература. Причините за тоа се од различна природа. Пред сè, изгледа, дека се потценувана организаторската и активизаторска улога на уметноста во херајската борба на македонскиот народ за слобода, што тој ја водеше, сега ја води и ќе ја води до нејзиното извојување. Зборувајќи за причините на споменатиов факт, не треба да се заборави дека изданијата на македонското прогресивно движење се многу оскудни и често попречувани од материјална немоќ и од постоењето на цензурата. Тоа нередовно излегување на прогресивниот печат не дозволуваше да се отпочне со работа и во секторот на уметничката литература. Така беше до сега. Но дали треба да продолжи и понатаму?'' <br /> ''Ако ги исклучиме извадоците и изолирани обиди со сижети од вистинското македонеко национално-ослободително движење, ништо друго не е сторено. Но ако отвориме било кој број, особено оние од минатото, од врховистичкиот весник – партал „Македонија“, или ако ги отвориме страниците на неговите помлади браќа. „Родина“ и „Вардар“ ќе забележиме како под различни блуткави раскази, стихови и др. се наместени имињата на злосторници писатели и поети. Со лигава сентименталност за нашата поробена татковина, се зборува за „херојствата“ на овој или оној четник, а за нивните колежи и убиства на верни дејци на македонската кауза „уметничката вистина“ молчи… 3а очајната положба на македонските емигрантски маси и на „слободното“ население во Петричко господата поети немаат (молчат-б.м.).'' ''Се печатат романи во кои во никој случај не е одразена полнокрвната македонска дејствителност. На пазарот на книгите среќаваме не мал број драми со сижети од животот на Македонецот во српска Македонија.'' ''Литературните претставители на македонскиот фашизам ги извртуваат фактите, меѓу масите всадуваат груб шовинизам, ја величат великобугарштината, отклонувајчќи ги македонеките маси од вистинската борба, насаскувајќи ги против српските и грчките народни маси за една нова војна и со тоа се јавуваат како планери за идното ропство на Македонија.'' ''Од овој мал простор со кој располагаме во случајот, ние очекуваме дека ќе бидеме поткрепени од борбени и прогресивни творци. ''Прогресивни литературни работници тргнете во чекор со борбите на борбените македонски маси!'' ''На работа за македонека национално-ослободителна уметничка литература!''|sign=|source=<ref>„Македонско знаме“ г. II, бр. 21, [[13 април]] [[1934]]</ref>}} == Поврзано == * [[Александар Мартулков]] * [[Македонско знаме (1945 - 1947)]] == Наводи == <references /> [[Категорија:Александар Мартулков]] [[Категорија:Македонски весници]] [[Категорија:Појавено во 1932 година]] [[Категорија:Македонски списанија]] [[Категорија:Весници на бугарски јазик]] [[Категорија:Весници на македонската дијаспора]] [[Категорија:Некогашни весници]] a4h03uufwun5pi5l44zv9br988y3wor 0 1347848 5577101 5499045 2026-06-14T20:08:12Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577101 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = Die Antwoord | caption = Die Antwoord на настап во 2010 | landscape = yes | image = Die Antwoord, Treasure Island Music Festival, Oct. 2010 (5093091488) (cropped).jpg | alias = The Answer | origin = [[Кејптаун]], [[Јужна Африка]] | genre = {{hlist|Алтернативен хип-хоп|електронска денс музика|[[рејв-музика|рејв]]}} | years_active = 2008–денес | label = {{hlist|Zef|[[Cherrytree Records|Cherrytree]]|[[Interscope Records|Interscope]]|[[Kobalt Label Services|Kobalt]]}} | associated_acts = | website = {{URL|dieantwoord.com}} | current_members = }} '''Ди Антвурт''' ([[африканс]]: '''Die Antwoord'''; IPA: [di ˈantvuərt]) ― јужноафриканска алтернативна хип-хоп-група основана во [[Кејптаун]] во 2008 година. Групата се состои од раперите Ваткин Тудор „Нинџа“ Јонс и Анри „Јоланди Висер“ ду Тоит и продуцентите HITEK5000 и Lil2Hood. Нивниот музички стил е заснован на јужноафриканската [[контракултура]] позната како ''зеф''. Од 2019 година, групата била вклучена во неколку контроверзии поврзани со обвинувања за [[злоупотреба на деца]],<ref name="news24">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.news24.com/news24/southafrica/news/exposed-i-was-die-antwoords-child-slave-20220423|title=EXPOSED-'I was Die Antwoord's child slave'|last=Pijoos|first=Iavan|last2=Baason|first2=Adriaan|date=24 Apr 2022|work=News24|accessdate=28 April 2022}}</ref> [[сексуален напад]]<ref name="tonedeaf">{{Наведена мрежна страница|url=https://tonedeaf.thebrag.com/zheani-die-antwoord-ninja/|title=Zheani pressing sexual assault charges against Die Antwoord's Ninja|last=Williams|first=S.B.|date=2019-09-16|work=Tone Deaf|language=en-AU|accessdate=2020-02-13}}</ref> и [[Злосторство од омраза|злосторства од омраза]].<ref name="fullest">{{Наведена мрежна страница|url=https://thefullest.com/2017/08/29/hercules-love-affairs-andy-butler-business-gay/|title=Hercules and Love Affair's Andy Butler on the Business of Being Gay|last=Campos|first=Ruben|date=2017-08-29|work=The Fullest|language=en|accessdate=2020-02-13|archive-date=2020-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20200213132741/https://thefullest.com/2017/08/29/hercules-love-affairs-andy-butler-business-gay/|url-status=dead}}</ref> == Историја == [[Податотека:Die_Antwoord,_Paradise_Rock_Club_2010_(6857106455).jpg|лево|мини|272x272пкс| Die Antwoord на настап во 2010 година]] Die Antwoord била основана во 2008 година.<ref name="Reuters">{{Наведени вести|url=https://reuters.com/article/oddlyEnoughNews/idAFTRE61446820100205?sp=true|title=S.African Afrikaans rappers takes Internet by storm|last=Bosch|first=Marius|date=5 February 2011|work=Reuters|access-date=21 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20210417013836/https://www.reuters.com/article/oddlyEnoughNews/idAFTRE61446820100205?sp=true|archive-date=17 April 2021}}</ref><ref name="IOL">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iol.co.za/capetimes/band-have-the-answer-to-secret-of-success-1.1233050?ot=inmsa.ArticlePrintPageLayout.ot|title=Band have the answer to secret of success|last=Jones|first=Michelle|date=13 February 2012|work=IOL|archive-url=https://web.archive.org/web/20120224223209/http://www.iol.co.za/capetimes/band-have-the-answer-to-secret-of-success-1.1233050?ot=inmsa.ArticlePrintPageLayout.ot|archive-date=24 February 2012|accessdate=2012-02-29}}</ref> Нивното име во превод од [[африканс]] значи „Одговорот“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nme.com/blog/index.php?blog=15&title=die_antwoord_and_zef_sooth_ifricah_s_mos&more=1&c=1&tb=1&pb=1|title=Die Antwoord And 'Zef'—South Africa's Biggest Non-Existent Scene|last=Hodgson|first=Jaimie|date=9 February 2010|work=NME|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528195240/http://www.nme.com/blog/index.php?blog=15&title=die_antwoord_and_zef_sooth_ifricah_s_mos&more=1&c=1&tb=1&pb=1|archive-date=28 May 2010}}</ref> Во 2009 година, го објавиле нивниот прв албум, ''$O$'', кој можел бесплатно да се симне од нивната официјална веб-страница.<ref name="Mahala">{{Наведени вести|url=http://www.mahala.co.za/music/15-minutes-with-a-ninja/|title=15 Minutes with a NINJA|last=Davis|first=Andy|date=3 July 2010|work=Mahala|access-date=11 February 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20170904063902/http://www.mahala.co.za/music/15-minutes-with-a-ninja/|archive-date=4 September 2017}}</ref> Во 2009 година, јужноафриканскиот кинематографер Роб Малпејџ (заедно со корежисерот Нинџа) го снимил видеото за нивниот сингл „Enter the Ninja“.<ref name="dontparty">{{Наведени вести|url=http://www.dontparty.co.za/2010/02/die-antwoord-enter-the-ninja-video/|title=Die Antwoord - Enter the Ninja Music Video|date=3 February 2010|work=Dont Party|archive-url=https://archive.today/20120730033555/http://www.dontparty.co.za/2010/02/die-antwoord-enter-the-ninja-video/|archive-date=30 July 2012}}</ref> Видеото добило милиони прегледи на интернет девет месеци подоцна.<ref name="Reuters"/> По успехот на видеото, Die Antwoord потпишале договор за албум со [[Interscope Records]]. На крајот од 2010 година, Die Antwoord ја освоиле наградата од MySpace за „Најдобро музичко видео за 2010 година“ за нивното прво видео „Enter The Ninja“.<ref>{{Cite web|url=http://we-are-awesome.com/die-antwoord-make-no-1-video-of-2010-on-myspace/|title=Die Antwoord Make No.1 Video of 2010 on Myspace. - we-are-awesome.|date=2010-12-09|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20160611031603/http://we-are-awesome.com/die-antwoord-make-no-1-video-of-2010-on-myspace/|archive-date=11 June 2016|website=we-are-awesome.|access-date=2016-05-16|url-status=dead}}</ref> [[Податотека:Die-antwoord-holnaaier2.jpg|десно|мини| Die Antwoord на настап во 2012 година]] Во ноември 2011 година, Die Antwoord ја напуштиле [[Interscope Records]] поради несогласувањата во врска со нивниот следен албум и неговиот водечки сингл, „Fok Julle Naaiers“.<ref name="NYT">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2012/01/29/magazine/die-antwoord.html?_r=2&hpw|title=Johannesburg's Most Wanted|last=Fairbanks|first=Eve|date=26 January 2012|work=The New York Times|access-date=26 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120130061229/http://www.nytimes.com/2012/01/29/magazine/die-antwoord.html?_r=2&hpw|archive-date=30 January 2012}}</ref> Тие основале своја [[Независна етикета|независна издавачка куќа]], Zef Recordz, и преку неа го објавиле вториот студиски албум, ''Ten$ion''.<ref name="jardin2011nov2">Jardin, Xeni (7 November 2012). [http://boingboing.net/2011/11/07/dieantwoordleave.html Die Antwoord leave Interscope, will release "TEN$ION" on their own new indie label.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130309140955/http://boingboing.net/2011/11/07/dieantwoordleave.html|date=9 March 2013}} ''[[Boing Boing]]''</ref> Издавањето на албумот било во соработка со Good Smile Company и [[Downtown Records]], кои биле задолжени за маркетинг и дистрибуција на плочата.<ref name="coetzer2012">Coetzer, Diane (30 January 2012). [http://www.rollingstone.co.za/musicrev/item/529-die-antwoord-the-rolling-stone-interview Die Antwoord: The Rolling Stone Interview.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120412171036/http://www.rollingstone.co.za/musicrev/item/529-die-antwoord-the-rolling-stone-interview|date=12 April 2012}} ''[[Ролинг стоун|Rolling Stone]]''</ref> ''Ten$ion'' имал уште три синглови по „Fok Julle Naaiers“: „I Fink U Freeky“, „Baby's on Fire“ и „Fatty Boom Boom“. Албумот наишол на мешани критики. На 3 јуни 2014 година, Die Antwoord го објавиле нивниот трет албум, ''Donker Mag''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://exclaim.ca/News/die_antwoord_return_with_donker_mag_album_share_new_video|title=Die Antwoord Reveal 'Donker Mag' LP, Share New Video|last=Hughes|first=Josiah|publisher=exclaim.ca|archive-url=https://web.archive.org/web/20140523013000/http://exclaim.ca/News/die_antwoord_return_with_donker_mag_album_share_new_video|archive-date=23 May 2014|accessdate=20 May 2014}}</ref> Во февруари 2015 година, Die Antwoord објавиле дека започнале да работат на нов материјал со диџејот Магс од [[Cypress Hill]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lesinrocks.com/2015/02/21/musique/die-antwoord-interview-exclusive-11563066/|title=Die Antwoord, l'interview exclusive : "Nous sommes notre propre Etat indépendant"|date=2015-02-21|publisher=Les Inrocks|archive-url=https://web.archive.org/web/20150326035144/http://www.lesinrocks.com/2015/02/21/musique/die-antwoord-interview-exclusive-11563066/|archive-date=26 March 2015|accessdate=2015-03-23}}</ref> На 19 мај 2016 година дуото на [[SoundCloud]] објавило микс под наслов ''Suck on This''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://pitchfork.com/news/65570-die-antwoord-release-suck-on-this-mixtape-listen/|title=Die Antwoord Release Suck on This Mixtape: Listen {{!}} Pitchfork|date=19 May 2016|work=pitchfork.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812065356/https://pitchfork.com/news/65570-die-antwoord-release-suck-on-this-mixtape-listen/|archive-date=12 August 2020|accessdate=2016-05-20}}</ref><ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=2016-05-20}}</ref> На 16 септември 2016 година го издале албумот ''Mount Ninji and da Nice Time Kid''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dieantwoord.com/|title=Die Antwoord - Official Site|date=2016-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20090125061444/http://dieantwoord.com/|archive-date=25 January 2009|accessdate=2016-07-22}}</ref> На почетокот од 2017 година, преку социјалните мрежи Die Antwoord објавиле дека во септември 2017 година ќе го објават нивниот последен албум, насловен ''The Book of Zef'' и дека ќе групата ќе престане да постои веднаш потоа. Групата подоцна објавила дека името на албумот е сменето во „27“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://exclaim.ca/music/article/die_antwoord_the_complete_interview-full_transcript_reveals_ninja_explicitly_declaring_the_end_of_the_band|title=Die Antwoord: The Complete Interview {{!}} exclaim.ca|work=exclaim.ca|archive-url=https://web.archive.org/web/20170509224224/http://exclaim.ca/music/article/die_antwoord_the_complete_interview-full_transcript_reveals_ninja_explicitly_declaring_the_end_of_the_band|archive-date=9 May 2017|accessdate=2017-05-05}}</ref> Првиот сингл, „Love Drug“, бил објавен на 5 мај 2017 година,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.youredm.com/2017/04/26/die-antwoord-announces-new-single-final-album-details/|title=DIE ANTWOORD ANNOUNCES NEW SINGLE AND FINAL ALBUM DETAILS {{!}} youredm.com|date=26 April 2017|work=youredm.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20170429104926/http://www.youredm.com/2017/04/26/die-antwoord-announces-new-single-final-album-details|archive-date=29 April 2017|accessdate=2017-05-04}}</ref> а вториот сингл „"2•GOLDEN DAWN•7“ бил објавен на 22 јуни 2018 година.<ref>{{Наведување|title=DIE ANTWOORD - 2•GOLDEN DAWN•7|url=https://www.youtube.com/watch?v=q4k5ckPrgRU|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200228182457/https://www.youtube.com/watch?v=q4k5ckPrgRU|archivedate=2020-02-28|language=en|access-date=2020-02-13|url-status=bot: unknown}}</ref> ''House of Zef'' бил издаден на 16 март 2020 година, без претходна најава од групата. == Дискографија == === Студиски албуми === * ''$O$'' (2009) * ''Ten$ion'' (2012) * ''Donker Mag'' (2014) * ''Mount Ninji and da Nice Time Kid'' (2016) * ''House of Zef'' (2020) == Членови == * Нинџа (2008-денес) * Јоланди Висер (2008-денес) * HITEK5000 (порано познат како DJ Hi-Tek and God) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iol.co.za/capetimes/band-have-the-answer-to-secret-of-success-1.1233050|title=Band have the answer to secret of success {{!}} IOL|work=IOL|archive-url=https://web.archive.org/web/20120216211115/http://www.iol.co.za/capetimes/band-have-the-answer-to-secret-of-success-1.1233050|archive-date=16 February 2012|accessdate=2016-05-16}}</ref> (2008–денес) * Lil2Hood <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dieantwoord.com/about/|title=About|work=Die Antwoord|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20191214222251/https://www.dieantwoord.com/about/|archive-date=2019-12-14|accessdate=2019-12-14}}</ref> (2019–денес) == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Матична|http://www.dieantwoord.com}} * [http://www.watkykjy.co.za/die-antwoord/ Die Antwoord] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110706204812/http://www.watkykjy.co.za/die-antwoord/ |date=2011-07-06 }} at Watkykjy * {{Наведена мрежна страница|url=http://www.ionmagazine.ca/music/interviews/die-antwoord|title=Die Antwoord Interview with ''ION Magazine'' July 2010|last=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|work=ionmagazine.ca|accessdate=2024-05-05|archive-date=2014-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20140808114305/http://www.ionmagazine.ca/music/interviews/die-antwoord|url-status=dead}} * [https://web.archive.org/web/20170720122214/http://www.mahala.co.za/culture/o/ Analysis of the $O$ album from South African magazine Mahala] * [https://web.archive.org/web/20121129141043/http://www.erdmanncontemporary.co.za/roger-ballen/roger-ballendie-antwoord/ Roger Ballen/Die Antwoord exhibition] {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Antwoord}} [[Категорија:Музички групи основани во 2008 година]] [[Категорија:Јужноафрикански музички групи]] [[Категорија:Електронски музички групи]] [[Категорија:Хип-хоп групи]] 3u17rhqo0giz1gi3hupu199qhz6esam 0 1348925 5576913 5401876 2026-06-14T12:03:10Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5576913 wikitext text/x-wiki {{Филм|name= Четири принцови|image=Chaar sahibzaade movie poster.jpg|director=Хари Бавеја|producer=Харман Бавеја|cinematography=Ровена Бавеја|music=Ананд Раџ Ананд Џаидев Кумар Хари Бавеја|runtime=128 минути|country=Индија|language=пенџапски Хинди|budget=(2,5 милиони американски долари)|gross=(8,8 милиони американски долари)|released=6 ноември 2014 година}} <span>''''' Четири принцови'''''</span> е индиски панџабиски анимиран историски драмски филм од 2014 година, напишан и режиран од [[Хари Бавеја]]. Се заснова на жртвите на синовите на 10-тиот [[Сиките гуруа|Сик гуру]] [[Гуру Гобинд Синг Џи|Гобинд Синг Џи]] - [[Сахибзада Аџит Синг]], [[Сахибзада Јуџхар Синг|Јуџхар Синг]], [[Сахибзада Зоравар Синг|Зоравар Синг]] и [[Сахибзада Фатех Синг|Фатех Синг]].<ref name="ttt">{{Наведени вести|url=http://www.tribuneindia.com/2014/20141108/ttlife1.htm#3|title=History in the making|last=Singh|first=Jasmine|date=8 November 2014|work=The Tribune|access-date=16 November 2014}}{{Оценка|4.5|5}}</ref> [[Ом Пури]] ја имал нарацијата на филмот, а гласовните уметници за различни ликови биле анонимни актери. Тој исто така бил [[Список на пенџаби филмови со најголема заработка|и пенџаби филм]] со најголема заработка кога бил објавен. Оваа нивна заработка подоцна била надмината од „Продолжете со Јата 2“ во јули 2018 година. Продуциран од [[Пами Бавеја]] под банерот на Бавеја Филм, филмот бил објавен на 6 ноември 2014 година со позитивни критики од критичарите и публиката. Филмот се појавил и како голем успех, на крајот станал анимиран филм со најголема заработка некогаш продуциран во [[Индија]].<ref>{{Наведено списание|last=Gehlawat|first=Ajay|date=2021-10-24|title=''Hungama ho gaya'' ? (An uproar has happened?): the erotic threat of female intoxication in Hindi film songs|url=http://dx.doi.org/10.1080/14680777.2021.1992473|journal=Feminist Media Studies|volume=23|issue=3|pages=852–873|doi=10.1080/14680777.2021.1992473|issn=1468-0777}}</ref> == Синопсис == Филмот започнува со инвазии на [[Индиски Потконтинент|Индија]] од страна на [[Могулско Царство|Могалското Царство]]. [[Гуру Тег Бахадур Џи]] (деветтиот Гуру на Сикдомот) го жртвувал својот живот за правата и слободата на религијата на [[Кашмирски пандит|кашмирските пандити]]. По ова, [[Гуру Гобинд Синг Џи]] ја основал [[Калса]] за да се спротивстави на напаѓачките сили со мачеништво како основен принцип на одбраната. Филмот ја прикажува [[Битката кај Анандпур (1700)|Битката кај Анандпур (1700 г.)]] во која гуру Гобинд Синг бил убиен генералот Могул Паинде Кан. Филмот, исто така, ја прикажува [[Битката кај Чамкаур]], која се случила во декември 1704 н.е., во која четириесет и двајца Сики (под гуру Гобинд Синг Џи) се бореле против десетте [[лак]]и Могалски сили под команда на Вазир Кан. Во [[Битката кај Чамкаур]], двајцата постари синови на Гуру Гобинд Синг Џи [[Сахибзада Аџит Синг]] и [[Сахибзада Јуџхар Синг]] биле убиени во борба. Могалите биле многубројни, но на крајот не успеале да го фатат Гуру Гобинд Синг Џи, што кулминирало со нивен пораз. Помладите синови на Гуру Гобинд Синг Џи, [[Сахибзада Зоравар Синг]] и [[Сахибзада Фатех Синг]], биле однесени во палатата на [[Вазир Кан (Сирхинд)|Вазир Кан]] и биле погубени од владетелот на Могулите на [[Сирхинд]]. == Улоги == * [[Ом Пури]] како наратор * [[Харман Бавеја]] == Продукција == Пами Бавеја го продуцирал филмот под знакот на филмовите Бавеја. Боливудскиот актер [[Харман Бавеја]] е креативен продуцент на филмот, а Хари Бавеја го режирал филмот. Продукцијата траела скоро пет години. Хари Бајва поминал две години истражувајќи за проектот. Тој се сретнал со „Комитетот Дарам Парчар“ со „Комитетот Широмани Гурдвара Парбандак“ и разговарал за неговиот проект. Во [[Сикизам|сикизмот]] е забрането прикажување на гуруа на [[Сики]]<nowiki/>те во анимирана форма и нивните неподвижни слики се користени во овој филм. Гласовните изведувачи за другите ликови останале анонимни.<ref name="toi">{{Наведени вести|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-review/Chaar-Sahibzaade/movie-review/45055529.cms|title=Chaar Sahibzaade|date=6 November 2014|work=The Times of India|access-date=16 November 2014|publisher=[[The Times Group]]}}{{Оценка|3.5|5}}</ref><ref name="boi">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boxofficeindia.co.in/chaar-sahibzaade/|title=Chaar Sahibzaade|publisher=[[Box Office India]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20141112222559/http://www.boxofficeindia.co.in/chaar-sahibzaade/|archive-date=12 November 2014|accessdate=16 November 2014}}</ref> Филмот е продуциран на јазиците пенџаби и [[хинди]], а исто така е синхронизиран на [[американски англиски јазик]].<ref>{{Наведени вести|url=http://punjabtimeline.com/animation-film-chaar-sahibzade-four-sons-guru-releases-today-worldwide/|title=Animation film on Chaar Sahibzade (four sons of Guru) releases today worldwide|date=6 November 2014|access-date=16 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129031630/http://punjabtimeline.com/animation-film-chaar-sahibzade-four-sons-guru-releases-today-worldwide/|archive-date=29 November 2014|publisher=Punjabi Timeline}}</ref> Работата за анимација за филмот ја обработиле иРеалтиес, а трејлерот за филмот бил промовиран во [[Мумбај]].<ref>{{Наведени вести|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/screen/chaar-sahibzaade-reflects-harry-bawejas-animation-mastery/|title=Chaar Sahibzaade reflects Harry Baweja's animation mastery|date=31 October 2014|work=[[The Indian Express]]|access-date=16 November 2014|publisher=[[Indian Express Limited]]}}</ref> == Музика == {| class="wikitable" |+<span>'''''Четири принцови'''''</span> ! Песна ! Уметници ! Музички директор ! Време на траење |- | <span>'''''Четири принцови'''''</span> | Сухвиндер Синг | Н/А | 4:45 |- | Сад Гуру Нанак Паргатија | Аса Синг, Шипра Гојал, Асес Каур, Арвиндер Синг | Џаидев Кумар | 4:02 |- | Митар Пјаре Ну | Амриндер Гил | Ананд Рај Ананд | 4:47 |- | Вела Аа Гаја | Јаспиндер Нарула, Шипра Гојал, [[Simran-Tripat|Симран-Трипат]] | Н/А | 4:26 |- | Сохте Хуе Гуру Аарам Карти Хуи Фуџон Меин Аје | Ом Пури | Н/А | 3:00 часот |- | Сирса Не Рок Лите | Сухвиндер Синг | Н/А | 1:04 |- | Јоде Аџит Синг Не | Сухвиндер Синг | Н/А | 1:24 |- | Ех Прем Ди Гали Хаи | Сухвиндер Синг | Н/А | 1:31 |- | Гобинд Не Лал Пјаре | Сухвиндер Синг | Н/А | 1:19 |- | Дади Де Нал Потеј | Сухвиндер Синг | Н/А | 1:03 |- | Балан Ну Нех Удеке | Сухвиндер Синг | Н/А | 1:05 |- | Наинанч не Удикаан | Сухвиндер Синг | Н/А | 1:07 |} Главните насловни нумери ги пее Сухвиндер Синг, додека другите песни ги пеат многу други различни изведувачи. „Сохте Хуе Гуру Аарам Карти Хуи Фуџон Меин Аје“ е наративна песна на Ом Пури. Оваа песна е дијалог на филмот, но била избрана да биде додадена во саундтракот. Повеќето музички директори останале анонимни. Саундтракот бил објавен преку издавачката куќа [[Saga Music Label|Сага Музика]]. == Критики == === Критички прием === Филмот добил главно позитивни критики од критичарите за приказната, анимацијата и длабинското истражување. Јасмин Синг од ''[[Трибина (Чандигар)|The Tribune]]'' му доделил на филмот 4,5 ѕвезди од 5. Тој ја пофалил нејзината приказна, нарекувајќи ја реалистично прикажување и го пофалил предавањето на дијалогот и нарацијата од Пури. Тој високо го оценил квалитетот на анимацијата, особено затоа што тоа бил првиот 3D анимиран пенџаби филм.<ref name="ttt"/> Шуба Шети Саха од ''[[Средината на денот|Mid-Day]]'' му дал на филмот 3 ѕвезди и ја пофалил приказната за нејзината искреност, но ја критикувал анимацијата за нејзиниот очигледен недостаток на флексибилност и изрази на лицата на ликовите.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.mid-day.com/articles/movie-review-chaar-sahibzaade/15746199|title=Chaar Sahibzade is a valuable lesson in history|work=[[Mid-Day]]|access-date=16 November 2014|archive-date=2014-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20141111014625/http://www.mid-day.com/articles/movie-review-chaar-sahibzaade/15746199|url-status=dead}}{{Оценка|3|5}}</ref> Џеси Брар од PunjabiReviews.com исто така позитивно ја оценил приказната. Тој го комплиментирал темпото на филмот и го нарекол реален, покажувајќи им на помладите синови повеќе како деца не морално објективирани. Тој, исто така, го одобрил филмот поради тоа што приказната останала историска и „се издвоила да не стане религиозна пропаганда“.<ref name="PunjabiReviews.com">{{Наведена мрежна страница|url=http://punjabireviews.com/chaar-shahabzaade-film-review/|title=Chaar Shahabzaade Film Review|last=Brar, Jesse|publisher=PunjabiReviews.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20141209190156/http://punjabireviews.com/chaar-shahabzaade-film-review/|archive-date=9 December 2014|accessdate=13 November 2014}}</ref> Ренука Вјавахаре од ''[[Тајмс на Индија|The Times of India]]'' на филмот му дала 3,5 ѕвезди. Таа воопшто не уживала во филмот и им препорачала на децата да им покажат вистински индиски херои.<ref name="toi"/> === Профит === Во Индија, филмот заработил 3,5-4 крори во првата недела.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.missmalini.com/2014/11/15/box-office-report-chaar-sahibzaade-shaukeens-rang-rasiya-week-2/|title=Box Office Report: How Did Chaar Sahibzaade, The Shaukeens & Rang Rasiya Do In Week 2?|publisher=missmalini.com|accessdate=16 November 2014}}</ref> Во Соединетите Американски Држави, филмот заработил 70 000 долари во 83 000 фунти [[ОК]]. Вкупно заработил 280 000 долари на меѓународниот бокс офис во текот на својот викенд на отворање.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.ibtimes.co.in/happy-new-year-hny-stoops-down-before-chaar-sahibzaade-overseas-box-office-613728|title=Happy New Year (HNY) Stoops before 'Chaar Sahibzaade' at Overseas Box Office|work=[[International Business Times]]|access-date=16 November 2014|publisher=[[IBT Media]]}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/box-office-overseas/overseas/|title=Chaar Sahibzaade surprises, beats The Shaukeens|date=10 November 2014|work=Bollywood Hungama (Hungama Digital Media Entertainment)|access-date=16 November 2014}}</ref> === Објавување на DVD/Blu-ray === Достапно е на ДВД формат и никогаш не било објавено на Blu-Ray.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://royalmusic.co.uk/productdtls.aspx?prdid=81345|title=Chaar Sahibzaade official DVD|accessdate=2024-05-30|archive-date=2016-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303223706/http://royalmusic.co.uk/productdtls.aspx?prdid=81345|url-status=dead}}</ref> == Продолжение == Продолжението со наслов ''Четири принцови: Подемот на Бандата Синг Бахадур'' било објавено на 11 ноември 2016 година. == Поврзано == * [[пенџаби кино]] * [[Список на индиски анимирани играни филмови]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [[imdbtitle:4168188|Chaar Sahibzaade at IMDb]] * https://www.imdb.com/title/tt4168188/ [[Категорија:Филмови снимени во Индија]] [[Категорија:Филмови од 2014 година]] [[Категорија:Верски дела]] 2i4oudcdevzw7crv3r5noxgc6m9cz3x 0 1349536 5577046 5483258 2026-06-14T17:37:01Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577046 wikitext text/x-wiki '''''41.18''''', познат и како '''Општински законик на Лос Анџелес, Дел 41.18''' (1963 година, изменет 2021 година) - уредба во [[Лос Анџелес]] со која со закон се забранува дека нема да има ''„седење, лежење или спиење, или ... користење, одржување или ставање лична сопственост на јавно право“.''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://clkrep.lacity.org/onlinedocs/2020/20-1376-S1_ord_draft_7-02-21.pdf|title=Section 41.18 of the Los Angeles Municipal Code|accessdate=2024-06-07|archive-date=2024-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20240404142339/https://clkrep.lacity.org/onlinedocs/2020/20-1376-S1_ord_draft_7-02-21.pdf|url-status=dead}}</ref> Делот 41.18(д) го диктира растојанието на кое секое лице мора да биде од места како што се: искористливи патеки и пристаништа за товарење; оперативни или употребливи [[Градба|згради]]; кој било дозволен настан; велосипедски патеки; [[Парк|паркови]], [[Училиште|училишта]], [[Библиотека|библиотеки]] или на друг начин означен како објект за „чувствителна употреба“; рампа на [[автопат]], [[тунел]], [[мост]], пешачки мост, [[метро]], раширен терен или активна железница; или, каде било во близина (1000 стапки) на објект отворен по 1 јануари 2018 година, кој обезбедува засолниште, безбедно спиење, безбедно паркирање на бездомници или што служи како центар за навигација.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://cangress.org/41-18-amendment-a-wolf-in-wolfs-clothing/|title=41.18 Amendment: A Wolf in Wolf's Clothing|language=en-US|accessdate=2022-05-13}}</ref> == Историја == Историски гледано, бездомништвото е криминализирано преку употреба на статутите за скитници. Оваа криминализација на скитниците датира од донесувањето на Статутот на работниците во текот на 14 век. Во Европа од 16 и 17 век, „скитниците“ биле тепани и/или затворани со намера да се елиминира безделничењето и да се наметне трудот.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Recurring Misfortune, Economic Hard Times and Lifestyle Choices: Judicial Images of Homeless Litigants and Implications for Legal Advocates|last=Daniels|first=Wes}}</ref> Делот 41.18 од Општинскиот законик на Лос Анџелес (ОЗЛА) бил создаден од поранешниот член на советот Пол Х. Лампорт и првично бил донесен во 1963 година како закон против лудило што се користи за полициска контрола на јавниот простор во [[Лос Анџелес]]. Претходниот закон нотирал дека е незаконско да се попречува тротоарот, но го оневозможило осудувањето на лицата кои блокираат [[Пешачник|тротоар]]. Во 1962 година, 77 лица кои живееле на улицата Ферфакс и Оквуд во областа Ферфакс во Лос Анџелес биле уапсени од властите. Случаите биле отфрлени бидејќи иако живееле на тротоар, сепак било можно луѓето да минуваат низ областа. Лампорт, работејќи со Стопанската комора на Холивуд и Здружението на трговци, предложил преформулирање на законот за да стане ефективна алатка за спроведување на законот. Тој бил усвоен едногласно од Градскиот совет на Лос Анџелес, во кој биле вклучени членовите на советот Роберт М. Вилкинсон, Луис Р. Новел и Том Бредли. На крајот, одговорот на Врховниот суд бил дека е неуставно да се апсат луѓе без да се понудат средства за видлива поддршка. Како резултат на тоа, доколку некое лице е уапсено според член 41.18 на ОЗЛА, измените ќе останат во сила додека лицето кое е уапсено не поднесе жалба до повисокиот суд и не победи, а потоа целиот дел од општинскиот код би станал неважечки.<ref name=":2">{{Наведена мрежна страница|url=https://twitter.com/lapovertydept/status/1438551601103314946|title=LA Poverty Department quote|accessdate=2022-05-13}}</ref> == Улога во судските одлуки == === ''Џонс против градот Лос Анџелес'' === Во 2003 година, Американска унија за граѓански слободи (АУГС) од Јужна Калифорнија и Националното здружение на правници покренале случај во име на несовесен човек по име Едвард Џонс, кој бил еден од шесте лица без домови кои биле цитирани од [[Полициски оддел на градот Лос Анџелес|Полицискиот оддел на градот Лос Анџелес]] дека спиеле на тротоар. Жалителите живееле во населбата Скид Роу во [[Лос Анџелес]] две до четириесет години. Описите на нивните животи откриле широк спектар на причините за нивното бездомништво. Повеќето биле инвалиди, имале ограничена подвижност и не биле во можност да бидат вработени поради физички или психички попречености на нивните или на нивниот брачен другар. Различните извори на поддршка на жалителите од социјалното осигурување, општа помош, бонови за храна и други програми не биле доволни за да си дозволат домување или да платат хотелска соба секоја вечер. Во тоа време, бројот на невдомени луѓе во Скид Роу го надминувал бројот на достапни засолништа, што резултирало со тоа што тие не секогаш можеле да добијат кревет во бесплатно засолниште. Како заклучок, судот ја разгледал достапноста на станови во [[Лос Анџелес]] и утврдил дека нема доволно простор на располагање во [[Хотел|хотелите]], засолништата и особено постојаните станови, оставајќи повеќе од 1.000 лица во Скид Роу без засолниште секоја вечер. Случајот дополнително открил дека има речиси 50.000 повеќе невдомени луѓе од достапните засолништа во целиот округ Лос Анџелес. Судот утврдил дека во оваа околност кога бројот на невдомени лица го надминува бројот на расположливите кревети, спроведувањето на уредбата би ги повредило правата на Осмиот амандман на жалителите. Дополнително, Џонс и неговата сопруга не биле сместени и немало засолништа што им дозволувало на парот без деца да остане заедно. Нивната комбинирана месечна проверка на општо олеснување не била доволна за да се плати хотелска соба на Скид Роу за целиот месец.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://caselaw.findlaw.com/us-9th-circuit/1490887.html|title=FindLaw's United States Ninth Circuit case and opinions.|work=Findlaw|language=en-US|accessdate=2022-05-17}}</ref> Во 2006 година, ''Џонс против градот Лос Анџелес'' се појавил пред Деветтиот окружен апелационен суд. Судот ја потврди пресудата дека 41.18(д) претставува кршење на Осмиот амандман, кој забранува сурово и невообичаено казнување. Решението на случајот заклучило дека градот [[Лос Анџелес]] се согласил да не го спроведува 41.18(д) додека не обезбедат 1.250 единици постојани јавни станови.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aclu.org/press-releases/aclu-southern-california-wins-historic-victory-homeless-rights-case|title=ACLU of Southern California Wins Historic Victory in Homeless Rights Case|work=American Civil Liberties Union|language=en|accessdate=2022-05-12}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.casebriefs.com/blog/law/criminal-law/criminal-law-keyed-to-lee/eighth-amendments-cruel-and-unusual-punishment/jones-v-state-of-los-angeles/|title=Jones v. State of Los Angeles {{!}} Case Brief for Law Students|accessdate=2022-05-12}}</ref> Судот потврдил дека поединецот може да стане бездомник врз основа на фактори и во и надвор од нивната непосредна контрола, особено доколку се земе предвид составот на бездомниците како група: [[Душевно растројство|ментално болни]], лица со нарушување на употребата на супстанции, жртви на [[семејно насилство]] и [[Невработеност|невработени]] и да се осудуваат луѓе кои се бездомници кои инаку немаат можности за домување или поддршка е неуставно. И покрај исходот, заклучокот од случајот сè уште дозволува дополнителни предизвици со законите против бездомниците. Еден предизвик бил подносителите со ограничени ресурси и поддршка кои се борат да обезбедат доволно докази дека немале друг избор освен да бидат на улица, или дека немало достапни кревети во засолништата. Друга импликација на одлуката е принудувањето на лицата кои не се сместени во засолништа доколку обезбедат доволно кревети, со што спиењето на јавно место станува кривично дело и принудувајќи ги да спијат на места каде што потенцијално имаат уште помал комфор и безбедност отколку на улиците. Заклучувањето на овој случај пред [[Пандемија|пандемијата]] имало последици врз тековниот свет на пандемијата, бидејќи оние кои се соочиле со бездомништво можело да изберат да не останат во засолниште поради нивната висока ранливост на [[Болест|болести]]. Како резултат на тоа, поединците кои избирале да ја избегнат акутната опасност од [[КОВИД-19]] во засолништата биле оставени незаштитени со закон.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://casetext.com/case/denver-v-burton|title=Denver v. Burton, 28 Cal. 549 {{!}} Casetext Search + Citator|work=casetext.com|accessdate=2022-05-12|archive-date=2022-05-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20220513054838/https://casetext.com/case/denver-v-burton|url-status=dead}}</ref> == Спроведување == Спроведувањето на законот е нерамномерно бидејќи првобитниот закон не поставил стандард за тоа кој треба да биде уапсен и преместен, туку само споменува кои дејствија се незаконски. Кога се бара вистинското спроведување на Делот 41.18(д), податоците покажуваат дека полицијата има тенденција да ги таргетира лицата кои не биле сместени во градот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://michaelkohlhaas.org/wp/tag/lamc-41-18d/|title=LAMC 41.18(d)|work=Michael Kohlhaas dot org|language=en-US|accessdate=2022-05-13}}{{Мртва_врска|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Законот наведува дека секој што ќе го прекрши членот 41.18(д) на Општинскиот законик на Лос Анџелес ќе подлежи на казните наведени во член 11.00, кој го наведува прекршокот како прекршок и казниво дело кое вклучува парични казни.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dailyjournal.com/articles/363510-cruelty-will-not-solve-the-homelessness-problem-in-la|title=DailyJournal|work=www.dailyjournal.com|accessdate=2022-05-13}}</ref> === Иселување од кампови === [[Податотека:41.18_Special_Enforcement_Zone.jpg|мини| Ознака за специјална зона 41.18 во Беверли Гроув, Лос Анџелес]] Чистењето на камповите за бездомници (или „чистење“) претставува принудно раселување на камповите за бездомници на јавен имот и отстранување и на невдомени поединци и на нивниот имот од таа област. Тактиките се разликуваат помеѓу градовите, предградијата и руралните области за тоа колку се известуваат камповите пред метежот и што прави градот со имотот собран за време на метежот. Судовите сметаат дека доколку не се даде доволно известување пред метежот, така што луѓето можат да дејствуваат за да го зачуваат својот имот безбеден, или уништувањето имот за време на метежот ги крши правата на лицата кои не се сместени.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aclusocal.org/sites/default/files/outsidethelaw-aclufdnsca-report.pdf|title=Outside the Law: The Legal War Against Unhoused People|accessdate=2024-06-07|archive-date=2024-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20240328061357/https://www.aclusocal.org/sites/default/files/outsidethelaw-aclufdnsca-report.pdf|url-status=dead}}</ref> Федералните судии постојано издавале судски наредби да го спречат [[Лос Анџелес|Градот Лос Анџелес]] да го заплени и уништува имотот на несместени луѓе.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.latimes.com/california/story/2020-04-13/homeless-people-carts-seized-destroyed-size-us-district-judge-ruling|title=L.A. can't seize homeless people's bulky items solely based on size, judge rules|date=2020-04-14|work=Los Angeles Times|language=en-US|accessdate=2022-07-08}}</ref> Одделенијата на градот [[Лос Анџелес]], како што се LA Sanitation, [[Полициски оддел на градот Лос Анџелес|полицискиот оддел во Лос Анџелес]] и градските агенции за домување, работат заедно за да го олеснат чистењето на камповите под маската на „''заштита на животната средина и јавното здравје''“. За време на чистењето, санитарните и полициските одделенија ги запленуваат предметите на незаштитените поединци. Недоставените поединци се збришани од едно место до друго без понуди за домување или услуги, соочени со континуиран циклус на раселување, социјална изолација и протерување. === Специјални зони === Специјалните зони за извршување (СЗИ) се посебни зони назначени од советот во нивните области кои го засилуваат спроведувањето на Дел 41.18(д). Градскиот совет гласа за областите да станат специјални зони за извршување, во кое се наведува дека лицата и предметите сместени во овие зони ќе бидат отстранети од градот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://la.streetsblog.org/2022/01/31/eyes-on-the-street-anti-camping-rocks-block-ktown-sidewalk/|title=Eyes on the Street: Anti-Camping Rocks Block Ktown Sidewalk|date=2022-01-31|work=Streetsblog Los Angeles|language=en-US|accessdate=2023-04-30}}</ref> Зоните треба да се однесуваат на местата за „''чувствителна употреба''“, кои вклучуваат сè, од патеки, влезови, излези, противпожарни хидранти, активности дозволени од градот, надвозници, улици, јавни библиотеки, засолништа за бездомници, паркови и училишта.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://dx.doi.org/10.1287/orms.2020.02.10p|title=From products to people: The growing impact of supply chain interruptions during the coronavirus pandemic|date=2020-03-18|work=ORMS Multimedia Group|accessdate=2023-04-30}}</ref> Во 2021 година, членот на советот Џо Бускаино поставил предлог да се забранат камповите на 500 стапки од сите јавни училишта и библиотеки.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://abc7.com/homeless-libraries-daycare-school/11927916/|title=LA Councilman Joe Buscaino seeks to ban homeless encampments near libraries|date=2022-06-05|work=ABC7 Los Angeles|language=en|accessdate=2023-04-30}}</ref> Специјалните зони за извршување покриваат приближно 20% од градот [[Лос Анџелес]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.randomlengthsnews.com/archives/2022/08/18/city-council-bans-homelessness-near-schools/41113|title=You are being redirected...|work=www.randomlengthsnews.com|accessdate=2023-04-30}}</ref> == Прием == === Противници === ==== Services Not Sweeps ==== Коалицијата ''Services Not Sweeps'' е коалиција на организации и неотворени поединци во [[Лос Анџелес|Лос Анџелес,]] кои се бори за решенија кои даваат приоритет на грижите за јавното здравје на неотворените жители. Services Not Sweeps бил составен од преку 35 организации во заедницата кои бараат градоначалникот на Лос Анџелес и Градскиот совет на Лос Анџелес да го стават јавното здравје пред политиката и да го суспендираат воведувањето на Општинскиот законик на Лос Анџелес (ОЗЛА) Дел 41.18(г) во тековниот свет на пандемија [[КОВИД-19]]. Со доказ за збирен извештај за луѓе кои доживеале бездомници кои се заразиле со [[КОВИД-19]] во засолништа за бездомници, издаден од Центрите за контрола и превенција на болести, Services Not Sweeps тврдел дека принудувањето на луѓето да ги напуштат своите кампови и да се разотидат во заедницата е спротивно на целокупното јавно здравје на располагање, ги зголемува стапките на пренос и ги исклучува луѓето од критична медицинска нега, достапност и поддршка.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/community/homeless-shelters/unsheltered-homelessness.html|title=Community, Work, and School|last=CDC|date=2020-02-11|work=Centers for Disease Control and Prevention|language=en-us|accessdate=2022-05-12}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://publichealth.lacounty.gov/media/Coronavirus/docs/SummaryReport_People_Experiencing_Homelessness.pdf|title=Summary Report of COVID-19 in People Experiencing Homelessness, 12/27/2021 to 01/02/2022}}</ref> === Поддржувачи === Поддржувачите на законот се поединци кои не сакаат бездомниците да заземаат простор надвор од нивниот бизнис или дом. Градскиот совет на Лос Анџелес од 1963 година на крајот останал главниот поддржувач на 41,18, покрај членовите на советот бидејќи ги вклучиле оние кои го измениле овој закон на 1 јули 2021 година, со гласови од 13-2. Било потребно второ гласање бидејќи првиот пат не поминал едногласно. Второто гласање исто така имало 13 за и два против. Членовите на советот Нитија Раман и Мајк Бонин гласале против уредбата. За изменетиот дел 41.18(д) како коавтори на членовите на градскиот совет биле Пол Крекоријан и Марк Ридли-Томас. == Ефекти == Недоставените жители кои се засегнати од Дел 41.18(д) и искусуваат метеж во кампот често губат витални лични предмети, вклучително, но не ограничувајќи се на засолниште за заштита од елементи, топла облека, средства за лична хигиена, храна и лекови, како и губење на заедницата која често доведува до физички тешкотии, траума на менталното здравје и во многу случаи смрт.  == Поврзано == * [[Бездомништво во Калифорнија]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Лос Анџелес]] [[Категорија:Бездомништво во Калифорнија]] bfexvxfnjrqx4ugynx4wi9oxy0ta1gw 0 1350683 5577097 5487395 2026-06-14T20:05:21Z Gurther 105215 5577097 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија владин кабинет | кабинет_назив = Влада на Христијан Мицкоски{{нр}}{{мали|Мицкоски}} | кабинет_број = 35 | кабинет_вид = влада | знаме = Flag of Macedonia.svg | држава = Македонија | владеење = 2024 - | слика = Hristijan Mickoski official portrait 2024 (cropped).jpg | алт = | конституирана = [[23 јуни]] [[2024]] | распуштена = | шеф_на_држава_назив = [[Претседател на Македонија|Претседател]] | шеф_на_држава = [[Гордана Сиљановска-Давкова]] | премиер_назив = [[Премиер на Македонија|Премиер]] | премиер = [[Христијан Мицкоски]] | заменик_премиер_назив = Заменици на{{нр}}премиерот | заменик_премиер = [[Беким Сали]]{{нр}}[[Иван Стоилковиќ]]{{нр}}[[Љупчо Димовски]]{{нр}}[[Александар Николоски]]{{нр}}[[Арбен Фетаи]] | монентално_министри = | поранешни_членови = | поранешни_членови_отповикани = | вкупно_членови = 24 | партии = [[Внатрешна македонска револуционерна организација - Демократска партија за македонско национално единство|ВМРО-ДПМНЕ]] {{*}} [[Демократско Движење|ДД]] {{*}} [[Алијанса за Албанците|АА]] {{нр}} [[Движење Беса|Беса]] {{*}} [[Алтернатива (политичка партија)|ААА]] {{*}} [[За наша Македонија|ЗНАМ]] {{*}} [[Социјалистичка партија на Македонија|СПМ]] | поранешни_партии = | статус = {{Composition bar|hex=orange|78|120|per=1}} | опозиција = [[СДСМ]] {{*}} [[ДУИ]] | опозициски_партии = | опозициски_лидер = [[Венко Филипче]] | избори = [[Македонски парламентарни избори (2024)|2024]] | собрание = [[11. собрание на Македонија|11. собрание]] | мандат = | буџет = | претходен_кабинет = [[Влада на Талат Џафери|Џафери]] | следен_кабинет = }} '''35. влада на Македонија''' предводена од [[Христијан Мицкоски]] е избрана како орган на [[извршната власт]] во Македонија по составувањето на новото мнозинство по спроведените [[Македонски парламентарни избори (2024)|парламентарните избори]] на [[8 мај]] [[2024]]. Истата беше изгласана на 7. седница на [[11. собрание на Македонија|единаесетиот збор на Собранието]] со поддршка од 77 пратеници.<ref>{{cite web |url=https://www.sobranie.mk/detali-na-materijal.nspx?param=3ae13141-ac9e-486a-950e-f603c34dcea4 |title=Резултати од гласање Избор на Влада на Република Северна Македонија |last= |first= |date=23.6.2024 |publisher=[[Собрание на Македонија]] |access-date= |quote=}}</ref> == Состав на владата == {{Влада на Христијан Мицкоски}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{URL|https://vlada.mk/|Мрежно место на владата на Македонија}} {{Влада на Македонија (јуни 2024)}} {{Влади на Македонија}} [[Категорија:35. влада на Македонија]] 1fjeunj7ahxnz350ev9ujopkcldeh6h 14 1352259 5577013 5235143 2026-06-14T15:47:17Z Dandarmkd 31127 5577013 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Треблинка]] [[Категорија:Починати во Полска|Треблинка]] 696zll2basjcu4ni7afmq289jhozua5 0 1352977 5577084 5403439 2026-06-14T19:31:17Z ~2026-34651-68 134168 5577084 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | name = Хулио Енсисо | image = [[File:Enciso 2022 2.jpg|170px|]] | fullname = Хулио Сесар Енсисо Еспинола<ref>{{cite web |url=https://www.premierleague.com/news/2786707 |title=2022/23 Premier League squad lists |publisher=Premier League |date=16 September 2022 |access-date=18 September 2022}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|2004|1|23|df=y}}<ref>{{Cite web |title=Men's Olympic Football Tournament Paris 2024 – Squad List: Paraguay (PAR) |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce158/pdf/SquadLists-English.pdf |access-date=28 July 2024 |website=FIFA}}</ref> | birth_place = [[Кагуасу]], [[Парагвај]] | nationality = {{flagsport|PAR}} [[Парагвај]] | height = {{height|m=1.73}} | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | currentclub = {{Fb team Brighton}} | clubnumber = 10 | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Libertad}} | years1 = 2019-2022 | caps1 = 55 | goals1 = 18 | clubs1 = {{Fb team Libertad}} | years2 = 2022- | caps2 = 32 | goals2 = 4 | clubs2 = {{Fb team Brighton}} | years3 = 2025 | caps3 = 13 | goals3 = 2 | clubs3 = →{{Fb team Ipswich Town}} | nationalyears1 = 2018-2019 | nationalcaps1 = | nationalgoals1 = | nationalteam1 = {{flagsport|PAR}} [[Фудбалска репрезентација на Парагвај под 15 години|Парагвај 15]] | nationalyears2 = 2024- | nationalcaps2 = 5 | nationalgoals2 = 1 | nationalteam2 = {{flagsport|PAR}} [[Олимписка фудбалска репрезентација на Парагвај|Парагвај (олимп.)]] | nationalyears3 = 2023- | nationalcaps3 = 17 | nationalgoals3 = 1 | nationalteam3 = {{flagsport|PAR}} [[Фудбалска репрезентација на Парагвај|Парагвај]] }} '''Хулио Сесар Енсисо Еспинола''' (роден на 23 јануари 2004, во [[Кагуасу]]) — [[парагвај]]ски [[фудбалер]], [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]] на [[ФК Брајтон енд Хоув Албион|Брајтон]] и на [[Фудбалска репрезентација на Парагвај|парагвајската репрезентација]].<ref name=SW>{{Soccerway|id=julio-enciso/590920|name=J. Enciso|access-date=8 March 2020}}</ref> ==Технички карактеристики== Се смета за еден од најголемите таленти на неговата генерација.<ref>{{Cite web|url=https://www.90min.com/it/posts/julio-enciso-calcia-forte|title=Julio Enciso calcia forte|publisher=90min.com|date=2023-05-26|language=it-IT|access-date=2023-08-19}}</ref> Тој е агилно [[Среден ред (фудбал)#Крило|десно крило]], со добро чувство за гол и вешт дриблинг, кој може да се користи и на спротивното крило или во поцентрална позиција, како [[Среден ред (фудбал)#Офанзивен играч од среден ред|офанзивен играч за врска]].<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.worldfootballscouting.com/scheda-giocatore/julio-enciso-talento-paraguayano-classe-2004/|title=Julio Enciso: talento paraguayano classe 2004|date=18 декември 2019}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.goal.com/it/notizie/julio-enciso-talento-paraguaiano-nxgn/blt597a5c27caa0b833|title=Julio Enciso, il talento paraguaiano che interessa anche in Europa|author=Daniel Edwards|publisher=Goal.com|date=11 јануари 2022|access-date=14 јуни 2022}}</ref> Тој изјавил дека главно е инспириран од неговиот сонародник [[Оскар Кардосо]], чиј тимски колега бил за време на неговиот престој во {{Fb team (N) Libertad}}.<ref name=":1" /> Во 2021 година, тој бил вклучен во листата на најдобрите 60 фудбалери родени во 2004 година, составена од англискиот весник ''[[The Guardian]]''.<ref>{{Cite news|language=en|author=Marcus Christenson|author2=Jaime F. Macias|url=https://www.theguardian.com/football/ng-interactive/2021/oct/07/next-generation-2021-60-of-the-best-young-talents-in-world-football|title=Next Generation 2021: 60 of the best young talents in world football|publisher=The Guardian|date=7 октомври 2021|access-date=14 јуни 2022}}</ref> ==Клупска кариера== ===Почетоци=== Енсисо почнал да игра фудбал уште од рана возраст, правејќи ги своите први чекори во светот на фудбалот во клубот Карлос Антонио Лопес, лоциран во неговиот роден град.<ref>{{Cite news |url=https://onefootball.com/es/noticias/el-enorme-gesto-de-julio-enciso-con-el-club-de-sus-amores-en-caaguazu-37602093 |title=El enorme gesto de Julio Enciso con el club de sus amores en Caaguazú |date=2 јуни 2023 |access-date=16 јуни 2023 |publisher=One Football}}</ref> Набргу, тој го привлекол вниманието на извидниците на [[Клуб Либертад|Либертад]] и бил регрутиран во клубот на возраст од дванаесет години.<ref name=WFS>{{Cite web|url=http://www.worldfootballscouting.com/schede-giovani-talenti/julio-enciso-talento-paraguayano-classe-2004/|title=Julio Enciso: talento paraguayano classe 2004|date=2019-12-18|website=World football scouting|language=it}}</ref> ===Либертад=== Својата фудбалска кариера ја започнал во младинските редови на [[Клуб Либертад]]. Уште на многу рана возраст, пред да наполни петнаесет години, неговиот талент го привлекол вниманието на тренерот на првиот тим во тоа време, [[Колумбија|колумбиецот]] [[Леонел Алварес]], кој побарал негово вклучување во главниот тим.<ref name=WFS/><ref>{{Cite news|url=https://d10.ultimahora.com/julio-enciso-y-la-promesa-cumplida-n2978316 |title=Julio Enciso y la promesa cumplida |date=25 декември 2021 |access-date=16 јуни 2023 |author=D10 |publisher=Última Hora}}</ref> На 16 март 2019 година, Енсисо го направил своето деби за првиот тим под водството на тогашниот тренер [[Хосе Шамот]],<ref name="ln">{{cite news |url=https://www.lanacion.com.py/futboledicion-impresa/2022/06/10/la-joya-se-despidio/ |title="La Joya" se despidió |date=10 јуни 2022 |access-date=16 јуни 2023 |publisher=La Nación}}</ref> играјќи во победата со 4-0 над [[Клуб Депортиво Сантани|Депортиво Сантани]], во единаесеттото коло на [[Торнео Апертура (Парагвај) 2019|Торнео Апертура 2019]]. Тој влегол во игра во 72-рата минута, заменувајќи го [[Едгар Бенитес]], со што станал најмладиот дебитант во историјата на Либертад, на возраст од само 15 години и 53 дена.<ref name="WFS" /> Својот прв гол за клубот го постигнал на 27 септември 2020 година, во победата со 3-0 над [[Клуб Спортиво Сан Лоренсо|Сан Лоренсо]] на домашен терен. Околу два месеци подоцна, на 26 ноември 2020 година, Енсисо го направил своето деби во [[Копа Либертадорес]], за време на осминафиналниот натпревар против [[Боливија|боливијската]] екипа [[Клуб Депортиво Хорхе Вилстерман|Хорхе Вилстерман]], во кој Либертад победил со 3-1: тој се појавил во игра на почетокот од вториот дел и неколку секунди подоцна го постигна првиот гол во натпреварот. Со 16 години, 10 месеци и 4 дена, тој станал најмладиот стрелец во најсилниот континентален турнир во [[21 век]].<ref name=":1" /><ref>{{Cite web|url=https://versus.lanacion.com.py/versus/2020/11/26/un-sueno-con-16-anos-debuto-en-copa-libertadores-y-marco-un-gol-clave/|title=Un sueño: Con 16 años, debutó en Copa Libertadores y marcó un gol clave|date=26 ноември 2020|language=es}}</ref> Во 2021 година под водството на [[Аргентина|аргентинскиот]] тренер [[Даниел Гарнеро]], со четири гола во 13 настапи, Енсисо придонел за освојувањето на [[Примера Дивисион (Парагвај) 2021|Торнео Апертура]] со Либертад,<ref>{{Cite news |url=https://d10.ultimahora.com/julio-enciso-la-joya-libertena-y-su-primer-titulo-n2942357.html/amp |title=Julio Enciso, la joya liberteña y su primer título |date=24 мај 2021 |access-date=30 мај 2023 |author=D10 |publisher=Última Hora |archive-date=2023-05-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230530180303/https://d10.ultimahora.com/julio-enciso-la-joya-libertena-y-su-primer-titulo-n2942357.html/amp |url-status=dead }}</ref> кој во истата сезона исто така успеал да стигне до полуфиналето на [[Копа Судамерикана 2021|Копа Судамерикана]].<ref name=":1" /> Вкупно за својот клуб од детството Енсисо одиграл 72 натпревари и постигнал 25 гола. ===Брајтон=== На 17 јуни 2022 година, Енсисо потпишал четиригодишен договор со [[ФК Брајтон енд Хоув Албион|Брајтон]], клуб од [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата на Англија]], во трансфер вреден 9,5 милиони фунти плус идни дополнителни трошоци.<ref>{{cite web|url=https://www.brightonandhovealbion.com/news/2647985/julio-enciso-signs-for-albion|title=Julio Enciso signs for Albion|date=17 June 2022|publisher=Brighton & Hove Albion F.C.|access-date=17 June 2022|archive-date=2022-06-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20220619100429/https://www.brightonandhovealbion.com/news/2647985/julio-enciso-signs-for-albion|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url= https://theathletic.com/news/brighton-transfer-julio-enciso/YBogwrY5VlLG/|title= Brighton complete signing of Paraguay international Julio Enciso|date=17 June 2022|publisher=The Athletic|access-date=17 June 2022}}</ref> Своето деби за Брајтон го имал на 24 август, играјќи 80 минути во победата на гостински терен со 3–0 над [[Фудбалска лига на Англија Еден|третолигашот]] [[ФК Форест Грин Роверс|Форест Грин Роверс]] во второто коло на [[Лига куп на Англија 2022–2023|Лига Куп]], забележувајќи асистенција за голот на [[Стивен Алсате]].<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/62571845|title=Forest Green 0-3 Brighton: Albion to face Arsenal in third round - BBC Sport|publisher=BBC Sport Sport|date=24 August 2022|access-date=2 September 2022}}</ref> Своето деби во [[Премиер лига на Англија 2022-2023|Премиер лигата]], Енсисо го направил на 29 октомври, влегувајќи како замена во 65-тата минута на местото на [[Адам Лалана]] во победата на домашен терен над [[ФК Челси|Челси]] со 4-1.<ref>{{cite news|url=https://www.premierleague.com/match/75044 |title=Brighton v Chelsea 2022/23|publisher=Premier League Sport|date=29 October 2022|access-date=29 October 2022}}</ref> Тој го постигнал својот прв гол за ''Галебите'' на 4 април 2023 година, во победата со 2–0 на гости кај [[АФК Борнмут|Борнмут]].<ref>{{Cite news |title=Bournemouth 0-2 Brighton & Hove Albion: Evan Ferguson flick boosts Seagulls' top-four hopes|work=BBC Sport |url=https://www.bbc.com/sport/football/62776440 |date=4 April 2023|access-date=4 April 2023}}</ref> Околу две недели подоцна, тој постигнал гол во победата со 1-2 на гостувањето кај Челси, помагајќи му на Брајтон да ја обезбеди првата победа на [[Стемфорд Бриџ]] во нивната клупска историја.<ref>{{Cite news |date=15 April 2023 |title=Enciso stunner gives Brighton victory at Chelsea |language=en-GB |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.com/sport/football/65217807 |access-date=15 April 2023}}</ref><ref>{{Cite web |date=15 April 2023 |title=Chelsea 1-2 Brighton: Julio Enciso fires superb winner to boost Seagulls' European dreams with historic win at Stamford Bridge |url=https://www.skysports.com/football/news/12309/12855741/chelsea-1-2-brighton-julio-enciso-fires-superb-winner-to-boost-seagulls-european-dreams-with-historic-win-at-stamford-bridge |access-date=15 April 2023 |website=Sky Sports |language=en}}</ref> На 23 април, тој го започнал полуфиналето на [[ФА Куп 2022–2023|ФА Купот]], играјќи 67 минути во поразот на [[Изведување пенали (фудбал)|пенали]] од [[ФК Манчестер Јунајтед|Манчестер Јунајтед]] на [[Стадион Вембли|Вембли]].<ref>{{Cite web|url=https://www.brightonandhovealbion.com/news/3231077/its-wembley-heartbreak-as-albion-are-beaten-on-penalties|title=It's Wembley heartbreak as Albion are beaten on penalties|website=Brighton & Hove Albion F.C.|date=23 April 2023|access-date=24 April 2023|archive-date=2024-01-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20240119172402/https://www.brightonandhovealbion.com/news/3231077/its-wembley-heartbreak-as-albion-are-beaten-on-penalties|url-status=dead}}</ref> Три дена подоцна, 19-годишниот фудбалер го забележал својот прв старт во Премиер лигата за „Албион“, во поразот од 3–1 на гостински терен кај [[ФК Нотингем Форест|Нотингем Форест]].<ref>{{cite news|url=https://www.brightonandhovealbion.com/news/3237654/albion-felled-by-forest|title=Albion felled by Forest|publisher=Brighton & Hove Albion|date=26 April 2023|access-date=26 April 2023|archive-date=2023-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230426204036/https://www.brightonandhovealbion.com/news/3237654/albion-felled-by-forest/|url-status=dead}}</ref> На 24 мај, тој постигнал гол со удар од преку 23 метри, во ремито 1-1 против [[ФК Манчестер Сити|Манчестер Сити]] на [[Фалмер (стадион)|Фалмер]].<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/65290302|title=Brighton 1-1 Manchester City: Julio Enciso scores stunning equaliser to seal Europa League place|publisher=BBC Sport|date=24 May 2023|access-date=24 May 2023}}</ref> Голот бил избран од [[BBC]] за ''[[ББС Гол на сезоната|Гол на сезоната]]'' за [[Премиер лига на Англија 2022-2023|2022-2023]], а потоа ја добил наградата и за ''[[Гол на сезоната во Премиер лигата на Англија|Гол на сезоната во Премиер лигата]]''.<ref name=":2">{{Cite web |date=2023-06-04 |title=Enciso wins Budweiser Goal of the Season award |url=https://www.premierleague.com/news/3527787 |website=Premier League}}</ref> Првата сезона со Брајтон ја завршил со 26 натпревари во првенството и куповите и 4 постигнати гола (сите во Премиер лигата). ==Репрезентативна кариера== Енсисо го претставувал Парагвај во селекцијата под 15 години, со која настапил на [[Јужноамериканско првенство за играчи под 15 години 2019|Јужноамериканското првенство 2019]], кое се одржало во неговата земја.<ref name=WFS/> Во јуни 2021 година, Енсисо бил повикан за првпат во [[Фудбалска репрезентација на Парагвај|сениорската репрезентација]] од селекторот [[Едуардо Берицо]], за претстојното континентално првенство [[Копа Америка 2021]]. Таму, тој го направил своето деби за ''Албироха'' на 14 јуни, заменувајќи го [[Габриел Авалос]] во 87-мата минута од натпреварот против [[Фудбалска репрезентација на Боливија|Боливија]], првиот натпревар од групната фаза на континенталното натпреварување: со 17 години, 4 месеци и 24 дена, офанзивниот играч за врска станал четвртиот најмлад дебитант во историјата на репрезентацијата на Парагвај.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web|url=https://www.conmebol.com/analisis-del-partido?competition=128&season=2020&match=2042139|title=Estadísticas del Partido|publisher=CONMEBOL|date=14 јуни 2021|language=es|access-date=14 јуни 2022}}</ref> Вториот настап на турнирот го имал во четвртфиналето против {{NazNB|FUrep|PER}}, во кое Парагвај го завршил својот настап откако загубиле по изведување на пенали. ===Хронологија на репрезентативните настапи=== *'''Сениорска репрезентација''' {{Репрезентативни настапи|PAR}} {{Cronopar|15-6-2021|Гојанија|PAR|3|1|BOL|-|Копа Америка|2021|Прво коло|13={{subon|87}}}} {{Cronopar|2-7-2021|Гојанија|PER|3|3|PAR|-|Копа Америка|2021|Четвртфинале|13={{subon|83}}|dts|7 – 6}} {{Cronopar|27-1-2022|Асунсион|PAR|0|1|URU|-|Квал. за СП|2022|13={{subon|72}}}} {{Cronopar|1-2-2022|Бело Хоризонте|BRA|4|0|PAR|-|Квал. за СП|2022|13={{subon|87}}}} {{Cronopar|24-3-2022|Сиудад дел Есте|PAR|3|1|ECU|-|Квал. за СП|2022|13={{suboff|77}}}} {{Cronopar|29-3-2022|Лима|PER|2|0|PAR|-|Квал. за СП|2022}} {{Cronopar|23-9-2022|Винер Нојштат|PAR|1|0|UAE|-|Пријателска|13={{yel|64}} {{suboff|78}}}} {{Cronopar|27-9-2022|Севиља|PAR|0|0|MAR|-|Пријателска|13={{suboff|84}}}} {{Cronopar|16-11-2022|Лима|PER|1|0|PAR|-|Пријателска|13={{suboff|89}}}} {{Cronopar|27-3-2023|Сантјаго|CHL|3|2|PAR|-|Пријателска|13={{suboff|78}}}} {{Cronopar|18-6-2023|Асунсион|PAR|2|0|NIC|-|Пријателска}} {{Cronopar|7-6-2024|Лима|PER|0|0|PAR|-|Пријателска|13={{subon|64}}}} {{Cronopar|11-6-2024|Сантјаго|CHL|3|0|PAR|-|Пријателска}} {{Cronopar|16-6-2024|Панама|PAN|0|1|PAR|-|Пријателска|13={{suboff|64}}|14=Панама (град)}} {{Cronopar|24-6-2024|Хјустон|COL|2|1|PAR|1|Копа Америка|2024|Прва фаза|13={{suboff|90+2}}}} {{Cronopar|28-6-2024|Парадајс|PAR|1|4|BRA|-|Копа Америка|2024|Прва фаза|13={{suboff|73}}|14=Парадајс (Невада)}} {{Cronopar|2-7-2024|Остин|CRI|2|1|PAR|-|Копа Америка|2024|Прва фаза|14=Остин (Тексас)}} {{Cronofin|17|1}} *'''Олимписка репрезентација''' {{Репрезентативни настапиО|PAR}} {{CronoparO|24-7-2024|Бордо|JPN|5|0|PAR|-|Олимписки игри|2024|Прва фаза|13={{suboff|74}}}} {{CronoparO|27-7-2024|Париз|ISR|2|4|PAR|1|Олимписки игри|2024|Прва фаза}} {{CronoparO|30-7-2024|Париз|PAR|1|0|MLI|-|Олимписки игри|2024|Прва фаза|13={{suboff|82}}}} {{CronoparO|2-8-2024|Париз|EGY|1|1|PAR|-|Олимписки игри|2024|Четвртфинале|13={{suboff|78}}|dts|5 – 4}} {{cronofin|4|1}} ==Статистика== ===Клупска статистика=== ''Статистиката е ажурирана на 19 август 2023''. {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- || [[Клуб Либертад сезона 2019|2019]] | rowspan="4" |{{flagsport|PAR}} {{Fb team (N) Libertad}} || [[Примера Дивисион (Парагвај) 2019|ПД]] || 3 || 0 || || - || - || [[Копа Либертадорес 2019|КЛ]] || 0 || 0 || || - || - || 3 || 0 |- || [[Клуб Либертад сезона 2020|2020]] || [[Примера Дивисион (Парагвај) 2020|ПД]] || 3<ref name=":3">Апертура.</ref>+5<ref name=":4">Клаусура.</ref>|| 1+0 || || - || - || [[Копа Либертадорес 2020|КЛ]] || 2 || 1 || || - || - || 10 || 2 |- || [[Клуб Либертад сезона 2021|2021]] || [[Примера Дивисион (Парагвај) 2021|ПД]] || 13<ref name=":3" />+17<ref name=":4" />|| 4+2 || || - || - || [[Копа Либертадорес 2021|КЛ]]+[[Копа Судамерикана 2021|КС]]|| 2+7 || 1+1 || || - || - || 39 || 8 |- |[[Клуб Либертад сезона 2022|2022]] |[[Примера Дивисион (Парагвај) 2022|ПД]] |14<ref name=":2" />+0<ref name=":3" /> |11+0 | | - | - |[[Копа Либертадорес 2022|КЛ]] |3 |0 | | - | - |17 |11 |- ! colspan="3" |Вкупно Либертад !55 !18 ! !0 !0 ! !14 !3 ! ! ! !69 !21 |- |[[ФК Брајтон енд Хоув Албион сезона 2022-2023|2022-2023]] | rowspan="2" |{{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Brighton}} |[[Премиер лига на Англија 2022-2023|ПЛ]] |20 |4 |[[ФА Куп 2022-2023|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2022-2023|ЛК]] |3+3 |0+0 | | - | - | | - | - |26 |4 |- |[[ФК Брајтон енд Хоув Албион сезона 2023-2024|2023-2024]] |[[Премиер лига на Англија 2023-2024|ПЛ]] |12 |0 |[[ФА Куп 2023-2024|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2023-2024|ЛК]] |1+0 |0+0 |[[УЕФА Лига Европа 2023-2024|ЛЕ]] |2 |0 | | - | - |15 |0 |- ! colspan="3" |Вкупно во кариерата || 87 || 22 || || 7 || 0 || || 16 || 3 || || - || - || 110 || 25 |} ==Титули== ===Клупски=== ====Либертад==== *'''[[Примера Дивисион (Парагвај)|Примера Дивисион]]''' : 1 : [[Примера Дивисион (Парагвај) 2021#Торнео Апертура|Апертура 2021]] *'''[[Фудбалски куп на Парагвај|Куп на Парагвај]]''' : 1 : 2019 ===Поединечни=== *[[ББС Гол на сезоната|Гол на сезоната]] според [[BBC]] : 2022-2023<ref>{{cite web|title=Match of the Day on Twitter|url= https://twitter.com/BBCMOTD/status/1662960443537670146|publisher=BBC|access-date=29 May 2023}}</ref> *[[Гол на сезоната во Премиер лигата на Англија|Гол на сезоната во Премиер лигата]] : 2022-2023<ref>{{cite news |date=4 June 2022 |title=Enciso wins Budweiser Goal of the Season award |publisher=Premier League |url=https://www.premierleague.com/news/3527787 |access-date=10 June 2022}}</ref> ==Наводи== {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Julio Enciso}} {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Парагвај |image3= Flag of Paraguay.svg }} *[https://int.soccerway.com/players/julio-enciso/590920/ Хулио Енсисо на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/julio-enciso/profil/spieler/660867 Хулио Енсисо на transfermakt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/20975/julio-enciso Хулио Енсисо на espn] *[https://www.whoscored.com/Players/417747/Show/Julio-Enciso Хулио Енсисо на whoscored] {{Состав на Парагвај на ЛОИ фудбал 2024 (м)}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Енсисо, Хулио}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Фудбалери на Клуб Либертад]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Брајтон енд Хоув Албион]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Ипсвич Таун]] [[Категорија:Парагвајски фудбалери]] [[Категорија:Родени во 2004 година]] krmcb75vxweqd3m19pve3vsjkf9cjw8 0 1353627 5576998 5401115 2026-06-14T15:17:14Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5576998 wikitext text/x-wiki {{Фотомонтажа}}'''Шпанска кујна''' се состои од традиции и практики на шпанското готвење. Се одликува со значителна регионална разновидност и значителни разлики помеѓу традициите на секоја од регионалните кујни во Шпанија. [[Маслиново масло|Маслиновото масло]] (на кое Шпанија е најголем производител во светот) се користи во голема мера во шпанската кујна.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.internationaloliveoil.org/worlds-olive-oil-production-has-tripled/|title=World's olive oil production has tripled|date=2021-01-04|work=International Olive Council|language=it-IT|accessdate=2022-09-29}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Akyürek|first=Suat|year=2018|title=Investigation of similarities and differences of Turkish and Spanish cuisine cultures|url=https://www.researchgate.net/publication/324178567|journal=Turkish Studies|location=Ankara|volume=13|issue=3|pages=49–64|doi=10.7827/TurkishStudies.12900|issn=1308-2140|doi-access=free}}</ref> Основа е на многу сосови од зеленчук (на шпански познати како ''[[софрито]]с'').<ref>{{Наведено списание|last=Martínez-Galiano|first=Juan Miguel|last2=Olmedo-Requena|first2=Rocío|year=2018|title=Effect of Adherence to a Mediterranean Diet and Olive Oil Intake during Pregnancy on Risk of Small for Gestational Age Infants|journal=Nutrients|volume=10|issue=9|page=1234|doi=10.3390/nu10091234|pmc=6164545|pmid=30189597|doi-access=free}}</ref> Билките кои најчесто се користат вклучуваат [[магдонос]], [[Обично оригано|оригано]], [[Обичен рузмарин|рузмарин]] и мајчина душица.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=21B1DRyV9PoC&pg=PT161|title=The Mediterranean Diet: Health and Science|last=Hoffman|first=Richard|last2=Gerber MD|first2=Mariette|year=2011|isbn=9781444330021|doi=10.1002/9781118785027}}</ref> Употребата на [[лук]] е забележана како честа појава во шпанското готвење.{{Sfn|Wild|2015}} Најкористените меса во шпанската кујна вклучуваат [[пилешко]], [[Свинско месо|свинско]], [[Овчо месо|јагнешко]] и [[Телешко|телешко месо]].<ref name="eurofir">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eurofir.org/wp-admin/wp-content/uploads/EuroFIR%20synthesis%20reports/Synthesis%20Report%206_Traditional%20Foods%20in%20Europe.pdf|title=Synthesis report No 6: Traditional Foods in Europe|last=Weichselbaum|first=Elisabeth|last2=Benelam|first2=Bridget|year=2005|publisher=[[European Food Information Resource Network]]|pages=51–52|last3=Costa|first3=Helena Soares}}</ref> [[Риба]] и [[морски плодови]] исто така се консумираат на редовна основа.<ref name="eurofir" /> Тапас и [[пинчо]]с се закуски и мезе кои најчесто се служат во барови и кафулиња. == Историја == === Антика === [[Податотека:Tríada-triología_mediterránea_bollullos_par_del_condado.jpg|десно|мини| Растење на медитеранската тријада во провинцијата Хуелва]] Автори како [[Страбон]] пишувале за абориџините во Шпанија кои користат јаткасти плодови и желади како основна храна.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.medievalists.net/2020/10/acorns-middle-ages/|title=Acorns in the Middle Ages|last=Medievalists.net|date=2020-10-08|work=Medievalists.net|language=en-US|accessdate=2021-02-01}}</ref> Проширувањето на лозјата долж Медитеранот се должело на колонизацијата на Грците и [[Феникија|Феникијците]], кои исто така вовеле производство на маслиново масло. Шпанија станала најголемиот производител на маслиново масло во светот. Одгледувањето на посевите на таканаречената „медитеранска тријада“: [[пченица]], [[Витис|винова лоза]] и [[Маслинка|маслинки]] ги поткрепувала главните оброци за жителите на југот на Пиринејскиот Полуостров за време на римската ера ([[леб]], [[вино]] и [[масло]]).<ref>{{Наведено списание|last=Ruiz López|first=Ildefonso David|last2=Ramírez Ruiz|first2=Carmen|year=2012|title=La tríada mediterránea en las acuñaciones monetarias del sur peninsular|url=https://dialnet.unirioja.es/descarga/articulo/4000751.pdf|journal=Iberian|issue=4|page=57|issn=2174-5633}}</ref> === Среден век === Ограничените, но трајни придонеси на [[Визиготи]]те во шпанската кујна го вклучиле ширењето на потрошувачката на ферментирано млеко и избегнување да се мешаат вода и вино.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://racve.es/publicaciones/gastronomia-espanola/|title=Gastronomía española|last=Díaz Yubero|first=Ismael|date=1999|publisher=Real Academia de Ciencias Veterinarias de España}}</ref> [[Ориз]]от веројатно бил воведен за прв пат од [[Византија|Византијците]] на Пиринејскиот Полуостров до 6 век. По [[Арапско освојување на Пиринејскиот Полуостров|арапското освојување на Пиринејскиот полуостров]] во 8 век, Арапите го прошириле одгледувањето ориз,<ref>{{Наведена книга|title=La alimentación y la nutrición a través de la historia|last=Pons Biescas|first=Antoni|last2=Tur Marí|first2=Josep A.|publisher=Editorial Glosa|year=2005|isbn=84-7429-257-3|editor-last=Salas-Salvadó|editor-first=Jordi|location=Barcelona|page=180|chapter=La alimentación en Bizancio|editor-last2=García-Lorda|editor-first2=Pilar|editor-last3=Sánchez Ripollés|editor-first3=José M.ª|chapter-url=https://books.google.com/books?id=7StHfcrJBTcC&pg=PA180}}</ref> со нови техники за наводнување првично од индискиот потконтинент кои исто така дозволувале одгледување на култури како што се [[шеќерна трска]], [[лубеница]], [[лимон]] и [[Портокал (плод)|портокали]]. Други состојки кои веројатно биле воведени на Пиринејскиот Полуостров за време на хиспано-муслиманскиот период вклучуваат: [[спанаќ]], [[модар патлиџан]], [[праска]], [[кајсија]] и [[шафран]].<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=SLyqCwAAQBAJ&dq=ingredients+introduced+in+the+Iberian+Peninsula+during+the+Hispano-Muslim+period&pg=PA112|title=Food Matters: Alonso Quijano's Diet and the Discourse of Food in Early Modern Spain|last=Nadeau|first=Carolyn A.|date=2016-01-01|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-1-4426-3730-6|language=en}}</ref> Најпознатото шпанско јадење, [[паеља]], користи две состојки кои веројатно биле популаризирани во периодот на [[ел-Андалус]]: ориз и шафран.<ref name="auto1">{{Наведена мрежна страница|url=https://adhc.lib.ua.edu/globalfoodways/can-i-have-some-moor-a-look-at-moorish-influence-on-spanish-cuisine/|title=Can I have Some Moor? A Look at Moorish Influence on Spanish Cuisine - Global Foodways|work=Adhc.lib.ua.edu|accessdate=10 March 2022}}</ref> [[Податотека:Llibre-dels-Feyts-XXVIIr_(cropped)_Sopar_de_Tarragona.jpg|десно|мини| Илустрација на „Вечерата на Тарагона“ на Џејмс I од Арагон во издание на ''Llibre dels fets'' објавено во 1343 година.]] [[Маври|Маврите,]] исто така, ја развиле основата за правење на [[печиво]] и вовеле ''ескабече'',<ref name="yubero">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bne.es/es/Micrositios/Exposiciones/Cocina/documentos/cocina_estudios_4.pdf|title=La evolución de la alimentación y la gastronomía en España|last=Díaz Yubero|first=Ismael|publisher=[[Biblioteca Nacional de España]]|pages=121–154}}</ref> техника за зачувување на храната која се потпира на оцет. Јадења како ''[[ахобланко]]'', алборониа,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://dle.rae.es/alboronía|title=alboronía &#124; Diccionario de la lengua española – Edición del Tricentenario|work=Real Academia Española}}</ref> алаху,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://dle.rae.es/alajú|title=alajú &#124; Diccionario de la lengua española – Edición del Tricentenario|work=Real Academia Española}}</ref> халула,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://dle.rae.es/hallulla|title=hallulla &#124; Diccionario de la lengua española – Edición del Tricentenario|work=Real Academia Española}}</ref> албондигас,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://dle.rae.es/albóndiga|title=albóndiga &#124; Diccionario de la lengua española – Edición del Tricentenario|work=Real Academia Española}}</ref> мохама,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://dle.rae.es/almojama|title=almojama &#124; Diccionario de la lengua española – Edición del Tricentenario|work=Real Academia Española}}</ref> аропе,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://dle.rae.es/arrope|title=arrope &#124; Diccionario de la lengua española – Edición del Tricentenario|work=Real Academia Española}}</ref> се некои од многуте наследства на [[маври]]танската кујна.<ref name="auto1"/><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bne.es/es/Micrositios/Exposiciones/Cocina/documentos/cocina_estudios_4.pdf|title=Cocinas|work=www.bne.es|accessdate=2020-08-17}}</ref> Иако муслиманската религија не дозволува алкохолни пијалаци, консумирањето вино било широко распространето бидејќи Куранските прописи никогаш не ги надминале постоечките традиции.<ref>{{Наведена книга|title=Estudios onomástico-biográficos de al Andalus (Identidades marginales) XIII|last=Marín|first=Manuela|year=2003|editor-last=Puente|editor-first=Cristina de la|pages=273–274|chapter=En los márgenes de la ley: el consumo de alcohol en al Andalus|chapter-url=https://digital.csic.es/bitstream/10261/26078/1/Marin_E13.pdf}}</ref> Постојат многу извештаи за „муабетите на пиење“ на Абд ал-Рахман II, [[Абд-ар-Рахман III|Абд ал-Рахман III]] и Алманзор.{{Sfn|Marín|2003}} ''[[:es:Almodrote|Алмодроте]]'' бил сефардски рецепт по потекло.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=u0lfDgAAQBAJ&q=gastronomia+judia+musulmana+espa%C3%B1a&pg=PT121|title=Las cosas claras y el chocolate espeso: Historias, curiosidades y anécdotas gastronómicas|last=Quesada|first=Fernando|date=13 March 2017|publisher=Editorial Cultiva Libros S.L.|isbn=9781635037104|via=Google Books}}</ref> Почитувајќи ги прописите за кашрут, Евреите се одлучиле за месо исцедено од крв без маснотии, целосно отфрлајќи ја сланината.<ref>{{Наведено списание|last=Cantera Montenegro|first=Enrique|year=2003|title=La carne y el pescado en el sistema alimentario judío en la España medieval|url=http://revistas.uned.es/index.php/ETFIII/article/view/3689/3546|journal=Espacio, Tiempo y Forma, Serie III, Historia Medieval|location=Madrid|publisher=[[Universidad Nacional de Educación a Distancia]]|volume=16|issue=16|page=24|doi=10.5944/etfiii.16.2003.3689|doi-access=free}}{{Мртва_врска|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ''Потахес'' биле важен дел од еврејската кујна во средниот век, особено ''адафина'', локално име за јадење ''Хамин'',{{Sfn|Cantera Montenegro|2003}} заедно со други еврејски кулинарски наследства во Шпанија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://academiaaragonesadegastronomia.com/sites/default/files/archivos/2%20LA%20COCINA%20JUDIA.pdf|title=La Cocina Judia (para celebrar la vida)|last=Debora Chomski|work=Academiaaragonesadegastronomia.com|accessdate=2022-03-10}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://diariodegastronomia.com/gastronomia-sefardi-la-red-juderias-espana/|title=Gastronomía sefardí en la Red de Juderías de España - Diario de Gastronomía: Cocina, vino, gastronomía y recetas gourmet|date=17 July 2020|work=Diariodegastronomia.com|accessdate=2022-03-09}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cervantes.es/imagenes/file/biblioteca/bibliografia_sefardi.pdf|title=Bibliografia Sefardi|work=Cervantes.es|accessdate=2022-03-10}}</ref> Историјата на готвачите во земјата може да се проследи наназад до дела како што се ''Llibre de Sent Soví'' (1324) и ''Llibre de Coch'' на Руперто де Нола (1520),<ref>{{Наведена книга|title=Theses and Dissertations-Hispanic Studies|last=Wild|first=Matthew J.|year=2015|volume=24|page=30|chapter=Eating Spain: National Cuisine Since 1900|chapter-url=https://uknowledge.uky.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1031&context=hisp_etds}}</ref> и двете напишани на каталонски јазик. === Модерна ера === [[Податотека:Diego_Velazquez_-_An_Old_Woman_Cooking_Eggs_-_Google_Art_Project.jpg|десно|мини| ''Старица што пржи јајца (Стариот готвач)'' (околу 1618) од [[Диего Веласкес]]. [[Шкотска национална галерија]] .]] [[Податотека:Bodegón_con_pepinos_y_tomates-Meléndez.jpg|десно|мини| Слика од мртва природа на Луис Егидио Мелендез (1774) со краставици и домати.]] [[Податотека:1908-10-17,_Blanco_y_Negro,_La_cocina_(cropped).jpg|десно|мини| Кујната на азилот на Сан Бернардино во Мадрид (околу 1908 година).]] Доаѓањето на Европејците во [[Америка]] во 1492 година го иницираше користењето на нови кулинарски елементи, како што се [[домат]]и, [[компир]]и, [[пченка]], [[Бабура|пиперки]], лути [[Чили пиперка|пиперки]], [[црвен пипер]], [[ванила]] и [[Какаово зрно|какао]] или [[чоколадо]]. Во Шпанија чоколадото прво се мешало со шеќер за да се ублажи нејзината природна горчина. Други состојки биле пренесени во Америка, како ориз, грозје, маслинки и многу видови житарки.<ref>{{Наведена книга|title=Food Culture in Spain (Food Culture around the World)|last=Medina|first=Xavier|publisher=Greenwood|year=2005|isbn=978-0313328190}}</ref> Под влијание на [[Арапски јазик|арапската]] ''хариса'', супите на база на житарки како што се ''фаринетите'' (по должината на медитеранскиот брег) и, слично, ''гачаите'' (во Централното плато) биле вообичаени во раната модерна Шпанија.<ref>{{Наведена книга|title=At the First Table. Food and Social Identity in Early Modern Spain|last=Campbell|first=Jodi|publisher=[[University of Nebraska Press]]|year=2017|isbn=9780803296619|location=Lincoln and London|page=15}}</ref> Странските посетители со презир забележувале дека Шпанците користат маслиново масло и [[сало]] за готвење, наместо [[путер]] што го претпочитале. Путерот бил едвај достапен и, според извештајот од 17 век на Мадам д'Аулној, во ретки прилики кога бил, доаѓал „оддалеку, зачуван во свински желудник и полн со црви“. Путерот се произведувал само локално на места како што се Галиција, Астурија и Сорија, или бил увезен, конзервиран во [[калиум нитрат]] (т.н. „Фландријански путер“).<ref name="mantecas">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.lavozdegalicia.es/noticia/gastronomia/2019/05/02/anos-extranjeros-odiaban-cocina-espanola/00031556794334462869280.htm|title=¿Por qué hace años los extranjeros odiaban la cocina española?|last=Vega de Arlucea|first=Ana|date=30 May 2019|work=[[La Voz de Galicia]]}}</ref> До 18 век, многу американски состојки, како што се пиперките и доматите, биле целосно инкорпорирани во шпанската кујна. Современите странски посетители, како што е францускиот амбасадор Жан-Франсоа де Бургоинг, ја оцениле негативно оваа промена до крајот на векот: „Шпанското готвење, кое тие го наследиле, генерално не им е пријатно на странците. Шпанците сакаат силни зачини како: бибер, сос од домати, лути пиперки и шафран, кои ги обојуваат или заразуваат речиси сите нивни јадења“.<ref>{{Наведена книга|title=Global Goods and the Spanish Empire, 1492-1824: Circulation, Resistance and Diversity|last=Pérez Samper|first=María de los Ángeles|publisher=[[Palgrave Macmillan]]|year=2014|isbn=978-1-349-45891-2|editor-last=Aram|editor-first=Bethany|page=33|chapter=The Early Modern Food Revolution: A Perspective from the Iberian Atlantic|doi=10.1057/9781137324054|editor-last2=Yun-Casalilla|editor-first2=Bartolomé|chapter-url=https://books.google.com/books?id=zGKpBQAAQBAJ&pg=PP1}}</ref> Шпанија била мост за [[Колумбовска размена|колумбовската размена]] меѓу остатокот од Европа и Новиот свет.{{Sfn|Pérez Samper|2014}} Многу традиционални шпански јадења како што е ''тортиља де патата'' (омлет направен со компири), не би биле можни без колумбовската размена. ''[[Гаспачо]]'', ''салморехо'' и ''пан кон томатие'' се прават со домати, кои дошле од Новиот свет. Во поголемиот дел од 19 век, аристократијата конзумирала сет на јадења кои во голема мера биле имитација на француската кујна. Тоа била достапната кујна во тоа време, заедно со дегенерацијата на регионалните кујни.<ref name="revistadelibros" /> Позитивно мислење од странците за шпанските јадења што се спротивставувало на главно негативните ставови од странските коментатори било на Ричард Форд, кој сакал шпански специјалитети како Шери и шунка.<ref name="revistadelibros">{{Наведено списание|last=Bueno|first=Pilar|last2=Ortega|first2=Raimundo|date=1 August 1998|title=De la fonda nueva a la nueva cocina. La evolución del gusto culinario en España durante los siglos XIX y XX|url=https://www.revistadelibros.com/articulos/evolucion-de-la-cocina-espanola-durante-los-siglos-xix-y-xx|journal=[[Revista de Libros]]}}</ref> Модерната шпанска кујна била создадена кон крајот на 19-тиот и почетокот на 20-тиот век, со гастрономи и писатели како што се Маријано Пардо де Фигуероа (д-р Тебусем), Хозе Кастро и Серано, Анхел Муро, [[Емилија Пардо Басан]] и Дионисио Перез, кои помогнале во развивање на идејата за „национална кујна“ препознатлива од Шпанците како нивна.<ref>{{Наведено списание|last=Aguirregoitia-Martínez|first=Ainhoa|last2=Fernández-Poyatos|first2=Mª Dolores|year=2017|title=The Gestation of Modern Gastronomy in Spain (1900-1936)|url=https://www.researchgate.net/publication/321370968|journal=Culture & History Digital Journal|volume=6|issue=2|page=019|doi=10.3989/chdj.2017.019|issn=2253-797X|doi-access=free|hdl-access=free}}</ref> Сакајќи да учествува во процесот на градење на шпанската нација, д-р Тебусем, во автохтон пример на кулинарски национализам, му предложил на кралскиот готвач ''Ола подрида'' (рустикална чорба обично направена од месо, мешунки и друг зеленчук) да се служи во официјални банкети како национално јадење.<ref>{{Наведено списание|last=Anderson|first=Lara|year=2013|title=The unity and diversity of La olla podrida: an autochthonous model of Spanish culinary nationalism|journal=Journal of Spanish Cultural Studies|publisher=[[Routledge]]|volume=14|issue=4|pages=400–414|doi=10.1080/14636204.2013.916027}}</ref> Ова може да се смета за важен чекор во процесот на оддалечување од француската парадигма за готвење,{{Sfn|Anderson|2013}} која била доминантна во 19 век во Европа. ''Ола подрида'' претходно била исмејувана во странски сатири.{{Sfn|Anderson|2013}} Влијателната книга за готвење ''1080 Рецепти за готвење'' од Симоне Ортега (првпат објавена во 1972 година) станала хит во Шпанија, и од 2019 година е трета најпродавана книга досега во историјата на земјата по ''Дон Кихот'' и Библијата.<ref name="elmundo" /> Ова не е книга исклучиво со шпански традиционални рецепти, туку вклучува и француски рецепти, што внесува егзотична склоност во шпанските домови.<ref name="elmundo">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.elmundo.es/papel/gastro/2019/05/31/5cef9e52fc6c838a168b4648.html|title=Así consiguió Simone Ortega que sus '1080 recetas' se vendan tanto como el 'Quijote'|last=Serna|first=Víctor de la|date=31 May 2019|work=[[El Mundo (Spain)|El Mundo]]}}</ref> == Рутини за оброци == [[Податотека:Churros_con_Chocolate_en_San_Sebastián.jpg|мини| Чоколадо со [[чуро]]с, популарен оброк кој се служи за појадок]] [[Појадок]] во континентален стил може да се земе веднаш по будењето или пред да влезете на работното место. Вообичаените производи кои се конзумираат за време на појадокот вклучуваат [[кафе]], млеко, чоколаден пијалак, бисквити (најзначајни бисквити Мари ), ''магдалени'', тостови (со состојки како масло, домат и путер) или [[Churros|чурос]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.korespa.com/que-desayunan-los-espanoles/|title=¿Qué desayunan los españoles?|date=2 January 2020|work=Korespa|accessdate=2024-08-16|archive-date=2024-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20240722054513/https://www.korespa.com/que-desayunan-los-espanoles/|url-status=dead}}</ref> Поради големиот временски период помеѓу појадок и ручек, не е невообичаено да се прекине работниот распоред за да се земе [[Илевенсез|ужина во средината на утрото]]. Ручек (''el almuerzo'' или ''la comida'', буквално значи „оброк“), големиот пладневен оброк во Шпанија, содржи неколку јадења, особено во ресторани. Во некои региони на Шпанија, зборот ''almuerzo'' се однесува на ужина во средината на утринските часови, наместо на ручек. Ручекот обично започнува помеѓу 2:00 часот попладне или 14:30 завршувајќи околу 3:00 часот до 15:30 часот, а обично е проследена со ''собремеса'', што се однесува на разговорот на маса што го преземаат Шпанците. Менијата се организирани според овие јадења и вклучуваат пет или шест избори во секој дел. Дома, шпанските оброци содржат еден до два јадења и десерт. Содржината на овој оброк е обично супа, салата, јадење од месо или риба и десерт како овошје, јогурт или нешто слатко. ''Предјадењата,'' исто така, обично може да се служат пред или за време на ручекот. ''La cena'', што значи и вечера или, се зема помеѓу 20:30 часот и 23:00 часот. Обично се состои од едно јадење и десерт. Поради големиот временски интервал помеѓу ручекот и вечерата, попладневна ужина, ''ла мериенда'', што е еквивалентно на [[Чај (оброк)|попладневен чај]], може да се одржи околу 18:00 часот. На Мериенда, луѓето обично пијат кафе, јадат нешто слатко или јадат сендвич или парче овошје. Некои основни јадења ширум земјата, вообичаени низ Шпанија, вклучуваат ''крокети'', ''[[паеља]]'' (јадење со ориз од Валенсијанската заедница), ''енсаладила руса'' (локално име за [[Оливие (руска салата)|салатата Оливие]]), ''[[гаспачо]]'' (ладна супа од зеленчук) и ''тортиља де пататас'' (шпански омлет).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bonviveur.es/the-food-street-journal/5-clasicos-de-la-gastronomia-espanola|title=Los cinco clásicos de la gastronomía española|last=Castillo|first=Toni|date=13 May 2015|work=Bonvieur}}</ref> Во шпанското општество постои несогласување кога станува збор за претпочитање [[Кромид|на кромидот]] како состојка во шпанскиот омлет, често придружен со високо мислење од двете страни.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.revistagq.com/la-buena-vida/comer-y-beber/articulos/la-tortilla-con-o-sin-cebolla/20499|title=Abordamos una cuestión de estado: La tortilla, ¿con o sin cebolla?|last=Taboada|first=Lucía|date=27 August 2014|work=[[GQ|Revista GQ]]}}</ref><gallery mode="packed"> Податотека:Boquerones_en_vinagre.jpg| ''Бокеронес ен винагре'' Податотека:Surtido_de_Croquetas.jpg|алт=Croquetas| ''Крокети'' Податотека:Gazpachos-Refrigerados-super.jpg|алт=Processed gazpacho carton packages| Преработени [[картонско пакување|картонски пакувања]] ''со гаспачо'' Податотека:Pincho_de_tortilla_-_Madrid_(cropped)_4.3.jpg|алт=Pincho de tortilla| ''Пинчо од тортија'' Податотека:Mejillones_escabechados.jpg| ''Мехиљонес ен ескабече'' </gallery>Чести се предјадења (тапас), кои се земаат пред ручек или вечера, или за време на нив. Вообичаено е и ''предјадењата'' да се даваат како бесплатно мезе во баровите и кафулињата кога нарачувате пијалак.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://theculturetrip.com/europe/spain/articles/a-brief-history-of-the-world-famous-spanish-tapas/|title=A Brief History of the World Famous Spanish Tapas|last=Jessop|first=Tara|date=27 April 2016|work=Culture Trip|accessdate=2020-07-10|archive-date=2020-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20201030004943/https://theculturetrip.com/europe/spain/articles/a-brief-history-of-the-world-famous-spanish-tapas/|url-status=dead}}</ref> Освен некои од гореспоменатите специјалитети, други препознатливи ''предјадења'' вклучуваат: ''mejillones en escabeche'' (маринирани школки), ''gildas'', ''albóndigas'' (ќофтиња), итн.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.elespanol.com/cocinillas/recetas/20190620/tapas-famosas-cocina-espanola-recetas-salgan-lujo/407739228_3.html|title=Las tapas más famosas de la cocina española y las recetas para que te salgan de lujo|last=Bonilla|first=Mer|date=20 June 2019|work=[[El Español]]}}</ref>[[Податотека:Ferran_Adrià_en_la_presentación_de_'Un_proyecte_per_compartir'.jpg|десно|мини|199x199пкс| Шпанскиот готвач Феран Адрија]] [[Податотека:Elena_Arzak.jpg|мини|217x217пкс| Шпанската готвачка Елена Арзак]] == Поврзано == {{Портал|Spain|Food}} * [[Список на шпански десерти]] * [[Список на шпански јадења]] * [[Список на шпански сирења]] * [[Средоземна кујна|Медитеранска кујна]] * [[Европска кујна]] * [[Филипинска кујна]] == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Средоземна кујна]] [[Категорија:Шпанска кујна]] ix3fhyr33vktxwumsi2rs93moojbwbd 0 1353637 5577061 5529084 2026-06-14T18:36:34Z ~2026-34860-80 134165 5577061 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Функционер|name=Арбен Фетаи|image=Arben Fetai official portrait 2024 (cropped).jpg|term_start=[[23 јуни]] [[2024]]|birth_date={{birth date and age|df=yes|1980|12|11}}|office=[[Министер без ресор|Министер за добро владеење и транспарентност]]|birth_place={{роден во|Куманово}}, [[СР Македонија]], [[СФРЈ]]|religion=[[Муслимани|Ислам]]|ethnicity=[[Албанци|Албанец]]|party=[[Алијанса за Албанците]]|president=[[Гордана Силјановска-Давкова]]|primeminister=[[Христијан Мицкоски]] |predecessor1 = [[Славица Грковска]] |native_name=Arben Fetai|otherparty=[[ВРЕДИ (коалиција)|ВРЕДИ]]|nationality=[[Македонија|Македонец]]<br>[[Белгија|Белгиец]]|education=[[Универзитетот Лиеж]]<br>[[Слободниот Бриселски универзитет]]|term_end=[[1 јуни]] [[2026]]}} '''Арбен Фетаи''' (р. [[11 декември]] [[1980]] во [[Куманово]]) — [[Македонија|македонски]] [[политичар]] кој ја извршуваше функцијата [[Министер без ресор|министер за добро владеење и транспарентност]] од редовите на [[ВРЕДИ (коалиција)|ВРЕДИ]]. <ref>{{нмс|url=https://plusinfo.mk/i-arben-fetai-go-napushta-brodot-na-taravari-ne-smee-da-se-dozvoli-dui-da-se-vrati-kako-nishto-da-ne-se-sluchilo/|title=И АРБЕН ФЕТАИ ГО НАПУШТА БРОДОТ НА ТАРАВАРИ Не смее да се дозволи ДУИ да се врати како ништо да не се случило|work=[[Плусинфо]]}}</ref><ref>{{нмс|title=Таравари го разреши Фетаи и најави соработка со ДУИ за локалните избори | url=https://vesnik.com/makedonija/taravari-najavi-sorabotka-so-dui-za-lokalnite-izbori | work = [[Весник (портал)|Весник]] | date = | accessdate = 25 мај 2025}}</ref> ==Животопис== Арбен Фетаи е искусен професионалец во областа на јавната политика и европските интеграции, со богата меѓународна кариера. Роден е на 11 декември 1980 година во [[Куманово]] и поседува двојно државјанство: на [[Македонија]] и на [[Белгија]]. Фетаи го започнува своето високо образование во Белгија, каде што од 1999 до 2001 година студира политички науки на Универзитетот во Лиеж. Потоа продолжува на Слободниот универзитет во Брисел, каде што стекнува диплома за политички науки и меѓународните односи (2001-2003). Од 2003 до 2006 година, Фетаи се специјализира во областа на европските студии на Институтот за европски студии во Белгија. Неговата професионална кариера започнува во 2004 година, кога работи како помлад експерт на проект финансиран од [[Европска Унија|ЕУ]] за поддршка на [[Република Косово|Собранието на Косово]]. Потоа, од 2006 до 2008 година е офицер за врски на проект за градење на капацитети за европски интеграции во канцеларијата на [[Република Косово|премиерот на Косово]]. Од 2010 до 2018 година, пак, работи како виш советник за политика на ЕУ на проекти финансирани од Фондацијата Бил и Мелинда Гејтс. Во последните години, Фетаи работи како глобален координатор за застапување во Aidsfonds во [[Брисел]] и како извршен директор на Институтот за јавна политика Арбен Џафери во Скопје. Покрај албанскиот, тој говори [[Македонски јазик|македонски]], [[Албански јазик|албански]] [[Француски јазик|француски]], [[Англиски јазик|англиски]] и [[холандски јазик]]. На 23 јуни 2024 година, Фетаи бил назначен за [[Министер без ресор|министер за добро владеење и транспарентност]] во [[Влада на Христијан Мицкоски|кабинетот на Христијан Мицкоски]].<ref>{{Наведени вести|url=https://nezavisen.mk/idniot-vicepremier-za-dobro-vladeenje-ne-zhiveel-vo-makedonija/|title=Идниот вицепремиер за добро владеење не живеел во Македонија - Независен Весник|date=2024-06-11|work=Независен Весник|access-date=2026-01-05|language=mk-MK}}</ref> На 13 мај 2025 година, [[Арбен Таравари]] и неговото крило на [[Алијанса за Албанците|Алијанса на Албанците]] официјално излегоа од владата, но Фетаи и неговото крило на Алијанса на Албанците одлучија да останат во владата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://sdk.mk/index.php/makedonija/alijansa-za-albantsite-na-taravari-izleze-od-vladata/|title=АЛИЈАНСА ЗА АЛБАНЦИТЕ НА ТАРАВАРИ ИЗЛЕЗЕ ОД ВЛАДАТА|date=2025-05-12|work=Сакам Да Кажам|language=mk-MK|accessdate=2026-01-05}}</ref> На 1 јуни 2026 година, Фетаи си поднесе оставка по два месеца недоаѓање на работа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://sdk.mk/index.php/makedonija/sobranieto-go-razreshi-vitsepremierot-arben-fetai-koj-po-dvomesechno-neidene-na-rabota-si-podnese-ostavka/|title=СОБРАНИЕТО ГО РАЗРЕШИ ВИЦЕПРЕМИЕРОТ АРБЕН ФЕТАИ КОЈ ПО ДВОМЕСЕЧНО НЕИДЕЊЕ НА РАБОТА СИ ПОДНЕСЕ ОСТАВКА|date=2026-06-10|work=Сакам Да Кажам|language=mk-MK|accessdate=2026-06-14}}</ref> ==Поврзано== ==Наводи== {{Наводи}} ==Надворешни врски== [[Категорија:Родени во 1980 година]] [[Категорија:Македонски Албанци]] fzufvqwsc26s370rrr1l4m8d2e5bilz 5577095 5577061 2026-06-14T19:51:42Z Gurther 105215 5577095 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Функционер|name=Арбен Фетаи|image=Arben Fetai official portrait 2024 (cropped).jpg|term_start=[[23 јуни]] [[2024]]|birth_date={{birth date and age|df=yes|1980|12|11}}|office=[[Министер без ресор|Министер за добро владеење и транспарентност]]|birth_place={{роден во|Куманово}}, [[СР Македонија]], [[СФРЈ]]|religion=[[Муслимани|Ислам]]|ethnicity=[[Албанци|Албанец]]|party=[[Алијанса за Албанците]]|president=[[Гордана Силјановска-Давкова]]|primeminister=[[Христијан Мицкоски]] |predecessor1 = [[Славица Грковска]] |native_name=Arben Fetai|otherparty=[[ВРЕДИ (коалиција)|ВРЕДИ]]|nationality=[[Македонија|Македонец]]<br>[[Белгија|Белгиец]]|education=[[Универзитетот Лиеж]]<br>[[Слободниот Бриселски универзитет]]|term_end=[[1 јуни]] [[2026]]}} '''Арбен Фетаи''' (р. [[11 декември]] [[1980]] во [[Куманово]]) — [[Македонија|македонски]] [[политичар]] кој ја извршувал функцијата [[Министер без ресор|министер за добро владеење и транспарентност]] од редовите на [[ВРЕДИ (коалиција)|ВРЕДИ]]. <ref>{{нмс|url=https://plusinfo.mk/i-arben-fetai-go-napushta-brodot-na-taravari-ne-smee-da-se-dozvoli-dui-da-se-vrati-kako-nishto-da-ne-se-sluchilo/|title=И АРБЕН ФЕТАИ ГО НАПУШТА БРОДОТ НА ТАРАВАРИ Не смее да се дозволи ДУИ да се врати како ништо да не се случило|work=[[Плусинфо]]}}</ref><ref>{{нмс|title=Таравари го разреши Фетаи и најави соработка со ДУИ за локалните избори | url=https://vesnik.com/makedonija/taravari-najavi-sorabotka-so-dui-za-lokalnite-izbori | work = [[Весник (портал)|Весник]] | date = | accessdate = 25 мај 2025}}</ref> ==Животопис== Арбен Фетаи е искусен професионалец во областа на јавната политика и европските интеграции, со богата меѓународна кариера. Роден е на 11 декември 1980 година во [[Куманово]] и поседува двојно државјанство: на [[Македонија]] и на [[Белгија]]. Фетаи го започнува своето високо образование во Белгија, каде што од 1999 до 2001 година студира политички науки на Универзитетот во Лиеж. Потоа продолжува на Слободниот универзитет во Брисел, каде што стекнува диплома за политички науки и меѓународните односи (2001-2003). Од 2003 до 2006 година, Фетаи се специјализира во областа на европските студии на Институтот за европски студии во Белгија. Неговата професионална кариера започнува во 2004 година, кога работи како помлад експерт на проект финансиран од [[Европска Унија|ЕУ]] за поддршка на [[Република Косово|Собранието на Косово]]. Потоа, од 2006 до 2008 година е офицер за врски на проект за градење на капацитети за европски интеграции во канцеларијата на [[Република Косово|премиерот на Косово]]. Од 2010 до 2018 година, пак, работи како виш советник за политика на ЕУ на проекти финансирани од Фондацијата Бил и Мелинда Гејтс. Во последните години, Фетаи работи како глобален координатор за застапување во Aidsfonds во [[Брисел]] и како извршен директор на Институтот за јавна политика Арбен Џафери во Скопје. Покрај албанскиот, тој говори [[Македонски јазик|македонски]], [[Албански јазик|албански]] [[Француски јазик|француски]], [[Англиски јазик|англиски]] и [[холандски јазик]]. На 23 јуни 2024 година, Фетаи бил назначен за [[Министер без ресор|министер за добро владеење и транспарентност]] во [[Влада на Христијан Мицкоски|кабинетот на Христијан Мицкоски]].<ref>{{Наведени вести|url=https://nezavisen.mk/idniot-vicepremier-za-dobro-vladeenje-ne-zhiveel-vo-makedonija/|title=Идниот вицепремиер за добро владеење не живеел во Македонија - Независен Весник|date=2024-06-11|work=Независен Весник|access-date=2026-01-05|language=mk-MK}}</ref> На 13 мај 2025 година, [[Арбен Таравари]] и неговото крило на [[Алијанса за Албанците|Алијанса на Албанците]] официјално излегоа од владата, но Фетаи и неговото крило на Алијанса на Албанците одлучија да останат во владата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://sdk.mk/index.php/makedonija/alijansa-za-albantsite-na-taravari-izleze-od-vladata/|title=АЛИЈАНСА ЗА АЛБАНЦИТЕ НА ТАРАВАРИ ИЗЛЕЗЕ ОД ВЛАДАТА|date=2025-05-12|work=Сакам Да Кажам|language=mk-MK|accessdate=2026-01-05}}</ref> На 1 јуни 2026 година, Фетаи си поднесе оставка по два месеца недоаѓање на работа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://sdk.mk/index.php/makedonija/sobranieto-go-razreshi-vitsepremierot-arben-fetai-koj-po-dvomesechno-neidene-na-rabota-si-podnese-ostavka/|title=СОБРАНИЕТО ГО РАЗРЕШИ ВИЦЕПРЕМИЕРОТ АРБЕН ФЕТАИ КОЈ ПО ДВОМЕСЕЧНО НЕИДЕЊЕ НА РАБОТА СИ ПОДНЕСЕ ОСТАВКА|date=2026-06-10|work=Сакам Да Кажам|language=mk-MK|accessdate=2026-06-14}}</ref> ==Поврзано== ==Наводи== {{Наводи}} ==Надворешни врски== [[Категорија:Родени во 1980 година]] [[Категорија:Македонски Албанци]] got0qzkpt63afhnmvcoga3nugivawo9 0 1353687 5577069 5487382 2026-06-14T18:48:48Z Инквизитор771 118082 5577069 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Политичка функција|post=Министер за европски прашања|body=Македонија|incumbent=[[Беким Сали]]|incumbentsince=[[24 декември]] [[2025]]|termlength=4 години|salary=115.540 денари месечно<ref>[https://vlada.mk/plati Плати на Претседателот и министрите во Владата на Република Македонија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190226221108/https://vlada.mk/plati |date=2019-02-26 }} Влада на Република Македонија</ref>|website=[https://vlada.mk/sites/default/files/img/minister/slavjanka_petrovska.jpg vlada.mk]|image=Bekim Sali official portrait 2026.jpg|deputy=[[Викторија Трајков]]<ref>{{cite web |title=Владата ги соопшти предлозите за заменици министри до Собранието |url=https://mk.voanews.com/a/vladata-gi-soopshti-predlozite-za-zamenici-ministri-do-sobranieto-/7701555.html |website=Глас на Америка |publisher=Voice of America |language=mk |date=2024-08-15 |access-date=2024-08-16}}</ref>|insignia=Emblem of North Macedonia (gold).svg|inaugural=[[Орхан Муртезани]]}} '''Министер за европски прашања''' — прв човек во [[Mинистерство за европски прашања на Македонија|Mинистерството за европски прашања на Македонија]], институција која била основана во 2024 година. Актуелен министер за европски прашања е [[Беким Сали]]. = Список министри = ;Партија {{legend|#4B0082|[[Алтернатива (политичка партија)|Алтернатива]]|border=1px solid #AAAAAA}} {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! # ! width=180|Име<br />{{small|(роден–починал)}} ! Слика ! colspan=2|Мандат ! Политичка припадност |- ! style="background:#4B0082; color:white"| 1 | [[Орхан Муртезани]]<br/>{{small|(1991-)}}|| [[Податотека:Orkhan Murtyezani official portrait 2024 (cropped).jpg|140x140пкс]]|| 23 јуни 2024 || 24 декември 2025 | [[Алтернатива (политичка партија)|Алтернатива]] |- ! style="background:#4B0082; color:white"| 2 | [[Беким Сали]]<br/>{{small|(1978-)}}|| [[Податотека:Bekim Sali official portrait 2026 (cropped).jpg|центар|140x140пкс]]|| 24 декември 2025 || во служба || [[Алтернатива (политичка партија)|Алтернатива]] |} = Наводи = {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Економија, министер од Македонија}} [[Категорија:Управување со Македонија]] [[Категорија:Список на македонски министри]] 4nwnupvk25fjd7lsrdgrv9qfypbi3tg 0 1355083 5577231 5263267 2026-06-15T09:04:20Z Bjankuloski06 332 Правописна исправка, replaced: 'рж → ’рж 5577231 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Rhof-stiftendrescher.ogv|мини|220x220пкс| Вршалка на рачен погон]] [[Податотека:Dreschmaschine02-2.jpg|алт=|мини|220x220пкс| Механизирана вршалка]] '''Вршалка'''<ref>{{ДРМЈ|вршалка}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|вршалка}}</ref> — [[Земјоделство|земјоделска]] [[машина]] за [[вршење]] и чистење на [[жито]]то, посакуваниот резултат што го произведува машината е одвојување на [[семе]]то, односно зрната (во жита спаѓаат [[соја]], [[лен]], [[овес]], [[пченица]], [[’Рж|’рж]] итн.). Нуспроизвод на оваа постапка е [[слама]]та, односно лушпите од растенијата, на кои им е одземена целата нивна хранлива содржина. Денеска веќе не се користат вршалки, тие се заменети со [[комбајн]]и. Вршалките вообичаено биле подвижни на [[Тркало|тркала]], но имало и такви кои требало да се пренесуваат. Во почетокот тие биле погонувани од [[Парна машина|парни машини]], подоцна од [[дизел-мотор]]и, [[електромотор]]и, а кон крајот со [[трактор]]и. == Историја == * Во 1786 година[[Шкотска|, шкотскиот]] машински инженер [[Andrew Meikle|Ендрју Меикл]] ја конструирал првата употреблива вршалка. * Во 1797 година, свештеникот [[Benjamin Georg Peßler|Бенјамин Георг Песлер]] измислил механичка вршалка во близина на [[Брауншвајг]]. * Во 1834 година, американските браќа Пит конструирале вршалка каде за прв пат се вршело и [[вршење]] и [[Веење (жетва)|веење]]. Со вршалките земјоделците успевале да ја завршат [[вршидба]]та за неколку дена, додека претходно вршењето со [[Чукалка|чукала]] на гумно траело неколку недели. Од самиот почеток, големиот проблем било како да се добие доволно голема брзина, бидејќи биле потребни повеќе од 1000 вртежи за да се има добар учинок на вршењето. Првично, погонувањето се вршело рачно, потоа со со [[коњ]]и или [[Домашно говедо|говеда]], дури подоцна со парни машини, дизел и електромотори и на крајот со трактори. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.dreschgemeinschaft.de Годишна презентација за жетва и вршењe на германски јазик] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200125010520/https://www.dreschgemeinschaft.de/ |date=2020-01-25 }} Архивирано * [http://images.google.de/images?hl=de&source=hp&q=Dreschmaschinen&um=1&ie=UTF-8&ei=KwdHS7sNg4KaA5G3qOwJ&sa=X&oi=image_result_group&ct=title&resnum=1&ved=0CBsQsAQwAA/ Слики од вршалки] [[Категорија:Земјоделска машинерија]] qx8q2rfvyddlfmnonfbhe73lcmkvi8l 0 1356028 5577071 5499835 2026-06-14T18:55:57Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577071 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = Backstreet Boys | image = Backstreet Boys 2019 by Glenn Francis.jpg | landscape = yes | caption = Backstreet Boys на [[iHeartRadio Music Awards]] во 2019 Во Лос Анџелес. From left: Еј Џеј Меклин, Кевин Ричардсон, Ник Картер, Хауи Дороу, Брајан Литрел. | origin = [[Орландо]], Флорида, САД. | genre = {{hlist|[[Поп-музика|Поп]]|[[денс-поп]]|[[Contemporary R&B|R&B]]|[[тин-поп]]<ref>{{cite magazine |url=https://www.billboard.com/articles/news/80506/teen-pop-acts-ready-for-summer-tours |title=Teen pop acts ready for summer tours |magazine=Billboard |date=February 16, 2001 |access-date=April 20, 2020 |archive-date=August 19, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200819233317/https://www.billboard.com/articles/news/80506/teen-pop-acts-ready-for-summer-tours |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.allmusic.com/artist/backstreet-boys-mn0000765595|title=Backstreet Boys - Biography, Albums, Streaming Links|publisher=AllMusic|access-date=April 20, 2020|archive-date=July 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726120422/https://www.allmusic.com/artist/backstreet-boys-mn0000765595|url-status=live}}</ref>}} | years_active = 1993–денес | label = {{hlist|K-BAHN|[[RCA Records|RCA]]|[[Jive Records|Jive]]|[[BMG Rights Management|BMG]]|[[Legacy Recordings|Legacy]]}} | spinoffs = [[NKOTBSB]] | website = {{URL|backstreetboys.com}} | current_members = * Еј Џеј Меклин * Хауи Дороу * Ник Картер * Кевин Ричардсон * Брајан Литрел }} '''Backstreet Boys''' (транскрипција: Бекстрит бојс) ― американска вокална поп-група<ref name="vocal group">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.out.com/entertainment/music/2010/06/13/catching-backstreet-boys?page=0,1|title=Catching Up with the Backstreet Boys|last=Michelson|first=Noah|date=June 13, 2010|work=Out Magazine|archive-url=https://web.archive.org/web/20130423224142/http://www.out.com/entertainment/music/2010/06/13/catching-backstreet-boys?page=0,1|archive-date=April 23, 2013|accessdate=October 1, 2012|quote=But we've always prided ourselves on just being a vocal harmony group.}}</ref> основана во [[Орландо]] во 1993 година. Групата е составена од Ник Картер, Хауи Дороу, Еј Џеј Меклин и братучедите Брајан Литрел и Кевин Ричардсон. Групата се прославила со нивниот прв меѓународен албум, ''Backstreet Boys'' (1996) и со продадени преку 130 милиони плочи<ref name="130mil">{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/music/pop/backstreet-boys-grammy-museum-exhibit-nick-carter-interview-8506496|title=Backstreet Boys' Nick Carter on Grammy Museum Exhibit & Renewed Success: 'We're Just Living in the Moment'|last=Vartan|first=Kristin|date=April 9, 2019|magazine=[[Billboard]]|access-date=September 21, 2024}}</ref> станале едни од најпродаваните музички изведувачи на сите времиња и група-момчиња со најголема продажба на сите времиња. Тие, исто така, станале прва група-момчиња која се искачила на врвот на американската топ-листа за албуми во три различни децении.<ref name="BillboardGap">{{Наведен нестручен часопис|access-date=February 3, 2019}}</ref> Тие биле прва група по [[Лед зепелин|Лед Цепелин]] чии први десет албуми се пласирале во топ-10 на [[Билборд 200|''Билборд'' 200]], и единствена група-момчиња на која ѝ успеало тоа. == Историја == === 1993–1995: Основање и почетоци === Хауи Дороу и Еј Џеј Меклин живееле во Орландо и се запознале преку заеднички учител по пеење, а подоцна преку аудиција го откриле Ник Картер.<ref name="Backstreet Boys Biography">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.starpulse.com/Music/Backstreet_Boys/Biography/|title=Backstreet Boys Biography|publisher=StarPulse.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20090820000342/http://www.starpulse.com/Music/Backstreet_Boys/Biography/|archive-date=August 20, 2009|accessdate=March 15, 2010}}</ref> Решиле да основаат трио.<ref name="Backstreet Boys Biography" /> Братучедите Кевин Ричардсон и Брајан Литрел, кои живееле во Лексингтон, Кентаки, како деца пееле по месни црковни хорови и фестивали.<ref name="Backstreet Boys Biography" /> Ричардсон се преселил во Орландо во 1990 година, каде што работел во Walt Disney World.<ref name="Backstreet Boys Biography" /> Во 1992 година, Лу Перлман објавил оглас во ''Orlando Sentinel'' за да состави вокална група слична на „[[New Kids on the Block]]“, но која ќе звучи како „[[Boyz II Men]]“.<ref name="Mad About the Boys">{{Наведен нестручен часопис|access-date=March 10, 2017}}</ref> Картер, Дороу и Ричардсон биле избрани откако ги исполниле очекувањата на Перлман.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://insideportland.com/backstreet.htm|title=The Backstreet Boys get back to basics|last=Murrin|first=Anita|date=September 2, 2005|work=Inside Portland|archive-url=https://web.archive.org/web/20090107042711/http://www.insideportland.com/backstreet.htm|archive-date=January 7, 2009|accessdate=March 10, 2017}}</ref> Литрел официјално се приклучил на групата на 20 април 1993 година, откако претходниот ден неговиот братучед телефонски го повикал во групата. Додека го граделе нивниот репертоар и изведувачки стил, групата настапувала низ САД, претежно на мали настани и фестивали.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.celebrityaccess.com/members/profile.html?id=475|title=CelebrityAccess Industry Profile: David Renzer|publisher=Celebrity Access|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104172419/http://celebrityaccess.com/members/profile.html?id=475|archive-date=November 4, 2013|accessdate=July 21, 2012}}</ref> На крајот од декември 1994 година, групата заминала во Шведска за да сними неколку песни со Макс Мартин и Дениз ПоП, вклучувајќи ја и „We've Got It Goin' On“, која станала нивен прв сингл и била комплетирана во јануари 1995 година.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=aSlBCgAAQBAJ&q=backstreet+boys+snow+stockholm++1995&pg=PT85|title=Backstreet Boys: They've Got It Goin' On!|last=Golden|first=Anna Louise|date=September 15, 2015|publisher=St. Martin's Publishing|isbn=9781250098207}}</ref> Песната имала мал успех во САД,<ref name="Backstreet Boys' US singles chart-positions">{{Наведен нестручен часопис|access-date=January 24, 2010}}</ref> но се пласирала во топ-5 на топ-листите во Германија, Швајцарија, Австрија, Франција и Холандија.<ref name="Backstreet Boys' German singles chart-positions">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/BACKSTREET+BOYS/?type=single|title=Backstreet Boys' German singles chart-positions|publisher=Musicline.de|archive-url=https://web.archive.org/web/20120929235418/http://www.musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/BACKSTREET+BOYS/?type=single|archive-date=September 29, 2012|accessdate=January 24, 2010}}</ref><ref name="Backstreet Boys' European chart-positions on We've Got It Going On">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.swisscharts.com/showitem.asp?interpret=Backstreet+Boys&titel=We%27ve+Got+It+Goin%27+On&cat=s|title=Backstreet Boys' European chart-positions on We've Got It Going On|publisher=swisscharts.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20100211084336/http://swisscharts.com/showitem.asp?interpret=Backstreet%20Boys&titel=We%27ve%20Got%20It%20Goin%27%20On&cat=s|archive-date=February 11, 2010|accessdate=January 24, 2010}}</ref> === 1996–1999: Светска слава === Нивниот прв албум, ''Backstreet Boys,'' бил издаден на 6 мај 1996 година,<ref name="Backstreet Boys: Backstreet Boys (international version)">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.swisscharts.com/showitem.asp?interpret=Backstreet+Boys&titel=Backstreet+Boys&cat=a|title=Backstreet Boys: Backstreet Boys (international version)|publisher=swisscharts.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20100211093510/http://swisscharts.com/showitem.asp?interpret=Backstreet+Boys&titel=Backstreet+Boys&cat=a|archive-date=February 11, 2010|accessdate=March 1, 2010}}</ref> и забележал огромен успех во Европа,<ref name="Gold/Platin-Datenbank">{{cite certification|region=Germany|artist=Backstreet Boys|access-date=January 24, 2010}}</ref> Канада и Азија, но не успеал да привлече големо внимание во САД. По се поголемата популарност надвор од родната земја, групата на 11 август 1997 година го издала вториот албум ''Backstreet's Back''. ''Backstreet's Back'' се искачил на прво место во Германија, Норвешка, Швајцарија, Финска, Холандија, Белгија и Австрија,<ref name="Backstreet Boys' German albums chart-positions">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/BACKSTREET+BOYS/?type=longplay|title=Backstreet Boys' German albums chart-positions|publisher=Musicline.de|archive-url=https://web.archive.org/web/20110813143308/http://www.musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Backstreet+Boys/?type=longplay|archive-date=August 13, 2011|accessdate=January 24, 2010}}</ref><ref name="Backstreet Boys' European chart-positions on Backstreet's Back">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.swisscharts.com/showitem.asp?interpret=Backstreet+Boys&titel=Backstreet%27s+Back&cat=a|title=Backstreet Boys' European chart-positions on Backstreet's Back|publisher=swisscharts.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20100211123138/http://swisscharts.com/showitem.asp?interpret=Backstreet+Boys&titel=Backstreet%27s+Back&cat=a|archive-date=February 11, 2010|accessdate=January 24, 2010}}</ref> Најуспешни синглови од ''Backstreet's Back'' и американскиот деби албум биле: „Everybody (Backstreet's Back)“ и „As Long As You Love Me“. Литрел покренал тужба против Лу Перлман и Транс Континентал во 1998 година, тврдејќи дека Перлман не бил искрен за заработката на групата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bizjournals.com/orlando/stories/1998/09/14/story2.html|title=Backstreet Boys: Local manager milked millions|date=September 14, 1998|work=Orlando Business Journal|archive-url=https://web.archive.org/web/20100811043248/http://www.bizjournals.com/orlando/stories/1998/09/14/story2.html|archive-date=August 11, 2010|accessdate=August 13, 2012}}</ref> Од 1993 до 1997 година, Перлман и неговата компанија оствариле околу 10 милиони долари приход, а групата добила само 300.000 долари.<ref>{{Наведени вести|title=THE MUSIC MACHINE: 'Big Poppa' Pearlman Takes Kids and Turns Them Into Stars. Then They Sue Him|last=Carlson|first=Peter|date=November 6, 1999|work=The Washington Post|id={{ProQuest|1707922510}}}}</ref> Следната година, Меклин, Ричардсон и Доро се приклучиле кон тужбата која резултирала со голем број спогодби.<ref name="Backstreet Boys Sue Pearlman, Trans Continental">{{Наведен нестручен часопис|access-date=February 10, 2010}}</ref> Во октомври 1988 година почнале да го снимаат нивниот трет студиски албум, ''Millennium''.<ref name="Backstreet Boys Settle With Pearlman, Record New Album">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mtv.com/news/articles/1425240/19981015/backstreet_boys.jhtml|title=Backstreet Boys Settle With Pearlman, Record New Album|publisher=MTV|archive-url=https://web.archive.org/web/20100109004604/http://www.mtv.com/news/articles/1425240/19981015/backstreet_boys.jhtml|archive-date=January 9, 2010|accessdate=March 3, 2010}}</ref> Светскиот хит-сингл „I Want It That Way“, се искачил на врвот на сингл-листите во над 25 земји и го подгреал очекувањето за албумот.<ref name="Backstreet Boys' US singles chart-positions"/><ref name="Backstreet Boys' German singles chart-positions"/><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.officialcharts.com/search/singles/I%20Want%20It%20That%20Way|title=Backstreet Boys – I Want It That Way|publisher=Official Charts Company|archive-url=https://web.archive.org/web/20150530005646/http://www.officialcharts.com/search/singles/I%20WANT%20IT%20THAT%20WAY/|archive-date=May 30, 2015|accessdate=February 12, 2011}}</ref><ref name="Backstreet Boys' European chart-positions on I Want It That Way">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.swisscharts.com/showitem.asp?interpret=Backstreet+Boys&titel=I+Want+It+That+Way&cat=s|title=Backstreet Boys' European chart-positions on I Want It That Way|publisher=swisscharts.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20100211151401/http://swisscharts.com/showitem.asp?interpret=Backstreet%20Boys&titel=I%20Want%20It%20That%20Way&cat=s|archive-date=February 11, 2010|accessdate=March 1, 2010}}</ref> ''Millennium'' бил објавен на 18 мај 1999 година, а истиот ден „Бекстрит бојс“ добиле голем публицитет во ''[[Total Request Live|емисијата Total Request Live]]'' на MTV.<ref name="Backstreet Boys album Millennium">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mtv.com/music/artist/backstreet_boys/albums.jhtml?albumId=144158|title=Backstreet Boys album Millennium|publisher=MTV|archive-url=https://web.archive.org/web/20100107005855/http://www.mtv.com/music/artist/backstreet_boys/albums.jhtml?albumId=144158|archive-date=January 7, 2010|accessdate=March 1, 2010}}</ref> Албумот дебитирал на прво место на ''Билборд'' 200.<ref name="Backstreet Boys' US albums chart-positions">{{Наведен нестручен часопис|access-date=March 2, 2010}}</ref><ref name="Britney Scores Second Best Soundscan Week">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.allbusiness.com/retail-trade/miscellaneous-retail-retail-stores-not/4603413-1.html|title=Britney Scores Second Best Soundscan Week|date=May 24, 2000|publisher=AllBusiness|archive-url=https://web.archive.org/web/20090108192151/http://www.allbusiness.com/retail-trade/miscellaneous-retail-retail-stores-not/4603413-1.html|archive-date=January 8, 2009|accessdate=January 18, 2010}}</ref> Од албумот биле објавени четири синглови: „I Want It That Way“, која се смета за една од најдобрите поп-песни на сите времиња, „Larger than Life“, „Show Me the Meaning of Being Lonely“ и „The One“. <nowiki><i id="mwAR8">Millennium</i></nowiki> станал најпродаван албум во 1999 година во САД.<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=July 23, 2012}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.backstreet.net/www.cgi?x=show&d=news&i=000106-0859-01&c=0|title=Soundscan Annual Report 1999|date=January 5, 2000|publisher=Backstreet.net|archive-url=https://web.archive.org/web/20181107000814/http://www.backstreet.net/www.cgi?x=show&d=news&i=000106-0859-01&c=0|archive-date=November 7, 2018|accessdate=June 18, 2012}}</ref> Албумот се задржал на ''Билбордовата'' топ-листа 93 недели.<ref name="2009 U.S. Music Purchases up 2.1% over 2008; Music Sales Exceed 1.5 Billion for Second Consecutive Year">{{Наведена изјава за печат|access-date=January 18, 2010}}</ref><ref name="Search Result: Backstreet Boys">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?resultpage=2&table=SEARCH_RESULTS&action=&title=&artist=Backstreet%20Boys&format=&debutLP=&category=&sex=&releaseDate=&requestNo=&type=&level=&label=&company=&certificationDate=&awardDescription=&catalogNo=&aSex=&rec_id=&charField=&gold=&platinum=&multiPlat=&level2=&certDate=&album=&id=&after=&before=&startMonth=1&endMonth=1&startYear=1958&endYear=2010&sort=Artist&perPage=25|title=Search Result: Backstreet Boys|date=May 24, 2000|publisher=[[RIAA]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924154307/http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?resultpage=2&table=SEARCH_RESULTS&action=&title=&artist=Backstreet%20Boys&format=&debutLP=&category=&sex=&releaseDate=&requestNo=&type=&level=&label=&company=&certificationDate=&awardDescription=&catalogNo=&aSex=&rec_id=&charField=&gold=&platinum=&multiPlat=&level2=&certDate=&album=&id=&after=&before=&startMonth=1&endMonth=1&startYear=1958&endYear=2010&sort=Artist&perPage=25|archive-date=September 24, 2015|accessdate=January 18, 2010}}</ref> Во јануари 2013 година, албумот бил на четврто место на списокот на најпродавани албум во САД откако SoundScan започнал со мерење.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.marketwatch.com/story/the-nielsen-company-billboards-2012-music-industry-report-2013-01-04|title=The Nielsen Company & Billboard's 2012 Music Industry Report|date=January 4, 2013|work=MarketWatch|archive-url=https://web.archive.org/web/20130615150513/http://www.marketwatch.com/story/the-nielsen-company-billboards-2012-music-industry-report-2013-01-04|archive-date=June 15, 2013|accessdate=January 22, 2013}}</ref> === 2000–2004: Врв на кариерата и пауза === Нивниот четврти албум, ''Black &amp;amp; Blue'', бил издаден на 21 ноември 2000 година.<ref name="Backstreet Boys album Black & Blue">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mtv.com/music/artist/backstreet_boys/albums.jhtml?albumId=265158|title=Backstreet Boys album Black & Blue|publisher=MTV|archive-url=https://web.archive.org/web/20100107033812/http://www.mtv.com/music/artist/backstreet_boys/albums.jhtml?albumId=265158|archive-date=January 7, 2010|accessdate=March 3, 2010}}</ref> За да го промовираат неговото објавување, патувале низ светот и за 100 часа ги посетиле [[Стокхолм]], [[Токио]], [[Сиднеј]], [[Кејптаун]], [[Рио де Жанеиро]] и [[Њујорк (град)|Њујорк]]. Педесет и пет часа биле потрошени за патување, а 45 за јавни настапи.<ref name="Backstreet Boys Launch Black & Blue Tour">{{Наведена мрежна страница|url=https://abcnews.go.com/Entertainment/story?id=112814&page=1|title=Backstreet Boys Launch Black & Blue Tour|publisher=[[ABC News (United States)|ABC News]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604142150/http://abcnews.go.com/Entertainment/story?id=112814&page=1|archive-date=June 4, 2011|accessdate=March 3, 2010}}</ref> Албумот забележал најдобра продажба на албум во светски рамки во една недела во историјата, со продажба од преку 5 милиони примероци во првата недела.<ref name="Backstreet Boys: Biography on Rolling stone">{{Наведен нестручен часопис|access-date=April 5, 2010}}</ref><ref name="Charts: Backstreet Boys score another No. 1 with Black & Blue">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.soundspike.com/story2/2251/charts-backstreet-boys-score-another-no-1-with-/|title=Charts: Backstreet Boys score another No. 1 with Black & Blue|date=November 29, 2000|publisher=SoundSpike|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714172335/http://www.soundspike.com/story2/2251/charts-backstreet-boys-score-another-no-1-with-/|archive-date=July 14, 2014|accessdate=February 9, 2010}}</ref> Во Соединетите Американски Држави, продале 1,6 милиони примероци во првата недела, со што станале прв изведувач по [[Битлси]] кој успеал во првата недела да продаде два последователни албуми во милениумски тираж.<ref name="Backstreet's Back in Action">{{Наведен нестручен часопис|access-date=March 3, 2010}}</ref> Од ''Black & Blue'' биле објавени три сингла: „Shape of My Heart“, „The Call“ и „More than That“. По враќањето од турнејата Black and Blue Tour, групата се соочила со тешка загуба во [[Терористички напади од 11 септември 2001 година|терористичките напади од 11 септември 2001 година]]. Нивниот сценски реквизитер, Даниел Ли, кој се враќал дома во [[Лос Анџелес]] за да ја види својата сопруга, која требало да ги породи второ дете бил меѓу 92-те загинати откако киднапираниот авион се урнал во Северната кула од Светскиот трговски центар.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://jam.canoe.ca/Music/Artists/B/Backstreet_Boys/ConcertReviews/2004/08/13/581422.html|title=Air Canada Centre, Toronto – September 12, 2001|date=September 13, 2001|publisher=[[Canoe.com|Canoe.ca]]|accessdate=August 28, 2012}}</ref> ''The Hits – Chapter One'', нивниот прв компилациски албум, бил издаден на 23 октомври 2001 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.allmusic.com/album/the-hits-chapter-one-mw0000657000|title=The Hits: Chapter One|publisher=[[AllMusic]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130330074712/http://www.allmusic.com/album/the-hits-chapter-one-mw0000657000|archive-date=March 30, 2013|accessdate=March 14, 2013}}</ref> Од 2002 до 2004 година групата заминала на пауза. Во ноември 2003 година, Меклин се појавил на ''[[Шоуто на Опра Винфри]]'' и за прв пат јавно зборувал за неговата зависност од алкохол и дрога и за неговите потешкотии да се справи со славата.<ref name="Backstreet Boys Inspired By Oprah To Hit Studio Again">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mtv.com/news/articles/1480910/20031203/backstreet_boys.jhtml|title=Backstreet Boys Inspired By Oprah To Hit Studio Again|date=December 4, 2003|publisher=MTV|archive-url=https://web.archive.org/web/20100212063017/http://www.mtv.com/news/articles/1480910/20031203/backstreet_boys.jhtml|archive-date=February 12, 2010|accessdate=March 5, 2010}}</ref> Остатокот од групата го изненадила со тоа што членовите лично се појавиле во шоуто за да му дадат поддршка, а тоа било прв пат Бекстрит Бојс да се појават заедно во јавност по речиси две години.<ref name="Backstreet Boys Inspired By Oprah To Hit Studio Again" /> === 2004–2010: Враќање и независна ера === [[Податотека:BSB_live2.jpg|мини|Backstreet Boys во KISS FM Jingle Bell Bash 8]] The Backstreet Boys во јануари 2004 година почнале да снимаат нов албум.<ref name="Justin Timberlake Gets Debut Movie Role">{{Наведени вести|url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,110867,00.html|title=Justin Timberlake Gets Debut Movie Role|last=Friedman|first=Roger|date=February 9, 2004|access-date=March 5, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20090913130642/http://www.foxnews.com/story/0,2933,110867,00.html|archive-date=September 13, 2009|publisher=Fox News}}</ref> Почнале заедно да настапуваат за да го промовираат враќањето на музичката сцена. Започнале мала азиска турнеја во септември, посетувајќи ги Пекинг, Шангај, Токио и [[Манила]]. По успехот на оваа турнеја, тие најавиле мексиканска турнеја, при што ги посетиле [[Мексико (град)|градот Мексико]] и [[Монтереј]]. На 14 јуни 2005 година, Backstreet Boys го објавиле нивниот албум ''Never Gone''. Албумот дебитирал на трето место на американската топ-листа. Сепак, драстичната промена на стилот била причина за негативни критики од ''[[Ролинг стоун|Ролинг Стоун]]''.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/never-gone-20050616|title=Backstreet Boys 'Never Gone'|date=June 16, 2005|work=Rolling Stone|access-date=August 24, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20090515030248/http://www.rollingstone.com/artists/backstreetboys/albums/album/7372446/review/7373586/never_gone|archive-date=May 15, 2009}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.cbsnews.com/news/backstreet-boys-never-gone-14-06-2005/|title=Backstreet Boys 'Never Gone'|date=June 14, 2005|work=CBS News|access-date=April 20, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20130512181509/http://www.cbsnews.com/stories/2005/06/14/earlyshow/series/summer_concerts/main701852.shtml|archive-date=May 12, 2013}}</ref> ''Never Gone'' не го постигнал успехот на нивните претходни албуми, но сепак ги содржел хитовите „Incomplete“ и „Just Want You to Know“. По турнејата за промоција на „Never Gone“, групата повторно се повлекла од музичката сцена, овој пат поради заминувањето на Кевин Ричардсон, кој одлучил да ја напушти групата за да се насочи на семејниот живот.<ref name="jj">{{Наведени вести|url=http://www.jewishjournal.com/arts/article/cute_menschy_boy_bands_make_traditional_tunes_cool_20061201/|title=Cute, menschy boy bands make traditional tunes cool|last=Hochbaum|first=Leah|date=November 30, 2006|work=[[The Jewish Journal of Greater Los Angeles]]|access-date=January 7, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120713113927/http://www.jewishjournal.com/arts/article/cute_menschy_boy_bands_make_traditional_tunes_cool_20061201/|archive-date=July 13, 2012}}</ref><ref name="eonline">{{Наведени вести|url=http://www.eonline.com/news/backstreet_boys_unite/55725|title=Backstreet Boys Unite!|last=Grossberg|first=Josh|date=July 25, 2007|access-date=January 7, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131030142835/http://www.eonline.com/news/55725/backstreet-boys-unite|archive-date=October 30, 2013|publisher=[[E!|E! Entertainment Television]]}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1535035/20060626/backstreet_boys.jhtml|title=Kevin Richardson Quits Backstreet Boys|date=June 26, 2006|publisher=MTV|archive-url=https://web.archive.org/web/20100212025029/http://www.mtv.com/news/articles/1535035/20060626/backstreet_boys.jhtml|archive-date=February 12, 2010|access-date=March 4, 2010|url-status=dead}}</ref> [[Податотека:BSB_Stockholm08.jpg|лево|мини| Backstreet Boys настапуваат без Ричардсон на Unbreakable Tour]] Останатите четворица членови од групата продолжиле да снимаат и настапуваат заедно. Во 2007 година го издале албумот „Unbreakable“, а во 2009 година и албумот „This Is Us“.<ref>{{cite web|url=http://www.theendofirony.net/2009/07/backstreet-boys-are-back-alright.html|title=Backstreet Boys are back, alright! July 28, 2009|last=Glastetter|first=Jason|date=July 28, 2009|publisher=Theendofirony.net|archive-url=https://web.archive.org/web/20100621105041/http://www.theendofirony.net/2009/07/backstreet-boys-are-back-alright.html|archive-date=June 21, 2010|access-date=June 18, 2012|url-status=live}}</ref> Овие албуми содржеле нови хитови, но не успеале да ја постигнат популарноста на нивните претходни проекти. Бекстрит бојс, вклучувајќи го и Ричардсон, на 22 октомври 2010 година снимиле сегмент за ''[[шоуто на Опра Винфри]]''. Ричардсон, исто така, настапил со групата во шоуто подоцна истиот ден, што било втор пат да настапува со групата по неговото заминување.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.oprah.com/oprahshow/Teen-Heartthrobs-the-Backstreet-Boys-Are-Together-Again|title=The Backstreet Boys Reunite|work=Oprah.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20120425214916/http://www.oprah.com/oprahshow/Teen-Heartthrobs-the-Backstreet-Boys-Are-Together-Again|archive-date=April 25, 2012|accessdate=May 23, 2012}}</ref> === 2011–Денес: Враќање на Ричардсон и нови албуми === Во мај 2011 година, групата објавила дека ја напуштиле нивната долгогодишна издавачка куќа JIVE Records.<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=July 12, 2012}}</ref> Истиот месец, биле на заедничка турнеја со [[New Kids on the Block]] под името NKOTBSB.<ref name="press">{{Наведена изјава за печат|title=Rising Pop Star Ashlyne Huff is Set to Join This Summer's NKOTBSB Tour as the Opening Act|date=May 2, 2011|url=http://www.prnewswire.com/news-releases/rising-pop-star-ashlyne-huff-is-set-to-join-this-summers-nkotbsb-tour-as-opening-act-121106734.html|access-date=May 21, 2011}}</ref> Пред турнејата, издале компилациски албум од нивните најголеми хитови, исто така насловен NKOTBSB.<ref>{{Наведена изјава за печат|title=The Fans Have Spoken! NKOTBSB Track Listing Revealed!|url=http://www.prnewswire.com/news-releases/the-fans-have-spoken-nkotbsb-track-listing-revealed-119614079.html|date=April 11, 2011|access-date=April 16, 2011}}</ref> Турнејата траела до јуни 2012 година, при што одржале 80 концерти во Северна Америка, Европа, Австралија и Азија. За време на концертот во Стејплс Центар во Лос Анџелес, во јули 2011 година, Ричардсон повторно ѝ се приклучил на групата на сцената.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://blog.zap2it.com/pop2it/2011/07/kevin-richardson-joins-backstreet-boys-and-new-kids-on-the-block-in-los-angeles.html|title=Kevin Richardson joins Backstreet Boys and New Kids on the Block in Los Angeles|date=July 2, 2011|work=Pop2it – Zap2it|archive-url=http://www.freezepage.com/1338797279WBPAFXOSQB?url=http://blog.zap2it.com/pop2it/2011/07/kevin-richardson-joins-backstreet-boys-and-new-kids-on-the-block-in-los-angeles.html|archive-date=June 4, 2012|accessdate=May 23, 2012}}</ref> Бекстрит бојс на 29 април 2012 година објавиле дека Ричардсон трајно се вратил во групата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.backstreetboys.com/news/75311|title=Special Announcement from London!|date=April 29, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120501230450/http://www.backstreetboys.com/news/75311|archive-date=May 1, 2012|accessdate=April 30, 2012}}</ref> Неколку дена подоцна, Меклин и Литрел во одделни прилики откриле дека Ричардсон се вратил во 2010 година, пред да започне турнејата NKOTBSB. Тој бил во преговори да се приклучи на турнејата, но на крајот одлучил да не се приклучува. Тие ја поддржале неговата одлука и го чувале неговото враќање во тајност додека не заврши турнејата.<ref name="littrellqa">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=nQmHsDHHgDo&t=685s|title=Brian Littrell Q&A! (Melbourne 19/5)|date=May 19, 2012|format=Video|archive-url=https://web.archive.org/web/20230405000254/https://www.youtube.com/watch?v=nQmHsDHHgDo&t=685s|archive-date=2023-04-05|accessdate=September 29, 2012|url-status=bot: unknown}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dailymotion.com/video/xqmscb_kevin-stiekem-al-langer-terug-bij-backstreet-boys_news?search_algo=1|title=AJ McLean & Jonathan Knight Interview|publisher=Novum|format=Video|archive-url=https://web.archive.org/web/20130729140912/http://www.dailymotion.com/video/xqmscb_kevin-stiekem-al-langer-terug-bij-backstreet-boys_news?search_algo=1|archive-date=July 29, 2013|accessdate=July 19, 2012}}</ref> Бекстрит бојс ја прославиле 20-годишнината од основањето со концерт за обожавателите во Холивуд на 20 април 2013 година.<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=April 22, 2013}}</ref><ref name="20anniversary">{{Наведена мрежна страница|url=http://ireport.cnn.com/docs/DOC-961856|title=The Backstreet Boys Celebrate 20 Years|last=Clare|first=Donna|date=April 21, 2013|publisher=CNN|archive-url=http://www.freezepage.com/1370914389NWZDLNTUDH?url=http://ireport.cnn.com/docs/DOC-961856|archive-date=June 11, 2013|accessdate=April 22, 2013}}</ref> Два дена подоцна добиле ѕвезда на Булеварот на славните во Холивуд.<ref name="wofpeople">{{Наведен нестручен часопис|access-date=April 22, 2012}}</ref> Во 2013 година, Backstreet Boys го издале албумот „In a World Like This“, со кој ја одбележале 20-годишнината. Албумот бил проследен со светска турнеја, која постигнала голем успех.<ref>{{cite web|url=http://www.pollstarpro.com/files/charts2014/2014YearEndTop100WorldwideTours.pdf|title=2014 Year End Top 100 Worldwide Tours|publisher=Pollstar Pro|archive-url=https://web.archive.org/web/20151231182625/http://www.pollstarpro.com/files/charts2014/2014YearEndTop100WorldwideTours.pdf|archive-date=December 31, 2015|access-date=January 12, 2015|url-status=live}}</ref> Групата имала камео во филмот ''[[Ова е крајот|„Ова е крајот“]]'' од 2013 година како измислена верзија од себе и ја извеле нивната песна „Everybody (Backstreet's Back)“,<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=January 7, 2014}}</ref> што им донело награда за „Најдобар музички момент“ на MTV Movie Awards во 2014.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.usatoday.com/story/life/people/2014/04/13/2014-mtv-movie-awards-winners-list/7683295/|title=2014 MTV Movie Awards winner's list|last=Clark|first=Cindy|date=April 13, 2014|work=USA Today|access-date=April 13, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140414113153/http://www.usatoday.com/story/life/people/2014/04/13/2014-mtv-movie-awards-winners-list/7683295/|archive-date=April 14, 2014}}</ref> Нивниот документарен филм, насловен ''Backstreet Boys: Show 'Em What You're Made Of'', бил објавен на 30 јануари 2015 година.<ref name="MTVdoc">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mtv.com/news/2013866/backstreet-boys-documentary-show-em-what-youre-made-of/|title=Backstreet Boys Are Back With A New Movie: Find Out When It Hits Theaters|last=Garibaldi|first=Christina|date=December 2, 2014|publisher=MTV|archive-url=https://web.archive.org/web/20141215082646/http://www.mtv.com/news/2013866/backstreet-boys-documentary-show-em-what-youre-made-of/|archive-date=December 15, 2014|accessdate=December 3, 2014}}</ref><ref name="officialsite">{{Наведена мрежна страница|url=http://backstreetboys.com/international|title=international : Backstreet Boys|work=Backstreetboys.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20150110193245/http://backstreetboys.com/international|archive-date=January 10, 2015|accessdate=January 9, 2015}}</ref> Филмот ја прикажува целата нивна кариера до создавањето на нивниот албум ''„In a world like this“'' во 2013 година.<ref name="MTVdoc" /> На 10 април 2015 година, членовите од групата Ричардсон и Литрел биле примени во Музичката куќа на славните од Кентаки.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.digitaljournal.com/a-and-e/music/backstreet-boys-members-inducted-into-kentucky-music-hall-of-fame/article/430598|title=Backstreet Boys members inducted into Kentucky Music Hall of Fame|last=Papadatos|first=Markos|date=April 12, 2015|work=Digital Journal|archive-url=https://web.archive.org/web/20150422233938/http://www.digitaljournal.com/a-and-e/music/backstreet-boys-members-inducted-into-kentucky-music-hall-of-fame/article/430598|archive-date=April 22, 2015|accessdate=April 13, 2015}}</ref> Во август 2015 година, членовите од групата Картер, Дороу и Меклин снимиле филм кој го напишал Картер под наслов „''Мртви 7“''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dreadcentral.com/news/120711/first-images-from-dead-7-feature-the-backstreet-boys-in-the-wild-west/|title=First Images from Dead 7 Feature the Backstreet Boys in the Wild West|date=August 20, 2015|work=Dread Central|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726124040/https://www.dreadcentral.com/news/120711/first-images-from-dead-7-feature-the-backstreet-boys-in-the-wild-west/|archive-date=July 26, 2020|accessdate=April 20, 2020}}</ref> Филмот бил премиерно прикажан на 1 април 2016 година на каналот Syfy. На 23 септември 2016 година, Бекстрит Бојс потврдиле дека од 2017 година ќе одржуваат резидентни концерти во Лас Вегас под наслов Backstreet Boys: Larger Than Life.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.foxnews.com/entertainment/2016/09/24/backstreet-boys-to-perform-las-vegas-residency.html|title=Backstreet Boys To Perform Las Vegas Residency|date=September 24, 2016|access-date=September 24, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924202627/http://www.foxnews.com/entertainment/2016/09/24/backstreet-boys-to-perform-las-vegas-residency.html|archive-date=September 24, 2016|publisher=Fox News}}</ref><ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=August 24, 2017}}</ref> Од 1 март 2017 година до 27 април 2019 година одржале 80 концерти. На 25 јануари 2019 година го издале албумот „DNA“, кој постигнал критички и комерцијален успех. Синглот „Don't Go Breaking My Heart“ бил номиниран за Греми награда, а албумот дебитирал на прво место на Billboard 200 топ-листата, и станал нивен прв албум на прво место по повеќе од 20 години. Во октомври 2022 година, групата го издала првиот божиќен албум, ''A Very Backstreet Christmas''. Премиерата на телевизиската специјална емисија, „A Very Backstreet Holiday“, била откажана, заедно со нивната празнична промоција од 350.000 долари за MeUndies<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.usatoday.com/story/money/reviewed/2022/11/10/backstreet-boys-meundies-shop-holiday-pajamas-underwear/8323365001/|title=The Backstreet Boys and MeUndies just launched festive underwear for the holidays|last=Jr|first=Anthony Palliparambil|work=USA TODAY}}</ref> и договорот од 1 милион долари со Vrbo<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.intouchweekly.com/posts/nick-carter-sues-sexual-assault-accuser-for-2-5-million/?fbclid=IwY2xjawEo-mhleHRuA2FlbQIxMQABHSzmZnuipS4cfxO4gHy8XedK3DVPjqkrfVC9xie91bBvTUp7kR_UgEEnQw_aem_TwYv_dGiarBWP54ymbting|title=Nick Carter Sues Sexual Assault Accuser for $2.5 Million|last=Naumann|first=Ryan|date=13 August 2024|work=In Touch Weekly|accessdate=14 August 2024|archive-date=2024-08-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20240814043552/https://www.intouchweekly.com/posts/nick-carter-sues-sexual-assault-accuser-for-2-5-million/?fbclid=IwY2xjawEo-mhleHRuA2FlbQIxMQABHSzmZnuipS4cfxO4gHy8XedK3DVPjqkrfVC9xie91bBvTUp7kR_UgEEnQw_aem_TwYv_dGiarBWP54ymbting|url-status=dead}}</ref> и Expedia,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://x.com/BSBFangirls/status/1795240876119130263|title=x.com|work=X (formerly Twitter)|accessdate=28 May 2024}}</ref> по обвиненијата за сексуален напад од страна на Ник Картер,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.tvinsider.com/1073066/nick-carter-rape-allegation-backstreet-boys-holiday-special-abc/|title=Backstreet Boys Holiday Special Pulled by ABC Following Nick Carter Rape Allegation|last=Holmes|first=Martin|date=9 December 2022|work=TV Insider|accessdate=6 September 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://people.com/music/abc-pulls-backstreet-boys-holiday-special-following-nick-carter-rape-allegations-and-lawsuit/|title=ABC Pulls Backstreet Boys Holiday Special Following Nick Carter Rape Allegations and Lawsuit|work=Peoplemag|language=en|accessdate=6 September 2023}}</ref> кој подоцна поднел тужба за клевета од 2,5 милиони долари.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://people.com/judge-says-nick-carter-can-continue-to-counterclaim-against-accuser-7964063|title=Judge Says Nick Carter Can Continue to Pursue Counterclaim Against Sexual Assault Accuser|work=Peoplemag|language=en|accessdate=6 September 2023}}</ref> Во август 2024 година, биле објавени судски документи кои откриле дека тужбата на Мелиса Шуман против Картер ги чинела Бекстрит Бојс милионски договор.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.intouchweekly.com/posts/nick-carter-sues-sexual-assault-accuser-for-2-5-million/?fbclid=IwY2xjawEo-mhleHRuA2FlbQIxMQABHSzmZnuipS4cfxO4gHy8XedK3DVPjqkrfVC9xie91bBvTUp7kR_UgEEnQw_aem_TwYv_dGiarBWP54ymbting|title=Nick Carter Sues Sexual Assault Accuser for $2.5 Million, Says She Cost Him 7-Figure Deal|last=Naumann|first=Ryan|date=13 August 2024|work=In Touch Weekly|accessdate=14 August 2024|archive-date=2024-08-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20240814043552/https://www.intouchweekly.com/posts/nick-carter-sues-sexual-assault-accuser-for-2-5-million/?fbclid=IwY2xjawEo-mhleHRuA2FlbQIxMQABHSzmZnuipS4cfxO4gHy8XedK3DVPjqkrfVC9xie91bBvTUp7kR_UgEEnQw_aem_TwYv_dGiarBWP54ymbting|url-status=dead}}</ref> == Членови на групата == * Еј Џеј Меклин (1993-денес) * Хауи Дороу (1993-денес) * Ник Картер (1993-денес) * Кевин Ричардсон (1993–2006, 2012–денес) * Брајан Литрел (1993-денес) == Дискографија == * ''Backstreet Boys'' (1996) * ''Backstreet's Back'' (1997) * ''Millennium'' (1999) * ''Black &amp;amp; Blue'' (2000) * ''Never Gone'' (2005) * ''Unbreakable'' (2007) * ''This Is Us'' (2009) * ''In a World Like This'' (2013) * ''DNA'' (2019) * ''A Very Backstreet Christmas'' (2022) == Наводи == {{Наводи|colwidth=30em}} == Надворешни врски == * {{Ризница-ред}} * {{Wikiquote-inline}} * {{Матична}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Добитници на MTV Europe музички награди]] [[Категорија:Американски поп музички групи]] [[Категорија:Американски вокални групи]] [[Категорија:Американски современ ритам и блуз групи]] [[Категорија:Музички групи основани во 1993]] [[Категорија:Добитници на Светски музички награди]] [[Категорија:Добитници на Џуно награда]] [[Категорија:Музички групи од Орландо]] [[Категорија:Американски квинтети]] [[Категорија:Добитници на Ехо-награда]] [[Категорија:Тин-поп групи]] [[Категорија:Денс-поп групи]] [[Категорија:Американски денс-групи]] [[Категорија:Музички групи основани во 1993 година]] 3fpqppmrrpw8mtuu2hgaabtnupxl70j 0 1356402 5577232 5493447 2026-06-15T09:04:31Z Bjankuloski06 332 Правописна исправка, replaced: 'рж → ’рж 5577232 wikitext text/x-wiki '''Генетски модифицирани култури (ГМ култури)''' се растенија кои се користат во [[земјоделство]]то, чија ДНК е модифицирана со помош на методи на генетски инженеринг. Растителните геноми можат да се конструираат со физички методи или со употреба на [[Agrobacterium]] за испорака на секвенци кои биле сместени во Т-ДНК бинарни вектори. Во повеќето случаи, целта била да се воведе нова карактеристика на растението што природно не се јавувала кај видот. Примерите во прехранбените култури вклучуваат отпорност на одредени штетници, болести, услови на животната средина, намалување на расипувањето, отпорност на хемиски третмани (на пр. отпорност на хербицид) или подобрување на профилот на хранливи материи на културата. Примерите за непрехранбените култури вклучуваат производство на фармацевтски агенси, биогорива и други индустриски корисни добра, како и за биоремедијација. Земјоделците нашироко ја прифатиле ГМ технологијата. Површината на која се одгледувале вакви култури се зголемиле од 1,7 милиони хектари во 1996 година на 185,1 милиони хектари во 2016 година, што било околу 12% од светското земјоделско земјиште. Од 2016 година, главните карактеристики на културите ([[соја]], [[пченка]], канола и [[памук]]) се состоеле од толеранција на хербициди (95,9 милиони хектари) отпорност на инсекти (25,2 милиони хектари) или двете (58,5 милиони хектари). Во 2015 година, 53,6 милиони хектари [[генетски изменета пченка]] биле со насади од оваа култура (речиси 1/3 од културата на пченка). ГМ пченката ги надминала своите претходници: нејзиниот принос бил за 5,6 до 24,5% повисок со помалку микотоксини (-28,8%), фумонизин (-30,6%) и трикотекен (-36,5%). Нецелните организми биле незасегнати, освен за пониските популации, некои паразитоидни оси поради намалената популација на нивниот штетник-домаќин европски пченкарник; Европската пченка била мета на ''[[пеперуги]]''. Биогеохемиските параметри како што била содржината на лигнин не варирале, додека распаѓањето на биомасата било поголемо.<ref name="Pellegrino_2018">{{Наведено списание|date=February 2018|title=Impact of genetically engineered maize on agronomic, environmental and toxicological traits: a meta-analysis of 21 years of field data|journal=Scientific Reports|language=En|volume=8|issue=1|pages=3113|bibcode=2018NatSR...8.3113P|doi=10.1038/s41598-018-21284-2|pmc=5814441|pmid=29449686}}</ref> Мета-анализата од 2014 година заклучила дека усвојувањето на ГМ технологијата ја намалило употребата на хемиски [[пестицид]]и за 37%, а ги зголемило приносите на земјоделските култури за 22% и исто така ги зголемило профитите на земјоделците за 68%.<ref name="KlumperQaim">{{Наведено списание|year=2014|title=A meta-analysis of the impacts of genetically modified crops|journal=PLOS ONE|volume=9|issue=11|pages=e111629|bibcode=2014PLoSO...9k1629K|doi=10.1371/journal.pone.0111629|pmc=4218791|pmid=25365303|doi-access=free}} {{Отворен пристап}}</ref> Ова намалување на употребата на пестициди е еколошки доста корисно, но придобивките можат да бидат намалени со прекумерна употреба.<ref name="nytimes.com">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nytimes.com/2010/04/14/business/energy-environment/14crop.html?pagewanted=all&_r=0|title=Study Says Overuse Threatens Gains From Modified Crops|date=13 April 2010|work=[[The New York Times]]}}</ref> Добивките на приносот и намалувањето на пестицидите се поголеми за култури отпорни на инсекти отколку за култури толерантни на хербициди.<ref name="perry">{{Наведено списание|date=August 2016|title=Genetically engineered crops and pesticide use in U.S. maize and soybeans|journal=Science Advances|volume=2|issue=8|pages=e1600850|bibcode=2016SciA....2E0850P|doi=10.1126/sciadv.1600850|pmc=5020710|pmid=27652335}}</ref> Приносите и добивките биле повисоки во [[Земја во развој|земјите во развој]] отколку во развиените земји.<ref name="KlumperQaim" /> Труењата со пестициди биле намалени за 2,4 до 9 милиони случаи годишно само во Индија.<ref name="Smyth">{{Наведено списание|last=Smyth|first=Stuart J.|date=April 2020|title=The human health benefits from GM crops|journal=Plant Biotechnology Journal|volume=18|issue=4|pages=887–888|doi=10.1111/pbi.13261|pmc=7061863|pmid=31544299}}</ref> Прегледот од 2011 година на врската помеѓу изнајмување на земја и самоубиствата на земјоделците во Индија покажал дека „Достапните податоци не покажуваат докази зa зголемување на самоубиства на фармери“ и дека „технологијата на памук е многу ефикасна во целост во Индија“.<ref>{{Наведено списание|last=Gruère|first=G.|last2=Sengupta|first2=D.|year=2011|title=Bt Cotton and Farmer Suicides in India: An Evidence-based Assessment|journal=Journal of Development Studies|volume=47|issue=2|pages=316–337|doi=10.1080/00220388.2010.492863|pmid=21506303}}</ref> За време на периодот на воведувањето на памукот Bt во Индија, самоубиствата на земјоделците наместо тоа се намалиле за 25%.<ref name="Smyth" /> Постои [[научен консензус]] дека моментално достапната храна која била добиена од ГМ култури не претставува поголем ризик за здравјето на луѓето од конвенционалната храна, но дека секоја ГМ храна треба да се тестира од случај до случај пред воведувањето. Сепак, членовите на јавноста имаат многу помала веројатност од научниците да ја сфатат ГМ храната како безбедна. Правниот и регулаторниот статус на ГМ храната варира во зависност од земјата, при што некои нации ги забрануваат или ограничуваат, а други ги дозволуваат со многу различни степени на регулација. == Историја == Луѓето директно влијаеле на генетскиот состав на растенијата за да можеле да ја зголемат нивната вредност како култура преку [[припитомување]]. Првиот доказ за припитомување на растенијата потекнувал од пченицата од емер и еинкорн што бил пронајдена во селата од пред-грнчарскиот неолитски А во Југозападна Азија, што датирале околу 10.500 до 10.100 п.н.е.<ref>{{Наведена книга|url={{google books |plainurl=y |id=tc6vr0qzk_4C}}|title=Domestication of Plants in the Old World: The Origin and Spread of Domesticated Plants in Southwest Asia, Europe, and the Mediterranean Basin|vauthors=Zohary D, Hopf M, Weiss E|date=1 March 2012|publisher=OUP Oxford|isbn=978-0-19-954906-1|page=1}}</ref> [[Плодна Полумесечина|Плодната Полумесечина]] на Западна Азија, Египет и Индија биле места на најрано планирано сеење и берба на растенија кои претходно биле собрани во дивината. Независен развој на земјоделството се случил во северна и јужна Кина, африкански [[Сахел]], [[Нова Гвинеја]] и неколку региони на Америка.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nytimes.com/2010/05/25/science/25creature.html?_r=1|title=The history of maize cultivation in southern Mexico dates back 9,000 years.|date=25 May 2010|work=The New York Times}}</ref> Осумте неолитски основоположни култури (емерна пченица, пченица еинкорн, [[јачмен]], [[грашок]], [[леќа]], горчлив венец, [[Леблебија|наут]] и [[лен]]) тие се појавиле околу 7.000 п.н.е.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/originsspreadofd0000unse/page/40|title=The Origins and Spread of Domestic Plants in Southwest Asia and Europe|vauthors=Colledge S, Conolly J|publisher=Left Coast Press|year=2007|isbn=978-1598749885|page=[https://archive.org/details/originsspreadofd0000unse/page/40 40]}}</ref> Традиционалните одгледувачи на култури долго време вовеле странска герминација во културите со создавање на нови крстови. Хибридно зрно [[Жито|од житни култури]] било создадено во 1875 година, со вкрстување на пченица и [[’Рж|’рж]].<ref>{{Наведено списание|date=February 2010|title=Molecular mechanisms of polyploidy and hybrid vigor|journal=Trends in Plant Science|volume=15|issue=2|pages=57–71|doi=10.1016/j.tplants.2009.12.003|pmc=2821985|pmid=20080432}}</ref> Оттогаш на тој начин биле воведени карактеристики, вклучувајќи џуџести гени и отпорност на 'рѓа.<ref>{{Наведено списание|date=May 1999|title=Plant genetic resources: what can they contribute toward increased crop productivity?|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=96|issue=11|pages=5937–43|bibcode=1999PNAS...96.5937H|doi=10.1073/pnas.96.11.5937|pmc=34209|pmid=10339521|doi-access=free}}</ref> Културата на растително ткиво и намерните [[Мутација|мутации]] им овозможиле на луѓето да го променат составот на геномите на растенијата.<ref>{{Наведено списание|year=2001|title=Mutation induction and tissue culture in improving fruits|journal=Plant Cell, Tissue and Organ Culture|volume=64|issue=2/3|pages=185–210|doi=10.1023/A:1010623203554}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Advances in Agronomy Volume 58|vauthors=Duncan R|year=1996|isbn=9780120007585|volume=58|pages=201–40|chapter=Tissue Culture-Induced Variation and Crop Improvement|doi=10.1016/S0065-2113(08)60256-4}}</ref> Современиот напредок во генетиката им овозможил на луѓето подиректно да ја менуваат генетиката на растенијата. Во 1970 година, лабораторијата на Хамилтон Смит открила [[Рестрикционен ензим|рестриктивни ензими]] кои овозможувале сечење на ДНК на одредени места, овозможувајќи им на научниците да изолираат гени од геномот на организмот.<ref>{{Наведено списание|date=April 2005|title=How restriction enzymes became the workhorses of molecular biology|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=102|issue=17|pages=5905–8|bibcode=2005PNAS..102.5905R|doi=10.1073/pnas.0500923102|pmc=1087929|pmid=15840723|doi-access=free}}</ref> [[ДНК-лигаза|ДНК-лигазите]] кои ја спојувале скршената ДНК биле откриени порано во 1967 година,<ref name="WeissRichardson1967">{{Наведено списание|date=April 1967|title=Enzymatic breakage and joining of deoxyribonucleic acid, I. Repair of single-strand breaks in DNA by an enzyme system from Escherichia coli infected with T4 bacteriophage|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=57|issue=4|pages=1021–8|bibcode=1967PNAS...57.1021W|doi=10.1073/pnas.57.4.1021|pmc=224649|pmid=5340583|doi-access=free}}</ref> и со комбинирање на двете технологии, биле можно да се „отсечат и залепат“ ДНК секвенци и да се создаде рекомбинантна ДНК. [[Плазмид]]ите, што биле откриени во 1952 година,<ref>{{Наведено списание|date=October 1952|title=Cell genetics and hereditary symbiosis|url=http://profiles.nlm.nih.gov/ps/access/BBABFO.pdf|journal=Physiological Reviews|volume=32|issue=4|pages=403–30|doi=10.1152/physrev.1952.32.4.403|pmid=13003535}}</ref> станале важни алатки за пренос на информации помеѓу клетките и реплицирање на ДНК секвенци. Во 1907 година била откриена бактерија која предизвикувала растителни тумори, ''Agrobacterium tumefaciens'', а во раните 1970-ти било откриено дека агентот што предизвикувал тумор бил ДНК плазмид наречен Ti плазмид.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.apsnet.org/publications/apsnetfeatures/Pages/Agrobacterium.aspx|title=''Agrobacterium'': The Natural Genetic Engineer (100 Years Later)|date=2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20121019164906/http://www.apsnet.org/publications/apsnetfeatures/Pages/Agrobacterium.aspx|archive-date=19 October 2012|accessdate=5 October 2012}}</ref> Со отстранувањето на гените во плазмидот што го предизвикале туморот и додавањето нови гени, истражувачите можеле да ги инфицираат растенијата со ''A. tumefaciens'' и да ги остават бактериите да ја вметнат својата избрана ДНК секвенца во геномите на растенијата.<ref>{{Наведено списание|year=1983|title=Ti plasmid vector for the introduction of DNA into plant cells without alteration of their normal regeneration capacity|journal=The EMBO Journal|volume=2|issue=12|pages=2143–50|doi=10.1002/j.1460-2075.1983.tb01715.x|pmc=555426|pmid=16453482}}</ref> Бидејќи сите растителни клетки не биле подложни на инфекција со ''A. tumefaciens'', биле развиени други методи, вклучувајќи електропорација, микро-инјектирање<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.accessexcellence.org/RC/AB/BA/Transforming_Plants.php|title=Transforming Plants – Basic Genetic Engineering Techniques|archive-url=https://web.archive.org/web/20100316174245/http://www.accessexcellence.org/RC/AB/BA/Transforming_Plants.php|archive-date=16 March 2010|accessdate=28 January 2010}}</ref> и бомбардирање со честички со генски пиштол (измислен во 1987 година).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nysaes.cornell.edu/pubs/press/1999/genegun.html|title=Development Of The "Gene Gun" At Cornell|date=February 1999|archive-url=https://web.archive.org/web/20080501203428/http://www.nysaes.cornell.edu/pubs/press/1999/genegun.html|archive-date=1 May 2008}}</ref><ref>{{Наведено списание|date=14 May 1987|title=Biologists Invent Gun for Shooting Cells with DNA Issue|url=http://ecommons.cornell.edu/bitstream/1813/25239/1/018_33.pdf|journal=Cornell Chronicle|volume=18|issue=33|page=3}}</ref> Во 1980-тите биле развиени техники за воведување на изолирани [[хлоропласт]]и назад во растителна клетка на која бил отстранет клеточниот ѕид. Со воведувањето на генскиот пиштол во 1987 година станало возможно да се интегрираат туѓи гени во [[хлоропласт]]от.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lifesciencesfoundation.org/events-item-799.html|title=Timelines: 1987: Next The gene gun|work=lifesciencesfoundation.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20130330150255/http://www.lifesciencesfoundation.org/events-item-799.html|archive-date=30 March 2013}}</ref> Генетската трансформација станала многу ефикасна кај некои моделски организми. Во 2008 година во ''Arabidopsis thaliana'' биле произведени генетски модифицирани семиња со потопување на цветовите во раствор на ''Agrobacterium''.<ref>{{Наведено списание|date=December 1998|title=Floral dip: a simplified method for Agrobacterium-mediated transformation of Arabidopsis thaliana|journal=The Plant Journal|volume=16|issue=6|pages=735–43|doi=10.1046/j.1365-313x.1998.00343.x|pmid=10069079}}</ref> Во 2013 година CRISPR за прв пат бил искористен за целна модификација на геномите на растенијата.<ref name="pmid23999092">{{Наведено списание|date=November 2013|title=Demonstration of CRISPR/Cas9/sgRNA-mediated targeted gene modification in Arabidopsis, tobacco, sorghum and rice|journal=Nucleic Acids Research|volume=41|issue=20|pages=e188|doi=10.1093/nar/gkt780|pmc=3814374|pmid=23999092}}</ref> Првото растение со генетски инженеринг бил тутунот, било објавено во 1983 година<ref>{{Наведено списание|year=2008|title=Genetically Engineered Plants and Foods: A Scientist's Analysis of the Issues (Part I)|journal=Annual Review of Plant Biology|volume=59|pages=771–812|doi=10.1146/annurev.arplant.58.032806.103840|pmid=18284373}}</ref> Развиен бил создавајќи химеричен ген кој спојувал ген отпорен на антибиотици на плазмидот Т1 од ''Агробактериум''. Тутунот бил инфициран со ''Agrobacterium'' трансформиран со овој плазмид, што резултирало со вметнување на химеричен ген во растението. Преку техники на ткивна култура била избрана една тутунска клетка која го содржела генот и ново растение растено од него.<ref>{{Наведено списание|author-link3=Mary-Dell Chilton|year=1983|title=A chimaeric antibiotic resistance gene as a selectable marker for plant cell transformation. 1983|journal=Biotechnology|volume=24|issue=5922|pages=367–70|bibcode=1983Natur.304..184B|doi=10.1038/304184a0|pmid=1422041}}</ref> Првите теренски испитувања на [[Генетски изменето растение|генетски конструирани растенија]] се случиле во Франција и САД во 1986 година, растенијата за тутун биле дизајнирани да бидат отпорни на хербициди.<ref name="James 1996">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.isaaa.org/kc/Publications/pdfs/isaaabriefs/Briefs%201.pdf|title=Global Review of the Field Testing and Commercialization of Transgenic Plants: 1986 to 1995|year=1996|publisher=The International Service for the Acquisition of Agri-biotech Applications|accessdate=17 July 2010}}</ref> Во 1987 година, Plant Genetic Systems, основана од Марк Ван Монтагу и Џеф Шел, била првата компанија која генетски инженерирала растенија кои биле отпорни на инсекти со инкорпорирање на гени кои произведувале инсектицидни протеини од Bacillus thuringiensis (Bt) во [[Тутун (производ)|тутунот]].<ref>{{Наведено списание|displayauthors=6|year=1987|title=Transgenic plants protected from insect attack|journal=Nature|volume=328|issue=6125|pages=33–37|bibcode=1987Natur.328...33V|doi=10.1038/328033a0}} </ref> Народна Република Кина била првата земја што ги комерцијализирала трансгенските растенија, воведувајќи тутун кој бил отпорен на вируси во 1992 година<ref name="James1997">{{Наведено списание|year=1997|title=Global Status of Transgenic Crops in 1997|url=http://www.isaaa.org/resources/publications/briefs/05/download/isaaa-brief-05-1997.pdf|journal=ISAAA Briefs No. 5|page=31}}</ref> Во 1994 година,[[Монсанто|Calgene]] добил одобрение за комерцијално ослободување на доматот [[Flavr Savr]], домат дизајниран да има подолг рок на траење.<ref name="doi10.3733/ca.v054n04p6">{{Наведено списание|year=2000|title=The case of the FLAVR SAVR tomato|url=http://ucanr.org/repository/CAO/landingpage.cfm?article=ca.v054n04p6&fulltext=yes|journal=California Agriculture|volume=54|issue=4|pages=6–7|doi=10.3733/ca.v054n04p6|doi-access=free}}</ref> Исто така, во 1994 година, Европската унија одобрила тутун произведен да биде отпорен на хербицидот бромоксинил, што го правела првата генетски инженерска култура комерцијализирана во Европа. Во 1995 година, Bt Potato бил одобрен безбеден од Агенцијата за заштита на животната средина, откако бил одобрен од FDA, со што бил првата култура за производство на пестициди што била одобрена во САД.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://news.google.com/newspapers?id=A0YyAAAAIBAJ&pg=4631,1776980&dq=bacillus+thuringiensis+potato+1996+approved&hl=|title=Genetically Altered Potato Ok'd For Crops|date=6 May 1995|work=Lawrence Journal}}</ref> Во 1996 година биле доделени вкупно 35 одобренија за комерцијално одгледување на 8 трансгенски култури и една цветна култура (каранфил), со 8 различни особини во 6 земји плус ЕУ.<ref name="James 1996" /> До 2010 година, 29 земји засадиле комерцијализирани генетски модифицирани култури, а уште 31 земја дадале регулаторно одобрение за увоз на трансгенски култури.<ref name="James2011">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.isaaa.org/resources/publications/briefs/43/executivesummary/default.asp|title=ISAAA Brief 43, Global Status of Commercialized Biotech/GM Crops: 2011|year=2011|work=ISAAA Briefs|publisher=International Service for the Acquisition of Agri-biotech Applications (ISAAA)|location=Ithaca, New York|accessdate=2 June 2012}}</ref> Првото генетски модифицирано животно кое било комерцијализирано било GloFish, риба зебра со додаден флуоресцентен ген кој и овозможувал да свети во темница под [[Ултравиолетово зрачење|ултравиолетова светлина]].<ref>{{Наведено списание|date=1 November 2012|title=The current state of GMO governance: are we ready for GM animals?|journal=Biotechnology Advances|series=Special issue on ACB 2011|volume=30|issue=6|pages=1336–43|doi=10.1016/j.biotechadv.2012.02.006|pmid=22361646}}</ref> Првото генетски модифицирано животно кое било одобрено за употреба во храна бил лососот AquAdvantage во 2015 година<ref>{{Наведено списание|date=25 April 2019|title=Aquabounty Cleared to Sell Salmon in USA for Commercial Purposes|url=https://www.fda.gov/AnimalVeterinary/DevelopmentApprovalProcess/GeneticEngineering/GeneticallyEngineeredAnimals/ucm280853.htm|journal=FDA}}</ref> Лососот бил трансформиран со ген за регулирање [[Соматотропин|на хормонот за раст]] од лосос од Пацифик Чинук и промотор од океански лосос што му овозможувал да расте во текот на целата година наместо само во текот на пролетта и летото.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aquabounty.com/wp-content/uploads/2014/02/Risk_Assessment_Mitigation_of_AAS-Oct2010.pdf|title=Risk Assessment and Mitigation of AquAdvantage Salmon|date=October 2010|publisher=ISB News Report|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308125138/https://aquabounty.com/wp-content/uploads/2014/02/Risk_Assessment_Mitigation_of_AAS-Oct2010.pdf|archive-date=8 March 2021|accessdate=7 November 2019}}</ref> ГМ банана сортата QCAV-4 била одобрена од Австралија и Нов Зеланд во 2024 година. Бананата се спротивставувала на габата која е фатална за бананата Кевендиш, доминантната сорта.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.foodstandards.gov.au/food-standards-code/applications/A1274-Food-derived-from-disease-resistant-banana-line-QCAV-4|title=A1274 - Food derived from disease-resistant banana line QCAV-4 {{!}} Food Standards Australia New Zealand|work=www.foodstandards.gov.au|accessdate=2024-02-21}}</ref> == Методи == [[Податотека:Transformation_with_Agrobacterium.JPG|мини|Растенијата (''Solanum chacoense'') се трансформираат со помош на агробактерија]] На генетски инженерските култури им биле додадени или отстранети гени со помош на техники [[Генетско инженерство|на генетски инженеринг]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.popsci.com/science/article/2011-01/life-cycle-genetically-modified-seed?single-page-view=true|title=How To Genetically Modify a Seed, Step By Step|date=24 January 2011|work=Popular Science}}</ref> првично вклучувајќи генски пиштоли, електропорација, микроинјекција и агробактерија. Во поново време, CRISPR и TALEN понудиле многу попрецизни и поудобни техники за уредување. Генските пиштоли (исто така биле познати како биолистика) „пукаат“ (насочуваат честички со висока енергија или зрачење против<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://dictionary.reference.com/browse/bombarded|title=Bombarded - Define Bombarded at Dictionary.com|work=Dictionary.com}}</ref>) насочувале гени во растителните клетки. Тоа бил најчестиот метод. [[ДНК]] била врзана за ситни честички од злато или волфрам кои последователно се застрелани во растително ткиво или единечни растителни клетки под висок притисок. Забрзаните честички продирале и во [[Клеточен ѕид|клеточниот ѕид]] и [[Клеточна мембрана|во мембраните]]. ДНК се одвојувала од металот и се интегрирала во растителна ДНК внатре во [[Клеточно јадро|јадрото]]. Овој метод бил успешно применет за многу култивирани култури, особено [[монокотиледони]]те како пченица или пченка, за кои трансформацијата со помош на ''Agrobacterium tumefaciens'' била помалку успешна.<ref>{{Наведено списание|date=November 2006|title=Agrobacterium-mediated transformation of cereals: a promising approach crossing barriers|journal=Plant Biotechnology Journal|volume=4|issue=6|pages=575–603|doi=10.1111/j.1467-7652.2006.00209.x|pmid=17309731|doi-access=free}}</ref> Главниот недостаток на оваа процедура бил тоа што може да се направи сериозно оштетување на клеточното ткиво. ''Agrobacterium tumefaciens-''посредувана трансформација е уште една вообичаена техника. Агробактериите се природни растителни [[Паразитизам|паразити]].<ref name="Halford">{{Наведена книга|title=Genetically modified crops|vauthors=Halford NG|date=2012|publisher=Imperial College Press|others=World Scientific (Firm)|isbn=978-1848168381|edition=2nd|location=London|oclc=785724094}}</ref> Нивната природна способност да пренесуваат гени обезбедувала уште еден инженерски метод. За да создадат соодветна средина за себе, овие агробактерии ги вметнувале своите гени во растителните домаќини, што резултирало со пролиферација на модифицирани растителни клетки во близина на нивото на почвата (крунска жолчка). Генетските информации за растот на туморот биле кодирани на мобилен, кружен ДНК фрагмент ([[плазмид]]). Кога ''Agrobacterium'' инфицира растение, таа ја пренесува оваа Т-ДНК на случајна локација во геномот на растението. Кога се користи во генетскиот инженеринг, бактериската Т-ДНК се отстранува од бактерискиот плазмид и се заменува со саканиот странски ген. Бактеријата е вектор, кој овозможува транспорт на туѓи гени во растенијата. Овој метод особено добро функционирал за [[дикотиледони]] растенија како компири, домати и тутун. Инфекцијата со агробактерии била помалку успешна кај културите како пченица и пченка. Електропорацијата се користи кога растителното ткиво не содржи клеточни ѕидови. Во оваа техника, „ДНК влегувале во растителните клетки преку минијатурни пори кои биле привремено предизвикани од електрични импулси“. Микроинјекцијата се користи за директно инјектирање на туѓа ДНК во клетките.<ref>{{Наведено списание|date=July 2011|title=Genetically modified foods and social concerns|journal=Avicenna Journal of Medical Biotechnology|volume=3|issue=3|pages=109–17|pmc=3558185|pmid=23408723}}</ref> Научниците за растенија, поткрепени со резултатите од модерното сеопфатно профилирање на составот на културите, посочуваат дека културите модифицирани со помош на ГМ техники имале помала веројатност да имаат ненамерни промени отколку конвенционално одгледуваните култури.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.isb.vt.edu/news/2006/news06.jan.htm#jan0603|title=Information Systems for Biotechnology News Report}}</ref><ref>{{Наведено списание|displayauthors=6|date=October 2005|title=Hierarchical metabolomics demonstrates substantial compositional similarity between genetically modified and conventional potato crops|url=http://cadair.aber.ac.uk/dspace/bitstream/2160/4228/2/hierarchical%20metabolomics%20demonstrates%20substantial%20compositional%20similarity%20between%20genetically%20modified%20and%20conventional%20potato%20crops.pdf|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=102|issue=40|pages=14458–62|bibcode=2005PNAS..10214458C|doi=10.1073/pnas.0503955102|pmc=1242293|pmid=16186495|doi-access=free}}{{Мртва_врска|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Мртва врска|date=July 2022}}</ref> Во истражувањето, [[Тутун (производ)|тутунот]] и ''Arabidopsis thaliana'' биле најчесто модифицирани растенија, поради добро развиените методи на трансформација, лесното размножување и добро проучените геноми.<ref>{{Наведено списание|date=March 2010|title=The development of Arabidopsis as a model plant|journal=The Plant Journal|volume=61|issue=6|pages=909–21|doi=10.1111/j.1365-313X.2009.04086.x|pmid=20409266|doi-access=free}}</ref><ref name="banjara">{{Наведено списание|date=1 January 2012|title=Expression of an Arabidopsis sodium/proton antiporter gene (AtNHX1) in peanut to improve salt tolerance|journal=Plant Biotechnology Reports|volume=6|pages=59–67|doi=10.1007/s11816-011-0200-5}}</ref> Тие служеле како модел организми за други растителни видови. Воведувањето нови гени во растенијата барало [[Промотор (генетика)|промотор]] кој ќе биде специфичен за областа каде што генот треба да се изрази. На пример, за да се изрази ген само во зрната ориз, а не во лисјата, се користело промотор специфичен за ендоспермата. [[Генетски код|Кодоните]] на генот мора да бидат оптимизирани за организмот поради пристрасност кон употребата на кодон. == Видови модификации == [[Податотека:Btcornafrica.jpg|мини| [[Генетски изменета пченка|Трансгенска пченка]] која содржи ген од бактеријата ''Bacillus thuringiensis'']] === Трансгенски === Трансгенските растенија имаат вметнати гени во нив кои се добиени од друг вид. Вметнатите гени може да потекнуваат од видови во истото царство (растение до растение), или помеѓу кралства (на пример, бактерии до растение). Во многу случаи, внесената ДНК требало малку да се модифицира за да биде правилно и ефикасно [[Генска експресија|изразена]] во организмот домаќин. Трансгенските растенија се користат за изразување на [[Белковина|протеини]], како што се токсините од плачот од ''B. thuringiensis'', гени отпорни на хербициди, [[Антитело|антитела]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/science/2001/sep/09/gm.food|title=GM corn set to stop man spreading his seed|date=9 September 2001|work=the Guardian}}</ref> и [[антиген]]и за [[вакцинација]].<ref>{{Наведено списание|date=April 2000|title=Plants for delivery of edible vaccines|journal=Current Opinion in Biotechnology|volume=11|issue=2|pages=126–9|doi=10.1016/S0958-1669(00)00070-7|pmid=10753769}}</ref> Студијата која била предводена од Европската управа за безбедност на храната (ЕФСА), исто така, открила вирусни гени во трансгенските растенија.<ref>{{Наведено списание|year=2012|title=Possible consequences of the overlap between the CaMV 35S promoter regions in plant transformation vectors used and the viral gene VI in transgenic plants|journal=GM Crops & Food|volume=3|issue=4|pages=296–300|doi=10.4161/gmcr.21406|pmid=22892689|doi-access=free}}</ref> Трансгеничните моркови биле користени за производство на лекот Талиглуцераза алфа, кој се користел за лекување на болеста [[Гоше]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://blogs.nature.com/news/2012/05/first-plant-made-drug-on-the-market.html|title=First plant-made drug on the market|date=2 May 2012|work=Nature, Biology & Biotechnology, Industry|archive-url=https://web.archive.org/web/20121018222214/http://blogs.nature.com/news/2012/05/first-plant-made-drug-on-the-market.html|archive-date=18 October 2012|accessdate=1 September 2012}}</ref> Во лабораторија, трансгенските растенија биле модифицирани за да се зголеми [[фотосинтеза]]та (во моментов околу 2% кај повеќето растенија наспроти теоретскиот потенцијал од 9-10%).<ref>NWT magazine, April 2011</ref> Ова било можно со промена на ензимот рубиско (т.е. менување на растенијата C3 во растенија C4<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.plantsci.cam.ac.uk/research/julianhibberd.html|title=Molecular Physiology|work=Department of Plant Sciences|publisher=University of Cambridge|archive-url=https://web.archive.org/web/20130517035704/http://www.plantsci.cam.ac.uk/research/julianhibberd.html|archive-date=17 May 2013|accessdate=1 September 2012}}</ref>), со ставањето на рубиско во карбоксизом, со додавање на CO2 пумпи во клеточниот ѕид,<ref name="pmid17578868">{{Наведено списание|date=2008|title=Advances in understanding the cyanobacterial CO2-concentrating-mechanism (CCM): functional components, Ci transporters, diversity, genetic regulation and prospects for engineering into plants|journal=Journal of Experimental Botany|volume=59|issue=7|pages=1441–61|doi=10.1093/jxb/erm112|pmid=17578868|doi-access=free}}</ref> или со промена на формата на листот или големина.<ref name="pmid20460583">{{Наведено списание|displayauthors=6|date=July 2010|title=Increased leaf size: different means to an end|journal=Plant Physiology|volume=153|issue=3|pages=1261–79|doi=10.1104/pp.110.156018|pmc=2899902|pmid=20460583}}</ref><ref>{{Наведено списание|date=September 2009|title=Auxin patterns Solanum lycopersicum leaf morphogenesis|url=http://dev.biologists.org/content/136/17/2997.abstract|journal=Development|volume=136|issue=17|pages=2997–3006|doi=10.1242/dev.033811|pmid=19666826|doi-access=free}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://oai.cwi.nl/oai/asset/18965/18965D.pdf|title=Projects changing respectively plant growth and plant flowers}}{{Мртва_врска|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Мртва врска|date=February 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://oai.cwi.nl/oai/asset/18965/18965D.pdf|title=Project changing number of stomata in plants conducted by Ikuko Hara-Nishimura}}{{Мртва_врска|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Мртва врска|date=February 2022}}</ref> Растенијата биле дизајнирани да покажуваат [[биолуминисценција]] што можело да стане одржлива алтернатива на електричното осветлување.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.newscientist.com/article/mg21829156.500-one-per-cent.html|title=One Per Cent: Grow your own living lights|date=4 May 2013|work=New Scientist}}</ref> === Цисгенски === Цисгенските растенија се направени со помош на гени кои биле пронајдени во ист вид или тесно сродни, каде што можело да се случи конвенционално одгледување растенија. Некои одгледувачи и научници тврделе дека цисгенската модификација била корисна за растенија кои тешко се вкрстувале со конвенционални средства (како што се [[компир]]ите) и дека растенијата во категоријата цисгени не требало да бараат исто регулаторно испитување како трансгените.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.newscientist.com/article/mg19926671.600-how-the-humble-potato-could-feed-the-world.html|title=How the humble potato could feed the world|date=2 August 2008|work=New Scientist|pages=30–33}}</ref> === Субгенски === Генетски модифицираните растенија, исто така, можеле да се развијат со користење на генски нокаут или генски нокаут за да се променел генетскиот состав на растението без да се инкорпорираат гени од други растенија. Во 2014 година, кинескиот истражувач Гао Каисија поднел патенти за создавање на вид [[пченица]] што била отпорна на прашкаста мувла. На сојот му недостасувале гени кои кодирале протеини кои ја потиснувале одбраната од мувла. Истражувачите ги избришале сите три копии од гените од [[Полиплоидија|хексаплоидниот]] геном на пченицата. Гао ги користел алатките за уредување на гени TALEN и CRISPR без додавање или менување други гени. Веднаш не биле планирани теренски испитувања.<ref name="tr1407">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.technologyreview.com/news/529181/chinese-researchers-stop-wheat-disease-with-gene-editing/|title=Beijing Researchers Use Gene Editing to Create Disease-Resistant Wheat &#124; MIT Technology Review|date=19 July 2014|publisher=Technologyreview.com|accessdate=23 July 2014}}</ref><ref>{{Наведено списание|date=September 2014|title=Simultaneous editing of three homoeoalleles in hexaploid bread wheat confers heritable resistance to powdery mildew|journal=Nature Biotechnology|volume=32|issue=9|pages=947–51|doi=10.1038/nbt.2969|pmid=25038773}}</ref> Техниката CRISPR била користена и од истражувачот од Пен Стејт, Јинонг Јанг за да ги модифицирал печурките со бели копчиња (''Agaricus bisporus'') за да не се кафеави,<ref>{{Наведено списание|date=April 2016|title=Gene-edited CRISPR mushroom escapes US regulation|journal=Nature|volume=532|issue=7599|pages=293|bibcode=2016Natur.532..293W|doi=10.1038/nature.2016.19754|pmid=27111611|doi-access=free}}</ref> и од DuPont Pioneer за да направи нова сорта пченка.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.businessinsider.com/dupont-crispr-corn-in-stores-in-5-years|title=The next generation of GMO food is here, and it's technically not a GMO|date=18 April 2016|work=Business Insider}}</ref> == Економија == Откажувањето од овие придобивки било скапо.<ref name="Eenennaam-et-al-2021">{{Наведено списание|last=Van Eenennaam|first=Alison L.|last2=De Figueiredo Silva|first2=Felipe|last3=Trott|first3=Josephine F.|last4=Zilberman|first4=David|date=16 February 2021|title=Genetic Engineering of Livestock: The Opportunity Cost of Regulatory Delay|journal=[[Annual Review of Animal Biosciences]]|publisher=[[Annual Reviews (publisher)|Annual Reviews]]|volume=9|issue=1|pages=453–478|doi=10.1146/annurev-animal-061220-023052|issn=2165-8102|pmid=33186503|doi-access=free}}</ref><ref name="Zilberman-et-al-2015">{{Наведено списание|last=Zilberman|first=David|last2=Kaplan|first2=Scott|last3=Wesseler|first3=Justus|date=17 February 2022|title=The Loss from Underutilizing GM Technologies|url=http://agbioforum.org/the-loss-from-underutilizing-gm-technologies/|journal=[[AgBioForum]]|publisher=[[Illinois Missouri Biotechnology Alliance]]}}</ref> Веселер ''и сор.'' 2017 година ја процениле цената на доцнењето за неколку култури, вклучително ГМ банана во [[Уганда]], ГМ грашок во [[западна Африка]] и [[Генетски изменета пченка|ГМ пченка/пченка]] во [[Кенија]].<ref name="Eenennaam-et-al-2021" /> Тие проценувале дека само Нигерија губи 33-46 милиони долари годишно.<ref name="Eenennaam-et-al-2021" /> Потенцијалните и наводните штети од ГМ културите морало да се споредат со овие трошоци за доцнење.<ref name="Eenennaam-et-al-2021" /><ref name="Zilberman-et-al-2015" /> == Принос == Во 2014 година, најголемиот преглед досега заклучил дека ефектите на ГМ културите врз земјоделството биле позитивни. [[Мета-анализа]]та ги разгледала сите објавени испитувања на англиски јазик за агрономските и економските влијанија помеѓу 1995 и март 2014 година за три главни ГМ култури: соја, пченка и памук. Студијата покажала дека културите толерантни на хербициди имале пониски производствени трошоци, додека за културите отпорни на инсекти намалената употреба на пестициди била компензирана со повисоки цени на семињата, оставајќи ги вкупните трошоци за производство приближно исти.<ref name="KlumperQaim"/><ref name="auto">{{Наведени вести|url=https://www.economist.com/news/science-and-technology/21630961-biggest-study-so-far-finds-gm-crops-have-large-widespread-benefits-field|title=Genetically modified crops - Field research|date=8 November 2014|work=Economist|access-date=3 October 2016}}</ref> Приносите биле зголемени за 9% за толеранција на хербициди и 25% за сорти отпорни на инсекти. Земјоделците кои примиле ГМ култури оствариле 69% поголем профит од оние кои не го прифатиле. Прегледот покажал дека ГМ културите им помагале на земјоделците во земјите во развој, со тоа што ги зголемиле приносите за 14 процентни поени.<ref name="auto"/> Истражувачите разгледале некои студии кои не биле рецензирани од колеги и неколку кои не пријавиле големини на примероци. Тие се обиделе да ја поправат пристрасноста за објавување, со разгледување на извори надвор од академските списанија. Големиот сет на податоци и овозможил на студијата да контролира потенцијално збунувачки променливи како што била употребата на ѓубрива. Одделно, тие заклучиле дека изворот на финансирање не влијаел на резултатите од студијата.<ref name="auto"/> Под посебни услови наменети за откривање само генетски фактори на принос, познато било дека многу ГМ култури имале ''пониски'' приноси. Ова различно се должело на едното или двете од: Повлекување на приносот, каде што самата карактеристика го намалувала приносот, или со натпреварување за суровина за синтеза или со тоа што била малку неточно вметната во средината на генот релевантен за приносот; и/или задоцнување при принос, каде што било потребно извесно време за да се размножи најновата генетика на принос во линиите на ГМ. Сепак, ова не ги одразувало реалните услови на теренот, особено испуштајќи го притисокот од штетници, кој често е поентата на карактеристиката на ГМ.<ref name="UCS">{{Наведена книга|url=http://www.ucsusa.org/sites/default/files/2019-10/failure-to-yield.pdf|title=Failure To Yield - Evaluating the Performance of Genetically Engineered Crops|last=Gurian-Sherman|first=Douglas|date=April 2009|publisher=[[Union of Concerned Scientists]]}}</ref> Видете на пример Подготвен преглед § Приговори за продуктивност. Уредувањето на гените, исто така, можело да ги зголеми приносите кои не биле специфични за употребата на какви било биоциди/пестициди. Во март 2022 година, резултатите од теренските тестови покажале дека генот кој бил заснован на CRISPR нокаутот на KRN2 кај пченката и OsKRN2 во оризот го зголемил приносот на зрната за ~10% и ~8% без откриени негативни ефекти.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.newscientist.com/article/2313582-rice-and-maize-yields-boosted-up-to-10-per-cent-by-crispr-gene-editing/|title=Rice and maize yields boosted up to 10 per cent by CRISPR gene editing|work=New Scientist|access-date=19 April 2022}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Chen|first=Wenkang|last2=Chen|first2=Lu|last3=Zhang|first3=Xuan|last4=Yang|first4=Ning|last5=Guo|first5=Jianghua|last6=Wang|first6=Min|last7=Ji|first7=Shenghui|last8=Zhao|first8=Xiangyu|last9=Yin|first9=Pengfei|date=25 March 2022|title=Convergent selection of a WD40 protein that enhances grain yield in maize and rice|url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.abg7985|journal=Science|volume=375|issue=6587|pages=eabg7985|doi=10.1126/science.abg7985|pmid=35324310|url-access=subscription}}</ref> == Карактеристики == [[Податотека:Älskade_knöl_–_utflykt_med_SLU_till_deras_potatisförsöksodlingar_–_20190825_09_(cropped).jpg|мини|Генетски модифициран компир на кралот Едвард (десно) до кралот Едвард кој не е генетски модифициран (лево). Истражувачко поле што му припаѓа на Шведскиот универзитет за земјоделски науки во 2019 година.]] ГМ културите што се одгледуваат денес или се во развој, биле модифицирани со различни особини. Овие карактеристики вклучувале подобрен рок на траење, отпорност на болести, отпорност на стрес, отпорност на хербициди, отпорност на штетници, производство на корисни добра како биогориво или лекови и способност за апсорпција на токсини и за употреба во биоремедијација на загадувањето. Неодамна, истражувањето и развојот биле насочени кон подобрување на земјоделските култури кои биле локално важни во [[Земја во развој|земјите во развој]], како што бил грашокот отпорен на инсекти за Африка<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.seedquest.com/News/releases/2006/august/16608.htm|title=SeedQuest - Central information website for the global seed industry|work=www.seedquest.com}}</ref> и брињал отпорен на инсекти (патлиџан).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.isaaa.org/resources/publications/pocketk/35/default.asp|title=Bt Brinjal in India - Pocket K - ISAAA.org|work=www.isaaa.org}}</ref> == Наводи == [[Категорија:Генетско инженерство]] cs7uw9bpci7toyo9d3pjvutrocpi3za 5577233 5577232 2026-06-15T09:04:56Z Bjankuloski06 332 5577233 wikitext text/x-wiki '''Генетски изменети култури (ГМ култури)''' се растенија кои се користат во [[земјоделство]]то, чија ДНК е изменета со помош на методи на генетски инженеринг. Растителните геноми можат да се конструираат со физички методи или со употреба на [[Agrobacterium]] за испорака на секвенци кои биле сместени во Т-ДНК бинарни вектори. Во повеќето случаи, целта била да се воведе нова карактеристика на растението што природно не се јавувала кај видот. Примерите во прехранбените култури вклучуваат отпорност на одредени штетници, болести, услови на животната средина, намалување на расипувањето, отпорност на хемиски третмани (на пр. отпорност на хербицид) или подобрување на профилот на хранливи материи на културата. Примерите за непрехранбените култури вклучуваат производство на фармацевтски агенси, биогорива и други индустриски корисни добра, како и за биоремедијација. Земјоделците нашироко ја прифатиле ГМ технологијата. Површината на која се одгледувале вакви култури се зголемиле од 1,7 милиони хектари во 1996 година на 185,1 милиони хектари во 2016 година, што било околу 12% од светското земјоделско земјиште. Од 2016 година, главните карактеристики на културите ([[соја]], [[пченка]], канола и [[памук]]) се состоеле од толеранција на хербициди (95,9 милиони хектари) отпорност на инсекти (25,2 милиони хектари) или двете (58,5 милиони хектари). Во 2015 година, 53,6 милиони хектари [[генетски изменета пченка]] биле со насади од оваа култура (речиси 1/3 од културата на пченка). ГМ пченката ги надминала своите претходници: нејзиниот принос бил за 5,6 до 24,5% повисок со помалку микотоксини (-28,8%), фумонизин (-30,6%) и трикотекен (-36,5%). Нецелните организми биле незасегнати, освен за пониските популации, некои паразитоидни оси поради намалената популација на нивниот штетник-домаќин европски пченкарник; Европската пченка била мета на ''[[пеперуги]]''. Биогеохемиските параметри како што била содржината на лигнин не варирале, додека распаѓањето на биомасата било поголемо.<ref name="Pellegrino_2018">{{Наведено списание|date=February 2018|title=Impact of genetically engineered maize on agronomic, environmental and toxicological traits: a meta-analysis of 21 years of field data|journal=Scientific Reports|language=En|volume=8|issue=1|pages=3113|bibcode=2018NatSR...8.3113P|doi=10.1038/s41598-018-21284-2|pmc=5814441|pmid=29449686}}</ref> Мета-анализата од 2014 година заклучила дека усвојувањето на ГМ технологијата ја намалило употребата на хемиски [[пестицид]]и за 37%, а ги зголемило приносите на земјоделските култури за 22% и исто така ги зголемило профитите на земјоделците за 68%.<ref name="KlumperQaim">{{Наведено списание|year=2014|title=A meta-analysis of the impacts of genetically modified crops|journal=PLOS ONE|volume=9|issue=11|pages=e111629|bibcode=2014PLoSO...9k1629K|doi=10.1371/journal.pone.0111629|pmc=4218791|pmid=25365303|doi-access=free}} {{Отворен пристап}}</ref> Ова намалување на употребата на пестициди е еколошки доста корисно, но придобивките можат да бидат намалени со прекумерна употреба.<ref name="nytimes.com">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nytimes.com/2010/04/14/business/energy-environment/14crop.html?pagewanted=all&_r=0|title=Study Says Overuse Threatens Gains From Modified Crops|date=13 April 2010|work=[[The New York Times]]}}</ref> Добивките на приносот и намалувањето на пестицидите се поголеми за култури отпорни на инсекти отколку за култури толерантни на хербициди.<ref name="perry">{{Наведено списание|date=August 2016|title=Genetically engineered crops and pesticide use in U.S. maize and soybeans|journal=Science Advances|volume=2|issue=8|pages=e1600850|bibcode=2016SciA....2E0850P|doi=10.1126/sciadv.1600850|pmc=5020710|pmid=27652335}}</ref> Приносите и добивките биле повисоки во [[Земја во развој|земјите во развој]] отколку во развиените земји.<ref name="KlumperQaim" /> Труењата со пестициди биле намалени за 2,4 до 9 милиони случаи годишно само во Индија.<ref name="Smyth">{{Наведено списание|last=Smyth|first=Stuart J.|date=April 2020|title=The human health benefits from GM crops|journal=Plant Biotechnology Journal|volume=18|issue=4|pages=887–888|doi=10.1111/pbi.13261|pmc=7061863|pmid=31544299}}</ref> Прегледот од 2011 година на врската помеѓу изнајмување на земја и самоубиствата на земјоделците во Индија покажал дека „Достапните податоци не покажуваат докази зa зголемување на самоубиства на фармери“ и дека „технологијата на памук е многу ефикасна во целост во Индија“.<ref>{{Наведено списание|last=Gruère|first=G.|last2=Sengupta|first2=D.|year=2011|title=Bt Cotton and Farmer Suicides in India: An Evidence-based Assessment|journal=Journal of Development Studies|volume=47|issue=2|pages=316–337|doi=10.1080/00220388.2010.492863|pmid=21506303}}</ref> За време на периодот на воведувањето на памукот Bt во Индија, самоубиствата на земјоделците наместо тоа се намалиле за 25%.<ref name="Smyth" /> Постои [[научен консензус]] дека моментално достапната храна која била добиена од ГМ култури не претставува поголем ризик за здравјето на луѓето од конвенционалната храна, но дека секоја ГМ храна треба да се тестира од случај до случај пред воведувањето. Сепак, членовите на јавноста имаат многу помала веројатност од научниците да ја сфатат ГМ храната како безбедна. Правниот и регулаторниот статус на ГМ храната варира во зависност од земјата, при што некои нации ги забрануваат или ограничуваат, а други ги дозволуваат со многу различни степени на регулација. == Историја == Луѓето директно влијаеле на генетскиот состав на растенијата за да можеле да ја зголемат нивната вредност како култура преку [[припитомување]]. Првиот доказ за припитомување на растенијата потекнувал од пченицата од емер и еинкорн што бил пронајдена во селата од пред-грнчарскиот неолитски А во Југозападна Азија, што датирале околу 10.500 до 10.100 п.н.е.<ref>{{Наведена книга|url={{google books |plainurl=y |id=tc6vr0qzk_4C}}|title=Domestication of Plants in the Old World: The Origin and Spread of Domesticated Plants in Southwest Asia, Europe, and the Mediterranean Basin|vauthors=Zohary D, Hopf M, Weiss E|date=1 March 2012|publisher=OUP Oxford|isbn=978-0-19-954906-1|page=1}}</ref> [[Плодна Полумесечина|Плодната Полумесечина]] на Западна Азија, Египет и Индија биле места на најрано планирано сеење и берба на растенија кои претходно биле собрани во дивината. Независен развој на земјоделството се случил во северна и јужна Кина, африкански [[Сахел]], [[Нова Гвинеја]] и неколку региони на Америка.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nytimes.com/2010/05/25/science/25creature.html?_r=1|title=The history of maize cultivation in southern Mexico dates back 9,000 years.|date=25 May 2010|work=The New York Times}}</ref> Осумте неолитски основоположни култури (емерна пченица, пченица еинкорн, [[јачмен]], [[грашок]], [[леќа]], горчлив венец, [[Леблебија|наут]] и [[лен]]) тие се појавиле околу 7.000 п.н.е.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/originsspreadofd0000unse/page/40|title=The Origins and Spread of Domestic Plants in Southwest Asia and Europe|vauthors=Colledge S, Conolly J|publisher=Left Coast Press|year=2007|isbn=978-1598749885|page=[https://archive.org/details/originsspreadofd0000unse/page/40 40]}}</ref> Традиционалните одгледувачи на култури долго време вовеле странска герминација во културите со создавање на нови крстови. Хибридно зрно [[Жито|од житни култури]] било создадено во 1875 година, со вкрстување на пченица и [[’Рж|’рж]].<ref>{{Наведено списание|date=February 2010|title=Molecular mechanisms of polyploidy and hybrid vigor|journal=Trends in Plant Science|volume=15|issue=2|pages=57–71|doi=10.1016/j.tplants.2009.12.003|pmc=2821985|pmid=20080432}}</ref> Оттогаш на тој начин биле воведени карактеристики, вклучувајќи џуџести гени и отпорност на 'рѓа.<ref>{{Наведено списание|date=May 1999|title=Plant genetic resources: what can they contribute toward increased crop productivity?|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=96|issue=11|pages=5937–43|bibcode=1999PNAS...96.5937H|doi=10.1073/pnas.96.11.5937|pmc=34209|pmid=10339521|doi-access=free}}</ref> Културата на растително ткиво и намерните [[Мутација|мутации]] им овозможиле на луѓето да го променат составот на геномите на растенијата.<ref>{{Наведено списание|year=2001|title=Mutation induction and tissue culture in improving fruits|journal=Plant Cell, Tissue and Organ Culture|volume=64|issue=2/3|pages=185–210|doi=10.1023/A:1010623203554}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Advances in Agronomy Volume 58|vauthors=Duncan R|year=1996|isbn=9780120007585|volume=58|pages=201–40|chapter=Tissue Culture-Induced Variation and Crop Improvement|doi=10.1016/S0065-2113(08)60256-4}}</ref> Современиот напредок во генетиката им овозможил на луѓето подиректно да ја менуваат генетиката на растенијата. Во 1970 година, лабораторијата на Хамилтон Смит открила [[Рестрикционен ензим|рестриктивни ензими]] кои овозможувале сечење на ДНК на одредени места, овозможувајќи им на научниците да изолираат гени од геномот на организмот.<ref>{{Наведено списание|date=April 2005|title=How restriction enzymes became the workhorses of molecular biology|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=102|issue=17|pages=5905–8|bibcode=2005PNAS..102.5905R|doi=10.1073/pnas.0500923102|pmc=1087929|pmid=15840723|doi-access=free}}</ref> [[ДНК-лигаза|ДНК-лигазите]] кои ја спојувале скршената ДНК биле откриени порано во 1967 година,<ref name="WeissRichardson1967">{{Наведено списание|date=April 1967|title=Enzymatic breakage and joining of deoxyribonucleic acid, I. Repair of single-strand breaks in DNA by an enzyme system from Escherichia coli infected with T4 bacteriophage|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=57|issue=4|pages=1021–8|bibcode=1967PNAS...57.1021W|doi=10.1073/pnas.57.4.1021|pmc=224649|pmid=5340583|doi-access=free}}</ref> и со комбинирање на двете технологии, биле можно да се „отсечат и залепат“ ДНК секвенци и да се создаде рекомбинантна ДНК. [[Плазмид]]ите, што биле откриени во 1952 година,<ref>{{Наведено списание|date=October 1952|title=Cell genetics and hereditary symbiosis|url=http://profiles.nlm.nih.gov/ps/access/BBABFO.pdf|journal=Physiological Reviews|volume=32|issue=4|pages=403–30|doi=10.1152/physrev.1952.32.4.403|pmid=13003535}}</ref> станале важни алатки за пренос на информации помеѓу клетките и реплицирање на ДНК секвенци. Во 1907 година била откриена бактерија која предизвикувала растителни тумори, ''Agrobacterium tumefaciens'', а во раните 1970-ти било откриено дека агентот што предизвикувал тумор бил ДНК плазмид наречен Ti плазмид.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.apsnet.org/publications/apsnetfeatures/Pages/Agrobacterium.aspx|title=''Agrobacterium'': The Natural Genetic Engineer (100 Years Later)|date=2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20121019164906/http://www.apsnet.org/publications/apsnetfeatures/Pages/Agrobacterium.aspx|archive-date=19 October 2012|accessdate=5 October 2012}}</ref> Со отстранувањето на гените во плазмидот што го предизвикале туморот и додавањето нови гени, истражувачите можеле да ги инфицираат растенијата со ''A. tumefaciens'' и да ги остават бактериите да ја вметнат својата избрана ДНК секвенца во геномите на растенијата.<ref>{{Наведено списание|year=1983|title=Ti plasmid vector for the introduction of DNA into plant cells without alteration of their normal regeneration capacity|journal=The EMBO Journal|volume=2|issue=12|pages=2143–50|doi=10.1002/j.1460-2075.1983.tb01715.x|pmc=555426|pmid=16453482}}</ref> Бидејќи сите растителни клетки не биле подложни на инфекција со ''A. tumefaciens'', биле развиени други методи, вклучувајќи електропорација, микро-инјектирање<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.accessexcellence.org/RC/AB/BA/Transforming_Plants.php|title=Transforming Plants – Basic Genetic Engineering Techniques|archive-url=https://web.archive.org/web/20100316174245/http://www.accessexcellence.org/RC/AB/BA/Transforming_Plants.php|archive-date=16 March 2010|accessdate=28 January 2010}}</ref> и бомбардирање со честички со генски пиштол (измислен во 1987 година).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nysaes.cornell.edu/pubs/press/1999/genegun.html|title=Development Of The "Gene Gun" At Cornell|date=February 1999|archive-url=https://web.archive.org/web/20080501203428/http://www.nysaes.cornell.edu/pubs/press/1999/genegun.html|archive-date=1 May 2008}}</ref><ref>{{Наведено списание|date=14 May 1987|title=Biologists Invent Gun for Shooting Cells with DNA Issue|url=http://ecommons.cornell.edu/bitstream/1813/25239/1/018_33.pdf|journal=Cornell Chronicle|volume=18|issue=33|page=3}}</ref> Во 1980-тите биле развиени техники за воведување на изолирани [[хлоропласт]]и назад во растителна клетка на која бил отстранет клеточниот ѕид. Со воведувањето на генскиот пиштол во 1987 година станало возможно да се интегрираат туѓи гени во [[хлоропласт]]от.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lifesciencesfoundation.org/events-item-799.html|title=Timelines: 1987: Next The gene gun|work=lifesciencesfoundation.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20130330150255/http://www.lifesciencesfoundation.org/events-item-799.html|archive-date=30 March 2013}}</ref> Генетската трансформација станала многу ефикасна кај некои моделски организми. Во 2008 година во ''Arabidopsis thaliana'' биле произведени генетски изменети семиња со потопување на цветовите во раствор на ''Agrobacterium''.<ref>{{Наведено списание|date=December 1998|title=Floral dip: a simplified method for Agrobacterium-mediated transformation of Arabidopsis thaliana|journal=The Plant Journal|volume=16|issue=6|pages=735–43|doi=10.1046/j.1365-313x.1998.00343.x|pmid=10069079}}</ref> Во 2013 година CRISPR за прв пат бил искористен за целна модификација на геномите на растенијата.<ref name="pmid23999092">{{Наведено списание|date=November 2013|title=Demonstration of CRISPR/Cas9/sgRNA-mediated targeted gene modification in Arabidopsis, tobacco, sorghum and rice|journal=Nucleic Acids Research|volume=41|issue=20|pages=e188|doi=10.1093/nar/gkt780|pmc=3814374|pmid=23999092}}</ref> Првото растение со генетски инженеринг бил тутунот, било објавено во 1983 година<ref>{{Наведено списание|year=2008|title=Genetically Engineered Plants and Foods: A Scientist's Analysis of the Issues (Part I)|journal=Annual Review of Plant Biology|volume=59|pages=771–812|doi=10.1146/annurev.arplant.58.032806.103840|pmid=18284373}}</ref> Развиен бил создавајќи химеричен ген кој спојувал ген отпорен на антибиотици на плазмидот Т1 од ''Агробактериум''. Тутунот бил инфициран со ''Agrobacterium'' трансформиран со овој плазмид, што резултирало со вметнување на химеричен ген во растението. Преку техники на ткивна култура била избрана една тутунска клетка која го содржела генот и ново растение растено од него.<ref>{{Наведено списание|author-link3=Mary-Dell Chilton|year=1983|title=A chimaeric antibiotic resistance gene as a selectable marker for plant cell transformation. 1983|journal=Biotechnology|volume=24|issue=5922|pages=367–70|bibcode=1983Natur.304..184B|doi=10.1038/304184a0|pmid=1422041}}</ref> Првите теренски испитувања на [[Генетски изменето растение|генетски конструирани растенија]] се случиле во Франција и САД во 1986 година, растенијата за тутун биле дизајнирани да бидат отпорни на хербициди.<ref name="James 1996">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.isaaa.org/kc/Publications/pdfs/isaaabriefs/Briefs%201.pdf|title=Global Review of the Field Testing and Commercialization of Transgenic Plants: 1986 to 1995|year=1996|publisher=The International Service for the Acquisition of Agri-biotech Applications|accessdate=17 July 2010}}</ref> Во 1987 година, Plant Genetic Systems, основана од Марк Ван Монтагу и Џеф Шел, била првата компанија која генетски инженерирала растенија кои биле отпорни на инсекти со инкорпорирање на гени кои произведувале инсектицидни протеини од Bacillus thuringiensis (Bt) во [[Тутун (производ)|тутунот]].<ref>{{Наведено списание|displayauthors=6|year=1987|title=Transgenic plants protected from insect attack|journal=Nature|volume=328|issue=6125|pages=33–37|bibcode=1987Natur.328...33V|doi=10.1038/328033a0}} </ref> Народна Република Кина била првата земја што ги комерцијализирала трансгенските растенија, воведувајќи тутун кој бил отпорен на вируси во 1992 година<ref name="James1997">{{Наведено списание|year=1997|title=Global Status of Transgenic Crops in 1997|url=http://www.isaaa.org/resources/publications/briefs/05/download/isaaa-brief-05-1997.pdf|journal=ISAAA Briefs No. 5|page=31}}</ref> Во 1994 година,[[Монсанто|Calgene]] добил одобрение за комерцијално ослободување на доматот [[Flavr Savr]], домат дизајниран да има подолг рок на траење.<ref name="doi10.3733/ca.v054n04p6">{{Наведено списание|year=2000|title=The case of the FLAVR SAVR tomato|url=http://ucanr.org/repository/CAO/landingpage.cfm?article=ca.v054n04p6&fulltext=yes|journal=California Agriculture|volume=54|issue=4|pages=6–7|doi=10.3733/ca.v054n04p6|doi-access=free}}</ref> Исто така, во 1994 година, Европската унија одобрила тутун произведен да биде отпорен на хербицидот бромоксинил, што го правела првата генетски инженерска култура комерцијализирана во Европа. Во 1995 година, Bt Potato бил одобрен безбеден од Агенцијата за заштита на животната средина, откако бил одобрен од FDA, со што бил првата култура за производство на пестициди што била одобрена во САД.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://news.google.com/newspapers?id=A0YyAAAAIBAJ&pg=4631,1776980&dq=bacillus+thuringiensis+potato+1996+approved&hl=|title=Genetically Altered Potato Ok'd For Crops|date=6 May 1995|work=Lawrence Journal}}</ref> Во 1996 година биле доделени вкупно 35 одобренија за комерцијално одгледување на 8 трансгенски култури и една цветна култура (каранфил), со 8 различни особини во 6 земји плус ЕУ.<ref name="James 1996" /> До 2010 година, 29 земји засадиле комерцијализирани генетски изменети култури, а уште 31 земја дадале регулаторно одобрение за увоз на трансгенски култури.<ref name="James2011">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.isaaa.org/resources/publications/briefs/43/executivesummary/default.asp|title=ISAAA Brief 43, Global Status of Commercialized Biotech/GM Crops: 2011|year=2011|work=ISAAA Briefs|publisher=International Service for the Acquisition of Agri-biotech Applications (ISAAA)|location=Ithaca, New York|accessdate=2 June 2012}}</ref> Првото генетски изменето животно кое било комерцијализирано било GloFish, риба зебра со додаден флуоресцентен ген кој и овозможувал да свети во темница под [[Ултравиолетово зрачење|ултравиолетова светлина]].<ref>{{Наведено списание|date=1 November 2012|title=The current state of GMO governance: are we ready for GM animals?|journal=Biotechnology Advances|series=Special issue on ACB 2011|volume=30|issue=6|pages=1336–43|doi=10.1016/j.biotechadv.2012.02.006|pmid=22361646}}</ref> Првото генетски изменето животно кое било одобрено за употреба во храна бил лососот AquAdvantage во 2015 година<ref>{{Наведено списание|date=25 April 2019|title=Aquabounty Cleared to Sell Salmon in USA for Commercial Purposes|url=https://www.fda.gov/AnimalVeterinary/DevelopmentApprovalProcess/GeneticEngineering/GeneticallyEngineeredAnimals/ucm280853.htm|journal=FDA}}</ref> Лососот бил трансформиран со ген за регулирање [[Соматотропин|на хормонот за раст]] од лосос од Пацифик Чинук и промотор од океански лосос што му овозможувал да расте во текот на целата година наместо само во текот на пролетта и летото.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aquabounty.com/wp-content/uploads/2014/02/Risk_Assessment_Mitigation_of_AAS-Oct2010.pdf|title=Risk Assessment and Mitigation of AquAdvantage Salmon|date=October 2010|publisher=ISB News Report|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308125138/https://aquabounty.com/wp-content/uploads/2014/02/Risk_Assessment_Mitigation_of_AAS-Oct2010.pdf|archive-date=8 March 2021|accessdate=7 November 2019}}</ref> ГМ банана сортата QCAV-4 била одобрена од Австралија и Нов Зеланд во 2024 година. Бананата се спротивставувала на габата која е фатална за бананата Кевендиш, доминантната сорта.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.foodstandards.gov.au/food-standards-code/applications/A1274-Food-derived-from-disease-resistant-banana-line-QCAV-4|title=A1274 - Food derived from disease-resistant banana line QCAV-4 {{!}} Food Standards Australia New Zealand|work=www.foodstandards.gov.au|accessdate=2024-02-21}}</ref> == Методи == [[Податотека:Transformation_with_Agrobacterium.JPG|мини|Растенијата (''Solanum chacoense'') се трансформираат со помош на агробактерија]] На генетски инженерските култури им биле додадени или отстранети гени со помош на техники [[Генетско инженерство|на генетски инженеринг]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.popsci.com/science/article/2011-01/life-cycle-genetically-modified-seed?single-page-view=true|title=How To Genetically Modify a Seed, Step By Step|date=24 January 2011|work=Popular Science}}</ref> првично вклучувајќи генски пиштоли, електропорација, микроинјекција и агробактерија. Во поново време, CRISPR и TALEN понудиле многу попрецизни и поудобни техники за уредување. Генските пиштоли (исто така биле познати како биолистика) „пукаат“ (насочуваат честички со висока енергија или зрачење против<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://dictionary.reference.com/browse/bombarded|title=Bombarded - Define Bombarded at Dictionary.com|work=Dictionary.com}}</ref>) насочувале гени во растителните клетки. Тоа бил најчестиот метод. [[ДНК]] била врзана за ситни честички од злато или волфрам кои последователно се застрелани во растително ткиво или единечни растителни клетки под висок притисок. Забрзаните честички продирале и во [[Клеточен ѕид|клеточниот ѕид]] и [[Клеточна мембрана|во мембраните]]. ДНК се одвојувала од металот и се интегрирала во растителна ДНК внатре во [[Клеточно јадро|јадрото]]. Овој метод бил успешно применет за многу култивирани култури, особено [[монокотиледони]]те како пченица или пченка, за кои трансформацијата со помош на ''Agrobacterium tumefaciens'' била помалку успешна.<ref>{{Наведено списание|date=November 2006|title=Agrobacterium-mediated transformation of cereals: a promising approach crossing barriers|journal=Plant Biotechnology Journal|volume=4|issue=6|pages=575–603|doi=10.1111/j.1467-7652.2006.00209.x|pmid=17309731|doi-access=free}}</ref> Главниот недостаток на оваа процедура бил тоа што може да се направи сериозно оштетување на клеточното ткиво. ''Agrobacterium tumefaciens-''посредувана трансформација е уште една вообичаена техника. Агробактериите се природни растителни [[Паразитизам|паразити]].<ref name="Halford">{{Наведена книга|title=Genetically modified crops|vauthors=Halford NG|date=2012|publisher=Imperial College Press|others=World Scientific (Firm)|isbn=978-1848168381|edition=2nd|location=London|oclc=785724094}}</ref> Нивната природна способност да пренесуваат гени обезбедувала уште еден инженерски метод. За да создадат соодветна средина за себе, овие агробактерии ги вметнувале своите гени во растителните домаќини, што резултирало со пролиферација на изменети растителни клетки во близина на нивото на почвата (крунска жолчка). Генетските информации за растот на туморот биле кодирани на мобилен, кружен ДНК фрагмент ([[плазмид]]). Кога ''Agrobacterium'' инфицира растение, таа ја пренесува оваа Т-ДНК на случајна локација во геномот на растението. Кога се користи во генетскиот инженеринг, бактериската Т-ДНК се отстранува од бактерискиот плазмид и се заменува со саканиот странски ген. Бактеријата е вектор, кој овозможува транспорт на туѓи гени во растенијата. Овој метод особено добро функционирал за [[дикотиледони]] растенија како компири, домати и тутун. Инфекцијата со агробактерии била помалку успешна кај културите како пченица и пченка. Електропорацијата се користи кога растителното ткиво не содржи клеточни ѕидови. Во оваа техника, „ДНК влегувале во растителните клетки преку минијатурни пори кои биле привремено предизвикани од електрични импулси“. Микроинјекцијата се користи за директно инјектирање на туѓа ДНК во клетките.<ref>{{Наведено списание|date=July 2011|title=Genetically modified foods and social concerns|journal=Avicenna Journal of Medical Biotechnology|volume=3|issue=3|pages=109–17|pmc=3558185|pmid=23408723}}</ref> Научниците за растенија, поткрепени со резултатите од модерното сеопфатно профилирање на составот на културите, посочуваат дека културите изменети со помош на ГМ техники имале помала веројатност да имаат ненамерни промени отколку конвенционално одгледуваните култури.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.isb.vt.edu/news/2006/news06.jan.htm#jan0603|title=Information Systems for Biotechnology News Report}}</ref><ref>{{Наведено списание|displayauthors=6|date=October 2005|title=Hierarchical metabolomics demonstrates substantial compositional similarity between genetically modified and conventional potato crops|url=http://cadair.aber.ac.uk/dspace/bitstream/2160/4228/2/hierarchical%20metabolomics%20demonstrates%20substantial%20compositional%20similarity%20between%20genetically%20modified%20and%20conventional%20potato%20crops.pdf|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=102|issue=40|pages=14458–62|bibcode=2005PNAS..10214458C|doi=10.1073/pnas.0503955102|pmc=1242293|pmid=16186495|doi-access=free}}{{Мртва_врска|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Мртва врска|date=July 2022}}</ref> Во истражувањето, [[Тутун (производ)|тутунот]] и ''Arabidopsis thaliana'' биле најчесто изменети растенија, поради добро развиените методи на трансформација, лесното размножување и добро проучените геноми.<ref>{{Наведено списание|date=March 2010|title=The development of Arabidopsis as a model plant|journal=The Plant Journal|volume=61|issue=6|pages=909–21|doi=10.1111/j.1365-313X.2009.04086.x|pmid=20409266|doi-access=free}}</ref><ref name="banjara">{{Наведено списание|date=1 January 2012|title=Expression of an Arabidopsis sodium/proton antiporter gene (AtNHX1) in peanut to improve salt tolerance|journal=Plant Biotechnology Reports|volume=6|pages=59–67|doi=10.1007/s11816-011-0200-5}}</ref> Тие служеле како модел организми за други растителни видови. Воведувањето нови гени во растенијата барало [[Промотор (генетика)|промотор]] кој ќе биде специфичен за областа каде што генот треба да се изрази. На пример, за да се изрази ген само во зрната ориз, а не во лисјата, се користело промотор специфичен за ендоспермата. [[Генетски код|Кодоните]] на генот мора да бидат оптимизирани за организмот поради пристрасност кон употребата на кодон. == Видови модификации == [[Податотека:Btcornafrica.jpg|мини| [[Генетски изменета пченка|Трансгенска пченка]] која содржи ген од бактеријата ''Bacillus thuringiensis'']] === Трансгенски === Трансгенските растенија имаат вметнати гени во нив кои се добиени од друг вид. Вметнатите гени може да потекнуваат од видови во истото царство (растение до растение), или помеѓу кралства (на пример, бактерии до растение). Во многу случаи, внесената ДНК требало малку да се измени за да биде правилно и ефикасно [[Генска експресија|изразена]] во организмот домаќин. Трансгенските растенија се користат за изразување на [[Белковина|протеини]], како што се токсините од плачот од ''B. thuringiensis'', гени отпорни на хербициди, [[Антитело|антитела]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/science/2001/sep/09/gm.food|title=GM corn set to stop man spreading his seed|date=9 September 2001|work=the Guardian}}</ref> и [[антиген]]и за [[вакцинација]].<ref>{{Наведено списание|date=April 2000|title=Plants for delivery of edible vaccines|journal=Current Opinion in Biotechnology|volume=11|issue=2|pages=126–9|doi=10.1016/S0958-1669(00)00070-7|pmid=10753769}}</ref> Студијата која била предводена од Европската управа за безбедност на храната (ЕФСА), исто така, открила вирусни гени во трансгенските растенија.<ref>{{Наведено списание|year=2012|title=Possible consequences of the overlap between the CaMV 35S promoter regions in plant transformation vectors used and the viral gene VI in transgenic plants|journal=GM Crops & Food|volume=3|issue=4|pages=296–300|doi=10.4161/gmcr.21406|pmid=22892689|doi-access=free}}</ref> Трансгеничните моркови биле користени за производство на лекот Талиглуцераза алфа, кој се користел за лекување на болеста [[Гоше]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://blogs.nature.com/news/2012/05/first-plant-made-drug-on-the-market.html|title=First plant-made drug on the market|date=2 May 2012|work=Nature, Biology & Biotechnology, Industry|archive-url=https://web.archive.org/web/20121018222214/http://blogs.nature.com/news/2012/05/first-plant-made-drug-on-the-market.html|archive-date=18 October 2012|accessdate=1 September 2012}}</ref> Во лабораторија, трансгенските растенија биле изменети за да се зголеми [[фотосинтеза]]та (во моментов околу 2% кај повеќето растенија наспроти теоретскиот потенцијал од 9-10%).<ref>NWT magazine, April 2011</ref> Ова било можно со промена на ензимот рубиско (т.е. менување на растенијата C3 во растенија C4<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.plantsci.cam.ac.uk/research/julianhibberd.html|title=Molecular Physiology|work=Department of Plant Sciences|publisher=University of Cambridge|archive-url=https://web.archive.org/web/20130517035704/http://www.plantsci.cam.ac.uk/research/julianhibberd.html|archive-date=17 May 2013|accessdate=1 September 2012}}</ref>), со ставањето на рубиско во карбоксизом, со додавање на CO2 пумпи во клеточниот ѕид,<ref name="pmid17578868">{{Наведено списание|date=2008|title=Advances in understanding the cyanobacterial CO2-concentrating-mechanism (CCM): functional components, Ci transporters, diversity, genetic regulation and prospects for engineering into plants|journal=Journal of Experimental Botany|volume=59|issue=7|pages=1441–61|doi=10.1093/jxb/erm112|pmid=17578868|doi-access=free}}</ref> или со промена на формата на листот или големина.<ref name="pmid20460583">{{Наведено списание|displayauthors=6|date=July 2010|title=Increased leaf size: different means to an end|journal=Plant Physiology|volume=153|issue=3|pages=1261–79|doi=10.1104/pp.110.156018|pmc=2899902|pmid=20460583}}</ref><ref>{{Наведено списание|date=September 2009|title=Auxin patterns Solanum lycopersicum leaf morphogenesis|url=http://dev.biologists.org/content/136/17/2997.abstract|journal=Development|volume=136|issue=17|pages=2997–3006|doi=10.1242/dev.033811|pmid=19666826|doi-access=free}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://oai.cwi.nl/oai/asset/18965/18965D.pdf|title=Projects changing respectively plant growth and plant flowers}}{{Мртва_врска|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Мртва врска|date=February 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://oai.cwi.nl/oai/asset/18965/18965D.pdf|title=Project changing number of stomata in plants conducted by Ikuko Hara-Nishimura}}{{Мртва_врска|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Мртва врска|date=February 2022}}</ref> Растенијата биле дизајнирани да покажуваат [[биолуминисценција]] што можело да стане одржлива алтернатива на електричното осветлување.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.newscientist.com/article/mg21829156.500-one-per-cent.html|title=One Per Cent: Grow your own living lights|date=4 May 2013|work=New Scientist}}</ref> === Цисгенски === Цисгенските растенија се направени со помош на гени кои биле пронајдени во ист вид или тесно сродни, каде што можело да се случи конвенционално одгледување растенија. Некои одгледувачи и научници тврделе дека цисгенската модификација била корисна за растенија кои тешко се вкрстувале со конвенционални средства (како што се [[компир]]ите) и дека растенијата во категоријата цисгени не требало да бараат исто регулаторно испитување како трансгените.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.newscientist.com/article/mg19926671.600-how-the-humble-potato-could-feed-the-world.html|title=How the humble potato could feed the world|date=2 August 2008|work=New Scientist|pages=30–33}}</ref> === Субгенски === Генетски изменетите растенија, исто така, можеле да се развијат со користење на генски нокаут или генски нокаут за да се променел генетскиот состав на растението без да се инкорпорираат гени од други растенија. Во 2014 година, кинескиот истражувач Гао Каисија поднел патенти за создавање на вид [[пченица]] што била отпорна на прашкаста мувла. На сојот му недостасувале гени кои кодирале протеини кои ја потиснувале одбраната од мувла. Истражувачите ги избришале сите три копии од гените од [[Полиплоидија|хексаплоидниот]] геном на пченицата. Гао ги користел алатките за уредување на гени TALEN и CRISPR без додавање или менување други гени. Веднаш не биле планирани теренски испитувања.<ref name="tr1407">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.technologyreview.com/news/529181/chinese-researchers-stop-wheat-disease-with-gene-editing/|title=Beijing Researchers Use Gene Editing to Create Disease-Resistant Wheat &#124; MIT Technology Review|date=19 July 2014|publisher=Technologyreview.com|accessdate=23 July 2014}}</ref><ref>{{Наведено списание|date=September 2014|title=Simultaneous editing of three homoeoalleles in hexaploid bread wheat confers heritable resistance to powdery mildew|journal=Nature Biotechnology|volume=32|issue=9|pages=947–51|doi=10.1038/nbt.2969|pmid=25038773}}</ref> Техниката CRISPR била користена и од истражувачот од Пен Стејт, Јинонг Јанг за да ги изменил печурките со бели копчиња (''Agaricus bisporus'') за да не се кафеави,<ref>{{Наведено списание|date=April 2016|title=Gene-edited CRISPR mushroom escapes US regulation|journal=Nature|volume=532|issue=7599|pages=293|bibcode=2016Natur.532..293W|doi=10.1038/nature.2016.19754|pmid=27111611|doi-access=free}}</ref> и од DuPont Pioneer за да направи нова сорта пченка.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.businessinsider.com/dupont-crispr-corn-in-stores-in-5-years|title=The next generation of GMO food is here, and it's technically not a GMO|date=18 April 2016|work=Business Insider}}</ref> == Економија == Откажувањето од овие придобивки било скапо.<ref name="Eenennaam-et-al-2021">{{Наведено списание|last=Van Eenennaam|first=Alison L.|last2=De Figueiredo Silva|first2=Felipe|last3=Trott|first3=Josephine F.|last4=Zilberman|first4=David|date=16 February 2021|title=Genetic Engineering of Livestock: The Opportunity Cost of Regulatory Delay|journal=[[Annual Review of Animal Biosciences]]|publisher=[[Annual Reviews (publisher)|Annual Reviews]]|volume=9|issue=1|pages=453–478|doi=10.1146/annurev-animal-061220-023052|issn=2165-8102|pmid=33186503|doi-access=free}}</ref><ref name="Zilberman-et-al-2015">{{Наведено списание|last=Zilberman|first=David|last2=Kaplan|first2=Scott|last3=Wesseler|first3=Justus|date=17 February 2022|title=The Loss from Underutilizing GM Technologies|url=http://agbioforum.org/the-loss-from-underutilizing-gm-technologies/|journal=[[AgBioForum]]|publisher=[[Illinois Missouri Biotechnology Alliance]]}}</ref> Веселер ''и сор.'' 2017 година ја процениле цената на доцнењето за неколку култури, вклучително ГМ банана во [[Уганда]], ГМ грашок во [[западна Африка]] и [[Генетски изменета пченка|ГМ пченка/пченка]] во [[Кенија]].<ref name="Eenennaam-et-al-2021" /> Тие проценувале дека само Нигерија губи 33-46 милиони долари годишно.<ref name="Eenennaam-et-al-2021" /> Потенцијалните и наводните штети од ГМ културите морало да се споредат со овие трошоци за доцнење.<ref name="Eenennaam-et-al-2021" /><ref name="Zilberman-et-al-2015" /> == Принос == Во 2014 година, најголемиот преглед досега заклучил дека ефектите на ГМ културите врз земјоделството биле позитивни. [[Мета-анализа]]та ги разгледала сите објавени испитувања на англиски јазик за агрономските и економските влијанија помеѓу 1995 и март 2014 година за три главни ГМ култури: соја, пченка и памук. Студијата покажала дека културите толерантни на хербициди имале пониски производствени трошоци, додека за културите отпорни на инсекти намалената употреба на пестициди била компензирана со повисоки цени на семињата, оставајќи ги вкупните трошоци за производство приближно исти.<ref name="KlumperQaim"/><ref name="auto">{{Наведени вести|url=https://www.economist.com/news/science-and-technology/21630961-biggest-study-so-far-finds-gm-crops-have-large-widespread-benefits-field|title=Genetically modified crops - Field research|date=8 November 2014|work=Economist|access-date=3 October 2016}}</ref> Приносите биле зголемени за 9% за толеранција на хербициди и 25% за сорти отпорни на инсекти. Земјоделците кои примиле ГМ култури оствариле 69% поголем профит од оние кои не го прифатиле. Прегледот покажал дека ГМ културите им помагале на земјоделците во земјите во развој, со тоа што ги зголемиле приносите за 14 процентни поени.<ref name="auto"/> Истражувачите разгледале некои студии кои не биле рецензирани од колеги и неколку кои не пријавиле големини на примероци. Тие се обиделе да ја поправат пристрасноста за објавување, со разгледување на извори надвор од академските списанија. Големиот сет на податоци и овозможил на студијата да контролира потенцијално збунувачки променливи како што била употребата на ѓубрива. Одделно, тие заклучиле дека изворот на финансирање не влијаел на резултатите од студијата.<ref name="auto"/> Под посебни услови наменети за откривање само генетски фактори на принос, познато било дека многу ГМ култури имале ''пониски'' приноси. Ова различно се должело на едното или двете од: Повлекување на приносот, каде што самата карактеристика го намалувала приносот, или со натпреварување за суровина за синтеза или со тоа што била малку неточно вметната во средината на генот релевантен за приносот; и/или задоцнување при принос, каде што било потребно извесно време за да се размножи најновата генетика на принос во линиите на ГМ. Сепак, ова не ги одразувало реалните услови на теренот, особено испуштајќи го притисокот од штетници, кој често е поентата на карактеристиката на ГМ.<ref name="UCS">{{Наведена книга|url=http://www.ucsusa.org/sites/default/files/2019-10/failure-to-yield.pdf|title=Failure To Yield - Evaluating the Performance of Genetically Engineered Crops|last=Gurian-Sherman|first=Douglas|date=April 2009|publisher=[[Union of Concerned Scientists]]}}</ref> Видете на пример Подготвен преглед § Приговори за продуктивност. Уредувањето на гените, исто така, можело да ги зголеми приносите кои не биле специфични за употребата на какви било биоциди/пестициди. Во март 2022 година, резултатите од теренските тестови покажале дека генот кој бил заснован на CRISPR нокаутот на KRN2 кај пченката и OsKRN2 во оризот го зголемил приносот на зрната за ~10% и ~8% без откриени негативни ефекти.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.newscientist.com/article/2313582-rice-and-maize-yields-boosted-up-to-10-per-cent-by-crispr-gene-editing/|title=Rice and maize yields boosted up to 10 per cent by CRISPR gene editing|work=New Scientist|access-date=19 April 2022}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Chen|first=Wenkang|last2=Chen|first2=Lu|last3=Zhang|first3=Xuan|last4=Yang|first4=Ning|last5=Guo|first5=Jianghua|last6=Wang|first6=Min|last7=Ji|first7=Shenghui|last8=Zhao|first8=Xiangyu|last9=Yin|first9=Pengfei|date=25 March 2022|title=Convergent selection of a WD40 protein that enhances grain yield in maize and rice|url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.abg7985|journal=Science|volume=375|issue=6587|pages=eabg7985|doi=10.1126/science.abg7985|pmid=35324310|url-access=subscription}}</ref> == Карактеристики == [[Податотека:Älskade_knöl_–_utflykt_med_SLU_till_deras_potatisförsöksodlingar_–_20190825_09_(cropped).jpg|мини|Генетски изменет компир на кралот Едвард (десно) до кралот Едвард кој не е генетски изменет (лево). Истражувачко поле што му припаѓа на Шведскиот универзитет за земјоделски науки во 2019 година.]] ГМ културите што се одгледуваат денес или се во развој, биле изменети со различни особини. Овие карактеристики вклучувале подобрен рок на траење, отпорност на болести, отпорност на стрес, отпорност на хербициди, отпорност на штетници, производство на корисни добра како биогориво или лекови и способност за апсорпција на токсини и за употреба во биоремедијација на загадувањето. Неодамна, истражувањето и развојот биле насочени кон подобрување на земјоделските култури кои биле локално важни во [[Земја во развој|земјите во развој]], како што бил грашокот отпорен на инсекти за Африка<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.seedquest.com/News/releases/2006/august/16608.htm|title=SeedQuest - Central information website for the global seed industry|work=www.seedquest.com}}</ref> и брињал отпорен на инсекти (патлиџан).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.isaaa.org/resources/publications/pocketk/35/default.asp|title=Bt Brinjal in India - Pocket K - ISAAA.org|work=www.isaaa.org}}</ref> == Наводи == [[Категорија:Генетско инженерство]] l2iltf6r95wjtal2233dkie05lo3uhp 5577234 5577233 2026-06-15T09:05:10Z Bjankuloski06 332 5577234 wikitext text/x-wiki '''Генетски изменети култури (ГМО-култури)''' — растенија кои се користат во [[земјоделство]]то, чија ДНК е изменета со помош на методи на генетски инженеринг. Растителните геноми можат да се конструираат со физички методи или со употреба на [[Agrobacterium]] за испорака на секвенци кои биле сместени во Т-ДНК бинарни вектори. Во повеќето случаи, целта била да се воведе нова карактеристика на растението што природно не се јавувала кај видот. Примерите во прехранбените култури вклучуваат отпорност на одредени штетници, болести, услови на животната средина, намалување на расипувањето, отпорност на хемиски третмани (на пр. отпорност на хербицид) или подобрување на профилот на хранливи материи на културата. Примерите за непрехранбените култури вклучуваат производство на фармацевтски агенси, биогорива и други индустриски корисни добра, како и за биоремедијација. Земјоделците нашироко ја прифатиле ГМ технологијата. Површината на која се одгледувале вакви култури се зголемиле од 1,7 милиони хектари во 1996 година на 185,1 милиони хектари во 2016 година, што било околу 12% од светското земјоделско земјиште. Од 2016 година, главните карактеристики на културите ([[соја]], [[пченка]], канола и [[памук]]) се состоеле од толеранција на хербициди (95,9 милиони хектари) отпорност на инсекти (25,2 милиони хектари) или двете (58,5 милиони хектари). Во 2015 година, 53,6 милиони хектари [[генетски изменета пченка]] биле со насади од оваа култура (речиси 1/3 од културата на пченка). ГМ пченката ги надминала своите претходници: нејзиниот принос бил за 5,6 до 24,5% повисок со помалку микотоксини (-28,8%), фумонизин (-30,6%) и трикотекен (-36,5%). Нецелните организми биле незасегнати, освен за пониските популации, некои паразитоидни оси поради намалената популација на нивниот штетник-домаќин европски пченкарник; Европската пченка била мета на ''[[пеперуги]]''. Биогеохемиските параметри како што била содржината на лигнин не варирале, додека распаѓањето на биомасата било поголемо.<ref name="Pellegrino_2018">{{Наведено списание|date=February 2018|title=Impact of genetically engineered maize on agronomic, environmental and toxicological traits: a meta-analysis of 21 years of field data|journal=Scientific Reports|language=En|volume=8|issue=1|pages=3113|bibcode=2018NatSR...8.3113P|doi=10.1038/s41598-018-21284-2|pmc=5814441|pmid=29449686}}</ref> Мета-анализата од 2014 година заклучила дека усвојувањето на ГМ технологијата ја намалило употребата на хемиски [[пестицид]]и за 37%, а ги зголемило приносите на земјоделските култури за 22% и исто така ги зголемило профитите на земјоделците за 68%.<ref name="KlumperQaim">{{Наведено списание|year=2014|title=A meta-analysis of the impacts of genetically modified crops|journal=PLOS ONE|volume=9|issue=11|pages=e111629|bibcode=2014PLoSO...9k1629K|doi=10.1371/journal.pone.0111629|pmc=4218791|pmid=25365303|doi-access=free}} {{Отворен пристап}}</ref> Ова намалување на употребата на пестициди е еколошки доста корисно, но придобивките можат да бидат намалени со прекумерна употреба.<ref name="nytimes.com">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nytimes.com/2010/04/14/business/energy-environment/14crop.html?pagewanted=all&_r=0|title=Study Says Overuse Threatens Gains From Modified Crops|date=13 April 2010|work=[[The New York Times]]}}</ref> Добивките на приносот и намалувањето на пестицидите се поголеми за култури отпорни на инсекти отколку за култури толерантни на хербициди.<ref name="perry">{{Наведено списание|date=August 2016|title=Genetically engineered crops and pesticide use in U.S. maize and soybeans|journal=Science Advances|volume=2|issue=8|pages=e1600850|bibcode=2016SciA....2E0850P|doi=10.1126/sciadv.1600850|pmc=5020710|pmid=27652335}}</ref> Приносите и добивките биле повисоки во [[Земја во развој|земјите во развој]] отколку во развиените земји.<ref name="KlumperQaim" /> Труењата со пестициди биле намалени за 2,4 до 9 милиони случаи годишно само во Индија.<ref name="Smyth">{{Наведено списание|last=Smyth|first=Stuart J.|date=April 2020|title=The human health benefits from GM crops|journal=Plant Biotechnology Journal|volume=18|issue=4|pages=887–888|doi=10.1111/pbi.13261|pmc=7061863|pmid=31544299}}</ref> Прегледот од 2011 година на врската помеѓу изнајмување на земја и самоубиствата на земјоделците во Индија покажал дека „Достапните податоци не покажуваат докази зa зголемување на самоубиства на фармери“ и дека „технологијата на памук е многу ефикасна во целост во Индија“.<ref>{{Наведено списание|last=Gruère|first=G.|last2=Sengupta|first2=D.|year=2011|title=Bt Cotton and Farmer Suicides in India: An Evidence-based Assessment|journal=Journal of Development Studies|volume=47|issue=2|pages=316–337|doi=10.1080/00220388.2010.492863|pmid=21506303}}</ref> За време на периодот на воведувањето на памукот Bt во Индија, самоубиствата на земјоделците наместо тоа се намалиле за 25%.<ref name="Smyth" /> Постои [[научен консензус]] дека моментално достапната храна која била добиена од ГМ култури не претставува поголем ризик за здравјето на луѓето од конвенционалната храна, но дека секоја ГМ храна треба да се тестира од случај до случај пред воведувањето. Сепак, членовите на јавноста имаат многу помала веројатност од научниците да ја сфатат ГМ храната како безбедна. Правниот и регулаторниот статус на ГМ храната варира во зависност од земјата, при што некои нации ги забрануваат или ограничуваат, а други ги дозволуваат со многу различни степени на регулација. == Историја == Луѓето директно влијаеле на генетскиот состав на растенијата за да можеле да ја зголемат нивната вредност како култура преку [[припитомување]]. Првиот доказ за припитомување на растенијата потекнувал од пченицата од емер и еинкорн што бил пронајдена во селата од пред-грнчарскиот неолитски А во Југозападна Азија, што датирале околу 10.500 до 10.100 п.н.е.<ref>{{Наведена книга|url={{google books |plainurl=y |id=tc6vr0qzk_4C}}|title=Domestication of Plants in the Old World: The Origin and Spread of Domesticated Plants in Southwest Asia, Europe, and the Mediterranean Basin|vauthors=Zohary D, Hopf M, Weiss E|date=1 March 2012|publisher=OUP Oxford|isbn=978-0-19-954906-1|page=1}}</ref> [[Плодна Полумесечина|Плодната Полумесечина]] на Западна Азија, Египет и Индија биле места на најрано планирано сеење и берба на растенија кои претходно биле собрани во дивината. Независен развој на земјоделството се случил во северна и јужна Кина, африкански [[Сахел]], [[Нова Гвинеја]] и неколку региони на Америка.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nytimes.com/2010/05/25/science/25creature.html?_r=1|title=The history of maize cultivation in southern Mexico dates back 9,000 years.|date=25 May 2010|work=The New York Times}}</ref> Осумте неолитски основоположни култури (емерна пченица, пченица еинкорн, [[јачмен]], [[грашок]], [[леќа]], горчлив венец, [[Леблебија|наут]] и [[лен]]) тие се појавиле околу 7.000 п.н.е.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/originsspreadofd0000unse/page/40|title=The Origins and Spread of Domestic Plants in Southwest Asia and Europe|vauthors=Colledge S, Conolly J|publisher=Left Coast Press|year=2007|isbn=978-1598749885|page=[https://archive.org/details/originsspreadofd0000unse/page/40 40]}}</ref> Традиционалните одгледувачи на култури долго време вовеле странска герминација во културите со создавање на нови крстови. Хибридно зрно [[Жито|од житни култури]] било создадено во 1875 година, со вкрстување на пченица и [[’Рж|’рж]].<ref>{{Наведено списание|date=February 2010|title=Molecular mechanisms of polyploidy and hybrid vigor|journal=Trends in Plant Science|volume=15|issue=2|pages=57–71|doi=10.1016/j.tplants.2009.12.003|pmc=2821985|pmid=20080432}}</ref> Оттогаш на тој начин биле воведени карактеристики, вклучувајќи џуџести гени и отпорност на 'рѓа.<ref>{{Наведено списание|date=May 1999|title=Plant genetic resources: what can they contribute toward increased crop productivity?|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=96|issue=11|pages=5937–43|bibcode=1999PNAS...96.5937H|doi=10.1073/pnas.96.11.5937|pmc=34209|pmid=10339521|doi-access=free}}</ref> Културата на растително ткиво и намерните [[Мутација|мутации]] им овозможиле на луѓето да го променат составот на геномите на растенијата.<ref>{{Наведено списание|year=2001|title=Mutation induction and tissue culture in improving fruits|journal=Plant Cell, Tissue and Organ Culture|volume=64|issue=2/3|pages=185–210|doi=10.1023/A:1010623203554}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Advances in Agronomy Volume 58|vauthors=Duncan R|year=1996|isbn=9780120007585|volume=58|pages=201–40|chapter=Tissue Culture-Induced Variation and Crop Improvement|doi=10.1016/S0065-2113(08)60256-4}}</ref> Современиот напредок во генетиката им овозможил на луѓето подиректно да ја менуваат генетиката на растенијата. Во 1970 година, лабораторијата на Хамилтон Смит открила [[Рестрикционен ензим|рестриктивни ензими]] кои овозможувале сечење на ДНК на одредени места, овозможувајќи им на научниците да изолираат гени од геномот на организмот.<ref>{{Наведено списание|date=April 2005|title=How restriction enzymes became the workhorses of molecular biology|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=102|issue=17|pages=5905–8|bibcode=2005PNAS..102.5905R|doi=10.1073/pnas.0500923102|pmc=1087929|pmid=15840723|doi-access=free}}</ref> [[ДНК-лигаза|ДНК-лигазите]] кои ја спојувале скршената ДНК биле откриени порано во 1967 година,<ref name="WeissRichardson1967">{{Наведено списание|date=April 1967|title=Enzymatic breakage and joining of deoxyribonucleic acid, I. Repair of single-strand breaks in DNA by an enzyme system from Escherichia coli infected with T4 bacteriophage|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=57|issue=4|pages=1021–8|bibcode=1967PNAS...57.1021W|doi=10.1073/pnas.57.4.1021|pmc=224649|pmid=5340583|doi-access=free}}</ref> и со комбинирање на двете технологии, биле можно да се „отсечат и залепат“ ДНК секвенци и да се создаде рекомбинантна ДНК. [[Плазмид]]ите, што биле откриени во 1952 година,<ref>{{Наведено списание|date=October 1952|title=Cell genetics and hereditary symbiosis|url=http://profiles.nlm.nih.gov/ps/access/BBABFO.pdf|journal=Physiological Reviews|volume=32|issue=4|pages=403–30|doi=10.1152/physrev.1952.32.4.403|pmid=13003535}}</ref> станале важни алатки за пренос на информации помеѓу клетките и реплицирање на ДНК секвенци. Во 1907 година била откриена бактерија која предизвикувала растителни тумори, ''Agrobacterium tumefaciens'', а во раните 1970-ти било откриено дека агентот што предизвикувал тумор бил ДНК плазмид наречен Ti плазмид.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.apsnet.org/publications/apsnetfeatures/Pages/Agrobacterium.aspx|title=''Agrobacterium'': The Natural Genetic Engineer (100 Years Later)|date=2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20121019164906/http://www.apsnet.org/publications/apsnetfeatures/Pages/Agrobacterium.aspx|archive-date=19 October 2012|accessdate=5 October 2012}}</ref> Со отстранувањето на гените во плазмидот што го предизвикале туморот и додавањето нови гени, истражувачите можеле да ги инфицираат растенијата со ''A. tumefaciens'' и да ги остават бактериите да ја вметнат својата избрана ДНК секвенца во геномите на растенијата.<ref>{{Наведено списание|year=1983|title=Ti plasmid vector for the introduction of DNA into plant cells without alteration of their normal regeneration capacity|journal=The EMBO Journal|volume=2|issue=12|pages=2143–50|doi=10.1002/j.1460-2075.1983.tb01715.x|pmc=555426|pmid=16453482}}</ref> Бидејќи сите растителни клетки не биле подложни на инфекција со ''A. tumefaciens'', биле развиени други методи, вклучувајќи електропорација, микро-инјектирање<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.accessexcellence.org/RC/AB/BA/Transforming_Plants.php|title=Transforming Plants – Basic Genetic Engineering Techniques|archive-url=https://web.archive.org/web/20100316174245/http://www.accessexcellence.org/RC/AB/BA/Transforming_Plants.php|archive-date=16 March 2010|accessdate=28 January 2010}}</ref> и бомбардирање со честички со генски пиштол (измислен во 1987 година).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nysaes.cornell.edu/pubs/press/1999/genegun.html|title=Development Of The "Gene Gun" At Cornell|date=February 1999|archive-url=https://web.archive.org/web/20080501203428/http://www.nysaes.cornell.edu/pubs/press/1999/genegun.html|archive-date=1 May 2008}}</ref><ref>{{Наведено списание|date=14 May 1987|title=Biologists Invent Gun for Shooting Cells with DNA Issue|url=http://ecommons.cornell.edu/bitstream/1813/25239/1/018_33.pdf|journal=Cornell Chronicle|volume=18|issue=33|page=3}}</ref> Во 1980-тите биле развиени техники за воведување на изолирани [[хлоропласт]]и назад во растителна клетка на која бил отстранет клеточниот ѕид. Со воведувањето на генскиот пиштол во 1987 година станало возможно да се интегрираат туѓи гени во [[хлоропласт]]от.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lifesciencesfoundation.org/events-item-799.html|title=Timelines: 1987: Next The gene gun|work=lifesciencesfoundation.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20130330150255/http://www.lifesciencesfoundation.org/events-item-799.html|archive-date=30 March 2013}}</ref> Генетската трансформација станала многу ефикасна кај некои моделски организми. Во 2008 година во ''Arabidopsis thaliana'' биле произведени генетски изменети семиња со потопување на цветовите во раствор на ''Agrobacterium''.<ref>{{Наведено списание|date=December 1998|title=Floral dip: a simplified method for Agrobacterium-mediated transformation of Arabidopsis thaliana|journal=The Plant Journal|volume=16|issue=6|pages=735–43|doi=10.1046/j.1365-313x.1998.00343.x|pmid=10069079}}</ref> Во 2013 година CRISPR за прв пат бил искористен за целна модификација на геномите на растенијата.<ref name="pmid23999092">{{Наведено списание|date=November 2013|title=Demonstration of CRISPR/Cas9/sgRNA-mediated targeted gene modification in Arabidopsis, tobacco, sorghum and rice|journal=Nucleic Acids Research|volume=41|issue=20|pages=e188|doi=10.1093/nar/gkt780|pmc=3814374|pmid=23999092}}</ref> Првото растение со генетски инженеринг бил тутунот, било објавено во 1983 година<ref>{{Наведено списание|year=2008|title=Genetically Engineered Plants and Foods: A Scientist's Analysis of the Issues (Part I)|journal=Annual Review of Plant Biology|volume=59|pages=771–812|doi=10.1146/annurev.arplant.58.032806.103840|pmid=18284373}}</ref> Развиен бил создавајќи химеричен ген кој спојувал ген отпорен на антибиотици на плазмидот Т1 од ''Агробактериум''. Тутунот бил инфициран со ''Agrobacterium'' трансформиран со овој плазмид, што резултирало со вметнување на химеричен ген во растението. Преку техники на ткивна култура била избрана една тутунска клетка која го содржела генот и ново растение растено од него.<ref>{{Наведено списание|author-link3=Mary-Dell Chilton|year=1983|title=A chimaeric antibiotic resistance gene as a selectable marker for plant cell transformation. 1983|journal=Biotechnology|volume=24|issue=5922|pages=367–70|bibcode=1983Natur.304..184B|doi=10.1038/304184a0|pmid=1422041}}</ref> Првите теренски испитувања на [[Генетски изменето растение|генетски конструирани растенија]] се случиле во Франција и САД во 1986 година, растенијата за тутун биле дизајнирани да бидат отпорни на хербициди.<ref name="James 1996">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.isaaa.org/kc/Publications/pdfs/isaaabriefs/Briefs%201.pdf|title=Global Review of the Field Testing and Commercialization of Transgenic Plants: 1986 to 1995|year=1996|publisher=The International Service for the Acquisition of Agri-biotech Applications|accessdate=17 July 2010}}</ref> Во 1987 година, Plant Genetic Systems, основана од Марк Ван Монтагу и Џеф Шел, била првата компанија која генетски инженерирала растенија кои биле отпорни на инсекти со инкорпорирање на гени кои произведувале инсектицидни протеини од Bacillus thuringiensis (Bt) во [[Тутун (производ)|тутунот]].<ref>{{Наведено списание|displayauthors=6|year=1987|title=Transgenic plants protected from insect attack|journal=Nature|volume=328|issue=6125|pages=33–37|bibcode=1987Natur.328...33V|doi=10.1038/328033a0}} </ref> Народна Република Кина била првата земја што ги комерцијализирала трансгенските растенија, воведувајќи тутун кој бил отпорен на вируси во 1992 година<ref name="James1997">{{Наведено списание|year=1997|title=Global Status of Transgenic Crops in 1997|url=http://www.isaaa.org/resources/publications/briefs/05/download/isaaa-brief-05-1997.pdf|journal=ISAAA Briefs No. 5|page=31}}</ref> Во 1994 година,[[Монсанто|Calgene]] добил одобрение за комерцијално ослободување на доматот [[Flavr Savr]], домат дизајниран да има подолг рок на траење.<ref name="doi10.3733/ca.v054n04p6">{{Наведено списание|year=2000|title=The case of the FLAVR SAVR tomato|url=http://ucanr.org/repository/CAO/landingpage.cfm?article=ca.v054n04p6&fulltext=yes|journal=California Agriculture|volume=54|issue=4|pages=6–7|doi=10.3733/ca.v054n04p6|doi-access=free}}</ref> Исто така, во 1994 година, Европската унија одобрила тутун произведен да биде отпорен на хербицидот бромоксинил, што го правела првата генетски инженерска култура комерцијализирана во Европа. Во 1995 година, Bt Potato бил одобрен безбеден од Агенцијата за заштита на животната средина, откако бил одобрен од FDA, со што бил првата култура за производство на пестициди што била одобрена во САД.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://news.google.com/newspapers?id=A0YyAAAAIBAJ&pg=4631,1776980&dq=bacillus+thuringiensis+potato+1996+approved&hl=|title=Genetically Altered Potato Ok'd For Crops|date=6 May 1995|work=Lawrence Journal}}</ref> Во 1996 година биле доделени вкупно 35 одобренија за комерцијално одгледување на 8 трансгенски култури и една цветна култура (каранфил), со 8 различни особини во 6 земји плус ЕУ.<ref name="James 1996" /> До 2010 година, 29 земји засадиле комерцијализирани генетски изменети култури, а уште 31 земја дадале регулаторно одобрение за увоз на трансгенски култури.<ref name="James2011">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.isaaa.org/resources/publications/briefs/43/executivesummary/default.asp|title=ISAAA Brief 43, Global Status of Commercialized Biotech/GM Crops: 2011|year=2011|work=ISAAA Briefs|publisher=International Service for the Acquisition of Agri-biotech Applications (ISAAA)|location=Ithaca, New York|accessdate=2 June 2012}}</ref> Првото генетски изменето животно кое било комерцијализирано било GloFish, риба зебра со додаден флуоресцентен ген кој и овозможувал да свети во темница под [[Ултравиолетово зрачење|ултравиолетова светлина]].<ref>{{Наведено списание|date=1 November 2012|title=The current state of GMO governance: are we ready for GM animals?|journal=Biotechnology Advances|series=Special issue on ACB 2011|volume=30|issue=6|pages=1336–43|doi=10.1016/j.biotechadv.2012.02.006|pmid=22361646}}</ref> Првото генетски изменето животно кое било одобрено за употреба во храна бил лососот AquAdvantage во 2015 година<ref>{{Наведено списание|date=25 April 2019|title=Aquabounty Cleared to Sell Salmon in USA for Commercial Purposes|url=https://www.fda.gov/AnimalVeterinary/DevelopmentApprovalProcess/GeneticEngineering/GeneticallyEngineeredAnimals/ucm280853.htm|journal=FDA}}</ref> Лососот бил трансформиран со ген за регулирање [[Соматотропин|на хормонот за раст]] од лосос од Пацифик Чинук и промотор од океански лосос што му овозможувал да расте во текот на целата година наместо само во текот на пролетта и летото.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aquabounty.com/wp-content/uploads/2014/02/Risk_Assessment_Mitigation_of_AAS-Oct2010.pdf|title=Risk Assessment and Mitigation of AquAdvantage Salmon|date=October 2010|publisher=ISB News Report|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308125138/https://aquabounty.com/wp-content/uploads/2014/02/Risk_Assessment_Mitigation_of_AAS-Oct2010.pdf|archive-date=8 March 2021|accessdate=7 November 2019}}</ref> ГМ банана сортата QCAV-4 била одобрена од Австралија и Нов Зеланд во 2024 година. Бананата се спротивставувала на габата која е фатална за бананата Кевендиш, доминантната сорта.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.foodstandards.gov.au/food-standards-code/applications/A1274-Food-derived-from-disease-resistant-banana-line-QCAV-4|title=A1274 - Food derived from disease-resistant banana line QCAV-4 {{!}} Food Standards Australia New Zealand|work=www.foodstandards.gov.au|accessdate=2024-02-21}}</ref> == Методи == [[Податотека:Transformation_with_Agrobacterium.JPG|мини|Растенијата (''Solanum chacoense'') се трансформираат со помош на агробактерија]] На генетски инженерските култури им биле додадени или отстранети гени со помош на техники [[Генетско инженерство|на генетски инженеринг]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.popsci.com/science/article/2011-01/life-cycle-genetically-modified-seed?single-page-view=true|title=How To Genetically Modify a Seed, Step By Step|date=24 January 2011|work=Popular Science}}</ref> првично вклучувајќи генски пиштоли, електропорација, микроинјекција и агробактерија. Во поново време, CRISPR и TALEN понудиле многу попрецизни и поудобни техники за уредување. Генските пиштоли (исто така биле познати како биолистика) „пукаат“ (насочуваат честички со висока енергија или зрачење против<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://dictionary.reference.com/browse/bombarded|title=Bombarded - Define Bombarded at Dictionary.com|work=Dictionary.com}}</ref>) насочувале гени во растителните клетки. Тоа бил најчестиот метод. [[ДНК]] била врзана за ситни честички од злато или волфрам кои последователно се застрелани во растително ткиво или единечни растителни клетки под висок притисок. Забрзаните честички продирале и во [[Клеточен ѕид|клеточниот ѕид]] и [[Клеточна мембрана|во мембраните]]. ДНК се одвојувала од металот и се интегрирала во растителна ДНК внатре во [[Клеточно јадро|јадрото]]. Овој метод бил успешно применет за многу култивирани култури, особено [[монокотиледони]]те како пченица или пченка, за кои трансформацијата со помош на ''Agrobacterium tumefaciens'' била помалку успешна.<ref>{{Наведено списание|date=November 2006|title=Agrobacterium-mediated transformation of cereals: a promising approach crossing barriers|journal=Plant Biotechnology Journal|volume=4|issue=6|pages=575–603|doi=10.1111/j.1467-7652.2006.00209.x|pmid=17309731|doi-access=free}}</ref> Главниот недостаток на оваа процедура бил тоа што може да се направи сериозно оштетување на клеточното ткиво. ''Agrobacterium tumefaciens-''посредувана трансформација е уште една вообичаена техника. Агробактериите се природни растителни [[Паразитизам|паразити]].<ref name="Halford">{{Наведена книга|title=Genetically modified crops|vauthors=Halford NG|date=2012|publisher=Imperial College Press|others=World Scientific (Firm)|isbn=978-1848168381|edition=2nd|location=London|oclc=785724094}}</ref> Нивната природна способност да пренесуваат гени обезбедувала уште еден инженерски метод. За да создадат соодветна средина за себе, овие агробактерии ги вметнувале своите гени во растителните домаќини, што резултирало со пролиферација на изменети растителни клетки во близина на нивото на почвата (крунска жолчка). Генетските информации за растот на туморот биле кодирани на мобилен, кружен ДНК фрагмент ([[плазмид]]). Кога ''Agrobacterium'' инфицира растение, таа ја пренесува оваа Т-ДНК на случајна локација во геномот на растението. Кога се користи во генетскиот инженеринг, бактериската Т-ДНК се отстранува од бактерискиот плазмид и се заменува со саканиот странски ген. Бактеријата е вектор, кој овозможува транспорт на туѓи гени во растенијата. Овој метод особено добро функционирал за [[дикотиледони]] растенија како компири, домати и тутун. Инфекцијата со агробактерии била помалку успешна кај културите како пченица и пченка. Електропорацијата се користи кога растителното ткиво не содржи клеточни ѕидови. Во оваа техника, „ДНК влегувале во растителните клетки преку минијатурни пори кои биле привремено предизвикани од електрични импулси“. Микроинјекцијата се користи за директно инјектирање на туѓа ДНК во клетките.<ref>{{Наведено списание|date=July 2011|title=Genetically modified foods and social concerns|journal=Avicenna Journal of Medical Biotechnology|volume=3|issue=3|pages=109–17|pmc=3558185|pmid=23408723}}</ref> Научниците за растенија, поткрепени со резултатите од модерното сеопфатно профилирање на составот на културите, посочуваат дека културите изменети со помош на ГМ техники имале помала веројатност да имаат ненамерни промени отколку конвенционално одгледуваните култури.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.isb.vt.edu/news/2006/news06.jan.htm#jan0603|title=Information Systems for Biotechnology News Report}}</ref><ref>{{Наведено списание|displayauthors=6|date=October 2005|title=Hierarchical metabolomics demonstrates substantial compositional similarity between genetically modified and conventional potato crops|url=http://cadair.aber.ac.uk/dspace/bitstream/2160/4228/2/hierarchical%20metabolomics%20demonstrates%20substantial%20compositional%20similarity%20between%20genetically%20modified%20and%20conventional%20potato%20crops.pdf|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=102|issue=40|pages=14458–62|bibcode=2005PNAS..10214458C|doi=10.1073/pnas.0503955102|pmc=1242293|pmid=16186495|doi-access=free}}{{Мртва_врска|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Мртва врска|date=July 2022}}</ref> Во истражувањето, [[Тутун (производ)|тутунот]] и ''Arabidopsis thaliana'' биле најчесто изменети растенија, поради добро развиените методи на трансформација, лесното размножување и добро проучените геноми.<ref>{{Наведено списание|date=March 2010|title=The development of Arabidopsis as a model plant|journal=The Plant Journal|volume=61|issue=6|pages=909–21|doi=10.1111/j.1365-313X.2009.04086.x|pmid=20409266|doi-access=free}}</ref><ref name="banjara">{{Наведено списание|date=1 January 2012|title=Expression of an Arabidopsis sodium/proton antiporter gene (AtNHX1) in peanut to improve salt tolerance|journal=Plant Biotechnology Reports|volume=6|pages=59–67|doi=10.1007/s11816-011-0200-5}}</ref> Тие служеле како модел организми за други растителни видови. Воведувањето нови гени во растенијата барало [[Промотор (генетика)|промотор]] кој ќе биде специфичен за областа каде што генот треба да се изрази. На пример, за да се изрази ген само во зрната ориз, а не во лисјата, се користело промотор специфичен за ендоспермата. [[Генетски код|Кодоните]] на генот мора да бидат оптимизирани за организмот поради пристрасност кон употребата на кодон. == Видови модификации == [[Податотека:Btcornafrica.jpg|мини| [[Генетски изменета пченка|Трансгенска пченка]] која содржи ген од бактеријата ''Bacillus thuringiensis'']] === Трансгенски === Трансгенските растенија имаат вметнати гени во нив кои се добиени од друг вид. Вметнатите гени може да потекнуваат од видови во истото царство (растение до растение), или помеѓу кралства (на пример, бактерии до растение). Во многу случаи, внесената ДНК требало малку да се измени за да биде правилно и ефикасно [[Генска експресија|изразена]] во организмот домаќин. Трансгенските растенија се користат за изразување на [[Белковина|протеини]], како што се токсините од плачот од ''B. thuringiensis'', гени отпорни на хербициди, [[Антитело|антитела]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/science/2001/sep/09/gm.food|title=GM corn set to stop man spreading his seed|date=9 September 2001|work=the Guardian}}</ref> и [[антиген]]и за [[вакцинација]].<ref>{{Наведено списание|date=April 2000|title=Plants for delivery of edible vaccines|journal=Current Opinion in Biotechnology|volume=11|issue=2|pages=126–9|doi=10.1016/S0958-1669(00)00070-7|pmid=10753769}}</ref> Студијата која била предводена од Европската управа за безбедност на храната (ЕФСА), исто така, открила вирусни гени во трансгенските растенија.<ref>{{Наведено списание|year=2012|title=Possible consequences of the overlap between the CaMV 35S promoter regions in plant transformation vectors used and the viral gene VI in transgenic plants|journal=GM Crops & Food|volume=3|issue=4|pages=296–300|doi=10.4161/gmcr.21406|pmid=22892689|doi-access=free}}</ref> Трансгеничните моркови биле користени за производство на лекот Талиглуцераза алфа, кој се користел за лекување на болеста [[Гоше]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://blogs.nature.com/news/2012/05/first-plant-made-drug-on-the-market.html|title=First plant-made drug on the market|date=2 May 2012|work=Nature, Biology & Biotechnology, Industry|archive-url=https://web.archive.org/web/20121018222214/http://blogs.nature.com/news/2012/05/first-plant-made-drug-on-the-market.html|archive-date=18 October 2012|accessdate=1 September 2012}}</ref> Во лабораторија, трансгенските растенија биле изменети за да се зголеми [[фотосинтеза]]та (во моментов околу 2% кај повеќето растенија наспроти теоретскиот потенцијал од 9-10%).<ref>NWT magazine, April 2011</ref> Ова било можно со промена на ензимот рубиско (т.е. менување на растенијата C3 во растенија C4<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.plantsci.cam.ac.uk/research/julianhibberd.html|title=Molecular Physiology|work=Department of Plant Sciences|publisher=University of Cambridge|archive-url=https://web.archive.org/web/20130517035704/http://www.plantsci.cam.ac.uk/research/julianhibberd.html|archive-date=17 May 2013|accessdate=1 September 2012}}</ref>), со ставањето на рубиско во карбоксизом, со додавање на CO2 пумпи во клеточниот ѕид,<ref name="pmid17578868">{{Наведено списание|date=2008|title=Advances in understanding the cyanobacterial CO2-concentrating-mechanism (CCM): functional components, Ci transporters, diversity, genetic regulation and prospects for engineering into plants|journal=Journal of Experimental Botany|volume=59|issue=7|pages=1441–61|doi=10.1093/jxb/erm112|pmid=17578868|doi-access=free}}</ref> или со промена на формата на листот или големина.<ref name="pmid20460583">{{Наведено списание|displayauthors=6|date=July 2010|title=Increased leaf size: different means to an end|journal=Plant Physiology|volume=153|issue=3|pages=1261–79|doi=10.1104/pp.110.156018|pmc=2899902|pmid=20460583}}</ref><ref>{{Наведено списание|date=September 2009|title=Auxin patterns Solanum lycopersicum leaf morphogenesis|url=http://dev.biologists.org/content/136/17/2997.abstract|journal=Development|volume=136|issue=17|pages=2997–3006|doi=10.1242/dev.033811|pmid=19666826|doi-access=free}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://oai.cwi.nl/oai/asset/18965/18965D.pdf|title=Projects changing respectively plant growth and plant flowers}}{{Мртва_врска|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Мртва врска|date=February 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://oai.cwi.nl/oai/asset/18965/18965D.pdf|title=Project changing number of stomata in plants conducted by Ikuko Hara-Nishimura}}{{Мртва_врска|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Мртва врска|date=February 2022}}</ref> Растенијата биле дизајнирани да покажуваат [[биолуминисценција]] што можело да стане одржлива алтернатива на електричното осветлување.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.newscientist.com/article/mg21829156.500-one-per-cent.html|title=One Per Cent: Grow your own living lights|date=4 May 2013|work=New Scientist}}</ref> === Цисгенски === Цисгенските растенија се направени со помош на гени кои биле пронајдени во ист вид или тесно сродни, каде што можело да се случи конвенционално одгледување растенија. Некои одгледувачи и научници тврделе дека цисгенската модификација била корисна за растенија кои тешко се вкрстувале со конвенционални средства (како што се [[компир]]ите) и дека растенијата во категоријата цисгени не требало да бараат исто регулаторно испитување како трансгените.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.newscientist.com/article/mg19926671.600-how-the-humble-potato-could-feed-the-world.html|title=How the humble potato could feed the world|date=2 August 2008|work=New Scientist|pages=30–33}}</ref> === Субгенски === Генетски изменетите растенија, исто така, можеле да се развијат со користење на генски нокаут или генски нокаут за да се променел генетскиот состав на растението без да се инкорпорираат гени од други растенија. Во 2014 година, кинескиот истражувач Гао Каисија поднел патенти за создавање на вид [[пченица]] што била отпорна на прашкаста мувла. На сојот му недостасувале гени кои кодирале протеини кои ја потиснувале одбраната од мувла. Истражувачите ги избришале сите три копии од гените од [[Полиплоидија|хексаплоидниот]] геном на пченицата. Гао ги користел алатките за уредување на гени TALEN и CRISPR без додавање или менување други гени. Веднаш не биле планирани теренски испитувања.<ref name="tr1407">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.technologyreview.com/news/529181/chinese-researchers-stop-wheat-disease-with-gene-editing/|title=Beijing Researchers Use Gene Editing to Create Disease-Resistant Wheat &#124; MIT Technology Review|date=19 July 2014|publisher=Technologyreview.com|accessdate=23 July 2014}}</ref><ref>{{Наведено списание|date=September 2014|title=Simultaneous editing of three homoeoalleles in hexaploid bread wheat confers heritable resistance to powdery mildew|journal=Nature Biotechnology|volume=32|issue=9|pages=947–51|doi=10.1038/nbt.2969|pmid=25038773}}</ref> Техниката CRISPR била користена и од истражувачот од Пен Стејт, Јинонг Јанг за да ги изменил печурките со бели копчиња (''Agaricus bisporus'') за да не се кафеави,<ref>{{Наведено списание|date=April 2016|title=Gene-edited CRISPR mushroom escapes US regulation|journal=Nature|volume=532|issue=7599|pages=293|bibcode=2016Natur.532..293W|doi=10.1038/nature.2016.19754|pmid=27111611|doi-access=free}}</ref> и од DuPont Pioneer за да направи нова сорта пченка.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.businessinsider.com/dupont-crispr-corn-in-stores-in-5-years|title=The next generation of GMO food is here, and it's technically not a GMO|date=18 April 2016|work=Business Insider}}</ref> == Економија == Откажувањето од овие придобивки било скапо.<ref name="Eenennaam-et-al-2021">{{Наведено списание|last=Van Eenennaam|first=Alison L.|last2=De Figueiredo Silva|first2=Felipe|last3=Trott|first3=Josephine F.|last4=Zilberman|first4=David|date=16 February 2021|title=Genetic Engineering of Livestock: The Opportunity Cost of Regulatory Delay|journal=[[Annual Review of Animal Biosciences]]|publisher=[[Annual Reviews (publisher)|Annual Reviews]]|volume=9|issue=1|pages=453–478|doi=10.1146/annurev-animal-061220-023052|issn=2165-8102|pmid=33186503|doi-access=free}}</ref><ref name="Zilberman-et-al-2015">{{Наведено списание|last=Zilberman|first=David|last2=Kaplan|first2=Scott|last3=Wesseler|first3=Justus|date=17 February 2022|title=The Loss from Underutilizing GM Technologies|url=http://agbioforum.org/the-loss-from-underutilizing-gm-technologies/|journal=[[AgBioForum]]|publisher=[[Illinois Missouri Biotechnology Alliance]]}}</ref> Веселер ''и сор.'' 2017 година ја процениле цената на доцнењето за неколку култури, вклучително ГМ банана во [[Уганда]], ГМ грашок во [[западна Африка]] и [[Генетски изменета пченка|ГМ пченка/пченка]] во [[Кенија]].<ref name="Eenennaam-et-al-2021" /> Тие проценувале дека само Нигерија губи 33-46 милиони долари годишно.<ref name="Eenennaam-et-al-2021" /> Потенцијалните и наводните штети од ГМ културите морало да се споредат со овие трошоци за доцнење.<ref name="Eenennaam-et-al-2021" /><ref name="Zilberman-et-al-2015" /> == Принос == Во 2014 година, најголемиот преглед досега заклучил дека ефектите на ГМ културите врз земјоделството биле позитивни. [[Мета-анализа]]та ги разгледала сите објавени испитувања на англиски јазик за агрономските и економските влијанија помеѓу 1995 и март 2014 година за три главни ГМ култури: соја, пченка и памук. Студијата покажала дека културите толерантни на хербициди имале пониски производствени трошоци, додека за културите отпорни на инсекти намалената употреба на пестициди била компензирана со повисоки цени на семињата, оставајќи ги вкупните трошоци за производство приближно исти.<ref name="KlumperQaim"/><ref name="auto">{{Наведени вести|url=https://www.economist.com/news/science-and-technology/21630961-biggest-study-so-far-finds-gm-crops-have-large-widespread-benefits-field|title=Genetically modified crops - Field research|date=8 November 2014|work=Economist|access-date=3 October 2016}}</ref> Приносите биле зголемени за 9% за толеранција на хербициди и 25% за сорти отпорни на инсекти. Земјоделците кои примиле ГМ култури оствариле 69% поголем профит од оние кои не го прифатиле. Прегледот покажал дека ГМ културите им помагале на земјоделците во земјите во развој, со тоа што ги зголемиле приносите за 14 процентни поени.<ref name="auto"/> Истражувачите разгледале некои студии кои не биле рецензирани од колеги и неколку кои не пријавиле големини на примероци. Тие се обиделе да ја поправат пристрасноста за објавување, со разгледување на извори надвор од академските списанија. Големиот сет на податоци и овозможил на студијата да контролира потенцијално збунувачки променливи како што била употребата на ѓубрива. Одделно, тие заклучиле дека изворот на финансирање не влијаел на резултатите од студијата.<ref name="auto"/> Под посебни услови наменети за откривање само генетски фактори на принос, познато било дека многу ГМ култури имале ''пониски'' приноси. Ова различно се должело на едното или двете од: Повлекување на приносот, каде што самата карактеристика го намалувала приносот, или со натпреварување за суровина за синтеза или со тоа што била малку неточно вметната во средината на генот релевантен за приносот; и/или задоцнување при принос, каде што било потребно извесно време за да се размножи најновата генетика на принос во линиите на ГМ. Сепак, ова не ги одразувало реалните услови на теренот, особено испуштајќи го притисокот од штетници, кој често е поентата на карактеристиката на ГМ.<ref name="UCS">{{Наведена книга|url=http://www.ucsusa.org/sites/default/files/2019-10/failure-to-yield.pdf|title=Failure To Yield - Evaluating the Performance of Genetically Engineered Crops|last=Gurian-Sherman|first=Douglas|date=April 2009|publisher=[[Union of Concerned Scientists]]}}</ref> Видете на пример Подготвен преглед § Приговори за продуктивност. Уредувањето на гените, исто така, можело да ги зголеми приносите кои не биле специфични за употребата на какви било биоциди/пестициди. Во март 2022 година, резултатите од теренските тестови покажале дека генот кој бил заснован на CRISPR нокаутот на KRN2 кај пченката и OsKRN2 во оризот го зголемил приносот на зрната за ~10% и ~8% без откриени негативни ефекти.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.newscientist.com/article/2313582-rice-and-maize-yields-boosted-up-to-10-per-cent-by-crispr-gene-editing/|title=Rice and maize yields boosted up to 10 per cent by CRISPR gene editing|work=New Scientist|access-date=19 April 2022}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Chen|first=Wenkang|last2=Chen|first2=Lu|last3=Zhang|first3=Xuan|last4=Yang|first4=Ning|last5=Guo|first5=Jianghua|last6=Wang|first6=Min|last7=Ji|first7=Shenghui|last8=Zhao|first8=Xiangyu|last9=Yin|first9=Pengfei|date=25 March 2022|title=Convergent selection of a WD40 protein that enhances grain yield in maize and rice|url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.abg7985|journal=Science|volume=375|issue=6587|pages=eabg7985|doi=10.1126/science.abg7985|pmid=35324310|url-access=subscription}}</ref> == Карактеристики == [[Податотека:Älskade_knöl_–_utflykt_med_SLU_till_deras_potatisförsöksodlingar_–_20190825_09_(cropped).jpg|мини|Генетски изменет компир на кралот Едвард (десно) до кралот Едвард кој не е генетски изменет (лево). Истражувачко поле што му припаѓа на Шведскиот универзитет за земјоделски науки во 2019 година.]] ГМ културите што се одгледуваат денес или се во развој, биле изменети со различни особини. Овие карактеристики вклучувале подобрен рок на траење, отпорност на болести, отпорност на стрес, отпорност на хербициди, отпорност на штетници, производство на корисни добра како биогориво или лекови и способност за апсорпција на токсини и за употреба во биоремедијација на загадувањето. Неодамна, истражувањето и развојот биле насочени кон подобрување на земјоделските култури кои биле локално важни во [[Земја во развој|земјите во развој]], како што бил грашокот отпорен на инсекти за Африка<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.seedquest.com/News/releases/2006/august/16608.htm|title=SeedQuest - Central information website for the global seed industry|work=www.seedquest.com}}</ref> и брињал отпорен на инсекти (патлиџан).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.isaaa.org/resources/publications/pocketk/35/default.asp|title=Bt Brinjal in India - Pocket K - ISAAA.org|work=www.isaaa.org}}</ref> == Наводи == [[Категорија:Генетско инженерство]] eofzc4narix48r44rgpld03yo2vijb5 5577235 5577234 2026-06-15T09:05:30Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Генетски модифицирани култури]] на [[Генетски изменети култури]] 5577234 wikitext text/x-wiki '''Генетски изменети култури (ГМО-култури)''' — растенија кои се користат во [[земјоделство]]то, чија ДНК е изменета со помош на методи на генетски инженеринг. Растителните геноми можат да се конструираат со физички методи или со употреба на [[Agrobacterium]] за испорака на секвенци кои биле сместени во Т-ДНК бинарни вектори. Во повеќето случаи, целта била да се воведе нова карактеристика на растението што природно не се јавувала кај видот. Примерите во прехранбените култури вклучуваат отпорност на одредени штетници, болести, услови на животната средина, намалување на расипувањето, отпорност на хемиски третмани (на пр. отпорност на хербицид) или подобрување на профилот на хранливи материи на културата. Примерите за непрехранбените култури вклучуваат производство на фармацевтски агенси, биогорива и други индустриски корисни добра, како и за биоремедијација. Земјоделците нашироко ја прифатиле ГМ технологијата. Површината на која се одгледувале вакви култури се зголемиле од 1,7 милиони хектари во 1996 година на 185,1 милиони хектари во 2016 година, што било околу 12% од светското земјоделско земјиште. Од 2016 година, главните карактеристики на културите ([[соја]], [[пченка]], канола и [[памук]]) се состоеле од толеранција на хербициди (95,9 милиони хектари) отпорност на инсекти (25,2 милиони хектари) или двете (58,5 милиони хектари). Во 2015 година, 53,6 милиони хектари [[генетски изменета пченка]] биле со насади од оваа култура (речиси 1/3 од културата на пченка). ГМ пченката ги надминала своите претходници: нејзиниот принос бил за 5,6 до 24,5% повисок со помалку микотоксини (-28,8%), фумонизин (-30,6%) и трикотекен (-36,5%). Нецелните организми биле незасегнати, освен за пониските популации, некои паразитоидни оси поради намалената популација на нивниот штетник-домаќин европски пченкарник; Европската пченка била мета на ''[[пеперуги]]''. Биогеохемиските параметри како што била содржината на лигнин не варирале, додека распаѓањето на биомасата било поголемо.<ref name="Pellegrino_2018">{{Наведено списание|date=February 2018|title=Impact of genetically engineered maize on agronomic, environmental and toxicological traits: a meta-analysis of 21 years of field data|journal=Scientific Reports|language=En|volume=8|issue=1|pages=3113|bibcode=2018NatSR...8.3113P|doi=10.1038/s41598-018-21284-2|pmc=5814441|pmid=29449686}}</ref> Мета-анализата од 2014 година заклучила дека усвојувањето на ГМ технологијата ја намалило употребата на хемиски [[пестицид]]и за 37%, а ги зголемило приносите на земјоделските култури за 22% и исто така ги зголемило профитите на земјоделците за 68%.<ref name="KlumperQaim">{{Наведено списание|year=2014|title=A meta-analysis of the impacts of genetically modified crops|journal=PLOS ONE|volume=9|issue=11|pages=e111629|bibcode=2014PLoSO...9k1629K|doi=10.1371/journal.pone.0111629|pmc=4218791|pmid=25365303|doi-access=free}} {{Отворен пристап}}</ref> Ова намалување на употребата на пестициди е еколошки доста корисно, но придобивките можат да бидат намалени со прекумерна употреба.<ref name="nytimes.com">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nytimes.com/2010/04/14/business/energy-environment/14crop.html?pagewanted=all&_r=0|title=Study Says Overuse Threatens Gains From Modified Crops|date=13 April 2010|work=[[The New York Times]]}}</ref> Добивките на приносот и намалувањето на пестицидите се поголеми за култури отпорни на инсекти отколку за култури толерантни на хербициди.<ref name="perry">{{Наведено списание|date=August 2016|title=Genetically engineered crops and pesticide use in U.S. maize and soybeans|journal=Science Advances|volume=2|issue=8|pages=e1600850|bibcode=2016SciA....2E0850P|doi=10.1126/sciadv.1600850|pmc=5020710|pmid=27652335}}</ref> Приносите и добивките биле повисоки во [[Земја во развој|земјите во развој]] отколку во развиените земји.<ref name="KlumperQaim" /> Труењата со пестициди биле намалени за 2,4 до 9 милиони случаи годишно само во Индија.<ref name="Smyth">{{Наведено списание|last=Smyth|first=Stuart J.|date=April 2020|title=The human health benefits from GM crops|journal=Plant Biotechnology Journal|volume=18|issue=4|pages=887–888|doi=10.1111/pbi.13261|pmc=7061863|pmid=31544299}}</ref> Прегледот од 2011 година на врската помеѓу изнајмување на земја и самоубиствата на земјоделците во Индија покажал дека „Достапните податоци не покажуваат докази зa зголемување на самоубиства на фармери“ и дека „технологијата на памук е многу ефикасна во целост во Индија“.<ref>{{Наведено списание|last=Gruère|first=G.|last2=Sengupta|first2=D.|year=2011|title=Bt Cotton and Farmer Suicides in India: An Evidence-based Assessment|journal=Journal of Development Studies|volume=47|issue=2|pages=316–337|doi=10.1080/00220388.2010.492863|pmid=21506303}}</ref> За време на периодот на воведувањето на памукот Bt во Индија, самоубиствата на земјоделците наместо тоа се намалиле за 25%.<ref name="Smyth" /> Постои [[научен консензус]] дека моментално достапната храна која била добиена од ГМ култури не претставува поголем ризик за здравјето на луѓето од конвенционалната храна, но дека секоја ГМ храна треба да се тестира од случај до случај пред воведувањето. Сепак, членовите на јавноста имаат многу помала веројатност од научниците да ја сфатат ГМ храната како безбедна. Правниот и регулаторниот статус на ГМ храната варира во зависност од земјата, при што некои нации ги забрануваат или ограничуваат, а други ги дозволуваат со многу различни степени на регулација. == Историја == Луѓето директно влијаеле на генетскиот состав на растенијата за да можеле да ја зголемат нивната вредност како култура преку [[припитомување]]. Првиот доказ за припитомување на растенијата потекнувал од пченицата од емер и еинкорн што бил пронајдена во селата од пред-грнчарскиот неолитски А во Југозападна Азија, што датирале околу 10.500 до 10.100 п.н.е.<ref>{{Наведена книга|url={{google books |plainurl=y |id=tc6vr0qzk_4C}}|title=Domestication of Plants in the Old World: The Origin and Spread of Domesticated Plants in Southwest Asia, Europe, and the Mediterranean Basin|vauthors=Zohary D, Hopf M, Weiss E|date=1 March 2012|publisher=OUP Oxford|isbn=978-0-19-954906-1|page=1}}</ref> [[Плодна Полумесечина|Плодната Полумесечина]] на Западна Азија, Египет и Индија биле места на најрано планирано сеење и берба на растенија кои претходно биле собрани во дивината. Независен развој на земјоделството се случил во северна и јужна Кина, африкански [[Сахел]], [[Нова Гвинеја]] и неколку региони на Америка.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nytimes.com/2010/05/25/science/25creature.html?_r=1|title=The history of maize cultivation in southern Mexico dates back 9,000 years.|date=25 May 2010|work=The New York Times}}</ref> Осумте неолитски основоположни култури (емерна пченица, пченица еинкорн, [[јачмен]], [[грашок]], [[леќа]], горчлив венец, [[Леблебија|наут]] и [[лен]]) тие се појавиле околу 7.000 п.н.е.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/originsspreadofd0000unse/page/40|title=The Origins and Spread of Domestic Plants in Southwest Asia and Europe|vauthors=Colledge S, Conolly J|publisher=Left Coast Press|year=2007|isbn=978-1598749885|page=[https://archive.org/details/originsspreadofd0000unse/page/40 40]}}</ref> Традиционалните одгледувачи на култури долго време вовеле странска герминација во културите со создавање на нови крстови. Хибридно зрно [[Жито|од житни култури]] било создадено во 1875 година, со вкрстување на пченица и [[’Рж|’рж]].<ref>{{Наведено списание|date=February 2010|title=Molecular mechanisms of polyploidy and hybrid vigor|journal=Trends in Plant Science|volume=15|issue=2|pages=57–71|doi=10.1016/j.tplants.2009.12.003|pmc=2821985|pmid=20080432}}</ref> Оттогаш на тој начин биле воведени карактеристики, вклучувајќи џуџести гени и отпорност на 'рѓа.<ref>{{Наведено списание|date=May 1999|title=Plant genetic resources: what can they contribute toward increased crop productivity?|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=96|issue=11|pages=5937–43|bibcode=1999PNAS...96.5937H|doi=10.1073/pnas.96.11.5937|pmc=34209|pmid=10339521|doi-access=free}}</ref> Културата на растително ткиво и намерните [[Мутација|мутации]] им овозможиле на луѓето да го променат составот на геномите на растенијата.<ref>{{Наведено списание|year=2001|title=Mutation induction and tissue culture in improving fruits|journal=Plant Cell, Tissue and Organ Culture|volume=64|issue=2/3|pages=185–210|doi=10.1023/A:1010623203554}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Advances in Agronomy Volume 58|vauthors=Duncan R|year=1996|isbn=9780120007585|volume=58|pages=201–40|chapter=Tissue Culture-Induced Variation and Crop Improvement|doi=10.1016/S0065-2113(08)60256-4}}</ref> Современиот напредок во генетиката им овозможил на луѓето подиректно да ја менуваат генетиката на растенијата. Во 1970 година, лабораторијата на Хамилтон Смит открила [[Рестрикционен ензим|рестриктивни ензими]] кои овозможувале сечење на ДНК на одредени места, овозможувајќи им на научниците да изолираат гени од геномот на организмот.<ref>{{Наведено списание|date=April 2005|title=How restriction enzymes became the workhorses of molecular biology|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=102|issue=17|pages=5905–8|bibcode=2005PNAS..102.5905R|doi=10.1073/pnas.0500923102|pmc=1087929|pmid=15840723|doi-access=free}}</ref> [[ДНК-лигаза|ДНК-лигазите]] кои ја спојувале скршената ДНК биле откриени порано во 1967 година,<ref name="WeissRichardson1967">{{Наведено списание|date=April 1967|title=Enzymatic breakage and joining of deoxyribonucleic acid, I. Repair of single-strand breaks in DNA by an enzyme system from Escherichia coli infected with T4 bacteriophage|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=57|issue=4|pages=1021–8|bibcode=1967PNAS...57.1021W|doi=10.1073/pnas.57.4.1021|pmc=224649|pmid=5340583|doi-access=free}}</ref> и со комбинирање на двете технологии, биле можно да се „отсечат и залепат“ ДНК секвенци и да се создаде рекомбинантна ДНК. [[Плазмид]]ите, што биле откриени во 1952 година,<ref>{{Наведено списание|date=October 1952|title=Cell genetics and hereditary symbiosis|url=http://profiles.nlm.nih.gov/ps/access/BBABFO.pdf|journal=Physiological Reviews|volume=32|issue=4|pages=403–30|doi=10.1152/physrev.1952.32.4.403|pmid=13003535}}</ref> станале важни алатки за пренос на информации помеѓу клетките и реплицирање на ДНК секвенци. Во 1907 година била откриена бактерија која предизвикувала растителни тумори, ''Agrobacterium tumefaciens'', а во раните 1970-ти било откриено дека агентот што предизвикувал тумор бил ДНК плазмид наречен Ti плазмид.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.apsnet.org/publications/apsnetfeatures/Pages/Agrobacterium.aspx|title=''Agrobacterium'': The Natural Genetic Engineer (100 Years Later)|date=2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20121019164906/http://www.apsnet.org/publications/apsnetfeatures/Pages/Agrobacterium.aspx|archive-date=19 October 2012|accessdate=5 October 2012}}</ref> Со отстранувањето на гените во плазмидот што го предизвикале туморот и додавањето нови гени, истражувачите можеле да ги инфицираат растенијата со ''A. tumefaciens'' и да ги остават бактериите да ја вметнат својата избрана ДНК секвенца во геномите на растенијата.<ref>{{Наведено списание|year=1983|title=Ti plasmid vector for the introduction of DNA into plant cells without alteration of their normal regeneration capacity|journal=The EMBO Journal|volume=2|issue=12|pages=2143–50|doi=10.1002/j.1460-2075.1983.tb01715.x|pmc=555426|pmid=16453482}}</ref> Бидејќи сите растителни клетки не биле подложни на инфекција со ''A. tumefaciens'', биле развиени други методи, вклучувајќи електропорација, микро-инјектирање<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.accessexcellence.org/RC/AB/BA/Transforming_Plants.php|title=Transforming Plants – Basic Genetic Engineering Techniques|archive-url=https://web.archive.org/web/20100316174245/http://www.accessexcellence.org/RC/AB/BA/Transforming_Plants.php|archive-date=16 March 2010|accessdate=28 January 2010}}</ref> и бомбардирање со честички со генски пиштол (измислен во 1987 година).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nysaes.cornell.edu/pubs/press/1999/genegun.html|title=Development Of The "Gene Gun" At Cornell|date=February 1999|archive-url=https://web.archive.org/web/20080501203428/http://www.nysaes.cornell.edu/pubs/press/1999/genegun.html|archive-date=1 May 2008}}</ref><ref>{{Наведено списание|date=14 May 1987|title=Biologists Invent Gun for Shooting Cells with DNA Issue|url=http://ecommons.cornell.edu/bitstream/1813/25239/1/018_33.pdf|journal=Cornell Chronicle|volume=18|issue=33|page=3}}</ref> Во 1980-тите биле развиени техники за воведување на изолирани [[хлоропласт]]и назад во растителна клетка на која бил отстранет клеточниот ѕид. Со воведувањето на генскиот пиштол во 1987 година станало возможно да се интегрираат туѓи гени во [[хлоропласт]]от.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lifesciencesfoundation.org/events-item-799.html|title=Timelines: 1987: Next The gene gun|work=lifesciencesfoundation.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20130330150255/http://www.lifesciencesfoundation.org/events-item-799.html|archive-date=30 March 2013}}</ref> Генетската трансформација станала многу ефикасна кај некои моделски организми. Во 2008 година во ''Arabidopsis thaliana'' биле произведени генетски изменети семиња со потопување на цветовите во раствор на ''Agrobacterium''.<ref>{{Наведено списание|date=December 1998|title=Floral dip: a simplified method for Agrobacterium-mediated transformation of Arabidopsis thaliana|journal=The Plant Journal|volume=16|issue=6|pages=735–43|doi=10.1046/j.1365-313x.1998.00343.x|pmid=10069079}}</ref> Во 2013 година CRISPR за прв пат бил искористен за целна модификација на геномите на растенијата.<ref name="pmid23999092">{{Наведено списание|date=November 2013|title=Demonstration of CRISPR/Cas9/sgRNA-mediated targeted gene modification in Arabidopsis, tobacco, sorghum and rice|journal=Nucleic Acids Research|volume=41|issue=20|pages=e188|doi=10.1093/nar/gkt780|pmc=3814374|pmid=23999092}}</ref> Првото растение со генетски инженеринг бил тутунот, било објавено во 1983 година<ref>{{Наведено списание|year=2008|title=Genetically Engineered Plants and Foods: A Scientist's Analysis of the Issues (Part I)|journal=Annual Review of Plant Biology|volume=59|pages=771–812|doi=10.1146/annurev.arplant.58.032806.103840|pmid=18284373}}</ref> Развиен бил создавајќи химеричен ген кој спојувал ген отпорен на антибиотици на плазмидот Т1 од ''Агробактериум''. Тутунот бил инфициран со ''Agrobacterium'' трансформиран со овој плазмид, што резултирало со вметнување на химеричен ген во растението. Преку техники на ткивна култура била избрана една тутунска клетка која го содржела генот и ново растение растено од него.<ref>{{Наведено списание|author-link3=Mary-Dell Chilton|year=1983|title=A chimaeric antibiotic resistance gene as a selectable marker for plant cell transformation. 1983|journal=Biotechnology|volume=24|issue=5922|pages=367–70|bibcode=1983Natur.304..184B|doi=10.1038/304184a0|pmid=1422041}}</ref> Првите теренски испитувања на [[Генетски изменето растение|генетски конструирани растенија]] се случиле во Франција и САД во 1986 година, растенијата за тутун биле дизајнирани да бидат отпорни на хербициди.<ref name="James 1996">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.isaaa.org/kc/Publications/pdfs/isaaabriefs/Briefs%201.pdf|title=Global Review of the Field Testing and Commercialization of Transgenic Plants: 1986 to 1995|year=1996|publisher=The International Service for the Acquisition of Agri-biotech Applications|accessdate=17 July 2010}}</ref> Во 1987 година, Plant Genetic Systems, основана од Марк Ван Монтагу и Џеф Шел, била првата компанија која генетски инженерирала растенија кои биле отпорни на инсекти со инкорпорирање на гени кои произведувале инсектицидни протеини од Bacillus thuringiensis (Bt) во [[Тутун (производ)|тутунот]].<ref>{{Наведено списание|displayauthors=6|year=1987|title=Transgenic plants protected from insect attack|journal=Nature|volume=328|issue=6125|pages=33–37|bibcode=1987Natur.328...33V|doi=10.1038/328033a0}} </ref> Народна Република Кина била првата земја што ги комерцијализирала трансгенските растенија, воведувајќи тутун кој бил отпорен на вируси во 1992 година<ref name="James1997">{{Наведено списание|year=1997|title=Global Status of Transgenic Crops in 1997|url=http://www.isaaa.org/resources/publications/briefs/05/download/isaaa-brief-05-1997.pdf|journal=ISAAA Briefs No. 5|page=31}}</ref> Во 1994 година,[[Монсанто|Calgene]] добил одобрение за комерцијално ослободување на доматот [[Flavr Savr]], домат дизајниран да има подолг рок на траење.<ref name="doi10.3733/ca.v054n04p6">{{Наведено списание|year=2000|title=The case of the FLAVR SAVR tomato|url=http://ucanr.org/repository/CAO/landingpage.cfm?article=ca.v054n04p6&fulltext=yes|journal=California Agriculture|volume=54|issue=4|pages=6–7|doi=10.3733/ca.v054n04p6|doi-access=free}}</ref> Исто така, во 1994 година, Европската унија одобрила тутун произведен да биде отпорен на хербицидот бромоксинил, што го правела првата генетски инженерска култура комерцијализирана во Европа. Во 1995 година, Bt Potato бил одобрен безбеден од Агенцијата за заштита на животната средина, откако бил одобрен од FDA, со што бил првата култура за производство на пестициди што била одобрена во САД.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://news.google.com/newspapers?id=A0YyAAAAIBAJ&pg=4631,1776980&dq=bacillus+thuringiensis+potato+1996+approved&hl=|title=Genetically Altered Potato Ok'd For Crops|date=6 May 1995|work=Lawrence Journal}}</ref> Во 1996 година биле доделени вкупно 35 одобренија за комерцијално одгледување на 8 трансгенски култури и една цветна култура (каранфил), со 8 различни особини во 6 земји плус ЕУ.<ref name="James 1996" /> До 2010 година, 29 земји засадиле комерцијализирани генетски изменети култури, а уште 31 земја дадале регулаторно одобрение за увоз на трансгенски култури.<ref name="James2011">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.isaaa.org/resources/publications/briefs/43/executivesummary/default.asp|title=ISAAA Brief 43, Global Status of Commercialized Biotech/GM Crops: 2011|year=2011|work=ISAAA Briefs|publisher=International Service for the Acquisition of Agri-biotech Applications (ISAAA)|location=Ithaca, New York|accessdate=2 June 2012}}</ref> Првото генетски изменето животно кое било комерцијализирано било GloFish, риба зебра со додаден флуоресцентен ген кој и овозможувал да свети во темница под [[Ултравиолетово зрачење|ултравиолетова светлина]].<ref>{{Наведено списание|date=1 November 2012|title=The current state of GMO governance: are we ready for GM animals?|journal=Biotechnology Advances|series=Special issue on ACB 2011|volume=30|issue=6|pages=1336–43|doi=10.1016/j.biotechadv.2012.02.006|pmid=22361646}}</ref> Првото генетски изменето животно кое било одобрено за употреба во храна бил лососот AquAdvantage во 2015 година<ref>{{Наведено списание|date=25 April 2019|title=Aquabounty Cleared to Sell Salmon in USA for Commercial Purposes|url=https://www.fda.gov/AnimalVeterinary/DevelopmentApprovalProcess/GeneticEngineering/GeneticallyEngineeredAnimals/ucm280853.htm|journal=FDA}}</ref> Лососот бил трансформиран со ген за регулирање [[Соматотропин|на хормонот за раст]] од лосос од Пацифик Чинук и промотор од океански лосос што му овозможувал да расте во текот на целата година наместо само во текот на пролетта и летото.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aquabounty.com/wp-content/uploads/2014/02/Risk_Assessment_Mitigation_of_AAS-Oct2010.pdf|title=Risk Assessment and Mitigation of AquAdvantage Salmon|date=October 2010|publisher=ISB News Report|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308125138/https://aquabounty.com/wp-content/uploads/2014/02/Risk_Assessment_Mitigation_of_AAS-Oct2010.pdf|archive-date=8 March 2021|accessdate=7 November 2019}}</ref> ГМ банана сортата QCAV-4 била одобрена од Австралија и Нов Зеланд во 2024 година. Бананата се спротивставувала на габата која е фатална за бананата Кевендиш, доминантната сорта.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.foodstandards.gov.au/food-standards-code/applications/A1274-Food-derived-from-disease-resistant-banana-line-QCAV-4|title=A1274 - Food derived from disease-resistant banana line QCAV-4 {{!}} Food Standards Australia New Zealand|work=www.foodstandards.gov.au|accessdate=2024-02-21}}</ref> == Методи == [[Податотека:Transformation_with_Agrobacterium.JPG|мини|Растенијата (''Solanum chacoense'') се трансформираат со помош на агробактерија]] На генетски инженерските култури им биле додадени или отстранети гени со помош на техники [[Генетско инженерство|на генетски инженеринг]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.popsci.com/science/article/2011-01/life-cycle-genetically-modified-seed?single-page-view=true|title=How To Genetically Modify a Seed, Step By Step|date=24 January 2011|work=Popular Science}}</ref> првично вклучувајќи генски пиштоли, електропорација, микроинјекција и агробактерија. Во поново време, CRISPR и TALEN понудиле многу попрецизни и поудобни техники за уредување. Генските пиштоли (исто така биле познати како биолистика) „пукаат“ (насочуваат честички со висока енергија или зрачење против<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://dictionary.reference.com/browse/bombarded|title=Bombarded - Define Bombarded at Dictionary.com|work=Dictionary.com}}</ref>) насочувале гени во растителните клетки. Тоа бил најчестиот метод. [[ДНК]] била врзана за ситни честички од злато или волфрам кои последователно се застрелани во растително ткиво или единечни растителни клетки под висок притисок. Забрзаните честички продирале и во [[Клеточен ѕид|клеточниот ѕид]] и [[Клеточна мембрана|во мембраните]]. ДНК се одвојувала од металот и се интегрирала во растителна ДНК внатре во [[Клеточно јадро|јадрото]]. Овој метод бил успешно применет за многу култивирани култури, особено [[монокотиледони]]те како пченица или пченка, за кои трансформацијата со помош на ''Agrobacterium tumefaciens'' била помалку успешна.<ref>{{Наведено списание|date=November 2006|title=Agrobacterium-mediated transformation of cereals: a promising approach crossing barriers|journal=Plant Biotechnology Journal|volume=4|issue=6|pages=575–603|doi=10.1111/j.1467-7652.2006.00209.x|pmid=17309731|doi-access=free}}</ref> Главниот недостаток на оваа процедура бил тоа што може да се направи сериозно оштетување на клеточното ткиво. ''Agrobacterium tumefaciens-''посредувана трансформација е уште една вообичаена техника. Агробактериите се природни растителни [[Паразитизам|паразити]].<ref name="Halford">{{Наведена книга|title=Genetically modified crops|vauthors=Halford NG|date=2012|publisher=Imperial College Press|others=World Scientific (Firm)|isbn=978-1848168381|edition=2nd|location=London|oclc=785724094}}</ref> Нивната природна способност да пренесуваат гени обезбедувала уште еден инженерски метод. За да создадат соодветна средина за себе, овие агробактерии ги вметнувале своите гени во растителните домаќини, што резултирало со пролиферација на изменети растителни клетки во близина на нивото на почвата (крунска жолчка). Генетските информации за растот на туморот биле кодирани на мобилен, кружен ДНК фрагмент ([[плазмид]]). Кога ''Agrobacterium'' инфицира растение, таа ја пренесува оваа Т-ДНК на случајна локација во геномот на растението. Кога се користи во генетскиот инженеринг, бактериската Т-ДНК се отстранува од бактерискиот плазмид и се заменува со саканиот странски ген. Бактеријата е вектор, кој овозможува транспорт на туѓи гени во растенијата. Овој метод особено добро функционирал за [[дикотиледони]] растенија како компири, домати и тутун. Инфекцијата со агробактерии била помалку успешна кај културите како пченица и пченка. Електропорацијата се користи кога растителното ткиво не содржи клеточни ѕидови. Во оваа техника, „ДНК влегувале во растителните клетки преку минијатурни пори кои биле привремено предизвикани од електрични импулси“. Микроинјекцијата се користи за директно инјектирање на туѓа ДНК во клетките.<ref>{{Наведено списание|date=July 2011|title=Genetically modified foods and social concerns|journal=Avicenna Journal of Medical Biotechnology|volume=3|issue=3|pages=109–17|pmc=3558185|pmid=23408723}}</ref> Научниците за растенија, поткрепени со резултатите од модерното сеопфатно профилирање на составот на културите, посочуваат дека културите изменети со помош на ГМ техники имале помала веројатност да имаат ненамерни промени отколку конвенционално одгледуваните култури.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.isb.vt.edu/news/2006/news06.jan.htm#jan0603|title=Information Systems for Biotechnology News Report}}</ref><ref>{{Наведено списание|displayauthors=6|date=October 2005|title=Hierarchical metabolomics demonstrates substantial compositional similarity between genetically modified and conventional potato crops|url=http://cadair.aber.ac.uk/dspace/bitstream/2160/4228/2/hierarchical%20metabolomics%20demonstrates%20substantial%20compositional%20similarity%20between%20genetically%20modified%20and%20conventional%20potato%20crops.pdf|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=102|issue=40|pages=14458–62|bibcode=2005PNAS..10214458C|doi=10.1073/pnas.0503955102|pmc=1242293|pmid=16186495|doi-access=free}}{{Мртва_врска|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Мртва врска|date=July 2022}}</ref> Во истражувањето, [[Тутун (производ)|тутунот]] и ''Arabidopsis thaliana'' биле најчесто изменети растенија, поради добро развиените методи на трансформација, лесното размножување и добро проучените геноми.<ref>{{Наведено списание|date=March 2010|title=The development of Arabidopsis as a model plant|journal=The Plant Journal|volume=61|issue=6|pages=909–21|doi=10.1111/j.1365-313X.2009.04086.x|pmid=20409266|doi-access=free}}</ref><ref name="banjara">{{Наведено списание|date=1 January 2012|title=Expression of an Arabidopsis sodium/proton antiporter gene (AtNHX1) in peanut to improve salt tolerance|journal=Plant Biotechnology Reports|volume=6|pages=59–67|doi=10.1007/s11816-011-0200-5}}</ref> Тие служеле како модел организми за други растителни видови. Воведувањето нови гени во растенијата барало [[Промотор (генетика)|промотор]] кој ќе биде специфичен за областа каде што генот треба да се изрази. На пример, за да се изрази ген само во зрната ориз, а не во лисјата, се користело промотор специфичен за ендоспермата. [[Генетски код|Кодоните]] на генот мора да бидат оптимизирани за организмот поради пристрасност кон употребата на кодон. == Видови модификации == [[Податотека:Btcornafrica.jpg|мини| [[Генетски изменета пченка|Трансгенска пченка]] која содржи ген од бактеријата ''Bacillus thuringiensis'']] === Трансгенски === Трансгенските растенија имаат вметнати гени во нив кои се добиени од друг вид. Вметнатите гени може да потекнуваат од видови во истото царство (растение до растение), или помеѓу кралства (на пример, бактерии до растение). Во многу случаи, внесената ДНК требало малку да се измени за да биде правилно и ефикасно [[Генска експресија|изразена]] во организмот домаќин. Трансгенските растенија се користат за изразување на [[Белковина|протеини]], како што се токсините од плачот од ''B. thuringiensis'', гени отпорни на хербициди, [[Антитело|антитела]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/science/2001/sep/09/gm.food|title=GM corn set to stop man spreading his seed|date=9 September 2001|work=the Guardian}}</ref> и [[антиген]]и за [[вакцинација]].<ref>{{Наведено списание|date=April 2000|title=Plants for delivery of edible vaccines|journal=Current Opinion in Biotechnology|volume=11|issue=2|pages=126–9|doi=10.1016/S0958-1669(00)00070-7|pmid=10753769}}</ref> Студијата која била предводена од Европската управа за безбедност на храната (ЕФСА), исто така, открила вирусни гени во трансгенските растенија.<ref>{{Наведено списание|year=2012|title=Possible consequences of the overlap between the CaMV 35S promoter regions in plant transformation vectors used and the viral gene VI in transgenic plants|journal=GM Crops & Food|volume=3|issue=4|pages=296–300|doi=10.4161/gmcr.21406|pmid=22892689|doi-access=free}}</ref> Трансгеничните моркови биле користени за производство на лекот Талиглуцераза алфа, кој се користел за лекување на болеста [[Гоше]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://blogs.nature.com/news/2012/05/first-plant-made-drug-on-the-market.html|title=First plant-made drug on the market|date=2 May 2012|work=Nature, Biology & Biotechnology, Industry|archive-url=https://web.archive.org/web/20121018222214/http://blogs.nature.com/news/2012/05/first-plant-made-drug-on-the-market.html|archive-date=18 October 2012|accessdate=1 September 2012}}</ref> Во лабораторија, трансгенските растенија биле изменети за да се зголеми [[фотосинтеза]]та (во моментов околу 2% кај повеќето растенија наспроти теоретскиот потенцијал од 9-10%).<ref>NWT magazine, April 2011</ref> Ова било можно со промена на ензимот рубиско (т.е. менување на растенијата C3 во растенија C4<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.plantsci.cam.ac.uk/research/julianhibberd.html|title=Molecular Physiology|work=Department of Plant Sciences|publisher=University of Cambridge|archive-url=https://web.archive.org/web/20130517035704/http://www.plantsci.cam.ac.uk/research/julianhibberd.html|archive-date=17 May 2013|accessdate=1 September 2012}}</ref>), со ставањето на рубиско во карбоксизом, со додавање на CO2 пумпи во клеточниот ѕид,<ref name="pmid17578868">{{Наведено списание|date=2008|title=Advances in understanding the cyanobacterial CO2-concentrating-mechanism (CCM): functional components, Ci transporters, diversity, genetic regulation and prospects for engineering into plants|journal=Journal of Experimental Botany|volume=59|issue=7|pages=1441–61|doi=10.1093/jxb/erm112|pmid=17578868|doi-access=free}}</ref> или со промена на формата на листот или големина.<ref name="pmid20460583">{{Наведено списание|displayauthors=6|date=July 2010|title=Increased leaf size: different means to an end|journal=Plant Physiology|volume=153|issue=3|pages=1261–79|doi=10.1104/pp.110.156018|pmc=2899902|pmid=20460583}}</ref><ref>{{Наведено списание|date=September 2009|title=Auxin patterns Solanum lycopersicum leaf morphogenesis|url=http://dev.biologists.org/content/136/17/2997.abstract|journal=Development|volume=136|issue=17|pages=2997–3006|doi=10.1242/dev.033811|pmid=19666826|doi-access=free}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://oai.cwi.nl/oai/asset/18965/18965D.pdf|title=Projects changing respectively plant growth and plant flowers}}{{Мртва_врска|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Мртва врска|date=February 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://oai.cwi.nl/oai/asset/18965/18965D.pdf|title=Project changing number of stomata in plants conducted by Ikuko Hara-Nishimura}}{{Мртва_врска|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Мртва врска|date=February 2022}}</ref> Растенијата биле дизајнирани да покажуваат [[биолуминисценција]] што можело да стане одржлива алтернатива на електричното осветлување.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.newscientist.com/article/mg21829156.500-one-per-cent.html|title=One Per Cent: Grow your own living lights|date=4 May 2013|work=New Scientist}}</ref> === Цисгенски === Цисгенските растенија се направени со помош на гени кои биле пронајдени во ист вид или тесно сродни, каде што можело да се случи конвенционално одгледување растенија. Некои одгледувачи и научници тврделе дека цисгенската модификација била корисна за растенија кои тешко се вкрстувале со конвенционални средства (како што се [[компир]]ите) и дека растенијата во категоријата цисгени не требало да бараат исто регулаторно испитување како трансгените.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.newscientist.com/article/mg19926671.600-how-the-humble-potato-could-feed-the-world.html|title=How the humble potato could feed the world|date=2 August 2008|work=New Scientist|pages=30–33}}</ref> === Субгенски === Генетски изменетите растенија, исто така, можеле да се развијат со користење на генски нокаут или генски нокаут за да се променел генетскиот состав на растението без да се инкорпорираат гени од други растенија. Во 2014 година, кинескиот истражувач Гао Каисија поднел патенти за создавање на вид [[пченица]] што била отпорна на прашкаста мувла. На сојот му недостасувале гени кои кодирале протеини кои ја потиснувале одбраната од мувла. Истражувачите ги избришале сите три копии од гените од [[Полиплоидија|хексаплоидниот]] геном на пченицата. Гао ги користел алатките за уредување на гени TALEN и CRISPR без додавање или менување други гени. Веднаш не биле планирани теренски испитувања.<ref name="tr1407">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.technologyreview.com/news/529181/chinese-researchers-stop-wheat-disease-with-gene-editing/|title=Beijing Researchers Use Gene Editing to Create Disease-Resistant Wheat &#124; MIT Technology Review|date=19 July 2014|publisher=Technologyreview.com|accessdate=23 July 2014}}</ref><ref>{{Наведено списание|date=September 2014|title=Simultaneous editing of three homoeoalleles in hexaploid bread wheat confers heritable resistance to powdery mildew|journal=Nature Biotechnology|volume=32|issue=9|pages=947–51|doi=10.1038/nbt.2969|pmid=25038773}}</ref> Техниката CRISPR била користена и од истражувачот од Пен Стејт, Јинонг Јанг за да ги изменил печурките со бели копчиња (''Agaricus bisporus'') за да не се кафеави,<ref>{{Наведено списание|date=April 2016|title=Gene-edited CRISPR mushroom escapes US regulation|journal=Nature|volume=532|issue=7599|pages=293|bibcode=2016Natur.532..293W|doi=10.1038/nature.2016.19754|pmid=27111611|doi-access=free}}</ref> и од DuPont Pioneer за да направи нова сорта пченка.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.businessinsider.com/dupont-crispr-corn-in-stores-in-5-years|title=The next generation of GMO food is here, and it's technically not a GMO|date=18 April 2016|work=Business Insider}}</ref> == Економија == Откажувањето од овие придобивки било скапо.<ref name="Eenennaam-et-al-2021">{{Наведено списание|last=Van Eenennaam|first=Alison L.|last2=De Figueiredo Silva|first2=Felipe|last3=Trott|first3=Josephine F.|last4=Zilberman|first4=David|date=16 February 2021|title=Genetic Engineering of Livestock: The Opportunity Cost of Regulatory Delay|journal=[[Annual Review of Animal Biosciences]]|publisher=[[Annual Reviews (publisher)|Annual Reviews]]|volume=9|issue=1|pages=453–478|doi=10.1146/annurev-animal-061220-023052|issn=2165-8102|pmid=33186503|doi-access=free}}</ref><ref name="Zilberman-et-al-2015">{{Наведено списание|last=Zilberman|first=David|last2=Kaplan|first2=Scott|last3=Wesseler|first3=Justus|date=17 February 2022|title=The Loss from Underutilizing GM Technologies|url=http://agbioforum.org/the-loss-from-underutilizing-gm-technologies/|journal=[[AgBioForum]]|publisher=[[Illinois Missouri Biotechnology Alliance]]}}</ref> Веселер ''и сор.'' 2017 година ја процениле цената на доцнењето за неколку култури, вклучително ГМ банана во [[Уганда]], ГМ грашок во [[западна Африка]] и [[Генетски изменета пченка|ГМ пченка/пченка]] во [[Кенија]].<ref name="Eenennaam-et-al-2021" /> Тие проценувале дека само Нигерија губи 33-46 милиони долари годишно.<ref name="Eenennaam-et-al-2021" /> Потенцијалните и наводните штети од ГМ културите морало да се споредат со овие трошоци за доцнење.<ref name="Eenennaam-et-al-2021" /><ref name="Zilberman-et-al-2015" /> == Принос == Во 2014 година, најголемиот преглед досега заклучил дека ефектите на ГМ културите врз земјоделството биле позитивни. [[Мета-анализа]]та ги разгледала сите објавени испитувања на англиски јазик за агрономските и економските влијанија помеѓу 1995 и март 2014 година за три главни ГМ култури: соја, пченка и памук. Студијата покажала дека културите толерантни на хербициди имале пониски производствени трошоци, додека за културите отпорни на инсекти намалената употреба на пестициди била компензирана со повисоки цени на семињата, оставајќи ги вкупните трошоци за производство приближно исти.<ref name="KlumperQaim"/><ref name="auto">{{Наведени вести|url=https://www.economist.com/news/science-and-technology/21630961-biggest-study-so-far-finds-gm-crops-have-large-widespread-benefits-field|title=Genetically modified crops - Field research|date=8 November 2014|work=Economist|access-date=3 October 2016}}</ref> Приносите биле зголемени за 9% за толеранција на хербициди и 25% за сорти отпорни на инсекти. Земјоделците кои примиле ГМ култури оствариле 69% поголем профит од оние кои не го прифатиле. Прегледот покажал дека ГМ културите им помагале на земјоделците во земјите во развој, со тоа што ги зголемиле приносите за 14 процентни поени.<ref name="auto"/> Истражувачите разгледале некои студии кои не биле рецензирани од колеги и неколку кои не пријавиле големини на примероци. Тие се обиделе да ја поправат пристрасноста за објавување, со разгледување на извори надвор од академските списанија. Големиот сет на податоци и овозможил на студијата да контролира потенцијално збунувачки променливи како што била употребата на ѓубрива. Одделно, тие заклучиле дека изворот на финансирање не влијаел на резултатите од студијата.<ref name="auto"/> Под посебни услови наменети за откривање само генетски фактори на принос, познато било дека многу ГМ култури имале ''пониски'' приноси. Ова различно се должело на едното или двете од: Повлекување на приносот, каде што самата карактеристика го намалувала приносот, или со натпреварување за суровина за синтеза или со тоа што била малку неточно вметната во средината на генот релевантен за приносот; и/или задоцнување при принос, каде што било потребно извесно време за да се размножи најновата генетика на принос во линиите на ГМ. Сепак, ова не ги одразувало реалните услови на теренот, особено испуштајќи го притисокот од штетници, кој често е поентата на карактеристиката на ГМ.<ref name="UCS">{{Наведена книга|url=http://www.ucsusa.org/sites/default/files/2019-10/failure-to-yield.pdf|title=Failure To Yield - Evaluating the Performance of Genetically Engineered Crops|last=Gurian-Sherman|first=Douglas|date=April 2009|publisher=[[Union of Concerned Scientists]]}}</ref> Видете на пример Подготвен преглед § Приговори за продуктивност. Уредувањето на гените, исто така, можело да ги зголеми приносите кои не биле специфични за употребата на какви било биоциди/пестициди. Во март 2022 година, резултатите од теренските тестови покажале дека генот кој бил заснован на CRISPR нокаутот на KRN2 кај пченката и OsKRN2 во оризот го зголемил приносот на зрната за ~10% и ~8% без откриени негативни ефекти.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.newscientist.com/article/2313582-rice-and-maize-yields-boosted-up-to-10-per-cent-by-crispr-gene-editing/|title=Rice and maize yields boosted up to 10 per cent by CRISPR gene editing|work=New Scientist|access-date=19 April 2022}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Chen|first=Wenkang|last2=Chen|first2=Lu|last3=Zhang|first3=Xuan|last4=Yang|first4=Ning|last5=Guo|first5=Jianghua|last6=Wang|first6=Min|last7=Ji|first7=Shenghui|last8=Zhao|first8=Xiangyu|last9=Yin|first9=Pengfei|date=25 March 2022|title=Convergent selection of a WD40 protein that enhances grain yield in maize and rice|url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.abg7985|journal=Science|volume=375|issue=6587|pages=eabg7985|doi=10.1126/science.abg7985|pmid=35324310|url-access=subscription}}</ref> == Карактеристики == [[Податотека:Älskade_knöl_–_utflykt_med_SLU_till_deras_potatisförsöksodlingar_–_20190825_09_(cropped).jpg|мини|Генетски изменет компир на кралот Едвард (десно) до кралот Едвард кој не е генетски изменет (лево). Истражувачко поле што му припаѓа на Шведскиот универзитет за земјоделски науки во 2019 година.]] ГМ културите што се одгледуваат денес или се во развој, биле изменети со различни особини. Овие карактеристики вклучувале подобрен рок на траење, отпорност на болести, отпорност на стрес, отпорност на хербициди, отпорност на штетници, производство на корисни добра како биогориво или лекови и способност за апсорпција на токсини и за употреба во биоремедијација на загадувањето. Неодамна, истражувањето и развојот биле насочени кон подобрување на земјоделските култури кои биле локално важни во [[Земја во развој|земјите во развој]], како што бил грашокот отпорен на инсекти за Африка<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.seedquest.com/News/releases/2006/august/16608.htm|title=SeedQuest - Central information website for the global seed industry|work=www.seedquest.com}}</ref> и брињал отпорен на инсекти (патлиџан).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.isaaa.org/resources/publications/pocketk/35/default.asp|title=Bt Brinjal in India - Pocket K - ISAAA.org|work=www.isaaa.org}}</ref> == Наводи == [[Категорија:Генетско инженерство]] eofzc4narix48r44rgpld03yo2vijb5 0 1357714 5577050 5576635 2026-06-14T17:54:15Z Gurther 105215 5577050 wikitext text/x-wiki '''Теа Таировиќ''' ([[Нови Сад]], [[26 април]] [[1996]]) е српска пејачка, текстописец и танчерка. Славата ја стекнала со учеството во осмата и десеттата сезона на натпреварот во пеење ''[[Ѕвездите на Гранд|„Ѕвездите на Гранд“]]''. Таа објавила три студиски албуми - ''Балканија'' (2022), ''Балерина'' (2023) и ''Теа'' (2024) - како и бројни независни синглови кои постигнале голем комерцијален успех. Препознатлива е по своите настапи во кои изведува [[Стомачен танц|стомачен]] и латиноамерикански танц, поради што е опишана како „[[Шакира]] [[Балкански Полуостров|од Балканот]]“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://bhportal.ba/balkanska-shakira-od-vrelog-plesa-tee-tairovic-muskarcima-ispadaju-vilice/|title="Balkanska Shakira": Od vrelog plesa Tee Tairović muškarcima "ispadaju vilice"|last=|first=|work=BHPortal|language=bosnian|archive-url=https://web.archive.org/web/20231120234759/https://bhportal.ba/balkanska-shakira-od-vrelog-plesa-tee-tairovic-muskarcima-ispadaju-vilice/|archive-date=20. 11. 2023|accessdate=16 June 2022}}</ref> == Детство и младост == Родена е на 26. април 1996 година во [[Нови Сад]], во тогашна Сојузна Република Југославија. Ќерка е на ТВ водителката Божица Малевиќ и академскиот сликар Зоран Таировиќ.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://nova.rs/zabava/showbiz/ovo-je-majka-tee-tairovic-od-nje-je-naucila-sve-sto-zna-foto/|title=Ovo je majka Tee Tairović: Od nje je naučila sve što zna|last=Savić|first=Marijana|date=11 October 2022|work=[[Nova (Serbia)|Nova.rs]]|language=Sr|accessdate=14 October 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://nova.rs/zabava/showbiz/ovako-je-otac-tee-tairovic-poznati-slikar-reagovao-kad-je-saznao-za-cerkin-intimni-snimak/|title=Ovako je otac Tee Tairović, poznati slikar, reagovao kad je saznao za ćerkin intimni snimak|last=Jovanović|first=Viktorija|date=11 October 2022|work=[[Nova (Serbia)|Nova.rs]]|language=Sr|accessdate=14 October 2022}}</ref> Од страната на нејзиниот татко има ромско потекло.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.telegraf.rs/jetset/vesti-jetset/3671466-otac-tee-tairovic-je-doktor-nauka|title=Otac Tee Tairović je doktor nauka: Pevačica ponosno pokazala tatu, na njega je povukla umetničku crtu|last=Stuparušić Papaz|first=Jelena|date=2023-05-02|work=Telegraf.rs|language=sr|accessdate=2023-07-16}}</ref> Нејзината баба од страна на татко починала како резултат на НАТО бомбардирањето на Југославија, кога била уништена куќата на нејзиниот татко.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.danas.rs/vesti/drustvo/zoran-tairovic-romi-su-staka-za-podupiranje-evrope/|title=Zoran Tairović: Romi su štaka za podupiranje Evrope|last=Matijević|first=Ivana|date=2017-09-10|work=[[Danas.rs|Danas]]|language=sr-RS|accessdate=2023-07-16}}</ref> Танцува од својата тригодишна возраст, кога започнала да посетува балетска школа, а го освоила второто место а на Светското првенство во шоу танц. Тренирала стандардни и латиноамерикански танци, балет и џез балет. Матурирала во гимназијата „Светозар Марковиќ“, а потоа се запишала на Филозофскиот факултет на Универзитетот во Нови Сад. Изјавила дека нема намера да студира психологија бидејќи уште од детството сонувала да стане пејачка, а за пример ја навела [[Бијонсе Ноулс|Бијонсе]]. == Кариера == Таировиќ го издала својот прв сингл насловен „Да си мој“ во 2014 година, сепак песната не постигнала голем успех, се до 2015 година. Таа повторно станала натпреварувачка на натпреварот за пеење ''[[Ѕвездите на Гранд]]'', откако веќе еднаш учествувала на натпреварот во 2013 година. Во финалето ги отпеала песните „Не знаеш како е“ од Нина Бадриќ и „Пламен на љубовта“ од групата Колонија. Не поминала во суперфиналето, но продукцијата и подарила песна наречена „Карактерна особина“, која воедно била втора песна во нејзината кариера. Во ноември 2016 година го издала својот трет сингл „Мене ми одговора“. Синглот „Танчерка“ излегол во април следната година. Со оваа песна таа успешно ја започнала годината во која објавила уште пет песни. Песната „Несреќа“ ја напишало и продуцирало босанското дуо - [[Џала Брат]] и [[Буба Корели]] - а според реакциите на слушателите на социјалните мрежи, Теа станала сè попопуларна со секоја нова песна. Со [[Шабан Шаулиќ]] во јуни 2017 г. ја снимила песната „Од кога тебе те знам“. Во септември 2017 г ја објавила дуетската песна „одат денови“, која ја снимала со раперот Премил Јовановиќ, попознат како Римски. Музиката и текстот се на Римски и Филип Младеновиќ. Со македонскиот фолк пејач Менил Велиоски ја снимила песната „Драма“, која се разликувала од нејзината претходна работа. Кон крајот на годината Таировиќ ја објавила својата прва балада „И во добро и во зло„ каде нејзините пејачки способности дошле до израз. Таировиќ пред летото 2018 година објавила дует со Ивана Круниќ наречен „Брат на брат“, а неколку месеци подоцна објави дует со „Медикамент“. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Матична}} * {{Allmusic}} * {{Imdb име}} * {{Musicbrainz artist}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Таировиќ, Теа}} [[Категорија:Поп-фолк пејачи]] [[Категорија:Српски текстописци]] [[Категорија:Српски пејачи]] [[Категорија:Луѓе од Нови Сад]] [[Категорија:Родени во 1996 година]] 23ejq9gnxoafjeglecavyhqft7dlppd 0 1360796 5577226 5368457 2026-06-15T09:03:49Z Bjankuloski06 332 Правописна исправка, replaced: 'рж → ’рж (36) 5577226 wikitext text/x-wiki [[Податотека:A_bottle_of_Old_Overholt_Straight_Rye_Whiskey.jpg|десно|мини| Шише американско виски од ’рж]] '''Вискито од ’рж''' може да се однесува на два различни, но поврзани, типови на [[виски]]: * Американско виски од ’рж, кое е слично на [[Бурбон (виски)|бурбон виски]], но мора да биде дестилирано од најмалку 51 процент зрно од [[’Рж|’рж]] * Канадско виски, кое често се нарекува (и често се означува како) виски од ’рж од историски причини, иако може но не мора да вклучи било какво ’ржано зрно во неговиот производствен процес. == Американско виски од ’рж == [[Податотека:Finger_im_Roggen_(fcm).jpg|мини|Зрното од ’рж мора да сочинува најмалку 51% од кашата на вискито од ’рж во Соединетите Држави.]] Во [[Соединети Американски Држави|Соединетите Држави]], виски од ’рж, според законот, се прави од каша од најмалку 51 процент ’рж. (Другите состојки во каша обично се [[пченка]] и слад од [[јачмен]] .) Се [[Дестилација|дестилира]] на не повеќе од 160 [[Степен (алкохол)|степени]] (80% процент на алкохол) и [[Бочва|старее]] во јагленосани, нови [[даб]]ови [[Бочва|буриња]]. Вискито мора да се стави во бурињата на не повеќе од 125 степени (62,5% процент на алкохол). Вискито од ’рж што е одлежено најмалку две години и не е измешано со други алкохолни пијалаци може дополнително да се означи како чисто, како во „чисто виски од ’рж“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://frwebgate.access.gpo.gov/cgi-bin/get-cfr.cgi?TITLE=27&PART=5&SECTION=22&TYPE=TEXT|title=Standards of Identity for Distilled Spirits|publisher=[[U.S. Government Printing Office]]|accessdate=2013-04-12}}</ref> === Историја === Вискито од ’рж било распространето во североисточните држави, особено во [[Пенсилванија]], [[Њујорк (сојузна држава)|Њујорк]] и [[Мериленд]]. [[Питсбург]] бил центар на производство на виски од ’рж во доцните 1700-ти и раните 1800-ти.<ref name="Pitt Post-Gaz">{{Наведени вести|url=http://www.post-gazette.com/libations/2007/05/23/Rye-is-popular-again/stories/200705230301|title=Rye is Popular Again|last=Toland|first=Bill|date=May 23, 2007|work=[[Pittsburgh Post Gazette]]|access-date=2013-12-27}}</ref> До 1880 - тите, дестилеријата на Џозеф Ф. Синот била најголем произведувач на виски од ’рж, со капацитет од 30,000 барели годишно.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=h0IAeM-IrtEC|title=New York Illustrated|date=1894|publisher=AF Parsons Publishing Co.|location=New York|page=250|access-date=18 April 2018}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=99 Drams of Whiskey: The Accidental Hedonist's Quest for the Perfect Shot and the History of the Drink|last=Hopkins|first=Kate|date=2009|publisher=St. Martin's Press|location=New York|page=196}}</ref> Во 1886 година, вискито од ’рж се произведувало во 17 држави.<ref>{{Наведено списание|last=Bready|first=James H.|date=Winter 1990|title=Maryland Rye: A Whiskey the Nation Long Fancied—But Now Has Let Vanish|url=https://msa.maryland.gov/megafile/msa/speccol/sc5600/sc5646/000004/000000/000001/pdf/msa_sc5646_4_1.pdf|journal=Maryland Historical Magazine|volume=85|issue=4|pages=346|access-date=2023-05-20}}</ref> Вискито од ’рж во голема мера исчезнало по прохибицијата. Неколку брендови, како Олд Оверхолт, преживеале, иако до крајот на 1960-тите, поранешните брендови од Пенсилванија се дестилирале главно во [[Кентаки]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://ellenjaye.com/index-history.html|title=American Whiskey & How It Got to Be This Way|work=EllenJaye.com|accessdate=2016-09-04}}</ref> Вискито од ’рж доживува мало, но растечко заживување во САД.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.winespectator.com/Wine/Archives/Show_Article/0,1275,6637,00.html|title=Rye's Revival|date=July 31, 2008|work=[[Wine Spectator]]|archive-url=https://archive.today/20130209064550/http://www.winespectator.com/magazine/show/id/12589|archive-date=2013-02-09|accessdate=2013-04-12}}</ref> Од почетокот на 21-от век, повеќе производители експериментираат со ржано виски, а неколку сега продаваат стареено виски од ’рж. Во 2023 година, Мериленд донел закон со кој го именувал вискито од ’рж на Мериленд како официјален пијалак на државата.<ref name="liquor">{{Наведени вести|url=https://www.cecildaily.com/news/state_news/moore-declares-rye-whiskey-state-spirit/article_54e7bd09-1f3f-5aa6-84a6-408290f0e4ab.html|title=Moore declares rye whiskey state spirit|last=Connolly|first=Connie|date=May 17, 2023|work=Cecil Whig|access-date=May 17, 2023}}</ref> === Разлики помеѓу ’рж и бурбон === Зрното од ’рж е познато по тоа што му дава на вискито она што многумина го нарекуваат зачинет или овошен вкус. [[Бурбон (виски)|Бурбонот]], дестилиран од најмалку 51% пченка, е значително посладок и има тенденција да биде пополн од ’ржта. Како што бурбонот се здобил со популарност надвор од јужниот дел на Соединетите држави, шанкерите сè повеќе го заменувале вискито од ’рж во коктели како што се Виски сауер, Менхетен и Олд фешнд, кои првично биле направени со виски од ’рж. Ако сите други сосотојки се исти, карактерот на коктелот ќе биде посув (т.е. помалку сладок) со виски од ’рж.<ref>See, for example: {{Наведена книга|title=Imbibe!: From Absinthe Cocktail to Whiskey Smash, a Salute in Stories and Drinks to "Professor" Jerry Thomas, Pioneer of the American Bar|last=Wondrich|first=David|publisher=Perigee Books|year=2007|isbn=978-0-399-53287-0}} At page 241 Wondrich states, in giving the recipe for a Manhattan, that "[a]ll things being equal, a 100-proof rye will make the best Manhattan..."</ref> == Канадско виски од ’рж == [[Податотека:Alberta_premium.jpg|мини|410x410пкс| Алберта премиум канадско виски од ’рж]] Канадското виски често се нарекува „виски од ’рж“, бидејќи историски голем дел од содржината бил од ’рж. Нема услов да се користи ’рж за правење канадско виски, а етикетите „Канадско виски“, „Канадско виски од ’рж“ и „Ржано виски“ се законски дозволени, без оглед на вистинскиот состав, под услов вискито „да ја поседува аромата, вкусот и карактерот кои генерално му се припишуваат на канадското виски“.<ref name="CAlaw">{{Наведена мрежна страница|url=http://laws.justice.gc.ca/en/F-27/C.R.C.-c.870/section-B.02.020.html|title=Canadian Food and Drug Regulations (C.R.C., c. 870) - Canadian Whisky, Canadian Rye Whisky or Rye Whisky (B.02.020)|work=Laws.justice.gc.ca|archive-url=https://archive.today/20120709161352/http://laws.justice.gc.ca/en/F-27/C.R.C.-c.870/section-B.02.020.html|archive-date=2012-07-09|accessdate=2013-04-12}}</ref> Во современата практика, повеќето канадски вискија се мешаат за да се постигне овој карактер, првенствено се состои од високо алкохолно основно виски, обично направено од пченка или пченица и старее во користени буриња во комбинација со мала количина на ароматизирано виски направено од каша од ’рж и дестилирана во понизок процент на алкохол. Во некои случаи, односот пченка и ’рж може да биде до 9:1.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.agr.gc.ca/mad-dam/index_e.php?s1=pubs&s2=bi&s3=php&page=bulletin_19_08_2006-06-02|title=Rye: Situation and Outlook|date=2006-06-02|work=Agriculture and Agri-Food Canada Bi-Weekly Bulletin, AAFC No. 2081/E|publisher=Agriculture and Agri-Food Canada|issn=1494-1805|archive-url=https://web.archive.org/web/20120206195636/http://www.agr.gc.ca/mad-dam/index_e.php?s1=pubs&s2=bi&s3=php&page=bulletin_19_08_2006-06-02|archive-date=2012-02-06|accessdate=2013-04-12}}</ref> Има неколку исклучоци, како што се Алберта Премиум и Канејдијан Клаб Черменс Селект, кои се направени од 100% каша од ’рж.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.alcoholprofessor.com/blog-posts/alberta-premium-us|title=Alberta Premium Is Finally Available in the US & Why It Matters|date=6 July 2022|work=The Alcohol Professor}}</ref> Канадското виски мора да се одлежи во дрвени буриња кои не се поголеми од 700 л. најмалку три години, а бурињата не мора да бидат нови дабови или јагленисани. Ова барање се разликува од регулативите за мешано американско виски, во кое најголемиот дел од основните алкохолни пијалаци не се бара да се стареат. * == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Виски]] [[Категорија:Жестоки пијалаци]] 4i5vy4mvvrtneanesn94pu9qpx1fx8o 0 1361225 5577288 5456759 2026-06-15T10:01:02Z Bjankuloski06 332 Правописна исправка, replaced: 'рж → ’рж 5577288 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Географски објект|name=Големи рамнини|type=[[Рамнина]]|photo={{multiple image | border = infobox | perrow = 1/2/2 | total_width = 320 | image1 = Great plains storm - Great Sand Dunes National Park.jpg | alt1 = | image2 = Cole Camp Prairie Sunset (26926713720).jpg | alt2 = | image3 = Black-Tailed Prairie Dog.jpg | alt3 = | image4 = North Dakota Native Prairie.jpg | alt4 = | image5 = Bison Theodore National Park, Sagebrush.jpg | alt5 = | image6 = WY_Redds_Great_plains.jpg | alt6 | image7 = Great Plains State Park.jpg | alt7 | image8 = Mixed grass prairie Fort Smith Montana.jpg | alt8 | image9 = Missouri River Valley North Dakota 11.jpg | alt9 = | align = <center>'''Clockwise from top''':</center> | direction = | caption1 = Цветање на [[зајчева грмушка]] на Големите Рамнини | caption2 = [[Коул Камп (Мисури)|Коул Камп]], [[Мисури]], познат е по високи пространи цветни прерии | caption3 = [[Прериско куче]] по потекло од Големите Рамнини, клучен вид | caption4 = Примитивна бујна прерија на [[Северна Дакота]] | caption5 = [[Бизон]], [[Национален парк Теодор Рузвелт]] | caption6 = Редс, речно станиште на Големите Рамнини | caption7 = [[Државен парк на Големите Рамнини]] | caption8 = Мешовита рамничарска тревна прерија во близина на [[Форт Смит (Монтана)|Форт Смит]], [[Монтана]] | caption9 = Долина на реката [[Мисури (река)|Мисури]] во централна [[Северна Дакота]] }}|caption=|location=Канада и САД|map_image=|map_caption=Сателитска снимка која ја илустрира општата дистрибуција на Големите Рамнини. Точните граници може да варираат во зависност од контекстот или дисциплината (на пр. екологија, геологија, геополитички дефиниции).<ref name=Encyclopedia>[[David J. Wishart|Wishart, David J.]] . The Great Plains Region, In: {{cite book|author= |title=Encyclopedia of the Great Plains |url=https://archive.org/details/encyclopediaofgr0000unse_m8j3|location=Lincoln |publisher=University of Nebraska Press |year=2004|isbn=0-8032-4787-7|pages=|pages=xiii-xviii}}</ref>|coordinates={{coord|37|N|97|W|region:US_type:country_dim:589934|display=inline,title}}|area={{convert|2800000|km2|mi2|abbr=on}}|length={{convert|3200|km|mi|abbr=on}}|width={{convert|800|km|mi|abbr=on}}}} '''Големите Рамнини''' ({{langx|en|Great Plains}}) претставуваат континуирана [[Низина|низинска област]] во централните делови [[Северна Америка|на Северна Америка]] составена од бројни [[Прерија|прерии]], [[Степа|степи]] и други форми на [[Треви|тревни]] површини. Тие ја покриваат областа помеѓу реката [[Мисисипи (река)|Мисисипи]] на исток и [[Карпести Планини|Карпестите Планини]] на запад, со вкупна површина од околу 1,3 милиони квадратни километри. На југ, тие се протегаат до левиот брег на реката [[Рио Гранде]]. На територијата на [[Канада]], Големите Рамнини се протегаат по сите три прериски провинции, [[Саскачеван]], [[Алберта]] и [[Манитоба]], додека на територијата на [[Соединети Американски Држави|САД]] се протегаат низ сојузните држави [[Северна Дакота|Северна]] и [[Јужна Дакота]], [[Колорадо]], [[Канзас]], [[Монтана]], [[Небраска]], [[Оклахома]], [[Тексас]], [[Вајоминг]] и [[Ново Мексико]]. Со [[Апсолутна висина|надморска височина]] до максимум 1.000 метри, областа е позната и како најголема континуирана земјоделска површина во светот. == Клима == Поголемиот дел од Големите Рамнини има [[Степска клима|полупустинска клима]], со екстремни температури и ретки, но непредвидливи врнежи. Во поголем дел од овој регион, полусушната клима не обезбедува доволно влага за раст на дрвјата, па затоа преовладуваат тревни површини - [[Прерија|прерии]]. Меѓутоа, во канадските држави [[Алберта]] и [[Северозападни Територии|северозападните територии,]] летата се пократки и значително посвежи, па и покрај недоволните врнежи, испарувањето е побавно, така што овозможува раст на дрвјата, главно [[четинари]]. == Геологија == [[Податотека:Map_of_Great_Plains.svg|алт=Мапа Велике равнице|лево|250x250пкс| Карта на големите рамнини]] Поголемиот дел од Големите Рамнини некогаш бил покриен со огромно [[море]], а депонираните остатоци формираат карпест слој што лежи под површината на земјата. Големите рамнини биле најголемата област на пасишта во светот, каде паселе огромни стада [[бизон]]и, проценети на над 50 милиони. Поголемиот дел од пасиштата се карактеризираат со богата, плодна почва што земјоделците ја експлоатирале максимално од 19 век до сега. Годините на прекумерно одгледување и недоволно ѓубрење довеле до создавање на големи неплодни површини - кога плодната почва почнала да еродира. == Економија == Современото обработување и наводнување го вратиле земјоделството во оваа област (се одгледуваат [[’Рж|’рж]], [[јачмен]], [[луцерка]] и [[пченица]]) заедно со одгледување на огромни стада добиток. На оваа област се произведува повеќе од 75% од светскиот извоз на пченица. Исто така, тука има и големи наоѓалишта [[Јаглен|на јаглен]], [[нафта]], природен гас, [[сулфур]] и калиум карбонат. == Население == Во оваа област живеат околу 15 милиони луѓе, од кои околу 5 милиони живеат во канадскиот дел, а околу 10 милиони во американскиот дел на Големите Рамнини. '''Најголемите градови се:''' * '''Во Канада''': ** [[Калгари]] (население 990.000) ** [[Едмонтон]] (967.000) ** [[Винипег]] (685.000) * '''Во САД''': ** [[Денвер]] (2.000.000) ** [[Сан Антонио]] (1.500.000) ** [[Оклахома Сити|Оклахома]] (1.000.000) == Употреба == Терминот „Големи Рамнини“ се користи во Соединетите Држави за да се опише подподелба на уште поголемата физиографска поделба на внатрешните рамнини, која покрива голем дел од внатрешноста на Северна Америка. Во Канада, овој термин ретко се користи, а владиниот оддел одговорен за официјално мапирање, ги третира внатрешните рамнини како единствен ентитет кој се состои од неколку поврзани висорамнини и рамнини. Не постои регион наречен „Големи Рамнини“ во Канада.<ref>[http://atlas.nrcan.gc.ca/site/english/maps/environment/land/arm_physio_plains/1 Atlas.nrcan.gc.ca] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130122000541/http://atlas.nrcan.gc.ca/site/english/maps/environment/land/arm_physio_plains/1|date=January 22, 2013}}</ref> Во однос на човечката географија, терминот ''прерија'' почесто се користи во Канада, а регионот е познат како канадски прерии, прериски провинции или едноставно „прерии“. ''Северноамериканскиот еколошки атлас'', изработен од Комисијата за еколошка соработка, агенција на НАФТА составена од географски агенции на мексиканската, американската и канадската влада, го користи терминот „Големи рамнини“ како екорегион кој е синоним за доминантни прерии и пасишта, наместо физиографски регион дефиниран со топографија. Екорегионот на Големите Рамнини вклучува пет подрегиони: умерени прерии, западно-централни полусуви прерии, јужно-централни полусуви прерии, крајбрежни рамнини Тексас - Луизијана и полусуви рамнини Тамаулипас - Тексас, кои се преклопуваат или се прошируваат со други карактеристики на Големите рамнини.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.epa.gov/wed/pages/ecoregions/na_eco.htm|title=About the National Health and Environmental Effects Research Laboratory (NHEERL)}}</ref> == Големина == [[Податотека:On_the_Great_Plains,_Kansas,_294_miles_west_of_Missouri_River._(redo_2016).jpg|лево|мини|250x250пкс| Големите рамнини во близина на земјоделска заедница во централен [[Канзас]]]] Регионот опфаќа растојание од 800 км од исток кон запад и 3200 км од север кон југ. Поголемиот дел од овој регион бил дом на огромни стада на американскиот бизон се додека не биле скоро потполно истребени во тек на средина и крајот на 19 век. Има површина од 1 300 000 км². Бореалните рамнини на западна Канада се физиографски исти, но се раликуваат по изгледот на тундрите и шумите, а не на тревните појаси. Терминот „Големи Рамнини“, за регионот западно од околу 96 меридијан и источно од [[Карпести Планини|Карпестите Планини]], генерално не се користел пред почетокот на 20 век. Студија од 1916 година на Невин Фенеман „ ''Физиографската подподелба на Соединетите Американски Држави'' “ <ref>{{Наведено списание|last=Fenneman|first=Nevin M.|date=January 1917|title=Physiographic Subdivision of the United States|journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America]]|volume=3|issue=1|pages=17–22|bibcode=1917PNAS....3...17F|doi=10.1073/pnas.3.1.17|oclc=43473694|pmc=1091163|pmid=16586678|doi-access=free}}</ref> го донела терминот Големи Рамнини во поширока употреба. Пред тоа, регионот речиси секогаш се нарекувал Високи Рамнини, за разлика од долните прериски рамнини на државите од [[Среден Запад|Средниот Запад]].<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/historicalgeogra00brow|title=Historical Geography of the United States|last=Brown|first=Ralph Hall|publisher=Harcourt, Brace & Co|year=1948|location=New York|pages=[https://archive.org/details/historicalgeogra00brow/page/373 373–374]|oclc=186331193|url-access=registration}}</ref> Денес, терминот „ Високи Рамнини “ се користи за подрегион на Големите Рамнини.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.britannica.com/place/High-Plains|title=High Plains {{!}} region, United States|work=Encyclopedia Britannica|language=en|accessdate=May 9, 2021}}</ref> Терминот сè уште малку се користи во Канада во споредба со почестиот „прерија“. == Ветерна енергија == Големите Рамнини значително придонесуваат за искористување на енергијата на ветерот во Соединетите држави. Т. Бун Пикенс развил фарми со ветерници после кариерата како извршен директор во нафтена индустрија и ја повика САД да инвестираат билион долари за изградба на дополнителни 200.000 MW ветерна енергија во рамнините како дел од планот Пикенс. Тој укажал на Свитвотер во Тексас, како пример за економска ревитализација поттикната од развојот на енергијата на ветерот.<ref name="oilman_wind_power">{{Наведени вести|url=http://www.startribune.com/business/25868279.html|title=Legendary Texas oilman embraces wind power|date=July 25, 2008|work=[[Star Tribune]]|access-date=August 24, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080727134710/http://www.startribune.com/business/25868279.html|archive-date=July 27, 2008}}</ref><ref name="oil_addiction">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sightline.org/2008/07/09/texas-oil-man-says-we-can-break-the-addiction/|title=Texas Oil Man Says We Can Break the Addiction|last=Fahey|first=Anna|date=July 9, 2008|work=Sightline Daily|archive-url=https://web.archive.org/web/20200801005045/https://www.sightline.org/2008/07/09/texas-oil-man-says-we-can-break-the-addiction/|archive-date=August 1, 2020|accessdate=August 24, 2008}}</ref><ref name="pickens_order">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.windtoday.net/info/articles.html?ID=57318|title=T. Boone Pickens Places $2&nbsp;Billion Order for GE Wind Turbines|date=May 16, 2008|work=Wind Today Magazine|archive-url=https://web.archive.org/web/20081001235615/http://www.windtoday.net/info/articles.html?ID=57318|archive-date=October 1, 2008|accessdate=August 24, 2008}}</ref> == Наводи == {{Наводи|30em}} == Надворешни врски == * [http://www.kansasheritage.org/prairie/ Kansas Heritage Group: ''Native Prairie, Preserve, Flowers, and Research''] * [http://memory.loc.gov/ammem/award97/ndfahtml/ngphome.html Library of Congress: ''Great Plains''] * [http://www.unl.edu/plains/ University of Nebraska-Lincoln: ''Center for Great Plains Studies''] * {{URL|https://www.ars.usda.gov/plains-area/lubbock-tx/cropping-systems-research-laboratory/wind-erosion-and-water-conservation-research/docs/llano/|Public domain images of the Southern High Plains}} * [https://web.archive.org/web/20121024013411/http://www.library.okstate.edu/okmaps/ Oklahoma Digital Maps: Digital Collections of Oklahoma and Indian Territory] [[Категорија:Голема Низина]] [[Категорија:Географија на САД]] [[Категорија:Географија на Канада]] 98ujgwtb0ts2zt5yfes87o6y2hdsz2e 0 1361439 5576944 5576852 2026-06-14T12:53:35Z Andrew012p 85224 /* Животопис */ 5576944 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder|name=Александар Мартулков|image=Alekso Martulkov.jpg|caption=Мартулков во [[1951|1951 г.]]|order2=Пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|Народното собрание на Бугарија]]|term_start2=20 август 1931|term_end2=12 април 1933|monarch2=[[Борис III]]|premier2=[[Александар Малинов]]</br>[[Никола Мушанов]]|order4=Пратеник во [[Влада на Македонија од 1945|Президиумот на Народното Собрание на Македонија]]|term_end4=26 јуни 1946|term_start4=15 април 1945|president4=[[Методија Андонов - Ченто]]|premier4=[[Лазар Колишевски]]|term_start5=1 јануари 1947|term_end5=1952|president5=[[Благоја Фотев]]|premier5=[[Лазар Колишевски]]|nickname=[[Ото фон Бизмарк|Бизмарк]]|birth_name=Александар Ончев Мартулков|birth_date=[[23 октомври]] [[1878]]|birth_place=[[Велес]], [[Солунски Вилает]], [[Отоманска Империја]]|death_date=[[19 декември]] [[1962]] {{мали|(возр. 84)}}|death_place=[[Софија]], [[Народна Република Бугарија|НР Бугарија]]|parents=[[Пано Мартулков]] и Сава Мартулкова|alma_mater=[[Скопско педагошко училиште]]|awards=[[Орден „За заслуга“ (Бугарија)|Орден „За заслуга“]]</br>[[Илинденска споменица]]</br>[[Орден на заслуги за народот]]|blank2=Дела|data2=''[[Моето учество во револуционерните борби на Македонија]]'' <small>([[Список на литературни дела од Алексо Мартулков|други]])</small>|signature=Потпис на Мартулков.png|predecessor1=|successor1=|order6=Член на [[Уставотворно собрание на Народна Република Македонија|Уставотворното собрание на Македонија]]|term_start6=27 јуни 1946|term_end6=31 декември 1946|president6=[[Димитар Несторов]]|premier6=[[Лазар Колишевски]]}} '''Александар Ончев Мартулков''',<ref group="белешка">Познат и како '''Александар Панов/Иванов Мартулков''' во [[Бугарска историографија|Бугарската историографија]].</ref> познат по псевдонимот '''Бизмарк'''<ref>{{Мирчев|237}}</ref> ([[Велес]], [[23 октомври]] [[1878]] — [[Софија]], [[19 декември]] [[1962]]) — [[Македонци|македонски]] револуционер и политичар. Меѓу првите пропагатори на [[социјализмот]] во [[Македонија]]. Деец на [[Македонската револуционерна организација]] и учесник во [[Илинденското востание]]. Член и раководител на [[ВМРО (Обединета)]] во [[1930-тите]]. Роден во сиромашно работничко семејство, стекнал више образование во [[Скопско педагошко училиште|Скопското педагошко училиште]]. Во [[1894|1894 година]] се приклучил во [[Социјализам|социјалистичкото движење]] со поттик од [[Васил Главинов]]. Како член на [[Македонска социјалистичка група|Македонската социјалистичка група]], учествувал во [[Празнување на ден на трудот во 1896 година (Софија)|првото празнување на ден на трудот во Бугарија]]. Во [[1900-ти|1900-тите]] соработувал со [[Велешки револуционерен реон|Велешкиот револуционерен реон]] и [[Иван Наумов Аљабакот|Иван Аљабакот]]. Во [[1906|1906 година]] се преселил во [[Софија]] каде се приклучил во [[Бугарска комунистичка партија|Бугарската комунистичка партија]]. Учествувал во политичкото управување на Македонија по [[Младотурската револуција]]. За време на [[Првата светска војна]], го основал [[Комитет на дезертери|Комитетот на дезертери]] каде префрлил македонски борци од српската војска во [[Царството Бугарија]]. Во текот на војната бил секретар на [[Општина Оморани]] и подоцна чиновник во [[Косово и Метохија]]. По војната се приклучил во [[Емигрантски комунистички сојуз|Емигрантскиот комунистички сојуз]] и [[Велешко благотворително братство „Рајко Жинзифов“|Велешкото благотворително братство „Рајко Жинзифов“]]. Во [[1931|1931 година]] бил одбран за пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]], заедно со [[Христо Трајков]]. Во [[1932|1932 година]] почнал со издавањето на весникот ''[[Македонско знаме]]'', [[1933|следната година]] доживеал неуспешен обид на атентат од [[Михајловисти|Михајловистите]]. На [[8 јули]] [[1936|1936 година]], [[Судски процес против ВМРО (Обединета)|го осудиле Мартуков заедно со останатите членови на ЦК на ВМРО (Обединета)]]. Учествувал во [[Народноослободителната борба]]. Во [[1944|1944 година]] се приклучил во [[Президиумот на АСНОМ]] и подоцна во народното собрание на [[НР Македонија]]. Помогнал со спроведување на [[Илинденска пензија|Илинденската пензија]] и подоцна доделување на [[Илинденска споменица|Илинденската споменица]]. Во [[1954|1954 година]] ги објавил неговите спомени насловени ''[[Моето учество во револуционерните борби на Македонија]]''. Во текот на [[1960-тите]], [[Лазар Колишевски]] го изолирал Мартулков од секојдневните политички функции. Незадоволен со режимот, се преселил во [[Народна Република Бугарија]] каде починал. == Животопис == === Потекло и рани години (1894 — 1901) === {{Поврзано|Празнување на ден на трудот во 1896 година (Софија)|Штрајк против Скопското педагошко училиште|Агитаторска одисеја на Алексо Мартулков|Мартулкови}} Александар Мартулков е роден на [[23 октомври]] [[1878|1878 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Отоманското Царство]]. Потекнува од сиромашно работничко семејство.<ref>{{Наведена книга|url=|title=Извори за ослободителната војна и револуција во Македонија 1941-1945: Документи на Комунистичката партија на Југославија и Комунистичката партија на Македонија 1941-1945|last=Апостолски|first=Михајло|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1970|pages=474|author-link=Михајло Апостолски}}</ref> Неговиот татко [[Пано Мартулков|Пано (Онче) Мартулков]] бил [[воденичар]] и деец на [[македонско национално движење|македонското национално движење]]. Поради тоа во [[1867|1867 година]] бил прогонет во [[Дијарбекир]]. Неговата мајка Сава Мартулкова била работник. Неговиот постар брат [[Петар Мартулков]] учителствувал во [[Софија]] со [[Роса Мартулкова|неговата жена]]. Во [[есента]] [[1894|1894 година]] Мартулков се запознал со [[Васил Главинов]], кој го [[Радикализам|радикализирал]] со брошурата ''Студенство и социјализам'' од [[Никола Габровски]].{{Sfn|Станковиќ|2020|p=55}} Под наредба од [[Димитар Благоев]],<ref>{{Наведена книга|url=https://www.strumski.com/books/g_madolev_vasil_glavinov.pdf|title=Васил Главинов - пионер на социјалистическото движение в Македониа и Одринско|last=Мадолев|first=Георги|publisher=Исторически преглед|year=1968|pages=68}}</ref> Главинов основал социјалистичка група со седум члена, меѓу кои биле: Мартулков, [[Ризо Ризов]] и [[Илија Плавев]].<ref>{{Наведени вести|url=http://www.tirekovmirece.com/Novost/%D0%93%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2,-%D0%B6%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80-%D0%BD%D0%B0-%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B8%D1%82%D0%B5-%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%B8|title=Главинов, жесток пропагатор на социјалистичките идеи|last=Печков|first=Петар|date=12 септември 2015|work=ТиРековМиРече}}</ref> Во [[1895|1895 година]] Мартулков се запишал во [[Гимназија „Кочо Рацин“ - Велес|Велешката прогимназија]]. [[1896|Следната година]] се приклучил во [[Македонска социјалистичка група|Македонската социјалистичка група]]. Таму се запознал со [[Атанас Раздолов]], [[Димитар Мирасчиев]], Андон Шулев и Стојан Попов.<ref>{{Наведени вести|url=https://novamakedonija.com.mk/makedonija/politika/koga-makedoncite-za-prvpat-go-odbelezhaa-1-maj/|title=Кога Македонците за првпат го одбележаа 1 Мај|last=Станковиќ|first=Далибор|date=1 мај 2023|work=[[Нова Македонија]]}}</ref>{{Sfn|Станковиќ|2020|p=56}} За [[Празнување на ден на трудот во 1896 година (Софија)|првото празнување на ден на трудот во Бугарија]], групата обработиле знаме со геслото „''Ослободувањето на Македонија е дело на Македонците'' — ''[[Македонија на Македонците]]''“. Бугарската полиција го забраниле знамето но Мартулков тајно го однесол.{{Sfn|Андонов Полјански|1973|p=82}} Во Борисовата градина, Андон Шулев говорел за главните цели на нивната организација.{{Sfn|Андонов Полјански|1973|p=84}} По настанот, Мартулков се вратил во неговиот мајчин град каде почнал да го шири [[социјализмот]]. Во [[1898|1898 година]], се запишал во [[Скопско педагошко училиште|Скопското педагошко училиште]], таму продолжил со неговата политичка агитација. Под влијание на [[Петар Манџуков]], организирал [[Штрајк против Скопското педагошко училиште|штрајк против училиштето]] во [[мај]] [[1899|1899 година]].<ref>{{Harvnb|Мартулков|1954|p=27}}</ref> По настанот бил прогонет од сите училишта под делокруг на [[Бугарската егзархија]].<ref>{{Harvnb|Мартулков|1954|p=30-31}}</ref> Неколку месеци живеел со Васил Главинов на [[Булевар „Марија Луиза“ (Софија)|булевар „Марија Луиза“]], [[Софија]].{{Sfn|Станковиќ|2020|p=92}} Во втората половина на 1899 година се вратил во Велес за да собере средства за весникот ''[[Политичка слобода]]''.<ref>{{Harvnb|Мартулков|1954|p=39}}</ref> [[Агитаторска одисеја на Алексо Мартулков|Патувал низ југоисточна Македонија]] каде го спречил влијанието на [[Врховисти|Врховистите]].<ref>{{Harvnb|Мартулков|1954|p=41-43}}</ref> Ги употребил тајните патишта на [[Македонската револуционерна организација]] без нивно одобрување.{{Sfn|Станковиќ|2020|p=92}}<ref>{{Наведена книга|url=https://muzejbitola.mk/wp-content/uploads/2016/zbornik_2016_web/10_Branko_Gjorgiev.pdf|title=Тајната патна мрежа на Македонската револуционерна организација во Струмица и Струмичко|last=Ѓорѓиев|first=Бранко|publisher=Национална установа завод за заштита на спомениците на културата и музеј|year=2016|location=[[Битола]]|pages=95|access-date=2026-05-25|archive-date=2023-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20230402023440/https://muzejbitola.mk/wp-content/uploads/2016/zbornik_2016_web/10_Branko_Gjorgiev.pdf|url-status=dead}}</ref> На [[9 декември]] се вратил во Велес. Во [[1900|1900 година]], за време на [[Велигден]], Мартулков заедно со [[Никола Русински]], Јордан Малезанов и [[Илија Раштанов]] го ограбиле [[Јован Весов]] за 160 [[Турска лира|турски лири]].<ref>{{Наведена книга|url=|title=Македония и Тракия в борба за свобода: Краят на ХIХ - началото на ХХ в Нови док|last=Георгиев|first=Величко|publisher=[[Македонски научен институт]]|year=1995|isbn=9789548187244|location=[[Софија]]|pages=197}}</ref>{{Sfn|Станковиќ|2020|p=93}} По нападот, Русински се иселил во [[Куманово]] додека Мартулков бил затворен во [[Куршумли ан]] за пет месеци. Додека Јордан Малезанов избегал со парите во Софија.<ref>{{Harvnb|Мартулков|1954|p=55-57}}</ref> === Учество во Илинденско востание и Младотурската револуција (1901 — 1912) === [[Податотека:1909 years First Balkan Socialdemocrat conference Belgrade.png|мини|Делегати во Првата балканска социјалнодемократска конференција во [[Белград]], [[1910|1910 г.]]|313x313px]]Во [[1901|1901 година]] се приклучил во [[Македонската револуционерна организација]] под наредба од [[Македонска социјалистичка група|Македонската социјалистичка група]].{{Sfn|Станковиќ|2020|p=95}} Како дел од [[Скопски револуционерен округ|Скопскиот револуционерен округ]], помогнал со организирање на [[Илинденското востание]] во [[Кумановско|Кумановскиот револуционерен реон]].<ref name=":5">{{Наведена книга|url=https://www.zirm.mk/wp-content/uploads/2022/11/IST-2022.1.08-Sazdovski-N.-Dejnosta-na-MRO-vo-kumanovsko-1895-1903.pdf|title=Дејноста на Македонската револуционерна организација во Кумановско (1895-1903)|last=Саздовски|first=Ненад|publisher=Здружение на историчари на Република Македонија|year=2022|location=[[Скопје]]|pages=144}}</ref> Ги обновил револуционерните мрежи со останатите региони. Собрал околу 650 [[Турска лира|турски лири]] од градските трговци. Со нив купил 60 [[пушки]] и 20 [[Револвер|револвери]].<ref name=":5" /> За време на востанието, се обидол да се приклучи во четата на [[Никола Дечев]]. Но, под наредба од [[Задгранично претставништво|Задграничното претставништво]], се сместил во [[Софија]] со [[Никола Пушкаров]].<ref>{{Harvnb|Мартулков|1954|p=79}}</ref> По востанието, Пушкаров му дадол наредба да изврши терористички напад во [[Скопје]] со цел да го привлече вниманието на [[Западна Европа]]. Преку [[Врање]] влегол во [[Вардарска Македонија]] но околиските аскери го уапсиле во [[Челопек (Кумановско)|Челопек]]. Лежел три месеци во затвор. Откако бил ослободен, Кирил Стојанов го известил дека терористичкиот напад бил откажен поради [[Мирцштешки реформи|Мирцштешките реформи]].<ref>{{Harvnb|Мартулков|1954|p=79-82}}</ref> Во [[пролетта]] [[1904|1904 година]], влијанието на [[Странски пропаганди во Македонија|странските пропаганди во Македонија]] се засили. [[Јован Бабунски]], [[Стефан Димитров]],{{Sfn|Аврамов|1929|p=28}}{{Sfn|Аврамов|1929|p=40}} [[Иван Наумов Аљабакот]],{{Sfn|Каровски|2013|p=91}} и [[Глигор Соколов|Глигор Соколовиќ]] се сместиле во градот.{{Sfn|Аврамов|1929|p=54-56}}{{Sfn|Каровски|2013|p=91}} Мартулков се приклучил во четата на Аљабакот и учествувал во борбата против чифлигарот Етим Мустафа во [[Јасеново]].<ref>{{Наведена книга|url=https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=648533|title=ВМОРО и надзора над стопанския живот в Македония и Одринско (до навечерието на Балканските войни)|last=Александрова|first=Елена|publisher=Историческо бъдеще|year=2017|pages=170}}</ref> Во [[1905|1905 година]] се вратил во [[Велес]]. Неколку месеци подоцна се преселил во Софија. По патот се запознал со [[Даме Груев]] во [[Кнежје]].<ref>{{Harvnb|Мартулков|1954|p=129-132}}</ref> Во Софија страдал од [[туберкулоза]] и неговиот состанар [[Александар Антонов]] се самоубил. Во [[1906|1906 година]] се приклучил во [[Бугарска комунистичка партија|Бугарската комунистичка партија]] и ги поткрепил тесните социјалисти, предводени од [[Димитар Благоев]]. Во [[1907|1907 година]] се запознал со [[Георги Димитров]] при штрајк на железничките работници.<ref>{{Harvnb|Мартулков|1954|p=141-144}}</ref> Истата година Мартулков се обидол да се врати во Вардарска Македонија преку [[Ќустендил]] со четата на [[Крсто Б'лгаријата]], но по патот [[Врховизам|врховиститите]] ги нападнале.<ref name=":8">{{Наведена книга|url=http://www.makedonika.mk/ShareBook.aspx?id=10791|title=Пере Наумов Тошев|last=Миноски|first=Михајло|publisher=Македонска литера|year=2013|isbn=978-9989-622-98-4|location=[[Скопје]]|pages=208-209|author-link=Михајло Миноски}}</ref> По [[Младотурската револуција]], Мартулков бил амнестиран и се вратил во Велес. Заедно со [[Радикална-реформска струја|прогресивната струја на ВМОРО]] учествувал во управувањето на Македонија. Во [[септември]] [[1908|1908 година]], заедно со [[Васил Главинов]], го основале просветното друштво ''Класно единство'' со 20 члена.<ref>{{Наведена книга|url=|title=За работничкото движење во Македонија до Балканската војна|last=Зографски|first=Данчо|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1950|location=[[Скопје]]|pages=219|author-link=Данчо Зографски}}</ref>{{Sfn|ПА II|2009|p=1240}} Истата година биле спроведени локални избори каде [[Ризо Ризов]] бил назначен за градоначалник на Велес а Мартулков за чиновник.<ref>{{Harvnb|Мартулков|1954|p=186-187}}</ref> Во [[1909|1909 година]] Мартулков бил назначен за селски учител во [[Нежилово (Велешко)|Нежилово]]. Таму одржал говор каде ја критикувал [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].{{Sfn|Аврамов|1929|p=171}} Истата година, околу [[Велигден]], [[Абдул Хамид II]] организирал контра државен удар во [[Истанбул]]. [[Младотурци|Младотурците]] побарале помош од [[Јане Сандански]] и неговата чета. Мартулков учествувал во Цариградскиот поход.{{Sfn|Влахов|1947|p=113}} По борбата, [[Димитар Мирасчиев]] го пречекал во [[Солун]] каде се запознал со [[Димитар Влахов]]. Во [[1910|1910 година]] бил меѓу делегатите во првата балканска социјалнодемократска конференција во [[Белград]] заедно со [[Душан Цекиќ]]. За претседател на седницата бил изгласан Васил Главинов. Околу [[1911]]-[[1912|1912 година]] военополитичките односи меѓу [[Балкански сојуз|Балканскиот сојуз]] и [[Отоманското Царство]] се влошиле.<ref>{{Harvnb|Мартулков|1954|p=231-232, 234-235}}</ref> === Балканските војни и Првата светска војна (1912 — 1918) === {{Поврзано|Комитет на дезертери|Општина Оморани}}[[Податотека:Извештај за дезертскиот комитет на Мартулков.png|мини|233x233px|Извештај од министерството за надворешни работи на Србија за [[Комитет на дезертери|Комитетот на дезертери]], [[1914|1914 г.]]{{Sfn|Ѓоргиевска|2019|p=154}}]]Со почетокот на [[Првата балканска војна]], српската војска влегла во [[Велес]] на [[23 октомври]].{{Sfn|Малковски|2023|p=78}} Новата српска администрација, предводена од Давид Димитријевиќ, го назначиле Мартулков за градоначалник.{{Sfn|Малковски|2023|p=79-80}} Мартулков учествувал во средби со претставници од [[Црна рака (Србија)|Црна рака]] како генералот Поповиќ и Стаиќ.{{Sfn|Малковски|2023|p=82-84}} Во [[ноември]] поднесол отставка и се преселил во [[Штип]] каде се запознал со [[Ефрем Чучков]] и [[Ефтим Спространов]]. Петко Пенчев се обидол да формира бугарска општина во Велес но Мартулков се спротивставил со одлуката.{{Sfn|Малковски|2023|p=85-86}} Во [[1913|1913 година]], [[Димитрија Чуповски]] организирал [[Македонска конференција (1912)|Општамакедонска конференција]]. Меѓу делегатите биле: [[Петар Поп Арсов]], Крум Зографов, [[Иван Поп Јорданов]] и Мартулков.{{Sfn|ПА II|2009|p=848}}{{Sfn|ПА II|2009|p=1079-1080}} Пратиле апел до [[Лондонски договор (1913)|Лондонската конференција]] за автономна Македонија во склоп на [[Отоманското Царство]]. За време на [[Втората балканска војна]], Мартулков помогнал со пандемијата на [[колера]] во Штип.{{Sfn|Ѓоргиевска|2019|p=111}} По војните се запишал за педагошки курс во [[Белград]].<ref>{{Наведена книга|url=|title=Македонија во војните 1912-1918, прилози од научниот собир одржан во МАНУ на 16 и 17 ноембри 1988 година|last=Катарџиев|first=Иван|publisher=[[МАНУ]]|year=1991|location=[[Скопје]]|pages=347|author-link=Иван Катарџиев}}</ref> Со почетокот на [[Првата светска војна]], Мартулков се вратил во [[Скопје]]. Таму заедно со [[Јордан Шурков]], [[Михаил Николов|Мишо Николов]] и [[Георги Богданов]] го основале [[Комитет на дезертери|Комитетот на дезертери]]. Главен цел на комитетот било да префрлат македонски дезертери од српската војска во [[Царството Бугарија]]. Во текот на [[1914|1914 година]], комитетот се проширил низ [[Источна Македонија]]. Главни центри биле во [[Делчево]], [[Радовиш]], Штип и [[Пехчево]].{{Sfn|Малковски|2023|p=108}} Успешно префрлиле околу 2.500 војници.{{Sfn|Ѓоргиевска|2019|p=100}} Комитетот дејствувал сѐ до [[Божик|Божиќ]] [[1915|1915 година]], кога поголем дел од раководството биле уапсани.{{Sfn|Малковски|2023|p=110}} Неколку месеци подоцна Бугарија најавила војна против Србија и за кратко време ја [[Бугарска окупација на Србија (Прва светска војна)|окупирале Вардарска Македонија]]. Шурков и Мартулков биле интернирани во [[Струга]] но подоцна биле ослободени од бугарската администрација. Во [[1916|1916 година]],<ref>{{Harvnb|Мартулков|1954|p=307-310}}</ref> со поттик од Орце Андов, Мартулков се вработил како секретар на [[Општина Оморани]].<ref>{{Наведена книга|url=https://repository.ukim.mk/handle/20.500.12188/23028|title=Зошто и како беа интернирани крушевските Власи за време на Првата светска војна?|last=Минов|first=Никола|publisher=[[УКИМ]]|year=2017|pages=133}}</ref> [[1917|Следната година]] се вработил како чиновник во [[Приштина]] заедно со [[Ризо Ризов]] и [[Димитар Влахов]]. По поразот на [[Бугарска армија|Бугарската војска]] во [[Македонски фронт|Македонскиот фронт]], државните чиновници во [[Косово и Метохија]] евакуира во [[Софија]]. Мартулков бил назначен за градоначалник на [[Урошевац]], но тој никогаш не ја прифатил функцијата. Заедно со [[Петар Ацев]] и [[Ѓорче Петров]] преку [[Гнилане]], [[Ниш]] и [[Пирот]] се преселиле во Бугарија.<ref>{{Harvnb|Мартулков|1954|p=327-337}}</ref> === Меѓувоен период (1918 — 1941) === {{Поврзано|Велешко благотворително братство „Рајко Жинзифов“|Емигрантски комунистички сојуз|Македонско знаме (1932 — 1934)}} [[Податотека:Makedonsko Zname 14 June 1932.png|мини|318x318пкс|Исечок од [[Македонско знаме (1932 - 1934)|весникот „Македонско знаме“]]]] [[Податотека:Гоцевата дружина во 1938 година.jpg|мини|317x317пкс|Собор на македонските Илинденци на [[4 мај]] [[1938|1938 година]], по повод 35-годишнината од [[Битка кај Баница|смртта на Делчев]]. Петте личности најнапред се (лево кон десно): Мартулков, [[Руша Делчева]], [[Туше Делииванов]], [[Михаил Чаков]] и [[Митко Зафировски]]. ]] Во [[1918|1918 година]] бил одликуван со [[Орден „За заслуга“ (Бугарија)|бронзов орден „За заслуга“]], поради неговото учество во [[Илинденското востание]].<ref>[https://wars.archives.bg/thumbnail_lists/image=/09_40_1_335_108_gr.jpg ДВИА, ф. 40, оп. 1, а.е. 335, л. 108]</ref> Во [[Царството Бугарија]] почнала внатрешна борба меѓу [[Македонската емиграција во Бугарија|македонската емиграција]]. Во [[1919|1919 година]], Мартулков и [[Христо Калајџиев]] се приклучиле во [[Емигрантски комунистички сојуз|Емигрантскиот комунистички сојуз]] — огранок на [[Бугарска комунистичка партија|Бугарската комунистичка партија]].<ref>{{Наведена книга|url=|title=Илинден и Илинденските традиции|last=Димовски-Цолев|first=Ѓорги|publisher=Развиток|year=1979|pages=158|author-link=Ѓорги Димовски-Цолев}}</ref> [[1920|Следната година]], Мартулков го претставил [[Велешко благотворително братство „Рајко Жинзифов“|Велешкото благотворително братство]] во Вториот велики собор на [[Сојуз на македонските емигрантски организации]].<ref>{{Наведени вести|url=https://digital.libplovdiv.com/bg/view/649941d900ab5c4ba8730ee0?q|title=Братствата осѫждатъ отцѣпницитѣ|date=9 декември 1920|work=Македония}}</ref> Истата година, комунистичкиот сојуз ја отфрлиле доктрината за автономија на [[Македонија (регион)|Македонија]] и [[Одринско]] и го прифатиле ставот за основање на [[Независна Македонија|независна македонска држава]] како идна членка во [[Балканска федерација|Балканската федерација]].<ref>{{harv|Мартулков|1954|p=345-348}}</ref> Во [[1922|1922 година]], Бугарската комунистичка партија го пратиле Мартулков во [[Пиринска Македонија]] за да остварил контакт меѓу македонските социјалисти и дејци од [[ВМРО (Автономисти)]], предводена од [[Тодор Александров]]. Во [[1924|1924 година]], со [[Мајски манифест|Мајскиот манифест]], односите меѓу БКП и ВМРО (Автономисти) се подобриле.<ref>{{Наведена книга|url=|title=Македонското прашање во документите на Коминтерната, ч.1. 1923-1925 г.|last=Поповски|first=Владо|publisher=Гурга|year=1999|pages=256|author-link=Владо Поповски}}</ref> Според договорот Мартулков имал должност да се врати во поранешниот [[Скопски револуционерен округ]] но [[Александар Цанков]] им забранил. [[Убиство на Тодор Александров|Неколку месеци подоцна Александров бил ликвидиран]] и [[Иван Михајлов]] бил назначен за претседател на ВМРО (Автономисти).<ref>{{harv|Мартулков|1954|p=363-368}}</ref> Истата година е основана [[Внатрешна македонска револуционерна организација (Обединета)|ВМРО (Обединета)]] под раководство на [[Владимир Поп Томов]], [[Симеон Кавракиров]], [[Димитар Влахов]], [[Ризо Ризов]] и други.<ref>{{Наведени вести|url=https://novamakedonija.com.mk/makedonija/simeon-kavrakirov-revolucionerot-koj-zagina-za-obedinuvanje-na-makedoncite/|title=Симеон Кавракиров, револуционерот кој загина за обединување на Македонците|last=НМ|date=14 јуни 2023|work=[[Нова Македонија]]}}</ref>{{Sfn|Влахов|1947|p=40}} Во [[1931|1931 година]] биле спроведени [[Парламентарни избори во Бугарија (1931)|парламентарни избори во Бугарија]] каде Мартулков и [[Христо Трајков]] биле изгласани за пратеници од [[Петричко]].<ref>{{Наведена книга|url=|title=Време за зреење, македонското национално прашање меѓу двете светски војни (1919-1930)|last=Катарџиев|first=Иван|publisher=Култура|year=1977|pages=118|author-link=Иван Катарџиев}}</ref>{{Sfn|Влахов|1947|p=12}} Во новата влада на [[Никола Мушанов]], Мартулков и Трајков биле претставници од Работничката партија.<ref group="белешка">За да ги надминат тогашните забрани, [[Бугарска комунистичка партија|Бугарската комунистичка партија]] го употребиле името „''Работничка партија''“.</ref> Во [[Народно собрание на Бугарија|Народното собрание]], Мартулков редовно барал решение за [[македонското прашање]]. Во [[1932|1932 година]] [[Михајловисти|михајловистите]] го киднапирале Кавракиров, поради тоа Мартулков почнал со издавањето на весникот ''[[Македонско знаме (1932 - 1934)|Македонско знаме]]''. Во весникот го критикувал Михајлов. На [[12 јануари]] [[1933|1933 година]] доживеал неуспешен обид на атентат од Михајловистите.<ref>{{Наведена книга|url=|title=Одбрани дела во шест книги: Македонското национално движење|last=Зографски|first=Данчо|publisher=Наша книга|year=1986|pages=276|author-link=Данчо Зографски}}</ref> Според весникот „Класовна борба“ — ВМРО (Автономисти) сакале да го убијат Мартулков поради неговиот [[Македонство|промакедонски став]].<ref>{{Наведени вести|url=https://digital.libplovdiv.com/bg/view/6703e1354e1782e2cca3da46?q%3Acontent=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%8A&q%3Afts=content,mapped,meta&_x=content|title=Македонскитѣ убийства|last=|date=20 јануари 1933|work=Класовна борба}}</ref> По неуспехот на атентатот, на [[24 јануари]], михајловистите го ликвидирале Христо Трајков.<ref>{{harv|Мартулков|1954|p=377}}</ref> Поради атентатите, Мушанов најавил строги мерки против ВМРО (Автономисти). Следниот месец го уапсиле [[Петар Шанданов]]. Поради тоа, организацијата отстапила од [[Софија]] и се сместиле во [[Пиринска Македонија]]. На [[13 април]] [[1933|1933 година]] Мартулков е отстранет од неговата функција како пратеник, веројатно поради неговите промакедонски ставови и критики спрема бугарската влада.<ref>{{Наведени вести|url=https://digital.libplovdiv.com/bg/view/64a7dc4d00ab5c4ba8737423?q%3Acontent=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%8A&q%3Afts=content,mapped,meta&_x=content|title=Решение за отнемане мандата на народнитѣ представители отъ парламентарната група на Работническата партия в България|last=Министерство за правосудство|date=13 април 1933|work=Държавен вестник}}</ref> По државниот удар на [[Кимон Георгиев]], ВМРО (Автономисти) била укината и го забраниле издавањето на весникот „''Македонско знаме''“, врз основа на [[Закон за заштита на државата на Царство Бугарија|законот на заштита на државата]]. На [[8 јули]] [[1936|1936 година]], бил [[Судски процес против ВМРО (Обединета)|спроведен значаен судски процес против дејци од централниот комитет на ВМРО (Обединета)]].<ref>{{Наведена книга|url=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=835406|title=Националноосвободителното движение на македонските българи (19 май 1934 - 1941 г.)|last=Мичев|first=Добрин|publisher=Македонски преглед|year=1996|pages=59}}</ref> За време на судскиот процес Мартулков јавно се декларирал како Македонец.<ref group="белешка">Во неговите спомени ({{harv|Мартулков|1954|p=380}}), за судскиот процес истакнал: ''„Бевме уапсани поголемиот дел од раководството на „Обединатата“. На судењето 1936 г. сите се изјавивме пред судот дека по народност сме Македонци.“'' Според [[Бугарска историографија|Бугарската историографија]], Мартулков се декларирал како [[Бугарин]].</ref> Поради тоа бил казнет 5 години. Поради промени во администрацијата, [[1937|следната година]] бил амнестиран и му помогнал на [[Венко Марковски]] со издавањето на „''[[Огинот]]''“.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=677174|title=Спомени за Павел Шатев|last=Марковска|first=Филимена|publisher=Македонски преглед|year=2007|pages=103}}</ref> === Втората светска војна и последни години (1941 — 1962) === {{Поврзано|Апел до Македонците во Бугарија (1944)|Крсто Поле (логор)|Алексо Мартулков во второто заседание на АСНОМ}} [[Податотека:Appeal to the Macedonians in Bulgaria 1944.jpg|мини|339x339px|[[Апел до Македонците во Бугарија (1944)|''Апел до Македонците во Бугарија'']], меѓу потписниците бил Мартулков.]] Мартулков бил против [[Бугарија во Втората светска војна|фашистичкиот режим на Бугарија]], поради тоа учествувал во [[Народноослободителната борба]]. На [[22 декември]] [[1941|1941 година]], заедно со [[Павел Шатев]], се обидол да се врати во [[Прилеп]] каде биле [[НОВМ|Македонските партизани]], но [[Бугарска војска|бугарската војска]] го уапсиле во [[Скеча]]. Таму го задржиле до [[24 март]] [[1942|1942 година]]. Според еден полициски извештај за Мартулков и Шатев: „''оделе во гр. Прилеп, каде што ги организирале акциите кои [[Ден на востанието на Македонија|неодамна се спроведоа во градот]]''“.{{Sfn|Тодоровски|2013|p=254}}{{Sfn|Тодоровски|2013|p=256}} Го вратиле Мартулков во [[Софија]]. Учествувал во [[Народноослободителна борба во Пиринска Македонија|Народноослободителното движење во Пиринска Македонија]] и бил во контакт со [[Никола Вапцаров]] и [[Антон Попов]] пред нивното стрелање. Во [[1943|1943 година]] бил уапсан поради неговото членство во [[Бугарска комунистичка партија|Бугарската комунистичка партија]]. Заедно со [[Тодор Павлов]], [[Христо Калајџиев]] и [[Ангел Динев]] бил интерниран во [[Крсто Поле (логор)|логорот „Крсто Поле“]], [[Западна Тракија]].<ref>{{Наведена книга|url=https://www.zirm.mk/wp-content/uploads/2022/02/IST-1981.2.07.-Kartov-V.-Opshtestveno-politichkata-dejnost-na-Angel-Dinev-vo-internacija-i-koncentracionite-logori-na-fashistichka-Bugarija.pdf|title=Македонската патриотска дејност на Ангел Динев во интернација и концентрационите логори на Фашистичка Бугарија (1940-1944)|last=Картов|first=Владимир|publisher=Здружение на историчари на Македонија|year=1981|pages=70|author-link=Владимир Картов}}</ref> Останал во логорот сѐ до [[септември]] [[1944|1944 година]], кога [[Татковински фронт (Бугарија)|Татковинскиот фронт]] организирале државен удар против владата на [[Александар Цанков]]. По државниот удар, [[Президиумот на АСНОМ]] ги пратиле [[Светозар Вукмановиќ]] и [[Лазар Колишевски]] во Софија каде се консултирале со [[Македонската емиграција во Бугарија|македонската емиграција]]. Истовремено, 29 потписници меѓу кои биле Мартулков, Шатев, Калајџиев, [[Туше Делииванов]] и [[Михаил Герџиков]] — [[Апел до Македонците во Бугарија (1944)|објавиле апел насочен кон македонскиот народ, Комунистичката партија на Југославија и АСНОМ]].<ref>{{Наведена книга|url=https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=684974|title=БКП и македонският въпрос след Втората световна война. Разпадане на бежанските организации|last=Гребенаров|first=Александар|publisher=Епохи|year=2013|pages=125}}</ref> За префрлување на македонските социјалисти од Софија во Македонија помогнала [[Илинденската организација]]. На [[26 октомври]] 1944 година, Мартулков се сместил во [[Горно Врановци]] каде [[27 октомври|следниот ден]] бил кооптиран за член на АСНОМ.<ref>{{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/5075009|title=АСНОМ, документи од Првото и Второто заседание на АСНОМ|last=Тодоровски|first=Миле|publisher=[[Архив на Македонија]]|year=1984|location=[[Скопје]]|pages=326-327}}</ref> По [[ослободувањето на Скопје]], Мартулков учествувал во [[Антифашистичко собрание на народното ослободување на Македонија#Второ заседание на АСНОМ|Второто заседание на АСНОМ]]. За време на седницата, Мартулков побарал [[Густав Влахов]] да биде кооптиран за член на АСНОМ.<ref>{{Наведена книга|url=|title=Документи, Том 1, Книга 6|last=Христов|first=Александар|publisher=[[Архив на Македонија]]|year=1984|pages=131-132}}</ref> По настаните, во [[1951|1951 година]] Мартулков истакнал: „''Кога се вратив во 1945 година и го погледнав [[Скопје]] — за мене тоа беше нов град кој на незамислив начин толку брзо се надуе.“''<ref>[https://istorijskenovine.unilib.rs/view/index.html#panel:pp%7Cissue:UB_00064_19511021%7Cpage:3%7Cquery:%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%B2 Скопске слике и Контрасти] (1951) в. „''Борба''“, бр. 250</ref> По [[Ослободување на Македонија во Втората светска војна|ослободувањето на Македонија]], Мартулков бил кооптиран за член на [[Македонското собрание|Народното собрание на НР Македонија]]. Истовремено се приклучил во [[Македонски научен институт|Македонскиот научен институт]] и учествувал во културната автономија на [[Пиринска Македонија]].<ref>{{Наведена книга|url=https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=797760|title=Списък на членовете на Македонския научен институт (1923-1947)|last=Мичев|first=Добрин|publisher=Македонски преглед|year=1947|location=[[Софија]]|pages=178}}</ref> На [[2 јануари]] [[1945|1945 година]] повторно се вратил во Софија каде се консултирал со останатите претставници на македонската емиграција.<ref>{{Наведена книга|url=https://ini.ukim.mk/documents/103/Sluzba_za_drzavna_bezbednost.pdf|title=Документи за сојузната и за македонската служба за државна безбедност|last=Симоновски|first=Александар|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=2021|location=[[Скопје]]|pages=35}}</ref> [[Февруари|Следниот месец]] морал да го води првиот слободен конгрес на македонската емиграција во Бугарија но поради неговото здравје Павел Шатев го заменил.{{Sfn|Тодоровски|2013|p=87}} Кон крајот на годината, [[Васил Ивановски]] се пожалил кај [[Георги Димитров]] дека Мартулков бил злонамерно изолиран и предвремено пензиониран.<ref>{{Наведена книга|url=https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=797478|title=Как се изгражда и утвърждава свободната Македонска република в Югославската федерация (1944-1948)|last=Ангелов|first=Веселин|publisher=Македонски преглед|year=1998|pages=68}}</ref> На [[17 февруари]] [[1946|1946 година]] Мартулков учествувал во основачката седница на [[Здружението на новинари на Македонија]].<ref>{{Наведени вести|url=https://znm.org.mk/wp-content/uploads/2025/06/19.02.2025-%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D1%82-%D0%B3%D0%B8-%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8-%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5-%D0%BD%D0%B0-%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D0%B0-%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|title=Новинарот ги брани принципите на слободата|last=Станковиќ|first=Далибор|date=19 февруари 2025|work=[[Нова Македонија]]}}</ref> По повод на 43-годишната од [[Битка кај Баница|смртта на Гоце Делчев]], Мартулков оддржал говор во Скопје кон 20.000 гости, меѓу кои бил сестрата на [[Гоце Делчев]].<ref>{{Наведена книга|url=http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ59(2006)/GZ59.17.%20%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0,%20%D0%94.%20-%20%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0,%20%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%98%D0%B0%D1%82%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%98%D0%B0%201944-1953.pdf|title=Политиката, идеалогијата и македонската историографија 1944-1953 г.|last=Петреска|first=Даниела|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=2006|pages=203}}</ref> Следните месеци се приклучил во [[Уставотворно собрание на Народна Република Македонија|Уставотворното собрание]] и бил назначен за претседател на [[Илинденска пензија|Комисијата за Илинденска пензија]].<ref>{{Cite book|url=https://www.scribd.com/document/617912810/%D0%98%D0%9B%D0%98%D0%9D%D0%94%D0%95%D0%9D%D0%A1%D0%9A%D0%98-%D0%A1%D0%92%D0%95%D0%94%D0%9E%D0%A8%D0%A2%D0%92%D0%90-1-1-%D0%A1%D0%9A%D0%9E%D0%9F%D0%88%D0%95-2016|title=Илинденски сведоштва|last=Дамјановска|first=Јасминка|publisher=[[Државен архив на Република Македонија]]|year=2016|volume=1|p=10}}</ref> На [[8 октомври]] 1946 година помогнал со преносот на моштите на Гоце Делчев во [[Црква „Св. Спас“ - Скопје|црквата „Свети Спас“]].<ref>[https://gd.archives.bg/items/show/765#?c=&m=&s=&cv=&xywh=49%2C698%2C1537%2C796 ЦДА, фонд КМФ 23-01, инв. № 830/146, лист 156-157]</ref> [[Податотека:Говор на Мартулков за обединувањето на Пирин со Македонија.pdf|мини|Говорот на Мартулков во [[Уставотворно собрание на Народна Република Македонија|Уставотвнорото собрание]] за обединување на [[Пиринска Македонија]] со [[НР Македонија]].]] На [[26 декември]] 1946 година, Мартулков протестирал пред останатите пратеници на собранието. Побарал [[Устав на НР Македонија (1946)|новиот македонски устав]] да ја припои Пиринска Македонија со НР Македонија. Во неговиот говор истакнал: „''Не знам каква територија имаат на ум нашите другари во Бугарија. Ако зборуваме за Пиринска Македонија, Вардарска Македонија и Егејска Македонија во нивните географски граници — тоа е територијата на македонскиот народ! Македонското прашање и прашањето за Македонија е дело само за македонскиот народ!''“.<ref>{{Наведена книга|title=Авнојска Југославија и Македонското национално прашање (1943-1946)|last=Миноски|first=Михајло|publisher=Менора|year=2000|isbn=9989632707|location=[[Скопје]]|pages=[[s:Алексо Мартулков/Говор во Уставотворното собрание (1946)|329]]|author-link=Михајло Миноски}}</ref> За говорот, Шатев го известил Георги Димитров при неговиот престој во [[Белград]]. Откако открил, Димитров се пожалил кај [[Јосип Броз Тито]]. Поради тоа на [[10 јануари]] [[1947|1947 година]] Колишевски го забранил нејзиното објавување во весникот ''[[Нова Македонија]]''.<ref>{{Наведена книга|title=Авнојска Југославија и Македонското национално прашање (1943-1946)|last=Миноски|first=Михајло|publisher=Менора|year=2000|isbn=9989632707|location=[[Скопје]]|pages=[[s:Извештај за забрана за објавување говорот на Мартулков во Уставотворното собрание|331-332]]|author-link=Михајло Миноски}}</ref> На [[5 јуни]] [[1950|1950 година]], за време на седмото редовно заседание на Народното собрание, Мартулков поднесол барање за [[Илинденска споменица|орден за залуги во Илинденското востание]].<ref>{{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/60150277|title=Илинденската споменица|last=Топузовски|first=Кочо|publisher=Панили|year=2023|isbn=9786082540795|location=[[Скопје]]|pages=67-68|author-link=Кочо Топузовски}}</ref> На [[20 јули]] [[1951|1951 година]], Мартулков бил награден со Илинденската споменица, број 438 како дел од [[Град Скопје|градскиот народноослободителен одбор Скопје]].<ref>ДАРМ, Ф. 159, К. 42</ref> Во [[1954|1954 година]], со помош од [[Ѓорѓи Абаџиев]], [[Институтот за национална историја]] ги објавиле спомените на Мартулков насловени ''[[Моето учество во револуционерните борби на Македонија]]''. Книгата е дел од серијалот [[Материјали за македонската национал-револуционерна историја (едиција)|''Материјали за македонската национал-револуционерна историја'']].<ref>{{Наведена книга|url=|title=Турски документи за македонската историја|last=[[Институт за национална историја]]|publisher=Научен Институт за национална историја на македонскиот народ|pages=191}}</ref> За време на [[Информбирото и Македонија|периодот на Информбирото]], претставници на [[Македонство|промакедонската струја во Југославија]] постепено биле изолирани и подоцна отстранети од нивната политичка функција. Мартулков бил безволно пензиониран и сместен во Скопје. Во текот на [[1950-тите]] редовно патувал во [[Софија]]. Во [[1957|1957 година]] Мартулков бил на интервју со старозагорското списание ''Участие'' за активностите на Богдан Баров во [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/%D0%A3%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B5/70TlAAAAMAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%E2%80%9E1957%E2%80%9E&dq=%E2%80%9E1957%E2%80%9E&printsec=frontcover|title=Участие|last=Периодично издание на писателите от Стара Загора.|publisher=ИПК „Ариел"|year=1996|location=[[Стара Загора]]|pages=50}}</ref> Незадоволен со режимот, во [[1959|1959 година]] се преселил во [[Народна Република Бугарија]] каде почнал да прими државна пензија.<ref>[https://www.strategy.bg/bg/pris/archive/legal-information/razporezdaniia/86533 №1890/1959]</ref> Ги поминал последните години изолиран во Софија каде починал на [[19 декември]] [[1962|1962 година]]. == Книжевни дела == {{Поврзано|Список на литературни дела од Алексо Мартулков}} [[Податотека:За Гоцета Делчев од Мартулков.png|мини|252x252px|Исечок од статијата ''[[Список на литературни дела од Алексо Мартулков#За Гоцета Делчев|За Гоцета Делчев]]'' во книгата ''Гоце Делчев во спомените на современиците'' на [[Христо Андонов Полјански]].]] По [[Втората светска војна]], Мартулков се вратил во [[Вардарска Македонија]] каде се приклучил во [[Президиумот на АСНОМ]]. Во [[1945|1945 година]] се преселил во [[Скопје]] по [[Ослободување на Скопје|нејзиното ослободување]]. Меѓу [[1940-тите]] и [[1950-тите]] Мартулков напишал повеќе статии и брошури посветени на [[Социјализам|социјалистичкото движење]] во [[Македонија]]. Во [[1946|1946 година]] ја објавил статијата „''[[Развитокот на социјалистичката мисла пред Илинденското востание]]''“ во весникот „Трудбеник“, година II, број 35.<ref>{{Наведена книга|url=|title=Илинденски зборник, 1903-1953|last=[[Љубен Лапе|Лапе, Љубен]]|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1953|pages=302}}</ref> Истата година ја објавил брошурата ''[[Врховизмот и борбата на Внатрешната револуционерна организација против него]]'', каде го разгледал развојот на [[Врховизам|врхивизмот]] и нејзинот однос со [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Наведена книга|url=|title=Внатрешната македонска револуционерна организација и неоврховизмот, 1904-1908|last=[[Манол Пандевски|Пандевски, Манол]]|publisher=[[Култура (издавачка куќа)|Култура]]|year=1983|pages=22}}</ref> Во весникот „[[Нова Македонија]]“ објавил статија насловена ''За Гоцета Делчев''. [[Христо Андонов Полјански|Христо Андонов-Полјански]] објавил исечок од статијата во неговата книга за [[Делчевологија]].<ref>{{Наведена книга|url=|title=Гоце Делчев во спомените на современиците|last=[[Христо Андонов Полјански|Андонов Полјански, Христо]]|first=|publisher=[[Култура (издавачка куќа)|Култура]]|year=1963|isbn=|pages=298}}</ref> Подоцна ја објавил брошурата ''За положбата по Илинденското востание'' каде ги разгледал грешките при организирање на [[Илинденското востание]].<ref>{{Наведена книга|url=|title=Грчката политика спрема Македонија во втората лоловина на XIX век и почетокот на XX век, вооружени, пропаганди, дипломатски и други антимакедонски акции и борбата против нив на теренот|last=Поп Лазаров|first=Ристо|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1973|pages=301}}</ref> Според Мартулков, основањето на [[Задгранично претставништво|Задграничното претставништво]] било меѓу првите грешка на организацијата. [[Податотека:Моето учество во револуционерните борби во Македонија.jpg|мини|331x331пкс|Мемоарите на Мартулков.]] Во [[1954|1954 година]], [[Институтот за национална историја]] ја објавиле автобиографијата на Мартулков насловена ''[[Моето учество во револуционерните борби на Македонија]]''. Делото претставува првата оригинална мемоарска литература во [[Народна Република Македонија]].{{Sfn|Каровски|2013|p=91}} Претходните дела биле на [[Љубомир Милетиќ]] преведени во [[македонски јазик]].{{Sfn|Каровски|2013|p=18}} Неговата автобиографија го опфаќа периодот од [[1894|1894 година]] до [[1 септември]] [[1939|1939 година]]. Нема податоци кога Мартулков ја напишал книгата. [[Ѓорѓи Абаџиев]] објавил исечок од неговите спомени во [[1952|1952 година]].<ref>{{Наведена книга|url=|title=Материјали за македонската национал-револуциона историја|last=Абаџиев|first=Ѓорѓи|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1952|pages=1-5|author-link=Ѓорѓи Абаџиев}}</ref> Додека во [[1950|1950 година]], [[Данчо Зографски]] забележал дека во [[Државниот архив на Македонија]] имало необјавен ракопис од Мартулков без датум.<ref>{{Наведена книга|url=|title=За работничкото движење во Македонија до Балканската војна|last=[[Данчо Зографски|Зографски, Данчо]]|publisher=[[Институт за национална историја|Институт за национална историја на македонскиот народ]]|year=1950|pages=327}}</ref> Според историчарот Јусуф Хамза, во скопските архиви имало необјавено дело на Мартулков насловено ''Спомени од втората половина на XIX век до 1912'', кое најверојатно било припоено со неговиот мемоар при редакција.<ref>{{Наведена книга|url=|title=Младотурската Револуција Во Османската Империја|last=Хамза|first=Јусуф|publisher=Логос-А|year=1995|isbn=9789989601217|location=[[Скопје]]|pages=407|author-link=Јусуф Хамза}}</ref> Во неговата книга, Мартулков го разгледува [[Македонско национално движење|македонското национално движење]] во перспектива на македонските социјалисти. Претежно се занимава со социјалистичките дејства во Вардарска Македонија и [[Велес]]. Дискутира за неговиот активизам за правата на [[македонската емиграција во Бугарија]].{{Sfn|Каровски|2013|p=91}} За автобиографијата, Абаџиев истакнал: „''Напишани со жив и увлекателен јазик, мемоарите на Алексо Мартулков не се само објект за историкот, но претставуваат интересно четиво и за поширок круг читатели''.“ Александар Каровски ја критикувал нејзината слаба хронологија: „''Очигледно има проблем да се сети на настаните, па некои ги прекинува или ги поврзува со други“''.{{Sfn|Каровски|2013|p=91}} Одредени податоци наведени во автобиографијата се целосно бесмислени. Мартулков го згрешил датумот на раѓање, смрт и професија на неговиот постар [[Петар Мартулков|брат Петар]]. Татко му го именувал како Онче покрај тоа што се викал [[Пано Мартулков|Пано]]. Згрешил со хронолошкото датирање на [[Првиот Устав на Македонската револуционерна организација|првиот устав на Македонската револуционерна организација]]. Покрај тоа, во неговите спомени Мартулков гордо го истакнува неговиот [[Македонство|македонски идентитет]] и како [[Македонците]] се ниту [[Грци]], [[Бугари]] или [[Срби]]. == Забелешки == {{reflist|group=белешка}} == Наводи == {{reflist|3}} == Библиографија == * {{Наведена книга|url=https://repository.ukim.mk/bitstream/20.500.12188/7522/1/dstankovic2020.pdf|title=Социјалистите во македонското револуционерно движење, 1893-1912|last=Станковиќ|first=Далибор|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|year=2020|location=[[Скопје]]}} * {{Cite book|url=https://www.zirm.mk/wp-content/uploads/2022/01/IST-1973.1.08-Andnov-Poljanski-H.-Okolu-ucestvoto-na-makedonskite-socijalisti-na-Prvomajskite-demonstracii-vo-Sofija-vo-1896-g..pdf|title=Околу учеството на Македонските социјалисти на Првомајските демонстрации во Софија во 1896 година|last=Андонов Полјански|first=Христо|publisher=Здружение на историчари на Република Македонија|year=1973|location=[[Скопје]]|author-link=Христо Андонов Полјански}} * {{Наведена книга|url=http://www.promacedonia.org/bmark/sa/index.html|title=Революционни борби въ Азоть (Велешко) и Порѣчието|last=Аврамов|first=Стефан|publisher=[[МНИ|Македонски Наученъ Институтъ]]|year=1929|location=[[Софија]]|author-link=Стефан Аврамов}} * {{Наведена книга|url=https://cdn.sanity.io/files/k83840p7/production/adbb77a2aef1fb39ba8622a05495092c6b542cfb.pdf|title=Моето учество во револуционерните борби на Македонија|last=Мартулков|first=Алексо|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1954|editor-last=Абаџиев|editor-first=Ѓорѓи|editor-link=Ѓорѓи Абаџиев|series=[[Материјали за македонската национал-револуционерна историја (едиција)|Материјали за македонската национал-револуционерна историја]]|location=[[Скопје]]|author-link=Алексо Мартулков}} * {{Наведена книга|url=https://repository.ukim.mk/handle/20.500.12188/1910|title=Мемоарската литература како извор за историјата на Македонската Револуционерна Организација|last=Каровски|first=Александар|publisher=[[УКИМ]]|year=2013|location=[[Скопје]]}} * {{Наведена книга|url=http://www.promacedonia.org/mak_enc/encyclopaedia_macedonica_1.pdf|title=Македонска енциклопедија, том I|last=[[Македонска енциклопедија#Уредници на тематските области|Повеќе автори]]|publisher=[[МАНУ]]|year=2009|location=[[Скопје]]|ref={{harvid|ПА I|2009}}}} * {{Наведена книга|url=http://www.promacedonia.org/mak_enc/encyclopaedia_macedonica_2.pdf|title=Македонска енциклопедија, том II|last=[[Македонска енциклопедија#Уредници на тематските области|Повеќе автори]]|publisher=[[МАНУ]]|year=2009|location=[[Скопје]]|ref={{harvid|ПА II|2009}}}} * {{Наведена книга|url=https://alba-books.com/%D0%93%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B8-%D0%B8-%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%B8-1945-1947-%D0%9D%D0%B0-%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%BA-%D0%94%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%BE-%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%B8%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE-%D0%BD%D0%B0-%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8j%D0%B0-1947-[%D0%94%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%80-%D0%94%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%82%D1%8A%D1%80-%D0%92%D0%BB%D0%B0%D1%85%D0%BE%D0%B2]-%D0%92%D0%BB%D0%B0%D1%85%D0%BE%D0%B2-%D0%94%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%80|title=Говори и статии, 1945-1947|last=Влахов|first=Димитар|publisher=Државно книгоиздателство на Македонија|year=1947|location=[[Скопје]]|author-link=Димитар Влахов}} * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/59627013|title=Велес за време на Балканските и Првата светска војна: (1912-1918)|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=2023|isbn=978-608-4981-10-7|author-link=Ѓорѓи Малковски}} * {{Наведена книга|url=https://repository.ukim.mk/handle/20.500.12188/1875|title=Петар Поп Арсов (1868-1941): Прилог кон проучувањето на македонското националноослободително движење|last=Ѓорѓиев|first=Ванчо|publisher=[[УКИМ]]|year=1995|location=[[Скопје]]|author-link=Ванчо Ѓорѓиев}} * {{Наведена книга|url=https://мна.мкд/wp-content/uploads/02%D0%91-%D0%97%D0%91%D0%98%D0%A0%D0%9A%D0%98/%D0%91I-%D0%9A%D0%9D%D0%98%D0%96%D0%9D%D0%98%D0%A6%D0%90/%D0%9101-%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B8/%D0%911.1-%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D1%98%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BA/2012-2013_%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%BB-%D0%A8%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%B2-%D0%A2%D0%BE%D0%BC-8-%D0%94%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B8-%D0%A1%D0%BA%D0%BE%D0%BF%D1%98%D0%B5.pdf|title=Павел Шатев, документи|last=Тодоровски|first=Зоран|publisher=Македоника|year=2013|location=[[Скопје]]}} * {{Наведена книга|url=https://repository.ukim.mk/entities/publication/584725f3-c8ec-4d79-afdd-415c15b7a8e1|title=Вардарскиот дел од Македонија под српска власт (1912–1915)|last=Ѓоргиевска|first=Марија|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|year=2019|location=[[Скопје]]}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Мартулков, Александар}} [[Категорија:Александар Мартулков| ]] rg0mcbbnnqsn9u2sq0cn0b3fkpte5fm 5576983 5576944 2026-06-14T14:21:59Z Gurther 105215 5576983 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder|name=Александар Мартулков|image=Alekso Martulkov.jpg|caption=Мартулков во [[1951|1951 г.]]|order2=Пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|Народното собрание на Бугарија]]|term_start2=20 август 1931|term_end2=12 април 1933|monarch2=[[Борис III]]|premier2=[[Александар Малинов]]</br>[[Никола Мушанов]]|order4=Пратеник во [[Влада на Македонија од 1945|Президиумот на Народното Собрание на Македонија]]|term_end4=26 јуни 1946|term_start4=15 април 1945|president4=[[Методија Андонов - Ченто]]|premier4=[[Лазар Колишевски]]|term_start5=1 јануари 1947|term_end5=1952|president5=[[Благоја Фотев]]|premier5=[[Лазар Колишевски]]|nickname=[[Ото фон Бизмарк|Бизмарк]]|birth_name=Александар Ончев Мартулков|birth_date=[[23 октомври]] [[1878]]|birth_place=[[Велес]], [[Солунски Вилает]], [[Отоманска Империја]]|death_date=[[19 декември]] [[1962]] {{мали|(возр. 84)}}|death_place=[[Софија]], [[Народна Република Бугарија|НР Бугарија]]|parents=[[Пано Мартулков]] и Сава Мартулкова|alma_mater=[[Скопско педагошко училиште]]|awards=[[Орден „За заслуга“ (Бугарија)|Орден „За заслуга“]]</br>[[Илинденска споменица]]</br>[[Орден на заслуги за народот]]|blank2=Дела|data2=''[[Моето учество во револуционерните борби на Македонија]]'' <small>([[Список на литературни дела од Алексо Мартулков|други]])</small>|signature=Потпис на Мартулков.png|predecessor1=|successor1=|order6=Член на [[Уставотворно собрание на Народна Република Македонија|Уставотворното собрание на Македонија]]|term_start6=27 јуни 1946|term_end6=31 декември 1946|president6=[[Димитар Несторов]]|premier6=[[Лазар Колишевски]]}} '''Александар Ончев Мартулков''',<ref group="белешка">Познат и како '''Александар Панов/Иванов Мартулков''' во [[Бугарска историографија|Бугарската историографија]].</ref> познат по псевдонимот '''Бизмарк'''<ref>{{Мирчев|237}}</ref> ([[Велес]], [[23 октомври]] [[1878]] — [[Софија]], [[19 декември]] [[1962]]) — [[Македонци|македонски]] револуционер и политичар. Меѓу првите пропагатори на [[социјализмот]] во [[Македонија]]. Деец на [[Македонската револуционерна организација]] и учесник во [[Илинденското востание]]. Член и раководител на [[ВМРО (Обединета)]] во [[1930-тите]]. Роден во сиромашно работничко семејство, стекнал више образование во [[Скопско педагошко училиште|Скопското педагошко училиште]]. Во [[1894|1894 година]] се приклучил во [[Социјализам|социјалистичкото движење]] со поттик од [[Васил Главинов]]. Како член на [[Македонска социјалистичка група|Македонската социјалистичка група]], учествувал во [[Празнување на ден на трудот во 1896 година (Софија)|првото празнување на ден на трудот во Бугарија]]. Во [[1900-ти|1900-тите]] соработувал со [[Велешки револуционерен реон|Велешкиот револуционерен реон]] и [[Иван Наумов Аљабакот|Иван Аљабакот]]. Во [[1906|1906 година]] се преселил во [[Софија]] каде се приклучил во [[Бугарска комунистичка партија|Бугарската комунистичка партија]]. Учествувал во политичкото управување на Македонија по [[Младотурската револуција]]. За време на [[Првата светска војна]], го основал [[Комитет на дезертери|Комитетот на дезертери]] каде префрлил македонски борци од српската војска во [[Царството Бугарија]]. Во текот на војната бил секретар на [[Општина Оморани]] и подоцна чиновник во [[Косово и Метохија]]. По војната се приклучил во [[Емигрантски комунистички сојуз|Емигрантскиот комунистички сојуз]] и [[Велешко благотворително братство „Рајко Жинзифов“|Велешкото благотворително братство „Рајко Жинзифов“]]. Во [[1931|1931 година]] бил одбран за пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]], заедно со [[Христо Трајков]]. Во [[1932|1932 година]] почнал со издавањето на весникот ''[[Македонско знаме]]'', [[1933|следната година]] доживеал неуспешен обид на атентат од [[Михајловисти|Михајловистите]]. На [[8 јули]] [[1936|1936 година]], [[Судски процес против ВМРО (Обединета)|го осудиле Мартуков заедно со останатите членови на ЦК на ВМРО (Обединета)]]. Учествувал во [[Народноослободителната борба]]. Во [[1944|1944 година]] се приклучил во [[Президиумот на АСНОМ]] и подоцна во народното собрание на [[НР Македонија]]. Помогнал со спроведување на [[Илинденска пензија|Илинденската пензија]] и подоцна доделување на [[Илинденска споменица|Илинденската споменица]]. Во [[1954|1954 година]] ги објавил неговите спомени насловени ''[[Моето учество во револуционерните борби на Македонија]]''. Во текот на [[1960-тите]], [[Лазар Колишевски]] го изолирал Мартулков од секојдневните политички функции. Незадоволен со режимот, се преселил во [[Народна Република Бугарија]] каде починал. == Животопис == === Потекло и рани години (1894 — 1901) === {{Поврзано|Празнување на ден на трудот во 1896 година (Софија)|Штрајк против Скопското педагошко училиште|Агитаторска одисеја на Алексо Мартулков|Мартулкови}} Александар Мартулков е роден на [[23 октомври]] [[1878|1878 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Отоманското Царство]]. Потекнува од сиромашно работничко семејство.<ref>{{Наведена книга|url=|title=Извори за ослободителната војна и револуција во Македонија 1941-1945: Документи на Комунистичката партија на Југославија и Комунистичката партија на Македонија 1941-1945|last=Апостолски|first=Михајло|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1970|pages=474|author-link=Михајло Апостолски}}</ref> Неговиот татко [[Пано Мартулков|Пано (Онче) Мартулков]] бил [[воденичар]] и деец на [[македонско национално движење|македонското национално движење]]. Поради тоа во [[1867|1867 година]] бил прогонет во [[Дијарбекир]]. Неговата мајка Сава Мартулкова била работник. Неговиот постар брат [[Петар Мартулков]] учителствувал во [[Софија]] со [[Роса Мартулкова|неговата жена]]. Во [[есента]] [[1894|1894 година]] Мартулков се запознал со [[Васил Главинов]], кој го [[Радикализам|радикализирал]] со брошурата ''Студенство и социјализам'' од [[Никола Габровски]].{{Sfn|Станковиќ|2020|p=55}} Под наредба од [[Димитар Благоев]],<ref>{{Наведена книга|url=https://www.strumski.com/books/g_madolev_vasil_glavinov.pdf|title=Васил Главинов - пионер на социјалистическото движение в Македониа и Одринско|last=Мадолев|first=Георги|publisher=Исторически преглед|year=1968|pages=68}}</ref> Главинов основал социјалистичка група со седум члена, меѓу кои биле: Мартулков, [[Ризо Ризов]] и [[Илија Плавев]].<ref>{{Наведени вести|url=http://www.tirekovmirece.com/Novost/%D0%93%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2,-%D0%B6%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80-%D0%BD%D0%B0-%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B8%D1%82%D0%B5-%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%B8|title=Главинов, жесток пропагатор на социјалистичките идеи|last=Печков|first=Петар|date=12 септември 2015|work=ТиРековМиРече}}</ref> Во [[1895|1895 година]] Мартулков се запишал во [[Гимназија „Кочо Рацин“ - Велес|Велешката прогимназија]]. [[1896|Следната година]] се приклучил во [[Македонска социјалистичка група|Македонската социјалистичка група]]. Таму се запознал со [[Атанас Раздолов]], [[Димитар Мирасчиев]], Андон Шулев и Стојан Попов.<ref>{{Наведени вести|url=https://novamakedonija.com.mk/makedonija/politika/koga-makedoncite-za-prvpat-go-odbelezhaa-1-maj/|title=Кога Македонците за првпат го одбележаа 1 Мај|last=Станковиќ|first=Далибор|date=1 мај 2023|work=[[Нова Македонија]]}}</ref>{{Sfn|Станковиќ|2020|p=56}} За [[Празнување на ден на трудот во 1896 година (Софија)|првото празнување на ден на трудот во Бугарија]], групата обработиле знаме со геслото „''Ослободувањето на Македонија е дело на Македонците'' — ''[[Македонија на Македонците]]''“. Бугарската полиција го забраниле знамето но Мартулков тајно го однесол.{{Sfn|Андонов Полјански|1973|p=82}} Во Борисовата градина, Андон Шулев говорел за главните цели на нивната организација.{{Sfn|Андонов Полјански|1973|p=84}} По настанот, Мартулков се вратил во неговиот мајчин град каде почнал да го шири [[социјализмот]]. Во [[1898|1898 година]], се запишал во [[Скопско педагошко училиште|Скопското педагошко училиште]], таму продолжил со неговата политичка агитација. Под влијание на [[Петар Манџуков]], организирал [[Штрајк против Скопското педагошко училиште|штрајк против училиштето]] во [[мај]] [[1899|1899 година]].<ref>{{Harvnb|Мартулков|1954|p=27}}</ref> По настанот бил прогонет од сите училишта под делокруг на [[Бугарската егзархија]].<ref>{{Harvnb|Мартулков|1954|p=30-31}}</ref> Неколку месеци живеел со Васил Главинов на [[Булевар „Марија Луиза“ (Софија)|булевар „Марија Луиза“]], [[Софија]].{{Sfn|Станковиќ|2020|p=92}} Во втората половина на 1899 година се вратил во Велес за да собере средства за весникот ''[[Политичка слобода]]''.<ref>{{Harvnb|Мартулков|1954|p=39}}</ref> [[Агитаторска одисеја на Алексо Мартулков|Патувал низ југоисточна Македонија]] каде го спречил влијанието на [[Врховисти|Врховистите]].<ref>{{Harvnb|Мартулков|1954|p=41-43}}</ref> Ги употребил тајните патишта на [[Македонската револуционерна организација]] без нивно одобрување.{{Sfn|Станковиќ|2020|p=92}}<ref>{{Наведена книга|url=https://muzejbitola.mk/wp-content/uploads/2016/zbornik_2016_web/10_Branko_Gjorgiev.pdf|title=Тајната патна мрежа на Македонската револуционерна организација во Струмица и Струмичко|last=Ѓорѓиев|first=Бранко|publisher=Национална установа завод за заштита на спомениците на културата и музеј|year=2016|location=[[Битола]]|pages=95|access-date=2026-05-25|archive-date=2023-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20230402023440/https://muzejbitola.mk/wp-content/uploads/2016/zbornik_2016_web/10_Branko_Gjorgiev.pdf|url-status=dead}}</ref> На [[9 декември]] се вратил во Велес. Во [[1900|1900 година]], за време на [[Велигден]], Мартулков заедно со [[Никола Русински]], Јордан Малезанов и [[Илија Раштанов]] го ограбиле [[Јован Весов]] за 160 [[Турска лира|турски лири]].<ref>{{Наведена книга|url=|title=Македония и Тракия в борба за свобода: Краят на ХIХ - началото на ХХ в Нови док|last=Георгиев|first=Величко|publisher=[[Македонски научен институт]]|year=1995|isbn=9789548187244|location=[[Софија]]|pages=197}}</ref>{{Sfn|Станковиќ|2020|p=93}} По нападот, Русински се иселил во [[Куманово]] додека Мартулков бил затворен во [[Куршумли ан]] за пет месеци. Додека Јордан Малезанов избегал со парите во Софија.<ref>{{Harvnb|Мартулков|1954|p=55-57}}</ref> === Учество во Илинденско востание и Младотурската револуција (1901 — 1912) === [[Податотека:1909 years First Balkan Socialdemocrat conference Belgrade.png|мини|Делегати во Првата балканска социјалнодемократска конференција во [[Белград]], [[1910|1910 г.]]|313x313px]]Во [[1901|1901 година]] се приклучил во [[Македонската револуционерна организација]] под наредба од [[Македонска социјалистичка група|Македонската социјалистичка група]].{{Sfn|Станковиќ|2020|p=95}} Како дел од [[Скопски револуционерен округ|Скопскиот револуционерен округ]], помогнал со организирање на [[Илинденското востание]] во [[Кумановско|Кумановскиот револуционерен реон]].<ref name=":5">{{Наведена книга|url=https://www.zirm.mk/wp-content/uploads/2022/11/IST-2022.1.08-Sazdovski-N.-Dejnosta-na-MRO-vo-kumanovsko-1895-1903.pdf|title=Дејноста на Македонската револуционерна организација во Кумановско (1895-1903)|last=Саздовски|first=Ненад|publisher=Здружение на историчари на Република Македонија|year=2022|location=[[Скопје]]|pages=144}}</ref> Ги обновил револуционерните мрежи со останатите региони. Собрал околу 650 [[Турска лира|турски лири]] од градските трговци. Со нив купил 60 [[пушки]] и 20 [[Револвер|револвери]].<ref name=":5" /> За време на востанието, се обидол да се приклучи во четата на [[Никола Дечев]]. Но, под наредба од [[Задгранично претставништво|Задграничното претставништво]], се сместил во [[Софија]] со [[Никола Пушкаров]].<ref>{{Harvnb|Мартулков|1954|p=79}}</ref> По востанието, Пушкаров му дадол наредба да изврши терористички напад во [[Скопје]] со цел да го привлече вниманието на [[Западна Европа]]. Преку [[Врање]] влегол во [[Вардарска Македонија]] но околиските аскери го уапсиле во [[Челопек (Кумановско)|Челопек]]. Лежел три месеци во затвор. Откако бил ослободен, Кирил Стојанов го известил дека терористичкиот напад бил откажен поради [[Мирцштешки реформи|Мирцштешките реформи]].<ref>{{Harvnb|Мартулков|1954|p=79-82}}</ref> Во [[пролетта]] [[1904|1904 година]], влијанието на [[Странски пропаганди во Македонија|странските пропаганди во Македонија]] се засили. [[Јован Бабунски]], [[Стефан Димитров]],{{Sfn|Аврамов|1929|p=28}}{{Sfn|Аврамов|1929|p=40}} [[Иван Наумов Аљабакот]],{{Sfn|Каровски|2013|p=91}} и [[Глигор Соколов|Глигор Соколовиќ]] се сместиле во градот.{{Sfn|Аврамов|1929|p=54-56}}{{Sfn|Каровски|2013|p=91}} Мартулков се приклучил во четата на Аљабакот и учествувал во борбата против чифлигарот Етим Мустафа во [[Јасеново]].<ref>{{Наведена книга|url=https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=648533|title=ВМОРО и надзора над стопанския живот в Македония и Одринско (до навечерието на Балканските войни)|last=Александрова|first=Елена|publisher=Историческо бъдеще|year=2017|pages=170}}</ref> Во [[1905|1905 година]] се вратил во [[Велес]]. Неколку месеци подоцна се преселил во Софија. По патот се запознал со [[Даме Груев]] во [[Кнежје]].<ref>{{Harvnb|Мартулков|1954|p=129-132}}</ref> Во Софија страдал од [[туберкулоза]] и неговиот состанар [[Александар Антонов]] се самоубил. Во [[1906|1906 година]] се приклучил во [[Бугарска комунистичка партија|Бугарската комунистичка партија]] и ги поткрепил тесните социјалисти, предводени од [[Димитар Благоев]]. Во [[1907|1907 година]] се запознал со [[Георги Димитров]] при штрајк на железничките работници.<ref>{{Harvnb|Мартулков|1954|p=141-144}}</ref> Истата година Мартулков се обидол да се врати во Вардарска Македонија преку [[Ќустендил]] со четата на [[Крсто Б'лгаријата]], но по патот [[Врховизам|врховиститите]] ги нападнале.<ref name=":8">{{Наведена книга|url=http://www.makedonika.mk/ShareBook.aspx?id=10791|title=Пере Наумов Тошев|last=Миноски|first=Михајло|publisher=Македонска литера|year=2013|isbn=978-9989-622-98-4|location=[[Скопје]]|pages=208-209|author-link=Михајло Миноски}}</ref> По [[Младотурската револуција]], Мартулков бил амнестиран и се вратил во Велес. Заедно со [[Радикална-реформска струја|прогресивната струја на ВМОРО]] учествувал во управувањето на Македонија. Во [[септември]] [[1908|1908 година]], заедно со [[Васил Главинов]], го основале просветното друштво ''Класно единство'' со 20 члена.<ref>{{Наведена книга|url=|title=За работничкото движење во Македонија до Балканската војна|last=Зографски|first=Данчо|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1950|location=[[Скопје]]|pages=219|author-link=Данчо Зографски}}</ref>{{Sfn|ПА II|2009|p=1240}} Истата година биле спроведени локални избори каде [[Ризо Ризов]] бил назначен за градоначалник на Велес а Мартулков за чиновник.<ref>{{Harvnb|Мартулков|1954|p=186-187}}</ref> Во [[1909|1909 година]] Мартулков бил назначен за селски учител во [[Нежилово (Велешко)|Нежилово]]. Таму одржал говор каде ја критикувал [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].{{Sfn|Аврамов|1929|p=171}} Истата година, околу [[Велигден]], [[Абдул Хамид II]] организирал контра државен удар во [[Истанбул]]. [[Младотурци|Младотурците]] побарале помош од [[Јане Сандански]] и неговата чета. Мартулков учествувал во Цариградскиот поход.{{Sfn|Влахов|1947|p=113}} По борбата, [[Димитар Мирасчиев]] го пречекал во [[Солун]] каде се запознал со [[Димитар Влахов]]. Во [[1910|1910 година]] бил меѓу делегатите во првата балканска социјалнодемократска конференција во [[Белград]] заедно со [[Душан Цекиќ]]. За претседател на седницата бил изгласан Васил Главинов. Околу [[1911]]-[[1912|1912 година]] военополитичките односи меѓу [[Балкански сојуз|Балканскиот сојуз]] и [[Отоманското Царство]] се влошиле.<ref>{{Harvnb|Мартулков|1954|p=231-232, 234-235}}</ref> === Балканските војни и Првата светска војна (1912 — 1918) === {{Поврзано|Комитет на дезертери|Општина Оморани}}[[Податотека:Извештај за дезертскиот комитет на Мартулков.png|мини|233x233px|Извештај од министерството за надворешни работи на Србија за [[Комитет на дезертери|Комитетот на дезертери]], [[1914|1914 г.]]{{Sfn|Ѓоргиевска|2019|p=154}}]]Со почетокот на [[Првата балканска војна]], српската војска влегла во [[Велес]] на [[23 октомври]].{{Sfn|Малковски|2023|p=78}} Новата српска администрација, предводена од Давид Димитријевиќ, го назначиле Мартулков за градоначалник.{{Sfn|Малковски|2023|p=79-80}} Мартулков учествувал во средби со претставници од [[Црна рака (Србија)|Црна рака]] како генералот Поповиќ и Стаиќ.{{Sfn|Малковски|2023|p=82-84}} Во [[ноември]] поднесол отставка и се преселил во [[Штип]] каде се запознал со [[Ефрем Чучков]] и [[Ефтим Спространов]]. Петко Пенчев се обидол да формира бугарска општина во Велес но Мартулков се спротивставил со одлуката.{{Sfn|Малковски|2023|p=85-86}} Во [[1913|1913 година]], [[Димитрија Чуповски]] организирал [[Македонска конференција (1912)|Општамакедонска конференција]]. Меѓу делегатите биле: [[Петар Поп Арсов]], Крум Зографов, [[Иван Поп Јорданов]] и Мартулков.{{Sfn|ПА II|2009|p=848}}{{Sfn|ПА II|2009|p=1079-1080}} Пратиле апел до [[Лондонски договор (1913)|Лондонската конференција]] за автономна Македонија во склоп на [[Отоманското Царство]]. За време на [[Втората балканска војна]], Мартулков помогнал со пандемијата на [[колера]] во Штип.{{Sfn|Ѓоргиевска|2019|p=111}} По војните се запишал за педагошки курс во [[Белград]].<ref>{{Наведена книга|url=|title=Македонија во војните 1912-1918, прилози од научниот собир одржан во МАНУ на 16 и 17 ноембри 1988 година|last=Катарџиев|first=Иван|publisher=[[МАНУ]]|year=1991|location=[[Скопје]]|pages=347|author-link=Иван Катарџиев}}</ref> Со почетокот на [[Првата светска војна]], Мартулков се вратил во [[Скопје]]. Таму заедно со [[Јордан Шурков]], [[Михаил Николов|Мишо Николов]] и [[Георги Богданов]] го основале [[Комитет на дезертери|Комитетот на дезертери]]. Главен цел на комитетот било да префрлат македонски дезертери од српската војска во [[Царството Бугарија]]. Во текот на [[1914|1914 година]], комитетот се проширил низ [[Источна Македонија]]. Главни центри биле во [[Делчево]], [[Радовиш]], Штип и [[Пехчево]].{{Sfn|Малковски|2023|p=108}} Успешно префрлиле околу 2.500 војници.{{Sfn|Ѓоргиевска|2019|p=100}} Комитетот дејствувал сѐ до [[Божик|Божиќ]] [[1915|1915 година]], кога поголем дел од раководството биле уапсани.{{Sfn|Малковски|2023|p=110}} Неколку месеци подоцна Бугарија најавила војна против Србија и за кратко време ја [[Бугарска окупација на Србија (Прва светска војна)|окупирале Вардарска Македонија]]. Шурков и Мартулков биле интернирани во [[Струга]] но подоцна биле ослободени од бугарската администрација. Во [[1916|1916 година]],<ref>{{Harvnb|Мартулков|1954|p=307-310}}</ref> со поттик од Орце Андов, Мартулков се вработил како секретар на [[Општина Оморани]].<ref>{{Наведена книга|url=https://repository.ukim.mk/handle/20.500.12188/23028|title=Зошто и како беа интернирани крушевските Власи за време на Првата светска војна?|last=Минов|first=Никола|publisher=[[УКИМ]]|year=2017|pages=133}}</ref> [[1917|Следната година]] се вработил како чиновник во [[Приштина]] заедно со [[Ризо Ризов]] и [[Димитар Влахов]]. По поразот на [[Бугарска армија|Бугарската војска]] во [[Македонски фронт|Македонскиот фронт]], државните чиновници во [[Косово и Метохија]] евакуира во [[Софија]]. Мартулков бил назначен за градоначалник на [[Урошевац]], но тој никогаш не ја прифатил функцијата. Заедно со [[Петар Ацев]] и [[Ѓорче Петров]] преку [[Гнилане]], [[Ниш]] и [[Пирот]] се преселиле во Бугарија.<ref>{{Harvnb|Мартулков|1954|p=327-337}}</ref> === Меѓувоен период (1918 — 1941) === {{Поврзано|Велешко благотворително братство „Рајко Жинзифов“|Емигрантски комунистички сојуз|Македонско знаме (1932 — 1934)}} [[Податотека:Makedonsko Zname 14 June 1932.png|мини|318x318пкс|Извадок од [[Македонско знаме (1932 - 1934)|весникот ''Македонско знаме'']]]] [[Податотека:Гоцевата дружина во 1938 година.jpg|мини|317x317пкс|Собор на македонските Илинденци на [[4 мај]] [[1938|1938 година]], по повод 35-годишнината од [[Битка кај Баница|смртта на Делчев]]. Петте личности најнапред се (лево кон десно): Мартулков, [[Руша Делчева]], [[Туше Делииванов]], [[Михаил Чаков]] и [[Митко Зафировски]]. ]] Во [[1918|1918 година]] бил одликуван со [[Орден „За заслуга“ (Бугарија)|бронзов орден „За заслуга“]], поради неговото учество во [[Илинденското востание]].<ref>[https://wars.archives.bg/thumbnail_lists/image=/09_40_1_335_108_gr.jpg ДВИА, ф. 40, оп. 1, а.е. 335, л. 108]</ref> Во [[Царството Бугарија]] почнала внатрешна борба меѓу [[Македонската емиграција во Бугарија|македонската емиграција]]. Во [[1919|1919 година]], Мартулков и [[Христо Калајџиев]] се приклучиле во [[Емигрантски комунистички сојуз|Емигрантскиот комунистички сојуз]] — огранок на [[Бугарска комунистичка партија|Бугарската комунистичка партија]].<ref>{{Наведена книга|url=|title=Илинден и Илинденските традиции|last=Димовски-Цолев|first=Ѓорги|publisher=Развиток|year=1979|pages=158|author-link=Ѓорги Димовски-Цолев}}</ref> [[1920|Следната година]], Мартулков го претставил [[Велешко благотворително братство „Рајко Жинзифов“|Велешкото благотворително братство]] во Вториот велики собор на [[Сојуз на македонските емигрантски организации]].<ref>{{Наведени вести|url=https://digital.libplovdiv.com/bg/view/649941d900ab5c4ba8730ee0?q|title=Братствата осѫждатъ отцѣпницитѣ|date=9 декември 1920|work=Македония}}</ref> Истата година, комунистичкиот сојуз ја отфрлиле доктрината за автономија на [[Македонија (регион)|Македонија]] и [[Одринско]] и го прифатиле ставот за основање на [[Независна Македонија|независна македонска држава]] како идна членка во [[Балканска федерација|Балканската федерација]].<ref>{{harv|Мартулков|1954|p=345-348}}</ref> Во [[1922|1922 година]], Бугарската комунистичка партија го пратиле Мартулков во [[Пиринска Македонија]] за да остварил контакт меѓу македонските социјалисти и дејци од [[ВМРО (Автономисти)]], предводена од [[Тодор Александров]]. Во [[1924|1924 година]], со [[Мајски манифест|Мајскиот манифест]], односите меѓу БКП и ВМРО (Автономисти) се подобриле.<ref>{{Наведена книга|url=|title=Македонското прашање во документите на Коминтерната, ч.1. 1923-1925 г.|last=Поповски|first=Владо|publisher=Гурга|year=1999|pages=256|author-link=Владо Поповски}}</ref> Според договорот Мартулков имал должност да се врати во поранешниот [[Скопски револуционерен округ]] но [[Александар Цанков]] им забранил. [[Убиство на Тодор Александров|Неколку месеци подоцна Александров бил ликвидиран]] и [[Иван Михајлов]] бил назначен за претседател на ВМРО (Автономисти).<ref>{{harv|Мартулков|1954|p=363-368}}</ref> Истата година е основана [[Внатрешна македонска револуционерна организација (Обединета)|ВМРО (Обединета)]] под раководство на [[Владимир Поп Томов]], [[Симеон Кавракиров]], [[Димитар Влахов]], [[Ризо Ризов]] и други.<ref>{{Наведени вести|url=https://novamakedonija.com.mk/makedonija/simeon-kavrakirov-revolucionerot-koj-zagina-za-obedinuvanje-na-makedoncite/|title=Симеон Кавракиров, револуционерот кој загина за обединување на Македонците|last=НМ|date=14 јуни 2023|work=[[Нова Македонија]]}}</ref>{{Sfn|Влахов|1947|p=40}} Во [[1931|1931 година]] биле спроведени [[Парламентарни избори во Бугарија (1931)|парламентарни избори во Бугарија]] каде Мартулков и [[Христо Трајков]] биле изгласани за пратеници од [[Петричко]].<ref>{{Наведена книга|url=|title=Време за зреење, македонското национално прашање меѓу двете светски војни (1919-1930)|last=Катарџиев|first=Иван|publisher=Култура|year=1977|pages=118|author-link=Иван Катарџиев}}</ref>{{Sfn|Влахов|1947|p=12}} Во новата влада на [[Никола Мушанов]], Мартулков и Трајков биле претставници од Работничката партија.<ref group="белешка">За да ги надминат тогашните забрани, [[Бугарска комунистичка партија|Бугарската комунистичка партија]] го употребиле името „''Работничка партија''“.</ref> Во [[Народно собрание на Бугарија|Народното собрание]], Мартулков редовно барал решение за [[македонското прашање]]. Во [[1932|1932 година]] [[Михајловисти|михајловистите]] го киднапирале Кавракиров, поради тоа Мартулков почнал со издавањето на весникот ''[[Македонско знаме (1932 - 1934)|Македонско знаме]]''. Во весникот го критикувал Михајлов. На [[12 јануари]] [[1933|1933 година]] доживеал неуспешен обид на атентат од Михајловистите.<ref>{{Наведена книга|url=|title=Одбрани дела во шест книги: Македонското национално движење|last=Зографски|first=Данчо|publisher=Наша книга|year=1986|pages=276|author-link=Данчо Зографски}}</ref> Според весникот „Класовна борба“ — ВМРО (Автономисти) сакале да го убијат Мартулков како резултат на неговите [[Македонство|промакедонски став]].<ref>{{Наведени вести|url=https://digital.libplovdiv.com/bg/view/6703e1354e1782e2cca3da46?q%3Acontent=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%8A&q%3Afts=content,mapped,meta&_x=content|title=Македонскитѣ убийства|last=|date=20 јануари 1933|work=Класовна борба}}</ref> По неуспехот на атентатот, на [[24 јануари]], михајловистите го ликвидирале Христо Трајков.<ref>{{harv|Мартулков|1954|p=377}}</ref> Мушанов најавил строги мерки против ВМРО (Автономисти). Следниот месец го уапсиле [[Петар Шанданов]]. Поради тоа, организацијата отстапила од [[Софија]] и се сместиле во [[Пиринска Македонија]]. На [[13 април]] [[1933|1933 година]] Мартулков е отстранет од неговата функција како пратеник, веројатно како резултат на неговите промакедонски ставови и критики спрема бугарската влада.<ref>{{Наведени вести|url=https://digital.libplovdiv.com/bg/view/64a7dc4d00ab5c4ba8737423?q%3Acontent=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%8A&q%3Afts=content,mapped,meta&_x=content|title=Решение за отнемане мандата на народнитѣ представители отъ парламентарната група на Работническата партия в България|last=Министерство за правосудство|date=13 април 1933|work=Държавен вестник}}</ref> По државниот удар на [[Кимон Георгиев]], ВМРО (Автономисти) била укината и го забраниле издавањето на весникот ''Македонско знаме'', врз основа на [[Закон за заштита на државата на Царство Бугарија|законот на заштита на државата]]. На [[8 јули]] [[1936|1936 година]], бил [[Судски процес против ВМРО (Обединета)|спроведен значаен судски процес против дејци од централниот комитет на ВМРО (Обединета)]].<ref>{{Наведена книга|url=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=835406|title=Националноосвободителното движение на македонските българи (19 май 1934 - 1941 г.)|last=Мичев|first=Добрин|publisher=Македонски преглед|year=1996|pages=59}}</ref> За време на судскиот процес Мартулков јавно се декларирал како Македонец.<ref group="белешка">Во неговите спомени ({{harv|Мартулков|1954|p=380}}), за судскиот процес истакнал: ''„Бевме уапсани поголемиот дел од раководството на „Обединатата“. На судењето 1936 г. сите се изјавивме пред судот дека по народност сме Македонци.“'' Според [[Бугарска историографија|Бугарската историографија]], Мартулков се декларирал како [[Бугарин]].</ref> Поради тоа бил казнет 5 години. Со промени во администрацијата, [[1937|следната година]] бил амнестиран и му помогнал на [[Венко Марковски]] со издавањето на ''[[Огинот]]''.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=677174|title=Спомени за Павел Шатев|last=Марковска|first=Филимена|publisher=Македонски преглед|year=2007|pages=103}}</ref> === Втората светска војна и последни години (1941 — 1962) === {{Поврзано|Апел до Македонците во Бугарија (1944)|Крсто Поле (логор)|Алексо Мартулков во второто заседание на АСНОМ}} [[Податотека:Appeal to the Macedonians in Bulgaria 1944.jpg|мини|339x339px|[[Апел до Македонците во Бугарија (1944)|''Апел до Македонците во Бугарија'']], меѓу потписниците бил Мартулков.]] Мартулков бил против [[Бугарија во Втората светска војна|фашистичкиот режим на Бугарија]], поради тоа учествувал во [[Народноослободителната борба]]. На [[22 декември]] [[1941|1941 година]], заедно со [[Павел Шатев]], се обидол да се врати во [[Прилеп]] каде биле [[НОВМ|Македонските партизани]], но [[Бугарска војска|бугарската војска]] го уапсиле во [[Скеча]]. Таму го задржиле до [[24 март]] [[1942|1942 година]]. Според еден полициски извештај за Мартулков и Шатев: „''оделе во гр. Прилеп, каде што ги организирале акциите кои [[Ден на востанието на Македонија|неодамна се спроведоа во градот]]''“.{{Sfn|Тодоровски|2013|p=254}}{{Sfn|Тодоровски|2013|p=256}} Го вратиле Мартулков во [[Софија]]. Учествувал во [[Народноослободителна борба во Пиринска Македонија|Народноослободителното движење во Пиринска Македонија]] и бил во контакт со [[Никола Вапцаров]] и [[Антон Попов]] пред нивното стрелање. Во [[1943|1943 година]] бил уапсан поради неговото членство во [[Бугарска комунистичка партија|Бугарската комунистичка партија]]. Заедно со [[Тодор Павлов]], [[Христо Калајџиев]] и [[Ангел Динев]] бил интерниран во [[Крсто Поле (логор)|логорот „Крсто Поле“]], [[Западна Тракија]].<ref>{{Наведена книга|url=https://www.zirm.mk/wp-content/uploads/2022/02/IST-1981.2.07.-Kartov-V.-Opshtestveno-politichkata-dejnost-na-Angel-Dinev-vo-internacija-i-koncentracionite-logori-na-fashistichka-Bugarija.pdf|title=Македонската патриотска дејност на Ангел Динев во интернација и концентрационите логори на Фашистичка Бугарија (1940-1944)|last=Картов|first=Владимир|publisher=Здружение на историчари на Македонија|year=1981|pages=70|author-link=Владимир Картов}}</ref> Останал во логорот сѐ до [[септември]] [[1944|1944 година]], кога [[Татковински фронт (Бугарија)|Татковинскиот фронт]] организирале државен удар против владата на [[Александар Цанков]]. По државниот удар, [[Президиумот на АСНОМ]] ги пратиле [[Светозар Вукмановиќ]] и [[Лазар Колишевски]] во Софија каде се консултирале со [[Македонската емиграција во Бугарија|македонската емиграција]]. Истовремено, 29 потписници меѓу кои биле Мартулков, Шатев, Калајџиев, [[Туше Делииванов]] и [[Михаил Герџиков]] — [[Апел до Македонците во Бугарија (1944)|објавиле апел насочен кон македонскиот народ, Комунистичката партија на Југославија и АСНОМ]].<ref>{{Наведена книга|url=https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=684974|title=БКП и македонският въпрос след Втората световна война. Разпадане на бежанските организации|last=Гребенаров|first=Александар|publisher=Епохи|year=2013|pages=125}}</ref> За префрлување на македонските социјалисти од Софија во Македонија помогнала [[Илинденската организација]]. На [[26 октомври]] 1944 година, Мартулков се сместил во [[Горно Врановци]] каде [[27 октомври|следниот ден]] бил кооптиран за член на АСНОМ.<ref>{{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/5075009|title=АСНОМ, документи од Првото и Второто заседание на АСНОМ|last=Тодоровски|first=Миле|publisher=[[Архив на Македонија]]|year=1984|location=[[Скопје]]|pages=326-327}}</ref> По [[ослободувањето на Скопје]], Мартулков учествувал во [[Антифашистичко собрание на народното ослободување на Македонија#Второ заседание на АСНОМ|Второто заседание на АСНОМ]]. За време на седницата, Мартулков побарал [[Густав Влахов]] да биде кооптиран за член на АСНОМ.<ref>{{Наведена книга|url=|title=Документи, Том 1, Книга 6|last=Христов|first=Александар|publisher=[[Архив на Македонија]]|year=1984|pages=131-132}}</ref> По настаните, во [[1951|1951 година]] Мартулков истакнал: „''Кога се вратив во 1945 година и го погледнав [[Скопје]] — за мене тоа беше нов град кој на незамислив начин толку брзо се надуе.“''<ref>[https://istorijskenovine.unilib.rs/view/index.html#panel:pp%7Cissue:UB_00064_19511021%7Cpage:3%7Cquery:%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%B2 Скопске слике и Контрасти] (1951) в. „''Борба''“, бр. 250</ref> По [[Ослободување на Македонија во Втората светска војна|ослободувањето на Македонија]], Мартулков бил кооптиран за член на [[Македонското собрание|Народното собрание на НР Македонија]]. Истовремено се приклучил во [[Македонски научен институт|Македонскиот научен институт]] и учествувал во културната автономија на [[Пиринска Македонија]].<ref>{{Наведена книга|url=https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=797760|title=Списък на членовете на Македонския научен институт (1923-1947)|last=Мичев|first=Добрин|publisher=Македонски преглед|year=1947|location=[[Софија]]|pages=178}}</ref> На [[2 јануари]] [[1945|1945 година]] повторно се вратил во Софија каде се консултирал со останатите претставници на македонската емиграција.<ref>{{Наведена книга|url=https://ini.ukim.mk/documents/103/Sluzba_za_drzavna_bezbednost.pdf|title=Документи за сојузната и за македонската служба за државна безбедност|last=Симоновски|first=Александар|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=2021|location=[[Скопје]]|pages=35}}</ref> [[Февруари|Следниот месец]] морал да го води првиот слободен конгрес на македонската емиграција во Бугарија но поради неговото здравје Павел Шатев го заменил.{{Sfn|Тодоровски|2013|p=87}} Кон крајот на годината, [[Васил Ивановски]] се пожалил кај [[Георги Димитров]] дека Мартулков бил злонамерно изолиран и предвремено пензиониран.<ref>{{Наведена книга|url=https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=797478|title=Как се изгражда и утвърждава свободната Македонска република в Югославската федерация (1944-1948)|last=Ангелов|first=Веселин|publisher=Македонски преглед|year=1998|pages=68}}</ref> На [[17 февруари]] [[1946|1946 година]] Мартулков учествувал во основачката седница на [[Здружението на новинари на Македонија]].<ref>{{Наведени вести|url=https://znm.org.mk/wp-content/uploads/2025/06/19.02.2025-%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D1%82-%D0%B3%D0%B8-%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8-%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5-%D0%BD%D0%B0-%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D0%B0-%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|title=Новинарот ги брани принципите на слободата|last=Станковиќ|first=Далибор|date=19 февруари 2025|work=[[Нова Македонија]]}}</ref> По повод на 43-годишната од [[Битка кај Баница|смртта на Гоце Делчев]], Мартулков оддржал говор во Скопје кон 20.000 гости, меѓу кои бил сестрата на [[Гоце Делчев]].<ref>{{Наведена книга|url=http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ59(2006)/GZ59.17.%20%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0,%20%D0%94.%20-%20%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0,%20%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%98%D0%B0%D1%82%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%98%D0%B0%201944-1953.pdf|title=Политиката, идеалогијата и македонската историографија 1944-1953 г.|last=Петреска|first=Даниела|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=2006|pages=203}}</ref> Следните месеци се приклучил во [[Уставотворно собрание на Народна Република Македонија|Уставотворното собрание]] и бил назначен за претседател на [[Илинденска пензија|Комисијата за Илинденска пензија]].<ref>{{Cite book|url=https://www.scribd.com/document/617912810/%D0%98%D0%9B%D0%98%D0%9D%D0%94%D0%95%D0%9D%D0%A1%D0%9A%D0%98-%D0%A1%D0%92%D0%95%D0%94%D0%9E%D0%A8%D0%A2%D0%92%D0%90-1-1-%D0%A1%D0%9A%D0%9E%D0%9F%D0%88%D0%95-2016|title=Илинденски сведоштва|last=Дамјановска|first=Јасминка|publisher=[[Државен архив на Република Македонија]]|year=2016|volume=1|p=10}}</ref> На [[8 октомври]] 1946 година помогнал со преносот на моштите на Гоце Делчев во [[Црква „Св. Спас“ - Скопје|црквата „Свети Спас“]].<ref>[https://gd.archives.bg/items/show/765#?c=&m=&s=&cv=&xywh=49%2C698%2C1537%2C796 ЦДА, фонд КМФ 23-01, инв. № 830/146, лист 156-157]</ref> [[Податотека:Говор на Мартулков за обединувањето на Пирин со Македонија.pdf|мини|Говорот на Мартулков во [[Уставотворно собрание на Народна Република Македонија|Уставотвнорото собрание]] за обединување на [[Пиринска Македонија]] со [[НР Македонија]].]] На [[26 декември]] 1946 година, Мартулков протестирал пред останатите пратеници на собранието. Побарал [[Устав на НР Македонија (1946)|новиот македонски устав]] да ја припои Пиринска Македонија со НР Македонија. Во неговиот говор истакнал: „''Не знам каква територија имаат на ум нашите другари во Бугарија. Ако зборуваме за Пиринска Македонија, Вардарска Македонија и Егејска Македонија во нивните географски граници — тоа е територијата на македонскиот народ! Македонското прашање и прашањето за Македонија е дело само за македонскиот народ!''“.<ref>{{Наведена книга|title=Авнојска Југославија и Македонското национално прашање (1943-1946)|last=Миноски|first=Михајло|publisher=Менора|year=2000|isbn=9989632707|location=[[Скопје]]|pages=[[s:Алексо Мартулков/Говор во Уставотворното собрание (1946)|329]]|author-link=Михајло Миноски}}</ref> За говорот, Шатев го известил Георги Димитров при неговиот престој во [[Белград]]. Откако открил, Димитров се пожалил кај [[Јосип Броз Тито]]. Поради тоа на [[10 јануари]] [[1947|1947 година]] Колишевски го забранил нејзиното објавување во весникот ''[[Нова Македонија]]''.<ref>{{Наведена книга|title=Авнојска Југославија и Македонското национално прашање (1943-1946)|last=Миноски|first=Михајло|publisher=Менора|year=2000|isbn=9989632707|location=[[Скопје]]|pages=[[s:Извештај за забрана за објавување говорот на Мартулков во Уставотворното собрание|331-332]]|author-link=Михајло Миноски}}</ref> На [[5 јуни]] [[1950|1950 година]], за време на седмото редовно заседание на Народното собрание, Мартулков поднесол барање за [[Илинденска споменица|орден за залуги во Илинденското востание]].<ref>{{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/60150277|title=Илинденската споменица|last=Топузовски|first=Кочо|publisher=Панили|year=2023|isbn=9786082540795|location=[[Скопје]]|pages=67-68|author-link=Кочо Топузовски}}</ref> На [[20 јули]] [[1951|1951 година]], Мартулков бил награден со Илинденската споменица, број 438 како дел од [[Град Скопје|градскиот народноослободителен одбор Скопје]].<ref>ДАРМ, Ф. 159, К. 42</ref> Во [[1954|1954 година]], со помош од [[Ѓорѓи Абаџиев]], [[Институтот за национална историја]] ги објавиле спомените на Мартулков насловени ''[[Моето учество во револуционерните борби на Македонија]]''. Книгата е дел од серијалот [[Материјали за македонската национал-револуционерна историја (едиција)|''Материјали за македонската национал-револуционерна историја'']].<ref>{{Наведена книга|url=|title=Турски документи за македонската историја|last=[[Институт за национална историја]]|publisher=Научен Институт за национална историја на македонскиот народ|pages=191}}</ref> За време на [[Информбирото и Македонија|периодот на Информбирото]], претставници на [[Македонство|промакедонската струја во Југославија]] постепено биле изолирани и подоцна отстранети од нивната политичка функција. Мартулков бил безволно пензиониран и сместен во Скопје. Во текот на [[1950-тите]] редовно патувал во [[Софија]]. Во [[1957|1957 година]] Мартулков бил на интервју со старозагорското списание ''Участие'' за активностите на Богдан Баров во [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/%D0%A3%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B5/70TlAAAAMAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%E2%80%9E1957%E2%80%9E&dq=%E2%80%9E1957%E2%80%9E&printsec=frontcover|title=Участие|last=Периодично издание на писателите от Стара Загора.|publisher=ИПК „Ариел"|year=1996|location=[[Стара Загора]]|pages=50}}</ref> Незадоволен со режимот, во [[1959|1959 година]] се преселил во [[Народна Република Бугарија]] каде почнал да прими државна пензија.<ref>[https://www.strategy.bg/bg/pris/archive/legal-information/razporezdaniia/86533 №1890/1959]</ref> Ги поминал последните години изолиран во Софија каде починал на [[19 декември]] [[1962|1962 година]]. == Книжевни дела == {{Поврзано|Список на литературни дела од Алексо Мартулков}} [[Податотека:За Гоцета Делчев од Мартулков.png|мини|252x252px|Исечок од статијата ''[[Список на литературни дела од Алексо Мартулков#За Гоцета Делчев|За Гоцета Делчев]]'' во книгата ''Гоце Делчев во спомените на современиците'' на [[Христо Андонов Полјански]].]] По [[Втората светска војна]], Мартулков се вратил во [[Вардарска Македонија]] каде се приклучил во [[Президиумот на АСНОМ]]. Во [[1945|1945 година]] се преселил во [[Скопје]] по [[Ослободување на Скопје|нејзиното ослободување]]. Меѓу [[1940-тите]] и [[1950-тите]] Мартулков напишал повеќе статии и брошури посветени на [[Социјализам|социјалистичкото движење]] во [[Македонија]]. Во [[1946|1946 година]] ја објавил статијата „''[[Развитокот на социјалистичката мисла пред Илинденското востание]]''“ во весникот „Трудбеник“, година II, број 35.<ref>{{Наведена книга|url=|title=Илинденски зборник, 1903-1953|last=[[Љубен Лапе|Лапе, Љубен]]|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1953|pages=302}}</ref> Истата година ја објавил брошурата ''[[Врховизмот и борбата на Внатрешната револуционерна организација против него]]'', каде го разгледал развојот на [[Врховизам|врхивизмот]] и нејзинот однос со [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Наведена книга|url=|title=Внатрешната македонска револуционерна организација и неоврховизмот, 1904-1908|last=[[Манол Пандевски|Пандевски, Манол]]|publisher=[[Култура (издавачка куќа)|Култура]]|year=1983|pages=22}}</ref> Во весникот „[[Нова Македонија]]“ објавил статија насловена ''За Гоцета Делчев''. [[Христо Андонов Полјански|Христо Андонов-Полјански]] објавил исечок од статијата во неговата книга за [[Делчевологија]].<ref>{{Наведена книга|url=|title=Гоце Делчев во спомените на современиците|last=[[Христо Андонов Полјански|Андонов Полјански, Христо]]|first=|publisher=[[Култура (издавачка куќа)|Култура]]|year=1963|isbn=|pages=298}}</ref> Подоцна ја објавил брошурата ''За положбата по Илинденското востание'' каде ги разгледал грешките при организирање на [[Илинденското востание]].<ref>{{Наведена книга|url=|title=Грчката политика спрема Македонија во втората лоловина на XIX век и почетокот на XX век, вооружени, пропаганди, дипломатски и други антимакедонски акции и борбата против нив на теренот|last=Поп Лазаров|first=Ристо|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1973|pages=301}}</ref> Според Мартулков, основањето на [[Задгранично претставништво|Задграничното претставништво]] било меѓу првите грешка на организацијата. [[Податотека:Моето учество во револуционерните борби во Македонија.jpg|мини|331x331пкс|Мемоарите на Мартулков.]] Во [[1954|1954 година]], [[Институтот за национална историја]] ја објавиле автобиографијата на Мартулков насловена ''[[Моето учество во револуционерните борби на Македонија]]''. Делото претставува првата оригинална мемоарска литература во [[Народна Република Македонија]].{{Sfn|Каровски|2013|p=91}} Претходните дела биле на [[Љубомир Милетиќ]] преведени во [[македонски јазик]].{{Sfn|Каровски|2013|p=18}} Неговата автобиографија го опфаќа периодот од [[1894|1894 година]] до [[1 септември]] [[1939|1939 година]]. Нема податоци кога Мартулков ја напишал книгата. [[Ѓорѓи Абаџиев]] објавил исечок од неговите спомени во [[1952|1952 година]].<ref>{{Наведена книга|url=|title=Материјали за македонската национал-револуциона историја|last=Абаџиев|first=Ѓорѓи|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1952|pages=1-5|author-link=Ѓорѓи Абаџиев}}</ref> Додека во [[1950|1950 година]], [[Данчо Зографски]] забележал дека во [[Државниот архив на Македонија]] имало необјавен ракопис од Мартулков без датум.<ref>{{Наведена книга|url=|title=За работничкото движење во Македонија до Балканската војна|last=[[Данчо Зографски|Зографски, Данчо]]|publisher=[[Институт за национална историја|Институт за национална историја на македонскиот народ]]|year=1950|pages=327}}</ref> Според историчарот Јусуф Хамза, во скопските архиви имало необјавено дело на Мартулков насловено ''Спомени од втората половина на XIX век до 1912'', кое најверојатно било припоено со неговиот мемоар при редакција.<ref>{{Наведена книга|url=|title=Младотурската Револуција Во Османската Империја|last=Хамза|first=Јусуф|publisher=Логос-А|year=1995|isbn=9789989601217|location=[[Скопје]]|pages=407|author-link=Јусуф Хамза}}</ref> Во неговата книга, Мартулков го разгледува [[Македонско национално движење|македонското национално движење]] во перспектива на македонските социјалисти. Претежно се занимава со социјалистичките дејства во Вардарска Македонија и [[Велес]]. Дискутира за неговиот активизам за правата на [[македонската емиграција во Бугарија]].{{Sfn|Каровски|2013|p=91}} За автобиографијата, Абаџиев истакнал: „''Напишани со жив и увлекателен јазик, мемоарите на Алексо Мартулков не се само објект за историкот, но претставуваат интересно четиво и за поширок круг читатели''.“ Александар Каровски ја критикувал нејзината слаба хронологија: „''Очигледно има проблем да се сети на настаните, па некои ги прекинува или ги поврзува со други“''.{{Sfn|Каровски|2013|p=91}} Одредени податоци наведени во автобиографијата се целосно бесмислени. Мартулков го згрешил датумот на раѓање, смрт и професија на неговиот постар [[Петар Мартулков|брат Петар]]. Татко му го именувал како Онче покрај тоа што се викал [[Пано Мартулков|Пано]]. Згрешил со хронолошкото датирање на [[Првиот Устав на Македонската револуционерна организација|првиот устав на Македонската револуционерна организација]]. Покрај тоа, во неговите спомени Мартулков гордо го истакнува неговиот [[Македонство|македонски идентитет]] и како [[Македонците]] се ниту [[Грци]], [[Бугари]] или [[Срби]]. == Забелешки == {{reflist|group=белешка}} == Наводи == {{reflist|3}} == Библиографија == * {{Наведена книга|url=https://repository.ukim.mk/bitstream/20.500.12188/7522/1/dstankovic2020.pdf|title=Социјалистите во македонското револуционерно движење, 1893-1912|last=Станковиќ|first=Далибор|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|year=2020|location=[[Скопје]]}} * {{Cite book|url=https://www.zirm.mk/wp-content/uploads/2022/01/IST-1973.1.08-Andnov-Poljanski-H.-Okolu-ucestvoto-na-makedonskite-socijalisti-na-Prvomajskite-demonstracii-vo-Sofija-vo-1896-g..pdf|title=Околу учеството на Македонските социјалисти на Првомајските демонстрации во Софија во 1896 година|last=Андонов Полјански|first=Христо|publisher=Здружение на историчари на Република Македонија|year=1973|location=[[Скопје]]|author-link=Христо Андонов Полјански}} * {{Наведена книга|url=http://www.promacedonia.org/bmark/sa/index.html|title=Революционни борби въ Азоть (Велешко) и Порѣчието|last=Аврамов|first=Стефан|publisher=[[МНИ|Македонски Наученъ Институтъ]]|year=1929|location=[[Софија]]|author-link=Стефан Аврамов}} * {{Наведена книга|url=https://cdn.sanity.io/files/k83840p7/production/adbb77a2aef1fb39ba8622a05495092c6b542cfb.pdf|title=Моето учество во револуционерните борби на Македонија|last=Мартулков|first=Алексо|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1954|editor-last=Абаџиев|editor-first=Ѓорѓи|editor-link=Ѓорѓи Абаџиев|series=[[Материјали за македонската национал-револуционерна историја (едиција)|Материјали за македонската национал-револуционерна историја]]|location=[[Скопје]]|author-link=Алексо Мартулков}} * {{Наведена книга|url=https://repository.ukim.mk/handle/20.500.12188/1910|title=Мемоарската литература како извор за историјата на Македонската Револуционерна Организација|last=Каровски|first=Александар|publisher=[[УКИМ]]|year=2013|location=[[Скопје]]}} * {{Наведена книга|url=http://www.promacedonia.org/mak_enc/encyclopaedia_macedonica_1.pdf|title=Македонска енциклопедија, том I|last=[[Македонска енциклопедија#Уредници на тематските области|Повеќе автори]]|publisher=[[МАНУ]]|year=2009|location=[[Скопје]]|ref={{harvid|ПА I|2009}}}} * {{Наведена книга|url=http://www.promacedonia.org/mak_enc/encyclopaedia_macedonica_2.pdf|title=Македонска енциклопедија, том II|last=[[Македонска енциклопедија#Уредници на тематските области|Повеќе автори]]|publisher=[[МАНУ]]|year=2009|location=[[Скопје]]|ref={{harvid|ПА II|2009}}}} * {{Наведена книга|url=https://alba-books.com/%D0%93%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B8-%D0%B8-%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%B8-1945-1947-%D0%9D%D0%B0-%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%BA-%D0%94%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%BE-%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%B8%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE-%D0%BD%D0%B0-%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8j%D0%B0-1947-[%D0%94%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%80-%D0%94%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%82%D1%8A%D1%80-%D0%92%D0%BB%D0%B0%D1%85%D0%BE%D0%B2]-%D0%92%D0%BB%D0%B0%D1%85%D0%BE%D0%B2-%D0%94%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%80|title=Говори и статии, 1945-1947|last=Влахов|first=Димитар|publisher=Државно книгоиздателство на Македонија|year=1947|location=[[Скопје]]|author-link=Димитар Влахов}} * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/59627013|title=Велес за време на Балканските и Првата светска војна: (1912-1918)|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=2023|isbn=978-608-4981-10-7|author-link=Ѓорѓи Малковски}} * {{Наведена книга|url=https://repository.ukim.mk/handle/20.500.12188/1875|title=Петар Поп Арсов (1868-1941): Прилог кон проучувањето на македонското националноослободително движење|last=Ѓорѓиев|first=Ванчо|publisher=[[УКИМ]]|year=1995|location=[[Скопје]]|author-link=Ванчо Ѓорѓиев}} * {{Наведена книга|url=https://мна.мкд/wp-content/uploads/02%D0%91-%D0%97%D0%91%D0%98%D0%A0%D0%9A%D0%98/%D0%91I-%D0%9A%D0%9D%D0%98%D0%96%D0%9D%D0%98%D0%A6%D0%90/%D0%9101-%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B8/%D0%911.1-%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D1%98%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BA/2012-2013_%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%BB-%D0%A8%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%B2-%D0%A2%D0%BE%D0%BC-8-%D0%94%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B8-%D0%A1%D0%BA%D0%BE%D0%BF%D1%98%D0%B5.pdf|title=Павел Шатев, документи|last=Тодоровски|first=Зоран|publisher=Македоника|year=2013|location=[[Скопје]]}} * {{Наведена книга|url=https://repository.ukim.mk/entities/publication/584725f3-c8ec-4d79-afdd-415c15b7a8e1|title=Вардарскиот дел од Македонија под српска власт (1912–1915)|last=Ѓоргиевска|first=Марија|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|year=2019|location=[[Скопје]]}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Мартулков, Александар}} [[Категорија:Александар Мартулков| ]] nv10mquo8gdg0hcoctyngt62q8tgk1o 5576984 5576983 2026-06-14T14:22:34Z Gurther 105215 /* Книжевни дела */ 5576984 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder|name=Александар Мартулков|image=Alekso Martulkov.jpg|caption=Мартулков во [[1951|1951 г.]]|order2=Пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|Народното собрание на Бугарија]]|term_start2=20 август 1931|term_end2=12 април 1933|monarch2=[[Борис III]]|premier2=[[Александар Малинов]]</br>[[Никола Мушанов]]|order4=Пратеник во [[Влада на Македонија од 1945|Президиумот на Народното Собрание на Македонија]]|term_end4=26 јуни 1946|term_start4=15 април 1945|president4=[[Методија Андонов - Ченто]]|premier4=[[Лазар Колишевски]]|term_start5=1 јануари 1947|term_end5=1952|president5=[[Благоја Фотев]]|premier5=[[Лазар Колишевски]]|nickname=[[Ото фон Бизмарк|Бизмарк]]|birth_name=Александар Ончев Мартулков|birth_date=[[23 октомври]] [[1878]]|birth_place=[[Велес]], [[Солунски Вилает]], [[Отоманска Империја]]|death_date=[[19 декември]] [[1962]] {{мали|(возр. 84)}}|death_place=[[Софија]], [[Народна Република Бугарија|НР Бугарија]]|parents=[[Пано Мартулков]] и Сава Мартулкова|alma_mater=[[Скопско педагошко училиште]]|awards=[[Орден „За заслуга“ (Бугарија)|Орден „За заслуга“]]</br>[[Илинденска споменица]]</br>[[Орден на заслуги за народот]]|blank2=Дела|data2=''[[Моето учество во револуционерните борби на Македонија]]'' <small>([[Список на литературни дела од Алексо Мартулков|други]])</small>|signature=Потпис на Мартулков.png|predecessor1=|successor1=|order6=Член на [[Уставотворно собрание на Народна Република Македонија|Уставотворното собрание на Македонија]]|term_start6=27 јуни 1946|term_end6=31 декември 1946|president6=[[Димитар Несторов]]|premier6=[[Лазар Колишевски]]}} '''Александар Ончев Мартулков''',<ref group="белешка">Познат и како '''Александар Панов/Иванов Мартулков''' во [[Бугарска историографија|Бугарската историографија]].</ref> познат по псевдонимот '''Бизмарк'''<ref>{{Мирчев|237}}</ref> ([[Велес]], [[23 октомври]] [[1878]] — [[Софија]], [[19 декември]] [[1962]]) — [[Македонци|македонски]] револуционер и политичар. Меѓу првите пропагатори на [[социјализмот]] во [[Македонија]]. Деец на [[Македонската револуционерна организација]] и учесник во [[Илинденското востание]]. Член и раководител на [[ВМРО (Обединета)]] во [[1930-тите]]. Роден во сиромашно работничко семејство, стекнал више образование во [[Скопско педагошко училиште|Скопското педагошко училиште]]. Во [[1894|1894 година]] се приклучил во [[Социјализам|социјалистичкото движење]] со поттик од [[Васил Главинов]]. Како член на [[Македонска социјалистичка група|Македонската социјалистичка група]], учествувал во [[Празнување на ден на трудот во 1896 година (Софија)|првото празнување на ден на трудот во Бугарија]]. Во [[1900-ти|1900-тите]] соработувал со [[Велешки револуционерен реон|Велешкиот револуционерен реон]] и [[Иван Наумов Аљабакот|Иван Аљабакот]]. Во [[1906|1906 година]] се преселил во [[Софија]] каде се приклучил во [[Бугарска комунистичка партија|Бугарската комунистичка партија]]. Учествувал во политичкото управување на Македонија по [[Младотурската револуција]]. За време на [[Првата светска војна]], го основал [[Комитет на дезертери|Комитетот на дезертери]] каде префрлил македонски борци од српската војска во [[Царството Бугарија]]. Во текот на војната бил секретар на [[Општина Оморани]] и подоцна чиновник во [[Косово и Метохија]]. По војната се приклучил во [[Емигрантски комунистички сојуз|Емигрантскиот комунистички сојуз]] и [[Велешко благотворително братство „Рајко Жинзифов“|Велешкото благотворително братство „Рајко Жинзифов“]]. Во [[1931|1931 година]] бил одбран за пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]], заедно со [[Христо Трајков]]. Во [[1932|1932 година]] почнал со издавањето на весникот ''[[Македонско знаме]]'', [[1933|следната година]] доживеал неуспешен обид на атентат од [[Михајловисти|Михајловистите]]. На [[8 јули]] [[1936|1936 година]], [[Судски процес против ВМРО (Обединета)|го осудиле Мартуков заедно со останатите членови на ЦК на ВМРО (Обединета)]]. Учествувал во [[Народноослободителната борба]]. Во [[1944|1944 година]] се приклучил во [[Президиумот на АСНОМ]] и подоцна во народното собрание на [[НР Македонија]]. Помогнал со спроведување на [[Илинденска пензија|Илинденската пензија]] и подоцна доделување на [[Илинденска споменица|Илинденската споменица]]. Во [[1954|1954 година]] ги објавил неговите спомени насловени ''[[Моето учество во револуционерните борби на Македонија]]''. Во текот на [[1960-тите]], [[Лазар Колишевски]] го изолирал Мартулков од секојдневните политички функции. Незадоволен со режимот, се преселил во [[Народна Република Бугарија]] каде починал. == Животопис == === Потекло и рани години (1894 — 1901) === {{Поврзано|Празнување на ден на трудот во 1896 година (Софија)|Штрајк против Скопското педагошко училиште|Агитаторска одисеја на Алексо Мартулков|Мартулкови}} Александар Мартулков е роден на [[23 октомври]] [[1878|1878 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Отоманското Царство]]. Потекнува од сиромашно работничко семејство.<ref>{{Наведена книга|url=|title=Извори за ослободителната војна и револуција во Македонија 1941-1945: Документи на Комунистичката партија на Југославија и Комунистичката партија на Македонија 1941-1945|last=Апостолски|first=Михајло|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1970|pages=474|author-link=Михајло Апостолски}}</ref> Неговиот татко [[Пано Мартулков|Пано (Онче) Мартулков]] бил [[воденичар]] и деец на [[македонско национално движење|македонското национално движење]]. Поради тоа во [[1867|1867 година]] бил прогонет во [[Дијарбекир]]. Неговата мајка Сава Мартулкова била работник. Неговиот постар брат [[Петар Мартулков]] учителствувал во [[Софија]] со [[Роса Мартулкова|неговата жена]]. Во [[есента]] [[1894|1894 година]] Мартулков се запознал со [[Васил Главинов]], кој го [[Радикализам|радикализирал]] со брошурата ''Студенство и социјализам'' од [[Никола Габровски]].{{Sfn|Станковиќ|2020|p=55}} Под наредба од [[Димитар Благоев]],<ref>{{Наведена книга|url=https://www.strumski.com/books/g_madolev_vasil_glavinov.pdf|title=Васил Главинов - пионер на социјалистическото движение в Македониа и Одринско|last=Мадолев|first=Георги|publisher=Исторически преглед|year=1968|pages=68}}</ref> Главинов основал социјалистичка група со седум члена, меѓу кои биле: Мартулков, [[Ризо Ризов]] и [[Илија Плавев]].<ref>{{Наведени вести|url=http://www.tirekovmirece.com/Novost/%D0%93%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2,-%D0%B6%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80-%D0%BD%D0%B0-%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B8%D1%82%D0%B5-%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%B8|title=Главинов, жесток пропагатор на социјалистичките идеи|last=Печков|first=Петар|date=12 септември 2015|work=ТиРековМиРече}}</ref> Во [[1895|1895 година]] Мартулков се запишал во [[Гимназија „Кочо Рацин“ - Велес|Велешката прогимназија]]. [[1896|Следната година]] се приклучил во [[Македонска социјалистичка група|Македонската социјалистичка група]]. Таму се запознал со [[Атанас Раздолов]], [[Димитар Мирасчиев]], Андон Шулев и Стојан Попов.<ref>{{Наведени вести|url=https://novamakedonija.com.mk/makedonija/politika/koga-makedoncite-za-prvpat-go-odbelezhaa-1-maj/|title=Кога Македонците за првпат го одбележаа 1 Мај|last=Станковиќ|first=Далибор|date=1 мај 2023|work=[[Нова Македонија]]}}</ref>{{Sfn|Станковиќ|2020|p=56}} За [[Празнување на ден на трудот во 1896 година (Софија)|првото празнување на ден на трудот во Бугарија]], групата обработиле знаме со геслото „''Ослободувањето на Македонија е дело на Македонците'' — ''[[Македонија на Македонците]]''“. Бугарската полиција го забраниле знамето но Мартулков тајно го однесол.{{Sfn|Андонов Полјански|1973|p=82}} Во Борисовата градина, Андон Шулев говорел за главните цели на нивната организација.{{Sfn|Андонов Полјански|1973|p=84}} По настанот, Мартулков се вратил во неговиот мајчин град каде почнал да го шири [[социјализмот]]. Во [[1898|1898 година]], се запишал во [[Скопско педагошко училиште|Скопското педагошко училиште]], таму продолжил со неговата политичка агитација. Под влијание на [[Петар Манџуков]], организирал [[Штрајк против Скопското педагошко училиште|штрајк против училиштето]] во [[мај]] [[1899|1899 година]].<ref>{{Harvnb|Мартулков|1954|p=27}}</ref> По настанот бил прогонет од сите училишта под делокруг на [[Бугарската егзархија]].<ref>{{Harvnb|Мартулков|1954|p=30-31}}</ref> Неколку месеци живеел со Васил Главинов на [[Булевар „Марија Луиза“ (Софија)|булевар „Марија Луиза“]], [[Софија]].{{Sfn|Станковиќ|2020|p=92}} Во втората половина на 1899 година се вратил во Велес за да собере средства за весникот ''[[Политичка слобода]]''.<ref>{{Harvnb|Мартулков|1954|p=39}}</ref> [[Агитаторска одисеја на Алексо Мартулков|Патувал низ југоисточна Македонија]] каде го спречил влијанието на [[Врховисти|Врховистите]].<ref>{{Harvnb|Мартулков|1954|p=41-43}}</ref> Ги употребил тајните патишта на [[Македонската револуционерна организација]] без нивно одобрување.{{Sfn|Станковиќ|2020|p=92}}<ref>{{Наведена книга|url=https://muzejbitola.mk/wp-content/uploads/2016/zbornik_2016_web/10_Branko_Gjorgiev.pdf|title=Тајната патна мрежа на Македонската револуционерна организација во Струмица и Струмичко|last=Ѓорѓиев|first=Бранко|publisher=Национална установа завод за заштита на спомениците на културата и музеј|year=2016|location=[[Битола]]|pages=95|access-date=2026-05-25|archive-date=2023-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20230402023440/https://muzejbitola.mk/wp-content/uploads/2016/zbornik_2016_web/10_Branko_Gjorgiev.pdf|url-status=dead}}</ref> На [[9 декември]] се вратил во Велес. Во [[1900|1900 година]], за време на [[Велигден]], Мартулков заедно со [[Никола Русински]], Јордан Малезанов и [[Илија Раштанов]] го ограбиле [[Јован Весов]] за 160 [[Турска лира|турски лири]].<ref>{{Наведена книга|url=|title=Македония и Тракия в борба за свобода: Краят на ХIХ - началото на ХХ в Нови док|last=Георгиев|first=Величко|publisher=[[Македонски научен институт]]|year=1995|isbn=9789548187244|location=[[Софија]]|pages=197}}</ref>{{Sfn|Станковиќ|2020|p=93}} По нападот, Русински се иселил во [[Куманово]] додека Мартулков бил затворен во [[Куршумли ан]] за пет месеци. Додека Јордан Малезанов избегал со парите во Софија.<ref>{{Harvnb|Мартулков|1954|p=55-57}}</ref> === Учество во Илинденско востание и Младотурската револуција (1901 — 1912) === [[Податотека:1909 years First Balkan Socialdemocrat conference Belgrade.png|мини|Делегати во Првата балканска социјалнодемократска конференција во [[Белград]], [[1910|1910 г.]]|313x313px]]Во [[1901|1901 година]] се приклучил во [[Македонската револуционерна организација]] под наредба од [[Македонска социјалистичка група|Македонската социјалистичка група]].{{Sfn|Станковиќ|2020|p=95}} Како дел од [[Скопски револуционерен округ|Скопскиот револуционерен округ]], помогнал со организирање на [[Илинденското востание]] во [[Кумановско|Кумановскиот револуционерен реон]].<ref name=":5">{{Наведена книга|url=https://www.zirm.mk/wp-content/uploads/2022/11/IST-2022.1.08-Sazdovski-N.-Dejnosta-na-MRO-vo-kumanovsko-1895-1903.pdf|title=Дејноста на Македонската револуционерна организација во Кумановско (1895-1903)|last=Саздовски|first=Ненад|publisher=Здружение на историчари на Република Македонија|year=2022|location=[[Скопје]]|pages=144}}</ref> Ги обновил револуционерните мрежи со останатите региони. Собрал околу 650 [[Турска лира|турски лири]] од градските трговци. Со нив купил 60 [[пушки]] и 20 [[Револвер|револвери]].<ref name=":5" /> За време на востанието, се обидол да се приклучи во четата на [[Никола Дечев]]. Но, под наредба од [[Задгранично претставништво|Задграничното претставништво]], се сместил во [[Софија]] со [[Никола Пушкаров]].<ref>{{Harvnb|Мартулков|1954|p=79}}</ref> По востанието, Пушкаров му дадол наредба да изврши терористички напад во [[Скопје]] со цел да го привлече вниманието на [[Западна Европа]]. Преку [[Врање]] влегол во [[Вардарска Македонија]] но околиските аскери го уапсиле во [[Челопек (Кумановско)|Челопек]]. Лежел три месеци во затвор. Откако бил ослободен, Кирил Стојанов го известил дека терористичкиот напад бил откажен поради [[Мирцштешки реформи|Мирцштешките реформи]].<ref>{{Harvnb|Мартулков|1954|p=79-82}}</ref> Во [[пролетта]] [[1904|1904 година]], влијанието на [[Странски пропаганди во Македонија|странските пропаганди во Македонија]] се засили. [[Јован Бабунски]], [[Стефан Димитров]],{{Sfn|Аврамов|1929|p=28}}{{Sfn|Аврамов|1929|p=40}} [[Иван Наумов Аљабакот]],{{Sfn|Каровски|2013|p=91}} и [[Глигор Соколов|Глигор Соколовиќ]] се сместиле во градот.{{Sfn|Аврамов|1929|p=54-56}}{{Sfn|Каровски|2013|p=91}} Мартулков се приклучил во четата на Аљабакот и учествувал во борбата против чифлигарот Етим Мустафа во [[Јасеново]].<ref>{{Наведена книга|url=https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=648533|title=ВМОРО и надзора над стопанския живот в Македония и Одринско (до навечерието на Балканските войни)|last=Александрова|first=Елена|publisher=Историческо бъдеще|year=2017|pages=170}}</ref> Во [[1905|1905 година]] се вратил во [[Велес]]. Неколку месеци подоцна се преселил во Софија. По патот се запознал со [[Даме Груев]] во [[Кнежје]].<ref>{{Harvnb|Мартулков|1954|p=129-132}}</ref> Во Софија страдал од [[туберкулоза]] и неговиот состанар [[Александар Антонов]] се самоубил. Во [[1906|1906 година]] се приклучил во [[Бугарска комунистичка партија|Бугарската комунистичка партија]] и ги поткрепил тесните социјалисти, предводени од [[Димитар Благоев]]. Во [[1907|1907 година]] се запознал со [[Георги Димитров]] при штрајк на железничките работници.<ref>{{Harvnb|Мартулков|1954|p=141-144}}</ref> Истата година Мартулков се обидол да се врати во Вардарска Македонија преку [[Ќустендил]] со четата на [[Крсто Б'лгаријата]], но по патот [[Врховизам|врховиститите]] ги нападнале.<ref name=":8">{{Наведена книга|url=http://www.makedonika.mk/ShareBook.aspx?id=10791|title=Пере Наумов Тошев|last=Миноски|first=Михајло|publisher=Македонска литера|year=2013|isbn=978-9989-622-98-4|location=[[Скопје]]|pages=208-209|author-link=Михајло Миноски}}</ref> По [[Младотурската револуција]], Мартулков бил амнестиран и се вратил во Велес. Заедно со [[Радикална-реформска струја|прогресивната струја на ВМОРО]] учествувал во управувањето на Македонија. Во [[септември]] [[1908|1908 година]], заедно со [[Васил Главинов]], го основале просветното друштво ''Класно единство'' со 20 члена.<ref>{{Наведена книга|url=|title=За работничкото движење во Македонија до Балканската војна|last=Зографски|first=Данчо|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1950|location=[[Скопје]]|pages=219|author-link=Данчо Зографски}}</ref>{{Sfn|ПА II|2009|p=1240}} Истата година биле спроведени локални избори каде [[Ризо Ризов]] бил назначен за градоначалник на Велес а Мартулков за чиновник.<ref>{{Harvnb|Мартулков|1954|p=186-187}}</ref> Во [[1909|1909 година]] Мартулков бил назначен за селски учител во [[Нежилово (Велешко)|Нежилово]]. Таму одржал говор каде ја критикувал [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].{{Sfn|Аврамов|1929|p=171}} Истата година, околу [[Велигден]], [[Абдул Хамид II]] организирал контра државен удар во [[Истанбул]]. [[Младотурци|Младотурците]] побарале помош од [[Јане Сандански]] и неговата чета. Мартулков учествувал во Цариградскиот поход.{{Sfn|Влахов|1947|p=113}} По борбата, [[Димитар Мирасчиев]] го пречекал во [[Солун]] каде се запознал со [[Димитар Влахов]]. Во [[1910|1910 година]] бил меѓу делегатите во првата балканска социјалнодемократска конференција во [[Белград]] заедно со [[Душан Цекиќ]]. За претседател на седницата бил изгласан Васил Главинов. Околу [[1911]]-[[1912|1912 година]] военополитичките односи меѓу [[Балкански сојуз|Балканскиот сојуз]] и [[Отоманското Царство]] се влошиле.<ref>{{Harvnb|Мартулков|1954|p=231-232, 234-235}}</ref> === Балканските војни и Првата светска војна (1912 — 1918) === {{Поврзано|Комитет на дезертери|Општина Оморани}}[[Податотека:Извештај за дезертскиот комитет на Мартулков.png|мини|233x233px|Извештај од министерството за надворешни работи на Србија за [[Комитет на дезертери|Комитетот на дезертери]], [[1914|1914 г.]]{{Sfn|Ѓоргиевска|2019|p=154}}]]Со почетокот на [[Првата балканска војна]], српската војска влегла во [[Велес]] на [[23 октомври]].{{Sfn|Малковски|2023|p=78}} Новата српска администрација, предводена од Давид Димитријевиќ, го назначиле Мартулков за градоначалник.{{Sfn|Малковски|2023|p=79-80}} Мартулков учествувал во средби со претставници од [[Црна рака (Србија)|Црна рака]] како генералот Поповиќ и Стаиќ.{{Sfn|Малковски|2023|p=82-84}} Во [[ноември]] поднесол отставка и се преселил во [[Штип]] каде се запознал со [[Ефрем Чучков]] и [[Ефтим Спространов]]. Петко Пенчев се обидол да формира бугарска општина во Велес но Мартулков се спротивставил со одлуката.{{Sfn|Малковски|2023|p=85-86}} Во [[1913|1913 година]], [[Димитрија Чуповски]] организирал [[Македонска конференција (1912)|Општамакедонска конференција]]. Меѓу делегатите биле: [[Петар Поп Арсов]], Крум Зографов, [[Иван Поп Јорданов]] и Мартулков.{{Sfn|ПА II|2009|p=848}}{{Sfn|ПА II|2009|p=1079-1080}} Пратиле апел до [[Лондонски договор (1913)|Лондонската конференција]] за автономна Македонија во склоп на [[Отоманското Царство]]. За време на [[Втората балканска војна]], Мартулков помогнал со пандемијата на [[колера]] во Штип.{{Sfn|Ѓоргиевска|2019|p=111}} По војните се запишал за педагошки курс во [[Белград]].<ref>{{Наведена книга|url=|title=Македонија во војните 1912-1918, прилози од научниот собир одржан во МАНУ на 16 и 17 ноембри 1988 година|last=Катарџиев|first=Иван|publisher=[[МАНУ]]|year=1991|location=[[Скопје]]|pages=347|author-link=Иван Катарџиев}}</ref> Со почетокот на [[Првата светска војна]], Мартулков се вратил во [[Скопје]]. Таму заедно со [[Јордан Шурков]], [[Михаил Николов|Мишо Николов]] и [[Георги Богданов]] го основале [[Комитет на дезертери|Комитетот на дезертери]]. Главен цел на комитетот било да префрлат македонски дезертери од српската војска во [[Царството Бугарија]]. Во текот на [[1914|1914 година]], комитетот се проширил низ [[Источна Македонија]]. Главни центри биле во [[Делчево]], [[Радовиш]], Штип и [[Пехчево]].{{Sfn|Малковски|2023|p=108}} Успешно префрлиле околу 2.500 војници.{{Sfn|Ѓоргиевска|2019|p=100}} Комитетот дејствувал сѐ до [[Божик|Божиќ]] [[1915|1915 година]], кога поголем дел од раководството биле уапсани.{{Sfn|Малковски|2023|p=110}} Неколку месеци подоцна Бугарија најавила војна против Србија и за кратко време ја [[Бугарска окупација на Србија (Прва светска војна)|окупирале Вардарска Македонија]]. Шурков и Мартулков биле интернирани во [[Струга]] но подоцна биле ослободени од бугарската администрација. Во [[1916|1916 година]],<ref>{{Harvnb|Мартулков|1954|p=307-310}}</ref> со поттик од Орце Андов, Мартулков се вработил како секретар на [[Општина Оморани]].<ref>{{Наведена книга|url=https://repository.ukim.mk/handle/20.500.12188/23028|title=Зошто и како беа интернирани крушевските Власи за време на Првата светска војна?|last=Минов|first=Никола|publisher=[[УКИМ]]|year=2017|pages=133}}</ref> [[1917|Следната година]] се вработил како чиновник во [[Приштина]] заедно со [[Ризо Ризов]] и [[Димитар Влахов]]. По поразот на [[Бугарска армија|Бугарската војска]] во [[Македонски фронт|Македонскиот фронт]], државните чиновници во [[Косово и Метохија]] евакуира во [[Софија]]. Мартулков бил назначен за градоначалник на [[Урошевац]], но тој никогаш не ја прифатил функцијата. Заедно со [[Петар Ацев]] и [[Ѓорче Петров]] преку [[Гнилане]], [[Ниш]] и [[Пирот]] се преселиле во Бугарија.<ref>{{Harvnb|Мартулков|1954|p=327-337}}</ref> === Меѓувоен период (1918 — 1941) === {{Поврзано|Велешко благотворително братство „Рајко Жинзифов“|Емигрантски комунистички сојуз|Македонско знаме (1932 — 1934)}} [[Податотека:Makedonsko Zname 14 June 1932.png|мини|318x318пкс|Извадок од [[Македонско знаме (1932 - 1934)|весникот ''Македонско знаме'']]]] [[Податотека:Гоцевата дружина во 1938 година.jpg|мини|317x317пкс|Собор на македонските Илинденци на [[4 мај]] [[1938|1938 година]], по повод 35-годишнината од [[Битка кај Баница|смртта на Делчев]]. Петте личности најнапред се (лево кон десно): Мартулков, [[Руша Делчева]], [[Туше Делииванов]], [[Михаил Чаков]] и [[Митко Зафировски]]. ]] Во [[1918|1918 година]] бил одликуван со [[Орден „За заслуга“ (Бугарија)|бронзов орден „За заслуга“]], поради неговото учество во [[Илинденското востание]].<ref>[https://wars.archives.bg/thumbnail_lists/image=/09_40_1_335_108_gr.jpg ДВИА, ф. 40, оп. 1, а.е. 335, л. 108]</ref> Во [[Царството Бугарија]] почнала внатрешна борба меѓу [[Македонската емиграција во Бугарија|македонската емиграција]]. Во [[1919|1919 година]], Мартулков и [[Христо Калајџиев]] се приклучиле во [[Емигрантски комунистички сојуз|Емигрантскиот комунистички сојуз]] — огранок на [[Бугарска комунистичка партија|Бугарската комунистичка партија]].<ref>{{Наведена книга|url=|title=Илинден и Илинденските традиции|last=Димовски-Цолев|first=Ѓорги|publisher=Развиток|year=1979|pages=158|author-link=Ѓорги Димовски-Цолев}}</ref> [[1920|Следната година]], Мартулков го претставил [[Велешко благотворително братство „Рајко Жинзифов“|Велешкото благотворително братство]] во Вториот велики собор на [[Сојуз на македонските емигрантски организации]].<ref>{{Наведени вести|url=https://digital.libplovdiv.com/bg/view/649941d900ab5c4ba8730ee0?q|title=Братствата осѫждатъ отцѣпницитѣ|date=9 декември 1920|work=Македония}}</ref> Истата година, комунистичкиот сојуз ја отфрлиле доктрината за автономија на [[Македонија (регион)|Македонија]] и [[Одринско]] и го прифатиле ставот за основање на [[Независна Македонија|независна македонска држава]] како идна членка во [[Балканска федерација|Балканската федерација]].<ref>{{harv|Мартулков|1954|p=345-348}}</ref> Во [[1922|1922 година]], Бугарската комунистичка партија го пратиле Мартулков во [[Пиринска Македонија]] за да остварил контакт меѓу македонските социјалисти и дејци од [[ВМРО (Автономисти)]], предводена од [[Тодор Александров]]. Во [[1924|1924 година]], со [[Мајски манифест|Мајскиот манифест]], односите меѓу БКП и ВМРО (Автономисти) се подобриле.<ref>{{Наведена книга|url=|title=Македонското прашање во документите на Коминтерната, ч.1. 1923-1925 г.|last=Поповски|first=Владо|publisher=Гурга|year=1999|pages=256|author-link=Владо Поповски}}</ref> Според договорот Мартулков имал должност да се врати во поранешниот [[Скопски револуционерен округ]] но [[Александар Цанков]] им забранил. [[Убиство на Тодор Александров|Неколку месеци подоцна Александров бил ликвидиран]] и [[Иван Михајлов]] бил назначен за претседател на ВМРО (Автономисти).<ref>{{harv|Мартулков|1954|p=363-368}}</ref> Истата година е основана [[Внатрешна македонска револуционерна организација (Обединета)|ВМРО (Обединета)]] под раководство на [[Владимир Поп Томов]], [[Симеон Кавракиров]], [[Димитар Влахов]], [[Ризо Ризов]] и други.<ref>{{Наведени вести|url=https://novamakedonija.com.mk/makedonija/simeon-kavrakirov-revolucionerot-koj-zagina-za-obedinuvanje-na-makedoncite/|title=Симеон Кавракиров, револуционерот кој загина за обединување на Македонците|last=НМ|date=14 јуни 2023|work=[[Нова Македонија]]}}</ref>{{Sfn|Влахов|1947|p=40}} Во [[1931|1931 година]] биле спроведени [[Парламентарни избори во Бугарија (1931)|парламентарни избори во Бугарија]] каде Мартулков и [[Христо Трајков]] биле изгласани за пратеници од [[Петричко]].<ref>{{Наведена книга|url=|title=Време за зреење, македонското национално прашање меѓу двете светски војни (1919-1930)|last=Катарџиев|first=Иван|publisher=Култура|year=1977|pages=118|author-link=Иван Катарџиев}}</ref>{{Sfn|Влахов|1947|p=12}} Во новата влада на [[Никола Мушанов]], Мартулков и Трајков биле претставници од Работничката партија.<ref group="белешка">За да ги надминат тогашните забрани, [[Бугарска комунистичка партија|Бугарската комунистичка партија]] го употребиле името „''Работничка партија''“.</ref> Во [[Народно собрание на Бугарија|Народното собрание]], Мартулков редовно барал решение за [[македонското прашање]]. Во [[1932|1932 година]] [[Михајловисти|михајловистите]] го киднапирале Кавракиров, поради тоа Мартулков почнал со издавањето на весникот ''[[Македонско знаме (1932 - 1934)|Македонско знаме]]''. Во весникот го критикувал Михајлов. На [[12 јануари]] [[1933|1933 година]] доживеал неуспешен обид на атентат од Михајловистите.<ref>{{Наведена книга|url=|title=Одбрани дела во шест книги: Македонското национално движење|last=Зографски|first=Данчо|publisher=Наша книга|year=1986|pages=276|author-link=Данчо Зографски}}</ref> Според весникот „Класовна борба“ — ВМРО (Автономисти) сакале да го убијат Мартулков како резултат на неговите [[Македонство|промакедонски став]].<ref>{{Наведени вести|url=https://digital.libplovdiv.com/bg/view/6703e1354e1782e2cca3da46?q%3Acontent=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%8A&q%3Afts=content,mapped,meta&_x=content|title=Македонскитѣ убийства|last=|date=20 јануари 1933|work=Класовна борба}}</ref> По неуспехот на атентатот, на [[24 јануари]], михајловистите го ликвидирале Христо Трајков.<ref>{{harv|Мартулков|1954|p=377}}</ref> Мушанов најавил строги мерки против ВМРО (Автономисти). Следниот месец го уапсиле [[Петар Шанданов]]. Поради тоа, организацијата отстапила од [[Софија]] и се сместиле во [[Пиринска Македонија]]. На [[13 април]] [[1933|1933 година]] Мартулков е отстранет од неговата функција како пратеник, веројатно како резултат на неговите промакедонски ставови и критики спрема бугарската влада.<ref>{{Наведени вести|url=https://digital.libplovdiv.com/bg/view/64a7dc4d00ab5c4ba8737423?q%3Acontent=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%8A&q%3Afts=content,mapped,meta&_x=content|title=Решение за отнемане мандата на народнитѣ представители отъ парламентарната група на Работническата партия в България|last=Министерство за правосудство|date=13 април 1933|work=Държавен вестник}}</ref> По државниот удар на [[Кимон Георгиев]], ВМРО (Автономисти) била укината и го забраниле издавањето на весникот ''Македонско знаме'', врз основа на [[Закон за заштита на државата на Царство Бугарија|законот на заштита на државата]]. На [[8 јули]] [[1936|1936 година]], бил [[Судски процес против ВМРО (Обединета)|спроведен значаен судски процес против дејци од централниот комитет на ВМРО (Обединета)]].<ref>{{Наведена книга|url=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=835406|title=Националноосвободителното движение на македонските българи (19 май 1934 - 1941 г.)|last=Мичев|first=Добрин|publisher=Македонски преглед|year=1996|pages=59}}</ref> За време на судскиот процес Мартулков јавно се декларирал како Македонец.<ref group="белешка">Во неговите спомени ({{harv|Мартулков|1954|p=380}}), за судскиот процес истакнал: ''„Бевме уапсани поголемиот дел од раководството на „Обединатата“. На судењето 1936 г. сите се изјавивме пред судот дека по народност сме Македонци.“'' Според [[Бугарска историографија|Бугарската историографија]], Мартулков се декларирал како [[Бугарин]].</ref> Поради тоа бил казнет 5 години. Со промени во администрацијата, [[1937|следната година]] бил амнестиран и му помогнал на [[Венко Марковски]] со издавањето на ''[[Огинот]]''.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=677174|title=Спомени за Павел Шатев|last=Марковска|first=Филимена|publisher=Македонски преглед|year=2007|pages=103}}</ref> === Втората светска војна и последни години (1941 — 1962) === {{Поврзано|Апел до Македонците во Бугарија (1944)|Крсто Поле (логор)|Алексо Мартулков во второто заседание на АСНОМ}} [[Податотека:Appeal to the Macedonians in Bulgaria 1944.jpg|мини|339x339px|[[Апел до Македонците во Бугарија (1944)|''Апел до Македонците во Бугарија'']], меѓу потписниците бил Мартулков.]] Мартулков бил против [[Бугарија во Втората светска војна|фашистичкиот режим на Бугарија]], поради тоа учествувал во [[Народноослободителната борба]]. На [[22 декември]] [[1941|1941 година]], заедно со [[Павел Шатев]], се обидол да се врати во [[Прилеп]] каде биле [[НОВМ|Македонските партизани]], но [[Бугарска војска|бугарската војска]] го уапсиле во [[Скеча]]. Таму го задржиле до [[24 март]] [[1942|1942 година]]. Според еден полициски извештај за Мартулков и Шатев: „''оделе во гр. Прилеп, каде што ги организирале акциите кои [[Ден на востанието на Македонија|неодамна се спроведоа во градот]]''“.{{Sfn|Тодоровски|2013|p=254}}{{Sfn|Тодоровски|2013|p=256}} Го вратиле Мартулков во [[Софија]]. Учествувал во [[Народноослободителна борба во Пиринска Македонија|Народноослободителното движење во Пиринска Македонија]] и бил во контакт со [[Никола Вапцаров]] и [[Антон Попов]] пред нивното стрелање. Во [[1943|1943 година]] бил уапсан поради неговото членство во [[Бугарска комунистичка партија|Бугарската комунистичка партија]]. Заедно со [[Тодор Павлов]], [[Христо Калајџиев]] и [[Ангел Динев]] бил интерниран во [[Крсто Поле (логор)|логорот „Крсто Поле“]], [[Западна Тракија]].<ref>{{Наведена книга|url=https://www.zirm.mk/wp-content/uploads/2022/02/IST-1981.2.07.-Kartov-V.-Opshtestveno-politichkata-dejnost-na-Angel-Dinev-vo-internacija-i-koncentracionite-logori-na-fashistichka-Bugarija.pdf|title=Македонската патриотска дејност на Ангел Динев во интернација и концентрационите логори на Фашистичка Бугарија (1940-1944)|last=Картов|first=Владимир|publisher=Здружение на историчари на Македонија|year=1981|pages=70|author-link=Владимир Картов}}</ref> Останал во логорот сѐ до [[септември]] [[1944|1944 година]], кога [[Татковински фронт (Бугарија)|Татковинскиот фронт]] организирале државен удар против владата на [[Александар Цанков]]. По државниот удар, [[Президиумот на АСНОМ]] ги пратиле [[Светозар Вукмановиќ]] и [[Лазар Колишевски]] во Софија каде се консултирале со [[Македонската емиграција во Бугарија|македонската емиграција]]. Истовремено, 29 потписници меѓу кои биле Мартулков, Шатев, Калајџиев, [[Туше Делииванов]] и [[Михаил Герџиков]] — [[Апел до Македонците во Бугарија (1944)|објавиле апел насочен кон македонскиот народ, Комунистичката партија на Југославија и АСНОМ]].<ref>{{Наведена книга|url=https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=684974|title=БКП и македонският въпрос след Втората световна война. Разпадане на бежанските организации|last=Гребенаров|first=Александар|publisher=Епохи|year=2013|pages=125}}</ref> За префрлување на македонските социјалисти од Софија во Македонија помогнала [[Илинденската организација]]. На [[26 октомври]] 1944 година, Мартулков се сместил во [[Горно Врановци]] каде [[27 октомври|следниот ден]] бил кооптиран за член на АСНОМ.<ref>{{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/5075009|title=АСНОМ, документи од Првото и Второто заседание на АСНОМ|last=Тодоровски|first=Миле|publisher=[[Архив на Македонија]]|year=1984|location=[[Скопје]]|pages=326-327}}</ref> По [[ослободувањето на Скопје]], Мартулков учествувал во [[Антифашистичко собрание на народното ослободување на Македонија#Второ заседание на АСНОМ|Второто заседание на АСНОМ]]. За време на седницата, Мартулков побарал [[Густав Влахов]] да биде кооптиран за член на АСНОМ.<ref>{{Наведена книга|url=|title=Документи, Том 1, Книга 6|last=Христов|first=Александар|publisher=[[Архив на Македонија]]|year=1984|pages=131-132}}</ref> По настаните, во [[1951|1951 година]] Мартулков истакнал: „''Кога се вратив во 1945 година и го погледнав [[Скопје]] — за мене тоа беше нов град кој на незамислив начин толку брзо се надуе.“''<ref>[https://istorijskenovine.unilib.rs/view/index.html#panel:pp%7Cissue:UB_00064_19511021%7Cpage:3%7Cquery:%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%B2 Скопске слике и Контрасти] (1951) в. „''Борба''“, бр. 250</ref> По [[Ослободување на Македонија во Втората светска војна|ослободувањето на Македонија]], Мартулков бил кооптиран за член на [[Македонското собрание|Народното собрание на НР Македонија]]. Истовремено се приклучил во [[Македонски научен институт|Македонскиот научен институт]] и учествувал во културната автономија на [[Пиринска Македонија]].<ref>{{Наведена книга|url=https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=797760|title=Списък на членовете на Македонския научен институт (1923-1947)|last=Мичев|first=Добрин|publisher=Македонски преглед|year=1947|location=[[Софија]]|pages=178}}</ref> На [[2 јануари]] [[1945|1945 година]] повторно се вратил во Софија каде се консултирал со останатите претставници на македонската емиграција.<ref>{{Наведена книга|url=https://ini.ukim.mk/documents/103/Sluzba_za_drzavna_bezbednost.pdf|title=Документи за сојузната и за македонската служба за државна безбедност|last=Симоновски|first=Александар|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=2021|location=[[Скопје]]|pages=35}}</ref> [[Февруари|Следниот месец]] морал да го води првиот слободен конгрес на македонската емиграција во Бугарија но поради неговото здравје Павел Шатев го заменил.{{Sfn|Тодоровски|2013|p=87}} Кон крајот на годината, [[Васил Ивановски]] се пожалил кај [[Георги Димитров]] дека Мартулков бил злонамерно изолиран и предвремено пензиониран.<ref>{{Наведена книга|url=https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=797478|title=Как се изгражда и утвърждава свободната Македонска република в Югославската федерация (1944-1948)|last=Ангелов|first=Веселин|publisher=Македонски преглед|year=1998|pages=68}}</ref> На [[17 февруари]] [[1946|1946 година]] Мартулков учествувал во основачката седница на [[Здружението на новинари на Македонија]].<ref>{{Наведени вести|url=https://znm.org.mk/wp-content/uploads/2025/06/19.02.2025-%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D1%82-%D0%B3%D0%B8-%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8-%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5-%D0%BD%D0%B0-%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D0%B0-%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|title=Новинарот ги брани принципите на слободата|last=Станковиќ|first=Далибор|date=19 февруари 2025|work=[[Нова Македонија]]}}</ref> По повод на 43-годишната од [[Битка кај Баница|смртта на Гоце Делчев]], Мартулков оддржал говор во Скопје кон 20.000 гости, меѓу кои бил сестрата на [[Гоце Делчев]].<ref>{{Наведена книга|url=http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ59(2006)/GZ59.17.%20%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0,%20%D0%94.%20-%20%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0,%20%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%98%D0%B0%D1%82%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%98%D0%B0%201944-1953.pdf|title=Политиката, идеалогијата и македонската историографија 1944-1953 г.|last=Петреска|first=Даниела|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=2006|pages=203}}</ref> Следните месеци се приклучил во [[Уставотворно собрание на Народна Република Македонија|Уставотворното собрание]] и бил назначен за претседател на [[Илинденска пензија|Комисијата за Илинденска пензија]].<ref>{{Cite book|url=https://www.scribd.com/document/617912810/%D0%98%D0%9B%D0%98%D0%9D%D0%94%D0%95%D0%9D%D0%A1%D0%9A%D0%98-%D0%A1%D0%92%D0%95%D0%94%D0%9E%D0%A8%D0%A2%D0%92%D0%90-1-1-%D0%A1%D0%9A%D0%9E%D0%9F%D0%88%D0%95-2016|title=Илинденски сведоштва|last=Дамјановска|first=Јасминка|publisher=[[Државен архив на Република Македонија]]|year=2016|volume=1|p=10}}</ref> На [[8 октомври]] 1946 година помогнал со преносот на моштите на Гоце Делчев во [[Црква „Св. Спас“ - Скопје|црквата „Свети Спас“]].<ref>[https://gd.archives.bg/items/show/765#?c=&m=&s=&cv=&xywh=49%2C698%2C1537%2C796 ЦДА, фонд КМФ 23-01, инв. № 830/146, лист 156-157]</ref> [[Податотека:Говор на Мартулков за обединувањето на Пирин со Македонија.pdf|мини|Говорот на Мартулков во [[Уставотворно собрание на Народна Република Македонија|Уставотвнорото собрание]] за обединување на [[Пиринска Македонија]] со [[НР Македонија]].]] На [[26 декември]] 1946 година, Мартулков протестирал пред останатите пратеници на собранието. Побарал [[Устав на НР Македонија (1946)|новиот македонски устав]] да ја припои Пиринска Македонија со НР Македонија. Во неговиот говор истакнал: „''Не знам каква територија имаат на ум нашите другари во Бугарија. Ако зборуваме за Пиринска Македонија, Вардарска Македонија и Егејска Македонија во нивните географски граници — тоа е територијата на македонскиот народ! Македонското прашање и прашањето за Македонија е дело само за македонскиот народ!''“.<ref>{{Наведена книга|title=Авнојска Југославија и Македонското национално прашање (1943-1946)|last=Миноски|first=Михајло|publisher=Менора|year=2000|isbn=9989632707|location=[[Скопје]]|pages=[[s:Алексо Мартулков/Говор во Уставотворното собрание (1946)|329]]|author-link=Михајло Миноски}}</ref> За говорот, Шатев го известил Георги Димитров при неговиот престој во [[Белград]]. Откако открил, Димитров се пожалил кај [[Јосип Броз Тито]]. Поради тоа на [[10 јануари]] [[1947|1947 година]] Колишевски го забранил нејзиното објавување во весникот ''[[Нова Македонија]]''.<ref>{{Наведена книга|title=Авнојска Југославија и Македонското национално прашање (1943-1946)|last=Миноски|first=Михајло|publisher=Менора|year=2000|isbn=9989632707|location=[[Скопје]]|pages=[[s:Извештај за забрана за објавување говорот на Мартулков во Уставотворното собрание|331-332]]|author-link=Михајло Миноски}}</ref> На [[5 јуни]] [[1950|1950 година]], за време на седмото редовно заседание на Народното собрание, Мартулков поднесол барање за [[Илинденска споменица|орден за залуги во Илинденското востание]].<ref>{{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/60150277|title=Илинденската споменица|last=Топузовски|first=Кочо|publisher=Панили|year=2023|isbn=9786082540795|location=[[Скопје]]|pages=67-68|author-link=Кочо Топузовски}}</ref> На [[20 јули]] [[1951|1951 година]], Мартулков бил награден со Илинденската споменица, број 438 како дел од [[Град Скопје|градскиот народноослободителен одбор Скопје]].<ref>ДАРМ, Ф. 159, К. 42</ref> Во [[1954|1954 година]], со помош од [[Ѓорѓи Абаџиев]], [[Институтот за национална историја]] ги објавиле спомените на Мартулков насловени ''[[Моето учество во револуционерните борби на Македонија]]''. Книгата е дел од серијалот [[Материјали за македонската национал-револуционерна историја (едиција)|''Материјали за македонската национал-револуционерна историја'']].<ref>{{Наведена книга|url=|title=Турски документи за македонската историја|last=[[Институт за национална историја]]|publisher=Научен Институт за национална историја на македонскиот народ|pages=191}}</ref> За време на [[Информбирото и Македонија|периодот на Информбирото]], претставници на [[Македонство|промакедонската струја во Југославија]] постепено биле изолирани и подоцна отстранети од нивната политичка функција. Мартулков бил безволно пензиониран и сместен во Скопје. Во текот на [[1950-тите]] редовно патувал во [[Софија]]. Во [[1957|1957 година]] Мартулков бил на интервју со старозагорското списание ''Участие'' за активностите на Богдан Баров во [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/%D0%A3%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B5/70TlAAAAMAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%E2%80%9E1957%E2%80%9E&dq=%E2%80%9E1957%E2%80%9E&printsec=frontcover|title=Участие|last=Периодично издание на писателите от Стара Загора.|publisher=ИПК „Ариел"|year=1996|location=[[Стара Загора]]|pages=50}}</ref> Незадоволен со режимот, во [[1959|1959 година]] се преселил во [[Народна Република Бугарија]] каде почнал да прими државна пензија.<ref>[https://www.strategy.bg/bg/pris/archive/legal-information/razporezdaniia/86533 №1890/1959]</ref> Ги поминал последните години изолиран во Софија каде починал на [[19 декември]] [[1962|1962 година]]. == Книжевни дела == {{Поврзано|Список на литературни дела од Алексо Мартулков}} [[Податотека:За Гоцета Делчев од Мартулков.png|мини|252x252px|Исечок од статијата ''[[Список на литературни дела од Алексо Мартулков#За Гоцета Делчев|За Гоцета Делчев]]'' во книгата ''Гоце Делчев во спомените на современиците'' на [[Христо Андонов Полјански]].]] По [[Втората светска војна]], Мартулков се вратил во [[Вардарска Македонија]] каде се приклучил во [[Президиумот на АСНОМ]]. Во [[1945|1945 година]] се преселил во [[Скопје]] по [[Ослободување на Скопје|нејзиното ослободување]]. Меѓу [[1940-тите]] и [[1950-тите]] Мартулков напишал повеќе статии и брошури посветени на [[Социјализам|социјалистичкото движење]] во [[Македонија]]. Во [[1946|1946 година]] ја објавил статијата ''[[Развитокот на социјалистичката мисла пред Илинденското востание]]'' во весникот „Трудбеник“, година II, број 35.<ref>{{Наведена книга|url=|title=Илинденски зборник, 1903-1953|last=[[Љубен Лапе|Лапе, Љубен]]|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1953|pages=302}}</ref> Истата година ја објавил брошурата ''[[Врховизмот и борбата на Внатрешната револуционерна организација против него]]'', каде го разгледал развојот на [[Врховизам|врхивизмот]] и нејзинот однос со [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Наведена книга|url=|title=Внатрешната македонска револуционерна организација и неоврховизмот, 1904-1908|last=[[Манол Пандевски|Пандевски, Манол]]|publisher=[[Култура (издавачка куќа)|Култура]]|year=1983|pages=22}}</ref> Во весникот „[[Нова Македонија]]“ објавил статија насловена ''За Гоцета Делчев''. [[Христо Андонов Полјански|Христо Андонов-Полјански]] објавил исечок од статијата во неговата книга за [[Делчевологија]].<ref>{{Наведена книга|url=|title=Гоце Делчев во спомените на современиците|last=[[Христо Андонов Полјански|Андонов Полјански, Христо]]|first=|publisher=[[Култура (издавачка куќа)|Култура]]|year=1963|isbn=|pages=298}}</ref> Подоцна ја објавил брошурата ''За положбата по Илинденското востание'' каде ги разгледал грешките при организирање на [[Илинденското востание]].<ref>{{Наведена книга|url=|title=Грчката политика спрема Македонија во втората лоловина на XIX век и почетокот на XX век, вооружени, пропаганди, дипломатски и други антимакедонски акции и борбата против нив на теренот|last=Поп Лазаров|first=Ристо|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1973|pages=301}}</ref> Според Мартулков, основањето на [[Задгранично претставништво|Задграничното претставништво]] било меѓу првите грешка на организацијата. [[Податотека:Моето учество во револуционерните борби во Македонија.jpg|мини|331x331пкс|Мемоарите на Мартулков.]] Во [[1954|1954 година]], [[Институтот за национална историја]] ја објавиле автобиографијата на Мартулков насловена ''[[Моето учество во револуционерните борби на Македонија]]''. Делото претставува првата оригинална мемоарска литература во [[Народна Република Македонија]].{{Sfn|Каровски|2013|p=91}} Претходните дела биле на [[Љубомир Милетиќ]] преведени во [[македонски јазик]].{{Sfn|Каровски|2013|p=18}} Неговата автобиографија го опфаќа периодот од [[1894|1894 година]] до [[1 септември]] [[1939|1939 година]]. Нема податоци кога Мартулков ја напишал книгата. [[Ѓорѓи Абаџиев]] објавил исечок од неговите спомени во [[1952|1952 година]].<ref>{{Наведена книга|url=|title=Материјали за македонската национал-револуциона историја|last=Абаџиев|first=Ѓорѓи|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1952|pages=1-5|author-link=Ѓорѓи Абаџиев}}</ref> Додека во [[1950|1950 година]], [[Данчо Зографски]] забележал дека во [[Државниот архив на Македонија]] имало необјавен ракопис од Мартулков без датум.<ref>{{Наведена книга|url=|title=За работничкото движење во Македонија до Балканската војна|last=[[Данчо Зографски|Зографски, Данчо]]|publisher=[[Институт за национална историја|Институт за национална историја на македонскиот народ]]|year=1950|pages=327}}</ref> Според историчарот Јусуф Хамза, во скопските архиви имало необјавено дело на Мартулков насловено ''Спомени од втората половина на XIX век до 1912'', кое најверојатно било припоено со неговиот мемоар при редакција.<ref>{{Наведена книга|url=|title=Младотурската Револуција Во Османската Империја|last=Хамза|first=Јусуф|publisher=Логос-А|year=1995|isbn=9789989601217|location=[[Скопје]]|pages=407|author-link=Јусуф Хамза}}</ref> Во неговата книга, Мартулков го разгледува [[Македонско национално движење|македонското национално движење]] во перспектива на македонските социјалисти. Претежно се занимава со социјалистичките дејства во Вардарска Македонија и [[Велес]]. Дискутира за неговиот активизам за правата на [[македонската емиграција во Бугарија]].{{Sfn|Каровски|2013|p=91}} За автобиографијата, Абаџиев истакнал: „''Напишани со жив и увлекателен јазик, мемоарите на Алексо Мартулков не се само објект за историкот, но претставуваат интересно четиво и за поширок круг читатели''.“ Александар Каровски ја критикувал нејзината слаба хронологија: „''Очигледно има проблем да се сети на настаните, па некои ги прекинува или ги поврзува со други“''.{{Sfn|Каровски|2013|p=91}} Одредени податоци наведени во автобиографијата се целосно бесмислени. Мартулков го згрешил датумот на раѓање, смрт и професија на неговиот постар [[Петар Мартулков|брат Петар]]. Татко му го именувал како Онче покрај тоа што се викал [[Пано Мартулков|Пано]]. Згрешил со хронолошкото датирање на [[Првиот Устав на Македонската револуционерна организација|првиот устав на Македонската револуционерна организација]]. Покрај тоа, во неговите спомени Мартулков гордо го истакнува неговиот [[Македонство|македонски идентитет]] и како [[Македонците]] се ниту [[Грци]], [[Бугари]] или [[Срби]]. == Забелешки == {{reflist|group=белешка}} == Наводи == {{reflist|3}} == Библиографија == * {{Наведена книга|url=https://repository.ukim.mk/bitstream/20.500.12188/7522/1/dstankovic2020.pdf|title=Социјалистите во македонското револуционерно движење, 1893-1912|last=Станковиќ|first=Далибор|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|year=2020|location=[[Скопје]]}} * {{Cite book|url=https://www.zirm.mk/wp-content/uploads/2022/01/IST-1973.1.08-Andnov-Poljanski-H.-Okolu-ucestvoto-na-makedonskite-socijalisti-na-Prvomajskite-demonstracii-vo-Sofija-vo-1896-g..pdf|title=Околу учеството на Македонските социјалисти на Првомајските демонстрации во Софија во 1896 година|last=Андонов Полјански|first=Христо|publisher=Здружение на историчари на Република Македонија|year=1973|location=[[Скопје]]|author-link=Христо Андонов Полјански}} * {{Наведена книга|url=http://www.promacedonia.org/bmark/sa/index.html|title=Революционни борби въ Азоть (Велешко) и Порѣчието|last=Аврамов|first=Стефан|publisher=[[МНИ|Македонски Наученъ Институтъ]]|year=1929|location=[[Софија]]|author-link=Стефан Аврамов}} * {{Наведена книга|url=https://cdn.sanity.io/files/k83840p7/production/adbb77a2aef1fb39ba8622a05495092c6b542cfb.pdf|title=Моето учество во револуционерните борби на Македонија|last=Мартулков|first=Алексо|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1954|editor-last=Абаџиев|editor-first=Ѓорѓи|editor-link=Ѓорѓи Абаџиев|series=[[Материјали за македонската национал-револуционерна историја (едиција)|Материјали за македонската национал-револуционерна историја]]|location=[[Скопје]]|author-link=Алексо Мартулков}} * {{Наведена книга|url=https://repository.ukim.mk/handle/20.500.12188/1910|title=Мемоарската литература како извор за историјата на Македонската Револуционерна Организација|last=Каровски|first=Александар|publisher=[[УКИМ]]|year=2013|location=[[Скопје]]}} * {{Наведена книга|url=http://www.promacedonia.org/mak_enc/encyclopaedia_macedonica_1.pdf|title=Македонска енциклопедија, том I|last=[[Македонска енциклопедија#Уредници на тематските области|Повеќе автори]]|publisher=[[МАНУ]]|year=2009|location=[[Скопје]]|ref={{harvid|ПА I|2009}}}} * {{Наведена книга|url=http://www.promacedonia.org/mak_enc/encyclopaedia_macedonica_2.pdf|title=Македонска енциклопедија, том II|last=[[Македонска енциклопедија#Уредници на тематските области|Повеќе автори]]|publisher=[[МАНУ]]|year=2009|location=[[Скопје]]|ref={{harvid|ПА II|2009}}}} * {{Наведена книга|url=https://alba-books.com/%D0%93%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B8-%D0%B8-%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%B8-1945-1947-%D0%9D%D0%B0-%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%BA-%D0%94%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%BE-%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%B8%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE-%D0%BD%D0%B0-%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8j%D0%B0-1947-[%D0%94%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%80-%D0%94%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%82%D1%8A%D1%80-%D0%92%D0%BB%D0%B0%D1%85%D0%BE%D0%B2]-%D0%92%D0%BB%D0%B0%D1%85%D0%BE%D0%B2-%D0%94%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%80|title=Говори и статии, 1945-1947|last=Влахов|first=Димитар|publisher=Државно книгоиздателство на Македонија|year=1947|location=[[Скопје]]|author-link=Димитар Влахов}} * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/59627013|title=Велес за време на Балканските и Првата светска војна: (1912-1918)|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=2023|isbn=978-608-4981-10-7|author-link=Ѓорѓи Малковски}} * {{Наведена книга|url=https://repository.ukim.mk/handle/20.500.12188/1875|title=Петар Поп Арсов (1868-1941): Прилог кон проучувањето на македонското националноослободително движење|last=Ѓорѓиев|first=Ванчо|publisher=[[УКИМ]]|year=1995|location=[[Скопје]]|author-link=Ванчо Ѓорѓиев}} * {{Наведена книга|url=https://мна.мкд/wp-content/uploads/02%D0%91-%D0%97%D0%91%D0%98%D0%A0%D0%9A%D0%98/%D0%91I-%D0%9A%D0%9D%D0%98%D0%96%D0%9D%D0%98%D0%A6%D0%90/%D0%9101-%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B8/%D0%911.1-%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D1%98%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BA/2012-2013_%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%BB-%D0%A8%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%B2-%D0%A2%D0%BE%D0%BC-8-%D0%94%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B8-%D0%A1%D0%BA%D0%BE%D0%BF%D1%98%D0%B5.pdf|title=Павел Шатев, документи|last=Тодоровски|first=Зоран|publisher=Македоника|year=2013|location=[[Скопје]]}} * {{Наведена книга|url=https://repository.ukim.mk/entities/publication/584725f3-c8ec-4d79-afdd-415c15b7a8e1|title=Вардарскиот дел од Македонија под српска власт (1912–1915)|last=Ѓоргиевска|first=Марија|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|year=2019|location=[[Скопје]]}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Мартулков, Александар}} [[Категорија:Александар Мартулков| ]] fogk2k8c8ucyqbpnixkw6u4qyk8zzss 1 1361646 5576942 5315294 2026-06-14T12:52:43Z Andrew012p 85224 Andrew012p ја премести страницата [[Разговор:Македонско знаме (1932 - 1934)]] на [[Разговор:Македонско знаме (1932 — 1934)]] 5315294 wikitext text/x-wiki {{СЗР}}{{ВПМ}} m6tsgukl5dkhkx06fnvahclsxq8jq4m 0 1362762 5577062 5567124 2026-06-14T18:37:20Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577062 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=0 Araucaria columnaris New Caledonia.jpg|status=LC|status_system=IUCN3.1|status_ref=<ref name="iucn status 14 November 2021">{{cite iucn |author=Thomas, P. |date=2010 |title=''Araucaria columnaris'' |volume=2010 |page=e.T42196A10661112 |doi=10.2305/IUCN.UK.2010-2.RLTS.T42196A10661112.en |access-date=14 November 2021}}</ref>|genus=Araucaria|species=columnaris|authority=[[J.R.Forst.]] [[William Jackson Hooker|Hook.]]|synonyms_ref=<ref>{{ThePlantList|id=kew-14348|taxon=Araucaria columnaris|authority=(G.Forst.) Hook.|access-date=13 December 2017}}</ref>|synonyms={{species list| Araucaria cookii|R.Br. ex Endl.| Araucaria excelsa|(Lamb.) R.Br.| Araucaria intermedia|R.Br. ex Vieill.| Columbea excelsa|(Lamb.) Spreng.| Cupressus columnaris|J.R.Forst.| Dombeya excelsa|Lamb.| Eutacta cookii|Carrière| Eutacta excelsa|(Lamb.) Link| Eutacta humilis|Carrière| Eutacta minor|Carrière| Eutassa columnaris|(G.Forst.) de Laub. }}}} '''''Araucaria columnaris''''', '''коралниот гребен araucaria''', '''Куков бор''' (или '''борот на Кук''' ), '''бор од Нова Каледонија''', '''Кукова араукарија''' или '''колонообразна араукарија''', е вид [[четинари|четинар]] од фамилијата [[Араукарии|Araucariaceae]] . == Распространетост == Дрвото е [[Ендемизам|ендемско]] за [[Нова Каледонија]] во регионот [[Меланезија]] на [[Тихи Океан|Пацификот]]. За прв пат било класифицирано од [[Јохан Рајнхолд Форстер]], ботаничар на второто патување на капетанот [[Џејмс Кук]] при обиколка на земјината топка што е можно подалеку на југ. Името му е дадено според капетан Кук, а не според [[Кукови Острови|Куковите Острови]]. == Опис == ''Araucaria columnaris'' е карактеристично тесно конусно дрво кое расте до 60 метри височина во својот природен хабитат. Дрвјата имаат тенка шилеста круна.<ref name="gymn">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.conifers.org/ar/Araucaria_columnaris.php|title=Araucaria columnaris|publisher=The Gymnosperm Database}}</ref> Обликот на младите дрвја силно наликува на ''A. heterophylla''. Кората на овој бор се лупи на тенки листови или ленти слични на хартија и се груби, сиви и смолести.<ref name="gymn" /> Релативно кратките, претежно хоризонтални гранки се во кривини околу тенкото, исправено до благо навалено стебло. Гранките се наредени со хоризонтални гранчиња слични на врвца. Тие се покриени со мали, зелени, искривени, со врвови, спирално наредени, преклопувачки листови. Младите листови се иглички, додека пошироките возрасни листови се триаголни и личат на лушпи.<ref name="gymn"/> Женските шишарки се лушпести, во облик на јајце и 10-15 цм долги и 7-11 цм широки. Помалите, побројни машки шишарки со полен се на врвовите на гранките и се лушпести, во облик на лисчја опашка и долги 5 цм.<ref name="gymn"/> Студија од 2017 година покажала дека дрвјата имаат тенденција на навалување зависно од хемисферата на нивната локација, растат исправено на Екваторот, но се наведнуваат на југ во северната хемисфера и на север во јужната хемисфера.<ref>{{Наведено списание|last=Johns|first=J. W.|last2=Yost|first2=J. M.|last3=Nicolle|first3=D.|last4=Igic|first4=B.|last5=Ritter|first5=M. K.|year=2017|title=Worldwide hemisphere-dependent lean in Cook pines|url=https://www.researchgate.net/publication/317275781|journal=Ecology|volume=98|issue=9|pages=2482–2484|bibcode=2017Ecol...98.2482J|doi=10.1002/ecy.1850|pmid=28556968}}</ref> == Декоративно дрво == Се одгледува во градините и јавните предели во [[Квинсленд]] и Викторија од Австралија, северен Нов Зеланд, [[Јужна Калифорнија]], [[Порторико]], [[Мексико]], [[Индија]], [[Филипини]], [[Хаваи]], [[Јужен Регион (Бразил)|Јужен Бразил]], [[Сингапур]] и [[Југоисточен Регион (Бразил)|Југоисточен Бразил]] .<ref name="gymn"/> Многу од „ боровите на островот Норфолк “ кои растат на Хаваи, вклучувајќи ги и нивните потомци кои се користат како украсни растенија во саксии на копното на САД, всушност се ''A. columnaris''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pacifichorticulture.org/articles/the-araucaria-family-past-present/|title=The Araucaria Family: Past & Present|last=Armstrong|first=Wayne P.|date=|publisher=Pacific Horticulture Society|accessdate=6 March 2021}}</ref><gallery mode="packed"> Податотека:Araucariacolumnaris2088025388_0924f25902_o.jpg|алт=Male cones| Машки шишарки Податотека:Araucaria_columnaris_female_cones.jpg|алт=Female cones| Женски шишарки Податотека:Araucaria_columnaris_01_by_Line1.jpg|алт=Foliage| Листови </gallery> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.endemia.nc/plante/fiche67.html Endemia.NewCaledonia — ''Araucaria columnaris''] — distribution maps & text info. * [http://www.conifers.org/ar/Araucaria_columnaris.php Conifers.org: ''Araucaria columnaris'' (coral reef araucaria)] — ''description & images''. * [http://www.um.es/eubacteria/Araucaria_columnaris.jpg Foster Garden (Honolulu, Hawai'i) — ''Araucaria columnaris''] image. * [http://www.um.es/eubacteria/plantae.html University of Murcia.es: World Plants virtual gallery photos of ''Araucaria columnaris''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210224224643/http://www.um.es/eubacteria/plantae.html |date=2021-02-24 }} [[Категорија:Украсни дрва]] [[Категорија:Незагрозени видови според МСЗП]] [[Категорија:Голосеменици]] 6m9vicrqou5bfw4bpis8in9y9tg6zjo 0 1365098 5577002 5520478 2026-06-14T15:29:06Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577002 wikitext text/x-wiki '''Штефан Планинц''' (8 септември 1925–2017) бил [[Словенци|словенечки]] [[Надреализам|надреалистички]] [[Сликарство|сликар]], исто така познат по неговите илустрации за весници, списанија и книги.<ref>[http://zerogravity.mg-lj.si/slo/nadrealno/planincbio.htm Štefan Planinc] on Towards Zero Gravity [[Museum of Modern Art, Ljubljana]] site</ref><ref>[http://www.jakrs.si/fileadmin/user_upload/Brosure_in_katalogi/slo_best_for_young_readers_2010_1.pdf Slovenia's Best for Young Readers] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130203214650/http://www.jakrs.si/fileadmin/user_upload/Brosure_in_katalogi/slo_best_for_young_readers_2010_1.pdf |date=2013-02-03 }} by the [[Slovenian Book Agency]]</ref> Планинц е роден во [[Љубљана]] во 1925 година. Студирал на [[Академија за ликовни уметности и дизајн|Академијата за ликовни уметности во Љубљана]] и има добиено бројни награди за своите дела. Ја освоил наградата Левстик во 1959 и 1965 година.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mladinska.com/knjige/knjizne_nagrade/levstikove__nagrade |title=The Levstik Award on the Mladinska Knjiga Publishing House site |accessdate=2026-01-18 |archive-date=2018-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180826214407/http://www.mladinska.com/knjige/knjizne_nagrade/levstikove__nagrade |url-status=dead }}</ref> == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Планинц, Штефан}} [[Категорија:Починати во 2017 година]] [[Категорија:Апсолвенти на Љубљанскиот универзитет]] [[Категорија:Родени во 1925 година]] [[Категорија:Словенечки сликари]] fgl793wijv0xzbo07ek3komtatuuojf 0 1366827 5576978 5372225 2026-06-14T14:14:53Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5576978 wikitext text/x-wiki {{Infobox mineral|name=Шелит|category=Минерал од волфрам|boxwidth=|boxbgcolor=#ee964b|image=Scheelite-224167.jpg|imagesize=260px|caption=|formula=CaWO₄|IMAsymbol=Sch<ref>{{Cite journal|last=Warr|first=L.N.|date=2021|title=IMA–CNMNC approved mineral symbols|journal=Mineralogical Magazine|volume=85|issue=3|pages=291–320|doi=10.1180/mgm.2021.43|bibcode=2021MinM...85..291W|s2cid=235729616|doi-access=free}}</ref>|molweight=|strunz=7.GA.05|system=[[Тетрагонална]]|class=Дипирамидални (4/m) <br/>[[H-M симбол]]: (4/m)|symmetry=''I''4₁/a|unit cell=''a'' = 5.2429(3),&nbsp;Å <br/>''c'' = 11.3737(6)&nbsp;Å; ''Z''&nbsp;=&nbsp;4|color=Безбојна, бела, сива, темно кафеава, кафеава, тен, бледо жолта, жолто-портокалова, златно жолта, бледо нијанси на портокалова, црвена, зелена, итн.; безбоен во пропуштената светлина и може да биде композициски обоен|habit=Псевдоктаедар, масив, колонобразен, грануларен|twinning=Заеднички, пенетрациски и контактни близнаци, составна планета {110} или {001}|cleavage=Тој {101}, различен; тој {112}, интегриран; тој {001}, индист|fracture=Субконхоиден до нерамномерен|tenacity=Кршливи|mohs=4.5–5|luster=Витреус до Адамантин|refractive=''n''_ω = 1.918–1.921, ''n''_ε = 1.935–1.938|opticalprop=Едноаксијален (+)|birefringence=δ = 0.017|pleochroism=Дефинирајте дихроичен во жолта (жолта до портокалово-кафеава)|streak=бела|gravity=5.9–6.1|melt=|fusibility=Со тешкотија|diagnostic=|solubility=Растворлив во алкалии. Нерастворлив во киселини|diaphaneity=Транспарентен до непроѕирен|other=Флуоресценцијата под УВ со кратки бранови е светло сина, синкаво бела до жолта. Примероците со повеќе молибден имаат тенденција да флуоресцираат бело до жолто, слично на павелит. Повремено флуоресира црвено под УВ од средниот бран.|references=<ref name=Handbook>http://rruff.geo.arizona.edu/doclib/hom/scheelite.pdf {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120323022515/http://rruff.geo.arizona.edu/doclib/hom/scheelite.pdf |date=2012-03-23 }} Handbook of Mineralogy</ref><ref name=Mindat>http://www.mindat.org/min-3560.html Mindat.org</ref><ref name=Webmin>http://webmineral.com/data/Scheelite.shtml Webmineral data</ref><ref name=Klein>Klein, Cornelis and Cornelius S. Hurlbut, ''Manual of Mineralogy'', Wiley, 20th ed., 1985, p. 356 {{ISBN|0-471-80580-7}}.</ref>}}'''Шелитот''' е [[минерал]] на [[калциум]] волфрам со [[хемиска формула]] [[Калциум|Ca]] [[Волфрам|W]][[Кислород|O]]₄. Тоа е важна [[руда]] на [[волфрам]] (волфрам). Шелит првично е именуван по шведскиот хемичар [[Карл Вилхелм Шеле]] (1742-1786). Добро формираните [[кристал]]и ги бараат колекционерите и повремено се обликуваат во [[Скапоцен камен|скапоцени камења]] кога се соодветно без недостатоци. Шелитот е [[Хемиска синтеза|хемиски синтетизиран]] со помош на процесот Чохралски. Произведениот материјал може да се користи за имитација на дијамант, како сцинтилатор или како медиум за лазиран во [[Цврста состојба на материјата|цврста состојба]]. Се користел и во [[Радиум|бојата на радиум]] на ист начин како и [[Цинк сулфид|цинков сулфидот]], а [[Томас Алва Едисон|Томас Едисон]] измислил флуороскоп со екран обложен со калциум волфрам, правејќи ги сликите шест пати посветли од оние со [[бариум]] платиноцијанид, последната хемикалија му дозволила на [[Вилхелм Конрад Рентген|Рентген]] да открие [[рендгенски зраци]] на почетокот на ноември 1895 година. Полускапоцениот камен на пазарот како „син шелит“ е всушност карпест тип кој се состои претежно од калцит и доломит, со повремени траги од жолто-портокаловиот шелит. == Својства == [[Податотека:CaWO4.tif|лево|мини| Структура на CaWO₄<ref>{{Наведено списание|last=Zalkin|first=A.|last2=Templeton|first2=D.H.|year=1964|title=X-ray diffraction refinement of the calcium tungstate structure|url=https://cloudfront.escholarship.org/dist/prd/content/qt7mp8m04j/qt7mp8m04j.pdf|journal=Journal of Chemical Physics|volume=40|issue=2|pages=501–504|bibcode=1964JChPh..40..501Z|doi=10.1063/1.1725143}}</ref>]] Неговите кристали се во [[Четириаголен кристален систем|четириаголен]] кристален систем, појавувајќи се како дипирамидални псевдоктаедри. Боите вклучуваат златно жолта, кафеаво зелена до темно кафеава, розево до црвеникаво сива, портокалова и безбојна. Транспарентноста се движи од проѕирни до проѕирни, а кристалните лица се многу [[сјај]]ни (стаклестото тело до адамантин). Шелитот поседува изразено [[Цепливост|расцепување]] и неговата фрактура може да биде [[Школкест прелом|субконхоидна]] до нерамна. Неговата специфична тежина е висока од 5,9-6,1, а неговата [[Мосова скала|цврстина]] е мала на 4,5-5.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rruff.info/index.php|title=Database of Raman spectroscopy, X-ray diffraction and chemistry of minerals|work=rruff.info|accessdate=2025-03-06}}</ref> Освен псевдоктаедрите, шелитот може да биде колонообразен, грануларен, табеларен или масивен. Друзите се доста ретки и се појавуваат речиси исклучиво во Зинвалд, [[Чешка]]. [[Близнење|Збратимувањето]], исто така, најчесто се забележува и кристалните лица може да бидат напречни напречни линии. Шелитот има бели [[Минерал|минерални ленти]] и е кршлив. Скапоцените камења исечени од проѕирен материјал се кревки. Шелитовиот [[показател на прекршување]] (1,918-1,937 едноаксијално позитивен, со максимална [[дволомност]] од 0,016) и [[Расејување (оптика)|расејување]] (0,026) се умерено високи. Овие фактори се комбинираат за да резултираат со високиот сјај на шелитот и забележливиот „оган“, приближувајќи се до оној на [[дијамант]]от. Шелитот [[Флуоресценција|флуоресира]] под кратки бранови [[Ултравиолетово зрачење|ултравиолетови]] зраци, минералот сјае светло небесно сино. Присуството на нечистотии во трагови [[Молибден|од молибден]] повремено резултира со зелен сјај. Флуоресценцијата на шелитот, понекогаш поврзана со природното злато, се користи од геолозите во потрагата по наоѓалишта на злато. == Појава == Шелитот се јавува во [[Метаморфизам|контактните метаморфни]] скарни, во високотемпературни хидротермални вени и гризен, поретко кај [[гранит]]ни [[пегматит]]и.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mindat.org/min-3560.html%20Mindat.org|title=Scheelite|work=www.mindat.org|accessdate=2025-03-06}}</ref> Температурата и притисокот на формирање е помеѓу 200 до 500&nbsp;°C Типична минерална асоцијација вклучува каситерит, волфрамит, [[топаз]], [[флуорит]], апатит, турмалин, [[кварц]], гросулар - андрадит, диопсид, везувианит и тремолит.<ref name=Handbook>http://rruff.geo.arizona.edu/doclib/hom/scheelite.pdf {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120323022515/http://rruff.geo.arizona.edu/doclib/hom/scheelite.pdf |date=2012-03-23 }} Handbook of Mineralogy</ref> Шелитот обично се јавува во вените што носат [[калај]] а понекогаш се среќава во асоцијација со [[злато]]. Фини кристали се добиени од Калдбек Фелс во [[Камбрија]], Зинвалд/Циновец и Елбоген во [[Чешка (историска област)|Бохемија]], Гутанен во [[Швајцарија]], џиновските планини во [[Шлеска|Шлезија]], планините Драгун во [[Аризона]] и на други места. Во Трумбул во Конектикат и Кимпу-сан во Јапонија се пронајдени големи кристали од шелит целосно изменети во волфрамит. Оние пронајдени во Јапонија биле наречени „реинит“. Бил миниран до 1990 година на островот Кинг, Австралија, [[Гленорхи (Нов Зеланд)|Гленорчи]] во Централно Отаго и Макраес Флет во Северно Отаго, а исто така и во рудникот Златен Бар во Дед Хорс Крик за време на Првата светска војна во Нелсон, Нов Зеланд. Постои висока концентрација на Шелит во североисточниот дел на Бразил, главно во рудникот Currais Novos во државата Рио Гранде до Норте.<ref>{{Наведено списание|last=R. S. J. S.|date=1983-01|title=G. C. Amstutz, A. El. Goresy, G. Frenzel, C. Kluth, G. Moh, A. Wauschkukn &amp; Zimmerman (eds) 1982. Ore Genesis: The State of the Art. Berlin, Heidelberg, New York: Springer Verlag. Price not stated.|url=https://doi.org/10.1017/s0016756800025243|journal=Geological Magazine|volume=120|issue=1|pages=101–101|doi=10.1017/s0016756800025243|issn=0016-7568}}</ref> Една од најголемите светски рударски компании Scheelite е во [[Луојанг]], [[Кина]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.jiemian.com/article/5847842.html|title=洛阳钼业去年净利增长25%，贡献最大的这两项业务&#124;界面新闻}}</ref> == Историја == [[Податотека:Bispbergs_klack.jpg|лево|мини| Планината Бисбергс клак]] Шелитот првпат бил опишан во 1751 година за појава во ''планината Бисбергс Клак'', Сатер, [[Даларна]], [[Шведска]], и именувана по Карл Вилхелм Шеле (1742-1786). Поради својата необична тежина, Швеѓаните го добиле името ''волфрам'', што значи „тежок камен“. Името подоцна се користело за да се опише металот, додека самата руда го добила името Шелерц или Шелит.<ref>{{Наведено списание|last=Craig|first=William|last2=Mates|first2=Benson|date=1970-06|title=Czesław Lejewski. Ancient logic. The encyclopedia of philosophy, edited by Paul Edwards, The Macmillan Company &amp; The Free Press, New York, and Collier-Macmillan Limited, London, 1967, Vol. 4, pp. 513–520. - J. F. Staal. Indian logic. The encyclopedia of philosophy, edited by Paul Edwards, The Macmillan Company &amp; The Free Press, New York, and Collier-Macmillan Limited, London, 1967, Vol. 4, pp. 520–523. - A. C. Graham. Chinese logic. The encyclopedia of philosophy, edited by Paul Edwards, The Macmillan Company &amp; The Free Press, New York, and Collier-Macmillan Limited, London, 1967, Vol. 4, pp. 523–525. - Nicholas Rescher. Arabic logic. The encyclopedia of philosophy, edited by Paul Edwards, The Macmillan Company &amp; The Free Press, New York, and Collier-Macmillan Limited, London, 1967, Vol. 4, pp. 525–527. - Ernest A. Moody. Medieval logic. The encyclopedia of philosophy, edited by Paul Edwards, The Macmillan Company &amp; The Free Press, New York, and Collier-Macmillan Limited, London, 1967, Vol. 4, pp. 528–534. - Ivo Thomas. Interregnum. The encyclopedia of philosophy, edited by Paul Edwards, The Macmillan Company &amp; The Free Press, New York, and Collier-Macmillan Limited, London, 1967, Vol. 4, pp. 534–537. - Ivo Thomas. Leibniz. The encyclopedia of philosophy, edited by Paul Edwards, The Macmillan Company &amp; The Free Press, New York, and Collier-Macmillan Limited, London, 1967, Vol. 4, pp. 537–539. - Ivo Thomas. Euler. The encyclopedia of philosophy, edited by Paul Edwards, The Macmillan Company &amp; The Free Press, New York, and Collier-Macmillan Limited, London, 1967, Vol. 4, p. 539. - Ivo Thomas. Lambert and Ploucquet. The encyclopedia of philosophy, edited by Paul Edwards, The Macmillan Company &amp; The Free Press, New York, and Collier-Macmillan Limited, London, 1967, Vol. 4, pp. 539–540. - Yehoshua Bar-Hillel. Bolzano. The encyclopedia of philosophy, edited by Paul Edwards, The Macmillan Company &amp; The Free Press, New York, and Collier-Macmillan Limited, London, 1967, Vol. 4, pp. 540–541.|url=https://doi.org/10.1017/s0022481200091593|journal=Journal of Symbolic Logic|volume=35|issue=2|pages=309–310|doi=10.1017/s0022481200091593|issn=0022-4812}}</ref> == Синтетика == Иако е сега  невообичаено како имитација на дијаманти (многу поубедливи производи, како кубниот цирконија и [[муасанит]] одамна ги замениле), синтетичкиот шелит повремено се нуди како природен шелит, па колекционерите може да бидат измамени да плаќаат високи цени за нив. [[Гемологија|Гемолозите]] го разликуваат природниот шелит од синтетичкиот материјал главно со микроскопско испитување. Природниот материјал е многу ретко без карактеристики и инклузии на внатрешен раст (несовршености), додека синтетичкиот материјал обично е многу чист. Во синтетичкиот шелит може да се забележат и изразито вештачки заоблени стрии и облаци од ситни гасни меури. Видливиот [[Апсорпциона спектроскопија|апсорпционен спектар]] на шелитот, како што се гледа со рачен (директен вид) спектроскоп, исто така може да биде корисен. Повеќето природни камења покажуваат голем број слаби линии на апсорпција во жолтиот регион на спектарот (~585&nbsp;nm) поради [[Празеодиум|празеодимиум]] и [[Неодиум|неодимиумски]] траги нечистотии. Спротивно на тоа, синтетичкиот шелит често е без таков спектар. Сепак, некои синтетички производи може да се допингуваат со неодимиум или други [[Реткоземен елемент|реткоземни елементи]], но произведениот спектар е за разлика од природните камења. == Апликации == Шелитот е широко користен во фосфорите,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.refractorymetal.org/uses-of-tungsten/|title=3 Primary Uses of Tungsten|date=24 March 2020|work=Advanced Refractory Metals|accessdate=Aug 1, 2024}}</ref> особено во сцинтилаторите за откривање на Х-зраци и гама-зраци.<ref>{{Наведено списание|last=Gillette|first=R.H.|year=1950|title=Calcium and Cadmium Tungstate as Scintillation Counter Crystals for Gamma-Ray Detection|journal=Rev. Sci. Instrum.|volume=21|issue=4|pages=294–301|bibcode=1950RScI...21..294G|doi=10.1063/1.1745567}}</ref> Исто така се користи во системите за флуоресцентно осветлување поради неговата способност да ја претвора ултравиолетовата светлина во видлива светлина.<ref>{{Наведена книга|title=Fluorescent Minerals Used in Lighting and Elsewhere|last=Oliver Caldwell Ralston|publisher=U.S. Department of the Interior, Bureau of Mines|year=1944|page=16|asin=B003YKFVMU}}</ref> Во некои цевки со катодни зраци (CRTs), калциум волфрам (Шелит) се користи како фосфоресцентен материјал за екранот.<ref>{{Наведено списание|last=Bahmani|first=Hadi|last2=Mostofinejad|first2=Davood|year=2022|title=Microstructure of ultra-high-performance concrete (UHPC) – A review study|journal=Journal of Building Engineering|volume=50|issue=1|doi=10.1016/j.jobe.2022.104118}}</ref> == Во популарната култура == Шелитот се појавува во серијата манга ''[[Д-р Стоун]]'', како претходник на волфрам, и поради неговата флуоресценција.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bubbleblabber.com/english-dub-review-dr-stone-spartan-crafts-club/|title=English Dub Review: Dr. STONE "Spartan Crafts Club"|last=Gleeson|first=Kayla|date=2019-12-07|work=Bubbleblabber|language=en-US|accessdate=2021-01-26}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Поврзано == * Anderson, BW, Jobbins, EA (Ed.) (1990). ''Тестирање на скапоцени камења'' . Butterworth & Co Ltd, Велика Британија.{{ISBN|0-408-02320-1}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-408-02320-1|0-408-02320-1]] [[Категорија:Четириаголни минерали]] [[Категорија:Скапоцени камења]] [[Категорија:Минерали на калциумот]] [[Категорија:Луминисцентни минерали]] j2yfc78udymr6xeowads5z3vbn38d14 0 1369742 5576934 5544221 2026-06-14T12:39:54Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5576934 wikitext text/x-wiki '''Човековите права во [[Романија]]''' генерално се почитуваат од владата. Сепак, постои загриженост во врска со наводите за полициска бруталност, малтретирање на [[Роми|ромското малцинство]], владина корупција, лоши затворски услови и загрозена судска независност.<ref name="state.gov">{{Наведена мрежна страница|url=https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/hrrpt/humanrightsreport/index.htm#wrapper|title=Country Reports on Human Rights Practices for 2016|work=State.gov|accessdate=2 October 2017}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hrw.org/europe/central-asia/romania|title=Romania|work=Hrw.org|accessdate=2 October 2017}}</ref> Романија била рангирана на 59-то место од 167 земји во Индексот на демократија за 2015 година и е опишана како „неправилна демократија“, слична на другите земји во [[Средна Европа|Средна]] или [[Источна Европа]]. == Корупција и институционални злоупотреби == Според антикорупцискиот извештај на [[Европска комисија|Европската комисија]], корупцијата во Романија е сериозен систематски проблем.<ref>{{In lang|en}} {{Наведена книга|url=https://ec.europa.eu/home-affairs/sites/homeaffairs/files/what-we-do/policies/organized-crime-and-human-trafficking/corruption/anti-corruption-report/docs/2014_acr_romania_chapter_en.pdf|title=EU Anti-Corruption Report|date=February 3, 2014|publisher=European Commission|chapter=Romania}}</ref> Иако борбата против корупцијата бележи нагорен тренд во последниве години, а истрагите на Националната антикорупциска дирекција (НАД) довеле до судење на поранешен премиер во 2015 година<ref>{{In lang|en}} {{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/world/2015/jul/13/romania-prime-minister-victor-ponta-questioned-corruption-inquiry|title=Romania's prime minister indicted in corruption inquiry|date=13 July 2015|work=Associated Press via The Guardian}}</ref><ref>{{In lang|en}} {{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-34279002|title=Romania PM Victor Ponta to face corruption trial|date=September 17, 2015|work=BBC News}}</ref> и на други важни јавни претставници,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pna.ro/bilant_activitate.xhtml?id=38|title=Raport privind activitatea desfășurată de Direcția Națională Anticorupție în anul 2016 (forma integrală)|work=Direcția Națională Anticorupție|archive-url=https://web.archive.org/web/20190721134355/http://www.pna.ro/bilant_activitate.xhtml?id=38|archive-date=2019-07-21|accessdate=2019-01-09}}</ref> корупцијата сè уште влијае на многу аспекти од животот. Извештајот на Стејт департментот на САД за практиките во врска со човековите права нагласува дека митото останува честа појава во јавниот сектор.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hotnews.ro/stiri-esential-21644417-lupta-impotriva-coruptiei-nivel-inalt-continuat-2016-romania-insa-exista-continuare-probleme-iar-mita-ramas-lucru-obisnuit-sectorul-public-raport-departamentului-stat-sua.htm|title=Lupta împotriva corupției la nivel înalt a continuat în 2016 în România, însă există în continuare probleme, iar mita a rămas un lucru obișnuit în sectorul public (raport al Departamentului de Stat al SUA)|last=V. M.|date=March 4, 2017|work=HotNews.ro}}</ref> [[Романија]] и [[Бугарија]] се единствените членки на ЕУ надгледувани преку Механизмот за соработка и верификација (MCV).<ref>{{In lang|en}} {{Наведена мрежна страница|url=https://ec.europa.eu/info/strategy/justice-and-fundamental-rights/effective-justice/rule-law/assistance-bulgaria-and-romania-under-cvm/cooperation-and-verification-mechanism-bulgaria-and-romania_en?2nd-language=en|title=Cooperation and Verification Mechanism for Bulgaria and Romania|work=[[Comisia Europeană|European Commission]]}}</ref> MCV бил формиран во времето кога [[Романија]] се приклучила на [[Европска Унија|Европската унија]] во 2007 година за да ги отстрани недостатоците на судските реформи и борбата против корупцијата. Иако имало значителни подобрувања, корупцијата останува голем проблем. И покрај фактот што романските закони и регулативи содржат одредби наменети за спречување на корупцијата, нивното спроведување генерално било незадоволно до неодамна. Имиџот на Романија бил сериозно погоден од политичката криза во 2012 година, кога [[Европска комисија|Европската комисија]] изразила загриженост за [[Владеење на правото|владеењето на правото]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.europeanvoice.com/article/romanian-power-struggle-alarms-europes-leaders/|title=Romanian power struggle alarms Europe's leaders|last=Andrew Gardner, Toby Vogel|date=11 July 2012|work=European Voice}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.reuters.com/article/romania-politics-idUSL5E8MD5G320121122|title=Populism takes spotlight in Romania power struggle|last=Sam Cage, Luiza Ilie|date=22 November 2012|work=Reuters}}</ref> Комисијата, исто така, ја критикувала Романија поради неуспехот да ја искорени корупцијата и политичкото влијание во нејзините државни институции.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-18889374|title=EU Commission chides Romania over state corruption|date=18 July 2012|work=BBC News}}</ref> Романските протести во 2017 година биле масовни јавни протести против владините планови за декриминализација на одредени форми на корупција. Проблем е и полициската бруталност. Романската полиција била демилитаризирана во 2002 година и била реорганизирана со цел да се модернизира и да се ослободи од поранешните практики наследени од комунистичката ера. Сепак, се наведува дека проблемите, како што е полициската бруталност, опстојуваат. Според американските извештаи за практиките за човекови права, невладините организации и медиумите објавиле дека „полицијата навредувала и малтретирала затвореници, притвореници, на Роми и други граѓани, најчесто преку употреба на прекумерна сила, вклучително и тепање“.<ref name="state.gov"/> Затворските услови се уште еден проблем: во 2017 година, [[Европски суд за човекови права|ЕСЧП]] пресудил дека условите за притвор во романските затвори ја прекршуваат Европската конвенција за човекови права.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.romania-insider.com/echr-detention-conditions-in-romanian-prisons-are-in-breach-of-european-convention-of-human-rights/|title=ECHR: Detention conditions in Romanian prisons are in breach of European Convention of Human Rights|last=Insider|first=Ro|date=25 April 2017|work=Romania-insider.com|accessdate=2 October 2017}}</ref> == Слобода на печатот == Владата на моменти била обвинета за ограничување на [[Слобода на печатот|слободата на печатот]]. Новинарите кои пишувале извештаи критични на владините политики и дејствија, тврдат дека тие биле мета на малтретирање и заплашување за време на романските претседателски избори во 2004 година.<ref>{{Наведени вести|url=https://rsf.org/en/news/concern-about-threats-press-independence-eve-presidential-runoff|title=Concern about threats to press independence on eve of presidential runoff|date=December 7, 2004|work=RSF|access-date=9 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20191017004948/https://rsf.org/en/news/concern-about-threats-press-independence-eve-presidential-runoff|archive-date=17 October 2019}}</ref> Романија била рангирана на 46-то место од 178 земји во [[Индекс на слободата на печатот|Светскиот индекс за слобода на печатот]] на Репортери без граници во 2017 година;<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rsf.org/en/romania|title=Romania|work=RSF|accessdate=9 May 2017}}</ref> друг извештај на Фридом Хаус го опишува романскиот печат како „делумно слободен“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://freedomhouse.org/country/romania|title=Romania|work=Freedom House|accessdate=9 May 2017}}</ref> == Трговија со луѓе == Има зголемена свест за [[Трговија со луѓе|трговијата со луѓе]] како сериозен прекршок на човековите права во Европа. Крајот на комунизмот придонел за зголемување на трговијата со луѓе, при што најголем дел од жртвите се жени принудени на проституција.<ref>{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/3979725.stm|title=A modern slave's brutal odyssey|date=2004-11-03|work=BBC News|access-date=2010-05-04}}</ref> Романија е земја на потекло и земја на транзит на лица, првенствено жени и деца, тргувани со цел да се сексуално експлоатирани. Романската влада покажала одредена посветеност во борбата против трговијата со луѓе, но била критикувана за неуспехот целосно да се усогласи со минималните стандарди за елиминирање на трговијата со луѓе.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://2001-2009.state.gov/g/tip/rls/tiprpt/2005/46616.htm|title=V. Country Narratives -- Countries Q through Z|work=State.gov|accessdate=2 October 2017}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.catwinternational.org/factbook/Romania.php|title=Romania - Coalition Against Trafficking of Women|work=Catwinternational.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20100716111926/http://www.catwinternational.org/factbook/Romania.php|archive-date=16 July 2010|accessdate=2 October 2017}}</ref> Новиот романски кривичен законик, кој стапил на сила на 1 февруари 2014 година, вовел неколку видови прекршоци, и тоа против [[Ропство|ропството]], [[Трговија со луѓе|трговијата со луѓе]], трговијата со деца, макроата, принудната работа и користењето на [[Експлоатација|експлоатирани лица]] (чл. 182 ''Експлоатација на лице'', чл. 209 ''Ропство'', чл. 210 ''Трговија со луѓе'', чл. 211 ''Трговија со малолетни лица'', чл. 212 ''Присилна или задолжителна работа'', чл. 213 ''Пандеринг'', чл. 214 ''Експлоатација на питач'', чл. 216 ''Користење на услуги на експлоатирана личност''.<ref name="legeaz.net" /> Романија ја ратификувала Конвенцијата на Советот на Европа за акција против трговијата со луѓе;<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.coe.int/ro/web/conventions/full-list/-/conventions/treaty/197/signatures?p_auth=Gn9RcCwG|title=Liste complète|work=Bureau des Traités|accessdate=2 October 2017}}</ref> и е исто така потписничка на Протоколот на ОН за спречување, сузбивање и казнување на трговијата со луѓе, особено жени и деца.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=XVIII-12-a&chapter=18&lang=en|title=United Nations Treaty Collection|work=Treaties.un.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20210111223705/https://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=XVIII-12-a&chapter=18&lang=en|archive-date=11 January 2021|accessdate=2 October 2017}}</ref> == Детски права == [[Детски права|Детските права]] се заштитени со неколку закони; а Романија има и меѓународни обврски да ги почитува детските права поради конвенциите што ги има ратификувано. Децата имаат еднакви права, без разлика дали се родени внатре или надвор од брак. Ова е гарантирано во романскиот Устав со чл. 48 (3), што гласи „Децата родени вонбрачно се еднакви пред законот со оние родени во брак“;<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cdep.ro/pls/dic/site.page?den=act2_2&par1=2#t2c2s0sba48|title=CONSTITUTION OF ROMANIA|work=Cdep.ro|accessdate=2 October 2017|archive-date=2020-06-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20200611053145/http://www.cdep.ro/pls/dic/site.page?den=act2_2&par1=2#t2c2s0sba48|url-status=dead}}</ref> а исто така и со чл. 260 од граѓанскиот законик.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://legeaz.net/noul-cod-civil/art-260-egalitatea-in-drepturi-a-copiilor-dispozitii-speciale-incetarea-persoanei-juridice|title=Art. 260 Noul cod civil Egalitatea în drepturi a copiilor Dispoziţii speciale Încetarea persoanei juridice|work=Legeaz.net|accessdate=2 October 2017}}</ref> Дополнително, Романија ја ратификувала ''Европската конвенција за правен статус на децата родени надвор од брак'', и затоа е обврзана да обезбеди дека на децата родени надвор од брак им се гарантирани законски права како што е наведено во текстот на оваа Конвенција.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.coe.int/en/web/conventions/full-list/-/conventions/treaty/085/signatures|title=Full list|work=Treaty Office|accessdate=2 October 2017}}</ref> ''Законот [272/2004] за заштита и унапредување на правата на детето, реобјавен во 2014 година'' е важен закон кој се занимава со правата на децата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dreptonline.ro/legislatie/legea_protectiei_copilului.php|title=Legea 272/2004 privind protectia si promovarea drepturilor copilului, republicata 2014|work=Dreptonline.ro|accessdate=2 October 2017|archive-date=2016-07-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20160706131515/http://www.dreptonline.ro/legislatie/legea_protectiei_copilului.php|url-status=dead}}</ref> Во кривичниот законик кој стапил на сила на 1 февруари 2014 година, преку член 197, под наслов ''Лошото постапување кое се применува на малолетни лица'' се забранува злоупотребата на децата.<ref name="legeaz.net">{{Наведена мрежна страница|url=http://legeaz.net/noul-cod-penal/|title=Noul Cod Penal actualizat 2017 - Legea 286/2009|work=legeaz.net|accessdate=2 October 2017}}</ref> Општата возраст за согласност во Романија е 15 години. Романија, исто така, ја ратификувала Ланзарската конвенција.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.coe.int/en/web/conventions/full-list/-/conventions/treaty/201/signatures|title=Full list|work=Treaty Office|accessdate=2 October 2017}}</ref> Како членка на [[Европска Унија|Европската унија]], таа исто така е потписничка на ''Директивата на ЕУ 2011/92/ЕУ на Европскиот парламент и на Советот'' од 13 декември 2011 година за борба против сексуална злоупотреба и сексуална експлоатација на деца и детска порнографија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2011:335:0001:0014:EN:PDF|title=DIRECTIVE 2011/92/EU OF THE EUROPEAN PARLIAMENT AND OF THE COUNCIL of 13 December 2011 on combating the sexual abuse and sexual exploitation of children and child pornography, and replacing Council Framework Decision 2004/68/JHA|work=Eur-lex.europa.eu|format=PDF|accessdate=2 October 2017}}</ref> Во однос на [[Право на образование|правото на образование]] на децата, родителите/законските старатели се должни да му обезбедат образование на детето; ако тоа не се стори може да резултира со кривично гонење (чл. 380 ''Спречување пристап до задолжителното јавно образование'').<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://legeaz.net/noul-cod-penal/art-380|title=Art. 380 Noul Cod Penal Împiedicarea accesului la învăţământul general obligatoriu Infracţiuni contra familiei|work=Legeaz.net|accessdate=2 October 2017}}</ref> Родителите/законските старатели имаат обврска да се погрижат нивните деца да не се впуштаат во непожелно однесување. На пример, во согласност со член 33 од Законот бр. 61/1991 со кој се казнува прекршувањето на јавниот ред и општествените стандарди, родителите/законските старатели кои нема да преземат „соодветни мерки“ за да ги спречат децата под 16 години да се занимаваат со скитништво, питачење или проституција, се обврзани да платат контравенционална казна (Закон бр. 61/1991 за прекршоци се применува само во случаи кога делото на странката не претставува кривично дело).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.avocatura.com/ll582-legea-privind-tulburarea-linistii-publice.html|title=Legea privind tulburarea linistii publice|work=Avocatura.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20180701140247/http://www.avocatura.com/ll582-legea-privind-tulburarea-linistii-publice.html|archive-date=1 July 2018|accessdate=2 October 2017}}</ref> Извештаите на САД за почитувањето на човековите права известуваат дека некои деца, особено од ромска етничка припадност, не биле регистрирани (иако регистрирањето на раѓање е задолжително според законот).<ref name="state.gov" /> Според новиот Граѓански законик на Романија, кој стапил на сила во октомври 2011 година, општата возраст за брак е поставена на 18 години, но може да се намали на 16 години под посебни околности, со овластување од управниот одбор на областа (член 272 ''Возраст за стапување во брак'').<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://legeaz.net/noul-cod-civil/art-272-varsta-matrimoniala-conditiile-de-fond-pentru-incheierea-casatoriei-incheierea-casatoriei|title=Art. 272 Noul cod civil Vârsta matrimonială Condiţiile de fond pentru încheierea căsătoriei Încheierea căsătoriei|work=Legeaz.net|accessdate=2 October 2017}}</ref> Законот бр. 288/2007 ја утврдил возраста за брак на девојчињата, усогласувајќи ја со онаа на момчињата; пред овој закон, девојчињата можеле, во посебни случаи, да се мажат на 15 години, а според општо правило на 16 години.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dreptonline.ro/legislatie/lege_modificare_codul_familiei_288_2007.php|title=Drept OnLine:: Legea nr. 288/2007 pentru modificarea si completarea Legii nr. 4/1953 - Codul familiei|work=Dreptonline.ro|accessdate=2 October 2017}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.uniuneanotarilor.ro/files/1_articol%20codul%20familiei%20final.doc|title=Noua reglementare a Codului familiei referitoare la încheierea căsătoriei minorului|work=Uniuneanotarilor.ro|format=DOC|accessdate=2 October 2017|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304075253/http://www.uniuneanotarilor.ro/files/1_articol%20codul%20familiei%20final.doc|url-status=dead}}</ref> Романија е членка на Хашката конвенција од 1980 година за граѓански аспекти на меѓународното киднапирање на деца.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hcch.net/en/instruments/conventions/status-table/?cid=24|title=HCCH - #28 - Status table|last=Netherlands|first=e-Vision.nl, The|work=Hcch.net|accessdate=2 October 2017}}</ref> == Права на жените == [[Женски права|Правата на жените]] во Романија подлежат на уставните одредби и националните закони. Романија е обврзана и со директивите на Европската унија и меѓународните конвенции што ги има ратификувано. Уставот на Романија ги штити правата на жените. Членот 4 (2) го зацврстува принципот на [[Дискриминација|недискриминација]], наведувајќи дека: „Романија е заедничка и неделива татковина на сите нејзини граѓани, без никаква дискриминација поради раса, националност, етничко потекло, јазик, религија, пол, мислење, политичко придржување, имотно или социјално потекло“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cdep.ro/pls/dic/site.page?id=371&idl=2&par1=1|title=CONSTITUTION OF ROMANIA|work=Cdep.ro|archive-url=https://web.archive.org/web/20221112032546/https://www.cdep.ro/pls/dic/site.page?id=371&idl=2&par1=1|archive-date=12 November 2022|accessdate=2 October 2017}}</ref> Членот 48 (1) обезбедува еднакви права во [[Семејно право|семејното право]]: „Семејството се заснова на слободно договорен брак на брачните другари, нивна целосна еднаквост [...]“.<ref name="cdep.ro">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cdep.ro/pls/dic/site.page?id=371&idl=2&par1=2|title=CONSTITUTION OF ROMANIA|work=Cdep.ro|archive-url=https://web.archive.org/web/20221222150115/https://www.cdep.ro/pls/dic/site.page?id=371&idl=2&par1=2|archive-date=22 December 2022|accessdate=2 October 2017}}</ref> Заштитени се и правата на жените во работната сила: Членот 47 (2) гласи: „Граѓаните имаат право на пензија, платено породилно отсуство [...]“<ref name="cdep.ro" /> а во членот 41 се вели: (2) „Сите вработени имаат право на мерки за социјална заштита. Тие се однесуваат на безбедноста и здравјето на вработените, на работните услови за жените и младите луѓе [...]“ и (4) „За еднаква работа со мажите, жените добиваат еднаква плата“.<ref name="cdep.ro" /> Во однос на новиот граѓански законик, меѓу релевантните одредби се чл. 30 ''Еднаквост во граѓанското право''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://legeaz.net/noul-cod-civil/art-30-egalitatea-in-fata-legii-civile-publicitatea-drepturilor-a-actelor-si-a-faptelor-juridice|title=Art. 30 Noul cod civil Egalitatea în faţa legii civile Publicitatea drepturilor, a actelor şi a faptelor juridice|work=Legeaz.net|accessdate=2 October 2017}}</ref> и чл. 258 ''Семејството'' (слободно дадена согласност за брак; еднаквост на брачните другари).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://legeaz.net/noul-cod-civil/art-258-familia-dispozitii-speciale-incetarea-persoanei-juridice|title=Art. 258 Noul cod civil Familia Dispoziţii speciale Încetarea persoanei juridice|work=Legeaz.net|accessdate=2 October 2017}}</ref> Во 2016 година, Романија ја ратификувала [[Истанбулска конвенција|Конвенцијата на Советот на Европа за спречување и борба против насилството врз жените и семејното насилство]] (Истанбулска конвенција).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.coe.int/en/web/conventions/full-list/-/conventions/treaty/210/signatures|title=Full list|work=Treaty Office|accessdate=2 October 2017}}</ref> == Закони за недискриминација == Романија има повеќе закони за забрана на дискриминација.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cncd.org.ro/legislatie/pagina-1/|title=C.N.C.D. : Legislatie|archive-url=https://web.archive.org/web/20161018235444/http://www.cncd.org.ro/legislatie/pagina-1/|archive-date=2016-10-18|accessdate=2016-10-14}}</ref> Проблемите во земјата не се вкоренети во недостатокот на законодавство, бидејќи Романија има силна ''де јуре'' рамка, туку во недостатокот на спроведување на постојните закони - често поради бирократијата, корупцијата и социјалните норми. Најважните закони за антидискриминација се: * Правилник бр. 137 од 31 август 2000 година повторно објавен (закон за спречување и санкционирање на сите форми на дискриминација) * Законот бр. 202 од 19 април 2002 година повторно објавен (закон за еднакви можности и третман меѓу мажите и жените) Покрај овие закони специјално создадени за справување со дискриминацијата, членови што ја забрануваат дискриминацијата може да се најдат и во многу општи закони, кои се однесуваат на општите аспекти на животот, а исто така содржат и специфични членови кои ја забрануваат дискриминацијата во таа област (на пр. Закон бр. 188 од 8 декември 1999 година реобјавен [закон за статусот на државните службеници], Законот за работни односи од 24 јануари 2003 г., Националниот закон за образование бр.1/2011 и др.). Понатаму, дискриминацијата е опфатена и во Кривичниот законик со чл. 297 (2) кој гласи: „ ''Истата казна се однесува и на дејствието на јавен службеник кој при вршењето на својата професионална одговорност ќе го ограничи остварувањето на правото на едно лице или ќе му создаде ситуација на инфериорност врз основа на раса, националност, етничко потекло, јазик, вера, пол, полова ориентација, политичко членство, возраст, попреченост, хронична болест или ХИВ/СИДА''“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://legeaz.net/noul-cod-penal/art-297|title=Art. 297 Noul Cod Penal Abuzul în serviciu Infracţiuni de serviciu|work=Legeaz.net|accessdate=2 October 2017}}</ref> == Семејно насилство == [[Семејно насилство|Семејното насилство]] е сериозен проблем во Романија. Иако Романија ја подобрила својата законодавна рамка во 21-тиот век, а исто така ја ратификувала [[Истанбулска конвенција|Истанбулската конвенција]] во 2016 година, [[Насилство врз жените|насилството врз жените]] што се случува во приватната сфера останува проблем. Романија била осудена од ЕСЧП во 2017 година поради недостатокот во справувањето со овој проблем.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-40010890|title=Romania criticised over domestic violence|date=23 May 2017|work=Bbc.com|accessdate=2 October 2017}}</ref> == Право на образование == Романија била критикувана поради неуспехот да го спроведе [[Право на образование|правото на образование]] на одредени општествени групи, имено децата од [[Село (средина)|руралните средини]] и децата [[Роми]], без оглед на фактот што образованието во Романија е задолжително до 10-то одделение (обично одговара на возраст од 16 или 17 години). Сегрегацијата на децата Роми во училиштата, која е незаконска, продолжува неофицијално во некои училишта, а во 2017 година невладините организации ERRC и Romani CRISS побарале од Европската комисија да започне истрага за сегрегацијата на децата Роми во училиштата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.amnesty.org/en/countries/europe-and-central-asia/romania/report-romania/|title=Romania 2016/2017|work=Amnesty.org|accessdate=2 October 2017}}</ref> Пристапот на децата кои живеат во руралните области до образование е уште една област на загриженост:<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://jurnalul.ro/stiri/educatie/salvati-copiii-peste-16-dintre-copiii-din-mediul-rural-intre-7-si-10-ani-nu-merg-la-scoala-725287.html|title=Salvaţi Copiii: Peste 16% dintre copiii din mediul rural, între 7 şi 10 ani, nu merg la şcoală|work=Jurnalul.ro|archive-url=https://web.archive.org/web/20170213044103/http://jurnalul.ro/stiri/educatie/salvati-copiii-peste-16-dintre-copiii-din-mediul-rural-intre-7-si-10-ani-nu-merg-la-scoala-725287.html|archive-date=13 February 2017|accessdate=2 October 2017}}</ref> нивната ситуација станува многу проблематична по осмо одделение (последното одделение на средно училиште/гимназија што одговара на возраст од 14-15 години), бидејќи децата мора да го менуваат училиштето за да го продолжат образованието, а многу села немаат средни училишта. Поради ова, родителите мора да склучуваат договори за нивното дете да се пресели во најблиското место со средно училиште и да живее таму, но наместо тоа многу деца го напуштаат училиштето. Во едно истражување, третина од децата во руралните училишта изјавиле дека планираат да го напуштат училиштето по осмо одделение.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://stiri.tvr.ro/elevii-din-mediul-rural-vor-sa-renunte-la-scoala-dupa-clasa-a-opta_53220.html#view|title=Video Laboratoare inexistente sau rar folosite|work=Stiri.tvr.ro|archive-url=https://web.archive.org/web/20191222073357/http://stiri.tvr.ro/elevii-din-mediul-rural-vor-sa-renunte-la-scoala-dupa-clasa-a-opta_53220.html#view|archive-date=22 December 2019|accessdate=2 October 2017}}</ref> == Позадина на човековите права во Романија == Романија на почетокот на 20-тиот век била многу прогресивна земја и имала силни корени за човековите права: на пример, таа била една од само седумте земји во Европа што ја укинале [[Смртна казна|смртната казна]] за време на мир.<ref>Adams, Robert. ''The Abuses of Punishment'', p.150. Macmillan (1998), {{ISBN|0-312-17617-1}}.</ref> Сепак, имиџот на Романија подоцна бил извалкан на меѓународно ниво со тешки прекршувања на човековите права за време на последователни [[Диктатура|диктаторски]] режим и: онаа на [[Јон Антонеску]] за време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]]; комунистичкиот режим на Романија, кој вклучувал егзекуции на политички „непријатели“ во 1950-тите, а подоцна и озлогласената наталистичка политика на [[Николае Чаушеску]], со злоупотреба на несаканите деца во романските сиропиталишта, како и екстремната контрола врз секојдневниот живот преку практики како што се прислушкување на телефонските разговори и други политички злоупотреби. Човековите права значително се подобриле по романската револуција. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20060630015230/http://www.ifex.org/en/content/view/full/211/ Цензура во Романија] - IFEX {{Europe topic|Човекови права во}} [[Категорија:Човекови права по земја]] 3bw8ibuhd2ehr8kss8vmtewtqxmq8gw 0 1370694 5576932 5508421 2026-06-14T12:36:43Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5576932 wikitext text/x-wiki Состојбата на '''човековите права во [[Молдавија]]''' е под лупа од 2002 година, а организациите за човекови права во Молдавија и ширум светот се изјасниле против наводното неправедно потиснување на независните медиуми, како и други злоупотреби. Од 2024 година, Канцеларијата за следење и борба против трговијата со луѓе на американскиот Стејт департмент ја ставил Молдавија на „Листата за следење од второ ниво“, што укажува дека иако владата вложува значителни напори за борба против трговијата со луѓе, таа сè уште не ги исполнува целосно минималните стандарди за нејзина елиминација.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.state.gov/reports/2024-trafficking-in-persons-report/moldova/|title=Moldova|work=United States Department of State|language=en-US|accessdate=2025-04-02}}</ref> == Историја == Известувањето на државните медиуми за уличните протести во 2002 година, во врска со обидот на [[Комунизам|комунистите]] да го вратат задолжителното изучување на [[Руски јазик|рускиот јазик]] и да го одбранат културниот идентитет што мнозинството [[Молдавци]] го делат со соседна [[Романија]], било цензурирано. Во февруари 2002 година, како одговор на строгата цензура на државната радиодифузна станица ''Телерадио-Молдавија'' (TVM), стотици новинари на TVM штрајкувале во знак на солидарност со антикомунистичката опозиција. Како одмазда, неколку [[Новинар|новинари]] и членови на персоналот биле отпуштени или суспендирани од станицата во март.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cpj.org/attacks02/europe02/moldova.html|title=Attacks on the Press 2002: Moldova|date=31 March 2003|accessdate=6 March 2015}}</ref> Сепак, во 2004 година било направено подобрување и молдавскиот парламент го отстранил член 170 од Кривичниот законик на земјата. Член 170 предвидувал казна затвор до пет години за клевета.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ifex.org/alerts/layout/set/print/layout/set/print/content/view/full/58518/|title=IFEX|archive-url=https://web.archive.org/web/20150119000442/http://www.ifex.org/alerts/layout/set/print/layout/set/print/content/view/full/58518/|archive-date=19 January 2015|accessdate=6 March 2015}}</ref> Според [[Организација за безбедност и соработка на Европа|Организацијата за безбедност и соработка во Европа]], односот кон медиумите во Молдавија останал рестриктивен до 2004 година.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.osce.org/item/3999.html |title=Report on Assessment Visit to Moldova by the OSCE Representative on Freedom of the Media |accessdate=2025-04-30 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303221759/http://www.osce.org/item/3999.html |url-status=dead }}</ref> Властите продолжиле со долгогодишна кампања за замолчување на независните опозициски гласови и движења. Во случај што бил широко критикуван од бранителите на човекови права, опозицискиот политичар Валериу Пасат бил осуден на десетгодишна затворска казна. [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]] и бранителите на [[Човекови права|човекови права]] од [[Европска Унија|Европската Унија]] го сметаат за [[политички затвореник]], а во официјално соопштение од руското Министерство за надворешни работи пресудата е наречена „впечатлива по својата суровост“. Според годишниот извештај на [[Амнести интернешенал]] за 2007 година, состојбата со човековите права во Молдавија била лоша. [[Мачење]]то и малтретирањето биле широко распространети, а условите во притвор биле лоши. Биле ратификувани голем број договори за заштита на [[Женски права|правата на жените]], но тие како и децата продолжиле да бидат жртви на трговија со луѓе за присилна сексуална и друга експлоатација. Мерките за заштита на жените од [[семејно насилство]] биле несоодветни. Биле направени уставни измени за укинување на смртната казна. [[Слобода на говорот|Слободата на говорот]] била ограничена, а опозициските политичари биле мета на напади. Во 2009 година, кога Молдавија ги доживеала најсериозните граѓански немири во последната деценија, неколку цивили како Валериу Бобоц биле убиени од полицијата, а многу повеќе биле повредени.<ref>[[Bureau of Diplomatic Security]], [https://www.osac.gov/pages/ContentReportDetails.aspx?cid=10459 Moldova 2011 Crime and Safety Report] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20171014093247/https://www.osac.gov/pages/ContentReportDetails.aspx?cid=10459 |date=2017-10-14 }}</ref> Според Извештајот за човекови права на [[Стејт департмент|Стејт департментот на Соединетите Американски Држави]], објавен во април 2011 година, „За разлика од претходната година, немало извештаи за убиства од страна на безбедносните сили. Во текот на годината, извештаите за владино прекумерно влијание врз медиумите значително се намалиле“. Но, „транснистриските власти продолжиле да ги малтретираат независните медиуми и опозициските пратеници; да ја ограничуваат слободата на здружување, движење и религија; и да дискриминираат против романските говорници“.<ref>United States Department of State, [https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/hrrpt/2010/eur/154439.htm 2010 Human Rights Report: Moldova]</ref> Молдавија „постигнала „значаен напредок“ во однос на верската слобода од времето на Советскиот Сојуз, но сепак може да преземе понатамошни чекори за да ја поттикне различноста“, изјавил специјалниот известувач на ОН за слобода на религија или верување, Хајнер Билефелд, во [[Кишинев]], во септември 2011 година.<ref>[https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=39500 Moldova: UN human rights expert calls for more fostering of religious diversity]</ref> На 19 април 2021 година, во [[Стразбур]], Франција, бил потпишан Акцискиот план на Советот на Европа за Република Молдавија 2021–2024 година, кој меѓу своите цели го имал и подобрувањето на состојбата на човековите права во Молдавија.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.coe.int/en/web/portal/-/new-council-of-europe-action-plan-for-the-republic-of-moldova-launched-in-strasbourg|title=New Council of Europe Action Plan for the Republic of Moldova launched in Strasbourg|date=19 April 2021|publisher=[[Спвет на Европа]]}}</ref> == Права на ранливите групи == === Роми === Дискриминацијата кон [[Роми|Ромите]] е систематски проблем во молдавското општество. Органите за спроведување на законот, особено полицијата, покажуваат дискриминаторски став, непријателство, насилно однесување и физичко и психолошко насилство кон нив.<ref name="rele">{{Наведена мрежна страница|url=https://promolex.md/old/upload/publications/ro/doc_1332166962.pdf|title=Rele tratamente pe motiv de discriminare în Moldova|date=2012|work=Promo-LEX|location=Chișinău|page=28|archive-url=https://web.archive.org/web/20180702233245/https://promolex.md/old/upload/publications/ro/doc_1332166962.pdf|archive-date=2018-07-02|accessdate=2019-01-08}}</ref> Лошото однесување обично се случува за време на притворот и има за цел да се добијат сведоштва и изјави.<ref name="rele" /> Исто така, имало случаи каде што државните власти одбиле да истражат или санкционираат случаи на физичко малтретирање извршено од поединци против [[Роми|Ромите]]. Нивото на писменост кај [[Роми|Ромите]] е под националниот просек, а некои заедници немаат вода за пиење, водовод и греење.<ref name="us">{{Наведена мрежна страница|url=https://md.usembassy.gov/wp-content/uploads/sites/210/2017/04/MOLDOVA-HRR-2016-ROM.pdf|title=Moldova: Raport asupra drepturilor omului pe anul 2016|work=Ambasada SUA în Moldova}}</ref> == Слобода на говорот и на печатот == Уставот и законите на Молдавија ја штитат слободата на изразување и слободата на медиумите и ја забрануваат [[Цензура|цензурата]]. Сепак, се практикува директна и индиректна цензура, а Молдавија била рангирана како „делумно слободна“ во извештајот на Фридом Хаус во однос на слободата на печатот во 2016 година.<ref name="fp">{{Наведени вести|url=https://freedomhouse.org/report/freedom-press/2016/moldova|title=Moldova / Country report / Freedom of the Press|date=2016|access-date=2017-02-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20181022165102/https://freedomhouse.org/report/freedom-press/2016/moldova|archive-date=2018-10-22|publisher=Freedom House}}</ref> Во 2020 година, Фридом Хаус изјавил дека иако на хартија постои силна заштита на медиумите, законите за клевета дозволуваат ускратување на правата, така што стануваат „лесен и удобен механизам за вршење притисок врз медиумите, бидејќи лицата што дејствуваат со лоша намера можат да влијаат врз официјалните испитувачи, особено на локално ниво“ (на пример во 2020 година, претседателот Игор Додон поднел тужба за клевета против Зијарул де Гарда поради известување за неговите одмори).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://freedomhouse.org/sites/default/files/2021-10/FotP_Moldova-2021_En_0.pdf|title="FoTP_Moldova-2021_En_0.pdf"|date=November 26, 2023|work=Freedom House|accessdate=November 26, 2023}}</ref> == Историска ситуација == Следната табела ги прикажува рејтинзите на Молдавија од 1991 година во извештаите „Слобода во светот“, кои ги објавува годишно Фридом Хаус. Оцена од 1 значи „слободна“; 7, „неслободна“.<ref name="FH1972">{{Наведена мрежна страница|url=https://freedomhouse.org/sites/default/files/2024-02/Country_and_Territory_Ratings_and_Statuses_FIW_1973-2024.xlsx|title=Country and Territory Ratings and Statuses, FIW 1973-2024|last=Freedom House|authorlink=Freedom House|year=2024|format=XLS|accessdate=21 December 2024}}</ref> {{Нав|a|1}} Оценките за 2021 година биле: 3 за Политички права и 3 за Граѓански слободи. {| class="wikitable collapsible collapsed" style="border:none; " !Историски рејтинг |- | style="padding:0; border:none;" | {| class="wikitable sortable" style="border-collapse:collapse;" width="100%" | style="width:3em; text-align:left;" |Година | style="width:3em;" |Политички права | style="width:3em;" |Граѓански слободи | style="width:3em;" |Статус | style="width:3em;" |Претседател {{Нав|b|2}}{{Нав|c|3}} |- align="center" | align="left" |1991 | style="background:#ff9;" |5 | style="background:#ff9;" |4 | style="background:#ff9;" |Делумно слободна | style="background:#ff9;" |Мирчеа Снегур |- align="center" | align="left" |1992 | style="background:#ff9;" |5 | style="background:#ff9;" |5 | style="background:#ff9;" |Делумно слободна | style="background:#ff9;" |Мирчеа Снегур |- align="center" | align="left" |1993 | style="background:#ff9;" |5 | style="background:#ff9;" |5 | style="background:#ff9;" |Делумно слободна | style="background:#ff9;" |Мирчеа Снегур |- align="center" | align="left" |1994 | style="background:#ff9;" |4 | style="background:#ff9;" |4 | style="background:#ff9;" |Делумно слободна | style="background:#ff9;" |Мирчеа Снегур |- align="center" | align="left" |1995 | style="background:#ff9;" |4 | style="background:#ff9;" |4 | style="background:#ff9;" |Делумно слободна | style="background:#ff9;" |Мирчеа Снегур |- align="center" | align="left" |1996 | style="background:#ff9;" |3 | style="background:#ff9;" |4 | style="background:#ff9;" |Делумно слободна | style="background:#ff9;" |Мирчеа Снегур |- align="center" | align="left" |1997 | style="background:#ff9;" |3 | style="background:#ff9;" |4 | style="background:#ff9;" |Делумно слободна | style="background:#ff9;" |Мирчеа Снегур |- align="center" | align="left" |1998 | style="background:#ff9;" |2 | style="background:#ff9;" |4 | style="background:#ff9;" |Делумно слободна | style="background:#ff9;" |Петру Лукинши |- align="center" | align="left" |1999 | style="background:#ff9;" |2 | style="background:#ff9;" |4 | style="background:#ff9;" |Делумно слободна | style="background:#ff9;" |Петру Лукинши |- align="center" | align="left" |2000 | style="background:#ff9;" |2 | style="background:#ff9;" |4 | style="background:#ff9;" |Делумно слободна | style="background:#ff9;" |Петру Лукинши |- align="center" | align="left" |2001 | style="background:#ff9;" |2 | style="background:#ff9;" |4 | style="background:#ff9;" |Делумно слободна | style="background:#ff9;" |Петру Лукинши |- align="center" | align="left" |2002 | style="background:#ff9;" |3 | style="background:#ff9;" |4 | style="background:#ff9;" |Делумно слободна | style="background:#ff9;" |Владимир Воронин |- align="center" | align="left" |2003 | style="background:#ff9;" |3 | style="background:#ff9;" |4 | style="background:#ff9;" |Делумно слободна | style="background:#ff9;" |Владимир Воронин |- align="center" | align="left" |2004 | style="background:#ff9;" |3 | style="background:#ff9;" |4 | style="background:#ff9;" |Делумно слободна | style="background:#ff9;" |Владимир Воронин |- align="center" | align="left" |2005 | style="background:#ff9;" |3 | style="background:#ff9;" |4 | style="background:#ff9;" |Делумно слободна | style="background:#ff9;" |Владимир Воронин |- align="center" | align="left" |2006 | style="background:#ff9;" |3 | style="background:#ff9;" |4 | style="background:#ff9;" |Делумно слободна | style="background:#ff9;" |Владимир Воронин |- align="center" | align="left" |2007 | style="background:#ff9;" |3 | style="background:#ff9;" |4 | style="background:#ff9;" |Делумно слободна | style="background:#ff9;" |Владимир Воронин |- align="center" | align="left" |2008 | style="background:#ff9;" |4 | style="background:#ff9;" |4 | style="background:#ff9;" |Делумно слободна | style="background:#ff9;" |Владимир Воронин |- align="center" | align="left" |2009 | style="background:#ff9;" |3 | style="background:#ff9;" |4 | style="background:#ff9;" |Делумно слободна | style="background:#ff9;" |Владимир Воронин |- align="center" | align="left" |2010 | style="background:#ff9;" |3 | style="background:#ff9;" |3 | style="background:#ff9;" |Делумно слободна | style="background:#ff9;" |Михај Гимпу ''(заменик)'' |- align="center" | align="left" |2011 | style="background:#ff9;" |3 | style="background:#ff9;" |3 | style="background:#ff9;" |Делумно слободна | style="background:#ff9;" |Маријан Лупу ''(заменик)'' |- align="center" | align="left" |2012 | style="background:#ff9;" |3 | style="background:#ff9;" |3 | style="background:#ff9;" |Делумно слободна | style="background:#ff9;" |Маријан Лупу ''(заменик)'' |- align="center" | align="left" |2013 | style="background:#ff9;" |3 | style="background:#ff9;" |3 | style="background:#ff9;" |Делумно слободна | style="background:#ff9;" |[[Николае Тимофти]] |- align="center" | align="left" |2014 | style="background:#ff9;" |3 | style="background:#ff9;" |3 | style="background:#ff9;" |Делумно слободна | style="background:#ff9;" |Николае Тимофти |- align="center" | align="left" |2015 | style="background:#ff9;" |3 | style="background:#ff9;" |3 | style="background:#ff9;" |Делумно слободна | style="background:#ff9;" |Николае Тимофти |- align="center" | align="left" |2016 | style="background:#ff9;" |3 | style="background:#ff9;" |3 | style="background:#ff9;" |Делумно слободна | style="background:#ff9;" |Николае Тимофти |- align="center" | align="left" |2017 | style="background:#ff9;" |3 | style="background:#ff9;" |3 | style="background:#ff9;" |Делумно слободна | style="background:#ff9;" |Игор Додон |- align="center" | align="left" |2018 | style="background:#ff9;" |3 | style="background:#ff9;" |4 | style="background:#ff9;" |Делумно слободна | style="background:#ff9;" |Игор Додон |- align="center" | align="left" |2019 | style="background:#ff9;" |3 | style="background:#ff9;" |4 | style="background:#ff9;" |Делумно слободна | style="background:#ff9;" |Игор Додон |- align="center" | align="left" |2020 | style="background:#ff9;" |3 | style="background:#ff9;" |3 | style="background:#ff9;" |Делумно слободна | style="background:#ff9;" |Игор Додон |- align="center" | align="left" |2021{{Нав|d|4}} | style="background:#ff9;" |3 | style="background:#ff9;" |3 | style="background:#ff9;" |Делумно слободна | style="background:#ff9;" |[[Маја Санду]] |- align="center" | align="left" |2022 | style="background:#ff9;" |3 | style="background:#ff9;" |3 | style="background:#ff9;" |Делумно слободна | style="background:#ff9;" |Маја Санду |- align="center" | align="left" |2023 | style="background:#ff9;" |3 | style="background:#ff9;" |3 | style="background:#ff9;" |Делумно слободна | style="background:#ff9;" |Маја Санду |} |} == Поврзано == * [[ЛГБТК права во Молдавија|ЛГБТ права во Молдавија]] * [[Криминал во Молдавија]] * [[Корупција во Молдавија]] * [[Човекови права во Романија]] * [[Човекови права во Транснистрија]] * [[Човекови права во Украина]] == Белешки за табелата со историски рејтинзи == : 1.{{Белешка|a}}Забележете дека „Година“ означува „Опфатена година“. Затоа, информациите за годината означена како 2008 се од извештајот објавен во 2009 година, итн. : 2.{{Белешка|b}}<span class="citation wikicite" id="endnote_b">'''^'''</span><span> </span>Од 1 јануари. : 3.{{Белешка|c}}<span class="citation wikicite" id="endnote_c">'''^'''</span><span> </span>Молдавија е [[парламентарна република]]; претседателската функција се смета за церемонијална, при што премиерот и парламентот ја имаат поголемиот дел од законодавната власт. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.politico.eu/article/moldova-elects-pro-russian-igor-dodon-as-president/|title=Moldova elects pro-Russian Igor Dodon as president|date=14 November 2016|work=Politico|language=en-US|accessdate=9 March 2022}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.economist.com/europe/2020/11/19/maia-sandu-a-reformist-ex-prime-minister-becomes-president|title=Maia Sandu, a reformist ex-prime minister, becomes president|date=19 November 2020|work=The Economist|access-date=9 March 2022|issn=0013-0613}}</ref> : 4.{{Белешка|d}}<span class="citation wikicite" id="endnote_d">'''^'''</span><span> </span>На табеларната пресметка на Фридом Хаус, оценките за секоја земја од [[Македонија]] до [[Северна Кореја]] се применуваат на земјата што ѝ претходи по азбучен ред, при што оценките на Македонија (3 и за граѓански и за политички права) се применуваат на Северна Кореја. Македонија е наведена како земја што започнува со буквата „M“ (како во „Macedonia, North“), додека Северна Кореја е наведена како земја што започнува со буквата „N“; оттука, засегнати се сите земји што почнуваат со буквите „М“ и „Н“ (со исклучок на [[Норвешка]]). == Наводи == {{Наводи}} {{Europe topic|Човекови права во}} [[Категорија:Човекови права по земја]] grmg7ak201f5q60vn79xn54nelref2a 0 1371190 5577028 5438233 2026-06-14T16:22:14Z Carsten Steger 96141 Aerial image of Castroregio inserted. 5577028 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Кастрореџо | native_name = Castroregio | settlement_type = Населба и Општина | image_skyline = Aerial image of Castroregio (view from the east).jpg | image_alt = | image_caption = Кастрореџо | image_shield = | nickname = | pushpin_map = Italy | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 39 |latm = 59 |lats = 30 |latNS = N | longd = 16 |longm = 29 |longs = 00 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Италија]] | subdivision_type1 = [[Региони во Италија|Регион]] | subdivision_name1 = [[Калабрија]] | subdivision_type2 = Покраина | subdivision_name2 = Козенца | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 819 | population_footnotes = | population_total = 210 | population_as_of = 2025 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 87070 | area_code_type = | area_code = 0981 | registration_plate = CS }} '''Кастрореџо''' ({{langx|it|Castroregio}}) или '''Кастемеџи''' (арберешки:''Kastërnexhi'') е населено место и општина во покраината Козенца, [[Калабрија]], [[Италија]]. Според проценка од 2025 година имало 210 жители.<ref>[https://demo.istat.it/app/?l=en&a=2025&i=D7B Castroregio] demo.istat.it</ref> Во населбата живеат Арбереши (италијански [[Албанци]]), доселени тука во средниот век.<ref>[http://www.mondoarberesh.altervista.org/051.html Castroregio] mondoarberesh.altervista.org</ref> == Поврзано == * [[Калабрија]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Општини во Козенца (покраина)]] [[Категорија:Населени места во Италија]] [[Категорија:Арбереши]] o33gah0npwd2bf0ea3pzd9ruhlyb0ty 0 1375939 5576916 5443026 2026-06-14T12:11:23Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5576916 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Český sen davy.jpg|мини|Луѓе се движат кон лажниот хипермаркет]] '''''Чешки сон''''' ([[Чешки јазик|чешки]]: ''Český sen'') — [[документарен филм]] од 2004 година, режиран од двајца [[Чешка|чешки]] филмски режисери, Вит Клушак и Филип Ремунда. Филмот е документарен филм од големи размери, извршен од Клушак и Ремунда врз чешката јавност, што кулминирал со отворањето на лажен [[хипермаркет]] во населбата Летнони во [[Прага]]. Филмот бил нивен дипломски проект за филмска школа. == Концепт == Ремунда и Клушак го измислиле хипермаркетот ''„Чешки сен“'' („Чешки сон“) и создале масовна рекламна кампања околу него. Претставувајќи се како бизнисмени, двајцата студенти по филм успеале да убедат рекламна агенција и агенција за односи со јавноста да создадат кампања за нив.<ref name="Open">{{Наведување|url=https://www.opendemocracy.net/arts-Film/czech_2617.jsp|title=The Czech Dream?|publisher=Open Democracy|date=21 June 2005|access-date=19 July 2018|archivedate=19 July 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180719173850/https://www.opendemocracy.net/arts-Film/czech_2617.jsp}}</ref> На чешките автопати се појавиле билборди, а во [[Прага]] биле дистрибуирани 200.000 памфлети. Бил снимен џингл и имало серија телевизиски реклами. Слоганите на рекламната кампања биле „не доаѓајте“ и „не трошете“ итн. Сепак, режисерите успеале да привлечат повеќе од 3000<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ceskatelevize.cz/specialy/ceskysen/en/index.php?load=ofilmu|title=Czech Television|archive-url=https://web.archive.org/web/20070504172715/http://www.ceskatelevize.cz/specialy/ceskysen/en/index.php?load=ofilmu|archive-date=4 May 2007}}</ref> купувачи во празна рамнина за нивното „големо отворање“ на 31 мај 2003 година. Она што од далечина изгледало како огромна зграда, всушност било само платнена фасада поткрепена со скелиња. Кога „клиентите“ конечно сфатиле дека биле измамени, реагирале на различни начини. Некои ја разбрале пораката на филмските режисери, некои се обиделе да ја сфатат оптимистички („Барем имавме свеж воздух“), но повеќето биле лути, а многумина решиле да ја обвинат владата. Сепак, немало насилство врз авторите.<ref name="Open"/> == Награди == Филмот освоил награди на фестивалите во [[Краков]], [[Јихлава]], Љубљана, [[Орхус|Архус]] и [[П’лзењ|Плзен]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.imdb.com/title/tt0402906/awards?ref_=tt_awd|title=Czech Dream (2004): Awards|work=IMDb|accessdate=19 July 2009}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.czech-tv.cz/specialy/ceskysen/en/ ''Чешки сон'' : официјална страница на филмот на англиски јазик] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20050828225628/http://www.czech-tv.cz/specialy/ceskysen/en/ |date=2005-08-28 }} * [http://www.czech-tv.cz/specialy/ceskysen/ ''Чешки сон'' : официјална страница на филмот на чешки јазик] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20050119062600/http://www.czech-tv.cz/specialy/ceskysen/ |date=2005-01-19 }} {{In lang|cs}} * [https://www.economist.com/europe/2004/08/05/a-midsummer-nights-bargain Статија на Economist.com] * [http://www.radio.cz/en/article/41321 Статија ''на Чешкото радио''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20091001101948/http://www.radio.cz/en/article/41321 |date=2009-10-01 }} * [https://web.archive.org/web/20060418220530/http://www.16beavergroup.org/mtarchive/archives/000666.php Статија ''во Прага Пост''] * [https://web.archive.org/web/20081221090532/http://czechfolks.com/2008/11/01/czech-dream-in-reality-cesky-sen-ve-zkutecnosti/ CzechFolks.com] [[Категорија:Филмови од 2004 година]] [[Категорија:Чешки филмови]] refo2n2nabtwixhqo1a8yoj3qzwnrre 0 1377300 5576922 5539506 2026-06-14T12:24:19Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5576922 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | italic title = <!--(see above)--> | name = Чистилиште <br>Purgatorio | image = Firenze, commedia di dante, codice miniato da Simone Camaldolese e aiuti, purgatorio canto I, 1398, tempi 1, c. 32r, 01.JPG | image_size = | caption = Страница од Чистилиштето во Лауренцијанската библиотека | author = [[Данте Алигиери]] | audio_read_by = | title_orig = | orig_lang_code = | title_workings = | translator = | illustrator = | cover_artist = | country = [[Италија во средниот век|Италија]] | language = [[Италијански јазик|Италијански]] | series = [[Божествена комедија]] | release_number = | subject = | genre = [[наративна поема]] | set_in = | publisher = | publisher2 = | pub_date = околу 1321 | english_pub_date = | published = | media_type = | pages = | awards = | isbn = | isbn_note = | oclc = | dewey = | congress = | preceded_by = | followed_by = | wikisource = Inferno | notes = | exclude_cover = | website = }} '''Чистилиште''' ([[Италијански јазик|италијански]]: ''Purgatorio'' за „''[[Чистилиште]]''“) — вториот дел од [[Божествената комедија]] на [[Данте Алигиери|Данте]], по [[Пеколот (Божествена комедија)|Пеколот]] и му претходи на [[Рајот (Божествена комедија)|Рајот]]. Делото е напишано во почетокот на [[14 век]]. Претставува [[Алегорија|алегориско]] раскажување за искачувањето на Данте на Чистилиштето, воден од римскиот поет [[Вергилиј]] - освен во последните четири песни, по што [[Беатриче Портинари|Беатриче]] го презема како водич на Данте. Алегориски, Чистилиштето го претставува покајничкиот христијански живот.<ref name="DLS7">[[Dorothy L. Sayers]], ''Purgatory'', notes on Canto VII.</ref>Опишувајќи го искачувањето, Данте дебатира за природата на гревот, примери на порок и доблест, како и морални прашања во политиката и во Црквата. Песната ја поставува теоријата дека сите гревови произлегуваат од љубовта - или перверзна љубов насочена кон штета на другите, или дефицитна љубов, или нарушена или прекумерна љубов кон добрите работи. == Преглед == [[Image:Purgatory Plan.png|thumb|upright=1.2|right|Издигнување на планината. Како и кај Рајот, структурата е од форма 2 + 7 + 1 = 10, при што еден од десетте региони е различен по природа од другите девет.]] [[File:Hippolyte Flandrin - Le Dante, conduit par Virgile, offre des consolations aux âmes des Envieux.jpg|thumb|upright=1.2|right|''Le Dante, conduit par Virgile, offfre des consolations aux âmes des Envieux'' од [[Хиполит Фландрин]]]] Данте го прикажува Чистилиштето како остров-планина на [[јужната полутопка]]. Ова царство е поделено на три дела. Долните падини на планината Чистилиште (''Purgatorio I–IX'') се означени како „''Пред-Чистилиште''“ од страна на коментаторите. Самото Чистилиште се состои од седум нивоа (''Purgatorio X–XXVII'') на страдање и духовен раст, поврзани со [[Седум смртни гревови|седумте смртни гревови]]. Конечно, [[Еденска градина|Земјиниот рај]] се наоѓа на врвот на планината (''Purgatorio XXVIII–XXXIII''). === Текот на времето === Како што е опишано во „[[Пеколот (Божествена комедија)|Пеколот]]“, првите дваесет и четири часа од патувањето на Данте се случиле на земјата и започнале вечерта на [[Велики четврток]], [[24 март]] (или 7 април) 1300 година I и II), а следниот цел ден ([[Велики петок]]) бил поминат истражувајќи ги длабочините на пеколот со [[Вергилиј]] како водич (III–XXXIV.69). Данте и Вергилиј го поминале следниот ден искачувајќи се од пеколот за да ги видат ѕвездите (XXXIV.70–139). Тие пристигнуваат на брегот на Планината Чистилиште - единствената земја на [[јужната полутопка]] - во 6 часот наутро на Велигденска недела,<ref>Robin Kirkpatrick, ''Purgatorio'', notes on Canto I: "Thus behind all the references that the canto makes to regeneration and rebirth there is the realization that all life and all redemption depends upon Christ's Resurrection from the dead."</ref> што е 18 часот во недела во Ерусалим, бидејќи двете точки се антиподни. Данте го опишува Пеколот како да постои под [[Ерусалим]], создаден од ударот на падот на [[Луцифер]]; Планината Чистилиште е создадена со поместување на карпа предизвикана од истиот настан.<ref>''Inferno'', Canto 34, lines 121–126, Mandelbaum translation "This was the side on which he fell from Heaven; / for fear of him, the land that once loomed here / made of the sea a veil and rose into / our hemisphere; and that land which appears / upon this side perhaps to flee from him / left here this hollow space and hurried upward."</ref> Чистилиштето продолжува таму каде што завршил Пеколот, опишувајќи го патувањето на Данте од три и една четвртина ден на планината, кое завршува со Данте во [[Еденска градина|Земјиниот рај]] во пладне во среда, 30 март (или 13 април). === Молитва === Молитвата е доминантна тема во Чистилиштето. Голем дел од душите што ги среќава Данте се прикажани преку молитва, со повеќекратни литургиски наводи на псалми и химни низ терасите.<ref>{{Cite web |title=Purgatorio—Major Themes: Prayer |url=https://ahc.leeds.ac.uk/discover-dante/doc/purgatorio/page/8 |access-date=2 January 2022 |website=University of Leeds School of Languages, Cultures, and Societies |publication-place=United Kingdom}}</ref> Молитвите од живите во име на душите исто така играат голема улога во кантиката, при што некои души што ги среќава аџијата по патот бараат молитви од живи роднини, па дури и од самиот аџија.<ref name="Vettori">{{Cite book |last=Vettori |first=Alessandro |title=Dante's Prayerful Pilgrimage |publisher=Brill |year=2019 |isbn=9789004405257 |location=Boston, Massachusetts |pages=140–143 |language=En-us}}</ref> Данте дознава од [[Манфред Сицилијански]] во „Предчистилиштето“ дека, во Чистилиштето, молитвите од другите делуваат така што го скратуваат чекањето што душите мора да го издржат пред да влезат во Чистилиштето и со забрзување на брзината со која душите се искачуваат на планината Чистилиште.<ref>''Purgatorio,'' III.136–145.</ref> Една душа, [[Форезе Донати]], поминала низ Предчистилиштето и поголемиот дел од терасите само пет години по неговата смрт, благодарение на молитвите на неговата сопруга, [[Нела Донати|Нела]], на Земјата.<ref>''Purgatorio,'' XXIII.85–93.</ref> Случајот на Форезе, особено кога се споредува со оној на [[Стациј]], кој поминал повеќе од 500 години на планината Чистилиште,<ref>''Purgatorio,'' XXI.68.</ref> ја покажува моќта на молитвата да им помогне на душите по смртта.<ref name="Vettori" /> Данте добива единаесет различни барања за молитва од поединечни души во Чистилиштето, при што повеќето барања доаѓаат од души во претчистилиштето и со фреквенција на барања што се намалува како што напредува низ Чистилиштето.<ref name="Vettori" /> ==Предчистилиште== Предчистилиштето е регионот под влезот во Чистилиштето и во него се сместени две главни категории души чиј покаен христијански живот бил одложен или недоволен: [[Изопштување|изопштуваните]] и доцно покајаните. Овој преоден простор е паралелен со слични делови што се наоѓаат во Пеколот (просторот резервиран за неутралните ангели што се наоѓаат во Пеколот III) и во Рајот (небесата под сенката на Земјата што ја поминува аџијата во Рајот I–IX). Затоа, овој регион се карактеризира со долготрајна приврзаност кон земскиот живот и работи, така што толпите души што Данте и Вергилиј ги среќаваат тука се восхитуваат на телото на Данте (Чистилиште II–III). Како што подоцна ќе објасни Стациј, Предчистилиштето е исто така единствената област на планината Чистилиште што е подложена на копнена метеорологија.<ref>''Purgatorio,'' XXI.43–57.</ref> ===Брег на островот (Песна I–II)=== Во Чистилиште I.4–9, со изгрејсонцето на Велигден, Данте ја објавува својата намера да го опише Чистилиштето повикувајќи се на митските [[Музи]], како што направил во Песна II од ''Пеколот'': <blockquote> Сега ќе го опеам второто царство<br /> таму каде што се чисти душата човечка,<br /> удостоен да се вознесе на Небото.<br /> Еве од мртвите нека се издигне поезијата,<br /> О, свети музи, бидејќи сум твоја.<br /> Еве нека се издигне [[Калиопа]]...<ref>''Purgatorio'', Canto I, lines 4–9, Hollander translation.</ref> </blockquote> На бреговите на Чистилиштето, Данте и Вергилиј го среќаваат [[Катон Помладиот|Катон]], паганин кој бил поставен од Бога како генерален чувар на пристапот до планината (неговото симболично значење е многу дебатирано). Чистилиштето го прикажува средновековното знаење за сферична Земја<ref>Richard H. Lansing and Teodolinda Barolini, ''[https://books.google.com/books?id=vuW4Z7Y79zYC&pg=PA328 The Dante Encyclopedia]'', Taylor & Francis, 2000, {{ISBN|0-8153-1659-3}}, pp. 328–330 (EARTH, GLOBE).</ref><ref>John Brian Harley and David Woodward, ''[https://books.google.com/books?id=uJaP4i7-_MIC&pg=PA321 The History of Cartography]{{Dead link|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'', Humana Press, {{ISBN|0-226-31633-5}}, p. 321.</ref> каде што Данте се повикува на различните ѕвезди видливи на јужната полутопка, изменетата положба на сонцето и различните временски зони на [[Земјата]]. На пример, на почетокот на Песна II, читателот дознава дека е зора во Чистилиштето; Данте го пренесува овој концепт објаснувајќи дека е зајдисонце во [[Ерусалим]] (антипод на планината Чистилиште), полноќ (шест часа подоцна) над [[Индија]] на реката [[Ганг]] (со соѕвездието Вага над него) и пладне (шест часа порано) над [[Шпанија]]. Патувањето е замислено како да се одвива за време на пролетната рамноденица, кога деновите и ноќите се со иста должина. <blockquote> Досега сонцето го преминуваше хоризонтот<br /> на меридијанот чија највисока точка<br /> го покрива Ерусалим; и од Ганг,<br /> ноќта, кружејќи спроти сонцето, се движеше<br /> заедно со ѕвездите од Вага кои, кога должината<br /> на темнината го победува денот, рацете на пустинската ноќ;<br /> така што, над брегот што го достигнав,<br /> белите и црвени образи на убавата Аурора<br /> како што Аурора старееше, стануваа портокалови<ref>''Purgatorio'', Canto II, lines 1–9, Mandelbaum translation.</ref> </blockquote> [[File:Purgatorio Canto 2 (148974163).jpg|thumb|upright|right|''Чистилиште'', Песна II: ''Христијанските души пристигнуваат пеејќи, придружувани од ангел'']] Во очигледен контраст со фериботот на [[Харон]] преку [[Ахерон]] во Пеколот, христијанските души се придружувани од ангелски пилот од нивното место за собирање некаде во близина на Остија, морското пристаниште на Рим на устието на реката [[Тибар]], преку Херкуловите столбови преку морињата до планината Чистилиште. Душите пристигнуваат пеејќи In exitu Israel de Aegypto.<ref>Psalm 114 (Psalm 113 in the Latin Vulgate): [http://www.biblegateway.com/passage/?search=psalm%20114&version=NIV "When Israel came out of Egypt" (NIV).]</ref> Во своето ''Писмо до Кангранде'', Данте објаснува дека ова упатување на [[Израел]] како го напушта [[Египет]] се однесува и на искупувањето на [[Исус Христос|Христос]] и на „''преобраќањето на душата од тагата и мизеријата на гревот во состојба на благодат''“.<ref>"The Letter to Can Grande," in ''Literary Criticism of Dante Alighieri'', translated and edited by Robert S. Haller (Lincoln, Nebraska: University of Nebraska Press, 1973), p. 99.</ref>Данте го препознава својот пријател Касела меѓу душите таму. ===Екскомуникацијата=== Поетите почнуваат да се искачуваат во раните утрински часови.<ref>{{citation |title=''Purgatorio'', Canto I, "So morning rise to light us" |url=https://www.gutenberg.org/files/8795/8795-h/8795-h.htm}}.</ref> а долните падини, Данте и Вергилиј прво се среќаваат со екскомуницираните, кои се задржани во подножјето на карпата за период триесет пати подолг од нивниот период на контумација. Екскомуницираните се вклучуваат и Манфред од Сицилија. Манфред објаснува дека молитвата од оние што се моментално живи и во Божјата милост може да го намали времето што душата го поминува во чистилиштето.<ref>''Purgatorio,'' III.140–145.</ref> Средбата со Манфред завршува околу 9 часот наутро.<ref>''Purgatorio,'' III.15–16.</ref> (Песна III). ===Доцнопокајаниот=== [[File:Stefano Ussi, La Pia de' Tolomei.jpg|thumb|upright|right|Пија де Толомеј (Ла Пија) во слика од Стефано Уси, Песна V.]] [[File:Dante and Virgilio (Trento).JPG|thumb|upright|right|Данте и Вергилиј се среќаваат со Сордело, во скулптурата на Чезаре Зоки, Песнаа VII.]] Доцно покајниците вклучуваат (1) оние кои се премногу мрзливи или премногу преокупирани за да се покаат (мрзливите), (2) оние кои се покајале во последен момент без формално да добијат последни обреди, како резултат на насилна смрт, и (3) небрежните владетели. Овие души ќе бидат примени во Чистилиштето благодарение на нивното искрено покајание, но мора да чекаат надвор одредено време еднакво на нивните животи на земјата. Мрзливите вклучуваат Белакуа (веројатно починат пријател на Данте), каде на Данте му олесннува што го наоѓа тука, а не во пеколот. Средбата со Белакуа завршува до пладне (Песна IV). Меѓу оние што не добиле последен обред е и Пија де Толомеј од Сиена, која била убиена од нејзиниот сопруг, Нело дела Пјетра од Марема (Песна V): <blockquote> „Можеби се сеќаваш на мене, која сум Ла Пија;“<br> Сиена те направи, Марема ме разоткри:<br> оној кој, кога се венчавме, ми го даде својот завет<br> и потоа, како брачен прстен, неговиот скапоцен камен го знае тоа“<br>.<ref>''Purgatorio'', Canto V, lines 133–136, Mandelbaum translation.</ref></blockquote> Исто така, во оваа категорија е и трубадурот [[Сордело]], кој, како и Вергилиј, е од Мантова. Кога Сордело го открива идентитетот на големиот поет, тој му се поклонува во знак на почит. Ова му помага на Вергилиј да остане во преден план на песната, бидејќи (како жител на Лимбо) Вергилиј е помалку квалификуван како водич овде отколку што бил во Пеколот.<ref name="DLS7" /> Како жител на Чистилиштето, Сордело е во состојба да го објасни Правилото на планината: дека по зајдисонцето душите не се способни да се искачуваат понатаму. Алегорично, сонцето го претставува Бога, што значи дека напредокот во покајничкиот христијански живот може да се постигне единствено преку [[Божја благодат|Божествената благодат]].<ref name="DLS7" /> Разговорот на Вергилиј со Сордело завршува додека сонцето се движи надолу, односно по 15 часот<ref>''Purgatorio,'' VII.43.</ref> (Песни VI до VII). Зајдисонце е, па Данте и неговите придружници застануваат да преноќат во прекрасната Долина на принцовите каде што среќаваат лица чија преокупација со јавни и приватни должности го попречувала нивниот духовен напредок, особено починати монарси како што се [[Рудолф I (Германија)|Рудолф]], [[Отокар III (Чешка)|Отокар]], [[Филип III Храбриот|Филип III]] и [[Хенри III]] (Песни VII и VIII). [[Џон Чијарди]] пишува дека овие небрежни владетели се „''возвишени над своите небрежни поданици затоа што нивните посебни должности им отежнувале да размислуваат за благосостојбата на сопствените души''“.Данте, исто така, разговара со душите на современите италијански државници Курадо Маласпина и Нино Висконти, при што вториот е личен пријател кого Данте се радува што не го нашол помеѓу проколнатите. Како што се приближува ноќта, душите ги пеат химните „[[Повечерие|Подушевен покров]]“ „''Salve Regina''“ и „''Te lucis ante terminum''“. Прекрасниот опис на Данте за вечерта во оваа долина била инспирација за сличен пасус во [[Џорџ Гордон Бајрон|Бајроновиот]] „[[Дон Жуан (поема)|Дон Жуан]]“:<ref>[[Dorothy L. Sayers]], ''Purgatory'', notes on Canto VIII.</ref> [[File:Blake Dante Purgatory 9.jpg|thumb|upright|right|Портата на чистилиштето, насликана од Вилијам Блејк, Песна 9.]] Данте заспива во 20:30 часот; неговиот сон се случува непосредно пред зората на [[Велики понеделник]], каде што златен орел го крева во небото.<ref>''Purgatorio,'' IX.13.</ref> Будејќи се веднаш по 8 часот наутро,<ref>''Purgatorio,'' IX.44.</ref> Данте открива дека е однесен до портата на Чистилиштето. Тука има три скалила, кои го претставуваат тројното Свето тајнство на покајувањето.<ref name="Senior 1994">{{Cite book|last=Senior|first=Matthew|title=In the Grip of Minos: Confessional Discourse in Dante, Corneille, and Racine|url=https://archive.org/details/ingripofminoscon0000seni|date=1994|publisher=Ohio State University Press|page=[https://archive.org/details/ingripofminoscon0000seni/page/48 49]|oclc=625327952}}</ref> Првото е од бел мермер, толку полиран што е рефлективен како огледало, претставувајќи искрена, саморефлективна исповед и чистота на вистинското јас на покајникот. Следното скалило е темно и испукано, претставувајќи ја тагата и скршеното срце од каењето. Исто така, е забележано дека темната боја е бојата на жалоста, а пукнатината е во форма на христијански крст. Последното скалило е крваво црвено, симболизирајќи ја жешката Љубов што завршува со добра исповед, крвта Христова и враќањето на вистинскиот живот.<ref name="DLS9">[[Dorothy L. Sayers]], ''Purgatory'', notes on Canto IX.</ref><ref name="RKS9">Robin Kirkpatrick, ''Purgatorio'', notes on Canto IX.</ref><ref name="Senior 1994" /> (Песна IX). Портата на Чистилиштето, Петровата Порта, ја чува ангел кој носи гол меч, а лицето му е премногу светло за да може да го издржи дантеовиот поглед. Како одговор на предизвикот на ангелот, Вергилиј изјавува дека една дама по име Луција ги донела таму и ги упатила кон портата. По совет на Вергилиј, Данте се качува по скалите и понизно го моли ангелот да влезе, кој со врвот на мечот ја црта буквата „П“ (што означува пектатум, грев) седум пати на челото на Данте, велејќи му „''внимавај да ги измиеш овие рани, кога ќе бидеш внатре''"<ref>''Purgatorio'', Canto IX, lines 113–114, Longfellow translation.</ref> Со поминувањето низ секоја тераса и соодветното прочистување на неговата душа што го добива аџијата, едно од „П“-ата ќе биде избришано од ангелот, дозволувајќи му премин на следната тераса. Ангелот кај Петровата Порта користи два клуча, сребрен (каење) и златен (помирување), за да ја отвори портата – и двата се неопходни за искупување и спасение.<ref name="DLS9" />Кога поетите се спремаат да влезат, тие се предупредени да не се свртуваат назад. ==Седумте тераси на Чистилиштето== Откако ќе помине низ портата на Чистилиштето, [[Вергилиј]] го води аџијата Данте низ седумте тераси на планината. Тие одговараат на [[Седум смртни гревови|седумте смртни гревови]] или „седумте корени на грешноста“::<ref name="DLSintro65">[[Dorothy L. Sayers]], ''Purgatory'', Introduction, pp. 65–67 (Penguin, 1955).</ref> сладострастие, завист, дрчност, мрзливост, алчност, гнев и гордост. Класификацијата на гревот овде е повеќе психолошка од онаа на Пеколот, бидејќи се базира на мотиви, а не на дејствија.<ref>[[Dorothy L. Sayers]], ''Purgatory'', Introduction, p. 15 (Penguin, 1955): "Hell is concerned with the fruits, but Purgatory with the roots, of sin."</ref> Исто така, таа е извлечена првенствено од [[христијанска теологија|христијанската теологија]], а не од класични извори.<ref>Robin Kirkpatrick, ''Purgatorio'', Introduction, p. xiv (Penguin, 2007).</ref> Јадрото на класификацијата се базира на љубовта: првите три тераси на Чистилиштето се однесуваат на перверзна љубов насочена кон вистинска штета на другите, четвртата тераса се однесува на недостаток на љубов (т.е. мрзеливост или ацедија), а последните три тераси се однесуваат на прекумерна или нарушена љубов кон добрите работи. Секоја тераса чисти одреден грев на соодветен начин. Оние во Чистилиштето можат доброволно да го напуштат својот круг, но можат да го сторат тоа само откако ќе го исправат недостатокот во себе што довел до извршување на тој грев Структурата на поетскиот опис на овие тераси е посистематска од онаа на Пеколот, а со секоја тераса се поврзани соодветна [[молитва]] и [[Блаженства|блаженство]].<ref>[[Dorothy L. Sayers]], ''Purgatory'', Introduction, p. 61 (Penguin, 1955): "it is only to be expected that [Purgatory] should be more highly and more serenely organised than Hell."</ref> Роберт Холандер ги опишува заедничките карактеристики на сите тераси како „(1) опис на физичкиот аспект на терасата, (2) примери на доблеста што се спротивставува на гревот што се покајал овде, (3) опис на покајниците, (4) рецитирање на нивните гревови од страна на одредени покајници, (5) примери на порокот, (6) појавување на Данте на ангелот што ја претставува спротивставената доблест“.<ref>Robert Hollander, ''Purgatorio'', Introduction, p. xxvii.</ref> ===Прва тераса (Гордост)=== [[File:Joseph Anton Koch, purgatorio, 1825-28, 15.jpg|alt=A painting of a man carrying a large stone with the phrase "Te Deum Lavdamus" carved into it on his back|thumb|Првата тераса на Чистилиштето, прикажана од [[Јозеф Антон Кох]]]] Првите три тераси на Чистилиштето се однесуваат на гревовите предизвикани од изопачена љубов насочена кон вистинска штета на другите. Првиот од гревовите е [[Гордост|Гордоста]]. Данте и Вергилиј почнуваат да се искачуваат на оваа тераса кратко по 9 часот наутро.<ref>''Purgatorio,'' X.14–15.</ref> На терасата каде што гордите души ги очистуваат своите гревови, Данте и Вергилиј гледаат прекрасни скулптури што изразуваат понизност, спротивна доблест. Првиот пример е [[Благовештение|Благовештението]] на [[Богородица|Дева Марија]], каде што таа му одговара на ангелот [[Архангел Гаврил|Гаврил]] со зборовите ''Ecce ancilla Dei'' („Еве ја слугинката Господова“, [[Евангелие според Лука|Лука]] 1:381:38<ref>{{Cite web |title=Bible Gateway passage: Luke 1:38 – King James Version |url=https://www.biblegateway.com/passage/?search=Luke%201%3A38&version=KJV |access-date=2024-03-22 |website=Bible Gateway |language=en}}</ref>). Пример за понизност од класичната историја е царот [[Трајан]], кој, според средновековна легенда, еднаш го запрел своето патување за да ѝ оддаде правда на сиромашна вдовица (Песна X). Исто така, со понизноста е поврзана и проширена верзија на молитвата „[[Оче наш]]“ <blockquote> „Оче наш, Ти кој живееш на небесата<br /> но не си ограничен од нив поради<br /> Твојата поголема љубов кон Твоите први дела горе,<br /> Славно да е Твоето име и Твојата семоќ,<br /> од секое создание, токму како што е пристојно <br /> да се принесува благодарност на Твоето слатко излевање.<br /> Мирот во Твоето царство дојде кај нас, зашто ако<br /> не дојде, тогаш иако ќе ја повикаме целата<br /> наша сила, не можеме сами да ја достигнеме.<br /> Исто како што Твоите ангели, додека пеат Осана,<br /> ти ја нудат својата волја како жртва,<br /> така и луѓето нека Ти ја принесат својата волја.<br /> Предај ни ја денес нашата мана<br /> без која оној што најмногу се труди да се движи<br /> напред низ оваа сурова пустина се враќа назад.<br /> Исто како што им простуваме на сите што ни нанеле<br /> наштетија, нека Ти, добронамерен,<br /> прости ни и не нè суди според нашата вредност.<br /> Не ја испробувај нашата сила, толку лесно покорена,<br /> против древниот непријател, ослободи ја<br /> од оној што ја поттикнува кон перверзност“.<ref>''Purgatorio'', Canto XI, lines 1–21, Mandelbaum translation.</ref> </blockquote> Откако се запознаваат со понизноста, Данте и Вергилиј се среќаваат со душите на гордите, кои се свиткани под тежината на огромните камења на нивните грбови.<ref>{{citation |title=''Purgatorio'', Canto IV, "A huge stone we beheld" |url=https://www.gutenberg.org/files/8795/8795-h/8795-h.htm#link4}}.</ref> Додека шетаат по терасата, тие треба да имаат корист од вајани примери на понизност. Првиот од овие души е [[Омберто Алдобрандески]], чија гордост лежи во неговото потекло („''Бев Италијанец, син на голем Тосканец: / мојот татко беше Гиљелмо Алдобрандески'')<ref>''Purgatorio'', Canto XI, line 58–59, Mandelbaum translation.</ref>), иако учи да биде поскромен<ref name="DLS11">[[Dorothy L. Sayers]], ''Purgatory'', notes on Canto XI.</ref> („Јас / не знам дали сте го слушнале неговото име“).<ref>''Purgatorio'', Canto XI, line 59–60, Mandelbaum translation.</ref>). Одеризи од Губио е пример за гордост во достигнувањата — тој бил познат уметник на илуминирани ракописи. Провенцано Салвани, водачот на сиенските Гибелини, е пример за гордост во доминацијата над другите<ref name="DLS11" /> (Песна XI). Во Песна XIII, Данте истакнува, со „искрена самосвест<ref>{{Cite book |last=Raffa |first=Guy P. |url=https://books.google.com/books?id=ndVBh8BVb6UC&pg=PA164 |title=The Complete Danteworlds: A Reader's Guide to the Divine Comedy |date=2009-08-01 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-70287-2 |page=164 |language=en-us}}</ref> дека гордоста е и негова сериозна маана: <blockquote> „Се плашам многу повеќе од казната долу;<br /> мојата душа е вознемирена, во неизвесност; веќе<br /> ги чувствувам тешките тежини на првата тераса“.<ref>''Purgatorio'', Canto XIII, lines 136–138, Mandelbaum translation.</ref> </blockquote> По разговорите со гордите, Данте забележува дополнителни скулптури на тротоарот подолу, овој пат прикажувајќи ја самата гордост. Скулптурите го прикажуваат Сатана ([[Луцифер]]), изградбата на [[Вавилонската кула]], кралот Саул, [[Ниоба]], [[Арахна]] и кралот [[Ровоам]], меѓу другите.<ref>{{citation |url=https://www.gutenberg.org/files/8795/8795-h/8795-h.htm#link12 |title=''Purgatorio'', Canto XII, "O Rehoboam! here thy shape doth seem Louring no more defiance!"}}</ref> Поетите стигнуваат до скалите до втората тераса напладне. [1] Додека се искачуваат, Ангелот на смирението ги поздравува и го допира челото на Данте со своите крилја, бришејќи ја буквата „П“ (peccatum) што одговара на гревот на гордоста, а Данте го слуша блаженството Beati pauperes spiritu („''Блажени се бедните по дух''“, [[Евангелие според Матеј|Матеј]] 5:3<ref>{{Cite web |title=Bible Gateway passage: Matthew 5:3 – New International Version |url=https://www.biblegateway.com/passage/?search=Matthew%205%3A3&version=NIV |access-date=2024-03-22 |website=Bible Gateway |language=en-us}}</ref>)(Песна XII). Данте е изненаден кога открива дека искачувањето сега му изгледа полесно отколку порано. Вергилиј му кажува дека еден од иницијалите му е отстранет од челото од страна на ангелот и дека напорот ќе биде сè помал како што се искачува повисоко. Данте го споредува скалите со лесното искачување од Рубиконте, мост во Фиренца, до Сан Минијато ал Монте, со поглед на градот. ===Втора тераса (Завист)=== Зависта е гревот што „''гледа со неволна омраза кон даровите и среќата на другите луѓе, искористувајќи ја секоја можност да ги понижи или лиши од нивната среќа''“. (Ова е спротивно на алчноста, прекумерната желба да се имаат работи како пари.) [2] Како што вели една од завистливите души на оваа тераса: <blockquote> Крвта ми беше толку пламтена од завист што,<br />кога видов човек што станува среќен,<br />беснината во мене стана очигледна.<ref>''Purgatorio'', Canto XIV, lines 82–84, Mandelbaum translation.</ref> </blockquote> Влегувајќи на терасата на завидливите, Данте и Вергилиј прво слушаат гласови во воздухот како раскажуваат приказни за великодушност, спротивната доблест. Постои, како и на сите други тераси, една епизода од животот на Дева Марија ; овој пат, сцената од животот на [[Богородица|Дева]] е [[Свадбата во Кана]], во која таа ја изразува својата радост за нововенчаната двојка и го охрабрува Христос да го изврши своето прво чудо.<ref>{{citation |title=''Purgatorio'', Canto XIII, "A crying, "Blessed Mary! pray for us" |url=https://www.gutenberg.org/files/8795/8795-h/8795-h.htm#link13}}.</ref>Исто така, тука е и Исусовата изрека „''Љубете ги своите непријатели''“.<ref>{{cite book | url = http://www.biblegateway.com/passage/?search=matt%205:44&version=NIV |title= Holy Bible, New International Version | chapter= Matthew 5:44 | publisher = Biblica, Inc. |orig-year = 1973|year= 2011}}</ref> Класична приказна го покажува пријателството меѓу Орест и Пилад.<ref name="DLS13">[[Dorothy L. Sayers]], ''Purgatory'', notes on Canto XIII.</ref> Душите на завистниците носат покајнички сиви наметки,<ref name="DLS13"/>а нивните очи се зашиени со железна жица, слично на начинот на кој соколарот ги шие очите на соколот за да го дресира.<ref name="DLS13"/> Ова резултира со звучни, а не визуелни примери овде. Данте и Вергилиј разговараат со Сапија Салвани (Песна XIII). Меѓу душите на завидливите се Гвидо дел Дука и Риниери да Калболи. Првиот горчливо зборува за етиката на луѓето во градовите покрај реката [[Арно (река)|Арно]].<ref>''Purgatorio'', Canto XIV, lines 43–54, Mandelbaum translation.</ref> Гласовите во етерот исто така вклучуваат примери на завист. Класичен пример е [[Аглаура]], која, според [[Овидиј]], се претворила во камен затоа што била љубоморна на љубовта на [[Хермес]] кон нејзината постара сестра [[Херсе]]. Библискиот пример е [[Каин]],<ref>''Purgatorio'', Canto XIV, line 133, Mandelbaum translation: "Whoever captures me will slaughter me," cf [http://www.biblegateway.com/passage/?search=genesis%204:14&version=NIV Genesis 4:14 (NIV)]: "whoever finds me will kill me."</ref> споменат овде не поради неговиот чин на братоубиство, туку поради љубомората на неговиот помлад брат [[Авел]] што довело до тоа (Песна XIV). Веќе на попладне поетите одат кон запад по терасата со сонцето кон нивните лица. Заслепувачка светлина одеднаш го удира Данте по челото, за кое тој претпоставува дека е предизвикано од сонцето; но кога ги засенчува очите од него, новата светлина продолжува и тој е принуден да ги затвори очите. Вергилиј го потсетува дека пристапот на ангел е сè уште премногу моќен за неговите земски сетила, но вели дека тоа нема секогаш да биде така. Ангелот на милосрдието, откако отстранува уште едно „П“ од челото на Данте, го поканува да се искачи на следната тераса. Додека ја напушта терасата, заслепувачката светлина на ангелот на терасата го тера Данте да го открие своето научно знаење, забележувајќи дека [[Одбивање (физика)|аголот на инциденца е еднаков на аголот на рефлексија]]<ref>Robin Kirkpatrick, ''Purgatorio'', notes on Canto XV.</ref>„''како што ќе покажат теоријата и експериментот''“<ref>''Purgatorio'', Canto XV, line 21, [[Dorothy L. Sayers]] translation, 1955.</ref> (Песна XV). ===Трета тераса (Гнев)=== На терасата на гневот, до која поетите достигнуваат во 15 часот,<ref>''Purgatorio,'' XV.1–6.</ref> примери на кротост (спротивната доблест) му се дадени на Данте како виденија во неговиот ум. Сцената од Животот на Богородица на оваа тераса на прочистување е Пронаоѓањето во Храмот. Додека повеќето родители би се лутеле на своето дете затоа што ги загрижува, Марија е љубезна и ги разбира мотивите на Христос зад неговото тридневно исчезнување. Во класичен пример, сопругата на [[Пизистрат]] сакала еден млад човек да биде погубен затоа што ја прегрнал нивната ќерка, на што Пизистрат одговорил: „''Што да правиме со оној што би нè повредил / ако оној што нè сака ја заслужи нашата осуда''?“<ref>''Purgatorio'', Canto XV, lines 104–105, Mandelbaum translation.</ref> [[Свети Стефан]] дава библиски пример, извлечен од [[Дела на светите апостоли|Дела]] 7:54–60<ref>{{Cite web |title=Bible Gateway passage: Acts 7:54-60 – New International Version |url=https://www.biblegateway.com/passage/?search=Acts%207%3A54-60&version=NIV |access-date=2024-03-22 |website=Bible Gateway |language=en}}</ref> (Песна XV): <blockquote> Потоа видов луѓе на кои огнот на гневот<br /> се запалиле, додека каменувале еден млад човек и го чувале<br /> викајќи гласно еден на друг: „Убијте!“<br /><br /> „Убиј!“ „Убиј!“ Го видов сега, оптоварен од смртта,<br /> потоне на земја, иако очите му беа свиткани<br /> секогаш на небото – тие беа рајски порти –<br /><br /> Молејќи се на својот возвишен Господ, и покрај мачењето,<br /> да им прости на оние што беа негови гонители;<br /> неговиот поглед беше таков што откриваше сочувство.<ref>''Purgatorio'', Canto XV, lines 106–114, Mandelbaum translation.</ref> </blockquote> Душите на гневните шетаат наоколу во заслепувачки остар чад, што го симболизира заслепувачкиот ефект на гневот<ref name="DLS16">[[Dorothy L. Sayers]], ''Purgatory'', notes on Canto XVI.</ref> Молитвата за оваа тераса е ''Agnus Dei : Agnus Dei, qui tollis peccata mundi, miserere nobis ... dona nobis pacem'' („Јагне Божјо, ти што ги земаш гревовите на светот, помилуј нè... дарувај ни мир“). [[File:Purgatorio Canto 16 (148974683).jpg|alt=A black and white illustration of Dante and Virgil's conversation with Marco Lombardo|thumb|upright=1.2|Данте и Вергилиј разговараат со Марко Ломбардо, прикажан од [[Гистав Доре]]]] [[Марко Ломбардо]] разговара со Данте за слободната волја – релевантна тема, бидејќи нема смисла да се лутиш на некој што нема избор во однос на своите постапки<ref name="DLS16"/>(Песна XVI). Данте, исто така, гледа виденија со примери на гнев, како што се [[Прокна]], Аман и Лавинија.<ref>{{citation |title=''Purgatorio'', Canto XXVII, "Not to lose Lavinia, desp'rate thou hast slain thyself" |url=https://www.gutenberg.org/files/8795/8795-h/8795-h.htm#link27}}.</ref> Кога виденијата ќе поминат, се појавува Ангелот на мирот за да ги поздрави. Повторно, светлината го совладува видот на Данте, но тој ја слуша поканата на ангелот да се искачи на следната тераса и чувствува како крило му го допира челото, бришејќи го третото „П“. Потоа следува изговарањето на блаженството ''Beati pacifici'' („Блажени се миротворците“). Поетите ја напуштаат третата тераса веднаш по стемнувањето<ref>''Purgatorio,'' XVII.70–72.</ref> (Canto XVII). Додека престојува на четвртата тераса, Вергилиј е во можност да му ја објасни на Данте организацијата на Чистилиштето и нејзината врска со изопачената, недоволна или погрешно насочена љубов. Трите тераси што ги виделе досега ги прочистиле гордите („''оној кој, преку понижување на друг, / се надева на превласт''"),<ref>''Purgatorio'', Canto XVII, lines 115–116, Mandelbaum translation.</ref> завидливите („''оној кој, кога е надминат, / се плаши од сопствената загуба на слава, моќ, чест, наклонетост; / неговата тага ја сака несреќата за својот ближен''“.<ref>''Purgatorio'', Canto XVII, lines 118–120, Mandelbaum translation.</ref>), и гневните („''оној кој, поради повреда / добиена, огорчен, за одмазда станува алчен / и, луто, бара туѓа штета''“). Недостатни и погрешно насочени љубови се на пат да следат. Разговорот на Вергилиј за љубовта завршува на полноќ<ref>''Purgatorio,'' XVIII.76–78.</ref> (Cantos XVII and XVIII). ===Четврта тераса (Мрзеливост)=== На четвртата тераса се наоѓаат души чиј грев бил недостаток на љубов - односно мрзеливост или ацедија. Бидејќи во животот не успеале да дејствуваат во потрага по љубов, тука се занимаваат со непрестајна активност. Примерите за мрзеливост и ревност, нејзината спротивна доблест, се повикуваат од овие души додека трчаат по терасата. Сцена од животот на Дева, опишана на оваа тераса, е Посетата, каде што Марија оди „брзо“ да ја посети својата братучетка [[Праведна Елисавета|Елисавета]]. Овие примери вклучуваат и епизоди од животот на [[Гај Јулиј Цезар|Јулиј Цезар]] и [[Енеја]]<ref>{{citation |title=''Purgatorio'', Canto XVIII, "And they, who with Aeneas to the end, endur'd not suffering" |url=https://www.gutenberg.org/files/8795/8795-h/8795-h.htm#link18}}.</ref> Оваа активност, исто така, ја заменува усмената молитва за оваа тераса. Бидејќи порано мрзливите сега се премногу зафатени за да разговараат долго, овој дел од песната е краток. Алегорично, духовната мрзеливост и недостатокот на грижа водат до тага, <ref>[[Dorothy L. Sayers]], ''Purgatory'', notes on Cantos XVIII and XIX.</ref> и затоа блаженството за оваа тераса е ''Beati qui lugent'' („''Блажени се оние што тагуваат, зашто ќе бидат утешени''“, [[Евангелие според Матеј|Матеј]], 5:4)<ref>{{Cite web |title=Bible Gateway passage: Matthew 5:4 – New International Version |url=https://www.biblegateway.com/passage/?search=Matthew%205%3A4&version=NIV |access-date=2024-03-22 |website=Bible Gateway |language=en}}</ref> (Песна XVIII и XIX). Втората ноќна пауза на Данте се случува додека поетите се на оваа тераса, а Данте сонува кратко пред вторничната зора<ref>''Purgatorio,'' XIX.1–6.</ref> за Сирена, симбол на нередна или прекумерна љубов претставена со алчност, лакомост и похота. По будењето од сонот во светлината на сонцето, Данте е посетен од Ангелот на Ревноста, кој отстранува уште едно „П“ од неговото чело, а двајцата поети се искачуваат кон петтата тераса<ref>''Purgatorio,'' XIX.38–39.</ref> (Песна XIX). ===Петта тераса (Среќа)=== [[File:Purgatorio Canto 19 (148974959).jpg|thumb|right|upright=1.2|Данте зборува со сенката на папата Адријан V, Песна 19]] На последните три тераси се оние кои згрешиле сакајќи ги добрите работи, но сакајќи ги на прекумерен или нереден начин. На петтата тераса, прекумерната грижа за земските добра - без разлика дали е во форма на алчност, амбиција или екстраваганција - е казнета и прочистена. Алчните и расипничките лежат со лицето надолу на земја, рецитирајќи го псалмот Adhaesit pavimento anima mea, земен од [[Псалми|Псалм]] 119:25 („''Душата моја лежи во прав: оживи ме според зборот Твој''“<ref>[http://www.biblegateway.com/passage/?search=Psalm+119:25&version=KJV Psalm 119:25, KJV.] In the [[Vulgate]], this is Psalm 118:25.</ref>),што е молитва што ја изразува желбата да се следи Божјиот закон. Данте се среќава со сенката на [[Папа Адријан VI|папата Адријан V]], пример за желба за црковна моќ и престиж, кој ги насочува поетите по нивниот пат (Песна XIX). Сцената од „''Животот на Богородица''“, употребена овде за да се спротивстави на гревот на алчноста, е скромното [[Христово Рождество|раѓање на Христос]]. Подолу на терасата, [[Иго Капет]] ја персонифицира алчноста за световно богатство и поседи. Тој се жали на начинот на кој, за разлика од тоа, алчноста ги мотивирала постапките на неговите наследници и „пророкува“ настани што се случиле по датумот на кој се одвива поемата, но пред да биде напишана. <blockquote>„Другиот, кој еднаш го напушти својот брод како затвореник Го гледам како ја продава ќерка си, пазарејќи се како што пиратите се ценкаат за женските робинки. О, алчност, мојата куќа сега е твој заробеник: тргува со месото на своите деца што повеќе ти преостанува да ни направиш? Тоа минатото и идното зло може да изгледаат помалку, Гледам дека флер-де-лис влегува во Анагни и, во Неговиот намесник, Христос го направи затвореник. Го гледам како се исмејуваат по втор пат; гледам оцетот и жолчката се обновија и Тој е убиен помеѓу двајца крадци кои се уште се живи. И го гледам новиот Пилат, толку суров дека, сè уште незаситен, тој, без одлука, ги носи своите алчни едра во Храмот“. </blockquote> Овие настани вклучуваат продажба на својата ќерка од страна на [[Карло II (Неапол)|Карло II]] од [[Неапол]] за маж на постар и озлогласен човек, и апсење на [[Филип IV Убавиот|Филип IV]] од [[Франција]] од страна на [[Папа Бонифациј VIII|папата Бонифациј VIII]] во 1303 година (папа предодреден за пеколот, според „ Пеколот“, но сепак, според Данте, викар на Христос). Данте, исто така, се осврнува на потиснувањето на витешкиот ред [[Темплари]] по иницијатива на Филип во 1307 година, што го ослободило Филип од долговите што ги имал кон редот. Следејќи ги примерите на алчност (тоа се Пигмалион, Мида, Ахан, Ананија и Сафира, Хелиодор, Полиместор и Крас), се случува ненадеен земјотрес придружен со извикувањето на „''Gloria in excelsis Deo''“. Данте сака да ја разбере причината за земјотресот, но не го прашува Вергилиј за тоа (Песна XX). Во сцена што Данте ја поврзува со епизодата каде што Исус среќава двајца ученици на патот кон [[Емаус]]<ref name="DLS21">[[Dorothy L. Sayers]], ''Purgatory'', notes on Canto XXI.</ref> Данте и Вергилиј се претекнати од сенка која на крајот се открива како римскиот поет [[Стациј]], автор на [[Тебаида]].<ref>{{citation |title=''Purgatorio'', Canto XXI, "A myrtle garland to inwreathe my brow. Statius they name me still" |url=https://www.gutenberg.org/files/8795/8795-h/8795-h.htm#link21}}.</ref>Стациј ја објаснува причината за земјотресот: има треперење кога душата знае дека е подготвена да се вознесе на небото, што тој штотуку го доживеал. Данте го претставува Стациј, без очигледна или разбирлива основа, како преобратен во христијанството; како христијанин, неговото водство ќе го надополни водството на Вергилиј<ref name="DLS21"/> Стациј е пресреќен што се наоѓа во друштво на Вергилиј, чија „Енеида“ ја почитувал толку многу (Песна XXI). Ангелот на умереноста ги насочува поетите кон преминот што води до следниот регион откако ќе избрише уште едно „П“ од челото на Данте. Вергилиј и Статиј разговараат додека се искачуваат кон следниот раб. Стациј објаснува дека не бил алчен, туку расипник, туку дека се „преобратил“ од расипништво читајќи го Вергилиј, што го насочило кон поезијата и кон Бога. Стациј објаснува како бил крстен, но останал таен христијанин - ова е причината за неговото прочистување од мрзеливоста на претходната тераса. Стациј го замолува Вергилиј да ги именува своите колеги поети и личности во Лимбо, што тој го прави<ref>Robert Hollander, ''Purgatorio'', outline of Canto XXII.</ref> (Песна XXII). ===Шеста тераса (Ненаситност)=== Тоа е помеѓу 10 и 11 часот наутро,<ref>''Purgatorio,'' XXII.115–126.</ref> и тројцата поети почнуваат да кружат околу шестата тераса каде што се наоѓаатненаситните, а поопшто, оние кои претерувале со храната, пијалокот и телесните удобности.<ref name="DLS22">[[Dorothy L. Sayers]], ''Purgatory'', notes on Canto XXII.</ref> Во сцена што потсетува на казната на [[Тантал]], тие се гладни во присуство на дрвја чиј плод е засекогаш недостапен. Примерите овде се дадени од гласови во дрвјата. Дева Марија, која ги споделила даровите на својот Син со другите на Свадбата во Кана, и [[Јован Крстител]], кој живеел само од скакулци и мед (Матеј 3:4 3:4<ref>{{Cite web |title=Bible Gateway passage: Matthew 3:4 – New International Version |url=https://www.biblegateway.com/passage/?search=Matthew%203%3A4&version=NIV |access-date=2024-03-22 |website=Bible Gateway |language=en}}</ref>), се пример за доблеста на умереноста.<ref name="DLS22"/>Класичен пример за спротивниот порок на ненаситноста е пијанството на Кентаурите што довело до битката на [[Кентаур|Кентаурите]] и [[Лапити|Лапитите]]..<ref name="DLS22"/> Молитвата за оваа тераса е ''Labia mea Domine'' ([[Псалми|Псалм]] 51:15: „''Господи, отвори ги моите усни, и мојата уста ќе ја разгласува Твојата пофалба''“<ref>[http://www.biblegateway.com/passage/?search=Psalm+51:15&version=NIV Psalm 51:15, NIV.] In the [[Vulgate]], this is Psalm 50:17.</ref>). Ова се воведните зборови од дневната [[Литургија на часовите]],,<ref>Peter M. J. Stravinskas, Catholic Dictionary, 2nd ed., Our Sunday Visitor Publishing, 2002, p. 415, {{ISBN|0-87973-390-X}}.</ref>која е исто така извор на молитви за петтата и седмата тераса (Песни XXII до XXIV). Тука Данте се среќава и со својот пријател [[Форезе Донати]] и со неговиот поетски претходник [[Бонаџунта Орбичани]]. Бонаџунта има љубезни зборови за претходното дело на Данте „''La Vita Nuova''“, опишувајќи ја неговата техника како ''dolce stil novo'' („сладок нов стил“).<ref>''Purgatorio'', Canto XXIV, line 57, Longfellow translation.</ref> Тој го цитира стихот „Дами кои имаат интелигенција за љубов“,<ref>''Purgatorio'', Canto XXIV, line 51, Longfellow translation.</ref>напишан во пофалба на Беатриче, која ќе ја сретне подоцна во Чистилиштето: <blockquote> Дами кои имаат интелигенција за љубов,<br /> Јас, мојата дама, сакам да разговараме со вас;<br /> Не дека можам да верувам дека ќе ја завршам нејзината пофалба,<br /> Но да разговарам за да си го смирам умот.<br /> Велам дека кога размислувам за нејзината вредност,<br /> Толку мила ми се чини дека Љубовта ми се чувствува,<br /> Дека ако тогаш не ја изгубам издржливоста,<br /> Зборувајќи, би требало да го восхитувам целото човештво<ref>''[[La Vita Nuova]]'', Section XIX, lines 1–8, translated by Charles Eliot Norton.[http://www.elfinspell.com/DanteNewLife2.html]</ref> </blockquote> Данте веќе е пречекан од Ангелот на воздржаноста, чија светлина е како црвен сјај од стопен метал или стакло. Покажувајќи го преминот нагоре по планината, ангелот отстранува уште едно „П“ од челото на Данте со кревање на крилото, и тој ја изговара блаженството парафразирајќи: „Блажени се оние кои се толку просветлени од благодатта што љубовта кон храната не ги разгорува нивните желби повеќе од она што е соодветно“ (Песна XXIV). 14:00 часот е кога тројцата поети ја напуштаат шестата тераса и го започнуваат своето искачување кон седмата тераса, што значи дека поминале четири часа меѓу Ненаситните.<ref>''Purgatorio,'' XXV.1–3.</ref> За време на искачувањето, Данте се прашува како е можно бестелесните души да имаат ист тенок изглед на душите што се гладуваат тука. Објаснувајќи, Стациј дебатира за природата на душата и нејзиниот однос со телото (Песна XXV). ===Седма тераса (Похота)=== [[File:Pur 25.jpg|thumb|upright|right|Вергилиј, Данте и Статиј покрај пламенот на седмата тераса, Песна 25]] Терасата на похотата, последната тераса на Чистилиштето и последниот порок на прекумерната љубов, има огромен ѕид од пламен низ кој секоја душа мора да помине (Песна XXV). Како молитва, тие ја пеат химната ''Summae Deus clementiae'' („''Бог на Врховната Милост''“) од [[Литургија на часовите|Литургијата на часовите]].<ref>{{Cite web|title=Summae Deus clementiae|url=http://www.preces-latinae.org/thesaurus/Hymni/SummaeDeus.html|access-date=2021-12-16|website=www.preces-latinae.org}}</ref>Душите што се каат за погрешно насочената сексуална желба повикуваат во пофалба на целомудрието, како што е онаа на [[Дијана]], и на брачната верност. Две групи души трчаат низ пламенот повикувајќи примери на похота ([[Содома и Гомора]] од [[Хомосексуалец|хомосексуалецот]] и [[Пасифаја]] од [[Хетеросексуалност|хетеросексуалецот]]). Хомосексуалците трчаат спротивно на сонцето, од запад кон исток, симболизирајќи ги нивните гревови против природата и Бога, додека хетеросексуалците трчаат од исток кон запад, со сонцето.<ref name=":02">{{Cite journal|last=STOWELL|first=STEVEN|date=2008|title=Visualizing the Sodomites in Dante's ''Commedia''|url=https://www.jstor.org/stable/20787324|journal=Dante Studies, with the Annual Report of the Dante Society|issue=126|pages=143–174|jstor=20787324 |issn=0070-2862}}</ref> Дантеовиот приказ на хомосексуалците како души способни за спасение е особено благ за временскиот период и често е изоставен од подоцнежните прикажувања на ''Чистилиштето''<ref name=":02" />Покрај тоа, овој приказ е значително отстапување од [[Пеколот (Божествена комедија)|Пеколот]], каде што Данте ја претставува содомијата како грев на насилство наместо грев на прекумерна љубов.<ref>{{Cite journal|last=Pequigney|first=Joseph|date=1991-10-01|title=Sodomy in Dante's ''Inferno'' and ''Purgatorio''|url=https://online.ucpress.edu/representations/article/doi/10.2307/2928630/82379/Sodomy-in-Dante-s-Inferno-and-Purgatorio|journal=Representations|language=en|volume=36|issue=36 |pages=22–42|doi=10.2307/2928630|jstor=2928630 |issn=0734-6018|url-access=subscription}}</ref> Кога се среќаваат, двете групи разменуваат краток бакнеж како поздрав и знак на мир пред хомосексуалците да продолжат, а хетеросексуалците да му се приближат на аџијата<ref>''Purgatorio,'' Canto XXVI, lines 31–48, Durling translation.</ref> Аџијата се моли за вознесение на двете групи на небото и застанува да разговара со Гвидо Гвинизели, кој ја објаснува природата на пороците исчистени на оваа тераса и ги нарекува содомитите оние кои „''го извршиле прекршокот за кој Цезар... еднаш се слушнал себеси прекоруван како „Кралица“'', алудирајќи на наводните [[Истополов брак|истополови]] врски на [[Гај Јулиј Цезар|Јулиј Цезар]]..<ref>''Purgatorio,'' Canto XXVI, lines 61–93, Durling translation.</ref> [[File:Purgatorio Canto 27 (148975403).jpg|thumb|upright|right|Данте сонува за Леа како бере цвеќиња, симбол на активниот (немонашки) христијански живот, Песна 27]] Кратко пред зајдисонце, поетите се пречекани од Ангелот на целомудрието, кој им наредува да поминат низ огнениот ѕид. Со потсетување на Данте дека Беатриче може да се најде во Земјиниот рај од другата страна, Вергилиј конечно го убедува Данте да помине низ интензивниот оган. Откако поетите ќе поминат низ пламенот, сонцето заоѓа и тие легнуваат да спијат на скалите помеѓу последната тераса и Земјиниот рај.<ref>''Purgatorio,'' XXVII.61–68.</ref> На овие скали, непосредно пред зората на среда наутро, Данте го сонува својот трет сон: визија за [[Леја]] и [[Рахила]]. Тие се симболи на активниот (светски или секуларен) и контемплативниот (монашки) христијански живот, и двата важни.<ref>[[Dorothy L. Sayers]], ''Purgatory'', notes on Canto XXVII.</ref> <blockquote> .. во мојот сон, ми се чинеше дека видов жена<br /> и младa и убавa; по рамнината собираше<br /> цвеќиња, и дури и додека пееше, таа рече:<br /><br /> „Кој и да ме праша за името, нека знае дека сум Лија,<br /> и ги ставам моите прекрасни раце<br /> за да создадам венец од цвеќињата што ги собрав.<br /><br /> За да најдам задоволство во ова огледало, се украсувам;<br /> додека мојата сестра Рахела<br /> никогаш не го напушта своето огледало; таа таму седи.<br /><br /> цел ден; таа копнее да ги види своите убави очи како зјапаат,<br /> како што јас, да ги видам моите раце како украсуваат,<br /> таа е задоволна со гледање, јас со трудот“.<ref>''Purgatorio'', Canto XXVII, lines 97–108, Mandelbaum translation.</ref> </blockquote> Данте се буди со зората,<ref>''Purgatorio,'' XXVII.109.</ref> а поетите продолжуваат по остатокот од искачувањето сè додека не го видат Земјиниот Рај (Песна XXVII). ==Земјен Рај== [[File:Beatrice Addressing Dante (by William Blake).jpg|thumb|upright=1.5|''Беатриче му се обраќа на Данте'', од [[Вилијам Блејк]], на која е прикажана „''триумфалната кочија''“ што ја носи Беатриче и е нацртана од [[Грифон|Грифонот]], при што четири од дамите претставуваат доблести, Песна 29]] На врвот на планината Чистилиште се наоѓа Земјиниот рај или [[Еденска градина|Едемската градина]].<ref name="DLS28">[[Dorothy L. Sayers]], ''Purgatory'', notes on Canto XXVIII.</ref> Алегорично, таа ја претставува состојбата на невиност што постоела пред [[Адам и Ева]] да паднат во немилост - состојбата што патувањето на Данте на планината Чистилиште ја вратило.<ref name="DLS28" /> === Небесната поворка === Овде Данте ја среќава [[Матилда]], жена чиј буквален и алегориски идентитет „''е можеби најзаводливиот проблем во Комедијата''.<ref name="DLS28" /> Критичарите до почетокот на дваесеттиот век имале тенденција да ја поврзуваат со историската [[Матилда од Тоскана]],<ref>{{cite book |last=Binyon |first=Lawrence |author-link=Laurence Binyon |url=https://archive.org/details/portabledante00dant |title=The portable Dante |publisher=Penguin |year=1978 |isbn=0140150323 |editor=Milano |editor-first=Paolo |edition=Revised |location=Harmondsworth |language=en |article="Argument", Canto XXVIII |url-access=registration}}</ref>но неодамна некои сугерираат поврзаност со сонот на Леја во Песна XXVII.<ref>{{cite book |url=https://archive.org/details/portabledante00dant_0 |title=The portable Dante |publisher=Penguin Books |year=1995 |isbn=0140231145 |editor=Musa |editor-first=Mark |location=New York |language=en-us |url-access=registration}}</ref> Како и да е, Матилда јасно го подготвува Данте за неговата средба со Беатриче, жената на која (историски) Данте ѝ ја посветил својата претходна поезија, жената на чие барање (во приказната) Вергилиј бил задолжен да го донесе Данте на неговото патување,<ref>[[Dorothy L. Sayers]], ''Hell'', notes on Canto II.</ref>и жената која (алегориски) го симболизира патот до Бога<ref name="DLS30">[[Dorothy L. Sayers]], ''Purgatory'', notes on Canto XXX.</ref> (Песна XXVIII). Со „Матилда“, Данте е сведок на поворка која формира алегорија во алегоријата, нешто слично како [[Вилијам Шекспир|Шекспировата]] претстава во претстава. Таа има многу поинаков стил од Чистилиштето како целина, имајќи форма на маска, каде што ликовите се одечки симболи, а не вистински луѓе. Поворката се состои од (Песна XXIX): *„Дваесет и четири старешини“ <ref>''Purgatorio'', Canto XXIX, line 83, Mandelbaum translation.</ref> (навод од [[Откровение на Јован|Откровение]] 4:4<ref>{{Cite web |title=Bible Gateway passage: Revelation 4:4 – New International Version |url=https://www.biblegateway.com/passage/?search=Revelation%204%3A4&version=NIV |access-date=2024-03-22 |website=Bible Gateway |language=en}}</ref>), што ги претставува 24-те книги од [[Хебрејска Библија|Хебрејската Библија]], класифицирани од [[Јероним]]<ref name="DLS29">[[Dorothy L. Sayers]], ''Purgatory'', notes on Canto XXIX.</ref> * „Четири животни“ со „шест крилја како пердуви“<ref>''Purgatorio'', Canto XXIX, lines 92–105, Mandelbaum translation.</ref> ((навод од Откровение 4:6–8<ref>{{Cite web |title=Bible Gateway passage: Revelation 4:6-8 – New International Version |url=https://www.biblegateway.com/passage/?search=Revelation%204%3A6-8&version=NIV |access-date=2024-03-22 |website=Bible Gateway |language=en}}</ref>), традиционален приказ на четирите [[евангелисти]]<ref name="DLS29"/> * „Триумфална кочија на две тркала“,<ref>''Purgatorio'', Canto XXIX, line 107, Mandelbaum translation.</ref> која е влечена од Грифон што ја претставува споената божественост и човечност на Христос * „Три жени во круг“ обоени во црвена, зелена и бела боја,<ref>''Purgatorio'', Canto XXIX, lines 121–129, Mandelbaum translation.</ref> претставувајќи ги трите теолошки доблести: Љубов, Надеж и Вера, соодветно<ref name="DLS29"/> * „Четири други жени“<ref>''Purgatorio'', Canto XXIX, line 130, Mandelbaum translation.</ref> облечени во виолетова боја,<ref>''Purgatorio'', Canto XXIX, line 131, Longfellow translation.</ref> претставувајќи ги четирите главни доблести: разумност, правда, воздржаност и цврстина<ref name="DLS29"/> * „Двајца старешини, различни по облека“,<ref>''Purgatorio'', Canto XXIX, lines 134–141, Mandelbaum translation.</ref> што ги претставуваат [[Делата на апостолите]] и посланијата на Павле<ref name="DLS29"/> * „Четири од скромна природа“,<ref>''Purgatorio'', Canto XXIX, line 142, Mandelbaum translation.</ref> што ги претставуваат соборните посланија<ref name="DLS29"/> * „Кога сите останати починаа, еден осамен старец“,<ref>''Purgatorio'', Canto XXIX, lines 143–144, Mandelbaum translation.</ref> претставувајќи ја Книгата Откровение<ref name="DLS29"/> [[File:John William Waterhouse - Dante and Matilda.jpg|thumb|''Данте и Матилда'' (порано наречени Данте и Беатриче) од [[Џон Вилијам Вотерхаус]], 1915 година]] === Пристигнувањето на Беатриче === Песната XXX го прикажува преминот помеѓу заминувањето на Вергилиј и пристигнувањето на Беатриче. Сега кога аџијата завршил со својата подготовка и ги достигнал границите на човечкиот разум, Вергилиј повеќе не може да му служи како водич: тој нема што повеќе да го поучи Данте, бидејќи човечкиот разум не може да ја објасни или разбере божествената благодат.<ref>{{Cite book|url=http://dx.doi.org/10.4324/9780203834473|title=Dante Encyclopedia|date=2010-09-13|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-84972-5|editor-last=Lansing|editor-first=Richard|page=682|doi=10.4324/9780203834473 }}</ref> Беатриче, пак, е способна да го поучи Данте за значењето на таа благодат, бидејќи е христијанка и обдарена со разбирање од Бога.<ref>{{Cite book|url=http://dx.doi.org/10.4324/9780203834473|title=Dante Encyclopedia|date=2010-09-13|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-84972-5|editor-last=Lansing|editor-first=Richard|page=89|doi=10.4324/9780203834473 }}</ref> Сепак, дури и кога Вергилиј заминува, неговото влијание врз поемата останува силно. Збогувањето на Данте со Вергилиј, со трикратно повторување на името на Вергилиј, потсетува на пасус од „''[[Георгики]]''“ на [[Вергилиј]], каде што [[Орфеј]] ја повикува Евридика откако се свртел и ја осудил на вечност во земјата на мртвите..<ref>{{Cite book |title=Lectura Dantis: Purgatorio |date=2008 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-94052-9 |editor1-last=Mandelbaum |editor1-first=Allen |location=Berkeley, California |language=en-us |oclc=193827830 |editor2-last=Oldcorn |editor2-first=Anthony |editor3-last=Ross |editor3-first=Charles}}</ref> По заминувањето на Вергилиј, Беатриче почнува да го опоменува Данте, обвинувајќи го дека отстапил од патот на доблеста што му го поставила по нејзиното заминување од земниот живот. Таа бара исповед од аџијата - неговата прва лична исповед во целата ''Комедија'': <blockquote> „О, вие кои сте преку светата река“,<br /> свртувајќи ја кон мене поентата на нејзиниот говор,<br /> чијашто само острина ми се чинеше остра,<br /> таа повторно почна, продолжувајќи без одлагање: <br /> „кажи, кажи доколку ова е вистина: <br /> на толку големо обвинение <br /> мора да се придружи твоето признание“<ref>{{Cite book|last=Durling|first=Robert|title=The Divine Comedy of Dante Alighieri|volume=2|date=2010|publisher=Oxford University Press, USA|isbn=978-0-19-972335-5|page=531|oclc=700700176}}</ref> </blockquote> Дури по повеќе опомени од Беатриче и искрено признание од Данте, Данте е искапан во реката [[Лета]], што го брише сеќавањето на минатиот грев (Песна XXXI),<ref>[[Dorothy L. Sayers]], ''Purgatory'', Introduction, p. 68 (Penguin, 1955).</ref> и гледа алегорија на библиската и црковната историја. Оваа алегорија вклучува осуда на корумпираното папство од тоа време: една блудница ([[папството]]) е одвлечена со кочијата ([[Црква|Црквата]]) од еден џин (француската монархија, која под водство на кралот [[Филип IV Убавиот|Филип IV]] го организирала преместувањето на [[Авињонско папство|папското седиште]] во [[Авињон]] во 1309 година)<ref name="DLS32">[[Dorothy L. Sayers]], ''Purgatory'', notes on Canto XXXII.</ref> (Песна XXXII): <blockquote> Како тврдина поставена на стрмна падина,<br /> безбедно седната таму,<br /> неопремена, ми се појави курва,<br /> чии очи брзо талкаа,<br /><br /> и видов покрај неа, исправен, џин,<br /> кој изгледаше дека служел како нејзин старател;<br /> и тие повторно, повторно се прегрнаа.<ref>''Purgatorio'', Canto XXXII, lines 148–153, Mandelbaum translation.</ref> </blockquote> Пладне е кога настаните забележани во Земјиниот рај завршуваат.<ref>''Purgatorio,'' XXXIII.103–105.</ref>Конечно, Данте пие од реката Еуноа, која враќа добри спомени и го подготвува за неговото вознесение кон рајот (опишано во Рајот, последната кантика). Како и со другите два дела од Божествената комедија, Чистилиштето завршува со зборот „ѕвезди“ (Песна XXXIII): <blockquote> Од тој најсвет бран сега се вратив кај Беатриче;<br /> претворен, како што новите дрвја се обновуваат<br /> кога раѓаат нови гранки,<br /> чист и подготвен да се искачам кон ѕвездите.</ref> </blockquote> == Место, облик и големина == Научниците долго време дебатираат за местоположбата, обликот и големината на разни географски карактеристики во Божествената комедија користејќи астрономски и геометриски пресметки.<ref>{{Cite book |last=Wright |first=John Kirtland |title=Human Nature in Geography |url=https://archive.org/details/humannatureingeo00wrig |date=1966 |publisher=Harvard University Press |pages=[https://archive.org/details/humannatureingeo00wrig/page/143 143] |author-link=John Kirtland Wright}}</ref><ref>{{Cite news |last=Wright |first=Chris |date=January 9, 2011 |title=Measuring hell: Was modern physics born in the Inferno? |url=https://archive.boston.com/bostonglobe/ideas/articles/2011/01/09/measuring_hell/ |access-date=2024-03-03 |work=[[The Boston Globe]]}}</ref> Данте ни кажува дека планината Чистилиште се наоѓа на антиподите на [[Ерусалим]], во Јужниот Пацифик.<ref name=":0" /> Во ренесансата, [[Антонио Манети]] и [[Алесандро Велутело]] предложиле модели кои [[Галилео Галилеј]] ги побил во неговото дело „''За обликот, местото и големината на Дантеовиот пекол''“. Во 20 век, [[Родолфо Бенини]]<ref>{{Cite journal |last=Benini |first=Rodolfo |date=19 November 1916 |title=Origine, sito, forma e dimensioni del monte del Purgatorio e dall'Inferno datesco |trans-title=Origin, site, size and shape of Mount Purgatory and of Dante‘s Inferno |journal=Rendiconti della Reale Accademia dei Lincei, Classe di Scienze Morali Ecc. |language=it |volume=25 |issue=11 |pages=293–315}}</ref> и Идеале Капасо,<ref>{{Cite book |last=Capasso |first=Ideale |url=https://books.google.com/books?id=d18YMwEACAAJ |title=L'Astronomia nella Divina Commedia |date=1965 |publisher=Domus Galilaeana |language=it |trans-title=Astronomy in the Divine Comedy}}</ref> а во 21 век, Клаудио Фачоло<ref>{{Cite book |last=Facciolo |first=Claudio |title=Il lungo viaggio della Croce del Sud |publisher=Edizioni il Frangente |year=2010 |isbn=978-88-87297-62-1 |location=Verona |language=it |trans-title=The Long Voyage of the Southern Cross}}</ref> дале свој придонес во дебатата. Пресметките резултираат со површина помеѓу 115,6 и 1243. км² и висина помеѓу 11,4 и 192 км. Наклонот би бил помеѓу 23° и 37°.<ref name=":0">{{Cite journal |last1=Magnaghi-Delfino |first1=Paoloa |last2=Norando |first2=Tullia |date=2015 |title=The Size and Shape of Dante's Mount Purgatory |url=https://www.researchgate.net/publication/281900574 |journal=Journal of Astronomical History and Heritage |volume=18 |issue=2 |pages=123–134|doi=10.3724/SP.J.1440-2807.2015.02.02 |hdl=11311/964116 |s2cid=207810033 |hdl-access=free }}</ref> ==Во уметноста== [[Божествената комедија]] е извор на инспирација за бројни уметници повеќе од седум века. Иако најчестите се споменувањата на [[Пеколот (Божествена комедија)|Пеколот]], постојат и споменувања на Чистилиштето. [[Франц Лист|Францлистовата Симфонија]] кон Дантовата Божествена Комедија (1856) има став „''Чистилиште''“, како и „''Божествената комедија''“ (2006) на Роберт В. Смит. [[Џефри Чосер|Чосер]] и други се споменуваат на Чистилиштето во своите дела. Многу визуелни уметници прикажале сцени од Чистилиштето, вклучувајќи ги [[Гистав Доре]], [[Џон Флаксман]], [[Данте Габриел Росети]], [[Џон Вилијам Вотерхаус]] и [[Вилијам Блејк]]. ==Поврзано== * [[Данте Алигиери]] * [[Божествена комедија]] * [[Пеколот (Божествена комедија)|Пеколот]] * [[Рајот (Божествена комедија)|Рајот]] == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{wikisource|en|Purgatorio (Dante)}} *[http://www.worldofdante.org/ ''World of Dante''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170830160755/http://www.worldofdante.org/ |date=2017-08-30 }}, multimedia website with text, translation, maps, and searchable database for students and teachers, at [[University of Virginia]] *[http://etcweb.princeton.edu/dante/index.html ''Princeton Dante Project''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090603094521/http://etcweb.princeton.edu/dante/index.html |date=2009-06-03 }}, website with complete text of Dante's works in Italian and English, including audio, at [[Princeton University]] *[http://dante.dartmouth.edu/ ''Dante Dartmouth Project''], text of more than 70 Italian, Latin, and English commentaries on the ''Commedia'', from 1322 ([[Jacopo Alighieri|Iacopo Alighieri]]) to the 2000s (Robert Hollander) *[[gutenberg:8800|Cary's translation, with Doré's illustrations]], at [[Project Gutenberg]] *[http://www.tsoules.com/Dante/Concordance/ On-line Concordance to the ''Divine Comedy''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090510003315/http://www.tsoules.com/Dante/Concordance/ |date=2009-05-10 }} *[http://danteworlds.laits.utexas.edu ''Danteworlds''], multimedia presentation of the ''Divine Comedy'' by Guy Raffa of the [[University of Texas]] [[Категорија:Книги на италијански писатели]] [[Категорија:Ренесансни дела]] [[Категорија:Дела на Данте Алигиери]] [[Категорија:Задгробен живот]] fiq8jaah6bglmof3duityh3qjgzx210 0 1380010 5577227 5477573 2026-06-15T09:03:53Z Bjankuloski06 332 Правописна исправка, replaced: 'рж → ’рж (3) 5577227 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Whisky_barrels.jpg#file|десно|мини|295x295пкс|Буриња што чекаат да бидат наполнети со житно виски во дестилеријата за жито „Вајт и Мекеј“ во Инвергордон.]] '''Виски од жито''' — обично се однесува на секое [[виски]] направено, барем делумно, од жито. Најчесто станува збор за виски од [[пченка]], [[пченица]] и [[’Рж|’рж]]. Вискито од жито обично содржи малку слад јачмен за да обезбеди ензими потребни за пасирање, ова е задолжително кога се произведува во [[Ирска (остров)|Ирска]] или [[Шкотска]].<ref name=":0"/><ref name=":1"/> Вискито направено само од слад јачмен генерално се нарекува „слад виски“ наместо житно виски. Повеќето американски и канадски вискија се од жито. == Дефиниција == Според прописите што го регулираат производството и на [[Ирско виски|ирско]] и на [[Скоч|шкотско виски]], сладното виски мора да се произведува од каша од 100% сладиран јачмен и мора да се дестилира во казан за казање<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.agriculture.gov.ie/media/migration/foodindustrydevelopmenttrademarkets/geographicalindicationsprotectednames/IrishWhiskeytechnicalfile141114.pdf|title=Technical files setting out the specifications with which Irish Whiskey / Uisce Beatha Eireannach / Irish whisky must comply|date=October 2014|work=agriculture.gov.ie|publisher=Department of Agriculture, Forestry and the Marine|archive-url=https://web.archive.org/web/20161018215546/https://www.agriculture.gov.ie/media/migration/foodindustrydevelopmenttrademarkets/geographicalindicationsprotectednames/IrishWhiskeytechnicalfile141114.pdf|archive-date=18 October 2016|accessdate=28 December 2016}}</ref><ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.scotch-whisky.org.uk/media/1519/swr-guidance-for-bottlers-and-producers.pdf|title=The Scotch Whisky Regulations 2009 – Guidance for Producers and Bottlers|date=2 December 2012|work=scotch-whisky.org.uk|publisher=Scotch Whisky Association|accessdate=29 December 2016|archive-date=2024-01-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20240130171535/https://www.scotch-whisky.org.uk/media/1519/swr-guidance-for-bottlers-and-producers.pdf|url-status=dead}}</ref> Во Шкотска, вискито што користи други сладирани или несладени житарки во кашата, покрај сладниот јачмен, се нарекува зрнесто виски.<ref name=":1" /> Во Ирска, каде што прописите го дефинираат „виски од казан за казање“ како дестилирано од специфична мешана каша од најмалку 30% сладиран јачмен, најмалку 30% несладен јачмен и други несладени житарки во казан за казање, „виски од жито“ се однесува на виски произведено од мешана каша од најмногу 30% сладиран јачмен во казан за казање во колона.<ref name=":0" /> Во обете земји, вискито од жито обично се дестилира во континуиран колонски казан на начин што резултира со поголем процент на алкохол по волумен (ABV), но помалку вкусен жесток пијалак од оној кој се добива од казан-тенџере. Како резултат на ова, вискито од жито ретко се флашира, туку се користи главно за мешање со виски од слад или казан-тенџере за да се создадат мешани вискија, кои денес сочинуваат повеќе од 90% од продажбата на виски во обете земји. Компаративната леснотија на почистото, понеутрално ароматизирано виски од жито се користи во мешавините за да се измазнат често поострите карактеристики на другите видови виски. Повремено, добро зреените вискија од жито се издаваат како виски од еден вид жито ако се произведуваат во една дестилерија или како мешано виски од жито ако се комбинираат жестоки пијалаци од повеќе дестилерии.<ref name=":0"/><ref name=":1"/> Надвор од Ирска и Шкотска, употребата на континуирани колонски казанци и употребата на пире без јачмен не се често поврзани со производството на „лесно“ виски (виски со малку вкус поради дестилација при многу висок ABV). На пример, американското виски се произведува со колонски казанци, а американското виски што се означенува како „чисто виски“ (вклучувајќи го чистиот [[Бурбон (виски)|бурбон]] и чистото [[виски од ’рж]]) мора да користи ниво на дестилација што не надминува 80% ABV.<ref name="SIDS">{{Наведена мрежна страница|url=http://edocket.access.gpo.gov/cfr_2008/aprqtr/pdf/27cfr5.22.pdf|title=Standards of Identity for Distilled Spirits, Title 27 Code of Federal Regulations, Pt. 5.22|accessdate=2008-10-17}}</ref> Во САД, вискито произведено со ABV повисок од 80% формално се класифицира како „лесно виски“ и не може да се означи како виски од жито или да се нарече слад, бурбон или чисто виски.<ref name="SIDS" /> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Виски]] q8008j0my6ygnq3t20n1qet8yl52mm6 0 1382655 5577025 5484235 2026-06-14T16:12:59Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577025 wikitext text/x-wiki [[Наставка]] '''''-оним''''' (од {{Langx|grc|ὄνυμα}}) — [[Сврзани и слободни морфеми|сврзана морфема]], која се прикачува на крајот од [[Корен (лингвистика)|коренскиот збор]], со што се образува нова [[сложенка]] што означува одредена ''класа'' на [[Име|имиња]]. Во [[Лингвистика|лингвистичката]] терминологија, сложенките што се образуваат со наставка ''-оним'' најчесто се користат како ознаки за различни [[Ономастика|ономастички]] класи. Повеќето ономастички поими што се образуваат со наставка ''-оним'' се [[Новокласична сложенка|новокласични сложенки]], чии корени на зборови се земени од [[Класичен јазик|класичните јазици]] ([[Грчки јазик|грчки]] и [[Латински јазик|латински]]).{{Sfn|Room|1996}}{{Sfn|Harvalík|Caffarelli|2007}} На пример, ономастичките поими како [[топоним]] и [[лингвоним]] се типични класични (или новокласични) сложенки, образувани од наставката ''-оним'' и класични (грчки и латински) коренски зборови ({{Langx|grc|τόπος}} / место; {{Langx|la|lingua}} / јазик). Во некои сложенки, морфемата ''-оним'' е изменета со замена (или отстранување) на „o“. Во сложенките како ''[[ананим]]'' и ''[[метаним]]'', точните облици (''[[Анонимност (појаснување)|аноним]]'' и ''[[Метонимија|метоним]]'') биле зафатени со други значења. Други примери од крајот на 20 век, како што се ''[[Хипернимија и хипонимија|хиперним]]'' и ''[[карактерним]]'', се типично редундантни [[Неологизам|неологизми]], за кои постојат потрадиционални зборови образувани со целосниот ''-оним'' (''хипероним'' и ''[[Аптроним|карактоним]]''). Македонскиот суфикс ''-оним'' доаѓа од [[Старогрчки јазик|старогрчкиот]] суфикс {{Јаз|grc|-ώνυμον}} (''ōnymon''), среден род од наставката {{Јаз|grc|ώνυμος}} (''ōnymos''), со одреден вид име, од грчкиот збор {{Јаз|grc|ὄνομα}} (''ónoma''), ејолски грчки ὄνυμα (''ónyma''), „име“. Наставката се среќава во многу современи јазици со различен правопис. Примери за тоа се: [[Холандски јазик|холандски]] ''synoniem'', [[Германски јазик|германски]] ''Synonym'', [[Португалски јазик|португалски]] ''sinónimo'', [[Руски јазик|руски]] синоним, [[Полски јазик|полски]] ''synonim'', [[Фински јазик|фински]] ''synonyymi'', [[Индонезиски јазик|индонезиски]] ''sinonim'', [[Чешки јазик|чешки]] ''synonymum''. Според една студија од 1988 година за зборови што завршуваат на ''-оним'', постојат четири препознатливи класи на ''-оним'' зборови: (1) историски, класични или, поради недостаток на подобри поими, природно присутни или вообичаени зборови; (2) научна терминологија, што се јавува особено во [[Лингвистика|лингвистиката]], [[Ономастика|ономастиката]] итн.; (3) јазични игри; и (4) [[Оказионилизам|оказионилизми]]. Познато е дека постарите поими добиваат нови, понекогаш противречни значења (на пр., ''[[епоним]]'' и ''криптоним''). Во многу случаи, два или повеќе зборови ја опишуваат истата појава, но не се забележува никаков приоритет (на пр., ''некроним'' и ''пентоним''). Понекогаш се создаваат нови зборови, чие значење ги удвојува постојните поими. Понекогаш, нови зборови се образуваат без да се земат предвид историските начела. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://words-that-end-in-nym.wordover.com/e/ Words That End In nym : Words That End With nym] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110317033033/http://words-that-end-in-nym.wordover.com/e |date=2011-03-17 }} * [http://www.fun-with-words.com/nym_words.html Nym Words] * [https://web.archive.org/web/20110516234323/http://users.tinyonline.co.uk/gswithenbank/onyms.htm Onyms] [[Категорија:Семантика]] [[Категорија:Наставки]] [[Категорија:Наставки од грчко потекло]] dlee2cowqurnwbj9coo8sj8j77x3d9i 0 1383680 5577066 5523448 2026-06-14T18:45:29Z Инквизитор771 118082 5577066 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Функционер|native_name=Muhamed Hoxha|image=Muamet Hoxha official portrait 2026 (cropped).jpg|office=[[Министер за животна средина и просторно планирање на Македонија|Министер за животна средина и просторно планирање]]|president=[[Гордана Сиљановска-Давкова]]|primeminister=[[Христијан Мицкоски]]|predecessor=[[Изет Меџити]]|term_start=[[24 декември]] [[2025]]|office1=[[Гласноговорник|Портпарол на владата]]|term_start1=[[3 април]] [[2018]]|term_end1=[[16 јануари]] [[2022]]|primeminister1=[[Зоран Заев]]|president1=[[Ѓорге Иванов]]<br>[[Стево Пендаровски]]|alongside1=Миле Бошњаковски|birth_name=Мухамед Хоџа|birth_place=[[Скопје]], {{СР Македонија}}, {{сФРЈ}}|ethnicity=[[Албанец]]|nationality=[[Македонија|Македонец]]|religion=[[Ислам]]|education=[[Универзитет „Гоце Делчев“]]|party=[[Демократско Движење|ДД]]|otherparty=2002-2024 [[ДУИ]]<BR>2024-сега [[ВРЕДИ (коалиција)|ВРЕДИ]]|birth_date={{роден на и возраст|1977|5|18|df=yes}}}} '''Мухамед Хоџа''' (р. [[18 мај]] [[1977|1977 година]] во [[Скопје]]) — [[македонски]] [[политичар]] и актуелен [[Министер за животна средина и просторно планирање на Македонија|министер за животна средина и просторно планирање]]. Тој пред тоа ја извршувал функцијата [[Портпарол|портпарол на владата]] помеѓу 2018-2022 година. Тој е од редовите на [[ВРЕДИ (коалиција)|ВРЕДИ]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://makfax.com.mk/makedonija/%d1%85%d0%be%d1%9f%d0%b0-%d0%be%d1%84%d0%b8%d1%86%d0%b8%d1%98%d0%b0%d0%bb%d0%bd%d0%be-%d1%98%d0%b0-%d0%bf%d1%80%d0%b5%d0%b7%d0%b5%d0%b4%d0%b5-%d1%84%d1%83%d0%bd%d0%ba%d1%86%d0%b8%d1%98%d0%b0%d1%82/|title=Хоџа официјално ја презеде функцијата министер за животна средина|date=2025-12-25|work=МАКФАКС|language=mk-MK|accessdate=2026-01-05}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://infomax.mk/%d0%bc%d0%b5%d1%9f%d0%b8%d1%82%d0%b8-%d0%bf%d0%be%d1%82%d0%b2%d1%80%d0%b4%d0%b8-%d0%bc%d1%83%d1%85%d0%b0%d0%bc%d0%b5%d0%b4-%d1%85%d0%be%d1%9f%d0%b0-%d1%9c%d0%b5-%d0%b1%d0%b8%d0%b4%d0%b5-%d0%bc%d0%b8/|title=Меџити потврди: Мухамед Хоџа ќе биде министер за екологија, а Беким Сали прв вицепремиер|date=2025-11-28|language=en-US|accessdate=2026-01-05}}</ref> == Животопис == Хоџа е роден на [[18 мај]] [[1977|1977 година]] во [[Скопје]], [[СР Македонија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://360stepeni.mk/muhamet-hodha-i-bekim-sali-izbrani-za-novi-ministri-vo-vladata/|title=Мухамет Хоџа и Беким Сали избрани за нови министри во Владата|last=360степени|date=2025-12-24|work=360 степени|language=mk-MK|accessdate=2026-03-09}}</ref> Дипломирал на Правниот факултет при [[Универзитет „Гоце Делчев“|Универзитетот „Гоце Делчев“]] – [[Штип]], на насоката медиумски студии и односи со јавноста. Тој студирал во генерацијата 2019/2020 година, што укажува дека завршил високо образование со фокус на медиумска комуникација и односи со јавност. По завршувањето на студиите, Хоџа работел во владината администрација. Тој служеше како [[портпарол]] на [[Македонија]], каде што ги презентираше владините политики и одлуки пред јавноста. На таа функција доаѓал од искуство во комуникација и медиуми стекнато за време на студиите.<ref>{{Наведени вести|url=https://nezavisen.mk/%d0%bc%d1%83%d1%85%d0%b0%d0%bc%d0%b5%d0%b4-%d1%85%d0%be%d1%9f%d0%b0-%d1%81%d0%b5-%d0%b2%d1%80%d0%b0%d1%9c%d0%b0-%d0%bd%d0%b0-%d0%bf%d0%be%d1%80%d1%82%d0%bf%d0%b0%d1%80%d0%be%d0%bb%d1%81%d0%ba%d0%b0/|title=Мухамед Хоџа се враќа на портпаролската позиција во Влада - Независен Весник|date=2018-04-03|work=Независен Весник|access-date=2026-01-05|language=mk-MK}}</ref> [[Албанија|Албанскиот весник]] ''„Bota Sot"'' (2010) го опишува Хоџа како „дипломиран правник“ кој од 2000 до 2008 г. работел како новинар во албански медиуми, а потоа бил раководител на Секторот за односи со јавност во Секретаријатот за имплементација на [[Охридски рамковен договор|Охридскиот рамковен договор]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.botasot.info/maqedonia/70948/muhamet-hoxha-zedhenes-i-ri-i-qeverise-se-maqedonise/|title=Muhamet Hoxha, zëdhënës i ri i Qeverisë së Maqedonisë|work=Bota Sot|language=sq|accessdate=2026-01-05}}</ref> На 24 декември 2025 година тој ја презеде функцијата [[Министер за животна средина и просторно планирање на Македонија|министер за животна средина и просторно планирање]] од [[Изет Меџити]], откако Меџити бил избран за [[градоначалник]] на [[Чаир]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://24.mk/details/medziti-potvrdi-deka-mukhamed-khodza-kje-bide-minister-za-ekologija-a-bekim-sali-prv-vicepremier|title=Меџити потврди дека Мухамед Хоџа ќе биде министер за екологија, а Беким Сали прв вицепремиер|work=24.mk|language=en|accessdate=2026-01-05}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://new.mia.mk/index.php/story/%D0%BC%D1%83%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82-%D1%85%D0%BE%D1%9F%D0%B0-%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0%D0%BB%D0%BD%D0%BE-%D1%98%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D0%B4%D0%B5-%D1%84%D1%83%D0%BD%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80-%D0%B7%D0%B0-%D0%B6%D0%B8%D0%B2%D0%BE%D1%82%D0%BD%D0%B0-%D1%81%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0-%D0%B8-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%BE-%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%80%D0%B0%D1%9A%D0%B5-%C2%A0-%C2%A0-%C2%A0-%C2%A0RH6|title=Муамет Хоџа официјално ја презеде функцијата министер за животна средина и просторно планирање|last=Атанасов|first=Александар|date=2025-12-25|work=Mia.mk|language=mk|accessdate=2026-01-05}}</ref> == Наводи == [[Категорија:Македонски Албанци]] [[Категорија:Македонски политичари]] 7feg9ry8gy71xvd384uhma8uwjqzqsj 0 1389446 5576986 5527092 2026-06-14T14:43:56Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5576986 wikitext text/x-wiki '''Шинобу Акијама''' (秋山 忍<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kahaku.go.jp/research/researcher/researcher.php?d=akiyama|title=研究と標本・資料 ≫ 研究者紹介 :: 国立科学博物館 National Museum of Nature and Science,Tokyo|work=www.kahaku.go.jp|accessdate=2026-03-18|archive-date=2025-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20250120031210/https://www.kahaku.go.jp/research/researcher/researcher.php?d=akiyama|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://researchmap.jp/read0185860/|title=AKIYAMA Shinobu - Researcher - researchmap|work=researchmap.jp}}</ref> роден 1957) — јапонска ботаничарка која работи во [[Цукубска ботаничката градина|Цукубската ботаничката градина]], проучувајќи ја таксономијата на [[Семени растенија|семените растенија]], особено во [[Тибетска Висорамнина|Тибетската Висорамнина]] и [[Хималаи|Хималајските Планини]].<ref>{{Наведени вести|url=https://www.ars.usda.gov/is/np/FruitsSeeds/FS1-00Front.pdf|title=Fruits and Seeds of Genera in the Subfamily Faboideae (Fabaceae) Volume I|last=United States Department of Agriculture|date=December 2003|access-date=22 February 2019|agency=Agricultural Research Service|issue=Technical Bulletin Number 1890}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kahaku.go.jp/english/research/researcher/researcher.php?d=akiyama|title=Research, Specimens and Materials >> Profile of Researchers :: National Museum of Nature and Science,Tokyo|work=www.kahaku.go.jp|accessdate=22 February 2019|archive-date=2022-01-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20220127151718/https://www.kahaku.go.jp/english/research/researcher/researcher.php?d=akiyama|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://researchmap.jp/read0185860/?lang=english|title=AKIYAMA Shinobu - Researcher - researchmap|work=researchmap.jp|accessdate=22 February 2019}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kiki.huh.harvard.edu/databases/botanist_search.php?mode=details&id=38720|title=Harvard University Herbaria & Libraries|work=kiki.huh.harvard.edu|language=en|accessdate=22 February 2019}}</ref><ref>{{Наведено списание|title=Akiyama, Shinobu (1957-) on JSTOR|url=https://plants.jstor.org/stable/10.5555/al.ap.person.bm000368173|access-date=22 February 2019}}</ref> До 18 март 2026 година, таа е автор или еден од авторите на 171 таксони именувани во [[Меѓународен индекс на растителни имиња|Меѓународниот индекс на растителни имиња]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ipni.org/ipni/advPlantNameSearch.do?&find_authorAbbrev=S.Akiyama|title=Пребарај 'S.Akiyama'|work=[[Меѓународен индекс на растителни имиња]]|accessdate=18 мај 2026}}</ref> {{Ботаничар|S.Akiyama}} == Наводи == {{Наводи}}{{Нормативна контрола}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Акијама, Шинобу }} [[Категорија:Родени во 1957 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Јапонски ботаничари]] g55l1gc7a1g3u7dr9f4lp7n46sxsj1h 0 1389859 5577096 5565731 2026-06-14T20:04:46Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577096 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}{{Speciesbox |image = (MHNT) Dianthus armeria flower.jpg |image_caption = Тревест каранфил |genus = Dianthus |species = armeria |authority = [[L.]] }}'''''Dianthus armeria''''' или '''тревест каранфил''', — вид на ''[[Каранфил (род)|Dianthus]]'' (каранфил) кој природно се среќава во поголемиот дел од [[Европа]], од [[Португалија]] северно до јужна [[Шкотска]] и јужна [[Финска]], и источно до [[Украина]] и [[Кавказ]].<ref name="blamey">Blamey, M. & Grey-Wilson, C. (1989). ''Flora of Britain and Northern Europe''. {{ISBN|0-340-40170-2}}</ref> Одомаќинет е во [[Северна Америка]].<ref name=ROM>Dickinson, T.; Metsger, D.; Bull, J.; & Dickinson, R. (2004) ROM Field Guide to Wildflowers of Ontario. Toronto:Royal Ontario Museum, p. 234.</ref> == Опис == [[Податотека:(MHNT)_Dianthus_armeria_-_Plant_habit.jpg|алт=Deptford Pink (Dianthus armeria) in flower|мини|Тревест каранфил (''Dianthus armeria'')]] ''Dianthus armeria'' е едногодишно или двегодишно растение кое расте високо од 40 до 60 см и има многу тенок изглед. Има широко распоредени, парни листови, а над нив се разгранува прилично ретко.<ref name="IWF">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.illinoiswildflowers.info/weeds/plants/deptford_pink.htm|title=Deptford Pink ''Dianthus armeria''|publisher=Illinois Wild Flowers|accessdate=24 March 2020}}</ref> Базалните листови се тесно ланцетни, плоски и тапи, со ретки влакна по работ и долж средната жила на долната страна, а понекогаш и на горната страна на ламината.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 2.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1993|location=Скопје|pages=378 - 379}}</ref> На краевите на стеблата има краткостеблести или безстеблести гроздови од темно розови цвеќиња кои се опкружени со исправени, влакнести, листовидни брактеи. Овие цветни групи можат да се појават и странично. Секој цвет е 8-13 мм во дијаметар и има 5 ланцетни ливчиња, секое со неправилно назабени рабови и мали бели точки на горната површина.<ref name="BSBI">{{Наведена мрежна страница|url=https://bsbi.org/wp-content/uploads/dlm_uploads/Dianthus_armeria_species_account.pdf|title=''Dianthus armeria'' L.|publisher=Botanical Society of Britain and Ireland|accessdate=24 March 2020|archive-date=2025-11-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20251106112334/https://bsbi.org/wp-content/uploads/dlm_uploads/Dianthus_armeria_species_account.pdf|url-status=dead}}</ref> Листовите се влакнести, темнозелени по боја и тенки по форма.<ref name="Plantlife">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.plantlife.org.uk/uk/discover-wild-plants-nature/plant-fungi-species/deptford-pink|title=Deptford Pink ''Dianthus armeria''|publisher=Plantlife|accessdate=24 March 2020|archive-date=2021-06-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20210621193252/https://www.plantlife.org.uk/uk/discover-wild-plants-nature/plant-fungi-species/deptford-pink|url-status=dead}}</ref> == Распространетост == ''Dianthus armeria'' потекнува од [[Европа]], каде што е широко распространет до 60° северна географска ширина во [[Скандинавија]], протегајќи се на исток до [[Ерменија]] и [[Кавказ]], и на југ до [[Шпанија]] и [[Сицилија]]. Внесен е во [[Северна Америка]], каде што денес е одомаќинет и широко распространет како [[инвазивен вид]].<ref name="BSBI"/> Во [[Македонија]] се среќава на пасишта, покрај шуми, на песокливи терени и крај карпи, до 1200 m надморска височина.<ref name=":0" /> Во [[Обединето Кралство|Британија]] денес е исчезнат како автохтон вид од [[Шкотска]], а е познат од неколку десетици локалитети во [[Англија]] и од 4–5 локалитети во [[Велс]].<ref name="BBC">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-wales-10986418|title=Deptford Pink's Flintshire site sees 14-fold increase|date=30 August 2010|work=BBC News|access-date=24 March 2020}}</ref> == Живеалиште и екологија == ''Dianthus armeria'' е вид што расте на отворени и периодично нарушени места. Обично е едногодишно растение, но може да биде двегодишно или краткотрајно повеќегодишно. Нови розети од листови се формираат во основата на старите растенија од пупки на нивните корени, што покажува дека овој вид всушност е краткотрајно повеќегодишно растение со животен век пократок од две и пол години.<ref name="BSBI"/> Цути од јули до септември.<ref name="Plantlife"/> Цветовите се без мирис и ретко се опрашуваат од инсекти, при што самоопрашувањето е вообичаено. Секое растение постепено ослободува околу 400 семиња од своите мешунки; сепак, некои растенија задржуваат мал дел од семињата преку зимата.<ref name="BSBI" /> Цветовите се затвораат во доцните попладневни часови.<ref name="Plantlife" /> == Одгледување и употреба == [[Податотека:Dianthus_armeria_seeds.jpg|лево|мини|Семиња од ''Dianthus armeria'']] Често се одгледува како [[Украсни растенија|украсно растение]] во градините. Популации од ова растение се внесени и одомаќинети во [[Нов Зеланд]] и голем дел од [[Северна Америка]].<ref name="USDA">{{Наведена мрежна страница|url=http://plants.usda.gov/plant-profile?symbol=DIAR|title=''Dianthus armeria'' L. Deptford pink|publisher=USDA|accessdate=24 March 2020}}{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Варијабилност == Dianthus armeria subsp. '''armeria''' - Внатрешните лушпи на чашката се ланцетни, а чашката е зелена. Познат од [[Струмица]] – с. [[Банско]] и с. [[Свидовица]]; [[Кичево]] – с. [[Цер (село)|Цер]]; [[Преспа]] – с. Крушје; [[Демир Хисар]] – с. [[Слепче (Демирхисарско)|Слепче]].<ref name=":0" /> Dianthus armeria subsp. '''armeriastrum''' (Wolf.) Velen - Внатрешните лушпи на чашката се јајцевидни, а чашката пурпурна. Познат од: Клисурата на р. [[Радика]]; [[Кораб]] – с. [[Нистрово]], с. [[Тануше]] и [[Длабока Река]]; [[Стогово]] – с. [[Гари]]; [[Кавадарци]] – с. [[Мајден]] и с. [[Рожден]]; [[Тетово]] – с. [[Вратница]].<ref name=":0" /> == Галерија == <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Dianthus Armeria - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Dianthus Armeria Податотека:Dianthus Armeria 02 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Dianthus Armeria Податотека:Dianthus Armeria 03 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Dianthus Armeria Податотека:Dianthus Armeria subsp. Armeriastrum - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Dianthus Armeria subsp. Armeriastrum Податотека:Dianthus Armeria subsp. armeriastrum 02 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Dianthus Armeria subsp. Armeriastrum Податотека:Dianthus Armeria subsp. armeriastrum 03 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Dianthus Armeria subsp. Armeriastrum </gallery> == Наводи == {{наводи}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Украина]] [[Категорија:Флора на Обединетото Кралство]] [[Категорија:Флора на Финска]] [[Категорија:Флора на Португалија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Каранфил]] [[Категорија:Флора на Македонија]] 08ku2l1qzncv77k73ql8h9xiktehhio 0 1389972 5577113 5529576 2026-06-14T21:22:53Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577113 wikitext text/x-wiki [[Податотека:DmC Devil May Cry.jpg|мини|''DmC: Devil May Cry'', типичен претставник на жанрот hack and slash|267x267px]] '''Hack and slash''' (од [[англиски јазик|англиски]]: ''hack'' — сече/удира и ''slash'' — расекува; попознат по скратеницата '''слешер''') — израз што го опишува [[играчки процес|играчкиот процес]] кај [[видеоигри|видеоигрите]] што е фокусиран на употреба на [[Ладно оружје|оружје за блиска борба]] и уништување на голем број противници со негова помош. Играчкиот процес е изграден врз доминација на спектакуларноста и анимациите на масовни борби над самата приказна. Hack and slash не се издвојува како посебен жанр со строги одлики, туку овој израз често се користи за означување на игри од жанровите [[Beat ’em up|beat 'em up]], боречки игри и акциони игри со улоги.<ref>{{Cite web|url=https://www.ign.com/articles/the-history-of-hack-and-slash|title=The History of Hack and Slash|website=[[IGN]]|lang=en}}{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Се среќаваат и скратените варијанти: '''Hack'n'slash''', '''H&S''' или '''HnS'''. Слешерите главно се развиваат првенствено за [[играчка конзола|конзоли]] (иако голем дел од нив се портуваат и на други платформи), бидејќи џојстикот многу подобро одговара за овој вид игри поради големиот број копчиња со кои многу полесно се изведуваат бројните комбо-удари и обично е поудобен за рацете. Контролите на [[персонален компјутер|компјутер]] се многу полошо прилагодени за ова — тастатурите се кабасти, а можностите на глувците со две или три копчиња се недоволни. Поголемиот дел од игрите за PC се потпираат на монотоно користење на само неколку копчиња, што е и причина за релативно ниската популарност на овој жанр меѓу корисниците на таа платформа. За подобро искуство при играње слешери на компјутер, поудобно е да се користат „гејмерски“ глувци со повеќе копчиња или дополнителен џојстик, чија поддршка е стандардна за денешните [[оперативен систем|оперативни системи]]. == Најзначајни игри == {{Columns-list|colwidth=22em| * ''[[Rune (видеоигра)|Rune]]'' * ''[[Bayonetta]]'' * ''[[Dynasty Warriors]]'' * ''[[Бог на војната (видеоигра од 2005 година)|God of War]]'' * ''[[Darksiders II]]'' * ''[[Devil May Cry]]'' * ''[[Metal Gear Rising: Revengeance]]'' * ''[[Severance: Blade of Darkness]]'' * ''[[Collapse (игра)|Collapse]]'' * ''[[Heavenly Sword]]'' * ''[[X-Men Origins: Wolverine (видеоигра)|X-Men Origins: Wolverine]]'' * ''[[Darksiders]]'' * ''[[Ninja Gaiden]]'' * ''[[Castlevania: Lords of Shadow]]''<ref>{{Cite web |url=http://www.ranker.com/list/all-hack-and-slashs-list/reference |title=The Best Hack and Slash Games of All Time |accessdate=2026-03-25 |archive-date=2014-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141103215940/http://www.ranker.com/list/all-hack-and-slashs-list/reference |language=en}}</ref> * ''[[Shadow Warrior (серијал)|Shadow Warrior]]'' }} == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Жанрови на видеоигри]] hmf2mulhowkhi36gx9xl0i2ahaup1hu 0 1390228 5577094 5541393 2026-06-14T19:48:27Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577094 wikitext text/x-wiki {{Infobox video game | title = Crimson Desert | image = Crimson Desert - cover.jpg | alt = | caption = | developer = [[Pearl Abyss]] | publisher = Pearl Abyss | series = | engine = Blackspace Engine | platforms = {{unbulleted list|[[macOS]]|[[PlayStation 5]]|[[Microsoft Windows|Windows]]|[[Xbox Series X/S]]}} | released = 19 март 2026 | genre = [[акционо-авантуристичка игра]] | modes = [[Едноиграчка игра|едноиграчки]] | director = | producer = | designer = {{Plainlist| * Ду Сунгбин<ref name="credits">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=7ikIrdM0rLU |title=Crimson Desert Credits 4K |date=2026-03-19 |last=GamersPrey |access-date=2026-03-28 |via=YouTube}}</ref> * Ким Хјонкјом * Ју Суџонг }} | programmer = {{Plainlist| * Чо Кјунгџун * Чо Јонгхјун * Ју Бјонг Хва }} | artist = | writer = | composer = {{Plainlist| * Рју Хви Ман<ref name="credits"/><ref>{{Cite web |last=Kim |first=Seung-joo |date=2025-04-10 |title= |script-title=ko: [TIG 20] Ez2Dj부터 붉은사막까지, Croove 류휘만의 게임 음악 인생 |trans-title=[TIG 20] From Ez2Dj to Crimson Desert, Croove Ryu Hwi-man's Game Music Life |url=https://www.thisisgame.com/articles/209502 |access-date=2025-09-25 |website=Thisisgame|language=ko}}</ref> * Џу Ин Ро * Ким Џи Јун * О Донг Џун * {{ill|Ро Хјонг Ву|ko|노형у}} }} }}'''''Crimson Desert''''' ({{Langx|ko|붉은사막}}, [[Македонски јазик|македонски]]: ''Крвавоцрвена пустина'') — акционо-авантуристичка игра со улоги од 2026 г., развиена и објавена од студиото Pearl Abyss. Првично планирана како предисторија на ''Black Desert Online'', играта во текот на развојот прераснала во независен наслов. Била објавена за [[macOS]], [[PlayStation 5]], [[Windows]] и [[Xbox Series X/S]] на 19 март 2026 г.<ref>{{Cite web |url=https://www.crimsondesert.com/ |title=Crimson Desert Official Site |access-date=2026-03-29 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230035548/http://crimsondesert.com/ |url-status=dead }}</ref> Играта добила главно потврдни одзиви и се продала во три милиони примероци во првата недела од објавувањето. == Играчки процес == ''Crimson Desert'' е акционо-авантуристичка игра чие дејство се одвива на [[Отворен свет|отворениот свет]] на измислениот континент Пајвел — средновековна фантазија зафатена од бројни судири и таинствени сили. Играчите го управуваат Клиф, член на платеничката група „Сиви гриви“, додека патува низ свет населен со сопернички фракции, митски суштества и тајни сили. Играта се одликува со динамичен систем за борба придвижуван од сопствениот погон BlackSpace Engine, кој сврзува борба одблиску, комбо-напади и стратешки пристап. Играчите можат да учествуваат во борби на коњи, да се соочуваат со огромни [[Бос (видеоигри)|босови]] (како змејови) и да користат широк опсег на оружја и способности засилени со елементарни ефекти. Покрај борбата, играта нуди и разновидни активности како [[риболов]], [[готвење]], изработка на предмети и лов, што им овозможува на играчите да општат со светот и надвор од битките. Отворениот свет на Пајвел е направен да биде беспрекорен и извонреден, поттикнувајќи го истражувањето и заемодејството со неговите жители и околината.<ref name="PC Gamer 21 August 2024">{{cite web|url=https://www.pcgamer.com/games/rpg/crimson-desert-the-first-single-player-effort-from-the-black-desert-devs-is-shaping-up-to-be-an-absolute-riot-to-play-so-far/|title=Crimson Desert, the first single-player game from the Black Desert devs, is shaping up to be an absolute riot to play so far|last1=Randall|first1=Harvey|date=21 август 2024|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20240907083630/https://www.pcgamer.com/games/rpg/crimson-desert-the-first-single-player-effort-from-the-black-desert-devs-is-shaping-up-to-be-an-absolute-riot-to-play-so-far/|archive-date=7 септември 2024|website=PC Gamer|access-date=27 септември 2024|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://bleedingcool.com/games/pearl-abyss-reveals-new-crimson-desert-videos-with-commentary/|title=Pearl Abyss Reveals New Crimson Desert Videos With Commentary|last=Sheehan|first=Gavin|date=2020-12-22|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20211204105327/https://bleedingcool.com/games/pearl-abyss-reveals-new-crimson-desert-videos-with-commentary/|archive-date=4 декември 2021|access-date=2024-08-28|website=Bleeding Cool|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ign.com/articles/what-is-crimson-desert-hands-on-preview|title=What Is Crimson Desert? This Fantasy-Steampunk Open World Isn’t As Strange as You May Think|last=Purslow|first=Matt|date=2025-10-27|website=[[IGN]]|access-date=2025-12-05}}</ref> == Приказна == Дејството на ''Crimson Desert'' ги следи Клиф и неговите соборци од групата „Сиви гриви“ — Унгка, Јан и Наира — за време на период на превирања на континентот Пајвел. Крвната рамнотежа е нарушена по разорниот напад врз „Сивите гриви“ од страна на нивните заколнати непријатели и соперничка фракција, „Црните мечки“. Во текот на судирот што следува, многу членови на „Сивите гриви“ се убиени, а Клиф и преживеаните соборци се принудени да се разделат. Приказната се сосредоточува на патешествијата на Клиф да се обедини со своите другари, повторно да ги изгради паднатите „Сиви гриви“ и да се соочи со водачот на „Црните мечки“, Мјурдин. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://crimsondesert.pearlabyss.com/}} [[Категорија:Видеоигри со отворен свет]] [[Категорија:Игри за Windows]] [[Категорија:Игри за Mac OS X]] [[Категорија:Игри за PlayStation 5]] [[Категорија:Игри за Xbox Series X/S]] r7qunkqe2mt340q0qxutj1woy21es0f 0 1390279 5577221 5532312 2026-06-15T09:02:38Z Bjankuloski06 332 Правописна исправка, replaced: 'Рж → ’Рж 5577221 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ''Dianthus viscidus'' | status = | image =Dianthus Viscidus 02 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg | image_caption = | domain_sv = | domain = | regnum_sv = | regnum = Plantae | divisio_sv = | divisio = Tracheophyta | classis_sv = | classis = Magnoliopsida | ordo_sv = | ordo = Caryophyllales | familia_sv = | familia = Caryophyllaceae | genus_sv = | genus = Dianthus | species_sv = | species = '''Dianthus viscidus''' | taxon = Dianthus viscidus | taxon_authority = Жан-Батист Бори де Сен-Венсан &amp; Шоб. | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | synonyms = ''Dianthus viscidus'' subsp.'' grisebachii'' <small>([[Boiss.]]) [[Hayek]]</small><br>''Dianthus viscidus'' var.'' glandulosus'' <small>K. Micevski</small><br>''Dianthus viscidus'' subsp.'' elatior'' <small>(Halácsy) [[Hayek]]</small><br>''Dianthus parnassicus'' <small>[[Boiss.]] &amp; Heldr.</small><br>''Dianthus olympicus'' <small>[[Boiss.]]</small><br>''Dianthus grisebachii'' <small>[[Boiss.]]</small> }}'''''Dianthus viscidus''''' — [[Каранфили|вид каранфил]] опишан од [[Жан-Батист Бори де Сен-Венсан]] и [[Шоб]]. Тој припаѓа на [[Род (биологија)|родот]] [[Каранфил (род)|Carnation]] и [[Семејство (биологија)|семејството]] [[Каранфили|Caryophyllaceae]]. == Опис и распространетост == Повеќегодишно растение високо 20-45 см, со повеќе стебленца што излегуваат од основата. При цветење, во основата обично нема стерилни гранчиња, а базалните листови се сушат. Стеблото е цилиндрично, неразгрането, со жлездести влакна или долните 2/3 жлездести, а горниот дел со обични влакна. Листовите се долги 30-50 мм и широки 2 мм, покуси од интернодиумите, голи или жлездести, рабовите рапави, заострени во врвот, зелени; ракавецот еднаков по должина и ширина. Цветовите се собрани во групи од 3 до 5 или повеќе; обвивните лушпи се покуси од цветовите, елиптични, завршуваат со долг зелен осил. Чашкините лушпи 2(-4), подуени, долги до половина или 2/3 од чашката, голи или ситно влакнести, ретко жлездести, јајцевидни, кожести, белузлави или кремови, со широк мембранозен раб, нагло стеснети во зелен осил кој може да биде покус, еднаков или подолг од лушпата, достигнувајќи до средината или основата на запците. Двете чашкини лушпи (некогаш 4), подуени, долги до половина или 2/3 од чашката, голи или ситно влакнести, ретко жлездести, јајцевидни, кожести, белузлави или кремови, со широк мембранозен раб, нагло стеснети во зелен осил кој може да биде покус, еднаков или подолг од лушпата, достигнувајќи до средината или основата на запците. Чашката е цилиндрична, долга 15-18 мм и широка 2,5-3 мм, зелена, гола или со ретки куси прилегнати влакна, понекогаш жлездести; запците долги околу 5 мм, основа широка 0,5-1 мм, тесно триаглести, со шиловиден врв долг 2 мм и мембранозни рабови. Венечната ламина долга 7-10 мм, црвена, назабена, основата влакнеста.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 2.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1993|location=Скопје|pages=374 - 376}}</ref> Се јавува на брдски пасишта, ливади, меѓи, крај шуми и патишта, на височина околу 1400 м.<ref name=":0" /> == Варијабилност == * Dianthus viscidus subsp. '''viscidus''' — Чашката е покриена со обични влакна. Многу често растение. Се среќава во [[Скопје]] — [[Водно]], [[Скопска Црна Гора]], с. [[Петровец]] и [[Катлановска Бања]]; [[Куманово]] — Средочница, с. [[Опае]]; [[Крива Паланка]] — с. [[Ранковце|Ранковци]] и с. [[Радибуш]]; [[Маврово]] — Кожа; [[Дебар]] — с. [[Баниште]]; [[Велес]] — [[Гроот]], с. [[Башино Село]], с. [[Отовица]], с. [[Чашка]], с. [[Богомила]] и с. [[Степанци (Велешко)|Степанци]]; [[Кавадарци]] — [[Витачево]], с. [[Возарци]], с. [[’Ржаново (Кавадаречко)|’Ржаново]], [[Мајден]] и [[Тиквешко Езеро]]; [[Прилеп]] — с. [[Загорани]], с. [[Чепигово]] и [[Прилепец]]; [[Кичево]] — Цоцан; [[Крушево]] - [[Мечкин Камен]]; [[Битола]] — с. [[Кукуречани]], с. [[Лознани]] и с. [[Кажани]]; [[Демир Хисар]] — [[Слепче (Демирхисарско)|с. Слепче]]: [[Ресен]] — с. [[Грнчари]], с. [[Езерани]] и с. [[Крушје (Велешко)|Крушје]]; [[Овче Поле]] и [[Богословец (село)|Богословец]]; [[Штип]] — жел. ст. Ванчо Прке; [[Пробиштип]] — с. [[Лезово]] и с. [[Зарапинци]]; [[Кочани]]; [[Радовиш]]; [[Струмица]] — с. [[Сушица (Гостиварско)|Сушица]]; [[Валандово]]; [[Гевгелија]] — с. [[Црничани (Дојранско)|Црничани]], [[Богданци]], с. [[Негорци]] и с. [[Серменин]]; [[Делчево]]; [[Македонска Каменица]] и с. [[Луковица (Делчевско)|Луковица]]; [[Берово]] — Лаки; [[Таорска Клисура]] и клисурата на р. [[Пчиња]]; планините [[Бабуна (планина)|Бабуна]], [[Плачковица]], [[Беласица]], [[Галичица]], [[Баба (планина)|Баба]] со [[Пелистер]], Дабничка Планина (Прилепско), [[Кожуф]], Мрша и [[Смрдлива Вода]], [[Осоговски Планини|Осогово]] — рудникот [[Рудник „Саса“|Саса]] и манастирот [[Осоговски манастир|Св. Јоаким Осоговски]], [[Бистра (планина)|Бистра]] над с. [[Кнежино]].<ref name=":0" /> * Dianthus viscidus subsp. '''grisebachii''' <small>(Boiss.) Hay.</small> — Чашка е густо покриена со жлездести влакна. Се среќава во [[Прилеп]] — [[Плетвар]], [[Бабуна (планина)|Мукос]] и Козјак; [[Гевгелија]] — [[Богданци]], с. [[Црничани (Дојранско)|Црничани]], с. [[Негорци]] и [[Смрдлива Вода]].<ref name=":0" /> == Галерија == <gallery heights="200"> Податотека:Dianthus Viscidus 03 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Dianthus Viscidus Податотека:Dianthus Viscidus - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Dianthus Viscidus Податотека:Dianthus Viscidus subsp. grisebachii - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Dianthus Viscidus subsp. grisebachi Податотека:Dianthus Viscidus subsp. grisebachii 02 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Dianthus Viscidus subsp. grisebachi Податотека:Dianthus Viscidus subsp. grisebachii 03 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Dianthus Viscidus subsp. grisebachi </gallery> == Наводи == <references> <ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 2.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1993|location=Скопје|pages=374 - 376}}</ref> </references> == Надворешни врски == {{Викивидови|Dianthus viscidus|''Dianthus viscidus''}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Каранфил]] [[Категорија:Флора на Македонија]] b20hsavrnb44aeei9e48p1kbyw1rare 0 1390385 5576999 5576900 2026-06-14T15:18:42Z Carshalton 30527 /* Групна фаза */ 5576999 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија меѓународно фудбалско првенство | tourney_name = Светско првенство во фудбал 2026 | year = | other_titles = {{ubl|2026 FIFA World Cup|Copa Mundial de la FIFA 2026|Coupe du Monde de la FIFA 2026}} | image = 2026 FIFA World Cup emblem.webp | size = 150px | country = {{flagsport|CAN}} [[Канада]] | country2 = {{flagsport|MEX}} [[Мексико]] | country3 = {{flagsport|USA}} [[САД]] | dates = 11 јуни – 19 јули | confederations = 6 | num_teams = 48 | venues = 16 | cities = 16 | champion = | count = | second = | third = | fourth = | matches = | goals = | attendance = | top_scorer = | player = | goalkeeper = | young_player = | fair_play = | prevseason = [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] | nextseason = [[Светско првенство во фудбал 2030|''2030'']] }} '''Светско првенство во фудбал 2026''' — 23. [[Светско првенство во фудбал|Светско првенство во фудбал]], меѓународен фудбалски турнир кој се одржува на секој четири години и на кој право на учество имаат сите членки на ФИФА кој ги минале квалификациите. Турнирот ќе се одржи од 11 јуни до 19 јули 2026 година,<ref name="Schedule">{{Наведена мрежна страница|url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule|date=February 4, 2024|publisher=FIFA|archive-url=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|archive-date=February 5, 2024|accessdate=February 4, 2024}}</ref> и ќе биде игран во шеснаесет градови домаќини, единаесет во [[Соединети Американски Држави|САД]], три во [[Мексико]] и два во [[Канада]]. Ова, исто така, ќе биде првото издание на Светско првенство во фудбал кое ќе биде одржано во три држави и првото на кое ќе настапуваат 48 репрезентации, по проширувањето од досегашните 32.<ref>{{cite news |date=13. 6. 2018 |title=World Cup 2026: Canada, US & Mexico joint bid wins right to host tournament |publisher=[[BBC]] Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913 |url-status=live |access-date=13. 6. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210114150230/https://www.bbc.com/sport/football/44464913 |archive-date=14. 1. 2021}}</ref><ref name="ESPN 2017">{{Cite web |last=Carlise |first=Jeff |date=April 10, 2017 |title=U.S., neighbors launch 2026 World Cup bid |url=http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170411140749/http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |archive-date=11. 4. 2017 |publisher=ESPN}}</ref><ref name="48teams">{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |publisher=FIFA |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017}}</ref> Овие три држави ја победиле конкурентската кандидатура на [[Мароко]] за време на гласањето на 68-миот Конгрес на ФИФА во [[Москва]]. Ова ќе биде првото првенство по она во [[Светско првенство во фудбал 2002|2002]] година, одржано во [[Јапонија]] и [[Јужна Кореја]] кое ќе има повеќе од еден домаќин. Со претходните домаќинства на турнирите во [[Светско првенство во фудбал 1970|1970]] и [[Светско првенство во фудбал 1986|1986]], Мексико станала првата земја што три пати била домаќин или ко-домаќин на Светското првенство. САД претходно биле организатори на првенството во [[Светско првенство во фудбал 1994|1994]]. Спротивно на тоа, ова ќе биде прв пат Канада да биде домаќин или ко-домаќин. Настанот се вратил во својот традиционален летен распоред на [[Северна полутопка|Северната хемисфера]], откако [[Светско првенство во фудбал 2022|Светското првенство 2022]] во [[Катар]] се одржало во ноември и декември. Како земји домаќини, Канада, [[Фудбалска репрезентација на Мексико|Мексико]] и [[Фудбалска репрезентација на САД|САД]] автоматски се квалификувале. [[Фудбалска репрезентација на Зелен ’Рт|Зелен ’Рт]], [[Фудбалска репрезентација на Курасао|Курасао]], [[Фудбалска репрезентација на Јордан|Јордан]] и [[Фудбалска репрезентација на Узбекистан|Узбекистан]] ќе го имаат своето деби на Светското првенство. [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]] е [[Финале на Светското првенство во фудбал 2022|бранител на титулата]], откако ја освоила својата трета титула на Светското првенство 2022. ==Формат и проширување== Идејата за проширување на турнирот се споменувала уште во 2013 година, кога била презентирана од тогашниот претседател на [[УЕФА]], [[Мишел Платини]],<ref>{{Cite news |date=28. 10. 2013 |title=Michel Platini calls for 40-team World Cup starting with Russia 2018 |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |access-date=24. 1. 2015 |archive-date=15. 9. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915093947/https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=29. 10. 2013 |title=Michel Platini's World Cup expansion plan unlikely – Fifa |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/24735765 |url-status=live |access-date=24. 1. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140421001646/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/24735765 |archive-date=21. 4. 2014}}</ref> а во 2016 година, ја подржал и претседателот на [[ФИФА]], [[Џани Инфантино]].<ref>{{Cite news |date=30. 3. 2016 |title=Infantino suggests 40-team World Cup finals |work=Independent Online |publisher=[[Independent Online (South Africa)|IOL]] |agency=Reuters |location=Južna Afrika |url=http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230230628/http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |archive-date=30. 12. 2016}}</ref> Противниците на предлогот тврделе дека бројот на натпревари веќе достигнал неприфатливо ниво,<ref name="auto2">{{Cite news |last=Macguire |first=Eoghan |date=15. 12. 2016 |title=World Cup: Europe's top clubs oppose FIFA's expansion plans |url=https://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161224164833/http://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |archive-date=24. 12. 2016 |publisher=CNN}}</ref> дека проширувањето ќе го ослабне квалитетот на натпреварите<ref name="auto">{{Cite news |date=2. 10. 2016 |title=Low confirms opposition to 40-team World Cup |publisher=sbs.com.au |agency=[[Australian Associated Press]] |url=http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005031826/http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |archive-date=5. 10. 2016}}</ref><ref name="auto1">{{Cite news |last=Martín |first=Idafe |date=10. 1. 2017 |title=Mundial de 48 equipos: durísimas críticas en Europa |url=https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170112153909/https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |archive-date=12. 1. 2017 |work=[[Clarín (Argentine newspaper)|Clarín]] |language=es}}</ref> и дека одлуката е првенствено политичка, а не спортска. Инфантино бил обвинет дека го искористил ветувањето за поголем број на учесници на Светското првенство како средство за победа на [[Вонреден конгрес на ФИФА во 2016 година|претседателските избори на ФИФА]].<ref>{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Críticas a decisión de la FIFA de jugar el Mundial 2026 con 48 selecciones |language=es |work=[[El Universo]] |agency=[[Agence France-Presse]] |url=http://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170111180321/https://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |archive-date=11. 1. 2017}}</ref> Од ова издание, [[Светско првенство во фудбал|Светското првенство]] е проширено на 48 екипи, 16 повеќе отколку на претходните седум турнири.<ref name="48teams4">{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017 |publisher=FIFA}}</ref> Екипите ќе бидат поделени во 12 групи од по четири екипи. Првите две екипи од секоја група и осумте најдобри третопласирани екипи ќе се пласираат во осминафиналето, во согласност со одлуката одобрена од [[Совет на ФИФА|Советот на ФИФА]] ​​на 14 март 2023 година.<ref name="IMC">{{Cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|title=FIFA Council approves international match calendars|date=14. 3. 2023|publisher=[[FIFA]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230314155521/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|archive-date=14. 3. 2023|url-status=live|access-date=14. 3. 2023}}</ref> Тоа е првото проширување и првата промена во форматот на Светското првенство од [[Светско првенство во фудбал 1998|1998]].<ref>{{Cite web |date=16. 3. 2024 |title=Success stories from the FIFA World Cup's last expansion |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/celebrating-history-of-32-team-world-cup-1998-2022 |access-date=20. 5. 2026 |website=FIFA}}</ref> Вкупниот број на натпревари се зголемува од 64 на 104, а екипите што ќе стигнат до последните четири натпревари ќе играат по осум натпревари наместо досегашните седум. Турнирот ќе трае 39 дена, седум повеќе од изданијата во [[Светско првенство во фудбал 2014|2014]] и [[Светско првенство во фудбал 2018|2018]].<ref>{{cite news |last=Ingle |first=Sean |url=https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |title=World Cup 2026: four-team groups and 104 game-tournament confirmed by Fifa |work=[[The Guardian]] |date=14. 3. 2023 |access-date=11. 4. 2023 |archive-date=11. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411173501/https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Bushnell |first=Henry |url=https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |title=FIFA scraps ill-fated 2026 World Cup format, but new plan presents other pros and cons |work=[[Yahoo! Sports]] |date=14. 3. 2023 |access-date=11. 4. 2023 |archive-date=11. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411012544/https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |url-status=live}}</ref> Секој репрезентација и понатаму ќе игра по три натпревари во групната фаза.<ref>{{cite news |last=Ziegler |first=Martyn |url=https://www.thetimes.com/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |title=World Cup will be a week longer — but Fifa scraps three-team group plan |work=[[The Times]] |date=14. 3. 2023 |access-date=14. 3. 2023 |archive-date=14. 3. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314110957/https://www.thetimes.co.uk/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Slater |first1=Matt |last2=Ornstein |first2=David |url=https://www.nytimes.com/athletic/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |title=World Cup 2026 format expands again with four-team groups and 104 matches |work=[[The Athletic]] |date=14. 3. 2023 |access-date=14. 3. 2023 |archive-date=14. 3. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314103434/https://theathletic.com/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |url-status=live}}</ref> Последниот ден од клупските обврски за играчите вклучени во конечните списоци на националните тимови е 24 мај 2026 година; клубовите мора да ги ослободат најдоцна до 25 мај, со исклучок на играчите кои учествуваат во финалето на континенталните клупски натпреварувања до 30 мај. Комбинираниот период за одмор, задолжителниот период за ослободување и времетраењето на турнирот е 56 дена, исто како и во [[Светско првенство во фудбал 2010|2010]], 2014 и 2018 година.<ref name="IMC"/> ===Разгледувани формати на проширување=== Проширувањето на 48 екипи било одобрено на 10 јануари 2017 година, кога првично било одлучено турнирот да има 16 групи од по три екипи и вкупно 80 натпревари. Според тогашниот формат, првите две екипи од секоја група би се пласирале во шеснаесттинафиналето.<ref name="48teams4"/><ref>{{Cite web |last=Conn |first=David |date=10. 1. 2017 |title=Fifa approves Infantino's plan to expand World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110104617/https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017 |website=The Guardian}}</ref> Во подоцна напуштеното решение, максималниот број на натпревари по тим би останал седум, но секој тим во групата би играл еден натпревар помалку од претходно. Турнирот, сепак би бил завршен во рок од 32 дена.<ref>{{Cite web |date=10. 1. 2017 |title=World Cup: Gianni Infantino defends tournament expansion to 48 teams |url=https://www.bbc.com/sport/football/38577001 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170331171815/http://www.bbc.com/sport/football/38577001 |archive-date=31. 3. 2017 |publisher=BBC Sport}}</ref> Овој формат бил избран во однос на три други предлози, кои предвидувале 40 до 48 национални тимови, 76 до 88 натпревари и еден до четири загарантирани натпревари по учесник.<ref name="heraldlive">{{Cite news |date=7. 10. 2016 |title=New Fifa chief backs 48-team World Cup |publisher=HeraldLIVE |url=http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161010112923/http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |archive-date=10. 10. 2016 |quote=It's an idea, just as the World Cup with 40 teams is already on the table with groups of four or five teams.}}</ref><ref name="yahoo">{{Cite news |last=Dunbar |first=Graham |date=23. 12. 2016 |title=FIFA's 5 options for a 2026 World Cup of 48, 40 or 32 teams |url=https://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110142721/http://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |archive-date=10. 1. 2017 |publisher=[[Yahoo! Sports]] |agency=[[Associated Press]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=19. 12. 2016 |title=FIFA World Cup format proposals |url=http://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915094005/https://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf |archive-date=15. 9. 2018 |access-date=10. 1. 2017 |publisher=FIFA}}</ref> Критичарите предупредиле дека групите од три екипи, во кои две продолжуваат понатаму, значително го зголемуваат ризикот од местење на натпревари.<ref name="guyon">{{Cite journal |last=Guyon |first=Julien |date=30. 4. 2020 |title=Risk of Collusion: Will Groups of 3 Ruin the FIFA World Cup? |journal=Journal of Sports Analytics |volume=6 |issue=4 |pages=259–279 |doi=10.3233/JSA-200414 |doi-access=free |url=https://doi.org/10.3233/JSA-200414 |access-date=2026-06-07 |archive-date=2024-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240803091047/https://doi.org/10.3233/JSA-200414 |url-status=dead }}</ref> Затоа, ФИФА ја разгледала можноста за одлучување на нерешените натпревари во групната фаза преку [[Изведување пенали (фудбал)|изведување пенали]],<ref>{{cite news |date=18. 1. 2017 |title=Penalty shootouts may be used to settle drawn World Cup matches |work=World Soccer |url=http://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |access-date=12. 11. 2020 |archive-date=28. 10. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028040619/https://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |url-status=live}}</ref> но дури и тогаш сè уште би постоел одреден ризик, вклучително и можноста екипата намерно да загуби по изведување на пенали со цел да го елиминира противникот.<ref name="guyon"/> Поради овие приговори, ФИФА продолжила да разгледува други модели на натпреварување, <ref>{{cite news |first=Martyn |last=Ziegler |title=Format for 2026 World Cup could be revamped amid 'collusion' fears, says Fifa vice-president |url=https://www.thetimes.com/sport/football/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |work=[[The Times]] |location=London |date=1. 4. 2022 |access-date=5. 11. 2022 |archive-date=13. 11. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113124725/https://www.thetimes.co.uk/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |url-status=live}}</ref> за процесот да заврши со објавата во 2023 година, кога било потврдено дека турнирот ќе има 12 групи од по четири репрезентации. ==Стадиони== За време на процесот на кандидатура, 41 град со вкупно 42 постоечки и целосно функционални стадиони со редовни корисници, со исклучок на Монтреал, и два стадиони во изградба, во Лас Вегас и Лос Анџелес, се пријавиле како дел од заедничката кандидатура. Меѓу нив биле три стадиони во три мексикански градови, шест стадиони во шест канадски градови и 35 стадиони во 32 градови во САД.<ref name="bids">{{cite web |title=Forty-one Cities Across Canada, Mexico and the United States Submit Bids to Serve as Host Cities in United Bid for 2026 FIFA World Cup |url=http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908021347/http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |archive-date=8. 9. 2017 |access-date=7. 9. 2017}}</ref> Во првиот круг испаднале девет стадиони во девет градови. Вториот круг го стеснил изборот за уште девет стадиони во шест градови, додека три града, Чикаго, Минеаполис и Ванкувер, се откажале бидејќи ФИФА не била подготвена да разговара за финансиските детали на организацијата.<ref>{{cite news |last=Carlisle |first=Jeff |title=United States-led World Cup bid cuts list of potential host cities to 23 |url=https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |access-date=25. 11. 2021 |publisher=ESPN |date=16. 3. 2018 |archive-date=25. 11. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211125114050/https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |url-status=live}}</ref> Откако [[Монтреал]] се повлекол во јули 2021 година поради недостаток на провинциско финансирање и поддршка за реновирање на [[Олимписки стадион (Монтреал)|Олимпискиот стадион]],<ref>{{cite news |title=Montreal withdraws from host city selection process for 2026 World Cup |url=https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |access-date=6. 7. 2021 |work=Sportsnet |date=6. 7. 2021 |archive-date=16. 8. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210816132650/https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |url-status=live}}</ref> Ванкувер повторно се приклучил на процесот како кандидат-домаќин во април 2022 година.<ref name="vancouver_candidatecity">{{cite web |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process |title=Update on FIFA World Cup 2026 candidate host city process |publisher=FIFA |date=14. 4. 2022 |access-date=14. 4. 2022 |archive-date=12. 7. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220712003456/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process |url-status=live}}</ref> Ова го донело конечниот број на кандидати на 24 стадиони, секој во посебен град или метрополитенска област.<ref>{{Cite web |date=26. 1. 2021 |title=FIFA eyes late 2021 to pick 2026 World Cup host cities |url=https://www.cbc.ca/sports/soccer/fifa-sets-late-2021-target-to-pic-2026-world-cup-cities-1.5888162 |access-date=20. 5. 2026 |website=CBC}}</ref> На 16 јуни 2022 година, ФИФА ги објавила 16-те градови домаќини: два во Канада, три во Мексико и 11 во САД.<ref name="bid_cities">{{Cite web |title=United 2026 bid book |url=https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |access-date=30. 4. 2018 |publisher=united2026.com}}</ref> Избрани биле [[Атланта]], [[Бостон]], [[Далас]], [[Гвадалахара]], [[Хјустон]], [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]], [[Лос Анџелес]], [[Сиудад де Мексико]], [[Мајами]], [[Монтереј]], [[Филаделфија]], [[Њујорк]]/[[Њу Џерзи]], [[Сан Франциско]], [[Сиетл]], [[Торонто]] и [[Ванкувер]].<ref>{{cite news |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement |title=FIFA unveils stellar line-up of FIFA World Cup 2026 Host Cities |publisher=FIFA |date=16. 6. 2022 |access-date=16. 6. 2022 |archive-date=16. 6. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220616223211/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement |url-status=live}}</ref> Осум од 16-те избрани стадиони имаат трајна вештачка трева, која се заменува со трева за турнирот под надзор на ФИФА и истражувачки тим од Универзитетот во Тенеси и Државниот универзитет во Мичиген. Во зависност од климата на поединечниот стадион, за постудени услови ќе се користи или мешавина од 84% ливадска власецка и 16% повеќегодишна 'ржана трева, или бермудска трева за потопли услови.<ref name="utk-fifa">{{cite web |title=Bringing UT's Turfgrass Expertise to FIFA World Cup 26 |url=https://www.utk.edu/turfgrass/ |publisher=UT Knoxville |access-date=25. 4. 2026}}</ref><ref name="tsn-henry-26">{{cite web |last1=Henry |first1=Genevieve |title=MSU Turf Management Program provides grass for World Cup |url=https://statenews.com/article/2026/04/msu-turf-management-program-provides-grass-for-world-cup?ct=content_open&cv=cbox_featured |publisher=The State News |access-date=25. 4. 2026 |date=22. 4. 2026}}</ref><ref name="conv-tr-g-s-b-26">{{cite web |last1=Trey Rogers |first1=John N. |last2=Guevara |first2=Jackie Lyn A. |last3=Sorochan |first3=John |last4=Bearss |first4=Ryan |title=We designed the turf for soccer's biggest World Cup ever – here's how we created the same playing experience across 3 countries |url=https://theconversation.com/we-designed-the-turf-for-soccers-biggest-world-cup-ever-heres-how-we-created-the-same-playing-experience-across-3-countries-279536 |publisher=The Conversation |access-date=25. 4. 2026 |date=20. 4. 2026}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !{{flagsport|MEX}} [[Мексико (град)|Мексико Сити]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Њујорк]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Далас]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Хјустон]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Стадион Ацтека]] | [[Стадион Метлајф]]<br /><small>([[Ист Ратерфорд (Њу Џерзи)|Ист Ратерфорд]])</small> | [[Стадион AT&T]]<br /><small>([[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]])</small> | [[Стадион Ароухед]] | [[Стадион НРГ]] |- | Капацитет: '''87.523''' | Капацитет: '''82.500''' | Капацитет: '''80.000''' | Капацитет: '''76.416''' | Капацитет: '''72.220''' |- | [[File:Soccer_game_at_the_Azteca_Stadium.JPG|250px]] | [[File:Copa America game between Columbia vs Peru at the MetLife Stadium.jpg|250px]] | [[File:Cowboys stadium inside view 4.JPG|250px]] | [[File:25 July 2010 Kansas City Wizards vs Manchester United friendly.jpg|250px]] | [[File:Reliantstadium.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Атланта]]<ref name="bid_cities" /> |colspan=3 rowspan=12| {{location map+|North America|float=center|width=800|caption=Градови домаќини|places= {{location map~|North America|lat=33.755|long=-84.39|label='''[[Атланта]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=42.065278|long= -71.248333|label='''[[Бостон]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=32.775833|long=-96.796667|label='''[[Далас]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=29.762778|long=-95.383056|label='''[[Хјустон]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=39.099722|long=-94.578333|label='''[[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=34.05|long=-118.25|label='''[[Лос Анџелес]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=25.775278|long=-80.208889|label='''[[Мајами]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=40.817097|long=-74.085024|label='''[[Њујорк]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=39.9500|long=-75.1667|label='''[[Филаделфија]]'''|position=left}} {{location map~|North America|lat=37.4032|long=-121.9698|label='''[[Сан Франциско]]'''}} {{location map~|North America|lat=47.5952|long=-122.3316|label='''[[Сиетл]]'''}} {{location map~|North America|lat=43.7|long=-79.4|label='''[[Торонто]]'''|position=left}} {{location map~|North America|lat=49.28|long=-123.12|label='''[[Ванкувер]]'''|position=right}} {{location map~ |North America |lat=19.302911 |long=-99.150442 |label='''[[Мексико (град)|Мексико Сити]]'''|position=right}} {{location map~ |North America |lat=25.722806 |long=-100.312056 |label='''[[Монтереј]]''' |position=left}} {{location map~ |North America |lat=20.681667 |long=-103.462778 |label= '''[[Гвадалахара]]''' |position=left}} }} !{{flagsport|USA}} [[Лос Анџелес]]<ref name="bid_cities" /><ref>{{Cite web|url=https://www.lasec.net/los-angeles-2026/|title=Los Angeles 2026|access-date=05. 07. 2022|archive-date=29. 06. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629172852/https://www.lasec.net/los-angeles-2026/|url-status=}}</ref> |- | [[Стадион Мерцедес Бенц]] | [[Стадион Соу-Фај]]<br /><small>([[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]])</small> |- | Капацитет: '''71.000''' | Капацитет: '''70.240''' |- | [[File:2017 Orlando City at Atlanta United MLS Game.jpg|250px]] |[[File:SoFi_Stadium_interior_2021.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Филаделфија]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Сиетл]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Линколн Фајненшел Филд]] | [[Лумен Филд]] |- |Капацитет: '''69.796''' |Капацитет: '''69.000''' |- |[[File:Philly (45).JPG|250px]] | [[File:2022 CONCACAF Champions League Final - View from southeast corner at night.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Сан Франциско]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Бостон]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Стадион Ливајс]] <br /><small>([[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]])</small> | [[Стадион Жилет]]<br /><small>([[Фоксборо]])</small> |- | Капацитет: '''68.500'''<br /> | Капацитет: '''65.878'''<br /> |- | [[File:Entering Levi's Stadium.JPG|250px]] | [[File:Gillette Stadium (Top View).jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Мајами]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|CAN}} [[Ванкувер]]<ref name="vancouver_candidatecity" /> !{{flagsport|MEX}} [[Монтереј]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|MEX}} [[Гвадалахара]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|CAN}} [[Торонто]]<ref name="bid_cities"/> |- | [[Стадион Хард Рок]]<br /><small>([[Мајами Гарденс|Мајами]])</small> | [[БиСи Плејс]] | [[Стадион ББВА]]<br /><small>([[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]])</small> | [[Стадион Акрон]]<br /><small>([[Сапопан]])</small> | [[БМО Филд]] |- | Капацитет: '''64.767''' | Капацитет: '''54.500''' | Капацитет: '''53.500''' | Капацитет: '''49.850''' | Капацитет: '''30.000''' |- | [[File:Hard Rock Stadium 2017 2.jpg|250px]] | [[File:BC Place 2015 Women's FIFA World Cup.jpg|250px]] | [[File:Estadio BBVA Bancomer - Diciembre 2017.jpg|250px]] | [[File:Estadio Akron 02-07-2022 cabecera sur lado derecho.jpg|300px]] | [[File:Bmo Field 2016 East Stand.jpg|250px]] |} ==Групна фаза== Првите две екипи од секоја група, како и осумте најдоброрангирани третопласирани екипи се пласираат во шеснаесттинафиналето. {{легенда|#ccffcc|Екипи кои ја поминале групната фаза}} {{легенда|#ffcccc|Испаднати}} ===Група А=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група A}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата А !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|MEX|}} |1||1||0||0||2||0||+2||3 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|KOR}} |1||1||0||0||2||1||+1||3 |- style="background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|CZE|}} |1||0||0||1||1||2||–1||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|RSA|}} |1||0||0||1||0||2||–2||0 |} <section begin=A1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 11 јуни 2026 |време = 13:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Мексико - Јужна Африка|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021443 |екипа2 = {{fb|RSA}} |голови1 = *[[Хулиан Кињонес|Кињонес]] {{goal|{{0}}9}} *[[Раул Хименес|Хименес]] {{goal|67}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Вилтон Сампајо]] }}<section end=A1 /> ---- <section begin=A2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 11 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|KOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Јужна Кореја - Чешка|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021441 |екипа2 = {{fb|CZE}} |голови1 = *[[Хванг Ин Бом]] {{goal|67}} *[[О Хјун Гју]] {{goal|80}} |голови2 = *{{goal|59}} [[Ладислав Крејчи (фудбалер 1999)|Крејчи]] |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 44.985 |судија = {{flagsport|EGY}} [[Амин Омар|Амин Мохамед Омар]] }}<section end=A2 /> ---- <section begin=A3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|CZE}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021440 |екипа2 = {{fb|RSA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц|Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = |судија = }}<section end=A3 /> ---- <section begin=A4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 19:00 |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021442 |екипа2 = {{fb|KOR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = |судија = }}<section end=A4 /> ---- <section begin=A5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 19:00 |екипа1 = {{fb-rt|CZE}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021444 |екипа2 = {{fb|MEX}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = |судија = }}<section end=A5 /> ---- <section begin=A6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 19:00 |екипа1 = {{fb-rt|RSA}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021445 |екипа2 = {{fb|KOR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = |судија = }}<section end=A6 /> ---- ===Група Б=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Б}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Б !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|CAN|}} |1||0||1||0||1||1||0||1 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|BIH}} |1||0||1||0||1||1||0||1 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|QAT|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|SUI|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=B1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 12 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Канада - Босна и Херцеговина|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021449 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = *[[Кајл Ларин|Ларин]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Јово Лукиќ|Лукиќ]] |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.002 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Факундо Тељо]] }}<section end=B1 /> ---- <section begin=B2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|QAT}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Катар - Швајцарија|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021447 |екипа2 = {{fb|SUI}} |голови1 = *[[Миро Мухајм|Мухајм]] {{goal|90+4|авт.}} |голови2 = *{{goal|17|пен.}} [[Брил Ембоо|Емболо]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 67.966 |судија = {{flagsport|HON}} [[Саид Мартинес]] }}<section end=B2 /> ---- <section begin=A3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021446 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = |судија = }}<section end=B3 /> ---- <section begin=A4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021450 |екипа2 = {{fb|QAT}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = |судија = }}<section end=B4 /> ---- <section begin=A5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021451 |екипа2 = {{fb|CAN}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = |судија = }}<section end=B5 /> ---- <section begin=A6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|BIH}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021448 |екипа2 = {{fb|QAT}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = |судија = }}<section end=B6 /> ---- ===Група Ц=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Ц !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|BRA|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|MAR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|HAI|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|SCO|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=C1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Бразил - Мароко|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021456 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = *[[Винисиус Жуниор|Винисиус]] {{goal|32}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=C1 /> ---- <section begin=C2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|HAI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Хаити - Шкотска|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021453 |екипа2 = {{fb|SCO}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|28}} [[Џон МакГин|МакГин]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = {{flagsport|ALG}} [[Мустафа Горбал]] }}<section end=C2 /> ---- <section begin=C3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021454 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = |судија = }}<section end=C3 /> ---- <section begin=C4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 20:30 |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021457 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = |судија = }}<section end=C4 /> ---- <section begin=C5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021455 |екипа2 = {{fb|BRA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = |судија = }}<section end=C5 /> ---- <section begin=C6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|MAR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021452 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес-Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = |судија = }}<section end=C6 /> ---- ===Група Д=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Д}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Д !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|USA}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|PAR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|AUS}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|TUR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=D1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 12 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#САД - Парагвај|4–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021458 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = *[[Дамиан Бобадиља|Бобадиља]] {{goal|{{0}}7|авт.}} *[[Фоларин Балогун|Балогун]] {{goal|31}}, {{goal|45+5}} *[[Џовани Рејна|Рејна]] {{goal|90+8}} |голови2 = *{{goal|73}} [[Маурисио Магаљаеш Прадо|Маурисио]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.492 |судија = {{flagsport|NED}} [[Дани Макели]] }}<section end=D1 /> ---- <section begin=D2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|AUS}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021463 |екипа2 = {{fb|TUR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = |судија = }}<section end=D2 /> ---- <section begin=D3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021462 |екипа2 = {{fb|AUS}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = |судија = }}<section end=D3 /> ---- <section begin=D4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|TUR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021460 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = |судија = }}<section end=D4 /> ---- <section begin=D5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 19:00 |екипа1 = {{fb-rt|TUR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021459 |екипа2 = {{fb|USA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = |судија = }}<section end=D5 /> ---- <section begin=D6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 19:00 |екипа1 = {{fb-rt|PAR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021461 |екипа2 = {{fb|AUS}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = |судија = }}<section end=D6 /> ---- ===Група Е=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Е}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата E !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|GER}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CUW}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|CIV}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|ECU}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=E1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/40002146 |екипа2 = {{fb|CUW}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = |судија = }}<section end=E1 /> ---- <section begin=E2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 19:00 |екипа1 = {{fb-rt|CIV}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021467 |екипа2 = {{fb|ECU}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = |судија = }}<section end=E2 /> ---- <section begin=E3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021469 |екипа2 = {{fb|CIV}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[БМО филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = |судија = }}<section end=E3 /> ---- <section begin=E4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 19:00 |екипа1 = {{fb-rt|ECU}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021465 |екипа2 = {{fb|CUW}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = |судија = }}<section end=E4 /> ---- <section begin=E5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 16:00 |екипа1 = {{fb-rt|CUW}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021468 |екипа2 = {{fb|CIV}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = |судија = }}<section end=E5 /> ---- <section begin=E6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 16:00 |екипа1 = {{fb-rt|ECU}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021466 |екипа2 = {{fb|GER}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = |судија = }}<section end=E6 /> ---- ===Група Ф=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата E !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|NED}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|JPN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|SWE}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|TUN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=F1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021470 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = |судија = }}<section end=F1 /> ---- <section begin=F2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|SWE}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021474 |екипа2 = {{fb|TUN}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = |судија = }}<section end=F2 /> ---- <section begin=F3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021472 |екипа2 = {{fb|SWE}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = |судија = }}<section end=F3 /> ---- <section begin=F4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 22:00 |екипа1 = {{fb-rt|TUN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021475 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = |судија = }}<section end=F4 /> ---- <section begin=E5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|JPN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021471 |екипа2 = {{fb|SWE}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = |судија = }}<section end=E5 /> ---- <section begin=F6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|TUN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021473 |екипа2 = {{fb|NED}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = |судија = }}<section end=F6 /> ---- ===Група Г=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Г}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Г !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|BEL}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|EGY}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|IRN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|NZL}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=G1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021478 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = |судија = }}<section end=G1 /> ---- <section begin=G2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|IRN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021476 |екипа2 = {{fb|NZL}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = |судија = }}<section end=G2 /> ---- <section begin=G3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021477 |екипа2 = {{fb|IRN}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = |судија = }}<section end=G3 /> ---- <section begin=G4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|NZL}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021480 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = |судија = }}<section end=G4 /> ---- <section begin=G5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|EGY}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021479 |екипа2 = {{fb|IRN}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = |судија = }}<section end=G5 /> ---- <section begin=G6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|NZL}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021481 |екипа2 = {{fb|BEL}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = |судија = }}<section end=G6 /> ---- ===Група Х=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Х}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Х !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ESP}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CPV}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|SAU}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|URU}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=H1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021482 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = |судија = }}<section end=H1 /> ---- <section begin=H2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|SAU}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021486 |екипа2 = {{fb|URU}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = |судија = }}<section end=H2 /> ---- <section begin=H3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021483 |екипа2 = {{fb|SAU}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = |судија = }}<section end=H3 /> ---- <section begin=H4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|URU}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021487 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = |судија = }}<section end=H4 /> ---- <section begin=H5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 19:00 |екипа1 = {{fb-rt|CPV}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021485 |екипа2 = {{fb|SAU}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = |судија = }}<section end=H5 /> ---- <section begin=H6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|URU}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021484 |екипа2 = {{fb|ESP}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = |судија = }}<section end=H6 /> ---- ===Група И=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група И}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата И !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|FRA}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|SEN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|IRQ}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|NOR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=I1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021490 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = |судија = }}<section end=I1 /> ---- <section begin=I2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|IRQ}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021488 |екипа2 = {{fb|NOR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = |судија = }}<section end=I2 /> ---- <section begin=I3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 17:00 |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021492 |екипа2 = {{fb|IRQ}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = |судија = }}<section end=I3 /> ---- <section begin=I4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|NOR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021491 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = |судија = }}<section end=I4 /> ---- <section begin=I5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|NOR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021489 |екипа2 = {{fb|FRA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = |судија = }}<section end=I5 /> ---- <section begin=I6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|SEN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021493 |екипа2 = {{fb|IRQ}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = |судија = }}<section end=I6 /> ---- ===Група Ј=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Ј !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ARG}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|ALG}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|AUT}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|JOR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=J1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021496 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = |судија = }}<section end=J1 /> ---- <section begin=J2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|AUT}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021498 |екипа2 = {{fb|JOR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = |судија = }}<section end=J2 /> ---- <section begin=J3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021494 |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = |судија = }}<section end=J3 /> ---- <section begin=J4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|JOR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021499 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = |судија = }}<section end=J4 /> ---- <section begin=J5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|ALG}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021497 |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = |судија = }}<section end=J5 /> ---- <section begin=J6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|JOR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021495 |екипа2 = {{fb|ARG}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = |судија = }}<section end=J6 /> ---- ===Група К=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група К}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата К !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|POR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|COD}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|UZB}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|COL}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=K1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021502 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = |судија = }}<section end=K1 /> ---- <section begin=K2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|UZB}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021504 |екипа2 = {{fb|COL}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = |судија = }}<section end=K2 /> ---- <section begin=K3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021503 |екипа2 = {{fb|UZB}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = |судија = }}<section end=K3 /> ---- <section begin=K4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021501 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = |судија = }}<section end=K4 /> ---- <section begin=K5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 19:30 |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021505 |екипа2 = {{fb|POR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = |судија = }}<section end=K5 /> ---- <section begin=K6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 19:30 |екипа1 = {{fb-rt|COD}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021500 |екипа2 = {{fb|UZB}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = |судија = }}<section end=K6 /> ---- ===Група Л=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Л}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Л !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ENG}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CRO}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|GHA}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|PAN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=L1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021507 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = |судија = }}<section end=L1 /> ---- <section begin=L2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 19:00 |екипа1 = {{fb-rt|GHA}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021510 |екипа2 = {{fb|PAN}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = |судија = }}<section end=L2 /> ---- <section begin=L3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 16:00 |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021506 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = |судија = }}<section end=L3 /> ---- <section begin=L4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 19:00 |екипа1 = {{fb-rt|PAN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021511 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = |судија = }}<section end=L4 /> ---- <section begin=L5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 17:00 |екипа1 = {{fb-rt|PAN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021508 |екипа2 = {{fb|ENG}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = |судија = }}<section end=L5 /> ---- <section begin=L6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 17:00 |екипа1 = {{fb-rt|CRO}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021509 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = |судија = }}<section end=L6 /> ---- === Поредок на третопласираните === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- !width=7%|{{Tooltip|Поз.|Позиции}} !width=7%|{{Tooltip|Група|Група}} !width=27%|Репрезентација !width=7%|{{Tooltip|Нат|Одиграни натпревари}} !width=7%|{{Tooltip|Поб|Победи}} !width=7%|{{Tooltip|Нер|Нерешени}} !width=7%|{{Tooltip|Пор|Порази}} !width=7%|{{Tooltip|ДГ|Постигнати голови}} !width=7%|{{Tooltip|ПГ|Примени голови}} !width=7%|{{Tooltip|ГР|Гол-разлика}} !width=10%|{{Tooltip|Бод|Бодови}} |- style="background:#ccffcc;" |1.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група A|А]]''' || style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |2.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б|Б]]''' || style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |3.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц|Ц]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |4.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д|Д]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |5.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е|Е]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |6.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф|Ф]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |7.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г|Г]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |8.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х|Х]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |9.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група И|И]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |10.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј|Ј]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |11.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група К|К]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |12.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л|Л]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |} == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== *[https://www.fifa.com/worldcup/fifaworldcup2026/ FIFA World Cup 2026], FIFA.com {{ФИФА Светско Првенство}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал|2026]] cr1opygj7q0ihzw2w9ah9n4g4ceo5se 5577000 5576999 2026-06-14T15:21:43Z Carshalton 30527 /* Група Д */ 5577000 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија меѓународно фудбалско првенство | tourney_name = Светско првенство во фудбал 2026 | year = | other_titles = {{ubl|2026 FIFA World Cup|Copa Mundial de la FIFA 2026|Coupe du Monde de la FIFA 2026}} | image = 2026 FIFA World Cup emblem.webp | size = 150px | country = {{flagsport|CAN}} [[Канада]] | country2 = {{flagsport|MEX}} [[Мексико]] | country3 = {{flagsport|USA}} [[САД]] | dates = 11 јуни – 19 јули | confederations = 6 | num_teams = 48 | venues = 16 | cities = 16 | champion = | count = | second = | third = | fourth = | matches = | goals = | attendance = | top_scorer = | player = | goalkeeper = | young_player = | fair_play = | prevseason = [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] | nextseason = [[Светско првенство во фудбал 2030|''2030'']] }} '''Светско првенство во фудбал 2026''' — 23. [[Светско првенство во фудбал|Светско првенство во фудбал]], меѓународен фудбалски турнир кој се одржува на секој четири години и на кој право на учество имаат сите членки на ФИФА кој ги минале квалификациите. Турнирот ќе се одржи од 11 јуни до 19 јули 2026 година,<ref name="Schedule">{{Наведена мрежна страница|url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule|date=February 4, 2024|publisher=FIFA|archive-url=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|archive-date=February 5, 2024|accessdate=February 4, 2024}}</ref> и ќе биде игран во шеснаесет градови домаќини, единаесет во [[Соединети Американски Држави|САД]], три во [[Мексико]] и два во [[Канада]]. Ова, исто така, ќе биде првото издание на Светско првенство во фудбал кое ќе биде одржано во три држави и првото на кое ќе настапуваат 48 репрезентации, по проширувањето од досегашните 32.<ref>{{cite news |date=13. 6. 2018 |title=World Cup 2026: Canada, US & Mexico joint bid wins right to host tournament |publisher=[[BBC]] Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913 |url-status=live |access-date=13. 6. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210114150230/https://www.bbc.com/sport/football/44464913 |archive-date=14. 1. 2021}}</ref><ref name="ESPN 2017">{{Cite web |last=Carlise |first=Jeff |date=April 10, 2017 |title=U.S., neighbors launch 2026 World Cup bid |url=http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170411140749/http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |archive-date=11. 4. 2017 |publisher=ESPN}}</ref><ref name="48teams">{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |publisher=FIFA |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017}}</ref> Овие три држави ја победиле конкурентската кандидатура на [[Мароко]] за време на гласањето на 68-миот Конгрес на ФИФА во [[Москва]]. Ова ќе биде првото првенство по она во [[Светско првенство во фудбал 2002|2002]] година, одржано во [[Јапонија]] и [[Јужна Кореја]] кое ќе има повеќе од еден домаќин. Со претходните домаќинства на турнирите во [[Светско првенство во фудбал 1970|1970]] и [[Светско првенство во фудбал 1986|1986]], Мексико станала првата земја што три пати била домаќин или ко-домаќин на Светското првенство. САД претходно биле организатори на првенството во [[Светско првенство во фудбал 1994|1994]]. Спротивно на тоа, ова ќе биде прв пат Канада да биде домаќин или ко-домаќин. Настанот се вратил во својот традиционален летен распоред на [[Северна полутопка|Северната хемисфера]], откако [[Светско првенство во фудбал 2022|Светското првенство 2022]] во [[Катар]] се одржало во ноември и декември. Како земји домаќини, Канада, [[Фудбалска репрезентација на Мексико|Мексико]] и [[Фудбалска репрезентација на САД|САД]] автоматски се квалификувале. [[Фудбалска репрезентација на Зелен ’Рт|Зелен ’Рт]], [[Фудбалска репрезентација на Курасао|Курасао]], [[Фудбалска репрезентација на Јордан|Јордан]] и [[Фудбалска репрезентација на Узбекистан|Узбекистан]] ќе го имаат своето деби на Светското првенство. [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]] е [[Финале на Светското првенство во фудбал 2022|бранител на титулата]], откако ја освоила својата трета титула на Светското првенство 2022. ==Формат и проширување== Идејата за проширување на турнирот се споменувала уште во 2013 година, кога била презентирана од тогашниот претседател на [[УЕФА]], [[Мишел Платини]],<ref>{{Cite news |date=28. 10. 2013 |title=Michel Platini calls for 40-team World Cup starting with Russia 2018 |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |access-date=24. 1. 2015 |archive-date=15. 9. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915093947/https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=29. 10. 2013 |title=Michel Platini's World Cup expansion plan unlikely – Fifa |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/24735765 |url-status=live |access-date=24. 1. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140421001646/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/24735765 |archive-date=21. 4. 2014}}</ref> а во 2016 година, ја подржал и претседателот на [[ФИФА]], [[Џани Инфантино]].<ref>{{Cite news |date=30. 3. 2016 |title=Infantino suggests 40-team World Cup finals |work=Independent Online |publisher=[[Independent Online (South Africa)|IOL]] |agency=Reuters |location=Južna Afrika |url=http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230230628/http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |archive-date=30. 12. 2016}}</ref> Противниците на предлогот тврделе дека бројот на натпревари веќе достигнал неприфатливо ниво,<ref name="auto2">{{Cite news |last=Macguire |first=Eoghan |date=15. 12. 2016 |title=World Cup: Europe's top clubs oppose FIFA's expansion plans |url=https://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161224164833/http://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |archive-date=24. 12. 2016 |publisher=CNN}}</ref> дека проширувањето ќе го ослабне квалитетот на натпреварите<ref name="auto">{{Cite news |date=2. 10. 2016 |title=Low confirms opposition to 40-team World Cup |publisher=sbs.com.au |agency=[[Australian Associated Press]] |url=http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005031826/http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |archive-date=5. 10. 2016}}</ref><ref name="auto1">{{Cite news |last=Martín |first=Idafe |date=10. 1. 2017 |title=Mundial de 48 equipos: durísimas críticas en Europa |url=https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170112153909/https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |archive-date=12. 1. 2017 |work=[[Clarín (Argentine newspaper)|Clarín]] |language=es}}</ref> и дека одлуката е првенствено политичка, а не спортска. Инфантино бил обвинет дека го искористил ветувањето за поголем број на учесници на Светското првенство како средство за победа на [[Вонреден конгрес на ФИФА во 2016 година|претседателските избори на ФИФА]].<ref>{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Críticas a decisión de la FIFA de jugar el Mundial 2026 con 48 selecciones |language=es |work=[[El Universo]] |agency=[[Agence France-Presse]] |url=http://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170111180321/https://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |archive-date=11. 1. 2017}}</ref> Од ова издание, [[Светско првенство во фудбал|Светското првенство]] е проширено на 48 екипи, 16 повеќе отколку на претходните седум турнири.<ref name="48teams4">{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017 |publisher=FIFA}}</ref> Екипите ќе бидат поделени во 12 групи од по четири екипи. Првите две екипи од секоја група и осумте најдобри третопласирани екипи ќе се пласираат во осминафиналето, во согласност со одлуката одобрена од [[Совет на ФИФА|Советот на ФИФА]] ​​на 14 март 2023 година.<ref name="IMC">{{Cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|title=FIFA Council approves international match calendars|date=14. 3. 2023|publisher=[[FIFA]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230314155521/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|archive-date=14. 3. 2023|url-status=live|access-date=14. 3. 2023}}</ref> Тоа е првото проширување и првата промена во форматот на Светското првенство од [[Светско првенство во фудбал 1998|1998]].<ref>{{Cite web |date=16. 3. 2024 |title=Success stories from the FIFA World Cup's last expansion |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/celebrating-history-of-32-team-world-cup-1998-2022 |access-date=20. 5. 2026 |website=FIFA}}</ref> Вкупниот број на натпревари се зголемува од 64 на 104, а екипите што ќе стигнат до последните четири натпревари ќе играат по осум натпревари наместо досегашните седум. Турнирот ќе трае 39 дена, седум повеќе од изданијата во [[Светско првенство во фудбал 2014|2014]] и [[Светско првенство во фудбал 2018|2018]].<ref>{{cite news |last=Ingle |first=Sean |url=https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |title=World Cup 2026: four-team groups and 104 game-tournament confirmed by Fifa |work=[[The Guardian]] |date=14. 3. 2023 |access-date=11. 4. 2023 |archive-date=11. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411173501/https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Bushnell |first=Henry |url=https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |title=FIFA scraps ill-fated 2026 World Cup format, but new plan presents other pros and cons |work=[[Yahoo! Sports]] |date=14. 3. 2023 |access-date=11. 4. 2023 |archive-date=11. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411012544/https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |url-status=live}}</ref> Секој репрезентација и понатаму ќе игра по три натпревари во групната фаза.<ref>{{cite news |last=Ziegler |first=Martyn |url=https://www.thetimes.com/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |title=World Cup will be a week longer — but Fifa scraps three-team group plan |work=[[The Times]] |date=14. 3. 2023 |access-date=14. 3. 2023 |archive-date=14. 3. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314110957/https://www.thetimes.co.uk/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Slater |first1=Matt |last2=Ornstein |first2=David |url=https://www.nytimes.com/athletic/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |title=World Cup 2026 format expands again with four-team groups and 104 matches |work=[[The Athletic]] |date=14. 3. 2023 |access-date=14. 3. 2023 |archive-date=14. 3. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314103434/https://theathletic.com/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |url-status=live}}</ref> Последниот ден од клупските обврски за играчите вклучени во конечните списоци на националните тимови е 24 мај 2026 година; клубовите мора да ги ослободат најдоцна до 25 мај, со исклучок на играчите кои учествуваат во финалето на континенталните клупски натпреварувања до 30 мај. Комбинираниот период за одмор, задолжителниот период за ослободување и времетраењето на турнирот е 56 дена, исто како и во [[Светско првенство во фудбал 2010|2010]], 2014 и 2018 година.<ref name="IMC"/> ===Разгледувани формати на проширување=== Проширувањето на 48 екипи било одобрено на 10 јануари 2017 година, кога првично било одлучено турнирот да има 16 групи од по три екипи и вкупно 80 натпревари. Според тогашниот формат, првите две екипи од секоја група би се пласирале во шеснаесттинафиналето.<ref name="48teams4"/><ref>{{Cite web |last=Conn |first=David |date=10. 1. 2017 |title=Fifa approves Infantino's plan to expand World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110104617/https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017 |website=The Guardian}}</ref> Во подоцна напуштеното решение, максималниот број на натпревари по тим би останал седум, но секој тим во групата би играл еден натпревар помалку од претходно. Турнирот, сепак би бил завршен во рок од 32 дена.<ref>{{Cite web |date=10. 1. 2017 |title=World Cup: Gianni Infantino defends tournament expansion to 48 teams |url=https://www.bbc.com/sport/football/38577001 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170331171815/http://www.bbc.com/sport/football/38577001 |archive-date=31. 3. 2017 |publisher=BBC Sport}}</ref> Овој формат бил избран во однос на три други предлози, кои предвидувале 40 до 48 национални тимови, 76 до 88 натпревари и еден до четири загарантирани натпревари по учесник.<ref name="heraldlive">{{Cite news |date=7. 10. 2016 |title=New Fifa chief backs 48-team World Cup |publisher=HeraldLIVE |url=http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161010112923/http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |archive-date=10. 10. 2016 |quote=It's an idea, just as the World Cup with 40 teams is already on the table with groups of four or five teams.}}</ref><ref name="yahoo">{{Cite news |last=Dunbar |first=Graham |date=23. 12. 2016 |title=FIFA's 5 options for a 2026 World Cup of 48, 40 or 32 teams |url=https://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110142721/http://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |archive-date=10. 1. 2017 |publisher=[[Yahoo! Sports]] |agency=[[Associated Press]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=19. 12. 2016 |title=FIFA World Cup format proposals |url=http://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915094005/https://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf |archive-date=15. 9. 2018 |access-date=10. 1. 2017 |publisher=FIFA}}</ref> Критичарите предупредиле дека групите од три екипи, во кои две продолжуваат понатаму, значително го зголемуваат ризикот од местење на натпревари.<ref name="guyon">{{Cite journal |last=Guyon |first=Julien |date=30. 4. 2020 |title=Risk of Collusion: Will Groups of 3 Ruin the FIFA World Cup? |journal=Journal of Sports Analytics |volume=6 |issue=4 |pages=259–279 |doi=10.3233/JSA-200414 |doi-access=free |url=https://doi.org/10.3233/JSA-200414 |access-date=2026-06-07 |archive-date=2024-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240803091047/https://doi.org/10.3233/JSA-200414 |url-status=dead }}</ref> Затоа, ФИФА ја разгледала можноста за одлучување на нерешените натпревари во групната фаза преку [[Изведување пенали (фудбал)|изведување пенали]],<ref>{{cite news |date=18. 1. 2017 |title=Penalty shootouts may be used to settle drawn World Cup matches |work=World Soccer |url=http://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |access-date=12. 11. 2020 |archive-date=28. 10. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028040619/https://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |url-status=live}}</ref> но дури и тогаш сè уште би постоел одреден ризик, вклучително и можноста екипата намерно да загуби по изведување на пенали со цел да го елиминира противникот.<ref name="guyon"/> Поради овие приговори, ФИФА продолжила да разгледува други модели на натпреварување, <ref>{{cite news |first=Martyn |last=Ziegler |title=Format for 2026 World Cup could be revamped amid 'collusion' fears, says Fifa vice-president |url=https://www.thetimes.com/sport/football/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |work=[[The Times]] |location=London |date=1. 4. 2022 |access-date=5. 11. 2022 |archive-date=13. 11. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113124725/https://www.thetimes.co.uk/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |url-status=live}}</ref> за процесот да заврши со објавата во 2023 година, кога било потврдено дека турнирот ќе има 12 групи од по четири репрезентации. ==Стадиони== За време на процесот на кандидатура, 41 град со вкупно 42 постоечки и целосно функционални стадиони со редовни корисници, со исклучок на Монтреал, и два стадиони во изградба, во Лас Вегас и Лос Анџелес, се пријавиле како дел од заедничката кандидатура. Меѓу нив биле три стадиони во три мексикански градови, шест стадиони во шест канадски градови и 35 стадиони во 32 градови во САД.<ref name="bids">{{cite web |title=Forty-one Cities Across Canada, Mexico and the United States Submit Bids to Serve as Host Cities in United Bid for 2026 FIFA World Cup |url=http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908021347/http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |archive-date=8. 9. 2017 |access-date=7. 9. 2017}}</ref> Во првиот круг испаднале девет стадиони во девет градови. Вториот круг го стеснил изборот за уште девет стадиони во шест градови, додека три града, Чикаго, Минеаполис и Ванкувер, се откажале бидејќи ФИФА не била подготвена да разговара за финансиските детали на организацијата.<ref>{{cite news |last=Carlisle |first=Jeff |title=United States-led World Cup bid cuts list of potential host cities to 23 |url=https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |access-date=25. 11. 2021 |publisher=ESPN |date=16. 3. 2018 |archive-date=25. 11. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211125114050/https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |url-status=live}}</ref> Откако [[Монтреал]] се повлекол во јули 2021 година поради недостаток на провинциско финансирање и поддршка за реновирање на [[Олимписки стадион (Монтреал)|Олимпискиот стадион]],<ref>{{cite news |title=Montreal withdraws from host city selection process for 2026 World Cup |url=https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |access-date=6. 7. 2021 |work=Sportsnet |date=6. 7. 2021 |archive-date=16. 8. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210816132650/https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |url-status=live}}</ref> Ванкувер повторно се приклучил на процесот како кандидат-домаќин во април 2022 година.<ref name="vancouver_candidatecity">{{cite web |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process |title=Update on FIFA World Cup 2026 candidate host city process |publisher=FIFA |date=14. 4. 2022 |access-date=14. 4. 2022 |archive-date=12. 7. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220712003456/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process |url-status=live}}</ref> Ова го донело конечниот број на кандидати на 24 стадиони, секој во посебен град или метрополитенска област.<ref>{{Cite web |date=26. 1. 2021 |title=FIFA eyes late 2021 to pick 2026 World Cup host cities |url=https://www.cbc.ca/sports/soccer/fifa-sets-late-2021-target-to-pic-2026-world-cup-cities-1.5888162 |access-date=20. 5. 2026 |website=CBC}}</ref> На 16 јуни 2022 година, ФИФА ги објавила 16-те градови домаќини: два во Канада, три во Мексико и 11 во САД.<ref name="bid_cities">{{Cite web |title=United 2026 bid book |url=https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |access-date=30. 4. 2018 |publisher=united2026.com}}</ref> Избрани биле [[Атланта]], [[Бостон]], [[Далас]], [[Гвадалахара]], [[Хјустон]], [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]], [[Лос Анџелес]], [[Сиудад де Мексико]], [[Мајами]], [[Монтереј]], [[Филаделфија]], [[Њујорк]]/[[Њу Џерзи]], [[Сан Франциско]], [[Сиетл]], [[Торонто]] и [[Ванкувер]].<ref>{{cite news |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement |title=FIFA unveils stellar line-up of FIFA World Cup 2026 Host Cities |publisher=FIFA |date=16. 6. 2022 |access-date=16. 6. 2022 |archive-date=16. 6. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220616223211/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement |url-status=live}}</ref> Осум од 16-те избрани стадиони имаат трајна вештачка трева, која се заменува со трева за турнирот под надзор на ФИФА и истражувачки тим од Универзитетот во Тенеси и Државниот универзитет во Мичиген. Во зависност од климата на поединечниот стадион, за постудени услови ќе се користи или мешавина од 84% ливадска власецка и 16% повеќегодишна 'ржана трева, или бермудска трева за потопли услови.<ref name="utk-fifa">{{cite web |title=Bringing UT's Turfgrass Expertise to FIFA World Cup 26 |url=https://www.utk.edu/turfgrass/ |publisher=UT Knoxville |access-date=25. 4. 2026}}</ref><ref name="tsn-henry-26">{{cite web |last1=Henry |first1=Genevieve |title=MSU Turf Management Program provides grass for World Cup |url=https://statenews.com/article/2026/04/msu-turf-management-program-provides-grass-for-world-cup?ct=content_open&cv=cbox_featured |publisher=The State News |access-date=25. 4. 2026 |date=22. 4. 2026}}</ref><ref name="conv-tr-g-s-b-26">{{cite web |last1=Trey Rogers |first1=John N. |last2=Guevara |first2=Jackie Lyn A. |last3=Sorochan |first3=John |last4=Bearss |first4=Ryan |title=We designed the turf for soccer's biggest World Cup ever – here's how we created the same playing experience across 3 countries |url=https://theconversation.com/we-designed-the-turf-for-soccers-biggest-world-cup-ever-heres-how-we-created-the-same-playing-experience-across-3-countries-279536 |publisher=The Conversation |access-date=25. 4. 2026 |date=20. 4. 2026}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !{{flagsport|MEX}} [[Мексико (град)|Мексико Сити]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Њујорк]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Далас]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Хјустон]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Стадион Ацтека]] | [[Стадион Метлајф]]<br /><small>([[Ист Ратерфорд (Њу Џерзи)|Ист Ратерфорд]])</small> | [[Стадион AT&T]]<br /><small>([[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]])</small> | [[Стадион Ароухед]] | [[Стадион НРГ]] |- | Капацитет: '''87.523''' | Капацитет: '''82.500''' | Капацитет: '''80.000''' | Капацитет: '''76.416''' | Капацитет: '''72.220''' |- | [[File:Soccer_game_at_the_Azteca_Stadium.JPG|250px]] | [[File:Copa America game between Columbia vs Peru at the MetLife Stadium.jpg|250px]] | [[File:Cowboys stadium inside view 4.JPG|250px]] | [[File:25 July 2010 Kansas City Wizards vs Manchester United friendly.jpg|250px]] | [[File:Reliantstadium.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Атланта]]<ref name="bid_cities" /> |colspan=3 rowspan=12| {{location map+|North America|float=center|width=800|caption=Градови домаќини|places= {{location map~|North America|lat=33.755|long=-84.39|label='''[[Атланта]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=42.065278|long= -71.248333|label='''[[Бостон]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=32.775833|long=-96.796667|label='''[[Далас]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=29.762778|long=-95.383056|label='''[[Хјустон]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=39.099722|long=-94.578333|label='''[[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=34.05|long=-118.25|label='''[[Лос Анџелес]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=25.775278|long=-80.208889|label='''[[Мајами]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=40.817097|long=-74.085024|label='''[[Њујорк]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=39.9500|long=-75.1667|label='''[[Филаделфија]]'''|position=left}} {{location map~|North America|lat=37.4032|long=-121.9698|label='''[[Сан Франциско]]'''}} {{location map~|North America|lat=47.5952|long=-122.3316|label='''[[Сиетл]]'''}} {{location map~|North America|lat=43.7|long=-79.4|label='''[[Торонто]]'''|position=left}} {{location map~|North America|lat=49.28|long=-123.12|label='''[[Ванкувер]]'''|position=right}} {{location map~ |North America |lat=19.302911 |long=-99.150442 |label='''[[Мексико (град)|Мексико Сити]]'''|position=right}} {{location map~ |North America |lat=25.722806 |long=-100.312056 |label='''[[Монтереј]]''' |position=left}} {{location map~ |North America |lat=20.681667 |long=-103.462778 |label= '''[[Гвадалахара]]''' |position=left}} }} !{{flagsport|USA}} [[Лос Анџелес]]<ref name="bid_cities" /><ref>{{Cite web|url=https://www.lasec.net/los-angeles-2026/|title=Los Angeles 2026|access-date=05. 07. 2022|archive-date=29. 06. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629172852/https://www.lasec.net/los-angeles-2026/|url-status=}}</ref> |- | [[Стадион Мерцедес Бенц]] | [[Стадион Соу-Фај]]<br /><small>([[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]])</small> |- | Капацитет: '''71.000''' | Капацитет: '''70.240''' |- | [[File:2017 Orlando City at Atlanta United MLS Game.jpg|250px]] |[[File:SoFi_Stadium_interior_2021.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Филаделфија]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Сиетл]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Линколн Фајненшел Филд]] | [[Лумен Филд]] |- |Капацитет: '''69.796''' |Капацитет: '''69.000''' |- |[[File:Philly (45).JPG|250px]] | [[File:2022 CONCACAF Champions League Final - View from southeast corner at night.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Сан Франциско]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Бостон]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Стадион Ливајс]] <br /><small>([[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]])</small> | [[Стадион Жилет]]<br /><small>([[Фоксборо]])</small> |- | Капацитет: '''68.500'''<br /> | Капацитет: '''65.878'''<br /> |- | [[File:Entering Levi's Stadium.JPG|250px]] | [[File:Gillette Stadium (Top View).jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Мајами]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|CAN}} [[Ванкувер]]<ref name="vancouver_candidatecity" /> !{{flagsport|MEX}} [[Монтереј]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|MEX}} [[Гвадалахара]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|CAN}} [[Торонто]]<ref name="bid_cities"/> |- | [[Стадион Хард Рок]]<br /><small>([[Мајами Гарденс|Мајами]])</small> | [[БиСи Плејс]] | [[Стадион ББВА]]<br /><small>([[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]])</small> | [[Стадион Акрон]]<br /><small>([[Сапопан]])</small> | [[БМО Филд]] |- | Капацитет: '''64.767''' | Капацитет: '''54.500''' | Капацитет: '''53.500''' | Капацитет: '''49.850''' | Капацитет: '''30.000''' |- | [[File:Hard Rock Stadium 2017 2.jpg|250px]] | [[File:BC Place 2015 Women's FIFA World Cup.jpg|250px]] | [[File:Estadio BBVA Bancomer - Diciembre 2017.jpg|250px]] | [[File:Estadio Akron 02-07-2022 cabecera sur lado derecho.jpg|300px]] | [[File:Bmo Field 2016 East Stand.jpg|250px]] |} ==Групна фаза== Првите две екипи од секоја група, како и осумте најдоброрангирани третопласирани екипи се пласираат во шеснаесттинафиналето. {{легенда|#ccffcc|Екипи кои ја поминале групната фаза}} {{легенда|#ffcccc|Испаднати}} ===Група А=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група A}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата А !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|MEX|}} |1||1||0||0||2||0||+2||3 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|KOR}} |1||1||0||0||2||1||+1||3 |- style="background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|CZE|}} |1||0||0||1||1||2||–1||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|RSA|}} |1||0||0||1||0||2||–2||0 |} <section begin=A1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 11 јуни 2026 |време = 13:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Мексико - Јужна Африка|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021443 |екипа2 = {{fb|RSA}} |голови1 = *[[Хулиан Кињонес|Кињонес]] {{goal|{{0}}9}} *[[Раул Хименес|Хименес]] {{goal|67}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Вилтон Сампајо]] }}<section end=A1 /> ---- <section begin=A2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 11 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|KOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Јужна Кореја - Чешка|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021441 |екипа2 = {{fb|CZE}} |голови1 = *[[Хванг Ин Бом]] {{goal|67}} *[[О Хјун Гју]] {{goal|80}} |голови2 = *{{goal|59}} [[Ладислав Крејчи (фудбалер 1999)|Крејчи]] |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 44.985 |судија = {{flagsport|EGY}} [[Амин Омар|Амин Мохамед Омар]] }}<section end=A2 /> ---- <section begin=A3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|CZE}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021440 |екипа2 = {{fb|RSA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц|Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = |судија = }}<section end=A3 /> ---- <section begin=A4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 19:00 |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021442 |екипа2 = {{fb|KOR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = |судија = }}<section end=A4 /> ---- <section begin=A5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 19:00 |екипа1 = {{fb-rt|CZE}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021444 |екипа2 = {{fb|MEX}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = |судија = }}<section end=A5 /> ---- <section begin=A6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 19:00 |екипа1 = {{fb-rt|RSA}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021445 |екипа2 = {{fb|KOR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = |судија = }}<section end=A6 /> ---- ===Група Б=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Б}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Б !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|CAN|}} |1||0||1||0||1||1||0||1 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|BIH}} |1||0||1||0||1||1||0||1 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|QAT|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|SUI|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=B1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 12 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Канада - Босна и Херцеговина|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021449 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = *[[Кајл Ларин|Ларин]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Јово Лукиќ|Лукиќ]] |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.002 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Факундо Тељо]] }}<section end=B1 /> ---- <section begin=B2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|QAT}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Катар - Швајцарија|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021447 |екипа2 = {{fb|SUI}} |голови1 = *[[Миро Мухајм|Мухајм]] {{goal|90+4|авт.}} |голови2 = *{{goal|17|пен.}} [[Брил Ембоо|Емболо]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 67.966 |судија = {{flagsport|HON}} [[Саид Мартинес]] }}<section end=B2 /> ---- <section begin=A3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021446 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = |судија = }}<section end=B3 /> ---- <section begin=A4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021450 |екипа2 = {{fb|QAT}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = |судија = }}<section end=B4 /> ---- <section begin=A5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021451 |екипа2 = {{fb|CAN}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = |судија = }}<section end=B5 /> ---- <section begin=A6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|BIH}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021448 |екипа2 = {{fb|QAT}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = |судија = }}<section end=B6 /> ---- ===Група Ц=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Ц !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|BRA|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|MAR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|HAI|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|SCO|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=C1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Бразил - Мароко|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021456 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = *[[Винисиус Жуниор|Винисиус]] {{goal|32}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=C1 /> ---- <section begin=C2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|HAI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Хаити - Шкотска|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021453 |екипа2 = {{fb|SCO}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|28}} [[Џон МакГин|МакГин]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = {{flagsport|ALG}} [[Мустафа Горбал]] }}<section end=C2 /> ---- <section begin=C3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021454 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = |судија = }}<section end=C3 /> ---- <section begin=C4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 20:30 |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021457 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = |судија = }}<section end=C4 /> ---- <section begin=C5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021455 |екипа2 = {{fb|BRA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = |судија = }}<section end=C5 /> ---- <section begin=C6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|MAR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021452 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес-Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = |судија = }}<section end=C6 /> ---- ===Група Д=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Д}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Д !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|USA}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|PAR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|AUS}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|TUR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=D1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 12 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#САД - Парагвај|4–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021458 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = *[[Дамиан Бобадиља|Бобадиља]] {{goal|{{0}}7|авт.}} *[[Фоларин Балогун|Балогун]] {{goal|31}}, {{goal|45+5}} *[[Џовани Рејна|Рејна]] {{goal|90+8}} |голови2 = *{{goal|73}} [[Маурисио Магаљаеш Прадо|Маурисио]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.492 |судија = {{flagsport|NED}} [[Дани Макели]] }}<section end=D1 /> ---- <section begin=D2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|AUS}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Австралија - Турција|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021463 |екипа2 = {{fb|TUR}} |голови1 = *[[Нестори Иранкунда|Иранкунда]] {{goal|27}} *[[Конор Меткалф|Меткалф]] {{goal|75}} |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|VEN}} [[Хесус Валенсуела]] }}<section end=D2 /> ---- <section begin=D3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021462 |екипа2 = {{fb|AUS}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = |судија = }}<section end=D3 /> ---- <section begin=D4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|TUR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021460 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = |судија = }}<section end=D4 /> ---- <section begin=D5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 19:00 |екипа1 = {{fb-rt|TUR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021459 |екипа2 = {{fb|USA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = |судија = }}<section end=D5 /> ---- <section begin=D6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 19:00 |екипа1 = {{fb-rt|PAR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021461 |екипа2 = {{fb|AUS}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = |судија = }}<section end=D6 /> ---- ===Група Е=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Е}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата E !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|GER}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CUW}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|CIV}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|ECU}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=E1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/40002146 |екипа2 = {{fb|CUW}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = |судија = }}<section end=E1 /> ---- <section begin=E2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 19:00 |екипа1 = {{fb-rt|CIV}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021467 |екипа2 = {{fb|ECU}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = |судија = }}<section end=E2 /> ---- <section begin=E3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021469 |екипа2 = {{fb|CIV}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[БМО филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = |судија = }}<section end=E3 /> ---- <section begin=E4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 19:00 |екипа1 = {{fb-rt|ECU}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021465 |екипа2 = {{fb|CUW}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = |судија = }}<section end=E4 /> ---- <section begin=E5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 16:00 |екипа1 = {{fb-rt|CUW}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021468 |екипа2 = {{fb|CIV}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = |судија = }}<section end=E5 /> ---- <section begin=E6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 16:00 |екипа1 = {{fb-rt|ECU}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021466 |екипа2 = {{fb|GER}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = |судија = }}<section end=E6 /> ---- ===Група Ф=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата E !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|NED}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|JPN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|SWE}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|TUN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=F1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021470 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = |судија = }}<section end=F1 /> ---- <section begin=F2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|SWE}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021474 |екипа2 = {{fb|TUN}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = |судија = }}<section end=F2 /> ---- <section begin=F3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021472 |екипа2 = {{fb|SWE}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = |судија = }}<section end=F3 /> ---- <section begin=F4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 22:00 |екипа1 = {{fb-rt|TUN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021475 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = |судија = }}<section end=F4 /> ---- <section begin=E5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|JPN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021471 |екипа2 = {{fb|SWE}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = |судија = }}<section end=E5 /> ---- <section begin=F6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|TUN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021473 |екипа2 = {{fb|NED}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = |судија = }}<section end=F6 /> ---- ===Група Г=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Г}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Г !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|BEL}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|EGY}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|IRN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|NZL}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=G1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021478 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = |судија = }}<section end=G1 /> ---- <section begin=G2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|IRN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021476 |екипа2 = {{fb|NZL}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = |судија = }}<section end=G2 /> ---- <section begin=G3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021477 |екипа2 = {{fb|IRN}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = |судија = }}<section end=G3 /> ---- <section begin=G4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|NZL}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021480 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = |судија = }}<section end=G4 /> ---- <section begin=G5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|EGY}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021479 |екипа2 = {{fb|IRN}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = |судија = }}<section end=G5 /> ---- <section begin=G6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|NZL}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021481 |екипа2 = {{fb|BEL}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = |судија = }}<section end=G6 /> ---- ===Група Х=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Х}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Х !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ESP}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CPV}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|SAU}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|URU}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=H1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021482 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = |судија = }}<section end=H1 /> ---- <section begin=H2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|SAU}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021486 |екипа2 = {{fb|URU}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = |судија = }}<section end=H2 /> ---- <section begin=H3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021483 |екипа2 = {{fb|SAU}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = |судија = }}<section end=H3 /> ---- <section begin=H4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|URU}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021487 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = |судија = }}<section end=H4 /> ---- <section begin=H5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 19:00 |екипа1 = {{fb-rt|CPV}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021485 |екипа2 = {{fb|SAU}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = |судија = }}<section end=H5 /> ---- <section begin=H6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|URU}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021484 |екипа2 = {{fb|ESP}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = |судија = }}<section end=H6 /> ---- ===Група И=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група И}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата И !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|FRA}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|SEN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|IRQ}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|NOR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=I1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021490 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = |судија = }}<section end=I1 /> ---- <section begin=I2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|IRQ}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021488 |екипа2 = {{fb|NOR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = |судија = }}<section end=I2 /> ---- <section begin=I3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 17:00 |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021492 |екипа2 = {{fb|IRQ}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = |судија = }}<section end=I3 /> ---- <section begin=I4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|NOR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021491 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = |судија = }}<section end=I4 /> ---- <section begin=I5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|NOR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021489 |екипа2 = {{fb|FRA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = |судија = }}<section end=I5 /> ---- <section begin=I6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|SEN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021493 |екипа2 = {{fb|IRQ}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = |судија = }}<section end=I6 /> ---- ===Група Ј=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Ј !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ARG}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|ALG}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|AUT}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|JOR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=J1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021496 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = |судија = }}<section end=J1 /> ---- <section begin=J2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|AUT}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021498 |екипа2 = {{fb|JOR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = |судија = }}<section end=J2 /> ---- <section begin=J3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021494 |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = |судија = }}<section end=J3 /> ---- <section begin=J4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|JOR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021499 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = |судија = }}<section end=J4 /> ---- <section begin=J5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|ALG}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021497 |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = |судија = }}<section end=J5 /> ---- <section begin=J6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|JOR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021495 |екипа2 = {{fb|ARG}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = |судија = }}<section end=J6 /> ---- ===Група К=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група К}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата К !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|POR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|COD}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|UZB}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|COL}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=K1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021502 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = |судија = }}<section end=K1 /> ---- <section begin=K2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|UZB}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021504 |екипа2 = {{fb|COL}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = |судија = }}<section end=K2 /> ---- <section begin=K3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021503 |екипа2 = {{fb|UZB}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = |судија = }}<section end=K3 /> ---- <section begin=K4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021501 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = |судија = }}<section end=K4 /> ---- <section begin=K5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 19:30 |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021505 |екипа2 = {{fb|POR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = |судија = }}<section end=K5 /> ---- <section begin=K6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 19:30 |екипа1 = {{fb-rt|COD}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021500 |екипа2 = {{fb|UZB}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = |судија = }}<section end=K6 /> ---- ===Група Л=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Л}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Л !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ENG}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CRO}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|GHA}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|PAN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=L1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021507 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = |судија = }}<section end=L1 /> ---- <section begin=L2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 19:00 |екипа1 = {{fb-rt|GHA}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021510 |екипа2 = {{fb|PAN}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = |судија = }}<section end=L2 /> ---- <section begin=L3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 16:00 |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021506 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = |судија = }}<section end=L3 /> ---- <section begin=L4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 19:00 |екипа1 = {{fb-rt|PAN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021511 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = |судија = }}<section end=L4 /> ---- <section begin=L5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 17:00 |екипа1 = {{fb-rt|PAN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021508 |екипа2 = {{fb|ENG}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = |судија = }}<section end=L5 /> ---- <section begin=L6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 17:00 |екипа1 = {{fb-rt|CRO}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021509 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = |судија = }}<section end=L6 /> ---- === Поредок на третопласираните === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- !width=7%|{{Tooltip|Поз.|Позиции}} !width=7%|{{Tooltip|Група|Група}} !width=27%|Репрезентација !width=7%|{{Tooltip|Нат|Одиграни натпревари}} !width=7%|{{Tooltip|Поб|Победи}} !width=7%|{{Tooltip|Нер|Нерешени}} !width=7%|{{Tooltip|Пор|Порази}} !width=7%|{{Tooltip|ДГ|Постигнати голови}} !width=7%|{{Tooltip|ПГ|Примени голови}} !width=7%|{{Tooltip|ГР|Гол-разлика}} !width=10%|{{Tooltip|Бод|Бодови}} |- style="background:#ccffcc;" |1.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група A|А]]''' || style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |2.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б|Б]]''' || style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |3.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц|Ц]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |4.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д|Д]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |5.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е|Е]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |6.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф|Ф]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |7.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г|Г]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |8.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х|Х]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |9.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група И|И]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |10.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј|Ј]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |11.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група К|К]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |12.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л|Л]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |} == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== *[https://www.fifa.com/worldcup/fifaworldcup2026/ FIFA World Cup 2026], FIFA.com {{ФИФА Светско Првенство}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал|2026]] gbforvso0rn0j2c7i0rpipo2u5vajpb 0 1390890 5577009 5536078 2026-06-14T15:43:40Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577009 wikitext text/x-wiki '''Шукар Колектив''' (од [[Ромски јазик|ромскиот]] збор ''Шукар'' или ''Шучар'', што значи „убаво“) е [[Романија|романска]] музичка група која спојува традиционална [[Ромска музика|ромска]] и [[електронска музика]]. Особено е позната по употреба на традиционални ритми што ги користи ромското малцинство од областа ''Урсари'' со современо електронско семплирање. Тие генерално мешаат различни звуци произведени со удирање лажици или други домашни предмети со оние на аналогните синтисајзери. Групата доживеаla голем успех поради Паул Таникуи, романски филмски режисер кој ги открил Урсари музичарите Таманго, Наполеон и Класик, кои подоцна ќе ги именува „Шукар“. Кратко време потоа, романските музичари Дј Василе, Дан Хандрабур (познат како Дримдоктор), Кристи Станчиу (познат како Маце) и Влаицу Голчеа ги издадоа композициите од првиот албум на Шукар Колектив, „Тавес Бахтало!“/ „Урбан Циган“. Неодамна, тие соработувале со романскиот мултимедијален уметник Мирчеа Флоријан. Во 2010 година, групата била тема на документарец на HBO.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://vimeo.com/7436509|title=Private video on Vimeo|work=vimeo.com}}</ref> Шукар Колектив учествувале на фестивалот Брајтон Фринг на 2 мај 2010 година, еден ден по нивниот концерт во населбата Брикстон, Лондон, каде што електро-поп клубовите се секогаш полни. Оваа мини-турнеја била реализирана со помош и поддршка на Романскиот културен институт од Лондон. <ref name="hgp.ro">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hgp.ro/despre-shukar-collective-about/|title=Despre Shukar Collective... sau About... - HGP.ro|date=13 August 2010|publisher=}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.myspace.com/shukarcollective Официјален профил на MySpace] * [http://www.icr-london.co.uk/ Романскиот културен институт] * [http://www.balkanbrassworld.com/bands/shukarcollective.htm Балкан Брас Ворлд] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110330131009/http://www.balkanbrassworld.com/bands/shukarcollective.htm |date=2011-03-30 }} * [https://web.archive.org/web/20110615220132/http://www.balkanbeats-berlin.de/index.html БАЛКАНСКИ РИТМИ И БРАС АЛТЕРНАТИВНА ПАРТИЈА БЕРЛИН] 23 април 2021 година {{Нормативна контрола}} qn5b9a26zqft8iuv7o3u19k3ut6z2ga 0 1393540 5577085 5573952 2026-06-14T19:33:19Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577085 wikitext text/x-wiki {{Таксономија|color=lightgreen|classis=[[Magnoliopsida]]|divisio=[[Tracheophyta]]|familia=[[Moraceae]]|genus='''''Castilla'''''|genus_authority=Cerv.|name=Castilla|ordo=[[Rosales]]|regnum=[[Plantae]]|image=The Cuba review and bulletin (1906) (14580261047).jpg|image_caption=''[[Castilla elastica]]''|tribus=[[Antiarideae]]|image2=Castilla_elastica_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-174.jpg|image2_caption=''Castilla elastica''|synonyms_ref=<ref name = powo>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:40740-1 ''Castilla'' Cerv.] ''[[Plants of the World Online]]''. Retrieved 22 April 2024.</ref>|synonyms=''Castilloa'' <small>Endl. (1837), orth. var.</small>|subdivision_ranks=Species}} '''''Castilla''''' — [[Род (биологија)|род]] од три вида големи дрвја во семејството [[Црници|Moraceae]] кои потекнуваат од [[Средна Америка|Средна]] и [[Јужна Америка]].<ref name=":0">{{Наведено списание|last=Cardona–Peña|first=Victor|last2=Fuentes|first2=Alfredo|last3=Cayola|first3=Leslie|date=2005|title=Las moráceas de la región de Madidi, Bolivia|url=http://www.mobot.org/mobot/research/madidi/pdf/07morceas40-3.pdf|journal=Ecología en Bolivia|language=es|access-date=23 May 2016}}</ref> == Етимологија == Овој род е именуван по шпанскиот фармацевтот и ботаничар [[Хуан Диего дел Кастиљо]] (1744–1793) кој воедно бил пријател на Висенте Сервантес, кој го избрал името во чест на својот пријател.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://sura.ots.ac.cr/florula4/docs/ETIMOLOGIA.pdf|title=Explicación Etimológica de las Plantas de La Selva|last=González|first=J.|work=Flórula Digital de la Estación Biológica La Selva|language=es|accessdate=23 May 2016}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/tearstreestoryru00load|title=Tears of the Tree: The Story of Rubber –a Modern Marvel|last=Loadman|first=John|publisher=Oxford University Press|year=2005|isbn=9780198568407|pages=[https://archive.org/details/tearstreestoryru00load/page/n55 25]|url-access=limited}}</ref> == Опис == Видовите ''Castilla'' се еднодомни или дводомни дрвја и се карактеризираат со височина до 40 метри, со потпорни стебла и изобилство бел латекс од комерцијална вредност.<ref name=":0" /> Гранките имаат лузни оставени од паднатите стипули. Листовите се издолжени до елиптични, со цели рабови<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hear.org/pier/species/castilla_elastica.htm|title=Castilla elastica (PIER species info)|work=www.hear.org|accessdate=2016-05-23}}</ref>, а цветовите се опкружени со бракти и имаат мали цветови. Машките цветови се раѓаат во надолжно превиткани бубрежно обликувани цветови, а додека женските цветови во сферични цветови.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Инфутесценцијата варира по форма и има портокалови или црвени плодови.<ref name=":0" /> == Екологија == [[Податотека:Castilla_elastica_Bark_Scar.jpg|десно|мини|Панамското каучуково дрво ''Castilla elastica'', на кое се гледа лузната каде што паднала гранка. Неодамна падната гранка е од десно.]] Видовите ''Castilla'' покажувале феномен познат како кладоптоза, што претставувало редовно отфрлање на гранките, што можело да значи адаптација за да се спречи растот на качувачките растенија.<ref>{{Наведено списание|last=Berg|first=C.C.|date=1977|title=Castilleae, a tribe of the Moraceae, renamed and redefined due to the exclusion of the type genus Olmedia from the Olmedieae|url=http://repository.naturalis.nl/document/572672|journal=Acta Botanica Neerlandica|page=75|access-date=23 May 2016}}</ref> ''Castilla elastica'' е дрво кое е плевел и кое станало инвазивно во областите каде што е воведено, како што се [[Танзанија]] и Јужниот Пацифик.<ref name=":1" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://keys.lucidcentral.org/keys/v3/eafrinet/weeds/key/weeds/Media/Html/Castilla_elastica_%28Panama_Rubber_Tree%29.htm|title=Castilla elastica (Panama Rubber Tree)|work=BioNET-EAFRINET Keys and Fact Sheets|publisher=BioNET-EAFRINET|accessdate=23 May 2016}}</ref> == Употреба == Главниот вид е ''Castilla elastica'', едно од неколкуте растенија од кои е извлечена гума, а неговото народно име е ''панамско каучуково дрво'' или ''кастиљоа гума''. Претколумбовските Мезоамериканци го користеле латексот од ова растение за да направат топка што се користела во церемонијална игра. Народите Мискиту и Мајангна од крајбрежјето Москито, кое се протегало од [[Хондурас]] до [[Никарагва]], традиционално изработувале ткаенина од кората на дрвото каучук Туну (''Castilla tunu'').<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://issuu.com/thecriticalpulse/docs/tcp_issue_6/s/17895041|title=Tunu: A cloth of necessity, spirituality & resistance|last=Chavez Helm|first=Jasmine|publisher=The Critical Pulse SDU|accessdate=2026-05-03|archive-date=2024-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20241209151930/https://issuu.com/thecriticalpulse/docs/tcp_issue_6/s/17895041|url-status=dead}}</ref> == Видови == {| class="wikitable" !Слика ! Вообичаено име ! Научно име ! Дистрибуција |- |[[Податотека:Castilla_elastica_05.JPG|160x160пкс]] | Панамско каучуково дрво | ''[[Castilla elastica]]'' <small>Sessé</small> | Мексико, Средна Америка и северна Јужна Америка |- | | | ''[[Castilla tunu]]'' <small>Hemsl.</small> | Еквадор, Колумбија, Панама, Белизе |- | | | ''[[Castilla ulei]]'' <small>Warb.</small> | Бразил, Боливија, Перу, Еквадор и Колумбија |- |} == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Влакнодајни растенија]] [[Категорија:Црници]] [[Категорија:Флора на Средна Америка]] 3tuyziwasuay7b8kfv91a7odo7sz7jr 0 1393562 5577091 5567955 2026-06-14T19:43:27Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577091 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Flore_médicale_des_Antilles,_ou,_Traité_des_plantes_usuelles_(Pl._207)_(8182110630).jpg|десно|мини|''Dorstenia contrajerva'', извор за Contrayerva.]] '''''Contrayerva''''' претставува медицински [[ризом]] на разни тропски централноамерикански и јужноамерикански видови на ''Dorstenia'' од семејството [[црници]], воглавно ''Dorstenia contrajerva'' и така тесно поврзана со ''Dorstenia drakena'' и ''Dorstenia brasiliensis''.<ref name="oed">{{OED|Contrayerva}}</ref> Зборот ''contrayerva'' доаѓа од шпански и значи „контра билка“, а името го добила откако еден опис од 16 век тврдел дека листовите на билката (''yerva'' = ''hierba'') ги користеле јужноамериканските Индијанци за да се спротивстават на смртоносниот отровен ефект на истата билка („contra yerva“) кога се користела како отров со стрела. Билкарите и ботаничарите од 17 век ја идентификувале оваа билка како ароматичен корен што бил донесен од [[Перу]] во [[Англија]] од [[Френсис Дрејк|Франсис Дрејк]] и тврделе дека е противотров против сите видови отрови. До крајот на 18 век, Contrayerva го изгубила својот углед како противотров, но продолжила да биде наведена во европските и американските фармакопеи и хербални лекови сè до 20 години на 20век како нежен стимуланс, [[лек]] и дијафоретик. Сепак сè уште се користи во народната медицина во Централна и Јужна Америка. == Опис на коренот на Contrayerva == Во записот „Контра-јерва“ во Чемберсовата ''енциклопедија'' од 1728 година, се вели дека коренот бил помал од оној на ирисот и бил црвеникав однадвор, а бел одвнатре, јазлест и фиброзен. За да биде корисен, требало да биде нов, тежок и со темноцрвена боја, а неговиот мирис наликувал на лист [[Фикус|од фикус]], додека неговиот вкус бил со арома и придружен со одредена горчина. [[Податотека:Dorstenia_drakena_Sessé_&_Mociño.jpg|десно|мини|219x219пкс|''Dorstenia dracena'']] Вилијам Вудвил напишал во ''[[„Медицинска ботаника“]]'' дека: „Коренот на Contrayerva имал посебен ароматичен мирис и лесен адстрингентен топол горчлив вкус, а по долго џвакање откривал некаква сладоккаста острина<nowiki>''</nowiki>. Според Луис: „Коренот на Contrayerva ги давал своите својства, со помош на топлина, и на вода и на пречистен алкохол, и првиот добива темно кафеаво-црвена боја, а вториот посветло црвеникава боја: водената [[Декокт|лушпа]] е многу муцилагинозна, така што не поминува низ филтер“. ''Диспензаторот на Соединетите Американски Држави'' (1918) го опишувал коренот, како што се наоѓа во трговијата, од 5 до 7.5 метри долг, со различна дебелина, а воедно бил и многу тврд, груб и цврст, со црвеникаво-кафеава боја однадвор, а блед одвнатре и имал бројни, долги, тенки, жолтеникави коренчиња прикачени на долниот дел. Мирисот бил ароматичен со топол вкус, но и малку горчлив и остар. Чувствителните својства се екстрахирале со алкохол и врела вода. Декорацијата е многу муцилагинозна. Тинктурата го црвенее инфузијата од лакмус и се таложи со додавање вода. [[Податотека:Dorstenia_brasiliensis.jpg|десно|мини|''Dorstensia brasiliensis'']] == Потекло на коренот на Contrayerva == Официјалниот корен на Contrayerva или ''радикс Contrayerva'' во англиската медицинска литература од 18 век бил ''Dorstenia contrajerva'', но корените на други видови ''Dorstenia,'' како што се тесно поврзаните ''Dorstenia drakena'' и ''Dorstenia brasiliensis,'' исто така често биле собирани и продавани. Лекарот и ботаничар од 18 век, Вилијам Вудвил, напишал: „Врз основа на д-р Хјустон, кој ги испитувал растенијата Contrayerva во нивната родна почва, инаку немаше да се сомневаме во упатувањето на официјалниот радикс Contrayerva на видот (т.е. ''Dorstenia contrajerva'' ) што тој го опишал, како што направиле Бергиус и Мареј. Но, како што забележал Хјустон, корените на различни видови на Дорстенија се собираат и извезуваат промискуитетно за оние на Contrayerva; и бидејќи сите видови имаат голема сличност едни со други, сметаме дека понатамошната дискусија на оваа тема нема никаква материјална важност.“ Англискиот фармаколог од 19 век , Џонатан Переира, напишал во своите ''[[„Елементи на материја медика“]]'' дека коренот на Контрајерва „што обично се среќава во продавниците“ не бил ''Dorstenia contrajerva'', но ''Dorstenia brasiliensis'' со потекло од [[Јамајка]], [[Бразил]] и [[Тринидад]]“. Првото споменување на контрајервата се наоѓало во ''„Историја на лековити растенија од нашите западни Индијанци“'' на Николас Монардес од 1580 година. Во ова дело, Монардес репродуцирал писмо од шпанецот Педро де Осма и Ксара и Зехо кои бил информатор во Перу и кој пишувал дека бил информиран од неговиот братучед војник дека листовите од билка („yerua“ = yerva = hierba) со широки листови слични на оние од банана се користеле од страна на домородните Индијанци како контрабилка („contra yerua“) против повреди предизвикани од стрели отруени со смртоносен отров направен од истата отровна билка („una yerua, que es contra yerua“). Сепак не се споменува коренот во писмото и книгата, а ниту пак рецептите. Во почетокот на 18 век во извештај запишан од Ханс Слоун, тој го опишувал начинот на кој Шпанците во Америка, за кој се вели дека ја откриле употребата на контрајервата: ,,Кога еден Шпанец бил повреден од отровна стрела испукана од Индиец, Шпанците се заканиле дека ќе повредат еден од нивните индиски затвореници со отровна стрела доколку не го открие лекот. Потоа „Индиецот веднаш испил малку од оваа Контрајерва и ја ставил во раната, и таа заздрави“. [[Карл Клузиј]] го опишал коренот двапати во неговото дело ''Exoticorum libri decem'' во 1605 година без да прави врска меѓу нив, а прво го опишувал како ''радикс на Дракена'', а подоцна, во превод од шпанско дело на Монардус или Николас Монардес, како contrayerva. Англискиот билкар Томас Џонсон ги поврзал двата корени (1633): „Коренот кој во последно време бил познат во некои продавници под шпанското име Контра-јерва е истиот што Клузиј го навел под насловот Дракена радикс, па затоа ќе ви ја дадам историјата на Клузиј и ќе го додадам она што Монард го пишува за Контра-јерва. Иако Баухин и авторот на Historia Lugdunensis се чини дека ги разликуваат, сепак сметам дека и Клузиј, неговата фигура и историјата, целосно се совпаѓаат со корените што ни ги испратиле од Шпанија под таа титула, па затоа ќе ги направам едно сè додека некој не ми покаже како се разликуваат...“ [[Податотека:Drakena_radix_by_Clusius_from_Exoticorum_libri_decem_1605_p_311.jpg|десно|мини|Drakena radix од Клузиј.]] Џонсон продолжува давајќи преводи од Клузијовото дело ''Exoticorum libri decem'': „...Сер [[Франсис Дрејк]] ми даде во Лондон одредени корења... што ги донесе со себе, потврдувајќи дека се од голема почит меѓу Перуанците.... Н. Елиот ([[Лоренс Елиот]]), кој го придружуваше Франсис Дрејк на тоа патување, рече дека Шпанците во Перу многу ги барале и не можеле лесно да се добијат од нив, и дека од нив дознале дека листовите се присутен отров, но коренот е противотров, и дека не само против истиот отров, туку и против други; и дека го зајакнува срцето и виталните способности, ако се измеша до сол и се земе наутро во малку вино и се даде во вода, ја ублажува топлината на Пеуерс (= треска). Поради овие способности, тоа би требало многу да се совпаѓа со Radix Contra-yerva за која пишува Монард во истата книга. Толку многу Клузиј. Од Чархис, покраина во Перу (вели Монард), се донесуваат одредени корења многу слични на корените на ирис, но помалку врели и со мирис на смоквини лисја. Шпанците што живеат во Индија ги нарекуваат...“ Контра-јерва, како да треба да кажете противотров против отров, бидејќи нивниот прав земен во бело вино е најприсутен лек против сите отрови од каков било вид (освен сублиматните, чија злоба се гаси само со пиење млеко) предизвикува да се излачат со повраќање или да се испразнат со пот. Тие исто така велат дека Филтрите или љубовните напивки се исфрлаат со пиење на овој прав. Исто така, ги убива црвите во стомакот. Изџваканиот корен има одреден ароматичен вкус поврзан со огорченост, затоа изгледа топол во втор степен. Досега Монардус.“ Медицинските и ботаничките писатели од 17 век биле збунети околу идентитетот на коренот, при што Гаспар Баухин или [[Bauhinus|Баухинус]] погрешно ги идентификувале Контрајерва и Радикс Дракена како корен на острица ''Cyperus'', а други погрешно го идентификувале со мексиканската ''Коанепили'', лоза [[Пасифлора|од видот пасифлора]], опишана од шпанскиот натуралист и лекар Франциско Хернандез де Толедо. == Хемиски состојки == ''Фармакопејата на Соединетите Американски Држави и Националниот формулар'' (1927) рекле дека коренот на ''Dorstenia contrajerva'' содржел контраербин, кајапин, испарливо масло, смола, горчлива состојка и скроб. Но сепак студија од 2016 година изолирала 11 соединенија од ''Dorstenia contrajerva'': дорсјервин А, дорсјервин Б, псорален, дорстенин, сквален, γ-ситостерол, циклоартокарпезин, 1-О-линоленоил-2-О-стеароил-3-О-β-D-галактопиранозил глицерол, бергаптен, дорстениол и ксантоаронол. [[Карденолид]]от сириогенин е исто така изолиран во коренот на ''D. contrajerva''. Во корените на видовите ''Dorstenia'' кои се користат во бразилската народна медицина, фурокумарините беа идентификувани како најзастапени соединенија.<ref name="jan">{{Наведено списание|last=Vilegas|first=Janete H. Y.|last2=Lanças|first2=Fernando M.|last3=Vilegas|first3=Wagner|last4=Pozetti|first4=Gilberto L.|year=1997|title=Further triterpenes, steroids and furocoumarins from brazilian medicinal plants of dorstenia genus (Moraceae)|journal=Journal of the Brazilian Chemical Society|volume=8|issue=5|pages=529–535|doi=10.1590/S0103-50531997000500016|doi-access=free|hdl-access=free}}</ref> == Медицинска употреба == Во народната медицина во [[Хондурас]], сварениот корен од ''Dorstenia contrajerva'' се користел за лекување на дијареја, дизентерија и болки во стомакот, а лесно печениот и мелен корен се користел за лекување на цревни црви и паразити. Згмечениот корен се мешал со вода за лекување на каснувања од змии; Во [[Никарагва]], сварениот корен се користел за спречување на дијареја, а додека мелените сурови ризоми се користеле за лекување на дијареја, мачнина, стомачни тегоби, лошо варење и црви; Во [[Ел Салвадор]] се користел за болки во стомакот и за спречување на повраќање; Во [[Костарика]], сварениот корен се користел за лекување на дијареја, а воедно и како инфузија за намалување на температурата. Се смета за корисен во лекувањето на перзистентна дијареја, како и за еменагог; Во [[Мексико]], латексот се користел за заздравување на рани, а цветовите им се давале на децата на кои им растат заби; Во амазонскиот регион во [[Перу]] се користел како тоник, против гангрена и како противотров за убоди од пчели и оси; Во [[Аргентина]], целото растение се користело за лекување на каснување од змија; Во [[Венецуела]] се користи како средство за потење и како лек за дизентерија. ''Во [[„Прирачникот за лековити растенија од Латинска Америка“|Прирачникот за лековити растенија од Латинска Америка]] на [[Џејмс А. Дјук]]'' се наведени следниве лековити дејства на ''Dorstenia contrajerva'': алекситерично, анти-ХИВ, дијафоретично, [[Диуретик|диуретично]], [[еменагог]]но, антипиретик, лајшманицид, орексигено, стимулативно и тоник. ''Диспензаторот на Соединетите Американски Држави'' од 1918 година и ''Фармакопејата на Соединетите Американски Држави и Националниот формулар'' од 1927 година тврделе дека контрајервата се користела за ниски температури, тифус, дијареја, дизентерија и други болести кои бараат стимулација; во форма на лушпа или тинктура. Мод Грив во нејзината ''книга [[„Модерно билкарство “|Модерно билкарство]]'' од 1931 година рекла дека контрајервата дадена како прав или лушпа е стимуланс, тоник и дијафоретик “ Традиционалната локална употреба на препарати од ризоми ''од Dorstenia'' во третманот на кожни заболувања е поткрепена со идентификацијата на фурокумарините како најзастапени соединенија во корените на видот [Dorstenia] што се користеле во бразилската народна медицина.<ref name="jan"/> Првиот опис на растението, коренот и неговата медицинска употреба во Мексико се вели<ref>''Atlas de las Plantas de la Medicina Tradicional Mexicana'', “[http://www.medicinatradicionalmexicana.unam.mx/monografia.php?l=3&t=contrayerba&id=7352 Contrayerba Dorstenia contrajerva L. Moraceae] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20181116053407/http://www.medicinatradicionalmexicana.unam.mx/monografia.php?l=3&t=contrayerba&id=7352 |date=2018-11-16 }}”. Retrieved 14.10.2017.</ref> дека го направил шпанскиот природонаучник и лекар Франциско Хернандез де Толедо во 16 век: „Билката наречена Тозпати има кружен корен со големина на лешник, со тенки влакнести корени и со азурна боја, од која се раѓаат нежни стебла, на кои се закривени листови, скоро слични на оние на Полиподиумот, но помали и позелени. Се вели дека воопшто нема цвет. Расте на високи и рамни, но топли места. Коренот е остар и миризлив по вкус, топол и сув речиси во четврти степен, а на суптилните делови. Оваа билка лекува осипи/ерупции ({{Јаз|it|empeynes}}), чиреви, белка, а исто така и таканаречената француска болест ( ''мал францус'' = сифилис), и ги отстранува туморите и апсцесите. Коренот применет надворешно или земен преку уста ги ублажува многу болести што лесно можат да се разберат со помош на Методот... земајќи ги предвид квалитетите и својствата опишани (горе). Конечно, ова е важно и значајно растение, без кое нашите аптеки не можат, а со тоа и оние кои трошат пари во нив.“<ref>“A yerza llamada Tozpàtli, tiena la rayz redoda del tamaño de un auellana, con unas hebras delgadas, y de un color açul, de donde nacen unos peçoncillos delicados, y en ellos las ojas cymbossas/cymbrossas, y casi semejantes a les del polipodio, pero menores y mas verdes, segun dizen no lleua flor ninguna. Nace en lugares altos y llanos, pero calientes, la rayz es aguda y olorosa al gusto, caliente y seca casi enel quarto grado, y de partes sutiles, cura esta yerua los empeynes y los diuiessos, y panarriços, y tambien el que llaman mal frances, y resuelbe los tumores y apostemas, la rayz aplicada por defuera, o tomada por la boca, aproueccha aotras muchas enfermedades que facilmente podra entender el que usando de Methodo, y buen discurso, considerando las dichas virtudes y facultades, finalmente esta es una principal y notable planta, sin la qual no deuian estar nuestras boticas y que todos lo gastaran.” Hernández, Francisco.''Quatro libros de la naturaleza, y virtudes de las plantas, y animales'', 1615: [http://bibdigital.rjb.csic.es/spa/Libro.php?Libro=4961&Pagina=168 79] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20171024043428/http://bibdigital.rjb.csic.es/spa/Libro.php?Libro=4961&Pagina=168 |date=2017-10-24 }}–80. Later edition: J. R. Bravo, 1838: [https://books.google.com/books?id=9M49AAAAYAAJ&dq=contrayerva+Francisco+Hern%C3%A1ndez&pg=PA115 115].</ref><ref>Modern translation: “cura los salpullidos, los lamparones, los forúnculos y el llamado mal gálico, resuelve los demás tumores y alivia otras enfermedades que por las propiedades dichas, fácilmente puede conocerse cuáles sean”, ''Atlas de las Plantas de la Medicina Tradicional Mexicana'', “[http://www.medicinatradicionalmexicana.unam.mx/monografia.php?l=3&t=contrayerba&id=7352 Contrayerba Dorstenia contrajerva L. Moraceae] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20181116053407/http://www.medicinatradicionalmexicana.unam.mx/monografia.php?l=3&t=contrayerba&id=7352 |date=2018-11-16 }}”. Retrieved 14.10.2017.</ref> Карлус Клузиј го опишува како противотров, еметик, експекторанс, антифилтри и вермицид: „Пудрата од нив земена во бело вино е најприсутен лек против сите отрови од каков било вид (освен сублиматните, чија злоба се гаси само со пиење млеко) предизвикува тие да се излачуваат со повраќање или да се испотуваат. Тие исто така велат дека Филтрите или љубовните напивки се исфрлаат со пиење на оваа прашок. Исто така, ги убива црвите во стомакот.“ Во записот [[„Контра-јерва“]] во Чемберсовата ''енциклопедија'' од 1728 година, се наведува дека коренот „донесен од Перу“ се „цени како [[Противотров|алекситериал]] и суверен противотров против отров“. Исто така, се вели дека коренот и рецептот Лапис Контрајерва се од голема ефикасност кај сипаници, мали сипаници, трески и во „сите случаи каде што е потребна дијафореза или потење“. Оваа ''енциклопедија'' ја нагласувала неговата употреба како средство против епидемија: „Општото на писателите е согласно дека коренот на Контра-јерва е еден од најдобрите анти-епидемии познати досега. Д-р Хоџис, во својот трактат за големата лондонска чума (= Големата лондонска чума ), има прием (= рецепт) за кој вели дека бил применет со голем успех и дека овој корен бил една од главните состојки.“ Рецептот на д-р Хоџис се нарекувал [[Контрајерва|Лапис Контрајерва]] и е даден во неговиот трактат ''Лоимологија'' од 1672 година. До крајот на 18 век, контрајервата го изгубила својот углед како противотров во Велика Британија, а лекарот и ботаничар од 18 век , Вилијам Вудвил, напишал: „Антиотровните доблести што порано му се припишувале на овој корен, долго време многу оправдано се сметале за целосно химерични, така што сега се користи само како дијафоретик од умерено стимулативен вид, поседувајќи помала лутина од кој било друг од оние лекови што обично се нарекуваат алексифармични. Гнилните и нервните трески се болестите кај кои главно се користи контрајервата...“ Рисовата ''енциклопедија'' од 1819 година дала рецепт: „Прав од контрајерва, соединение, се подготвува со мешање на пет унци корен од контрајерва во прав со една и пол фунта подготвени лушпи. Овој прав е стимуланс и предизвикува судорика; и се дава со предност кај тифусни трески, малигни егзантеми, фаза на опаѓање на дизентерија; и кај атоничен гихт. Дозата е од гр. x до гр. xl, дадена или дифузирана во обична вода или втриена со слуз и вода од нане.“ Шпанскиот мексикански лекар и ботаничар од 18 и 19 век , Висенте Сервантес, го опишувал ''Dorstenia contrayerva'' како: „растение со ароматичен мирис, остар вкус, донекаде горчливо и упорно. Неговата вредност е стимулирачка, тонична и дијафоретична, се препорачува кај гнили или адинамични трески.“ == Замени == На [[Јамајка]], зборот contrayerva се однесувал на корените на видовите Birthwort или ''Aristolochia'' за кои се сметало дека имале противотровни и други својства слични на ''Dorstenia, а'' „Шпанска Contrayerva“ е името дадено на корените на ''Dorstenia''. Во Чемберсовата ''енциклопедија'' се споменува друг вид контрајерва донесена од Вирџинија наречена „Виперине“, со ист успех против отрови и отрови како и „Перунскиот контајерва“. Ова се однесува на ''Viperina virginiana'' или ''Contrayerva virginiana'', што се стари имиња за ''Asarum virginicum'' или вирџински див ѓумбир. Во записот Contrayerva во [[Рисовата енциклопедија|Рисовата ''енциклопедија'']] од 1819 година, се вели дека оваа Контрајерва почесто се нарекува Серпентарија и дека е одлична замена за контрајерва. == Наводи == {{Наводи}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Црници]] 83dzvzfuyssf0nzex6wlglfsvszgpwy 0 1393594 5577104 5569881 2026-06-14T20:48:36Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577104 wikitext text/x-wiki {{short description|Species of flowering plant in the family Moraceaea}} {{Use dmy dates|date=July 2018}} {{Speciesbox |color = lightgreen |image = Ficus nymphaeifolia RBGS.jpg |image_caption = |status = LC |status_system = IUCN3.1 |status_ref = <ref>{{cite iucn |author=Botanic Gardens Conservation International (BGCI) |author2=IUCN SSC Global Tree Specialist Group |year=2019 |title=''Ficus nymphaeifolia'' |article-number=e.T61886071A145668526 |doi=10.2305/IUCN.UK.2019-2.RLTS.T61886071A145668526.en |access-date=25 November 2022}}</ref> |genus = Ficus |species = nymphaeifolia |authority = [[Mill.]] |synonyms = {{smalldiv| * ''Ficus anguina'' [[Benoist]] * ''Ficus duquei'' [[Dugand]] * ''Ficus ierensis'' [[Britton]] * ''Ficus nymphoides'' [[Thunb.]] * ''Ficus urbaniana'' [[Warb.]] * ''Urostigma nymphifolium'' (Mill.) [[Miq.]] }} }} '''''Ficus nymphaeifolia''''' претставува вид на смоква која расте до 35м во висина и се наоѓа во [[Средна Америка|Централна]] и [[Јужна Америка]] на крајбрежните рамнини, саваната и [[Дождовна шума|дождовните шуми]]. Во 1786 година за првпат се појавило ова растение во научната литература и било објавено во „Речникот на градинарите“ од англискиот ботаничар [[Филип Милер]] од негови примероци собрани на [[Кариби|Карибите]]. [[Латекс|Латексот]] од растението може да се користи во форма на фластер, за лекување на истегнувања, фрактури и посекотини на телото, за олеснување на болката и за заштита на раната од инфекција.<ref name="heritage">{{Наведена мрежна страница|url=https://tropical.theferns.info/viewtropical.php?id=Ficus+nymphaeifolia|title=Ficus nymphaeifolia|work=Useful Tropical Plants|accessdate=February 11, 2020}}</ref><ref name="US">{{Наведена мрежна страница|url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=16915|title=Ficus nymphaeifolia|work=U.S. National Plant Germplasm System|accessdate=February 11, 2020}}</ref><ref name="catalogue">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.catalogueoflife.org/col/details/species/id/91fd1778c3578846ce30240c06d30494|title=Ficus nymphaeifolia|work=Catalogue of Life: 2020-01-10 Beta|accessdate=February 11, 2020|archive-date=2019-05-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20190506184323/http://www.catalogueoflife.org/col/details/species/id/91fd1778c3578846ce30240c06d30494|url-status=dead}}</ref> == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Таксони опишани од Филип Милер]] [[Категорија:Растенија опишани во 1768 година]] [[Категорија:Црници]] [[Категорија:Флора на Карибите]] [[Категорија:Флора на Средна Америка]] ongjhv1api9kef5k7cxe63x5alb4axq 0 1395424 5577115 5561478 2026-06-14T21:29:49Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577115 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}{{Speciesbox |image = Heterotheca jonesii plant Zion National Park USA 2012 08 28.jpg |image_alt = Heterotheca jonesii во Зионскиот национален парк |image_caption = <i>Heterotheca jonesii</i> во Зионскиот национален парк |genus = Heterotheca |species = jonesii |authority = ([[S.F.Blake]]) [[S.L.Welsh]] & [[N.D.Atwood]] 1976 |synonyms_ref = <ref>[http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/gcc-131848 The Plant List, ''Heterotheca jonesii'' (S.F.Blake) S.L.Welsh & N.D.Atwood ]</ref> |synonyms = *''Chrysopsis jonesii'' <small>S.F.Blake 1925</small> *''Chrysopsis caespitosa'' <small>M.E. Jones 1895, нелегитимен хомоним Nutt. 1834</small> }}'''''Heterotheca jonesii''' —'' редок северноамерикански вид [[цветно растение]] од семејството [[Главоцветни|''Asteraceae'']]. Пронајдено е во јужниот дел на државата [[Јута]] во Соединетите Американски Држави.<ref>[http://bonap.net/MapGallery/County/Heterotheca%20jonesii.png Biota of North America Program 2014 county distribution map]</ref><ref name="w">[https://uwaterloo.ca/astereae-lab/heterotheca-jonesii University of Waterloo (Canada), Astereae Lab, ''Heterotheca canescens''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20221007201735/https://uwaterloo.ca/astereae-lab/heterotheca-jonesii |date=2022-10-07 }} photos, drawings, distribution maps</ref><ref name="ww">[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=250066922 Flora of North America, ''Heterotheca jonesii'' (S. F. Blake) S. L. Welsh & N. D. Atwood, 1976. Jones’s goldenaster ]</ref><ref>[https://www.biodiversitylibrary.org/page/32283382#page/710/mode/1up Jones, Marcus Eugene. 1895. Proceedings of the California Academy of Sciences, Series 2, 5(18): 694] ''Chrysopsis caespitosa''</ref> == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Таксони опишани од Нефи Дуан Атвуд]] [[Категорија:Растенија опишани во 1895]] [[Категорија:Флора на Јута]] [[Категорија:Таксони опишани од Стенли Ларсон Велш]] [[Категорија:Таксони опишани од Сидни Феј Блејк]] [[Категорија:Heterotheca]] hp2rnc2fhikhb91wcmo5eenqydohgov 4 1395478 5577183 5575983 2026-06-15T07:09:11Z BosaFi 115936 /* Список на учесници */ 5577183 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:150px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:HumanRightsLogo.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |} {| style="height:100%; width:80%; background:transparent; padding:0 10px 0 0; margin:0; border:0; border-spacing:0;" | style="padding:10px 0; font-family:'DejaVu Sans Serif', sans-serif; vertical-align:top;" | <span style="font-size:25px;"><center>'''Уредувачка седмица „Историја на човековите права“</center>'''</span> <br> <div align="center"> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-top:-10px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> <span style="font-size:16px; font-weight;">'''од 1 до 7 јуни 2026 година'''</span> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> </div> '''Историја на човековите права''' — иницијатива на здружението на граѓани „Викимедија МКД“ и Википедија на македонски јазик, која има за цел да помогне во подобрување на постоечките и создавање на нови статии на тема „Историја на човековите права“. Седмицата започнува на '''1 јуни 2026 г. во 00:00 ч.''' и завршува на '''7 јуни 2026 г. во 23:59 ч.''' по [[средноевропско време|македонско време]]. Доколку сте заинтересирани за учество, '''пријавете се подолу''' (со напатствија). Сите статии треба да бидат напишани во склад со начелата и правилата на Википедија, па така сите статии треба да бидат напишани на енциклопедиски стил и да имаат извори. При уредување на натпреварот или по завршувањето на истиот, сите учесници треба да се запишат со кои статии учествувале. Покрај пишувањето на нови статии, учесниците имаат прилика и значајно да дополнат постоечка статија. Во натпреварот имаат можност да учествуваат сите регистрирани корисници на Википедија на македонски јазик, а за најдобрите учесници се обезбедени награди. == Методи == За време на уредувачката седмица, учесниците се очекува да: * создадат нови статии и да ги подобрат постоечките; * додадат веродостојни надворешни врски во статиите; и * додадат слики во статиите за да ги направат посликовити. == Упатство за учество == === Основни податоци === * '''Почеток:''' 1 јуни 2026 г. во 00:00 (CEST). * '''Крај:''' 7 јуни 2026 г. во 23:59 (CEST). * '''Место на одржување:''' секое место со пристап до интернет. * '''Тема:''' Историја на човековите права == Пријава == * '''Чекор 1:''' Создадете корисничка сметка [https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BF%D0%B5%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0%D0%BB%D0%BD%D0%B0:%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%98%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B0%D0%A1%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B0 тука] или најавете се доколку веќе имате. * '''Чекор 2:''' Додадете го корисничкото име во [[#Список на учесници|списокот на учесници]] и одберете статија од [[#Материјали за уредување|списокот на статии за уредување]]. Со цел да се спречи истовремено уредување на една статија од повеќе учесници, задолжително додадете ги статиите коишто планирате да ги уредувате во списокот на учесници. === Награди === Награди се доделуваат на тројцата најплодотворни учесници во облик на вредносни купони, и тоа: * Прва награда: купон во вредност од 4.000 денари. * Втора награда: купон во вредност од 3.000 денари. * Трета награда: купон во вредност од 2.000 денари. '''Важно:''' За да се освои било која награда, потребно е да се создадат или подобрат најмалку 20 статии! == Содржина за уредување статии == [[Податотека:Content Translation Screencast (English).webm|мини|300п|десно|Кратко видео-упатство за тоа како се користи алатката за превод на статии на Википедија (видеото е со македонски превод)]] Во овој дел е направен преглед на корисни материјали за уредување, наведен е список со потребни статии, а прикажана е и табела за евиденција на придонесите. Додавањето нови содржини можело да се врши преку превод на содржини од другите јазични изданија на Википедија, но особено се охрабрувало дополнување со информации од други расположливи материјали. Препорака за новите и помалку искусни корисници е да ја користат алатката за превод на статии на Википедија (видео-упатство од десната страна). === Материјали за уредување === ;Други јазични изданија на Википедија * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:History of human rights]] ;Печатени и електронски изданија Се охрабруваат уредниците да користат македонски печатени и електронски изданија, а притоа е потребно изворите да бидат наведени. ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Петиција за политички права на Алжир од 1920 година]] (Н)|[[101. километар]] (Н)|[[Историја на човековите права]] (Н)|[[Плочи Ал-Јахуду]] (Н)|[[Повелба за правата од 1689 година]] (Н)|[[Обичајно меѓународно хуманитарно право]] (Н)|[[Повелба 08]] (Н)|[[Закон „Крофтерс Холдингс“ (Шкотска) од 1886 година]] (Н)|[[Каирска делкарација за човекови права во исламот]] (Н)|[[Киров цилиндар]] (Н)|[[Декларација за правата на човекот и граѓанинот од 1793 година]] (Н)|[[Борец за човекови права]] (Н)|[[Декларација за правата на човекот и граѓанинот]] (П)|[[Изготвување на Универзалната декларација за човекови права]] (П)|[[Женевска консензуална декларација]] (Н)|[[Лига на Хајленд Ленд]] (П)|[[Случајот на МСП за израелската окупација на палестинските територии]] (Н)|[[Меѓународна коалиција на места на совеста]] (Н)|[[Колившчина]] (Н)|[[Курукан Фуга]] (Н)|[[Закони за земјиште (Ирска)]] (Н)|[[Надлежен трибунал]] (Н)|[[Интерниран цивил]] (Н)|[[Женевска конвенција за ранетите и болните]] (Н)|[[Женевска конвенција за воени заробеници]] (Н)|[[Човечки штит (закон)]] (Н)|[[Меѓународна комисија за утврдување на факти од хуманитарна важност]] (Н)|[[Список на потписници на Женевските конвенции]] (Н)|[[Жан Пикте]] (Н)|[[Протокол I кон Женевските конвенции]] (Н)|[[Протокол II кон Женевските конвенции]] (Н)|[[Протокол III кон Женевските конвенции]] (Н)|[[Закон за Женевските конвенции (амандман) од 1995 година]] (Н)|[[Закон за Женевските конвенции од 1957 година]] (Н)|[[Закон за Женевските конвенции и персоналот на Обединетите нации (протоколи) од 2009 година]] (Н)|[[Закон за воени злосторства од 1996 година]] (Н)|[[Ангус Мекдоналд]] (Н)|[[Закони и акти за кралско наследство]] (Н)|[[Историја на ропството]] (Н)|[[Тужба за геноцид на Јужна Африка против Израел]] (Н)|[[Декларација на Обединетите нации за правата на селаните]] (Н)|[[Вирџиниска декларација за права]]|[[Награда „Четири слободи“]] (Н)|[[Четири слободи (Роквел)]] (Н)|[[Плоштад „Четири слободи“]] (Н)|[[Форум за четврта слобода]](Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]] | {{подреден список|[[Бразилска резолуција]] (Н)|[[Споменик на четирите слободи]] (Н)|[[Остров Гибет (Бермуда)]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Техзеб-е-Нишван]] (Н)|[[Јавна сила]] (Н)|[[Улица Исток Запад]] (Н)|[[Јулска повелба]] (Н)|[[Ирска национална лига за земјиште]] (Н)|[[Џонсон против Ајзентрагер]] (Н)|[[Панис (робови)]] (Н)|[[Заклетва по службена должност]] (Н)|[[Медал за победа во Втората светска војна]] (Н)|[[Закон за катанци]] (Н)|[[Бун против Ејр]] (Н)|[[Урдубегис]] (Н)|[[Афроамериканци во Африка]] (Н)|[[Споменик за граѓански права во Вирџинија]] (Н)|[[Бомбардирање на Меџлисот во 1908 година]] (Н)|[[Втора месенска војна]] (Н)|[[Паркот „Четири слободи“ на Франклин Д. Рузвелт]] (Н)|[[Кимбер против „Сафир Коуст Комјунити Аџд Кер“ ДООЕЛ]] (Н)|[[Диахилон]] (Н)|[[Во врска со Квинлан]] (Н)|[[Ама-ги]] (Н)|[[Балантајн против Канада]] (Н)|[[Валдман против Канада]] (Н)|[[Ирански локални избори во 1999 година]] (Н)|[[ Писмо за утре]] (Н)|[[Слобода на богослужба (сликарство)]] (Н)|[[Џорџ Авероф]] (Н)|[[Мари Томова]] (Н)|[[Ернестина фон Фирт]] (Н)|[[Саиб Катир]] (Н)|[[Христијански ритуал и создавање на британски робовски друштва, 1650–1780]] (Н)|[[Чипева (1815)]] (Н)|[[Мохамед Салимула против Унијата на Индија]] (Н)|[[Кинбажин]] (Н)|[[Деветтиот собор на Толедо]] (Н)|[[Стивен Д. Берент]] (Н)|[[Џозеф Матамата]] (Н)|[[Јоаким Мруговски]] (Н)|[[Вилијам Л. Ван Дебург]] (Н)|[[Конвенции за ноќна работа]] (Н)|[[Битката кај Мадана]] (Н)|[[Волфганг Абел]] (Н)|[[Ропство во Дакија]] (Н)|[[Закон за продавници од 1950 година]] (Н)|[[Уријас-Орелана против Бонди]] (Н)|[[Џими Леонард Столк]] (Н)|[[ Список на организации за право на глас на жените]] (Н)|[[Михаил Маринич]] (Н)|[[Лондонскиот собор во 1102 година]] (Н)|[[Кејтлин Розентал]] (Н)|[[Замокот на кралицата]] (Н)|[[12-та конференција на Меѓународната алијанса за право на глас на жените]] (Н)|[[Ум ал-валад]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Ana Marija Dunja|Ana Marija Dunja]] | {{подреден список|[[Петиција за право]] (Н)|[[Закон за Хабеас Корпус од 1679 година]] (Н)|[[Атлантска повелба]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Doni12345|Doni12345]] | {{подреден список|[[Декларација за толеранција (1687)]] (Н)|[[Слобода на утробите]] (Н)}} |- | 6 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Пирн против Лајл]] (Н)|[[Џозеф Мајстер]] (Н)}} |- | 7 | [[Корисник:Rfstefan|Rfstefan]] | {{подреден список|[[Алан Мекдоналд (поет)]] (Н)| [[Дванаесет статии]] (Н)| [[Нејпиерова комисија]] (Н)| [[1919 година во женската историја]] (Н)|[[Историја на електроконвулзивна терапија во Обединетото Кралство]] (Н)|[[Ванита Матил]] (Н)| [[Пчелка за шиење ќебиња]] (Н)|[[Луси (гинекологија)]] (Н)| [[Џарја]] (Н)|[[Бањио]] (Н)|[[Споменик на четирите маври]] (Н)|[[Марк Варнери]] (Н)|[[Африкански гробишта Годет]](Н)|[[Амандман за еднаквост]] (Н)|[[Паулсдејл]] (Н)|[[Суфражетката]] (Н)|[[Ќелија 16]] (Н) |[[Како беше освоено гласањето]] (Н)|[[Ирис Клерт]] (Н)|[[Лаура Вите]] (Н)|[[Минта Бич]] (Н)|[[Џанета Р. ФицХју]] (Н)|[[Лина Гратама]] (Н)|[[Џорџет Ебанкс]] (Н)|[[Беатрис Грејг]] (Н)|[[Адела Милчиновиќ]] (Н)|[[Маргарита Томас-Клемент]] (Н)|[[Карме Травесет]] (Н)|[[Катерина Шлајмер-Кил]] (Н)|[[Серафина Давалос]] (Н)|[[Агнес де Силва]] (Н)|[[Клара Калниња]] (Н)|[[Катерина Арнот]] (Н)|[[Берта Бејкон]] (Н)|[[Ени Култејт]] (Н)|[[Џејн Клапертон]] (Н)|[[Клара Код]] (Н)|[[Марија Колби]] (Н)|[[Кетрин Корбет]] (Н)|[[Џеси Ландејл Камберленд]] (Н)|[[Ванда Алстон]] (Н)|[[Долорес Барговски]] (Н)|[[Џозефин Кејси]] (Н)|[[Маријам Чемберлен]] (Н)|[[Августа Калох Кристи]] (Н)|[[Џоан Акер]] (Н)|[[Џоан Алфс]] (Н)|[[Дина Бакст]] (Н)|[[Кетрин Х. Ентони]] (Н)|[[Елеонор Р. Дејвис]] (Н)|[[Алис де Ривера]] (Н)|[[Алис Чипман Дјуи]] (Н)|[[Сузана Веј Додс]] (Н)|[[Паула Донован]] (Н)|[[Бет Едмондс]] (Н)|[[Дороти Меигс Ејдлиц]] (Н)|[[Лаура Елдриџ]] (Н)|[[Едит Ана Елис]] (Н)|[[Џордан Емануел]] (Н)|[[Крис Ернст]] (Н)|[[Синди Естрада]] (Н)|[[Сиан Еванс (библиотекарка)]] (Н)|[[Рона М. Филдс]] (Н)|[[Јонет Флеминг]] (Н)|[[Хелен Ли Френклин]] (Н)|[[Синтија Фрисина]] (Н)|[[Долорес Чавез де Армихо]] (Н)}} |- | 8 | [[Корисник:Buhovski|Buhovski]] | {{подреден список|[[Договор на народот]] (Н)| [[Џон Мардок (уредник)]] (H)| [[Република против Адамс (1957)]] (Н)| [[Анарха Весткот]] (Н)| [[Лочед-Мекмилан против АМИ Осигурување ДОО]] (Н)| [[Директор за постапки за човекови права против ИНС Реставрации ДОО]] (Н)| [[Прогресивен сојуз на работниците и земјоделците]] (Н)|[[Радиодифузна корпорација „Ампис“]] (Н)|[[Ерол Алибукс]] (Н)|[[Брам Бер]] (Н)|[[Фред Дерби]] (Н)|[[Еди Хуст]] (Н)|[[Рој Хорб]] (Н)|[[Ахани против Канада (министер за државјанство и имиграција)]] (Н)|[[Ре Берли]] (Н)|[[Референца за екстрадицијата на Нг]] (Н)|[[Киндлер против Канада (министер за правда)]] (Н)|[[Канада (Министер за вработување и имиграција) против Кјарели]] (Н)|[[Адвокатско друштво на Британска Колумбија против Мангат]] (Н)|[[Мугесера против Канада (министер за државјанство и имиграција)]] (Н)|[[Пушпанатан против Канада (министер за државјанство и имиграција)]] (Н)|[[Џерард Леки]] (Н)|[[Рубен Розендал]] (Н)|[[Чуварот на Сали (црнец) против Бити]] (Н)|[[Р (Европски центар за права на Ромите) против службеникот за имиграција на аеродромот во Прага]] (Н)|[[Акција „Брант“]] (Н)|[[Дијана Кефас]] (Н)|[[Ричард Еелс]] (Н)|[[Хајндс против Бразеал]] (Н)|[[Морисон против Вајт]] (Н)|[[Маргарита Дуплеси]] (Н)|[[Р против Џонс (Њу Бранзвик)]] (Н)|[[Целиот живот е борба]] (Н)|[[Блок 10]] (Н)|[[Франц фон Бодман]] (Н)| [[Германско друштво за расна хигиена]] (Н)| [[Хуго Шпац]] (Н)| [[Хелмут Фетер]] (Н)| [[Валтер Зонтаг]] (Н)}} |- | 9 | [[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]] | {{подреден список|[[Прва Женевска конвенција]] (Н)|[[Втора Женевска конвенција]] (Н)|[[Трета Женевска конвенција]] (Н)|[[Четврта Женевска конвенција]] (Н)|[[Историја на абортусот]] (Н)|[[Права на жените во Македонија]] (Н) |[[Абортусот во Канада]] (Н)|[[Закон за кинеско доселување (1885)]] (Н)|[[Регулирање на постојаното патување]] (Н)|[[Делгамукви против Британска Колумбија]] (Н)|[[Дуплесиови сирачиња]] (Н)|[[Феминизмот во Канада]] (Н)|[[Систем за пропусници (Канада)]] (Н)|[[Протерување на украинските Канаѓани]] (Н)|[[Ропството во Канада]] (Н)|[[Движење за граѓански права (1865–1896)]] (Н)|[[Движење за граѓански права (1896–1954)]] (Н)|[[Закон за граѓански права (1875)]] (Н)|[[Закон за граѓански права (1866)]] (Н)|[[Закон за граѓански права (1957)]] (Н)|[[Закон за граѓански права (1960)]] (Н)|[[Закон за граѓански права (1964)]] (Н)|[[Закон за граѓански права (1968)]] (Н)|[[Закон за граѓански права (1990)]] (Н)|[[Закон за граѓански права (1991)]] (Н)|[[Право на глас во Соединетите Американски Држави]] (Н)|[[Право на глас на жените во Соединетите Американски Држави]] (Н)|[[Петнаесетти амандман од Уставот на Соединетите Американски Држави]] (Н)|[[Седумнаесетти амандман од Уставот на Соединетите Американски Држави]] (Н)|}} |- | 10 | [[Корисник:19user99|19user99]] | {{подреден список|[[Четири слободи]] (Н)|[[Слобода од страв]] (Н)|[[Безбедност на личноста]] (Н)|[[Право на протест]] (Н)|[[Слобода на собирање]] (Н)|[[Закон против дискриминација]] (Н)|[[Слобода на здружување]] (Н)|[[Право на молчење]] (Н)|[[Три генерации на човекови права]] (Н)|[[Право на развој]] (Н)|[[Индивидуални и групни права]] (Н)|[[Малцински права]] (Н)|[[Човекови права и развој]] (Н)|[[Африканска повелба за човекови и народни права]] (Н)|[[Американска конвенција за човекови права]] (Н)|[[Хуманитарна интервенција]] (Н)|[[Африкански суд за човекови и народни права]] (Н)|[[Културни права]] (Н)|[[Меѓуамерикански суд за човекови права]] (Н)|[[Меѓуамериканска комисија за човекови права]] (Н)|[[Закон за еднаквост од 2010 година (Обединето Кралство)]] (Н)|[[Комисија за еднаквост и човекови права (Велика Британија)]] (Н)|[[Европска социјална повелба]] (Н)|[[Слобода на вероисповед]] (Н)|[[Слобода на мислење]] (Н)|[[Академска слобода]] (Н)|[[Право на наука и култура]] (Н)|[[Комитет за економски, социјални и културни права]] (Н)|[[Негативни и позитивни права]] (Н)|[[Права на барање и права на слобода]] (Н)|[[Право на приватност]] (Н)|[[Право на правично судење]] (Н)|[[Граѓански слободи]] (Н)|[[Интелектуална слобода]] (Н)|[[Економска слобода]] (Н)|[[Уметничка слобода]] (Н)}} |- | 11 | [[Корисник:Стефан Панев Дрен|Стефан Панев Дрен]] | {{подреден список|[[Логор за интернирање Касл Маунтин]] (Н)}} |- | 12 | [[Корисник:Sara Dren|Sara Dren]] | {{подреден список|[[Принципите на Јогјакарта]] (Н)}} |- | 13 | [[Корисник:Teaa Dren|Teaa Dren]] | {{подреден список|[[Р (Карсон) против Државниот секретар за работа и пензии]] (Н)|[[Комисијата за човекови права на Саскачеван против Воткот]] (Н)|[[Веласкез Родригез против Хондурас]] (Н)}} |- | 14 | [[Корисник:Dandarmkd|Dandarmkd]] | {{подреден список|[[Честерска голема повелба]] (Н)|[[Џејмс Фипс]] (Н)|[[Слобода на говорот (слика)]] (Н)|[[Тајно друштво (Персија)]] (Н)|[[Комитет за казни]] (Н)|[[Мирза Хусајн Техрани]] (Н) |[[Денот на вљубените во Иран]] (Н)|[[Захра Рахнавард]] (Н)|[[Зелен пат на надежта]] (Н)|[[Милион потписи]] (Н)|[[Ашурски протести]] (Н)|[[Кампања „Зелен свиток“]] (Н)|[[Persiankiwi]] (Н)|[[Закон за заштита на семејството (Иран)]] (Н)|[[Конференција „Иран по изборите“]] (Н)|[[Протестна психоза]] (Н)|[[Молитвено поклонение за слобода]] (Н)|[[Претседателски комитет за граѓански права]] (Н)|[[Обвинуваме за геноцид]] (Н)|[[Конференција за граѓански права во Белата куќа]] (Н)|[[Женски политички совет]] (Н)|[[Извршна наредба 12086]] (Н)|[[Извршна наредба 11375]] (Н)|[[Извршна наредба 11246]] (Н)|[[Извршна наредба 10925]] (Н)|[[Извршна наредба 10555]] (Н)|[[Извршна наредба 10479]] (Н)|[[Извршна наредба 10308]] (Н)|[[Извршна наредба 9981]] (Н)|[[Извршна наредба 8802]] (Н)|[[Движење „Марш кон Вашингтон“]] (Н)|[[Глорија Ричардсон]] (Н)|[[Регионален совет на црнечко водство]] (Н)|[[Хериет Мур]] (Н)|[[Хомер Плеси]] (Н)}} |- | 15 | [[Корисник:Marijadren|Marijadren]] | {{подреден список|[[Мануел Барсија]] (Н)|[[Карл Н. Деглер]] (Н)|[[Маџ Дресер]] (Н)|[[Кетрин Армстронг]] (Н)}} |- | 16 |[[Корисник:Andrej Simjanov|Andrej Simjanov]] | {{подреден список|[[Вилијам Гервејс Кларенс-Смит]] (Н)}} |- |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија За да се запишете во списокот по двете точки запишете го вашето корисничко име, како и после големата црта. (пример: Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123). Отстранете ги следните: <nowiki> <--- и ---> </nowiki> За да ги запишувате вашите статии во списокот во секоја заграда запишувајте ја статијата која сте ја уредиле и означувајте дали се работи за нова или подобрена статија (пример: [[Винсент ван Гог]] (Н)). Отстранете ги следните повторно: <nowiki> <--- и ---> </nowiki> == Резултати == <i>Резултатите ќе бидат објавени овде по крајот на натпреварот.</i> [[Категорија:Википедија:Вики за човековите права|Историја на човековите права]] [[Категорија:Википедија:Викимедија МКД во 2026 година]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки седмици]] 39ezdca8xa8v1qrhovnumhtxmlm3dr6 5577193 5577183 2026-06-15T07:51:51Z BosaFi 115936 5577193 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:150px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:HumanRightsLogo.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |} {| style="height:100%; width:80%; background:transparent; padding:0 10px 0 0; margin:0; border:0; border-spacing:0;" | style="padding:10px 0; font-family:'DejaVu Sans Serif', sans-serif; vertical-align:top;" | <span style="font-size:25px;"><center>'''Уредувачка седмица „Историја на човековите права“</center>'''</span> <br> <div align="center"> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-top:-10px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> <span style="font-size:16px; font-weight;">'''од 1 до 7 јуни 2026 година'''</span> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> </div> '''Историја на човековите права''' — иницијатива на здружението на граѓани „Викимедија МКД“ и Википедија на македонски јазик, која има за цел да помогне во подобрување на постоечките и создавање на нови статии на тема „Историја на човековите права“. Седмицата започнува на '''1 јуни 2026 г. во 00:00 ч.''' и завршува на '''7 јуни 2026 г. во 23:59 ч.''' по [[средноевропско време|македонско време]]. Доколку сте заинтересирани за учество, '''пријавете се подолу''' (со напатствија). Сите статии треба да бидат напишани во склад со начелата и правилата на Википедија, па така сите статии треба да бидат напишани на енциклопедиски стил и да имаат извори. При уредување на натпреварот или по завршувањето на истиот, сите учесници треба да се запишат со кои статии учествувале. Покрај пишувањето на нови статии, учесниците имаат прилика и значајно да дополнат постоечка статија. Во натпреварот имаат можност да учествуваат сите регистрирани корисници на Википедија на македонски јазик, а за најдобрите учесници се обезбедени награди. == Методи == За време на уредувачката седмица, учесниците се очекува да: * создадат нови статии и да ги подобрат постоечките; * додадат веродостојни надворешни врски во статиите; и * додадат слики во статиите за да ги направат посликовити. == Упатство за учество == === Основни податоци === * '''Почеток:''' 1 јуни 2026 г. во 00:00 (CEST). * '''Крај:''' 7 јуни 2026 г. во 23:59 (CEST). * '''Место на одржување:''' секое место со пристап до интернет. * '''Тема:''' Историја на човековите права == Пријава == * '''Чекор 1:''' Создадете корисничка сметка [https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BF%D0%B5%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0%D0%BB%D0%BD%D0%B0:%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%98%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B0%D0%A1%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B0 тука] или најавете се доколку веќе имате. * '''Чекор 2:''' Додадете го корисничкото име во [[#Список на учесници|списокот на учесници]] и одберете статија од [[#Материјали за уредување|списокот на статии за уредување]]. Со цел да се спречи истовремено уредување на една статија од повеќе учесници, задолжително додадете ги статиите коишто планирате да ги уредувате во списокот на учесници. === Награди === Награди се доделуваат на тројцата најплодотворни учесници во облик на вредносни купони, и тоа: * Прва награда: купон во вредност од 4.000 денари. * Втора награда: купон во вредност од 3.000 денари. * Трета награда: купон во вредност од 2.000 денари. '''Важно:''' За да се освои било која награда, потребно е да се создадат или подобрат најмалку 20 статии! == Содржина за уредување статии == [[Податотека:Content Translation Screencast (English).webm|мини|300п|десно|Кратко видео-упатство за тоа како се користи алатката за превод на статии на Википедија (видеото е со македонски превод)]] Во овој дел е направен преглед на корисни материјали за уредување, наведен е список со потребни статии, а прикажана е и табела за евиденција на придонесите. Додавањето нови содржини можело да се врши преку превод на содржини од другите јазични изданија на Википедија, но особено се охрабрувало дополнување со информации од други расположливи материјали. Препорака за новите и помалку искусни корисници е да ја користат алатката за превод на статии на Википедија (видео-упатство од десната страна). === Материјали за уредување === ;Други јазични изданија на Википедија * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:History of human rights]] ;Печатени и електронски изданија Се охрабруваат уредниците да користат македонски печатени и електронски изданија, а притоа е потребно изворите да бидат наведени. ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Петиција за политички права на Алжир од 1920 година]] (Н)|[[101. километар]] (Н)|[[Историја на човековите права]] (Н)|[[Плочи Ал-Јахуду]] (Н)|[[Повелба за правата од 1689 година]] (Н)|[[Обичајно меѓународно хуманитарно право]] (Н)|[[Повелба 08]] (Н)|[[Закон „Крофтерс Холдингс“ (Шкотска) од 1886 година]] (Н)|[[Каирска делкарација за човекови права во исламот]] (Н)|[[Киров цилиндар]] (Н)|[[Декларација за правата на човекот и граѓанинот од 1793 година]] (Н)|[[Борец за човекови права]] (Н)|[[Декларација за правата на човекот и граѓанинот]] (П)|[[Изготвување на Универзалната декларација за човекови права]] (П)|[[Женевска консензуална декларација]] (Н)|[[Лига на Хајленд Ленд]] (П)|[[Случајот на МСП за израелската окупација на палестинските територии]] (Н)|[[Меѓународна коалиција на места на совеста]] (Н)|[[Колившчина]] (Н)|[[Курукан Фуга]] (Н)|[[Закони за земјиште (Ирска)]] (Н)|[[Надлежен трибунал]] (Н)|[[Интерниран цивил]] (Н)|[[Женевска конвенција за ранетите и болните]] (Н)|[[Женевска конвенција за воени заробеници]] (Н)|[[Човечки штит (закон)]] (Н)|[[Меѓународна комисија за утврдување на факти од хуманитарна важност]] (Н)|[[Список на потписници на Женевските конвенции]] (Н)|[[Жан Пикте]] (Н)|[[Протокол I кон Женевските конвенции]] (Н)|[[Протокол II кон Женевските конвенции]] (Н)|[[Протокол III кон Женевските конвенции]] (Н)|[[Закон за Женевските конвенции (амандман) од 1995 година]] (Н)|[[Закон за Женевските конвенции од 1957 година]] (Н)|[[Закон за Женевските конвенции и персоналот на Обединетите нации (протоколи) од 2009 година]] (Н)|[[Закон за воени злосторства од 1996 година]] (Н)|[[Ангус Мекдоналд]] (Н)|[[Закони и акти за кралско наследство]] (Н)|[[Историја на ропството]] (Н)|[[Тужба за геноцид на Јужна Африка против Израел]] (Н)|[[Декларација на Обединетите нации за правата на селаните]] (Н)|[[Вирџиниска декларација за права]]|[[Награда „Четири слободи“]] (Н)|[[Четири слободи (Роквел)]] (Н)|[[Плоштад „Четири слободи“]] (Н)|[[Форум за четврта слобода]](Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]] | {{подреден список|[[Бразилска резолуција]] (Н)|[[Споменик на четирите слободи]] (Н)|[[Остров Гибет (Бермуда)]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Техзеб-е-Нишван]] (Н)|[[Јавна сила]] (Н)|[[Улица Исток Запад]] (Н)|[[Јулска повелба]] (Н)|[[Ирска национална лига за земјиште]] (Н)|[[Џонсон против Ајзентрагер]] (Н)|[[Панис (робови)]] (Н)|[[Заклетва по службена должност]] (Н)|[[Медал за победа во Втората светска војна]] (Н)|[[Закон за катанци]] (Н)|[[Бун против Ејр]] (Н)|[[Урдубегис]] (Н)|[[Афроамериканци во Африка]] (Н)|[[Споменик за граѓански права во Вирџинија]] (Н)|[[Бомбардирање на Меџлисот во 1908 година]] (Н)|[[Втора месенска војна]] (Н)|[[Парк „Четири слободи“ на Франклин Д. Рузвелт]] (Н)|[[Кимбер против „Сафир Коуст Комјунити Аџд Кер“ ДООЕЛ]] (Н)|[[Диахилон]] (Н)|[[Во врска со Квинлан]] (Н)|[[Ама-ги]] (Н)|[[Балантајн против Канада]] (Н)|[[Валдман против Канада]] (Н)|[[Ирански локални избори во 1999 година]] (Н)|[[ Писмо за утре]] (Н)|[[Слобода на вероисповед(слика)]] (Н)|[[Георгиос Авероф]] (Н)|[[Мари Томова]] (Н)|[[Ернестина фон Фирт]] (Н)|[[Саиб Катир]] (Н)|[[Христијански ритуал и создавање на британски робовски друштва, 1650–1780]] (Н)|[[Чипева (1815)]] (Н)|[[Мохамед Салимула против Унијата на Индија]] (Н)|[[Кинбажин]] (Н)|[[Девети Толедски собор]] (Н)|[[Стивен Д. Берент]] (Н)|[[Џозеф Матамата]] (Н)|[[Јоаким Мруговски]] (Н)|[[Вилијам Л. Ван Дебург]] (Н)|[[Конвенции за ноќна работа]] (Н)|[[Битка кај Мадана]] (Н)|[[Волфганг Абел]] (Н)|[[Ропство во Дакија]] (Н)|[[Закон за продавници од 1950 година]] (Н)|[[Уријас-Орелана против Бонди]] (Н)|[[Џими Леонард Столк]] (Н)|[[ Список на организации за право на глас на жените]] (Н)|[[Михаил Маринич]] (Н)|[[Лондонски собор (1102)]] (Н)|[[Кејтлин Розентал]] (Н)|[[Замокот на кралицата]] (Н)|[[12-та конференција на Меѓународната алијанса за право на глас на жените]] (Н)|[[Ум ал-валад]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Ana Marija Dunja|Ana Marija Dunja]] | {{подреден список|[[Петиција за право]] (Н)|[[Закон за Хабеас Корпус од 1679 година]] (Н)|[[Атлантска повелба]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Doni12345|Doni12345]] | {{подреден список|[[Декларација за толеранција (1687)]] (Н)|[[Слобода на утробите]] (Н)}} |- | 6 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Пирн против Лајл]] (Н)|[[Џозеф Мајстер]] (Н)}} |- | 7 | [[Корисник:Rfstefan|Rfstefan]] | {{подреден список|[[Алан Мекдоналд (поет)]] (Н)| [[Дванаесет статии]] (Н)| [[Нејпиерова комисија]] (Н)| [[1919 година во женската историја]] (Н)|[[Историја на електроконвулзивна терапија во Обединетото Кралство]] (Н)|[[Ванита Матил]] (Н)| [[Пчелка за шиење ќебиња]] (Н)|[[Луси (гинекологија)]] (Н)| [[Џарја]] (Н)|[[Бањио]] (Н)|[[Споменик на четирите маври]] (Н)|[[Марк Варнери]] (Н)|[[Африкански гробишта Годет]](Н)|[[Амандман за еднаквост]] (Н)|[[Паулсдејл]] (Н)|[[Суфражетката]] (Н)|[[Ќелија 16]] (Н) |[[Како беше освоено гласањето]] (Н)|[[Ирис Клерт]] (Н)|[[Лаура Вите]] (Н)|[[Минта Бич]] (Н)|[[Џанета Р. ФицХју]] (Н)|[[Лина Гратама]] (Н)|[[Џорџет Ебанкс]] (Н)|[[Беатрис Грејг]] (Н)|[[Адела Милчиновиќ]] (Н)|[[Маргарита Томас-Клемент]] (Н)|[[Карме Травесет]] (Н)|[[Катерина Шлајмер-Кил]] (Н)|[[Серафина Давалос]] (Н)|[[Агнес де Силва]] (Н)|[[Клара Калниња]] (Н)|[[Катерина Арнот]] (Н)|[[Берта Бејкон]] (Н)|[[Ени Култејт]] (Н)|[[Џејн Клапертон]] (Н)|[[Клара Код]] (Н)|[[Марија Колби]] (Н)|[[Кетрин Корбет]] (Н)|[[Џеси Ландејл Камберленд]] (Н)|[[Ванда Алстон]] (Н)|[[Долорес Барговски]] (Н)|[[Џозефин Кејси]] (Н)|[[Маријам Чемберлен]] (Н)|[[Августа Калох Кристи]] (Н)|[[Џоан Акер]] (Н)|[[Џоан Алфс]] (Н)|[[Дина Бакст]] (Н)|[[Кетрин Х. Ентони]] (Н)|[[Елеонор Р. Дејвис]] (Н)|[[Алис де Ривера]] (Н)|[[Алис Чипман Дјуи]] (Н)|[[Сузана Веј Додс]] (Н)|[[Паула Донован]] (Н)|[[Бет Едмондс]] (Н)|[[Дороти Меигс Ејдлиц]] (Н)|[[Лаура Елдриџ]] (Н)|[[Едит Ана Елис]] (Н)|[[Џордан Емануел]] (Н)|[[Крис Ернст]] (Н)|[[Синди Естрада]] (Н)|[[Сиан Еванс (библиотекарка)]] (Н)|[[Рона М. Филдс]] (Н)|[[Јонет Флеминг]] (Н)|[[Хелен Ли Френклин]] (Н)|[[Синтија Фрисина]] (Н)|[[Долорес Чавез де Армихо]] (Н)}} |- | 8 | [[Корисник:Buhovski|Buhovski]] | {{подреден список|[[Договор на народот]] (Н)| [[Џон Мардок (уредник)]] (H)| [[Република против Адамс (1957)]] (Н)| [[Анарха Весткот]] (Н)| [[Лочед-Мекмилан против АМИ Осигурување ДОО]] (Н)| [[Директор за постапки за човекови права против ИНС Реставрации ДОО]] (Н)| [[Прогресивен сојуз на работниците и земјоделците]] (Н)|[[Радиодифузна корпорација „Ампис“]] (Н)|[[Ерол Алибукс]] (Н)|[[Брам Бер]] (Н)|[[Фред Дерби]] (Н)|[[Еди Хуст]] (Н)|[[Рој Хорб]] (Н)|[[Ахани против Канада (министер за државјанство и имиграција)]] (Н)|[[Ре Берли]] (Н)|[[Референца за екстрадицијата на Нг]] (Н)|[[Киндлер против Канада (министер за правда)]] (Н)|[[Канада (Министер за вработување и имиграција) против Кјарели]] (Н)|[[Адвокатско друштво на Британска Колумбија против Мангат]] (Н)|[[Мугесера против Канада (министер за државјанство и имиграција)]] (Н)|[[Пушпанатан против Канада (министер за државјанство и имиграција)]] (Н)|[[Џерард Леки]] (Н)|[[Рубен Розендал]] (Н)|[[Чуварот на Сали (црнец) против Бити]] (Н)|[[Р (Европски центар за права на Ромите) против службеникот за имиграција на аеродромот во Прага]] (Н)|[[Акција „Брант“]] (Н)|[[Дијана Кефас]] (Н)|[[Ричард Еелс]] (Н)|[[Хајндс против Бразеал]] (Н)|[[Морисон против Вајт]] (Н)|[[Маргарита Дуплеси]] (Н)|[[Р против Џонс (Њу Бранзвик)]] (Н)|[[Целиот живот е борба]] (Н)|[[Блок 10]] (Н)|[[Франц фон Бодман]] (Н)| [[Германско друштво за расна хигиена]] (Н)| [[Хуго Шпац]] (Н)| [[Хелмут Фетер]] (Н)| [[Валтер Зонтаг]] (Н)}} |- | 9 | [[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]] | {{подреден список|[[Прва Женевска конвенција]] (Н)|[[Втора Женевска конвенција]] (Н)|[[Трета Женевска конвенција]] (Н)|[[Четврта Женевска конвенција]] (Н)|[[Историја на абортусот]] (Н)|[[Права на жените во Македонија]] (Н) |[[Абортусот во Канада]] (Н)|[[Закон за кинеско доселување (1885)]] (Н)|[[Регулирање на постојаното патување]] (Н)|[[Делгамукви против Британска Колумбија]] (Н)|[[Дуплесиови сирачиња]] (Н)|[[Феминизмот во Канада]] (Н)|[[Систем за пропусници (Канада)]] (Н)|[[Протерување на украинските Канаѓани]] (Н)|[[Ропството во Канада]] (Н)|[[Движење за граѓански права (1865–1896)]] (Н)|[[Движење за граѓански права (1896–1954)]] (Н)|[[Закон за граѓански права (1875)]] (Н)|[[Закон за граѓански права (1866)]] (Н)|[[Закон за граѓански права (1957)]] (Н)|[[Закон за граѓански права (1960)]] (Н)|[[Закон за граѓански права (1964)]] (Н)|[[Закон за граѓански права (1968)]] (Н)|[[Закон за граѓански права (1990)]] (Н)|[[Закон за граѓански права (1991)]] (Н)|[[Право на глас во Соединетите Американски Држави]] (Н)|[[Право на глас на жените во Соединетите Американски Држави]] (Н)|[[Петнаесетти амандман од Уставот на Соединетите Американски Држави]] (Н)|[[Седумнаесетти амандман од Уставот на Соединетите Американски Држави]] (Н)|}} |- | 10 | [[Корисник:19user99|19user99]] | {{подреден список|[[Четири слободи]] (Н)|[[Слобода од страв]] (Н)|[[Безбедност на личноста]] (Н)|[[Право на протест]] (Н)|[[Слобода на собирање]] (Н)|[[Закон против дискриминација]] (Н)|[[Слобода на здружување]] (Н)|[[Право на молчење]] (Н)|[[Три генерации на човекови права]] (Н)|[[Право на развој]] (Н)|[[Индивидуални и групни права]] (Н)|[[Малцински права]] (Н)|[[Човекови права и развој]] (Н)|[[Африканска повелба за човекови и народни права]] (Н)|[[Американска конвенција за човекови права]] (Н)|[[Хуманитарна интервенција]] (Н)|[[Африкански суд за човекови и народни права]] (Н)|[[Културни права]] (Н)|[[Меѓуамерикански суд за човекови права]] (Н)|[[Меѓуамериканска комисија за човекови права]] (Н)|[[Закон за еднаквост од 2010 година (Обединето Кралство)]] (Н)|[[Комисија за еднаквост и човекови права (Велика Британија)]] (Н)|[[Европска социјална повелба]] (Н)|[[Слобода на вероисповед]] (Н)|[[Слобода на мислење]] (Н)|[[Академска слобода]] (Н)|[[Право на наука и култура]] (Н)|[[Комитет за економски, социјални и културни права]] (Н)|[[Негативни и позитивни права]] (Н)|[[Права на барање и права на слобода]] (Н)|[[Право на приватност]] (Н)|[[Право на правично судење]] (Н)|[[Граѓански слободи]] (Н)|[[Интелектуална слобода]] (Н)|[[Економска слобода]] (Н)|[[Уметничка слобода]] (Н)}} |- | 11 | [[Корисник:Стефан Панев Дрен|Стефан Панев Дрен]] | {{подреден список|[[Логор за интернирање Касл Маунтин]] (Н)}} |- | 12 | [[Корисник:Sara Dren|Sara Dren]] | {{подреден список|[[Принципите на Јогјакарта]] (Н)}} |- | 13 | [[Корисник:Teaa Dren|Teaa Dren]] | {{подреден список|[[Р (Карсон) против Државниот секретар за работа и пензии]] (Н)|[[Комисијата за човекови права на Саскачеван против Воткот]] (Н)|[[Веласкез Родригез против Хондурас]] (Н)}} |- | 14 | [[Корисник:Dandarmkd|Dandarmkd]] | {{подреден список|[[Честерска голема повелба]] (Н)|[[Џејмс Фипс]] (Н)|[[Слобода на говорот (слика)]] (Н)|[[Тајно друштво (Персија)]] (Н)|[[Комитет за казни]] (Н)|[[Мирза Хусајн Техрани]] (Н) |[[Денот на вљубените во Иран]] (Н)|[[Захра Рахнавард]] (Н)|[[Зелен пат на надежта]] (Н)|[[Милион потписи]] (Н)|[[Ашурски протести]] (Н)|[[Кампања „Зелен свиток“]] (Н)|[[Persiankiwi]] (Н)|[[Закон за заштита на семејството (Иран)]] (Н)|[[Конференција „Иран по изборите“]] (Н)|[[Протестна психоза]] (Н)|[[Молитвено поклонение за слобода]] (Н)|[[Претседателски комитет за граѓански права]] (Н)|[[Обвинуваме за геноцид]] (Н)|[[Конференција за граѓански права во Белата куќа]] (Н)|[[Женски политички совет]] (Н)|[[Извршна наредба 12086]] (Н)|[[Извршна наредба 11375]] (Н)|[[Извршна наредба 11246]] (Н)|[[Извршна наредба 10925]] (Н)|[[Извршна наредба 10555]] (Н)|[[Извршна наредба 10479]] (Н)|[[Извршна наредба 10308]] (Н)|[[Извршна наредба 9981]] (Н)|[[Извршна наредба 8802]] (Н)|[[Движење „Марш кон Вашингтон“]] (Н)|[[Глорија Ричардсон]] (Н)|[[Регионален совет на црнечко водство]] (Н)|[[Хериет Мур]] (Н)|[[Хомер Плеси]] (Н)}} |- | 15 | [[Корисник:Marijadren|Marijadren]] | {{подреден список|[[Мануел Барсија]] (Н)|[[Карл Н. Деглер]] (Н)|[[Маџ Дресер]] (Н)|[[Кетрин Армстронг]] (Н)}} |- | 16 |[[Корисник:Andrej Simjanov|Andrej Simjanov]] | {{подреден список|[[Вилијам Гервејс Кларенс-Смит]] (Н)}} |- |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија За да се запишете во списокот по двете точки запишете го вашето корисничко име, како и после големата црта. (пример: Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123). Отстранете ги следните: <nowiki> <--- и ---> </nowiki> За да ги запишувате вашите статии во списокот во секоја заграда запишувајте ја статијата која сте ја уредиле и означувајте дали се работи за нова или подобрена статија (пример: [[Винсент ван Гог]] (Н)). Отстранете ги следните повторно: <nowiki> <--- и ---> </nowiki> == Резултати == <i>Резултатите ќе бидат објавени овде по крајот на натпреварот.</i> [[Категорија:Википедија:Вики за човековите права|Историја на човековите права]] [[Категорија:Википедија:Викимедија МКД во 2026 година]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки седмици]] 77sqvwu95p4wv4f95i154qgo8jyw2a5 5577194 5577193 2026-06-15T07:55:27Z BosaFi 115936 5577194 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:150px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:HumanRightsLogo.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |} {| style="height:100%; width:80%; background:transparent; padding:0 10px 0 0; margin:0; border:0; border-spacing:0;" | style="padding:10px 0; font-family:'DejaVu Sans Serif', sans-serif; vertical-align:top;" | <span style="font-size:25px;"><center>'''Уредувачка седмица „Историја на човековите права“</center>'''</span> <br> <div align="center"> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-top:-10px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> <span style="font-size:16px; font-weight;">'''од 1 до 7 јуни 2026 година'''</span> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> </div> '''Историја на човековите права''' — иницијатива на здружението на граѓани „Викимедија МКД“ и Википедија на македонски јазик, која има за цел да помогне во подобрување на постоечките и создавање на нови статии на тема „Историја на човековите права“. Седмицата започнува на '''1 јуни 2026 г. во 00:00 ч.''' и завршува на '''7 јуни 2026 г. во 23:59 ч.''' по [[средноевропско време|македонско време]]. Доколку сте заинтересирани за учество, '''пријавете се подолу''' (со напатствија). Сите статии треба да бидат напишани во склад со начелата и правилата на Википедија, па така сите статии треба да бидат напишани на енциклопедиски стил и да имаат извори. При уредување на натпреварот или по завршувањето на истиот, сите учесници треба да се запишат со кои статии учествувале. Покрај пишувањето на нови статии, учесниците имаат прилика и значајно да дополнат постоечка статија. Во натпреварот имаат можност да учествуваат сите регистрирани корисници на Википедија на македонски јазик, а за најдобрите учесници се обезбедени награди. == Методи == За време на уредувачката седмица, учесниците се очекува да: * создадат нови статии и да ги подобрат постоечките; * додадат веродостојни надворешни врски во статиите; и * додадат слики во статиите за да ги направат посликовити. == Упатство за учество == === Основни податоци === * '''Почеток:''' 1 јуни 2026 г. во 00:00 (CEST). * '''Крај:''' 7 јуни 2026 г. во 23:59 (CEST). * '''Место на одржување:''' секое место со пристап до интернет. * '''Тема:''' Историја на човековите права == Пријава == * '''Чекор 1:''' Создадете корисничка сметка [https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BF%D0%B5%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0%D0%BB%D0%BD%D0%B0:%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%98%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B0%D0%A1%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B0 тука] или најавете се доколку веќе имате. * '''Чекор 2:''' Додадете го корисничкото име во [[#Список на учесници|списокот на учесници]] и одберете статија од [[#Материјали за уредување|списокот на статии за уредување]]. Со цел да се спречи истовремено уредување на една статија од повеќе учесници, задолжително додадете ги статиите коишто планирате да ги уредувате во списокот на учесници. === Награди === Награди се доделуваат на тројцата најплодотворни учесници во облик на вредносни купони, и тоа: * Прва награда: купон во вредност од 4.000 денари. * Втора награда: купон во вредност од 3.000 денари. * Трета награда: купон во вредност од 2.000 денари. '''Важно:''' За да се освои било која награда, потребно е да се создадат или подобрат најмалку 20 статии! == Содржина за уредување статии == [[Податотека:Content Translation Screencast (English).webm|мини|300п|десно|Кратко видео-упатство за тоа како се користи алатката за превод на статии на Википедија (видеото е со македонски превод)]] Во овој дел е направен преглед на корисни материјали за уредување, наведен е список со потребни статии, а прикажана е и табела за евиденција на придонесите. Додавањето нови содржини можело да се врши преку превод на содржини од другите јазични изданија на Википедија, но особено се охрабрувало дополнување со информации од други расположливи материјали. Препорака за новите и помалку искусни корисници е да ја користат алатката за превод на статии на Википедија (видео-упатство од десната страна). === Материјали за уредување === ;Други јазични изданија на Википедија * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:History of human rights]] ;Печатени и електронски изданија Се охрабруваат уредниците да користат македонски печатени и електронски изданија, а притоа е потребно изворите да бидат наведени. ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Петиција за политички права на Алжир од 1920 година]] (Н)|[[101. километар]] (Н)|[[Историја на човековите права]] (Н)|[[Плочи Ал-Јахуду]] (Н)|[[Повелба за правата од 1689 година]] (Н)|[[Обичајно меѓународно хуманитарно право]] (Н)|[[Повелба 08]] (Н)|[[Закон „Крофтерс Холдингс“ (Шкотска) од 1886 година]] (Н)|[[Каирска делкарација за човекови права во исламот]] (Н)|[[Киров цилиндар]] (Н)|[[Декларација за правата на човекот и граѓанинот од 1793 година]] (Н)|[[Борец за човекови права]] (Н)|[[Декларација за правата на човекот и граѓанинот]] (П)|[[Изготвување на Универзалната декларација за човекови права]] (П)|[[Женевска консензуална декларација]] (Н)|[[Лига на Хајленд Ленд]] (П)|[[Случајот на МСП за израелската окупација на палестинските територии]] (Н)|[[Меѓународна коалиција на места на совеста]] (Н)|[[Колившчина]] (Н)|[[Курукан Фуга]] (Н)|[[Закони за земјиште (Ирска)]] (Н)|[[Надлежен трибунал]] (Н)|[[Интерниран цивил]] (Н)|[[Женевска конвенција за ранетите и болните]] (Н)|[[Женевска конвенција за воени заробеници]] (Н)|[[Човечки штит (закон)]] (Н)|[[Меѓународна комисија за утврдување на факти од хуманитарна важност]] (Н)|[[Список на потписници на Женевските конвенции]] (Н)|[[Жан Пикте]] (Н)|[[Протокол I кон Женевските конвенции]] (Н)|[[Протокол II кон Женевските конвенции]] (Н)|[[Протокол III кон Женевските конвенции]] (Н)|[[Закон за Женевските конвенции (амандман) од 1995 година]] (Н)|[[Закон за Женевските конвенции од 1957 година]] (Н)|[[Закон за Женевските конвенции и персоналот на Обединетите нации (протоколи) од 2009 година]] (Н)|[[Закон за воени злосторства од 1996 година]] (Н)|[[Ангус Мекдоналд]] (Н)|[[Закони и акти за кралско наследство]] (Н)|[[Историја на ропството]] (Н)|[[Тужба за геноцид на Јужна Африка против Израел]] (Н)|[[Декларација на Обединетите нации за правата на селаните]] (Н)|[[Вирџиниска декларација за права]]|[[Награда „Четири слободи“]] (Н)|[[Четири слободи (Роквел)]] (Н)|[[Плоштад „Четири слободи“]] (Н)|[[Форум за четврта слобода]](Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]] | {{подреден список|[[Бразилска резолуција]] (Н)|[[Споменик на четирите слободи]] (Н)|[[Остров Гибет (Бермуда)]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Техзеб-е-Нишван]] (Н)|[[Јавна сила]] (Н)|[[Улица Исток Запад]] (Н)|[[Јулска повелба]] (Н)|[[Ирска национална лига за земјиште]] (Н)|[[Џонсон против Ајзентрагер]] (Н)|[[Панис (робови)]] (Н)|[[Заклетва по службена должност]] (Н)|[[Медал за победа во Втората светска војна]] (Н)|[[Закон за катанци]] (Н)|[[Бун против Ејр]] (Н)|[[Урдубегис]] (Н)|[[Афроамериканци во Африка]] (Н)|[[Споменик за граѓански права во Вирџинија]] (Н)|[[Бомбардирање на Меџлисот во 1908 година]] (Н)|[[Втора месенска војна]] (Н)|[[Парк „Четири слободи“ на Франклин Д. Рузвелт]] (Н)|[[Кимбер против „Сафир Коуст Комјунити Аџд Кер“ ДООЕЛ]] (Н)|[[Диахилон]] (Н)|[[Во врска со Квинлан]] (Н)|[[Ама-ги]] (Н)|[[Балантајн против Канада]] (Н)|[[Валдман против Канада]] (Н)|[[Ирански локални избори во 1999 година]] (Н)|[[ Писмо за утре]] (Н)|[[Слобода на вероисповед(слика)]] (Н)|[[Георгиос Авероф]] (Н)|[[Мари Томова]] (Н)|[[Ернестина фон Фирт]] (Н)|[[Саиб Катир]] (Н)|[[Христијански ритуал и создавање на британски робовски друштва, 1650–1780]] (Н)|[[Чипева (1815)]] (Н)|[[Мохамед Салимула против Унијата на Индија]] (Н)|[[Кинбажин]] (Н)|[[Девети Толедски собор]] (Н)|[[Стивен Д. Берент]] (Н)|[[Џозеф Матамата]] (Н)|[[Јоаким Мруговски]] (Н)|[[Вилијам Л. Ван Дебург]] (Н)|[[Конвенции за ноќна работа]] (Н)|[[Битка кај Мадана]] (Н)|[[Волфганг Абел]] (Н)|[[Ропство во Дакија]] (Н)|[[Закон за продавници од 1950 година]] (Н)|[[Уријас-Орелана против Бонди]] (Н)|[[Џими Леонард Столк]] (Н)|[[ Список на организации за право на глас на жените]] (Н)|[[Михаил Маринич]] (Н)|[[Лондонски собор (1102)]] (Н)|[[Кејтлин Розентал]] (Н)|[[Замокот на кралицата]] (Н)|[[12-та конференција на Меѓународната алијанса за право на глас на жените]] (Н)|[[Ум ал-валад]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Ana Marija Dunja|Ana Marija Dunja]] | {{подреден список|[[Петиција за право]] (Н)|[[Закон за Хабеас Корпус од 1679 година]] (Н)|[[Атлантска повелба]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Doni12345|Doni12345]] | {{подреден список|[[Декларација за толеранција (1687)]] (Н)|[[Слобода на утробите]] (Н)}} |- | 6 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Пирн против Лајл]] (Н)|[[Џозеф Мајстер]] (Н)}} |- | 7 | [[Корисник:Rfstefan|Rfstefan]] | {{подреден список|[[Алан Мекдоналд (поет)]] (Н)| [[Дванаесет члена]] (Н)| [[Нејпиерова комисија]] (Н)| [[1919 година во женската историја]] (Н)|[[Историја на електроконвулзивна терапија во Обединетото Кралство]] (Н)|[[Ванита Матил]] (Н)| [[Пчелка за шиење ќебиња]] (Н)|[[Луси (гинекологија)]] (Н)| [[Џарја]] (Н)|[[Бањио]] (Н)|[[Споменик на четирите маври]] (Н)|[[Марк Варнери]] (Н)|[[Африкански гробишта Годет]](Н)|[[Амандман за еднаквост]] (Н)|[[Паулсдејл]] (Н)|[[Суфражетката]] (Н)|[[Ќелија 16]] (Н) |[[Како беше освоено гласањето]] (Н)|[[Ирис Клерт]] (Н)|[[Лаура Вите]] (Н)|[[Минта Бич]] (Н)|[[Џанета Р. ФицХју]] (Н)|[[Лина Гратама]] (Н)|[[Џорџет Ебанкс]] (Н)|[[Беатрис Грејг]] (Н)|[[Адела Милчиновиќ]] (Н)|[[Маргарита Томас-Клемент]] (Н)|[[Карме Травесет]] (Н)|[[Катерина Шлајмер-Кил]] (Н)|[[Серафина Давалос]] (Н)|[[Агнес де Силва]] (Н)|[[Клара Калниња]] (Н)|[[Катерина Арнот]] (Н)|[[Берта Бејкон]] (Н)|[[Ени Култејт]] (Н)|[[Џејн Клапертон]] (Н)|[[Клара Код]] (Н)|[[Марија Колби]] (Н)|[[Кетрин Корбет]] (Н)|[[Џеси Ландејл Камберленд]] (Н)|[[Ванда Алстон]] (Н)|[[Долорес Барговски]] (Н)|[[Џозефин Кејси]] (Н)|[[Маријам Чемберлен]] (Н)|[[Августа Калох Кристи]] (Н)|[[Џоан Акер]] (Н)|[[Џоан Алфс]] (Н)|[[Дина Бакст]] (Н)|[[Кетрин Х. Ентони]] (Н)|[[Елеонор Р. Дејвис]] (Н)|[[Алис де Ривера]] (Н)|[[Алис Чипман Дјуи]] (Н)|[[Сузана Веј Додс]] (Н)|[[Паула Донован]] (Н)|[[Бет Едмондс]] (Н)|[[Дороти Меигс Ејдлиц]] (Н)|[[Лаура Елдриџ]] (Н)|[[Едит Ана Елис]] (Н)|[[Џордан Емануел]] (Н)|[[Крис Ернст]] (Н)|[[Синди Естрада]] (Н)|[[Сиан Еванс (библиотекарка)]] (Н)|[[Рона М. Филдс]] (Н)|[[Јонет Флеминг]] (Н)|[[Хелен Ли Френклин]] (Н)|[[Синтија Фрисина]] (Н)|[[Долорес Чавез де Армихо]] (Н)}} |- | 8 | [[Корисник:Buhovski|Buhovski]] | {{подреден список|[[Договор на народот]] (Н)| [[Џон Мардок (уредник)]] (H)| [[Република против Адамс (1957)]] (Н)| [[Анарха Весткот]] (Н)| [[Лочед-Мекмилан против АМИ Осигурување ДОО]] (Н)| [[Директор за постапки за човекови права против ИНС Реставрации ДОО]] (Н)| [[Прогресивен сојуз на работниците и земјоделците]] (Н)|[[Радиодифузна корпорација „Ампис“]] (Н)|[[Ерол Алибукс]] (Н)|[[Брам Бер]] (Н)|[[Фред Дерби]] (Н)|[[Еди Хуст]] (Н)|[[Рој Хорб]] (Н)|[[Ахани против Канада (министер за државјанство и имиграција)]] (Н)|[[Ре Берли]] (Н)|[[Референца за екстрадицијата на Нг]] (Н)|[[Киндлер против Канада (министер за правда)]] (Н)|[[Канада (Министер за вработување и имиграција) против Кјарели]] (Н)|[[Адвокатско друштво на Британска Колумбија против Мангат]] (Н)|[[Мугесера против Канада (министер за државјанство и имиграција)]] (Н)|[[Пушпанатан против Канада (министер за државјанство и имиграција)]] (Н)|[[Џерард Леки]] (Н)|[[Рубен Розендал]] (Н)|[[Чуварот на Сали (црнец) против Бити]] (Н)|[[Р (Европски центар за права на Ромите) против службеникот за имиграција на аеродромот во Прага]] (Н)|[[Акција „Брант“]] (Н)|[[Дијана Кефас]] (Н)|[[Ричард Еелс]] (Н)|[[Хајндс против Бразеал]] (Н)|[[Морисон против Вајт]] (Н)|[[Маргарита Дуплеси]] (Н)|[[Р против Џонс (Њу Бранзвик)]] (Н)|[[Целиот живот е борба]] (Н)|[[Блок 10]] (Н)|[[Франц фон Бодман]] (Н)| [[Германско друштво за расна хигиена]] (Н)| [[Хуго Шпац]] (Н)| [[Хелмут Фетер]] (Н)| [[Валтер Зонтаг]] (Н)}} |- | 9 | [[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]] | {{подреден список|[[Прва Женевска конвенција]] (Н)|[[Втора Женевска конвенција]] (Н)|[[Трета Женевска конвенција]] (Н)|[[Четврта Женевска конвенција]] (Н)|[[Историја на абортусот]] (Н)|[[Права на жените во Македонија]] (Н) |[[Абортусот во Канада]] (Н)|[[Закон за кинеско доселување (1885)]] (Н)|[[Регулирање на постојаното патување]] (Н)|[[Делгамукви против Британска Колумбија]] (Н)|[[Дуплесиови сирачиња]] (Н)|[[Феминизмот во Канада]] (Н)|[[Систем за пропусници (Канада)]] (Н)|[[Протерување на украинските Канаѓани]] (Н)|[[Ропството во Канада]] (Н)|[[Движење за граѓански права (1865–1896)]] (Н)|[[Движење за граѓански права (1896–1954)]] (Н)|[[Закон за граѓански права (1875)]] (Н)|[[Закон за граѓански права (1866)]] (Н)|[[Закон за граѓански права (1957)]] (Н)|[[Закон за граѓански права (1960)]] (Н)|[[Закон за граѓански права (1964)]] (Н)|[[Закон за граѓански права (1968)]] (Н)|[[Закон за граѓански права (1990)]] (Н)|[[Закон за граѓански права (1991)]] (Н)|[[Право на глас во Соединетите Американски Држави]] (Н)|[[Право на глас на жените во Соединетите Американски Држави]] (Н)|[[Петнаесетти амандман од Уставот на Соединетите Американски Држави]] (Н)|[[Седумнаесетти амандман од Уставот на Соединетите Американски Држави]] (Н)|}} |- | 10 | [[Корисник:19user99|19user99]] | {{подреден список|[[Четири слободи]] (Н)|[[Слобода од страв]] (Н)|[[Безбедност на личноста]] (Н)|[[Право на протест]] (Н)|[[Слобода на собирање]] (Н)|[[Закон против дискриминација]] (Н)|[[Слобода на здружување]] (Н)|[[Право на молчење]] (Н)|[[Три генерации на човекови права]] (Н)|[[Право на развој]] (Н)|[[Индивидуални и групни права]] (Н)|[[Малцински права]] (Н)|[[Човекови права и развој]] (Н)|[[Африканска повелба за човекови и народни права]] (Н)|[[Американска конвенција за човекови права]] (Н)|[[Хуманитарна интервенција]] (Н)|[[Африкански суд за човекови и народни права]] (Н)|[[Културни права]] (Н)|[[Меѓуамерикански суд за човекови права]] (Н)|[[Меѓуамериканска комисија за човекови права]] (Н)|[[Закон за еднаквост од 2010 година (Обединето Кралство)]] (Н)|[[Комисија за еднаквост и човекови права (Велика Британија)]] (Н)|[[Европска социјална повелба]] (Н)|[[Слобода на вероисповед]] (Н)|[[Слобода на мислење]] (Н)|[[Академска слобода]] (Н)|[[Право на наука и култура]] (Н)|[[Комитет за економски, социјални и културни права]] (Н)|[[Негативни и позитивни права]] (Н)|[[Права на барање и права на слобода]] (Н)|[[Право на приватност]] (Н)|[[Право на правично судење]] (Н)|[[Граѓански слободи]] (Н)|[[Интелектуална слобода]] (Н)|[[Економска слобода]] (Н)|[[Уметничка слобода]] (Н)}} |- | 11 | [[Корисник:Стефан Панев Дрен|Стефан Панев Дрен]] | {{подреден список|[[Логор за интернирање Касл Маунтин]] (Н)}} |- | 12 | [[Корисник:Sara Dren|Sara Dren]] | {{подреден список|[[Принципите на Јогјакарта]] (Н)}} |- | 13 | [[Корисник:Teaa Dren|Teaa Dren]] | {{подреден список|[[Р (Карсон) против Државниот секретар за работа и пензии]] (Н)|[[Комисијата за човекови права на Саскачеван против Воткот]] (Н)|[[Веласкез Родригез против Хондурас]] (Н)}} |- | 14 | [[Корисник:Dandarmkd|Dandarmkd]] | {{подреден список|[[Честерска голема повелба]] (Н)|[[Џејмс Фипс]] (Н)|[[Слобода на говорот (слика)]] (Н)|[[Тајно друштво (Персија)]] (Н)|[[Комитет за казни]] (Н)|[[Мирза Хусајн Техрани]] (Н) |[[Денот на вљубените во Иран]] (Н)|[[Захра Рахнавард]] (Н)|[[Зелен пат на надежта]] (Н)|[[Милион потписи]] (Н)|[[Ашурски протести]] (Н)|[[Кампања „Зелен свиток“]] (Н)|[[Persiankiwi]] (Н)|[[Закон за заштита на семејството (Иран)]] (Н)|[[Конференција „Иран по изборите“]] (Н)|[[Протестна психоза]] (Н)|[[Молитвено поклонение за слобода]] (Н)|[[Претседателски комитет за граѓански права]] (Н)|[[Обвинуваме за геноцид]] (Н)|[[Конференција за граѓански права во Белата куќа]] (Н)|[[Женски политички совет]] (Н)|[[Извршна наредба 12086]] (Н)|[[Извршна наредба 11375]] (Н)|[[Извршна наредба 11246]] (Н)|[[Извршна наредба 10925]] (Н)|[[Извршна наредба 10555]] (Н)|[[Извршна наредба 10479]] (Н)|[[Извршна наредба 10308]] (Н)|[[Извршна наредба 9981]] (Н)|[[Извршна наредба 8802]] (Н)|[[Движење „Марш кон Вашингтон“]] (Н)|[[Глорија Ричардсон]] (Н)|[[Регионален совет на црнечко водство]] (Н)|[[Хериет Мур]] (Н)|[[Хомер Плеси]] (Н)}} |- | 15 | [[Корисник:Marijadren|Marijadren]] | {{подреден список|[[Мануел Барсија]] (Н)|[[Карл Н. Деглер]] (Н)|[[Маџ Дресер]] (Н)|[[Кетрин Армстронг]] (Н)}} |- | 16 |[[Корисник:Andrej Simjanov|Andrej Simjanov]] | {{подреден список|[[Вилијам Гервејс Кларенс-Смит]] (Н)}} |- |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија За да се запишете во списокот по двете точки запишете го вашето корисничко име, како и после големата црта. (пример: Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123). Отстранете ги следните: <nowiki> <--- и ---> </nowiki> За да ги запишувате вашите статии во списокот во секоја заграда запишувајте ја статијата која сте ја уредиле и означувајте дали се работи за нова или подобрена статија (пример: [[Винсент ван Гог]] (Н)). Отстранете ги следните повторно: <nowiki> <--- и ---> </nowiki> == Резултати == <i>Резултатите ќе бидат објавени овде по крајот на натпреварот.</i> [[Категорија:Википедија:Вики за човековите права|Историја на човековите права]] [[Категорија:Википедија:Викимедија МКД во 2026 година]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки седмици]] mrmcl7xzjifugv0rleb7iw65x6vn42p 5577198 5577194 2026-06-15T08:00:34Z BosaFi 115936 5577198 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:150px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:HumanRightsLogo.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |} {| style="height:100%; width:80%; background:transparent; padding:0 10px 0 0; margin:0; border:0; border-spacing:0;" | style="padding:10px 0; font-family:'DejaVu Sans Serif', sans-serif; vertical-align:top;" | <span style="font-size:25px;"><center>'''Уредувачка седмица „Историја на човековите права“</center>'''</span> <br> <div align="center"> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-top:-10px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> <span style="font-size:16px; font-weight;">'''од 1 до 7 јуни 2026 година'''</span> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> </div> '''Историја на човековите права''' — иницијатива на здружението на граѓани „Викимедија МКД“ и Википедија на македонски јазик, која има за цел да помогне во подобрување на постоечките и создавање на нови статии на тема „Историја на човековите права“. Седмицата започнува на '''1 јуни 2026 г. во 00:00 ч.''' и завршува на '''7 јуни 2026 г. во 23:59 ч.''' по [[средноевропско време|македонско време]]. Доколку сте заинтересирани за учество, '''пријавете се подолу''' (со напатствија). Сите статии треба да бидат напишани во склад со начелата и правилата на Википедија, па така сите статии треба да бидат напишани на енциклопедиски стил и да имаат извори. При уредување на натпреварот или по завршувањето на истиот, сите учесници треба да се запишат со кои статии учествувале. Покрај пишувањето на нови статии, учесниците имаат прилика и значајно да дополнат постоечка статија. Во натпреварот имаат можност да учествуваат сите регистрирани корисници на Википедија на македонски јазик, а за најдобрите учесници се обезбедени награди. == Методи == За време на уредувачката седмица, учесниците се очекува да: * создадат нови статии и да ги подобрат постоечките; * додадат веродостојни надворешни врски во статиите; и * додадат слики во статиите за да ги направат посликовити. == Упатство за учество == === Основни податоци === * '''Почеток:''' 1 јуни 2026 г. во 00:00 (CEST). * '''Крај:''' 7 јуни 2026 г. во 23:59 (CEST). * '''Место на одржување:''' секое место со пристап до интернет. * '''Тема:''' Историја на човековите права == Пријава == * '''Чекор 1:''' Создадете корисничка сметка [https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BF%D0%B5%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0%D0%BB%D0%BD%D0%B0:%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%98%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B0%D0%A1%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B0 тука] или најавете се доколку веќе имате. * '''Чекор 2:''' Додадете го корисничкото име во [[#Список на учесници|списокот на учесници]] и одберете статија од [[#Материјали за уредување|списокот на статии за уредување]]. Со цел да се спречи истовремено уредување на една статија од повеќе учесници, задолжително додадете ги статиите коишто планирате да ги уредувате во списокот на учесници. === Награди === Награди се доделуваат на тројцата најплодотворни учесници во облик на вредносни купони, и тоа: * Прва награда: купон во вредност од 4.000 денари. * Втора награда: купон во вредност од 3.000 денари. * Трета награда: купон во вредност од 2.000 денари. '''Важно:''' За да се освои било која награда, потребно е да се создадат или подобрат најмалку 20 статии! == Содржина за уредување статии == [[Податотека:Content Translation Screencast (English).webm|мини|300п|десно|Кратко видео-упатство за тоа како се користи алатката за превод на статии на Википедија (видеото е со македонски превод)]] Во овој дел е направен преглед на корисни материјали за уредување, наведен е список со потребни статии, а прикажана е и табела за евиденција на придонесите. Додавањето нови содржини можело да се врши преку превод на содржини од другите јазични изданија на Википедија, но особено се охрабрувало дополнување со информации од други расположливи материјали. Препорака за новите и помалку искусни корисници е да ја користат алатката за превод на статии на Википедија (видео-упатство од десната страна). === Материјали за уредување === ;Други јазични изданија на Википедија * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:History of human rights]] ;Печатени и електронски изданија Се охрабруваат уредниците да користат македонски печатени и електронски изданија, а притоа е потребно изворите да бидат наведени. ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Петиција за политички права на Алжир од 1920 година]] (Н)|[[101. километар]] (Н)|[[Историја на човековите права]] (Н)|[[Плочи Ал-Јахуду]] (Н)|[[Повелба за правата од 1689 година]] (Н)|[[Обичајно меѓународно хуманитарно право]] (Н)|[[Повелба 08]] (Н)|[[Закон „Крофтерс Холдингс“ (Шкотска) од 1886 година]] (Н)|[[Каирска делкарација за човекови права во исламот]] (Н)|[[Киров цилиндар]] (Н)|[[Декларација за правата на човекот и граѓанинот од 1793 година]] (Н)|[[Борец за човекови права]] (Н)|[[Декларација за правата на човекот и граѓанинот]] (П)|[[Изготвување на Универзалната декларација за човекови права]] (П)|[[Женевска консензуална декларација]] (Н)|[[Лига на Хајленд Ленд]] (П)|[[Случајот на МСП за израелската окупација на палестинските територии]] (Н)|[[Меѓународна коалиција на места на совеста]] (Н)|[[Колившчина]] (Н)|[[Курукан Фуга]] (Н)|[[Закони за земјиште (Ирска)]] (Н)|[[Надлежен трибунал]] (Н)|[[Интерниран цивил]] (Н)|[[Женевска конвенција за ранетите и болните]] (Н)|[[Женевска конвенција за воени заробеници]] (Н)|[[Човечки штит (закон)]] (Н)|[[Меѓународна комисија за утврдување на факти од хуманитарна важност]] (Н)|[[Список на потписници на Женевските конвенции]] (Н)|[[Жан Пикте]] (Н)|[[Протокол I кон Женевските конвенции]] (Н)|[[Протокол II кон Женевските конвенции]] (Н)|[[Протокол III кон Женевските конвенции]] (Н)|[[Закон за Женевските конвенции (амандман) од 1995 година]] (Н)|[[Закон за Женевските конвенции од 1957 година]] (Н)|[[Закон за Женевските конвенции и персоналот на Обединетите нации (протоколи) од 2009 година]] (Н)|[[Закон за воени злосторства од 1996 година]] (Н)|[[Ангус Мекдоналд]] (Н)|[[Закони и акти за кралско наследство]] (Н)|[[Историја на ропството]] (Н)|[[Тужба за геноцид на Јужна Африка против Израел]] (Н)|[[Декларација на Обединетите нации за правата на селаните]] (Н)|[[Вирџиниска декларација за права]]|[[Награда „Четири слободи“]] (Н)|[[Четири слободи (Роквел)]] (Н)|[[Плоштад „Четири слободи“]] (Н)|[[Форум за четврта слобода]](Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]] | {{подреден список|[[Бразилска резолуција]] (Н)|[[Споменик на четирите слободи]] (Н)|[[Остров Гибет (Бермуда)]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Техзеб-е-Нишван]] (Н)|[[Јавна сила]] (Н)|[[Улица Исток Запад]] (Н)|[[Јулска повелба]] (Н)|[[Ирска национална лига за земјиште]] (Н)|[[Џонсон против Ајзентрагер]] (Н)|[[Панис (робови)]] (Н)|[[Заклетва по службена должност]] (Н)|[[Медал за победа во Втората светска војна]] (Н)|[[Закон за катанци]] (Н)|[[Бун против Ејр]] (Н)|[[Урдубегис]] (Н)|[[Афроамериканци во Африка]] (Н)|[[Споменик за граѓански права во Вирџинија]] (Н)|[[Бомбардирање на Меџлисот во 1908 година]] (Н)|[[Втора месенска војна]] (Н)|[[Парк „Четири слободи“ на Франклин Д. Рузвелт]] (Н)|[[Кимбер против „Сафир Коуст Комјунити Аџд Кер“ ДООЕЛ]] (Н)|[[Диахилон]] (Н)|[[Во врска со Квинлан]] (Н)|[[Ама-ги]] (Н)|[[Балантајн против Канада]] (Н)|[[Валдман против Канада]] (Н)|[[Ирански локални избори во 1999 година]] (Н)|[[ Писмо за утре]] (Н)|[[Слобода на вероисповед(слика)]] (Н)|[[Георгиос Авероф]] (Н)|[[Мари Томова]] (Н)|[[Ернестина фон Фирт]] (Н)|[[Саиб Катир]] (Н)|[[Христијански ритуал и создавање на британски робовски друштва, 1650–1780]] (Н)|[[Чипева (1815)]] (Н)|[[Мохамед Салимула против Унијата на Индија]] (Н)|[[Кинбажин]] (Н)|[[Девети Толедски собор]] (Н)|[[Стивен Д. Берент]] (Н)|[[Џозеф Матамата]] (Н)|[[Јоаким Мруговски]] (Н)|[[Вилијам Л. Ван Дебург]] (Н)|[[Конвенции за ноќна работа]] (Н)|[[Битка кај Мадана]] (Н)|[[Волфганг Абел]] (Н)|[[Ропство во Дакија]] (Н)|[[Закон за продавници од 1950 година]] (Н)|[[Уријас-Орелана против Бонди]] (Н)|[[Џими Леонард Столк]] (Н)|[[ Список на организации за право на глас на жените]] (Н)|[[Михаил Маринич]] (Н)|[[Лондонски собор (1102)]] (Н)|[[Кејтлин Розентал]] (Н)|[[Замокот на кралицата]] (Н)|[[12-та конференција на Меѓународната алијанса за право на глас на жените]] (Н)|[[Ум ал-валад]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Ana Marija Dunja|Ana Marija Dunja]] | {{подреден список|[[Петиција за право]] (Н)|[[Закон за Хабеас Корпус од 1679 година]] (Н)|[[Атлантска повелба]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Doni12345|Doni12345]] | {{подреден список|[[Декларација за толеранција (1687)]] (Н)|[[Слобода на утробите]] (Н)}} |- | 6 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Пирн против Лајл]] (Н)|[[Џозеф Мајстер]] (Н)}} |- | 7 | [[Корисник:Rfstefan|Rfstefan]] | {{подреден список|[[Алан Мекдоналд (поет)]] (Н)| [[Дванаесет члена]] (Н)| [[Нејпиерова комисија]] (Н)| [[1919 година во женската историја]] (Н)|[[Историја на електроконвулзивна терапија во Обединетото Кралство]] (Н)|[[Ванита Матил]] (Н)| [[Пчелка за шиење ќебиња]] (Н)|[[Луси (гинекологија)]] (Н)| [[Џарја]] (Н)|[[Бањио]] (Н)|[[Споменик на четирите маври]] (Н)|[[Марк Варнери]] (Н)|[[Африкански гробишта Годет]](Н)|[[Амандман за еднаквост]] (Н)|[[Паулсдејл]] (Н)|[[Суфражетката]] (Н)|[[Ќелија 16]] (Н) |[[Како беше освоено гласањето]] (Н)|[[Ирис Клерт]] (Н)|[[Лаура Вите]] (Н)|[[Минта Бич]] (Н)|[[Џанета Р. ФицХју]] (Н)|[[Лина Гратама]] (Н)|[[Џорџет Ебанкс]] (Н)|[[Беатрис Грејг]] (Н)|[[Адела Милчиновиќ]] (Н)|[[Маргарита Томас-Клемент]] (Н)|[[Карме Травесет]] (Н)|[[Катерина Шлајмер-Кил]] (Н)|[[Серафина Давалос]] (Н)|[[Агнес де Силва]] (Н)|[[Клара Калниња]] (Н)|[[Катерина Арнот]] (Н)|[[Берта Бејкон]] (Н)|[[Ени Култејт]] (Н)|[[Џејн Клапертон]] (Н)|[[Клара Код]] (Н)|[[Марија Колби]] (Н)|[[Кетрин Корбет]] (Н)|[[Џеси Ландејл Камберленд]] (Н)|[[Ванда Алстон]] (Н)|[[Долорес Барговски]] (Н)|[[Џозефин Кејси]] (Н)|[[Маријам Чемберлен]] (Н)|[[Августа Калох Кристи]] (Н)|[[Џоан Акер]] (Н)|[[Џоан Алфс]] (Н)|[[Дина Бакст]] (Н)|[[Кетрин Х. Ентони]] (Н)|[[Елеонор Р. Дејвис]] (Н)|[[Алис де Ривера]] (Н)|[[Алис Чипман Дјуи]] (Н)|[[Сузана Веј Додс]] (Н)|[[Паула Донован]] (Н)|[[Бет Едмондс]] (Н)|[[Дороти Меигс Ејдлиц]] (Н)|[[Лаура Елдриџ]] (Н)|[[Едит Ана Елис]] (Н)|[[Џордан Емануел]] (Н)|[[Крис Ернст]] (Н)|[[Синди Естрада]] (Н)|[[Сиан Еванс (библиотекарка)]] (Н)|[[Рона М. Филдс]] (Н)|[[Јонет Флеминг]] (Н)|[[Хелен Ли Френклин]] (Н)|[[Синтија Фрисина]] (Н)|[[Долорес Чавез де Армихо]] (Н)}} |- | 8 | [[Корисник:Buhovski|Buhovski]] | {{подреден список|[[Договор на народот]] (Н)| [[Џон Мардок (уредник)]] (H)| [[Република против Адамс (1957)]] (Н)| [[Анарха Весткот]] (Н)| [[Лочед-Мекмилан против АМИ Осигурување ДОО]] (Н)| [[Директор за постапки за човекови права против ИНС Реставрации ДОО]] (Н)| [[Прогресивен сојуз на работниците и земјоделците]] (Н)|[[Радиодифузна корпорација „Ампис“]] (Н)|[[Ерол Алибукс]] (Н)|[[Брам Бер]] (Н)|[[Фред Дерби]] (Н)|[[Еди Хуст]] (Н)|[[Рој Хорб]] (Н)|[[Ахани против Канада (министер за државјанство и имиграција)]] (Н)|[[Ре Берли]] (Н)|[[Киндлер против Канада (министер за правда)]] (Н)|[[Канада (Министер за вработување и имиграција) против Кјарели]] (Н)|[[Адвокатско друштво на Британска Колумбија против Мангат]] (Н)|[[Мугесера против Канада (министер за државјанство и имиграција)]] (Н)|[[Пушпанатан против Канада (министер за државјанство и имиграција)]] (Н)|[[Герард Леки]] (Н)|[[Рубен Розендал]] (Н)|[[Старател на Сали (црнкинка) против Бити]] (Н)|[[Р (Европски центар за права на Ромите) против службеникот за имиграција на аеродромот во Прага]] (Н)|[[Акција „Брант“]] (Н)|[[Дијана Кефас]] (Н)|[[Ричард Илс]] (Н)|[[Хајндс против Брејзел]] (Н)|[[Морисон против Вајт]] (Н)|[[Маргарита Дуплеси]] (Н)|[[Р против Џонс (Њу Бранзвик)]] (Н)|[[Целиот живот е борба]] (Н)|[[Блок 10]] (Н)|[[Франц фон Бодман]] (Н)| [[Германско друштво за расна хигиена]] (Н)| [[Хуго Шпац]] (Н)| [[Хелмут Фетер]] (Н)| [[Валтер Зонтаг]] (Н)}} |- | 9 | [[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]] | {{подреден список|[[Прва Женевска конвенција]] (Н)|[[Втора Женевска конвенција]] (Н)|[[Трета Женевска конвенција]] (Н)|[[Четврта Женевска конвенција]] (Н)|[[Историја на абортусот]] (Н)|[[Права на жените во Македонија]] (Н) |[[Абортусот во Канада]] (Н)|[[Закон за кинеско доселување (1885)]] (Н)|[[Регулирање на постојаното патување]] (Н)|[[Делгамукви против Британска Колумбија]] (Н)|[[Дуплесиови сирачиња]] (Н)|[[Феминизмот во Канада]] (Н)|[[Систем за пропусници (Канада)]] (Н)|[[Протерување на украинските Канаѓани]] (Н)|[[Ропството во Канада]] (Н)|[[Движење за граѓански права (1865–1896)]] (Н)|[[Движење за граѓански права (1896–1954)]] (Н)|[[Закон за граѓански права (1875)]] (Н)|[[Закон за граѓански права (1866)]] (Н)|[[Закон за граѓански права (1957)]] (Н)|[[Закон за граѓански права (1960)]] (Н)|[[Закон за граѓански права (1964)]] (Н)|[[Закон за граѓански права (1968)]] (Н)|[[Закон за граѓански права (1990)]] (Н)|[[Закон за граѓански права (1991)]] (Н)|[[Право на глас во Соединетите Американски Држави]] (Н)|[[Право на глас на жените во Соединетите Американски Држави]] (Н)|[[Петнаесетти амандман од Уставот на Соединетите Американски Држави]] (Н)|[[Седумнаесетти амандман од Уставот на Соединетите Американски Држави]] (Н)|}} |- | 10 | [[Корисник:19user99|19user99]] | {{подреден список|[[Четири слободи]] (Н)|[[Слобода од страв]] (Н)|[[Безбедност на личноста]] (Н)|[[Право на протест]] (Н)|[[Слобода на собирање]] (Н)|[[Закон против дискриминација]] (Н)|[[Слобода на здружување]] (Н)|[[Право на молчење]] (Н)|[[Три генерации на човекови права]] (Н)|[[Право на развој]] (Н)|[[Индивидуални и групни права]] (Н)|[[Малцински права]] (Н)|[[Човекови права и развој]] (Н)|[[Африканска повелба за човекови и народни права]] (Н)|[[Американска конвенција за човекови права]] (Н)|[[Хуманитарна интервенција]] (Н)|[[Африкански суд за човекови и народни права]] (Н)|[[Културни права]] (Н)|[[Меѓуамерикански суд за човекови права]] (Н)|[[Меѓуамериканска комисија за човекови права]] (Н)|[[Закон за еднаквост од 2010 година (Обединето Кралство)]] (Н)|[[Комисија за еднаквост и човекови права (Велика Британија)]] (Н)|[[Европска социјална повелба]] (Н)|[[Слобода на вероисповед]] (Н)|[[Слобода на мислење]] (Н)|[[Академска слобода]] (Н)|[[Право на наука и култура]] (Н)|[[Комитет за економски, социјални и културни права]] (Н)|[[Негативни и позитивни права]] (Н)|[[Права на барање и права на слобода]] (Н)|[[Право на приватност]] (Н)|[[Право на правично судење]] (Н)|[[Граѓански слободи]] (Н)|[[Интелектуална слобода]] (Н)|[[Економска слобода]] (Н)|[[Уметничка слобода]] (Н)}} |- | 11 | [[Корисник:Стефан Панев Дрен|Стефан Панев Дрен]] | {{подреден список|[[Логор за интернирање Касл Маунтин]] (Н)}} |- | 12 | [[Корисник:Sara Dren|Sara Dren]] | {{подреден список|[[Принципите на Јогјакарта]] (Н)}} |- | 13 | [[Корисник:Teaa Dren|Teaa Dren]] | {{подреден список|[[Р (Карсон) против Државниот секретар за работа и пензии]] (Н)|[[Комисијата за човекови права на Саскачеван против Воткот]] (Н)|[[Веласкез Родригез против Хондурас]] (Н)}} |- | 14 | [[Корисник:Dandarmkd|Dandarmkd]] | {{подреден список|[[Честерска голема повелба]] (Н)|[[Џејмс Фипс]] (Н)|[[Слобода на говорот (слика)]] (Н)|[[Тајно друштво (Персија)]] (Н)|[[Комитет за казни]] (Н)|[[Мирза Хусајн Техрани]] (Н) |[[Денот на вљубените во Иран]] (Н)|[[Захра Рахнавард]] (Н)|[[Зелен пат на надежта]] (Н)|[[Милион потписи]] (Н)|[[Ашурски протести]] (Н)|[[Кампања „Зелен свиток“]] (Н)|[[Persiankiwi]] (Н)|[[Закон за заштита на семејството (Иран)]] (Н)|[[Конференција „Иран по изборите“]] (Н)|[[Протестна психоза]] (Н)|[[Молитвено поклонение за слобода]] (Н)|[[Претседателски комитет за граѓански права]] (Н)|[[Обвинуваме за геноцид]] (Н)|[[Конференција за граѓански права во Белата куќа]] (Н)|[[Женски политички совет]] (Н)|[[Извршна наредба 12086]] (Н)|[[Извршна наредба 11375]] (Н)|[[Извршна наредба 11246]] (Н)|[[Извршна наредба 10925]] (Н)|[[Извршна наредба 10555]] (Н)|[[Извршна наредба 10479]] (Н)|[[Извршна наредба 10308]] (Н)|[[Извршна наредба 9981]] (Н)|[[Извршна наредба 8802]] (Н)|[[Движење „Марш кон Вашингтон“]] (Н)|[[Глорија Ричардсон]] (Н)|[[Регионален совет на црнечко водство]] (Н)|[[Хериет Мур]] (Н)|[[Хомер Плеси]] (Н)}} |- | 15 | [[Корисник:Marijadren|Marijadren]] | {{подреден список|[[Мануел Барсија]] (Н)|[[Карл Н. Деглер]] (Н)|[[Маџ Дресер]] (Н)|[[Кетрин Армстронг]] (Н)}} |- | 16 |[[Корисник:Andrej Simjanov|Andrej Simjanov]] | {{подреден список|[[Вилијам Гервејс Кларенс-Смит]] (Н)}} |- |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија За да се запишете во списокот по двете точки запишете го вашето корисничко име, како и после големата црта. (пример: Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123). Отстранете ги следните: <nowiki> <--- и ---> </nowiki> За да ги запишувате вашите статии во списокот во секоја заграда запишувајте ја статијата која сте ја уредиле и означувајте дали се работи за нова или подобрена статија (пример: [[Винсент ван Гог]] (Н)). Отстранете ги следните повторно: <nowiki> <--- и ---> </nowiki> == Резултати == <i>Резултатите ќе бидат објавени овде по крајот на натпреварот.</i> [[Категорија:Википедија:Вики за човековите права|Историја на човековите права]] [[Категорија:Википедија:Викимедија МКД во 2026 година]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки седмици]] 1w0ratu1gnbgvpfpc8sw6cu5axgjfxx 5577201 5577198 2026-06-15T08:15:53Z Jtasevski123 69538 /* Список на учесници */ 5577201 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:150px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:HumanRightsLogo.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |} {| style="height:100%; width:80%; background:transparent; padding:0 10px 0 0; margin:0; border:0; border-spacing:0;" | style="padding:10px 0; font-family:'DejaVu Sans Serif', sans-serif; vertical-align:top;" | <span style="font-size:25px;"><center>'''Уредувачка седмица „Историја на човековите права“</center>'''</span> <br> <div align="center"> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-top:-10px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> <span style="font-size:16px; font-weight;">'''од 1 до 7 јуни 2026 година'''</span> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> </div> '''Историја на човековите права''' — иницијатива на здружението на граѓани „Викимедија МКД“ и Википедија на македонски јазик, која има за цел да помогне во подобрување на постоечките и создавање на нови статии на тема „Историја на човековите права“. Седмицата започнува на '''1 јуни 2026 г. во 00:00 ч.''' и завршува на '''7 јуни 2026 г. во 23:59 ч.''' по [[средноевропско време|македонско време]]. Доколку сте заинтересирани за учество, '''пријавете се подолу''' (со напатствија). Сите статии треба да бидат напишани во склад со начелата и правилата на Википедија, па така сите статии треба да бидат напишани на енциклопедиски стил и да имаат извори. При уредување на натпреварот или по завршувањето на истиот, сите учесници треба да се запишат со кои статии учествувале. Покрај пишувањето на нови статии, учесниците имаат прилика и значајно да дополнат постоечка статија. Во натпреварот имаат можност да учествуваат сите регистрирани корисници на Википедија на македонски јазик, а за најдобрите учесници се обезбедени награди. == Методи == За време на уредувачката седмица, учесниците се очекува да: * создадат нови статии и да ги подобрат постоечките; * додадат веродостојни надворешни врски во статиите; и * додадат слики во статиите за да ги направат посликовити. == Упатство за учество == === Основни податоци === * '''Почеток:''' 1 јуни 2026 г. во 00:00 (CEST). * '''Крај:''' 7 јуни 2026 г. во 23:59 (CEST). * '''Место на одржување:''' секое место со пристап до интернет. * '''Тема:''' Историја на човековите права == Пријава == * '''Чекор 1:''' Создадете корисничка сметка [https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BF%D0%B5%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0%D0%BB%D0%BD%D0%B0:%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%98%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B0%D0%A1%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B0 тука] или најавете се доколку веќе имате. * '''Чекор 2:''' Додадете го корисничкото име во [[#Список на учесници|списокот на учесници]] и одберете статија од [[#Материјали за уредување|списокот на статии за уредување]]. Со цел да се спречи истовремено уредување на една статија од повеќе учесници, задолжително додадете ги статиите коишто планирате да ги уредувате во списокот на учесници. === Награди === Награди се доделуваат на тројцата најплодотворни учесници во облик на вредносни купони, и тоа: * Прва награда: купон во вредност од 4.000 денари. * Втора награда: купон во вредност од 3.000 денари. * Трета награда: купон во вредност од 2.000 денари. '''Важно:''' За да се освои било која награда, потребно е да се создадат или подобрат најмалку 20 статии! == Содржина за уредување статии == [[Податотека:Content Translation Screencast (English).webm|мини|300п|десно|Кратко видео-упатство за тоа како се користи алатката за превод на статии на Википедија (видеото е со македонски превод)]] Во овој дел е направен преглед на корисни материјали за уредување, наведен е список со потребни статии, а прикажана е и табела за евиденција на придонесите. Додавањето нови содржини можело да се врши преку превод на содржини од другите јазични изданија на Википедија, но особено се охрабрувало дополнување со информации од други расположливи материјали. Препорака за новите и помалку искусни корисници е да ја користат алатката за превод на статии на Википедија (видео-упатство од десната страна). === Материјали за уредување === ;Други јазични изданија на Википедија * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:History of human rights]] ;Печатени и електронски изданија Се охрабруваат уредниците да користат македонски печатени и електронски изданија, а притоа е потребно изворите да бидат наведени. ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Петиција за политички права на Алжир од 1920 година]] (Н)|[[101. километар]] (Н)|[[Историја на човековите права]] (Н)|[[Плочи Ал-Јахуду]] (Н)|[[Повелба за правата од 1689 година]] (Н)|[[Обичајно меѓународно хуманитарно право]] (Н)|[[Повелба 08]] (Н)|[[Закон „Крофтерс Холдингс“ (Шкотска) од 1886 година]] (Н)|[[Каирска делкарација за човекови права во исламот]] (Н)|[[Киров цилиндар]] (Н)|[[Декларација за правата на човекот и граѓанинот од 1793 година]] (Н)|[[Борец за човекови права]] (Н)|[[Декларација за правата на човекот и граѓанинот]] (П)|[[Изготвување на Универзалната декларација за човекови права]] (П)|[[Женевска консензуална декларација]] (Н)|[[Лига на Хајленд Ленд]] (П)|[[Случајот на МСП за израелската окупација на палестинските територии]] (Н)|[[Меѓународна коалиција на места на совеста]] (Н)|[[Колившчина]] (Н)|[[Курукан Фуга]] (Н)|[[Закони за земјиште (Ирска)]] (Н)|[[Надлежен трибунал]] (Н)|[[Интерниран цивил]] (Н)|[[Женевска конвенција за ранетите и болните]] (Н)|[[Женевска конвенција за воени заробеници]] (Н)|[[Човечки штит (закон)]] (Н)|[[Меѓународна комисија за утврдување на факти од хуманитарна важност]] (Н)|[[Список на потписници на Женевските конвенции]] (Н)|[[Жан Пикте]] (Н)|[[Протокол I кон Женевските конвенции]] (Н)|[[Протокол II кон Женевските конвенции]] (Н)|[[Протокол III кон Женевските конвенции]] (Н)|[[Закон за Женевските конвенции (амандман) од 1995 година]] (Н)|[[Закон за Женевските конвенции од 1957 година]] (Н)|[[Закон за Женевските конвенции и персоналот на Обединетите нации (протоколи) од 2009 година]] (Н)|[[Закон за воени злосторства од 1996 година]] (Н)|[[Ангус Мекдоналд]] (Н)|[[Закони и акти за кралско наследство]] (Н)|[[Историја на ропството]] (Н)|[[Тужба за геноцид на Јужна Африка против Израел]] (Н)|[[Декларација на Обединетите нации за правата на селаните]] (Н)|[[Вирџиниска декларација за права]]|[[Награда „Четири слободи“]] (Н)|[[Четири слободи (Роквел)]] (Н)|[[Плоштад „Четири слободи“]] (Н)|[[Форум за четврта слобода]](Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]] | {{подреден список|[[Бразилска резолуција]] (Н)|[[Споменик на четирите слободи]] (Н)|[[Остров Гибет (Бермуда)]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Техзеб-е-Нишван]] (Н)|[[Јавна сила]] (Н)|[[Улица Исток Запад]] (Н)|[[Јулска повелба]] (Н)|[[Ирска национална лига за земјиште]] (Н)|[[Џонсон против Ајзентрагер]] (Н)|[[Панис (робови)]] (Н)|[[Заклетва по службена должност]] (Н)|[[Медал за победа во Втората светска војна]] (Н)|[[Закон за катанци]] (Н)|[[Бун против Ејр]] (Н)|[[Урдубегис]] (Н)|[[Афроамериканци во Африка]] (Н)|[[Споменик за граѓански права во Вирџинија]] (Н)|[[Бомбардирање на Меџлисот во 1908 година]] (Н)|[[Втора месенска војна]] (Н)|[[Парк „Четири слободи“ на Франклин Д. Рузвелт]] (Н)|[[Кимбер против „Сафир Коуст Комјунити Аџд Кер“ ДООЕЛ]] (Н)|[[Диахилон]] (Н)|[[Во врска со Квинлан]] (Н)|[[Ама-ги]] (Н)|[[Балантајн против Канада]] (Н)|[[Валдман против Канада]] (Н)|[[Ирански локални избори во 1999 година]] (Н)|[[ Писмо за утре]] (Н)|[[Слобода на вероисповед (слика)]] (Н)|[[Георгиос Авероф]] (Н)|[[Мари Томова]] (Н)|[[Ернестина фон Фирт]] (Н)|[[Саиб Катир]] (Н)|[[Христијански ритуал и создавање на британски робовски друштва, 1650–1780]] (Н)|[[Чипева (1815)]] (Н)|[[Мохамед Салимула против Унијата на Индија]] (Н)|[[Кинбажин]] (Н)|[[Девети Толедски собор]] (Н)|[[Стивен Д. Берент]] (Н)|[[Џозеф Матамата]] (Н)|[[Јоаким Мруговски]] (Н)|[[Вилијам Л. Ван Дебург]] (Н)|[[Конвенции за ноќна работа]] (Н)|[[Битка кај Мадана]] (Н)|[[Волфганг Абел]] (Н)|[[Ропство во Дакија]] (Н)|[[Закон за продавници од 1950 година]] (Н)|[[Уријас-Орелана против Бонди]] (Н)|[[Џими Леонард Столк]] (Н)|[[ Список на организации за право на глас на жените]] (Н)|[[Михаил Маринич]] (Н)|[[Лондонски собор (1102)]] (Н)|[[Кејтлин Розентал]] (Н)|[[Замокот на кралицата]] (Н)|[[12-та конференција на Меѓународната алијанса за право на глас на жените]] (Н)|[[Ум ал-валад]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Ana Marija Dunja|Ana Marija Dunja]] | {{подреден список|[[Петиција за право]] (Н)|[[Закон за Хабеас Корпус од 1679 година]] (Н)|[[Атлантска повелба]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Doni12345|Doni12345]] | {{подреден список|[[Декларација за толеранција (1687)]] (Н)|[[Слобода на утробите]] (Н)}} |- | 6 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Пирн против Лајл]] (Н)|[[Џозеф Мајстер]] (Н)}} |- | 7 | [[Корисник:Rfstefan|Rfstefan]] | {{подреден список|[[Алан Мекдоналд (поет)]] (Н)| [[Дванаесет члена]] (Н)| [[Нејпиерова комисија]] (Н)| [[1919 година во женската историја]] (Н)|[[Историја на електроконвулзивна терапија во Обединетото Кралство]] (Н)|[[Ванита Матил]] (Н)| [[Пчелка за шиење ќебиња]] (Н)|[[Луси (гинекологија)]] (Н)| [[Џарја]] (Н)|[[Бањио]] (Н)|[[Споменик на четирите маври]] (Н)|[[Марк Варнери]] (Н)|[[Африкански гробишта Годет]](Н)|[[Амандман за еднаквост]] (Н)|[[Паулсдејл]] (Н)|[[Суфражетката]] (Н)|[[Ќелија 16]] (Н) |[[Како беше освоено гласањето]] (Н)|[[Ирис Клерт]] (Н)|[[Лаура Вите]] (Н)|[[Минта Бич]] (Н)|[[Џанета Р. ФицХју]] (Н)|[[Лина Гратама]] (Н)|[[Џорџет Ебанкс]] (Н)|[[Беатрис Грејг]] (Н)|[[Адела Милчиновиќ]] (Н)|[[Маргарита Томас-Клемент]] (Н)|[[Карме Травесет]] (Н)|[[Катерина Шлајмер-Кил]] (Н)|[[Серафина Давалос]] (Н)|[[Агнес де Силва]] (Н)|[[Клара Калниња]] (Н)|[[Катерина Арнот]] (Н)|[[Берта Бејкон]] (Н)|[[Ени Култејт]] (Н)|[[Џејн Клапертон]] (Н)|[[Клара Код]] (Н)|[[Марија Колби]] (Н)|[[Кетрин Корбет]] (Н)|[[Џеси Ландејл Камберленд]] (Н)|[[Ванда Алстон]] (Н)|[[Долорес Барговски]] (Н)|[[Џозефин Кејси]] (Н)|[[Маријам Чемберлен]] (Н)|[[Августа Калох Кристи]] (Н)|[[Џоан Акер]] (Н)|[[Џоан Алфс]] (Н)|[[Дина Бакст]] (Н)|[[Кетрин Х. Ентони]] (Н)|[[Елеонор Р. Дејвис]] (Н)|[[Алис де Ривера]] (Н)|[[Алис Чипман Дјуи]] (Н)|[[Сузана Веј Додс]] (Н)|[[Паула Донован]] (Н)|[[Бет Едмондс]] (Н)|[[Дороти Меигс Ејдлиц]] (Н)|[[Лаура Елдриџ]] (Н)|[[Едит Ана Елис]] (Н)|[[Џордан Емануел]] (Н)|[[Крис Ернст]] (Н)|[[Синди Естрада]] (Н)|[[Сиан Еванс (библиотекарка)]] (Н)|[[Рона М. Филдс]] (Н)|[[Јонет Флеминг]] (Н)|[[Хелен Ли Френклин]] (Н)|[[Синтија Фрисина]] (Н)|[[Долорес Чавез де Армихо]] (Н)}} |- | 8 | [[Корисник:Buhovski|Buhovski]] | {{подреден список|[[Договор на народот]] (Н)| [[Џон Мардок (уредник)]] (H)| [[Република против Адамс (1957)]] (Н)| [[Анарха Весткот]] (Н)| [[Лочед-Мекмилан против АМИ Осигурување ДОО]] (Н)| [[Директор за постапки за човекови права против ИНС Реставрации ДОО]] (Н)| [[Прогресивен сојуз на работниците и земјоделците]] (Н)|[[Радиодифузна корпорација „Ампис“]] (Н)|[[Ерол Алибукс]] (Н)|[[Брам Бер]] (Н)|[[Фред Дерби]] (Н)|[[Еди Хуст]] (Н)|[[Рој Хорб]] (Н)|[[Ахани против Канада (министер за државјанство и имиграција)]] (Н)|[[Ре Берли]] (Н)|[[Киндлер против Канада (министер за правда)]] (Н)|[[Канада (Министер за вработување и имиграција) против Кјарели]] (Н)|[[Адвокатско друштво на Британска Колумбија против Мангат]] (Н)|[[Мугесера против Канада (министер за државјанство и имиграција)]] (Н)|[[Пушпанатан против Канада (министер за државјанство и имиграција)]] (Н)|[[Герард Леки]] (Н)|[[Рубен Розендал]] (Н)|[[Старател на Сали (црнкинка) против Бити]] (Н)|[[Р (Европски центар за права на Ромите) против службеникот за имиграција на аеродромот во Прага]] (Н)|[[Акција „Брант“]] (Н)|[[Дијана Кефас]] (Н)|[[Ричард Илс]] (Н)|[[Хајндс против Брејзел]] (Н)|[[Морисон против Вајт]] (Н)|[[Маргарита Дуплеси]] (Н)|[[Р против Џонс (Њу Бранзвик)]] (Н)|[[Целиот живот е борба]] (Н)|[[Блок 10]] (Н)|[[Франц фон Бодман]] (Н)| [[Германско друштво за расна хигиена]] (Н)| [[Хуго Шпац]] (Н)| [[Хелмут Фетер]] (Н)| [[Валтер Зонтаг]] (Н)}} |- | 9 | [[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]] | {{подреден список|[[Прва Женевска конвенција]] (Н)|[[Втора Женевска конвенција]] (Н)|[[Трета Женевска конвенција]] (Н)|[[Четврта Женевска конвенција]] (Н)|[[Историја на абортусот]] (Н)|[[Права на жените во Македонија]] (Н) |[[Абортусот во Канада]] (Н)|[[Закон за кинеско доселување (1885)]] (Н)|[[Регулирање на постојаното патување]] (Н)|[[Делгамукви против Британска Колумбија]] (Н)|[[Дуплесиови сирачиња]] (Н)|[[Феминизмот во Канада]] (Н)|[[Систем за пропусници (Канада)]] (Н)|[[Протерување на украинските Канаѓани]] (Н)|[[Ропството во Канада]] (Н)|[[Движење за граѓански права (1865–1896)]] (Н)|[[Движење за граѓански права (1896–1954)]] (Н)|[[Закон за граѓански права (1875)]] (Н)|[[Закон за граѓански права (1866)]] (Н)|[[Закон за граѓански права (1957)]] (Н)|[[Закон за граѓански права (1960)]] (Н)|[[Закон за граѓански права (1964)]] (Н)|[[Закон за граѓански права (1968)]] (Н)|[[Закон за граѓански права (1990)]] (Н)|[[Закон за граѓански права (1991)]] (Н)|[[Право на глас во Соединетите Американски Држави]] (Н)|[[Право на глас на жените во Соединетите Американски Држави]] (Н)|[[Петнаесетти амандман од Уставот на Соединетите Американски Држави]] (Н)|[[Седумнаесетти амандман од Уставот на Соединетите Американски Држави]] (Н)|}} |- | 10 | [[Корисник:19user99|19user99]] | {{подреден список|[[Четири слободи]] (Н)|[[Слобода од страв]] (Н)|[[Безбедност на личноста]] (Н)|[[Право на протест]] (Н)|[[Слобода на собирање]] (Н)|[[Закон против дискриминација]] (Н)|[[Слобода на здружување]] (Н)|[[Право на молчење]] (Н)|[[Три генерации на човекови права]] (Н)|[[Право на развој]] (Н)|[[Индивидуални и групни права]] (Н)|[[Малцински права]] (Н)|[[Човекови права и развој]] (Н)|[[Африканска повелба за човекови и народни права]] (Н)|[[Американска конвенција за човекови права]] (Н)|[[Хуманитарна интервенција]] (Н)|[[Африкански суд за човекови и народни права]] (Н)|[[Културни права]] (Н)|[[Меѓуамерикански суд за човекови права]] (Н)|[[Меѓуамериканска комисија за човекови права]] (Н)|[[Закон за еднаквост од 2010 година (Обединето Кралство)]] (Н)|[[Комисија за еднаквост и човекови права (Велика Британија)]] (Н)|[[Европска социјална повелба]] (Н)|[[Слобода на вероисповед]] (Н)|[[Слобода на мислење]] (Н)|[[Академска слобода]] (Н)|[[Право на наука и култура]] (Н)|[[Комитет за економски, социјални и културни права]] (Н)|[[Негативни и позитивни права]] (Н)|[[Права на барање и права на слобода]] (Н)|[[Право на приватност]] (Н)|[[Право на правично судење]] (Н)|[[Граѓански слободи]] (Н)|[[Интелектуална слобода]] (Н)|[[Економска слобода]] (Н)|[[Уметничка слобода]] (Н)}} |- | 11 | [[Корисник:Стефан Панев Дрен|Стефан Панев Дрен]] | {{подреден список|[[Логор за интернирање Касл Маунтин]] (Н)}} |- | 12 | [[Корисник:Sara Dren|Sara Dren]] | {{подреден список|[[Принципите на Јогјакарта]] (Н)}} |- | 13 | [[Корисник:Teaa Dren|Teaa Dren]] | {{подреден список|[[Р (Карсон) против Државниот секретар за работа и пензии]] (Н)|[[Комисијата за човекови права на Саскачеван против Воткот]] (Н)|[[Веласкез Родригез против Хондурас]] (Н)}} |- | 14 | [[Корисник:Dandarmkd|Dandarmkd]] | {{подреден список|[[Честерска голема повелба]] (Н)|[[Џејмс Фипс]] (Н)|[[Слобода на говорот (слика)]] (Н)|[[Тајно друштво (Персија)]] (Н)|[[Комитет за казни]] (Н)|[[Мирза Хусајн Техрани]] (Н) |[[Денот на вљубените во Иран]] (Н)|[[Захра Рахнавард]] (Н)|[[Зелен пат на надежта]] (Н)|[[Милион потписи]] (Н)|[[Ашурски протести]] (Н)|[[Кампања „Зелен свиток“]] (Н)|[[Persiankiwi]] (Н)|[[Закон за заштита на семејството (Иран)]] (Н)|[[Конференција „Иран по изборите“]] (Н)|[[Протестна психоза]] (Н)|[[Молитвено поклонение за слобода]] (Н)|[[Претседателски комитет за граѓански права]] (Н)|[[Обвинуваме за геноцид]] (Н)|[[Конференција за граѓански права во Белата куќа]] (Н)|[[Женски политички совет]] (Н)|[[Извршна наредба 12086]] (Н)|[[Извршна наредба 11375]] (Н)|[[Извршна наредба 11246]] (Н)|[[Извршна наредба 10925]] (Н)|[[Извршна наредба 10555]] (Н)|[[Извршна наредба 10479]] (Н)|[[Извршна наредба 10308]] (Н)|[[Извршна наредба 9981]] (Н)|[[Извршна наредба 8802]] (Н)|[[Движење „Марш кон Вашингтон“]] (Н)|[[Глорија Ричардсон]] (Н)|[[Регионален совет на црнечко водство]] (Н)|[[Хериет Мур]] (Н)|[[Хомер Плеси]] (Н)}} |- | 15 | [[Корисник:Marijadren|Marijadren]] | {{подреден список|[[Мануел Барсија]] (Н)|[[Карл Н. Деглер]] (Н)|[[Маџ Дресер]] (Н)|[[Кетрин Армстронг]] (Н)}} |- | 16 |[[Корисник:Andrej Simjanov|Andrej Simjanov]] | {{подреден список|[[Вилијам Гервејс Кларенс-Смит]] (Н)}} |- |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија За да се запишете во списокот по двете точки запишете го вашето корисничко име, како и после големата црта. (пример: Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123). Отстранете ги следните: <nowiki> <--- и ---> </nowiki> За да ги запишувате вашите статии во списокот во секоја заграда запишувајте ја статијата која сте ја уредиле и означувајте дали се работи за нова или подобрена статија (пример: [[Винсент ван Гог]] (Н)). Отстранете ги следните повторно: <nowiki> <--- и ---> </nowiki> == Резултати == <i>Резултатите ќе бидат објавени овде по крајот на натпреварот.</i> [[Категорија:Википедија:Вики за човековите права|Историја на човековите права]] [[Категорија:Википедија:Викимедија МКД во 2026 година]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки седмици]] dk49owla8urbbab6xjh7nmwt1lfbgzg 5577209 5577201 2026-06-15T08:39:51Z Виолетова 1975 /* Список на учесници */ 5577209 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:150px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:HumanRightsLogo.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |} {| style="height:100%; width:80%; background:transparent; padding:0 10px 0 0; margin:0; border:0; border-spacing:0;" | style="padding:10px 0; font-family:'DejaVu Sans Serif', sans-serif; vertical-align:top;" | <span style="font-size:25px;"><center>'''Уредувачка седмица „Историја на човековите права“</center>'''</span> <br> <div align="center"> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-top:-10px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> <span style="font-size:16px; font-weight;">'''од 1 до 7 јуни 2026 година'''</span> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> </div> '''Историја на човековите права''' — иницијатива на здружението на граѓани „Викимедија МКД“ и Википедија на македонски јазик, која има за цел да помогне во подобрување на постоечките и создавање на нови статии на тема „Историја на човековите права“. Седмицата започнува на '''1 јуни 2026 г. во 00:00 ч.''' и завршува на '''7 јуни 2026 г. во 23:59 ч.''' по [[средноевропско време|македонско време]]. Доколку сте заинтересирани за учество, '''пријавете се подолу''' (со напатствија). Сите статии треба да бидат напишани во склад со начелата и правилата на Википедија, па така сите статии треба да бидат напишани на енциклопедиски стил и да имаат извори. При уредување на натпреварот или по завршувањето на истиот, сите учесници треба да се запишат со кои статии учествувале. Покрај пишувањето на нови статии, учесниците имаат прилика и значајно да дополнат постоечка статија. Во натпреварот имаат можност да учествуваат сите регистрирани корисници на Википедија на македонски јазик, а за најдобрите учесници се обезбедени награди. == Методи == За време на уредувачката седмица, учесниците се очекува да: * создадат нови статии и да ги подобрат постоечките; * додадат веродостојни надворешни врски во статиите; и * додадат слики во статиите за да ги направат посликовити. == Упатство за учество == === Основни податоци === * '''Почеток:''' 1 јуни 2026 г. во 00:00 (CEST). * '''Крај:''' 7 јуни 2026 г. во 23:59 (CEST). * '''Место на одржување:''' секое место со пристап до интернет. * '''Тема:''' Историја на човековите права == Пријава == * '''Чекор 1:''' Создадете корисничка сметка [https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BF%D0%B5%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0%D0%BB%D0%BD%D0%B0:%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%98%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B0%D0%A1%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B0 тука] или најавете се доколку веќе имате. * '''Чекор 2:''' Додадете го корисничкото име во [[#Список на учесници|списокот на учесници]] и одберете статија од [[#Материјали за уредување|списокот на статии за уредување]]. Со цел да се спречи истовремено уредување на една статија од повеќе учесници, задолжително додадете ги статиите коишто планирате да ги уредувате во списокот на учесници. === Награди === Награди се доделуваат на тројцата најплодотворни учесници во облик на вредносни купони, и тоа: * Прва награда: купон во вредност од 4.000 денари. * Втора награда: купон во вредност од 3.000 денари. * Трета награда: купон во вредност од 2.000 денари. '''Важно:''' За да се освои било која награда, потребно е да се создадат или подобрат најмалку 20 статии! == Содржина за уредување статии == [[Податотека:Content Translation Screencast (English).webm|мини|300п|десно|Кратко видео-упатство за тоа како се користи алатката за превод на статии на Википедија (видеото е со македонски превод)]] Во овој дел е направен преглед на корисни материјали за уредување, наведен е список со потребни статии, а прикажана е и табела за евиденција на придонесите. Додавањето нови содржини можело да се врши преку превод на содржини од другите јазични изданија на Википедија, но особено се охрабрувало дополнување со информации од други расположливи материјали. Препорака за новите и помалку искусни корисници е да ја користат алатката за превод на статии на Википедија (видео-упатство од десната страна). === Материјали за уредување === ;Други јазични изданија на Википедија * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:History of human rights]] ;Печатени и електронски изданија Се охрабруваат уредниците да користат македонски печатени и електронски изданија, а притоа е потребно изворите да бидат наведени. ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Петиција за политички права на Алжир од 1920 година]] (Н)|[[101. километар]] (Н)|[[Историја на човековите права]] (Н)|[[Плочи Ал-Јахуду]] (Н)|[[Повелба за правата од 1689 година]] (Н)|[[Обичајно меѓународно хуманитарно право]] (Н)|[[Повелба 08]] (Н)|[[Закон „Крофтерс Холдингс“ (Шкотска) од 1886 година]] (Н)|[[Каирска делкарација за човекови права во исламот]] (Н)|[[Киров цилиндар]] (Н)|[[Декларација за правата на човекот и граѓанинот од 1793 година]] (Н)|[[Борец за човекови права]] (Н)|[[Декларација за правата на човекот и граѓанинот]] (П)|[[Изготвување на Универзалната декларација за човекови права]] (П)|[[Женевска консензуална декларација]] (Н)|[[Лига на Хајленд Ленд]] (П)|[[Случајот на МСП за израелската окупација на палестинските територии]] (Н)|[[Меѓународна коалиција на места на совеста]] (Н)|[[Колившчина]] (Н)|[[Курукан Фуга]] (Н)|[[Закони за земјиште (Ирска)]] (Н)|[[Надлежен трибунал]] (Н)|[[Интерниран цивил]] (Н)|[[Женевска конвенција за ранетите и болните]] (Н)|[[Женевска конвенција за воени заробеници]] (Н)|[[Човечки штит (закон)]] (Н)|[[Меѓународна комисија за утврдување на факти од хуманитарна важност]] (Н)|[[Список на потписници на Женевските конвенции]] (Н)|[[Жан Пикте]] (Н)|[[Протокол I кон Женевските конвенции]] (Н)|[[Протокол II кон Женевските конвенции]] (Н)|[[Протокол III кон Женевските конвенции]] (Н)|[[Закон за Женевските конвенции (амандман) од 1995 година]] (Н)|[[Закон за Женевските конвенции од 1957 година]] (Н)|[[Закон за Женевските конвенции и персоналот на Обединетите нации (протоколи) од 2009 година]] (Н)|[[Закон за воени злосторства од 1996 година]] (Н)|[[Ангус Мекдоналд]] (Н)|[[Закони и акти за кралско наследство]] (Н)|[[Историја на ропството]] (Н)|[[Тужба за геноцид на Јужна Африка против Израел]] (Н)|[[Декларација на Обединетите нации за правата на селаните]] (Н)|[[Вирџиниска декларација за права]]|[[Награда „Четири слободи“]] (Н)|[[Четири слободи (Роквел)]] (Н)|[[Плоштад „Четири слободи“]] (Н)|[[Форум за четврта слобода]](Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]] | {{подреден список|[[Бразилска резолуција]] (Н)|[[Споменик на четирите слободи]] (Н)|[[Остров Гибет (Бермуда)]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Техзеб-е-Нишван]] (Н)|[[Јавна сила]] (Н)|[[Улица Исток Запад]] (Н)|[[Јулска повелба]] (Н)|[[Ирска национална лига за земјиште]] (Н)|[[Џонсон против Ајзентрагер]] (Н)|[[Панис (робови)]] (Н)|[[Заклетва по службена должност]] (Н)|[[Медал за победа во Втората светска војна]] (Н)|[[Закон за катанци]] (Н)|[[Бун против Ејр]] (Н)|[[Урдубегис]] (Н)|[[Афроамериканци во Африка]] (Н)|[[Споменик за граѓански права во Вирџинија]] (Н)|[[Бомбардирање на Меџлисот во 1908 година]] (Н)|[[Втора месенска војна]] (Н)|[[Парк „Четири слободи“ на Франклин Д. Рузвелт]] (Н)|[[Кимбер против „Сафир Коуст Комјунити Аџд Кер“ ДООЕЛ]] (Н)|[[Диахилон]] (Н)|[[Во врска со Квинлан]] (Н)|[[Ама-ги]] (Н)|[[Балантајн против Канада]] (Н)|[[Валдман против Канада]] (Н)|[[Ирански локални избори во 1999 година]] (Н)|[[ Писмо за утре]] (Н)|[[Слобода на вероисповед (слика)]] (Н)|[[Георгиос Авероф]] (Н)|[[Мари Томова]] (Н)|[[Ернестина фон Фирт]] (Н)|[[Саиб Катир]] (Н)|[[Христијански ритуал и создавање на британски робовски друштва, 1650–1780]] (Н)|[[Чипева (1815)]] (Н)|[[Мохамед Салимула против Унијата на Индија]] (Н)|[[Кинбажин]] (Н)|[[Девети Толедски собор]] (Н)|[[Стивен Д. Берент]] (Н)|[[Џозеф Матамата]] (Н)|[[Јоаким Мруговски]] (Н)|[[Вилијам Л. Ван Дебург]] (Н)|[[Конвенции за ноќна работа]] (Н)|[[Битка кај Мадана]] (Н)|[[Волфганг Абел]] (Н)|[[Ропство во Дакија]] (Н)|[[Закон за продавници од 1950 година]] (Н)|[[Уријас-Орелана против Бонди]] (Н)|[[Џими Леонард Столк]] (Н)|[[ Список на организации за право на глас на жените]] (Н)|[[Михаил Маринич]] (Н)|[[Лондонски собор (1102)]] (Н)|[[Кејтлин Розентал]] (Н)|[[Замокот на кралицата]] (Н)|[[12-та конференција на Меѓународната алијанса за право на глас на жените]] (Н)|[[Ум ал-валад]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Ana Marija Dunja|Ana Marija Dunja]] | {{подреден список|[[Петиција за право]] (Н)|[[Закон за Хабеас Корпус од 1679 година]] (Н)|[[Атлантска повелба]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Doni12345|Doni12345]] | {{подреден список|[[Декларација за толеранција (1687)]] (Н)|[[Слобода на утробите]] (Н)}} |- | 6 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Пирн против Лајл]] (Н)|[[Џозеф Мајстер]] (Н)}} |- | 7 | [[Корисник:Rfstefan|Rfstefan]] | {{подреден список|[[Алан Мекдоналд (поет)]] (Н)| [[Дванаесет члена]] (Н)| [[Нејпиерова комисија]] (Н)| [[1919 година во женската историја]] (Н)|[[Историја на електроконвулзивна терапија во Обединетото Кралство]] (Н)|[[Ванита Матил]] (Н)| [[Пчелка за шиење ќебиња]] (Н)|[[Луси (гинекологија)]] (Н)| [[Џарја]] (Н)|[[Бањио]] (Н)|[[Споменик на четирите маври]] (Н)|[[Марк Варнери]] (Н)|[[Африкански гробишта Годет]](Н)|[[Амандман за еднаквост]] (Н)|[[Паулсдејл]] (Н)|[[Суфражетката]] (Н)|[[Ќелија 16]] (Н) |[[Како беше освоено гласањето]] (Н)|[[Ирис Клерт]] (Н)|[[Лаура Вите]] (Н)|[[Минта Бич]] (Н)|[[Џанета Р. ФицХју]] (Н)|[[Лина Гратама]] (Н)|[[Џорџет Ебанкс]] (Н)|[[Беатрис Грејг]] (Н)|[[Адела Милчиновиќ]] (Н)|[[Маргарита Томас-Клемент]] (Н)|[[Карме Травесет]] (Н)|[[Катерина Шлајмер-Кил]] (Н)|[[Серафина Давалос]] (Н)|[[Агнес де Силва]] (Н)|[[Клара Калниња]] (Н)|[[Катерина Арнот]] (Н)|[[Берта Бејкон]] (Н)|[[Ени Култејт]] (Н)|[[Џејн Клапертон]] (Н)|[[Клара Код]] (Н)|[[Марија Колби]] (Н)|[[Кетрин Корбет]] (Н)|[[Џеси Ландејл Камберленд]] (Н)|[[Ванда Алстон]] (Н)|[[Долорес Барговски]] (Н)|[[Џозефин Кејси]] (Н)|[[Маријам Чемберлен]] (Н)|[[Августа Калох Кристи]] (Н)|[[Џоан Акер]] (Н)|[[Џоан Алфс]] (Н)|[[Дина Бакст]] (Н)|[[Кетрин Х. Ентони]] (Н)|[[Елеонор Р. Дејвис]] (Н)|[[Алис де Ривера]] (Н)|[[Алис Чипман Дјуи]] (Н)|[[Сузана Веј Додс]] (Н)|[[Паула Донован]] (Н)|[[Бет Едмондс]] (Н)|[[Дороти Меигс Ејдлиц]] (Н)|[[Лаура Елдриџ]] (Н)|[[Едит Ана Елис]] (Н)|[[Џордан Емануел]] (Н)|[[Крис Ернст]] (Н)|[[Синди Естрада]] (Н)|[[Сиан Еванс (библиотекарка)]] (Н)|[[Рона М. Филдс]] (Н)|[[Јонет Флеминг]] (Н)|[[Хелен Ли Френклин]] (Н)|[[Синтија Фрисина]] (Н)|[[Долорес Чавез де Армихо]] (Н)}} |- | 8 | [[Корисник:Buhovski|Buhovski]] | {{подреден список|[[Договор на народот]] (Н)| [[Џон Мардок (уредник)]] (H)| [[Република против Адамс (1957)]] (Н)| [[Анарха Весткот]] (Н)| [[Локхед-Мекмилан против АМИ Иншуранс ДОО]] (Н)| [[Директор за постапки за човекови права против ИНС Реставрации ДОО]] (Н)| [[Прогресивен сојуз на работниците и земјоделците]] (Н)|[[Радиодифузна корпорација „Ампис“]] (Н)|[[Ерол Алибукс]] (Н)|[[Брам Бер]] (Н)|[[Фред Дерби]] (Н)|[[Еди Хуст]] (Н)|[[Рој Хорб]] (Н)|[[Ахани против Канада (министер за државјанство и имиграција)]] (Н)|[[Ре Берли]] (Н)|[[Киндлер против Канада (министер за правда)]] (Н)|[[Канада (Министер за вработување и имиграција) против Кјарели]] (Н)|[[Адвокатско друштво на Британска Колумбија против Мангат]] (Н)|[[Мугесера против Канада (министер за државјанство и имиграција)]] (Н)|[[Пушпанатан против Канада (министер за државјанство и имиграција)]] (Н)|[[Герард Леки]] (Н)|[[Рубен Розендал]] (Н)|[[Старател на Сали (црнкинка) против Бити]] (Н)|[[Р (Европски центар за права на Ромите) против службеникот за имиграција на аеродромот во Прага]] (Н)|[[Акција „Брант“]] (Н)|[[Дијана Кефас]] (Н)|[[Ричард Илс]] (Н)|[[Хајндс против Брејзел]] (Н)|[[Морисон против Вајт]] (Н)|[[Маргарита Дуплеси]] (Н)|[[Р против Џонс (Њу Бранзвик)]] (Н)|[[Целиот живот е борба]] (Н)|[[Блок 10]] (Н)|[[Франц фон Бодман]] (Н)| [[Германско друштво за расна хигиена]] (Н)| [[Хуго Шпац]] (Н)| [[Хелмут Фетер]] (Н)| [[Валтер Зонтаг]] (Н)}} |- | 9 | [[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]] | {{подреден список|[[Прва Женевска конвенција]] (Н)|[[Втора Женевска конвенција]] (Н)|[[Трета Женевска конвенција]] (Н)|[[Четврта Женевска конвенција]] (Н)|[[Историја на абортусот]] (Н)|[[Права на жените во Македонија]] (Н) |[[Абортусот во Канада]] (Н)|[[Закон за кинеско доселување (1885)]] (Н)|[[Регулирање на постојаното патување]] (Н)|[[Делгамукви против Британска Колумбија]] (Н)|[[Дуплесиови сирачиња]] (Н)|[[Феминизмот во Канада]] (Н)|[[Систем за пропусници (Канада)]] (Н)|[[Протерување на украинските Канаѓани]] (Н)|[[Ропството во Канада]] (Н)|[[Движење за граѓански права (1865–1896)]] (Н)|[[Движење за граѓански права (1896–1954)]] (Н)|[[Закон за граѓански права (1875)]] (Н)|[[Закон за граѓански права (1866)]] (Н)|[[Закон за граѓански права (1957)]] (Н)|[[Закон за граѓански права (1960)]] (Н)|[[Закон за граѓански права (1964)]] (Н)|[[Закон за граѓански права (1968)]] (Н)|[[Закон за граѓански права (1990)]] (Н)|[[Закон за граѓански права (1991)]] (Н)|[[Право на глас во Соединетите Американски Држави]] (Н)|[[Право на глас на жените во Соединетите Американски Држави]] (Н)|[[Петнаесетти амандман од Уставот на Соединетите Американски Држави]] (Н)|[[Седумнаесетти амандман од Уставот на Соединетите Американски Држави]] (Н)|}} |- | 10 | [[Корисник:19user99|19user99]] | {{подреден список|[[Четири слободи]] (Н)|[[Слобода од страв]] (Н)|[[Безбедност на личноста]] (Н)|[[Право на протест]] (Н)|[[Слобода на собирање]] (Н)|[[Закон против дискриминација]] (Н)|[[Слобода на здружување]] (Н)|[[Право на молчење]] (Н)|[[Три генерации на човекови права]] (Н)|[[Право на развој]] (Н)|[[Индивидуални и групни права]] (Н)|[[Малцински права]] (Н)|[[Човекови права и развој]] (Н)|[[Африканска повелба за човекови и народни права]] (Н)|[[Американска конвенција за човекови права]] (Н)|[[Хуманитарна интервенција]] (Н)|[[Африкански суд за човекови и народни права]] (Н)|[[Културни права]] (Н)|[[Меѓуамерикански суд за човекови права]] (Н)|[[Меѓуамериканска комисија за човекови права]] (Н)|[[Закон за еднаквост од 2010 година (Обединето Кралство)]] (Н)|[[Комисија за еднаквост и човекови права (Велика Британија)]] (Н)|[[Европска социјална повелба]] (Н)|[[Слобода на вероисповед]] (Н)|[[Слобода на мислење]] (Н)|[[Академска слобода]] (Н)|[[Право на наука и култура]] (Н)|[[Комитет за економски, социјални и културни права]] (Н)|[[Негативни и позитивни права]] (Н)|[[Права на барање и права на слобода]] (Н)|[[Право на приватност]] (Н)|[[Право на правично судење]] (Н)|[[Граѓански слободи]] (Н)|[[Интелектуална слобода]] (Н)|[[Економска слобода]] (Н)|[[Уметничка слобода]] (Н)}} |- | 11 | [[Корисник:Стефан Панев Дрен|Стефан Панев Дрен]] | {{подреден список|[[Логор за интернирање Касл Маунтин]] (Н)}} |- | 12 | [[Корисник:Sara Dren|Sara Dren]] | {{подреден список|[[Принципите на Јогјакарта]] (Н)}} |- | 13 | [[Корисник:Teaa Dren|Teaa Dren]] | {{подреден список|[[Р (Карсон) против Државниот секретар за работа и пензии]] (Н)|[[Комисијата за човекови права на Саскачеван против Воткот]] (Н)|[[Веласкез Родригез против Хондурас]] (Н)}} |- | 14 | [[Корисник:Dandarmkd|Dandarmkd]] | {{подреден список|[[Честерска голема повелба]] (Н)|[[Џејмс Фипс]] (Н)|[[Слобода на говорот (слика)]] (Н)|[[Тајно друштво (Персија)]] (Н)|[[Комитет за казни]] (Н)|[[Мирза Хусајн Техрани]] (Н) |[[Денот на вљубените во Иран]] (Н)|[[Захра Рахнавард]] (Н)|[[Зелен пат на надежта]] (Н)|[[Милион потписи]] (Н)|[[Ашурски протести]] (Н)|[[Кампања „Зелен свиток“]] (Н)|[[Persiankiwi]] (Н)|[[Закон за заштита на семејството (Иран)]] (Н)|[[Конференција „Иран по изборите“]] (Н)|[[Протестна психоза]] (Н)|[[Молитвено поклонение за слобода]] (Н)|[[Претседателски комитет за граѓански права]] (Н)|[[Обвинуваме за геноцид]] (Н)|[[Конференција за граѓански права во Белата куќа]] (Н)|[[Женски политички совет]] (Н)|[[Извршна наредба 12086]] (Н)|[[Извршна наредба 11375]] (Н)|[[Извршна наредба 11246]] (Н)|[[Извршна наредба 10925]] (Н)|[[Извршна наредба 10555]] (Н)|[[Извршна наредба 10479]] (Н)|[[Извршна наредба 10308]] (Н)|[[Извршна наредба 9981]] (Н)|[[Извршна наредба 8802]] (Н)|[[Движење „Марш кон Вашингтон“]] (Н)|[[Глорија Ричардсон]] (Н)|[[Регионален совет на црнечко водство]] (Н)|[[Хериет Мур]] (Н)|[[Хомер Плеси]] (Н)}} |- | 15 | [[Корисник:Marijadren|Marijadren]] | {{подреден список|[[Мануел Барсија]] (Н)|[[Карл Н. Деглер]] (Н)|[[Маџ Дресер]] (Н)|[[Кетрин Армстронг]] (Н)}} |- | 16 |[[Корисник:Andrej Simjanov|Andrej Simjanov]] | {{подреден список|[[Вилијам Гервејс Кларенс-Смит]] (Н)}} |- |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија За да се запишете во списокот по двете точки запишете го вашето корисничко име, како и после големата црта. (пример: Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123). Отстранете ги следните: <nowiki> <--- и ---> </nowiki> За да ги запишувате вашите статии во списокот во секоја заграда запишувајте ја статијата која сте ја уредиле и означувајте дали се работи за нова или подобрена статија (пример: [[Винсент ван Гог]] (Н)). Отстранете ги следните повторно: <nowiki> <--- и ---> </nowiki> == Резултати == <i>Резултатите ќе бидат објавени овде по крајот на натпреварот.</i> [[Категорија:Википедија:Вики за човековите права|Историја на човековите права]] [[Категорија:Википедија:Викимедија МКД во 2026 година]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки седмици]] i19g8fohjlywac2svbcvvcmzf8etq4e 5577267 5577209 2026-06-15T09:28:42Z Jtasevski123 69538 5577267 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:150px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:HumanRightsLogo.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |} {| style="height:100%; width:80%; background:transparent; padding:0 10px 0 0; margin:0; border:0; border-spacing:0;" | style="padding:10px 0; font-family:'DejaVu Sans Serif', sans-serif; vertical-align:top;" | <span style="font-size:25px;"><center>'''Уредувачка седмица „Историја на човековите права“</center>'''</span> <br> <div align="center"> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-top:-10px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> <span style="font-size:16px; font-weight;">'''од 1 до 7 јуни 2026 година'''</span> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> </div> '''Историја на човековите права''' — иницијатива на здружението на граѓани „Викимедија МКД“ и Википедија на македонски јазик, која има за цел да помогне во подобрување на постоечките и создавање на нови статии на тема „Историја на човековите права“. Седмицата започнува на '''1 јуни 2026 г. во 00:00 ч.''' и завршува на '''7 јуни 2026 г. во 23:59 ч.''' по [[средноевропско време|македонско време]]. Доколку сте заинтересирани за учество, '''пријавете се подолу''' (со напатствија). Сите статии треба да бидат напишани во склад со начелата и правилата на Википедија, па така сите статии треба да бидат напишани на енциклопедиски стил и да имаат извори. При уредување на натпреварот или по завршувањето на истиот, сите учесници треба да се запишат со кои статии учествувале. Покрај пишувањето на нови статии, учесниците имаат прилика и значајно да дополнат постоечка статија. Во натпреварот имаат можност да учествуваат сите регистрирани корисници на Википедија на македонски јазик, а за најдобрите учесници се обезбедени награди. == Методи == За време на уредувачката седмица, учесниците се очекува да: * создадат нови статии и да ги подобрат постоечките; * додадат веродостојни надворешни врски во статиите; и * додадат слики во статиите за да ги направат посликовити. == Упатство за учество == === Основни податоци === * '''Почеток:''' 1 јуни 2026 г. во 00:00 (CEST). * '''Крај:''' 7 јуни 2026 г. во 23:59 (CEST). * '''Место на одржување:''' секое место со пристап до интернет. * '''Тема:''' Историја на човековите права == Пријава == * '''Чекор 1:''' Создадете корисничка сметка [https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BF%D0%B5%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0%D0%BB%D0%BD%D0%B0:%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%98%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B0%D0%A1%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B0 тука] или најавете се доколку веќе имате. * '''Чекор 2:''' Додадете го корисничкото име во [[#Список на учесници|списокот на учесници]] и одберете статија од [[#Материјали за уредување|списокот на статии за уредување]]. Со цел да се спречи истовремено уредување на една статија од повеќе учесници, задолжително додадете ги статиите коишто планирате да ги уредувате во списокот на учесници. === Награди === Награди се доделуваат на тројцата најплодотворни учесници во облик на вредносни купони, и тоа: * Прва награда: купон во вредност од 4.000 денари. * Втора награда: купон во вредност од 3.000 денари. * Трета награда: купон во вредност од 2.000 денари. '''Важно:''' За да се освои било која награда, потребно е да се создадат или подобрат најмалку 20 статии! == Содржина за уредување статии == [[Податотека:Content Translation Screencast (English).webm|мини|300п|десно|Кратко видео-упатство за тоа како се користи алатката за превод на статии на Википедија (видеото е со македонски превод)]] Во овој дел е направен преглед на корисни материјали за уредување, наведен е список со потребни статии, а прикажана е и табела за евиденција на придонесите. Додавањето нови содржини можело да се врши преку превод на содржини од другите јазични изданија на Википедија, но особено се охрабрувало дополнување со информации од други расположливи материјали. Препорака за новите и помалку искусни корисници е да ја користат алатката за превод на статии на Википедија (видео-упатство од десната страна). === Материјали за уредување === ;Други јазични изданија на Википедија * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:History of human rights]] ;Печатени и електронски изданија Се охрабруваат уредниците да користат македонски печатени и електронски изданија, а притоа е потребно изворите да бидат наведени. ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Петиција за политички права на Алжир од 1920 година]] (Н)|[[101. километар]] (Н)|[[Историја на човековите права]] (Н)|[[Плочи Ал-Јахуду]] (Н)|[[Повелба за правата од 1689 година]] (Н)|[[Обичајно меѓународно хуманитарно право]] (Н)|[[Повелба 08]] (Н)|[[Закон „Крофтерс Холдингс“ (Шкотска) од 1886 година]] (Н)|[[Каирска делкарација за човекови права во исламот]] (Н)|[[Киров цилиндар]] (Н)|[[Декларација за правата на човекот и граѓанинот од 1793 година]] (Н)|[[Борец за човекови права]] (Н)|[[Декларација за правата на човекот и граѓанинот]] (П)|[[Изготвување на Универзалната декларација за човекови права]] (П)|[[Женевска консензуална декларација]] (Н)|[[Лига на Хајленд Ленд]] (П)|[[Случајот на МСП за израелската окупација на палестинските територии]] (Н)|[[Меѓународна коалиција на места на совеста]] (Н)|[[Колившчина]] (Н)|[[Курукан Фуга]] (Н)|[[Закони за земјиште (Ирска)]] (Н)|[[Надлежен трибунал]] (Н)|[[Интерниран цивил]] (Н)|[[Женевска конвенција за ранетите и болните]] (Н)|[[Женевска конвенција за воени заробеници]] (Н)|[[Човечки штит (закон)]] (Н)|[[Меѓународна комисија за утврдување на факти од хуманитарна важност]] (Н)|[[Список на потписници на Женевските конвенции]] (Н)|[[Жан Пикте]] (Н)|[[Протокол I кон Женевските конвенции]] (Н)|[[Протокол II кон Женевските конвенции]] (Н)|[[Протокол III кон Женевските конвенции]] (Н)|[[Закон за Женевските конвенции (амандман) од 1995 година]] (Н)|[[Закон за Женевските конвенции од 1957 година]] (Н)|[[Закон за Женевските конвенции и персоналот на Обединетите нации (протоколи) од 2009 година]] (Н)|[[Закон за воени злосторства од 1996 година]] (Н)|[[Ангус Мекдоналд]] (Н)|[[Закони и акти за кралско наследство]] (Н)|[[Историја на ропството]] (Н)|[[Тужба за геноцид на Јужна Африка против Израел]] (Н)|[[Декларација на Обединетите нации за правата на селаните]] (Н)|[[Вирџиниска декларација за права]]|[[Награда „Четири слободи“]] (Н)|[[Четири слободи (Роквел)]] (Н)|[[Плоштад „Четири слободи“]] (Н)|[[Форум за четврта слобода]](Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]] | {{подреден список|[[Бразилска резолуција]] (Н)|[[Споменик на четирите слободи]] (Н)|[[Остров Гибет (Бермуда)]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Техзеб-е-Нишван]] (Н)|[[Јавна сила]] (Н)|[[Улица Исток Запад]] (Н)|[[Јулска повелба]] (Н)|[[Ирска национална лига за земјиште]] (Н)|[[Џонсон против Ајзентрагер]] (Н)|[[Панис (робови)]] (Н)|[[Заклетва по службена должност]] (Н)|[[Медал за победа во Втората светска војна]] (Н)|[[Закон за катанци]] (Н)|[[Бун против Ејр]] (Н)|[[Урдубегис]] (Н)|[[Афроамериканци во Африка]] (Н)|[[Споменик за граѓански права во Вирџинија]] (Н)|[[Бомбардирање на Меџлисот во 1908 година]] (Н)|[[Втора месенска војна]] (Н)|[[Парк „Четири слободи“ на Франклин Д. Рузвелт]] (Н)|[[Кимбер против „Сафир Коуст Комјунити Аџд Кер“ ДООЕЛ]] (Н)|[[Диахилон]] (Н)|[[Во врска со Квинлан]] (Н)|[[Ама-ги]] (Н)|[[Балантајн против Канада]] (Н)|[[Валдман против Канада]] (Н)|[[Ирански локални избори во 1999 година]] (Н)|[[ Писмо за утре]] (Н)|[[Слобода на вероисповед (слика)]] (Н)|[[Георгиос Авероф]] (Н)|[[Мари Томова]] (Н)|[[Ернестина фон Фирт]] (Н)|[[Саиб Катир]] (Н)|[[Христијански ритуал и создавање на британски робовски друштва, 1650–1780]] (Н)|[[Чипева (1815)]] (Н)|[[Мохамед Салимула против Унијата на Индија]] (Н)|[[Кинбажин]] (Н)|[[Девети Толедски собор]] (Н)|[[Стивен Д. Берент]] (Н)|[[Џозеф Матамата]] (Н)|[[Јоаким Мруговски]] (Н)|[[Вилијам Л. Ван Дебург]] (Н)|[[Конвенции за ноќна работа]] (Н)|[[Битка кај Мадана]] (Н)|[[Волфганг Абел]] (Н)|[[Ропство во Дакија]] (Н)|[[Закон за продавници од 1950 година]] (Н)|[[Уријас-Орелана против Бонди]] (Н)|[[Џими Леонард Столк]] (Н)|[[ Список на организации за право на глас на жените]] (Н)|[[Михаил Маринич]] (Н)|[[Лондонски собор (1102)]] (Н)|[[Кејтлин Розентал]] (Н)|[[Замокот на кралицата]] (Н)|[[12-та конференција на Меѓународната алијанса за право на глас на жените]] (Н)|[[Ум ал-валад]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Ana Marija Dunja|Ana Marija Dunja]] | {{подреден список|[[Петиција за право]] (Н)|[[Закон за Хабеас Корпус од 1679 година]] (Н)|[[Атлантска повелба]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Doni12345|Doni12345]] | {{подреден список|[[Декларација за толеранција (1687)]] (Н)|[[Слобода на утробите]] (Н)}} |- | 6 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Пирн против Лајл]] (Н)|[[Џозеф Мајстер]] (Н)}} |- | 7 | [[Корисник:Rfstefan|Rfstefan]] | {{подреден список|[[Алан Мекдоналд (поет)]] (Н)| [[Дванаесет члена]] (Н)| [[Нејпиерова комисија]] (Н)| [[1919 година во женската историја]] (Н)|[[Историја на електроконвулзивна терапија во Обединетото Кралство]] (Н)|[[Ванита Матил]] (Н)| [[Пчелка за шиење ќебиња]] (Н)|[[Луси (гинекологија)]] (Н)| [[Џарја]] (Н)|[[Бањио]] (Н)|[[Споменик на четирите маври]] (Н)|[[Марк Варнери]] (Н)|[[Африкански гробишта Годет]](Н)|[[Амандман за еднаквост]] (Н)|[[Паулсдејл]] (Н)|[[Суфражетката]] (Н)|[[Ќелија 16]] (Н) |[[Како беше освоено гласањето]] (Н)|[[Ирис Клерт]] (Н)|[[Лаура Вите]] (Н)|[[Минта Бич]] (Н)|[[Џанета Р. ФицХју]] (Н)|[[Лина Гратама]] (Н)|[[Џорџет Ебанкс]] (Н)|[[Беатрис Грејг]] (Н)|[[Адела Милчиновиќ]] (Н)|[[Маргарита Томас-Клемент]] (Н)|[[Карме Травесет]] (Н)|[[Катерина Шлајмер-Кил]] (Н)|[[Серафина Давалос]] (Н)|[[Агнес де Силва]] (Н)|[[Клара Калниња]] (Н)|[[Катерина Арнот]] (Н)|[[Берта Бејкон]] (Н)|[[Ени Култејт]] (Н)|[[Џејн Клапертон]] (Н)|[[Клара Код]] (Н)|[[Марија Колби]] (Н)|[[Кетрин Корбет]] (Н)|[[Џеси Ландејл Камберленд]] (Н)|[[Ванда Алстон]] (Н)|[[Долорес Барговски]] (Н)|[[Џозефин Кејси]] (Н)|[[Маријам Чемберлен]] (Н)|[[Августа Калох Кристи]] (Н)|[[Џоан Акер]] (Н)|[[Џоан Алфс]] (Н)|[[Дина Бакст]] (Н)|[[Кетрин Х. Ентони]] (Н)|[[Елеонор Р. Дејвис]] (Н)|[[Алис де Ривера]] (Н)|[[Алис Чипман Дјуи]] (Н)|[[Сузана Веј Додс]] (Н)|[[Паула Донован]] (Н)|[[Бет Едмондс]] (Н)|[[Дороти Меигс Ејдлиц]] (Н)|[[Лаура Елдриџ]] (Н)|[[Едит Ана Елис]] (Н)|[[Џордан Емануел]] (Н)|[[Крис Ернст]] (Н)|[[Синди Естрада]] (Н)|[[Сиан Еванс (библиотекарка)]] (Н)|[[Рона М. Филдс]] (Н)|[[Јонет Флеминг]] (Н)|[[Хелен Ли Френклин]] (Н)|[[Синтија Фрисина]] (Н)|[[Долорес Чавез де Армихо]] (Н)}} |- | 8 | [[Корисник:Buhovski|Buhovski]] | {{подреден список|[[Договор на народот]] (Н)| [[Џон Мардок (уредник)]] (H)| [[Република против Адамс (1957)]] (Н)| [[Анарха Весткот]] (Н)| [[Локхед-Мекмилан против АМИ Иншуранс ДОО]] (Н)| [[Директор за постапки за човекови права против ИНС Реставрации ДОО]] (Н)| [[Прогресивен сојуз на работниците и земјоделците]] (Н)|[[Радиодифузна корпорација „Ампис“]] (Н)|[[Ерол Алибукс]] (Н)|[[Брам Бер]] (Н)|[[Фред Дерби]] (Н)|[[Еди Хуст]] (Н)|[[Рој Хорб]] (Н)|[[Ахани против Канада (министер за државјанство и имиграција)]] (Н)|[[Ре Берли]] (Н)|[[Киндлер против Канада (министер за правда)]] (Н)|[[Канада (Министер за вработување и имиграција) против Кјарели]] (Н)|[[Адвокатско друштво на Британска Колумбија против Мангат]] (Н)|[[Пушпанатан против Канада (министер за државјанство и имиграција)]] (Н)|[[Герард Леки]] (Н)|[[Рубен Розендал]] (Н)|[[Старател на Сали (црнкинка) против Бити]] (Н)|[[Р (Европски центар за права на Ромите) против службеникот за имиграција на аеродромот во Прага]] (Н)|[[Акција „Брант“]] (Н)|[[Дијана Кефас]] (Н)|[[Ричард Илс]] (Н)|[[Хајндс против Брејзел]] (Н)|[[Морисон против Вајт]] (Н)|[[Маргарита Дуплеси]] (Н)|[[Р против Џонс (Њу Бранзвик)]] (Н)|[[Целиот живот е борба]] (Н)|[[Блок 10]] (Н)|[[Франц фон Бодман]] (Н)| [[Германско друштво за расна хигиена]] (Н)| [[Хуго Шпац]] (Н)| [[Хелмут Фетер]] (Н)| [[Валтер Зонтаг]] (Н)}} |- | 9 | [[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]] | {{подреден список|[[Прва Женевска конвенција]] (Н)|[[Втора Женевска конвенција]] (Н)|[[Трета Женевска конвенција]] (Н)|[[Четврта Женевска конвенција]] (Н)|[[Историја на абортусот]] (Н)|[[Права на жените во Македонија]] (Н) |[[Абортусот во Канада]] (Н)|[[Закон за кинеско доселување (1885)]] (Н)|[[Регулирање на постојаното патување]] (Н)|[[Делгамукви против Британска Колумбија]] (Н)|[[Дуплесиови сирачиња]] (Н)|[[Феминизмот во Канада]] (Н)|[[Систем за пропусници (Канада)]] (Н)|[[Протерување на украинските Канаѓани]] (Н)|[[Ропството во Канада]] (Н)|[[Движење за граѓански права (1865–1896)]] (Н)|[[Движење за граѓански права (1896–1954)]] (Н)|[[Закон за граѓански права (1875)]] (Н)|[[Закон за граѓански права (1866)]] (Н)|[[Закон за граѓански права (1957)]] (Н)|[[Закон за граѓански права (1960)]] (Н)|[[Закон за граѓански права (1964)]] (Н)|[[Закон за граѓански права (1968)]] (Н)|[[Закон за граѓански права (1990)]] (Н)|[[Закон за граѓански права (1991)]] (Н)|[[Право на глас во Соединетите Американски Држави]] (Н)|[[Право на глас на жените во Соединетите Американски Држави]] (Н)|[[Петнаесетти амандман од Уставот на Соединетите Американски Држави]] (Н)|[[Седумнаесетти амандман од Уставот на Соединетите Американски Држави]] (Н)|}} |- | 10 | [[Корисник:19user99|19user99]] | {{подреден список|[[Четири слободи]] (Н)|[[Слобода од страв]] (Н)|[[Безбедност на личноста]] (Н)|[[Право на протест]] (Н)|[[Слобода на собирање]] (Н)|[[Закон против дискриминација]] (Н)|[[Слобода на здружување]] (Н)|[[Право на молчење]] (Н)|[[Три генерации на човекови права]] (Н)|[[Право на развој]] (Н)|[[Индивидуални и групни права]] (Н)|[[Малцински права]] (Н)|[[Човекови права и развој]] (Н)|[[Африканска повелба за човекови и народни права]] (Н)|[[Американска конвенција за човекови права]] (Н)|[[Хуманитарна интервенција]] (Н)|[[Африкански суд за човекови и народни права]] (Н)|[[Културни права]] (Н)|[[Меѓуамерикански суд за човекови права]] (Н)|[[Меѓуамериканска комисија за човекови права]] (Н)|[[Закон за еднаквост од 2010 година (Обединето Кралство)]] (Н)|[[Комисија за еднаквост и човекови права (Велика Британија)]] (Н)|[[Европска социјална повелба]] (Н)|[[Слобода на вероисповед]] (Н)|[[Слобода на мислење]] (Н)|[[Академска слобода]] (Н)|[[Право на наука и култура]] (Н)|[[Комитет за економски, социјални и културни права]] (Н)|[[Негативни и позитивни права]] (Н)|[[Права на барање и права на слобода]] (Н)|[[Право на приватност]] (Н)|[[Право на правично судење]] (Н)|[[Граѓански слободи]] (Н)|[[Интелектуална слобода]] (Н)|[[Економска слобода]] (Н)|[[Уметничка слобода]] (Н)}} |- | 11 | [[Корисник:Стефан Панев Дрен|Стефан Панев Дрен]] | {{подреден список|[[Логор за интернирање Касл Маунтин]] (Н)}} |- | 12 | [[Корисник:Sara Dren|Sara Dren]] | {{подреден список|[[Принципите на Јогјакарта]] (Н)}} |- | 13 | [[Корисник:Teaa Dren|Teaa Dren]] | {{подреден список|[[Р (Карсон) против Државниот секретар за работа и пензии]] (Н)|[[Комисијата за човекови права на Саскачеван против Воткот]] (Н)|[[Веласкез Родригез против Хондурас]] (Н)}} |- | 14 | [[Корисник:Dandarmkd|Dandarmkd]] | {{подреден список|[[Честерска голема повелба]] (Н)|[[Џејмс Фипс]] (Н)|[[Слобода на говорот (слика)]] (Н)|[[Тајно друштво (Персија)]] (Н)|[[Комитет за казни]] (Н)|[[Мирза Хусајн Техрани]] (Н) |[[Денот на вљубените во Иран]] (Н)|[[Захра Рахнавард]] (Н)|[[Зелен пат на надежта]] (Н)|[[Милион потписи]] (Н)|[[Ашурски протести]] (Н)|[[Кампања „Зелен свиток“]] (Н)|[[Persiankiwi]] (Н)|[[Закон за заштита на семејството (Иран)]] (Н)|[[Конференција „Иран по изборите“]] (Н)|[[Протестна психоза]] (Н)|[[Молитвено поклонение за слобода]] (Н)|[[Претседателски комитет за граѓански права]] (Н)|[[Обвинуваме за геноцид]] (Н)|[[Конференција за граѓански права во Белата куќа]] (Н)|[[Женски политички совет]] (Н)|[[Извршна наредба 12086]] (Н)|[[Извршна наредба 11375]] (Н)|[[Извршна наредба 11246]] (Н)|[[Извршна наредба 10925]] (Н)|[[Извршна наредба 10555]] (Н)|[[Извршна наредба 10479]] (Н)|[[Извршна наредба 10308]] (Н)|[[Извршна наредба 9981]] (Н)|[[Извршна наредба 8802]] (Н)|[[Движење „Марш кон Вашингтон“]] (Н)|[[Глорија Ричардсон]] (Н)|[[Регионален совет на црнечко водство]] (Н)|[[Хериет Мур]] (Н)|[[Хомер Плеси]] (Н)}} |- | 15 | [[Корисник:Marijadren|Marijadren]] | {{подреден список|[[Мануел Барсија]] (Н)|[[Карл Н. Деглер]] (Н)|[[Маџ Дресер]] (Н)|[[Кетрин Армстронг]] (Н)}} |- | 16 |[[Корисник:Andrej Simjanov|Andrej Simjanov]] | {{подреден список|[[Вилијам Гервејс Кларенс-Смит]] (Н)}} |- |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија За да се запишете во списокот по двете точки запишете го вашето корисничко име, како и после големата црта. (пример: Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123). Отстранете ги следните: <nowiki> <--- и ---> </nowiki> За да ги запишувате вашите статии во списокот во секоја заграда запишувајте ја статијата која сте ја уредиле и означувајте дали се работи за нова или подобрена статија (пример: [[Винсент ван Гог]] (Н)). Отстранете ги следните повторно: <nowiki> <--- и ---> </nowiki> == Резултати == <i>Резултатите ќе бидат објавени овде по крајот на натпреварот.</i> [[Категорија:Википедија:Вики за човековите права|Историја на човековите права]] [[Категорија:Википедија:Викимедија МКД во 2026 година]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки седмици]] nvwmtv4iklci9ivxgtfc9puk6waadpf 5577279 5577267 2026-06-15T09:43:57Z Jtasevski123 69538 /* Список на учесници */ 5577279 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:150px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:HumanRightsLogo.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |} {| style="height:100%; width:80%; background:transparent; padding:0 10px 0 0; margin:0; border:0; border-spacing:0;" | style="padding:10px 0; font-family:'DejaVu Sans Serif', sans-serif; vertical-align:top;" | <span style="font-size:25px;"><center>'''Уредувачка седмица „Историја на човековите права“</center>'''</span> <br> <div align="center"> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-top:-10px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> <span style="font-size:16px; font-weight;">'''од 1 до 7 јуни 2026 година'''</span> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> </div> '''Историја на човековите права''' — иницијатива на здружението на граѓани „Викимедија МКД“ и Википедија на македонски јазик, која има за цел да помогне во подобрување на постоечките и создавање на нови статии на тема „Историја на човековите права“. Седмицата започнува на '''1 јуни 2026 г. во 00:00 ч.''' и завршува на '''7 јуни 2026 г. во 23:59 ч.''' по [[средноевропско време|македонско време]]. Доколку сте заинтересирани за учество, '''пријавете се подолу''' (со напатствија). Сите статии треба да бидат напишани во склад со начелата и правилата на Википедија, па така сите статии треба да бидат напишани на енциклопедиски стил и да имаат извори. При уредување на натпреварот или по завршувањето на истиот, сите учесници треба да се запишат со кои статии учествувале. Покрај пишувањето на нови статии, учесниците имаат прилика и значајно да дополнат постоечка статија. Во натпреварот имаат можност да учествуваат сите регистрирани корисници на Википедија на македонски јазик, а за најдобрите учесници се обезбедени награди. == Методи == За време на уредувачката седмица, учесниците се очекува да: * создадат нови статии и да ги подобрат постоечките; * додадат веродостојни надворешни врски во статиите; и * додадат слики во статиите за да ги направат посликовити. == Упатство за учество == === Основни податоци === * '''Почеток:''' 1 јуни 2026 г. во 00:00 (CEST). * '''Крај:''' 7 јуни 2026 г. во 23:59 (CEST). * '''Место на одржување:''' секое место со пристап до интернет. * '''Тема:''' Историја на човековите права == Пријава == * '''Чекор 1:''' Создадете корисничка сметка [https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BF%D0%B5%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0%D0%BB%D0%BD%D0%B0:%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%98%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B0%D0%A1%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B0 тука] или најавете се доколку веќе имате. * '''Чекор 2:''' Додадете го корисничкото име во [[#Список на учесници|списокот на учесници]] и одберете статија од [[#Материјали за уредување|списокот на статии за уредување]]. Со цел да се спречи истовремено уредување на една статија од повеќе учесници, задолжително додадете ги статиите коишто планирате да ги уредувате во списокот на учесници. === Награди === Награди се доделуваат на тројцата најплодотворни учесници во облик на вредносни купони, и тоа: * Прва награда: купон во вредност од 4.000 денари. * Втора награда: купон во вредност од 3.000 денари. * Трета награда: купон во вредност од 2.000 денари. '''Важно:''' За да се освои било која награда, потребно е да се создадат или подобрат најмалку 20 статии! == Содржина за уредување статии == [[Податотека:Content Translation Screencast (English).webm|мини|300п|десно|Кратко видео-упатство за тоа како се користи алатката за превод на статии на Википедија (видеото е со македонски превод)]] Во овој дел е направен преглед на корисни материјали за уредување, наведен е список со потребни статии, а прикажана е и табела за евиденција на придонесите. Додавањето нови содржини можело да се врши преку превод на содржини од другите јазични изданија на Википедија, но особено се охрабрувало дополнување со информации од други расположливи материјали. Препорака за новите и помалку искусни корисници е да ја користат алатката за превод на статии на Википедија (видео-упатство од десната страна). === Материјали за уредување === ;Други јазични изданија на Википедија * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:History of human rights]] ;Печатени и електронски изданија Се охрабруваат уредниците да користат македонски печатени и електронски изданија, а притоа е потребно изворите да бидат наведени. ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Петиција за политички права на Алжир од 1920 година]] (Н)|[[101. километар]] (Н)|[[Историја на човековите права]] (Н)|[[Плочи Ал-Јахуду]] (Н)|[[Повелба за правата од 1689 година]] (Н)|[[Обичајно меѓународно хуманитарно право]] (Н)|[[Повелба 08]] (Н)|[[Закон „Крофтерс Холдингс“ (Шкотска) од 1886 година]] (Н)|[[Каирска делкарација за човекови права во исламот]] (Н)|[[Киров цилиндар]] (Н)|[[Декларација за правата на човекот и граѓанинот од 1793 година]] (Н)|[[Борец за човекови права]] (Н)|[[Декларација за правата на човекот и граѓанинот]] (П)|[[Изготвување на Универзалната декларација за човекови права]] (П)|[[Женевска консензуална декларација]] (Н)|[[Лига на Хајленд Ленд]] (П)|[[Случајот на МСП за израелската окупација на палестинските територии]] (Н)|[[Меѓународна коалиција на места на совеста]] (Н)|[[Колившчина]] (Н)|[[Курукан Фуга]] (Н)|[[Закони за земјиште (Ирска)]] (Н)|[[Надлежен трибунал]] (Н)|[[Интерниран цивил]] (Н)|[[Женевска конвенција за ранетите и болните]] (Н)|[[Женевска конвенција за воени заробеници]] (Н)|[[Човечки штит (закон)]] (Н)|[[Меѓународна комисија за утврдување на факти од хуманитарна важност]] (Н)|[[Список на потписници на Женевските конвенции]] (Н)|[[Жан Пикте]] (Н)|[[Протокол I кон Женевските конвенции]] (Н)|[[Протокол II кон Женевските конвенции]] (Н)|[[Протокол III кон Женевските конвенции]] (Н)|[[Закон за Женевските конвенции (амандман) од 1995 година]] (Н)|[[Закон за Женевските конвенции од 1957 година]] (Н)|[[Закон за Женевските конвенции и персоналот на Обединетите нации (протоколи) од 2009 година]] (Н)|[[Закон за воени злосторства од 1996 година]] (Н)|[[Ангус Мекдоналд]] (Н)|[[Закони и акти за кралско наследство]] (Н)|[[Историја на ропството]] (Н)|[[Тужба за геноцид на Јужна Африка против Израел]] (Н)|[[Декларација на Обединетите нации за правата на селаните]] (Н)|[[Вирџиниска декларација за права]]|[[Награда „Четири слободи“]] (Н)|[[Четири слободи (Роквел)]] (Н)|[[Плоштад „Четири слободи“]] (Н)|[[Форум за четврта слобода]](Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]] | {{подреден список|[[Бразилска резолуција]] (Н)|[[Споменик на четирите слободи]] (Н)|[[Остров Гибет (Бермуда)]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Техзеб-е-Нишван]] (Н)|[[Јавна сила]] (Н)|[[Улица Исток Запад]] (Н)|[[Јулска повелба]] (Н)|[[Ирска национална лига за земјиште]] (Н)|[[Џонсон против Ајзентрагер]] (Н)|[[Панис (робови)]] (Н)|[[Заклетва по службена должност]] (Н)|[[Медал за победа во Втората светска војна]] (Н)|[[Закон за катанци]] (Н)|[[Бун против Ејр]] (Н)|[[Урдубегис]] (Н)|[[Афроамериканци во Африка]] (Н)|[[Споменик за граѓански права во Вирџинија]] (Н)|[[Бомбардирање на Меџлисот во 1908 година]] (Н)|[[Втора месенска војна]] (Н)|[[Парк „Четири слободи“ на Франклин Д. Рузвелт]] (Н)|[[Кимбер против „Сафир Коуст Комјунити Аџд Кер“ ДООЕЛ]] (Н)|[[Диахилон]] (Н)|[[Во врска со Квинлан]] (Н)|[[Ама-ги]] (Н)|[[Балантајн против Канада]] (Н)|[[Валдман против Канада]] (Н)|[[Ирански локални избори во 1999 година]] (Н)|[[ Писмо за утре]] (Н)|[[Слобода на вероисповед (слика)]] (Н)|[[Георгиос Авероф]] (Н)|[[Мари Томова]] (Н)|[[Ернестина фон Фирт]] (Н)|[[Саиб Катир]] (Н)|[[Христијански ритуал и создавање на британски робовски друштва, 1650–1780]] (Н)|[[Чипева (1815)]] (Н)|[[Мохамед Салимула против Унијата на Индија]] (Н)|[[Кинбажин]] (Н)|[[Девети Толедски собор]] (Н)|[[Стивен Д. Берент]] (Н)|[[Џозеф Матамата]] (Н)|[[Јоаким Мруговски]] (Н)|[[Вилијам Л. Ван Дебург]] (Н)|[[Конвенции за ноќна работа]] (Н)|[[Битка кај Мадана]] (Н)|[[Волфганг Абел]] (Н)|[[Ропство во Дакија]] (Н)|[[Закон за продавници од 1950 година]] (Н)|[[Уријас-Орелана против Бонди]] (Н)|[[Џими Леонард Столк]] (Н)|[[ Список на организации за право на глас на жените]] (Н)|[[Михаил Маринич]] (Н)|[[Лондонски собор (1102)]] (Н)|[[Кејтлин Розентал]] (Н)|[[Замокот на кралицата]] (Н)|[[12-та конференција на Меѓународната алијанса за право на глас на жените]] (Н)|[[Ум ал-валад]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Ana Marija Dunja|Ana Marija Dunja]] | {{подреден список|[[Петиција за право]] (Н)|[[Закон за Хабеас Корпус од 1679 година]] (Н)|[[Атлантска повелба]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Doni12345|Doni12345]] | {{подреден список|[[Декларација за толеранција (1687)]] (Н)|[[Слобода на утробите]] (Н)}} |- | 6 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Пирн против Лајл]] (Н)|[[Џозеф Мајстер]] (Н)}} |- | 7 | [[Корисник:Rfstefan|Rfstefan]] | {{подреден список|[[Алан Мекдоналд (поет)]] (Н)| [[Дванаесет члена]] (Н)| [[Нејпиерова комисија]] (Н)| [[1919 година во женската историја]] (Н)|[[Историја на електроконвулзивна терапија во Обединетото Кралство]] (Н)|[[Ванита Матил]] (Н)| [[Пчелка за шиење ќебиња]] (Н)|[[Луси (гинекологија)]] (Н)| [[Џарја]] (Н)|[[Бањио]] (Н)|[[Споменик на четирите маври]] (Н)|[[Марк Варнери]] (Н)|[[Африкански гробишта Годет]](Н)|[[Амандман за еднаквост]] (Н)|[[Паулсдејл]] (Н)|[[Суфражетката]] (Н)|[[Ќелија 16]] (Н) |[[Како беше освоено гласањето]] (Н)|[[Ирис Клерт]] (Н)|[[Лаура Вите]] (Н)|[[Минта Бич]] (Н)|[[Џанета Р. ФицХју]] (Н)|[[Лина Гратама]] (Н)|[[Џорџет Ебанкс]] (Н)|[[Беатрис Грејг]] (Н)|[[Адела Милчиновиќ]] (Н)|[[Маргарита Томас-Клемент]] (Н)|[[Карме Травесет]] (Н)|[[Катерина Шлајмер-Кил]] (Н)|[[Серафина Давалос]] (Н)|[[Агнес де Силва]] (Н)|[[Клара Калниња]] (Н)|[[Катерина Арнот]] (Н)|[[Берта Бејкон]] (Н)|[[Ени Култејт]] (Н)|[[Џејн Клапертон]] (Н)|[[Клара Код]] (Н)|[[Марија Колби]] (Н)|[[Кетрин Корбет]] (Н)|[[Џеси Ландејл Камберленд]] (Н)|[[Ванда Алстон]] (Н)|[[Долорес Барговски]] (Н)|[[Џозефин Кејси]] (Н)|[[Маријам Чемберлен]] (Н)|[[Августа Калох Кристи]] (Н)|[[Џоан Акер]] (Н)|[[Џоан Алфс]] (Н)|[[Дина Бакст]] (Н)|[[Кетрин Х. Ентони]] (Н)|[[Елеонор Р. Дејвис]] (Н)|[[Алис де Ривера]] (Н)|[[Алис Чипман Дјуи]] (Н)|[[Сузана Веј Додс]] (Н)|[[Паула Донован]] (Н)|[[Бет Едмондс]] (Н)|[[Дороти Меигс Ејдлиц]] (Н)|[[Лаура Елдриџ]] (Н)|[[Едит Ана Елис]] (Н)|[[Џордан Емануел]] (Н)|[[Крис Ернст]] (Н)|[[Синди Естрада]] (Н)|[[Сиан Еванс (библиотекарка)]] (Н)|[[Рона М. Филдс]] (Н)|[[Јонет Флеминг]] (Н)|[[Хелен Ли Френклин]] (Н)|[[Синтија Фрисина]] (Н)|[[Долорес Чавез де Армихо]] (Н)}} |- | 8 | [[Корисник:Buhovski|Buhovski]] | {{подреден список|[[Договор на народот]] (Н)| [[Џон Мардок (уредник)]] (H)| [[Република против Адамс (1957)]] (Н)| [[Анарха Весткот]] (Н)| [[Локхед-Мекмилан против АМИ Иншуранс ДОО]] (Н)| [[Директор за постапки за човекови права против ИНС Реставрации ДОО]] (Н)| [[Прогресивен сојуз на работниците и земјоделците]] (Н)|[[Радиодифузна корпорација „Ампис“]] (Н)|[[Ерол Алибукс]] (Н)|[[Брам Бер]] (Н)|[[Фред Дерби]] (Н)|[[Еди Хуст]] (Н)|[[Рој Хорб]] (Н)|[[Ахани против Канада (министер за државјанство и имиграција)]] (Н)|[[Ре Берли]] (Н)|[[Киндлер против Канада (министер за правда)]] (Н)|[[Канада (Министер за вработување и имиграција) против Кјарели]] (Н)|[[Адвокатско друштво на Британска Колумбија против Мангат]] (Н)|[[Пушпанатан против Канада (министер за државјанство и имиграција)]] (Н)|[[Герард Леки]] (Н)|[[Рубен Розендал]] (Н)|[[Старател на Сали (црнкинка) против Бити]] (Н)|[[Р (Европски центар за права на Ромите) против службеникот за имиграција на аеродромот во Прага]] (Н)|[[Акција „Брант“]] (Н)|[[Дијана Кефас]] (Н)|[[Ричард Илс]] (Н)|[[Хајндс против Брејзел]] (Н)|[[Морисон против Вајт]] (Н)|[[Маргарита Дуплеси]] (Н)|[[Р против Џонс (Њу Бранзвик)]] (Н)|[[Блок 10]] (Н)|[[Франц фон Бодман]] (Н)| [[Германско друштво за расна хигиена]] (Н)| [[Хуго Шпац]] (Н)| [[Хелмут Фетер]] (Н)| [[Валтер Зонтаг]] (Н)}} |- | 9 | [[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]] | {{подреден список|[[Прва Женевска конвенција]] (Н)|[[Втора Женевска конвенција]] (Н)|[[Трета Женевска конвенција]] (Н)|[[Четврта Женевска конвенција]] (Н)|[[Историја на абортусот]] (Н)|[[Права на жените во Македонија]] (Н) |[[Абортусот во Канада]] (Н)|[[Закон за кинеско доселување (1885)]] (Н)|[[Регулирање на постојаното патување]] (Н)|[[Делгамукви против Британска Колумбија]] (Н)|[[Дуплесиови сирачиња]] (Н)|[[Феминизмот во Канада]] (Н)|[[Систем за пропусници (Канада)]] (Н)|[[Протерување на украинските Канаѓани]] (Н)|[[Ропството во Канада]] (Н)|[[Движење за граѓански права (1865–1896)]] (Н)|[[Движење за граѓански права (1896–1954)]] (Н)|[[Закон за граѓански права (1875)]] (Н)|[[Закон за граѓански права (1866)]] (Н)|[[Закон за граѓански права (1957)]] (Н)|[[Закон за граѓански права (1960)]] (Н)|[[Закон за граѓански права (1964)]] (Н)|[[Закон за граѓански права (1968)]] (Н)|[[Закон за граѓански права (1990)]] (Н)|[[Закон за граѓански права (1991)]] (Н)|[[Право на глас во Соединетите Американски Држави]] (Н)|[[Право на глас на жените во Соединетите Американски Држави]] (Н)|[[Петнаесетти амандман од Уставот на Соединетите Американски Држави]] (Н)|[[Седумнаесетти амандман од Уставот на Соединетите Американски Држави]] (Н)|}} |- | 10 | [[Корисник:19user99|19user99]] | {{подреден список|[[Четири слободи]] (Н)|[[Слобода од страв]] (Н)|[[Безбедност на личноста]] (Н)|[[Право на протест]] (Н)|[[Слобода на собирање]] (Н)|[[Закон против дискриминација]] (Н)|[[Слобода на здружување]] (Н)|[[Право на молчење]] (Н)|[[Три генерации на човекови права]] (Н)|[[Право на развој]] (Н)|[[Индивидуални и групни права]] (Н)|[[Малцински права]] (Н)|[[Човекови права и развој]] (Н)|[[Африканска повелба за човекови и народни права]] (Н)|[[Американска конвенција за човекови права]] (Н)|[[Хуманитарна интервенција]] (Н)|[[Африкански суд за човекови и народни права]] (Н)|[[Културни права]] (Н)|[[Меѓуамерикански суд за човекови права]] (Н)|[[Меѓуамериканска комисија за човекови права]] (Н)|[[Закон за еднаквост од 2010 година (Обединето Кралство)]] (Н)|[[Комисија за еднаквост и човекови права (Велика Британија)]] (Н)|[[Европска социјална повелба]] (Н)|[[Слобода на вероисповед]] (Н)|[[Слобода на мислење]] (Н)|[[Академска слобода]] (Н)|[[Право на наука и култура]] (Н)|[[Комитет за економски, социјални и културни права]] (Н)|[[Негативни и позитивни права]] (Н)|[[Права на барање и права на слобода]] (Н)|[[Право на приватност]] (Н)|[[Право на правично судење]] (Н)|[[Граѓански слободи]] (Н)|[[Интелектуална слобода]] (Н)|[[Економска слобода]] (Н)|[[Уметничка слобода]] (Н)}} |- | 11 | [[Корисник:Стефан Панев Дрен|Стефан Панев Дрен]] | {{подреден список|[[Логор за интернирање Касл Маунтин]] (Н)}} |- | 12 | [[Корисник:Sara Dren|Sara Dren]] | {{подреден список|[[Принципите на Јогјакарта]] (Н)}} |- | 13 | [[Корисник:Teaa Dren|Teaa Dren]] | {{подреден список|[[Р (Карсон) против Државниот секретар за работа и пензии]] (Н)|[[Комисијата за човекови права на Саскачеван против Воткот]] (Н)|[[Веласкез Родригез против Хондурас]] (Н)}} |- | 14 | [[Корисник:Dandarmkd|Dandarmkd]] | {{подреден список|[[Честерска голема повелба]] (Н)|[[Џејмс Фипс]] (Н)|[[Слобода на говорот (слика)]] (Н)|[[Тајно друштво (Персија)]] (Н)|[[Комитет за казни]] (Н)|[[Мирза Хусајн Техрани]] (Н) |[[Денот на вљубените во Иран]] (Н)|[[Захра Рахнавард]] (Н)|[[Зелен пат на надежта]] (Н)|[[Милион потписи]] (Н)|[[Ашурски протести]] (Н)|[[Кампања „Зелен свиток“]] (Н)|[[Persiankiwi]] (Н)|[[Закон за заштита на семејството (Иран)]] (Н)|[[Конференција „Иран по изборите“]] (Н)|[[Протестна психоза]] (Н)|[[Молитвено поклонение за слобода]] (Н)|[[Претседателски комитет за граѓански права]] (Н)|[[Обвинуваме за геноцид]] (Н)|[[Конференција за граѓански права во Белата куќа]] (Н)|[[Женски политички совет]] (Н)|[[Извршна наредба 12086]] (Н)|[[Извршна наредба 11375]] (Н)|[[Извршна наредба 11246]] (Н)|[[Извршна наредба 10925]] (Н)|[[Извршна наредба 10555]] (Н)|[[Извршна наредба 10479]] (Н)|[[Извршна наредба 10308]] (Н)|[[Извршна наредба 9981]] (Н)|[[Извршна наредба 8802]] (Н)|[[Движење „Марш кон Вашингтон“]] (Н)|[[Глорија Ричардсон]] (Н)|[[Регионален совет на црнечко водство]] (Н)|[[Хериет Мур]] (Н)|[[Хомер Плеси]] (Н)}} |- | 15 | [[Корисник:Marijadren|Marijadren]] | {{подреден список|[[Мануел Барсија]] (Н)|[[Карл Н. Деглер]] (Н)|[[Маџ Дресер]] (Н)|[[Кетрин Армстронг]] (Н)}} |- | 16 |[[Корисник:Andrej Simjanov|Andrej Simjanov]] | {{подреден список|[[Вилијам Гервејс Кларенс-Смит]] (Н)}} |- |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија За да се запишете во списокот по двете точки запишете го вашето корисничко име, како и после големата црта. (пример: Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123). Отстранете ги следните: <nowiki> <--- и ---> </nowiki> За да ги запишувате вашите статии во списокот во секоја заграда запишувајте ја статијата која сте ја уредиле и означувајте дали се работи за нова или подобрена статија (пример: [[Винсент ван Гог]] (Н)). Отстранете ги следните повторно: <nowiki> <--- и ---> </nowiki> == Резултати == <i>Резултатите ќе бидат објавени овде по крајот на натпреварот.</i> [[Категорија:Википедија:Вики за човековите права|Историја на човековите права]] [[Категорија:Википедија:Викимедија МКД во 2026 година]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки седмици]] 6scrf6yeqt2nbtg55jbvs51snrf5eab 5577320 5577279 2026-06-15T11:10:43Z Jtasevski123 69538 /* Список на учесници */ 5577320 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:150px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:HumanRightsLogo.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |} {| style="height:100%; width:80%; background:transparent; padding:0 10px 0 0; margin:0; border:0; border-spacing:0;" | style="padding:10px 0; font-family:'DejaVu Sans Serif', sans-serif; vertical-align:top;" | <span style="font-size:25px;"><center>'''Уредувачка седмица „Историја на човековите права“</center>'''</span> <br> <div align="center"> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-top:-10px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> <span style="font-size:16px; font-weight;">'''од 1 до 7 јуни 2026 година'''</span> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> </div> '''Историја на човековите права''' — иницијатива на здружението на граѓани „Викимедија МКД“ и Википедија на македонски јазик, која има за цел да помогне во подобрување на постоечките и создавање на нови статии на тема „Историја на човековите права“. Седмицата започнува на '''1 јуни 2026 г. во 00:00 ч.''' и завршува на '''7 јуни 2026 г. во 23:59 ч.''' по [[средноевропско време|македонско време]]. Доколку сте заинтересирани за учество, '''пријавете се подолу''' (со напатствија). Сите статии треба да бидат напишани во склад со начелата и правилата на Википедија, па така сите статии треба да бидат напишани на енциклопедиски стил и да имаат извори. При уредување на натпреварот или по завршувањето на истиот, сите учесници треба да се запишат со кои статии учествувале. Покрај пишувањето на нови статии, учесниците имаат прилика и значајно да дополнат постоечка статија. Во натпреварот имаат можност да учествуваат сите регистрирани корисници на Википедија на македонски јазик, а за најдобрите учесници се обезбедени награди. == Методи == За време на уредувачката седмица, учесниците се очекува да: * создадат нови статии и да ги подобрат постоечките; * додадат веродостојни надворешни врски во статиите; и * додадат слики во статиите за да ги направат посликовити. == Упатство за учество == === Основни податоци === * '''Почеток:''' 1 јуни 2026 г. во 00:00 (CEST). * '''Крај:''' 7 јуни 2026 г. во 23:59 (CEST). * '''Место на одржување:''' секое место со пристап до интернет. * '''Тема:''' Историја на човековите права == Пријава == * '''Чекор 1:''' Создадете корисничка сметка [https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BF%D0%B5%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0%D0%BB%D0%BD%D0%B0:%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%98%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B0%D0%A1%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B0 тука] или најавете се доколку веќе имате. * '''Чекор 2:''' Додадете го корисничкото име во [[#Список на учесници|списокот на учесници]] и одберете статија од [[#Материјали за уредување|списокот на статии за уредување]]. Со цел да се спречи истовремено уредување на една статија од повеќе учесници, задолжително додадете ги статиите коишто планирате да ги уредувате во списокот на учесници. === Награди === Награди се доделуваат на тројцата најплодотворни учесници во облик на вредносни купони, и тоа: * Прва награда: купон во вредност од 4.000 денари. * Втора награда: купон во вредност од 3.000 денари. * Трета награда: купон во вредност од 2.000 денари. '''Важно:''' За да се освои било која награда, потребно е да се создадат или подобрат најмалку 20 статии! == Содржина за уредување статии == [[Податотека:Content Translation Screencast (English).webm|мини|300п|десно|Кратко видео-упатство за тоа како се користи алатката за превод на статии на Википедија (видеото е со македонски превод)]] Во овој дел е направен преглед на корисни материјали за уредување, наведен е список со потребни статии, а прикажана е и табела за евиденција на придонесите. Додавањето нови содржини можело да се врши преку превод на содржини од другите јазични изданија на Википедија, но особено се охрабрувало дополнување со информации од други расположливи материјали. Препорака за новите и помалку искусни корисници е да ја користат алатката за превод на статии на Википедија (видео-упатство од десната страна). === Материјали за уредување === ;Други јазични изданија на Википедија * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:History of human rights]] ;Печатени и електронски изданија Се охрабруваат уредниците да користат македонски печатени и електронски изданија, а притоа е потребно изворите да бидат наведени. ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Петиција за политички права на Алжир од 1920 година]] (Н)|[[101. километар]] (Н)|[[Историја на човековите права]] (Н)|[[Плочи Ал-Јахуду]] (Н)|[[Повелба за правата од 1689 година]] (Н)|[[Обичајно меѓународно хуманитарно право]] (Н)|[[Повелба 08]] (Н)|[[Закон „Крофтерс Холдингс“ (Шкотска) од 1886 година]] (Н)|[[Каирска делкарација за човекови права во исламот]] (Н)|[[Киров цилиндар]] (Н)|[[Декларација за правата на човекот и граѓанинот од 1793 година]] (Н)|[[Борец за човекови права]] (Н)|[[Декларација за правата на човекот и граѓанинот]] (П)|[[Изготвување на Универзалната декларација за човекови права]] (П)|[[Женевска консензуална декларација]] (Н)|[[Лига на Хајленд Ленд]] (П)|[[Случајот на МСП за израелската окупација на палестинските територии]] (Н)|[[Меѓународна коалиција на места на совеста]] (Н)|[[Колившчина]] (Н)|[[Курукан Фуга]] (Н)|[[Закони за земјиште (Ирска)]] (Н)|[[Надлежен трибунал]] (Н)|[[Интерниран цивил]] (Н)|[[Женевска конвенција за ранетите и болните]] (Н)|[[Женевска конвенција за воени заробеници]] (Н)|[[Човечки штит (закон)]] (Н)|[[Меѓународна комисија за утврдување на факти од хуманитарна важност]] (Н)|[[Список на потписници на Женевските конвенции]] (Н)|[[Жан Пикте]] (Н)|[[Протокол I кон Женевските конвенции]] (Н)|[[Протокол II кон Женевските конвенции]] (Н)|[[Протокол III кон Женевските конвенции]] (Н)|[[Закон за Женевските конвенции (амандман) од 1995 година]] (Н)|[[Закон за Женевските конвенции од 1957 година]] (Н)|[[Закон за Женевските конвенции и персоналот на Обединетите нации (протоколи) од 2009 година]] (Н)|[[Закон за воени злосторства од 1996 година]] (Н)|[[Ангус Мекдоналд]] (Н)|[[Закони и акти за кралско наследство]] (Н)|[[Историја на ропството]] (Н)|[[Тужба за геноцид на Јужна Африка против Израел]] (Н)|[[Декларација на Обединетите нации за правата на селаните]] (Н)|[[Вирџиниска декларација за права]]|[[Награда „Четири слободи“]] (Н)|[[Четири слободи (Роквел)]] (Н)|[[Форум за четврта слобода]](Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]] | {{подреден список|[[Бразилска резолуција]] (Н)|[[Споменик на четирите слободи]] (Н)|[[Остров Гибет (Бермуда)]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Техзеб-е-Нишван]] (Н)|[[Јавна сила]] (Н)|[[Улица Исток Запад]] (Н)|[[Јулска повелба]] (Н)|[[Ирска национална лига за земјиште]] (Н)|[[Џонсон против Ајзентрагер]] (Н)|[[Панис (робови)]] (Н)|[[Заклетва по службена должност]] (Н)|[[Медал за победа во Втората светска војна]] (Н)|[[Закон за катанци]] (Н)|[[Бун против Ејр]] (Н)|[[Урдубегис]] (Н)|[[Афроамериканци во Африка]] (Н)|[[Споменик за граѓански права во Вирџинија]] (Н)|[[Бомбардирање на Меџлисот во 1908 година]] (Н)|[[Втора месенска војна]] (Н)|[[Парк „Четири слободи“ на Франклин Д. Рузвелт]] (Н)|[[Кимбер против „Сафир Коуст Комјунити Аџд Кер“ ДООЕЛ]] (Н)|[[Диахилон]] (Н)|[[Во врска со Квинлан]] (Н)|[[Ама-ги]] (Н)|[[Балантајн против Канада]] (Н)|[[Валдман против Канада]] (Н)|[[Ирански локални избори во 1999 година]] (Н)|[[ Писмо за утре]] (Н)|[[Слобода на вероисповед (слика)]] (Н)|[[Георгиос Авероф]] (Н)|[[Мари Томова]] (Н)|[[Ернестина фон Фирт]] (Н)|[[Саиб Катир]] (Н)|[[Христијански ритуал и создавање на британски робовски друштва, 1650–1780]] (Н)|[[Чипева (1815)]] (Н)|[[Мохамед Салимула против Унијата на Индија]] (Н)|[[Кинбажин]] (Н)|[[Девети Толедски собор]] (Н)|[[Стивен Д. Берент]] (Н)|[[Џозеф Матамата]] (Н)|[[Јоаким Мруговски]] (Н)|[[Вилијам Л. Ван Дебург]] (Н)|[[Конвенции за ноќна работа]] (Н)|[[Битка кај Мадана]] (Н)|[[Волфганг Абел]] (Н)|[[Ропство во Дакија]] (Н)|[[Закон за продавници од 1950 година]] (Н)|[[Уријас-Орелана против Бонди]] (Н)|[[Џими Леонард Столк]] (Н)|[[ Список на организации за право на глас на жените]] (Н)|[[Михаил Маринич]] (Н)|[[Лондонски собор (1102)]] (Н)|[[Кејтлин Розентал]] (Н)|[[Замокот на кралицата]] (Н)|[[12-та конференција на Меѓународната алијанса за право на глас на жените]] (Н)|[[Ум ал-валад]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Ana Marija Dunja|Ana Marija Dunja]] | {{подреден список|[[Петиција за право]] (Н)|[[Закон за Хабеас Корпус од 1679 година]] (Н)|[[Атлантска повелба]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Doni12345|Doni12345]] | {{подреден список|[[Декларација за толеранција (1687)]] (Н)|[[Слобода на утробите]] (Н)}} |- | 6 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Пирн против Лајл]] (Н)|[[Џозеф Мајстер]] (Н)}} |- | 7 | [[Корисник:Rfstefan|Rfstefan]] | {{подреден список|[[Алан Мекдоналд (поет)]] (Н)| [[Дванаесет члена]] (Н)| [[Нејпиерова комисија]] (Н)| [[1919 година во женската историја]] (Н)|[[Историја на електроконвулзивна терапија во Обединетото Кралство]] (Н)|[[Ванита Матил]] (Н)| [[Пчелка за шиење ќебиња]] (Н)|[[Луси (гинекологија)]] (Н)| [[Џарја]] (Н)|[[Бањио]] (Н)|[[Споменик на четирите маври]] (Н)|[[Марк Варнери]] (Н)|[[Африкански гробишта Годет]](Н)|[[Амандман за еднаквост]] (Н)|[[Паулсдејл]] (Н)|[[Суфражетката]] (Н)|[[Ќелија 16]] (Н) |[[Како беше освоено гласањето]] (Н)|[[Ирис Клерт]] (Н)|[[Лаура Вите]] (Н)|[[Минта Бич]] (Н)|[[Џанета Р. ФицХју]] (Н)|[[Лина Гратама]] (Н)|[[Џорџет Ебанкс]] (Н)|[[Беатрис Грејг]] (Н)|[[Адела Милчиновиќ]] (Н)|[[Маргарита Томас-Клемент]] (Н)|[[Карме Травесет]] (Н)|[[Катерина Шлајмер-Кил]] (Н)|[[Серафина Давалос]] (Н)|[[Агнес де Силва]] (Н)|[[Клара Калниња]] (Н)|[[Катерина Арнот]] (Н)|[[Берта Бејкон]] (Н)|[[Ени Култејт]] (Н)|[[Џејн Клапертон]] (Н)|[[Клара Код]] (Н)|[[Марија Колби]] (Н)|[[Кетрин Корбет]] (Н)|[[Џеси Ландејл Камберленд]] (Н)|[[Ванда Алстон]] (Н)|[[Долорес Барговски]] (Н)|[[Џозефин Кејси]] (Н)|[[Маријам Чемберлен]] (Н)|[[Августа Калох Кристи]] (Н)|[[Џоан Акер]] (Н)|[[Џоан Алфс]] (Н)|[[Дина Бакст]] (Н)|[[Кетрин Х. Ентони]] (Н)|[[Елеонор Р. Дејвис]] (Н)|[[Алис де Ривера]] (Н)|[[Алис Чипман Дјуи]] (Н)|[[Сузана Веј Додс]] (Н)|[[Паула Донован]] (Н)|[[Бет Едмондс]] (Н)|[[Дороти Меигс Ејдлиц]] (Н)|[[Лаура Елдриџ]] (Н)|[[Едит Ана Елис]] (Н)|[[Џордан Емануел]] (Н)|[[Крис Ернст]] (Н)|[[Синди Естрада]] (Н)|[[Сиан Еванс (библиотекарка)]] (Н)|[[Рона М. Филдс]] (Н)|[[Јонет Флеминг]] (Н)|[[Хелен Ли Френклин]] (Н)|[[Синтија Фрисина]] (Н)|[[Долорес Чавез де Армихо]] (Н)}} |- | 8 | [[Корисник:Buhovski|Buhovski]] | {{подреден список|[[Договор на народот]] (Н)| [[Џон Мардок (уредник)]] (H)| [[Република против Адамс (1957)]] (Н)| [[Анарха Весткот]] (Н)| [[Локхед-Мекмилан против АМИ Иншуранс ДОО]] (Н)| [[Директор за постапки за човекови права против ИНС Реставрации ДОО]] (Н)| [[Прогресивен сојуз на работниците и земјоделците]] (Н)|[[Радиодифузна корпорација „Ампис“]] (Н)|[[Ерол Алибукс]] (Н)|[[Брам Бер]] (Н)|[[Фред Дерби]] (Н)|[[Еди Хуст]] (Н)|[[Рој Хорб]] (Н)|[[Ахани против Канада (министер за државјанство и имиграција)]] (Н)|[[Ре Берли]] (Н)|[[Киндлер против Канада (министер за правда)]] (Н)|[[Канада (Министер за вработување и имиграција) против Кјарели]] (Н)|[[Адвокатско друштво на Британска Колумбија против Мангат]] (Н)|[[Пушпанатан против Канада (министер за државјанство и имиграција)]] (Н)|[[Герард Леки]] (Н)|[[Рубен Розендал]] (Н)|[[Старател на Сали (црнкинка) против Бити]] (Н)|[[Р (Европски центар за права на Ромите) против службеникот за имиграција на аеродромот во Прага]] (Н)|[[Акција „Брант“]] (Н)|[[Дијана Кефас]] (Н)|[[Ричард Илс]] (Н)|[[Хајндс против Брејзел]] (Н)|[[Морисон против Вајт]] (Н)|[[Маргарита Дуплеси]] (Н)|[[Р против Џонс (Њу Бранзвик)]] (Н)|[[Блок 10]] (Н)|[[Франц фон Бодман]] (Н)| [[Германско друштво за расна хигиена]] (Н)| [[Хуго Шпац]] (Н)| [[Хелмут Фетер]] (Н)| [[Валтер Зонтаг]] (Н)}} |- | 9 | [[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]] | {{подреден список|[[Прва Женевска конвенција]] (Н)|[[Втора Женевска конвенција]] (Н)|[[Трета Женевска конвенција]] (Н)|[[Четврта Женевска конвенција]] (Н)|[[Историја на абортусот]] (Н)|[[Права на жените во Македонија]] (Н) |[[Абортусот во Канада]] (Н)|[[Закон за кинеско доселување (1885)]] (Н)|[[Регулирање на постојаното патување]] (Н)|[[Делгамукви против Британска Колумбија]] (Н)|[[Дуплесиови сирачиња]] (Н)|[[Феминизмот во Канада]] (Н)|[[Систем за пропусници (Канада)]] (Н)|[[Протерување на украинските Канаѓани]] (Н)|[[Ропството во Канада]] (Н)|[[Движење за граѓански права (1865–1896)]] (Н)|[[Движење за граѓански права (1896–1954)]] (Н)|[[Закон за граѓански права (1875)]] (Н)|[[Закон за граѓански права (1866)]] (Н)|[[Закон за граѓански права (1957)]] (Н)|[[Закон за граѓански права (1960)]] (Н)|[[Закон за граѓански права (1964)]] (Н)|[[Закон за граѓански права (1968)]] (Н)|[[Закон за граѓански права (1990)]] (Н)|[[Закон за граѓански права (1991)]] (Н)|[[Право на глас во Соединетите Американски Држави]] (Н)|[[Право на глас на жените во Соединетите Американски Држави]] (Н)|[[Петнаесетти амандман од Уставот на Соединетите Американски Држави]] (Н)|[[Седумнаесетти амандман од Уставот на Соединетите Американски Држави]] (Н)|}} |- | 10 | [[Корисник:19user99|19user99]] | {{подреден список|[[Четири слободи]] (Н)|[[Слобода од страв]] (Н)|[[Безбедност на личноста]] (Н)|[[Право на протест]] (Н)|[[Слобода на собирање]] (Н)|[[Закон против дискриминација]] (Н)|[[Слобода на здружување]] (Н)|[[Право на молчење]] (Н)|[[Три генерации на човекови права]] (Н)|[[Право на развој]] (Н)|[[Индивидуални и групни права]] (Н)|[[Малцински права]] (Н)|[[Човекови права и развој]] (Н)|[[Африканска повелба за човекови и народни права]] (Н)|[[Американска конвенција за човекови права]] (Н)|[[Хуманитарна интервенција]] (Н)|[[Африкански суд за човекови и народни права]] (Н)|[[Културни права]] (Н)|[[Меѓуамерикански суд за човекови права]] (Н)|[[Меѓуамериканска комисија за човекови права]] (Н)|[[Закон за еднаквост од 2010 година (Обединето Кралство)]] (Н)|[[Комисија за еднаквост и човекови права (Велика Британија)]] (Н)|[[Европска социјална повелба]] (Н)|[[Слобода на вероисповед]] (Н)|[[Слобода на мислење]] (Н)|[[Академска слобода]] (Н)|[[Право на наука и култура]] (Н)|[[Комитет за економски, социјални и културни права]] (Н)|[[Негативни и позитивни права]] (Н)|[[Права на барање и права на слобода]] (Н)|[[Право на приватност]] (Н)|[[Право на правично судење]] (Н)|[[Граѓански слободи]] (Н)|[[Интелектуална слобода]] (Н)|[[Економска слобода]] (Н)|[[Уметничка слобода]] (Н)}} |- | 11 | [[Корисник:Стефан Панев Дрен|Стефан Панев Дрен]] | {{подреден список|[[Логор за интернирање Касл Маунтин]] (Н)}} |- | 12 | [[Корисник:Sara Dren|Sara Dren]] | {{подреден список|[[Принципите на Јогјакарта]] (Н)}} |- | 13 | [[Корисник:Teaa Dren|Teaa Dren]] | {{подреден список|[[Р (Карсон) против Државниот секретар за работа и пензии]] (Н)|[[Комисијата за човекови права на Саскачеван против Воткот]] (Н)|[[Веласкез Родригез против Хондурас]] (Н)}} |- | 14 | [[Корисник:Dandarmkd|Dandarmkd]] | {{подреден список|[[Честерска голема повелба]] (Н)|[[Џејмс Фипс]] (Н)|[[Слобода на говорот (слика)]] (Н)|[[Тајно друштво (Персија)]] (Н)|[[Комитет за казни]] (Н)|[[Мирза Хусајн Техрани]] (Н) |[[Денот на вљубените во Иран]] (Н)|[[Захра Рахнавард]] (Н)|[[Зелен пат на надежта]] (Н)|[[Милион потписи]] (Н)|[[Ашурски протести]] (Н)|[[Кампања „Зелен свиток“]] (Н)|[[Persiankiwi]] (Н)|[[Закон за заштита на семејството (Иран)]] (Н)|[[Конференција „Иран по изборите“]] (Н)|[[Протестна психоза]] (Н)|[[Молитвено поклонение за слобода]] (Н)|[[Претседателски комитет за граѓански права]] (Н)|[[Обвинуваме за геноцид]] (Н)|[[Конференција за граѓански права во Белата куќа]] (Н)|[[Женски политички совет]] (Н)|[[Извршна наредба 12086]] (Н)|[[Извршна наредба 11375]] (Н)|[[Извршна наредба 11246]] (Н)|[[Извршна наредба 10925]] (Н)|[[Извршна наредба 10555]] (Н)|[[Извршна наредба 10479]] (Н)|[[Извршна наредба 10308]] (Н)|[[Извршна наредба 9981]] (Н)|[[Извршна наредба 8802]] (Н)|[[Движење „Марш кон Вашингтон“]] (Н)|[[Глорија Ричардсон]] (Н)|[[Регионален совет на црнечко водство]] (Н)|[[Хериет Мур]] (Н)|[[Хомер Плеси]] (Н)}} |- | 15 | [[Корисник:Marijadren|Marijadren]] | {{подреден список|[[Мануел Барсија]] (Н)|[[Карл Н. Деглер]] (Н)|[[Маџ Дресер]] (Н)|[[Кетрин Армстронг]] (Н)}} |- | 16 |[[Корисник:Andrej Simjanov|Andrej Simjanov]] | {{подреден список|[[Вилијам Гервејс Кларенс-Смит]] (Н)}} |- |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија За да се запишете во списокот по двете точки запишете го вашето корисничко име, како и после големата црта. (пример: Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123). Отстранете ги следните: <nowiki> <--- и ---> </nowiki> За да ги запишувате вашите статии во списокот во секоја заграда запишувајте ја статијата која сте ја уредиле и означувајте дали се работи за нова или подобрена статија (пример: [[Винсент ван Гог]] (Н)). Отстранете ги следните повторно: <nowiki> <--- и ---> </nowiki> == Резултати == <i>Резултатите ќе бидат објавени овде по крајот на натпреварот.</i> [[Категорија:Википедија:Вики за човековите права|Историја на човековите права]] [[Категорија:Википедија:Викимедија МКД во 2026 година]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки седмици]] 4cz41wm4zb0xik6ncckydoik8ycnm7i 5577324 5577320 2026-06-15T11:22:31Z Jtasevski123 69538 /* Список на учесници */ 5577324 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:150px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:HumanRightsLogo.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |} {| style="height:100%; width:80%; background:transparent; padding:0 10px 0 0; margin:0; border:0; border-spacing:0;" | style="padding:10px 0; font-family:'DejaVu Sans Serif', sans-serif; vertical-align:top;" | <span style="font-size:25px;"><center>'''Уредувачка седмица „Историја на човековите права“</center>'''</span> <br> <div align="center"> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-top:-10px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> <span style="font-size:16px; font-weight;">'''од 1 до 7 јуни 2026 година'''</span> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> </div> '''Историја на човековите права''' — иницијатива на здружението на граѓани „Викимедија МКД“ и Википедија на македонски јазик, која има за цел да помогне во подобрување на постоечките и создавање на нови статии на тема „Историја на човековите права“. Седмицата започнува на '''1 јуни 2026 г. во 00:00 ч.''' и завршува на '''7 јуни 2026 г. во 23:59 ч.''' по [[средноевропско време|македонско време]]. Доколку сте заинтересирани за учество, '''пријавете се подолу''' (со напатствија). Сите статии треба да бидат напишани во склад со начелата и правилата на Википедија, па така сите статии треба да бидат напишани на енциклопедиски стил и да имаат извори. При уредување на натпреварот или по завршувањето на истиот, сите учесници треба да се запишат со кои статии учествувале. Покрај пишувањето на нови статии, учесниците имаат прилика и значајно да дополнат постоечка статија. Во натпреварот имаат можност да учествуваат сите регистрирани корисници на Википедија на македонски јазик, а за најдобрите учесници се обезбедени награди. == Методи == За време на уредувачката седмица, учесниците се очекува да: * создадат нови статии и да ги подобрат постоечките; * додадат веродостојни надворешни врски во статиите; и * додадат слики во статиите за да ги направат посликовити. == Упатство за учество == === Основни податоци === * '''Почеток:''' 1 јуни 2026 г. во 00:00 (CEST). * '''Крај:''' 7 јуни 2026 г. во 23:59 (CEST). * '''Место на одржување:''' секое место со пристап до интернет. * '''Тема:''' Историја на човековите права == Пријава == * '''Чекор 1:''' Создадете корисничка сметка [https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BF%D0%B5%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0%D0%BB%D0%BD%D0%B0:%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%98%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B0%D0%A1%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B0 тука] или најавете се доколку веќе имате. * '''Чекор 2:''' Додадете го корисничкото име во [[#Список на учесници|списокот на учесници]] и одберете статија од [[#Материјали за уредување|списокот на статии за уредување]]. Со цел да се спречи истовремено уредување на една статија од повеќе учесници, задолжително додадете ги статиите коишто планирате да ги уредувате во списокот на учесници. === Награди === Награди се доделуваат на тројцата најплодотворни учесници во облик на вредносни купони, и тоа: * Прва награда: купон во вредност од 4.000 денари. * Втора награда: купон во вредност од 3.000 денари. * Трета награда: купон во вредност од 2.000 денари. '''Важно:''' За да се освои било која награда, потребно е да се создадат или подобрат најмалку 20 статии! == Содржина за уредување статии == [[Податотека:Content Translation Screencast (English).webm|мини|300п|десно|Кратко видео-упатство за тоа како се користи алатката за превод на статии на Википедија (видеото е со македонски превод)]] Во овој дел е направен преглед на корисни материјали за уредување, наведен е список со потребни статии, а прикажана е и табела за евиденција на придонесите. Додавањето нови содржини можело да се врши преку превод на содржини од другите јазични изданија на Википедија, но особено се охрабрувало дополнување со информации од други расположливи материјали. Препорака за новите и помалку искусни корисници е да ја користат алатката за превод на статии на Википедија (видео-упатство од десната страна). === Материјали за уредување === ;Други јазични изданија на Википедија * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:History of human rights]] ;Печатени и електронски изданија Се охрабруваат уредниците да користат македонски печатени и електронски изданија, а притоа е потребно изворите да бидат наведени. ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Петиција за политички права на Алжир од 1920 година]] (Н)|[[101. километар]] (Н)|[[Историја на човековите права]] (Н)|[[Плочи Ал-Јахуду]] (Н)|[[Повелба за правата од 1689 година]] (Н)|[[Обичајно меѓународно хуманитарно право]] (Н)|[[Повелба 08]] (Н)|[[Закон „Крофтерс Холдингс“ (Шкотска) од 1886 година]] (Н)|[[Каирска делкарација за човекови права во исламот]] (Н)|[[Киров цилиндар]] (Н)|[[Декларација за правата на човекот и граѓанинот од 1793 година]] (Н)|[[Борец за човекови права]] (Н)|[[Декларација за правата на човекот и граѓанинот]] (П)|[[Изготвување на Универзалната декларација за човекови права]] (П)|[[Женевска консензуална декларација]] (Н)|[[Лига на Хајленд Ленд]] (П)|[[Случај на МСП за израелската окупација на палестинските територии]] (Н)|[[Меѓународна коалиција на места на совеста]] (Н)|[[Колившчина]] (Н)|[[Курукан Фуга]] (Н)|[[Закони за земјиште (Ирска)]] (Н)|[[Надлежен трибунал]] (Н)|[[Интерниран цивил]] (Н)|[[Женевска конвенција за ранетите и болните]] (Н)|[[Женевска конвенција за воени заробеници]] (Н)|[[Човечки штит (закон)]] (Н)|[[Меѓународна комисија за утврдување на факти од хуманитарна важност]] (Н)|[[Список на потписници на Женевските конвенции]] (Н)|[[Жан Пикте]] (Н)|[[Протокол I кон Женевските конвенции]] (Н)|[[Протокол II кон Женевските конвенции]] (Н)|[[Протокол III кон Женевските конвенции]] (Н)|[[Закон за Женевските конвенции (амандман) од 1995 година]] (Н)|[[Закон за Женевските конвенции од 1957 година]] (Н)|[[Закон за Женевските конвенции и персоналот на Обединетите нации (протоколи) од 2009 година]] (Н)|[[Закон за воени злосторства од 1996 година]] (Н)|[[Ангус Мекдоналд]] (Н)|[[Закони и акти за кралско наследство]] (Н)|[[Историја на ропството]] (Н)|[[Тужба за геноцид на Јужна Африка против Израел]] (Н)|[[Декларација на Обединетите нации за правата на селаните]] (Н)|[[Вирџиниска декларација за права]]|[[Награда „Четири слободи“]] (Н)|[[Четири слободи (Роквел)]] (Н)|[[Форум за четврта слобода]](Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]] | {{подреден список|[[Бразилска резолуција]] (Н)|[[Споменик на четирите слободи]] (Н)|[[Остров Гибет (Бермуда)]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Техзеб-е-Нишван]] (Н)|[[Јавна сила]] (Н)|[[Улица Исток Запад]] (Н)|[[Јулска повелба]] (Н)|[[Ирска национална лига за земјиште]] (Н)|[[Џонсон против Ајзентрагер]] (Н)|[[Панис (робови)]] (Н)|[[Заклетва по службена должност]] (Н)|[[Медал за победа во Втората светска војна]] (Н)|[[Закон за катанци]] (Н)|[[Бун против Ејр]] (Н)|[[Урдубегис]] (Н)|[[Афроамериканци во Африка]] (Н)|[[Споменик за граѓански права во Вирџинија]] (Н)|[[Бомбардирање на Меџлисот во 1908 година]] (Н)|[[Втора месенска војна]] (Н)|[[Парк „Четири слободи“ на Франклин Д. Рузвелт]] (Н)|[[Кимбер против „Сафир Коуст Комјунити Аџд Кер“ ДООЕЛ]] (Н)|[[Диахилон]] (Н)|[[Во врска со Квинлан]] (Н)|[[Ама-ги]] (Н)|[[Балантајн против Канада]] (Н)|[[Валдман против Канада]] (Н)|[[Ирански локални избори во 1999 година]] (Н)|[[ Писмо за утре]] (Н)|[[Слобода на вероисповед (слика)]] (Н)|[[Георгиос Авероф]] (Н)|[[Мари Томова]] (Н)|[[Ернестина фон Фирт]] (Н)|[[Саиб Катир]] (Н)|[[Христијански ритуал и создавање на британски робовски друштва, 1650–1780]] (Н)|[[Чипева (1815)]] (Н)|[[Мохамед Салимула против Унијата на Индија]] (Н)|[[Кинбажин]] (Н)|[[Девети Толедски собор]] (Н)|[[Стивен Д. Берент]] (Н)|[[Џозеф Матамата]] (Н)|[[Јоаким Мруговски]] (Н)|[[Вилијам Л. Ван Дебург]] (Н)|[[Конвенции за ноќна работа]] (Н)|[[Битка кај Мадана]] (Н)|[[Волфганг Абел]] (Н)|[[Ропство во Дакија]] (Н)|[[Закон за продавници од 1950 година]] (Н)|[[Уријас-Орелана против Бонди]] (Н)|[[Џими Леонард Столк]] (Н)|[[ Список на организации за право на глас на жените]] (Н)|[[Михаил Маринич]] (Н)|[[Лондонски собор (1102)]] (Н)|[[Кејтлин Розентал]] (Н)|[[Замокот на кралицата]] (Н)|[[12-та конференција на Меѓународната алијанса за право на глас на жените]] (Н)|[[Ум ал-валад]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Ana Marija Dunja|Ana Marija Dunja]] | {{подреден список|[[Петиција за право]] (Н)|[[Закон за Хабеас Корпус од 1679 година]] (Н)|[[Атлантска повелба]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Doni12345|Doni12345]] | {{подреден список|[[Декларација за толеранција (1687)]] (Н)|[[Слобода на утробите]] (Н)}} |- | 6 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Пирн против Лајл]] (Н)|[[Џозеф Мајстер]] (Н)}} |- | 7 | [[Корисник:Rfstefan|Rfstefan]] | {{подреден список|[[Алан Мекдоналд (поет)]] (Н)| [[Дванаесет члена]] (Н)| [[Нејпиерова комисија]] (Н)| [[1919 година во женската историја]] (Н)|[[Историја на електроконвулзивна терапија во Обединетото Кралство]] (Н)|[[Ванита Матил]] (Н)| [[Пчелка за шиење ќебиња]] (Н)|[[Луси (гинекологија)]] (Н)| [[Џарја]] (Н)|[[Бањио]] (Н)|[[Споменик на четирите маври]] (Н)|[[Марк Варнери]] (Н)|[[Африкански гробишта Годет]](Н)|[[Амандман за еднаквост]] (Н)|[[Паулсдејл]] (Н)|[[Суфражетката]] (Н)|[[Ќелија 16]] (Н) |[[Како беше освоено гласањето]] (Н)|[[Ирис Клерт]] (Н)|[[Лаура Вите]] (Н)|[[Минта Бич]] (Н)|[[Џанета Р. ФицХју]] (Н)|[[Лина Гратама]] (Н)|[[Џорџет Ебанкс]] (Н)|[[Беатрис Грејг]] (Н)|[[Адела Милчиновиќ]] (Н)|[[Маргарита Томас-Клемент]] (Н)|[[Карме Травесет]] (Н)|[[Катерина Шлајмер-Кил]] (Н)|[[Серафина Давалос]] (Н)|[[Агнес де Силва]] (Н)|[[Клара Калниња]] (Н)|[[Катерина Арнот]] (Н)|[[Берта Бејкон]] (Н)|[[Ени Култејт]] (Н)|[[Џејн Клапертон]] (Н)|[[Клара Код]] (Н)|[[Марија Колби]] (Н)|[[Кетрин Корбет]] (Н)|[[Џеси Ландејл Камберленд]] (Н)|[[Ванда Алстон]] (Н)|[[Долорес Барговски]] (Н)|[[Џозефин Кејси]] (Н)|[[Маријам Чемберлен]] (Н)|[[Августа Калох Кристи]] (Н)|[[Џоан Акер]] (Н)|[[Џоан Алфс]] (Н)|[[Дина Бакст]] (Н)|[[Кетрин Х. Ентони]] (Н)|[[Елеонор Р. Дејвис]] (Н)|[[Алис де Ривера]] (Н)|[[Алис Чипман Дјуи]] (Н)|[[Сузана Веј Додс]] (Н)|[[Паула Донован]] (Н)|[[Бет Едмондс]] (Н)|[[Дороти Меигс Ејдлиц]] (Н)|[[Лаура Елдриџ]] (Н)|[[Едит Ана Елис]] (Н)|[[Џордан Емануел]] (Н)|[[Крис Ернст]] (Н)|[[Синди Естрада]] (Н)|[[Сиан Еванс (библиотекарка)]] (Н)|[[Рона М. Филдс]] (Н)|[[Јонет Флеминг]] (Н)|[[Хелен Ли Френклин]] (Н)|[[Синтија Фрисина]] (Н)|[[Долорес Чавез де Армихо]] (Н)}} |- | 8 | [[Корисник:Buhovski|Buhovski]] | {{подреден список|[[Договор на народот]] (Н)| [[Џон Мардок (уредник)]] (H)| [[Република против Адамс (1957)]] (Н)| [[Анарха Весткот]] (Н)| [[Локхед-Мекмилан против АМИ Иншуранс ДОО]] (Н)| [[Директор за постапки за човекови права против ИНС Реставрации ДОО]] (Н)| [[Прогресивен сојуз на работниците и земјоделците]] (Н)|[[Радиодифузна корпорација „Ампис“]] (Н)|[[Ерол Алибукс]] (Н)|[[Брам Бер]] (Н)|[[Фред Дерби]] (Н)|[[Еди Хуст]] (Н)|[[Рој Хорб]] (Н)|[[Ахани против Канада (министер за државјанство и имиграција)]] (Н)|[[Ре Берли]] (Н)|[[Киндлер против Канада (министер за правда)]] (Н)|[[Канада (Министер за вработување и имиграција) против Кјарели]] (Н)|[[Адвокатско друштво на Британска Колумбија против Мангат]] (Н)|[[Пушпанатан против Канада (министер за државјанство и имиграција)]] (Н)|[[Герард Леки]] (Н)|[[Рубен Розендал]] (Н)|[[Старател на Сали (црнкинка) против Бити]] (Н)|[[Р (Европски центар за права на Ромите) против службеникот за имиграција на аеродромот во Прага]] (Н)|[[Акција „Брант“]] (Н)|[[Дијана Кефас]] (Н)|[[Ричард Илс]] (Н)|[[Хајндс против Брејзел]] (Н)|[[Морисон против Вајт]] (Н)|[[Маргарита Дуплеси]] (Н)|[[Р против Џонс (Њу Бранзвик)]] (Н)|[[Блок 10]] (Н)|[[Франц фон Бодман]] (Н)| [[Германско друштво за расна хигиена]] (Н)| [[Хуго Шпац]] (Н)| [[Хелмут Фетер]] (Н)| [[Валтер Зонтаг]] (Н)}} |- | 9 | [[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]] | {{подреден список|[[Прва Женевска конвенција]] (Н)|[[Втора Женевска конвенција]] (Н)|[[Трета Женевска конвенција]] (Н)|[[Четврта Женевска конвенција]] (Н)|[[Историја на абортусот]] (Н)|[[Права на жените во Македонија]] (Н) |[[Абортусот во Канада]] (Н)|[[Закон за кинеско доселување (1885)]] (Н)|[[Регулирање на постојаното патување]] (Н)|[[Делгамукви против Британска Колумбија]] (Н)|[[Дуплесиови сирачиња]] (Н)|[[Феминизмот во Канада]] (Н)|[[Систем за пропусници (Канада)]] (Н)|[[Протерување на украинските Канаѓани]] (Н)|[[Ропството во Канада]] (Н)|[[Движење за граѓански права (1865–1896)]] (Н)|[[Движење за граѓански права (1896–1954)]] (Н)|[[Закон за граѓански права (1875)]] (Н)|[[Закон за граѓански права (1866)]] (Н)|[[Закон за граѓански права (1957)]] (Н)|[[Закон за граѓански права (1960)]] (Н)|[[Закон за граѓански права (1964)]] (Н)|[[Закон за граѓански права (1968)]] (Н)|[[Закон за граѓански права (1990)]] (Н)|[[Закон за граѓански права (1991)]] (Н)|[[Право на глас во Соединетите Американски Држави]] (Н)|[[Право на глас на жените во Соединетите Американски Држави]] (Н)|[[Петнаесетти амандман од Уставот на Соединетите Американски Држави]] (Н)|[[Седумнаесетти амандман од Уставот на Соединетите Американски Држави]] (Н)|}} |- | 10 | [[Корисник:19user99|19user99]] | {{подреден список|[[Четири слободи]] (Н)|[[Слобода од страв]] (Н)|[[Безбедност на личноста]] (Н)|[[Право на протест]] (Н)|[[Слобода на собирање]] (Н)|[[Закон против дискриминација]] (Н)|[[Слобода на здружување]] (Н)|[[Право на молчење]] (Н)|[[Три генерации на човекови права]] (Н)|[[Право на развој]] (Н)|[[Индивидуални и групни права]] (Н)|[[Малцински права]] (Н)|[[Човекови права и развој]] (Н)|[[Африканска повелба за човекови и народни права]] (Н)|[[Американска конвенција за човекови права]] (Н)|[[Хуманитарна интервенција]] (Н)|[[Африкански суд за човекови и народни права]] (Н)|[[Културни права]] (Н)|[[Меѓуамерикански суд за човекови права]] (Н)|[[Меѓуамериканска комисија за човекови права]] (Н)|[[Закон за еднаквост од 2010 година (Обединето Кралство)]] (Н)|[[Комисија за еднаквост и човекови права (Велика Британија)]] (Н)|[[Европска социјална повелба]] (Н)|[[Слобода на вероисповед]] (Н)|[[Слобода на мислење]] (Н)|[[Академска слобода]] (Н)|[[Право на наука и култура]] (Н)|[[Комитет за економски, социјални и културни права]] (Н)|[[Негативни и позитивни права]] (Н)|[[Права на барање и права на слобода]] (Н)|[[Право на приватност]] (Н)|[[Право на правично судење]] (Н)|[[Граѓански слободи]] (Н)|[[Интелектуална слобода]] (Н)|[[Економска слобода]] (Н)|[[Уметничка слобода]] (Н)}} |- | 11 | [[Корисник:Стефан Панев Дрен|Стефан Панев Дрен]] | {{подреден список|[[Логор за интернирање Касл Маунтин]] (Н)}} |- | 12 | [[Корисник:Sara Dren|Sara Dren]] | {{подреден список|[[Принципите на Јогјакарта]] (Н)}} |- | 13 | [[Корисник:Teaa Dren|Teaa Dren]] | {{подреден список|[[Р (Карсон) против Државниот секретар за работа и пензии]] (Н)|[[Комисијата за човекови права на Саскачеван против Воткот]] (Н)|[[Веласкез Родригез против Хондурас]] (Н)}} |- | 14 | [[Корисник:Dandarmkd|Dandarmkd]] | {{подреден список|[[Честерска голема повелба]] (Н)|[[Џејмс Фипс]] (Н)|[[Слобода на говорот (слика)]] (Н)|[[Тајно друштво (Персија)]] (Н)|[[Комитет за казни]] (Н)|[[Мирза Хусајн Техрани]] (Н) |[[Денот на вљубените во Иран]] (Н)|[[Захра Рахнавард]] (Н)|[[Зелен пат на надежта]] (Н)|[[Милион потписи]] (Н)|[[Ашурски протести]] (Н)|[[Кампања „Зелен свиток“]] (Н)|[[Persiankiwi]] (Н)|[[Закон за заштита на семејството (Иран)]] (Н)|[[Конференција „Иран по изборите“]] (Н)|[[Протестна психоза]] (Н)|[[Молитвено поклонение за слобода]] (Н)|[[Претседателски комитет за граѓански права]] (Н)|[[Обвинуваме за геноцид]] (Н)|[[Конференција за граѓански права во Белата куќа]] (Н)|[[Женски политички совет]] (Н)|[[Извршна наредба 12086]] (Н)|[[Извршна наредба 11375]] (Н)|[[Извршна наредба 11246]] (Н)|[[Извршна наредба 10925]] (Н)|[[Извршна наредба 10555]] (Н)|[[Извршна наредба 10479]] (Н)|[[Извршна наредба 10308]] (Н)|[[Извршна наредба 9981]] (Н)|[[Извршна наредба 8802]] (Н)|[[Движење „Марш кон Вашингтон“]] (Н)|[[Глорија Ричардсон]] (Н)|[[Регионален совет на црнечко водство]] (Н)|[[Хериет Мур]] (Н)|[[Хомер Плеси]] (Н)}} |- | 15 | [[Корисник:Marijadren|Marijadren]] | {{подреден список|[[Мануел Барсија]] (Н)|[[Карл Н. Деглер]] (Н)|[[Маџ Дресер]] (Н)|[[Кетрин Армстронг]] (Н)}} |- | 16 |[[Корисник:Andrej Simjanov|Andrej Simjanov]] | {{подреден список|[[Вилијам Гервејс Кларенс-Смит]] (Н)}} |- |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија За да се запишете во списокот по двете точки запишете го вашето корисничко име, како и после големата црта. (пример: Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123). Отстранете ги следните: <nowiki> <--- и ---> </nowiki> За да ги запишувате вашите статии во списокот во секоја заграда запишувајте ја статијата која сте ја уредиле и означувајте дали се работи за нова или подобрена статија (пример: [[Винсент ван Гог]] (Н)). Отстранете ги следните повторно: <nowiki> <--- и ---> </nowiki> == Резултати == <i>Резултатите ќе бидат објавени овде по крајот на натпреварот.</i> [[Категорија:Википедија:Вики за човековите права|Историја на човековите права]] [[Категорија:Википедија:Викимедија МКД во 2026 година]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки седмици]] jxyo6isod68srf9j0zzrkpm5tzid0yd 0 1395491 5577109 5561789 2026-06-14T21:08:24Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577109 wikitext text/x-wiki {{Infobox magazine |title = Good! Afternoon |logo = Good! Afternoon logo.png |image_file = good_afternoon_07_2009_cover.jpg |image_caption = Насловна страница на броевите 7 (издание за првата годишнина), на која е прикажана мангата ''[[Teppu]]'' од Моаре Охта |editor = Акира Канаи<ref>{{cite web|url=https://cstation.kodansha.co.jp/adstation/media/goodafternoon|script-title=ja:good! アフタヌーン|publisher=[[Kodansha]]|access-date=May 12, 2026|language=ja|archive-url=https://web.archive.org/web/20250809112104/https://cstation.kodansha.co.jp/adstation/media/goodafternoon|archive-date=August 9, 2025|url-status=live}}</ref> |editor_title = Главен и одговорен уредник |frequency = месечно |circulation = 27.000<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.j-magazine.or.jp/user/data/magdata/1/13|script-title=ja:一般社団法人 日本雑誌協会|website=www.j-magazine.or.jp|access-date=April 23, 2020|archive-date=January 15, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230115045659/https://www.j-magazine.or.jp/user/data/magdata/1/13|url-status=dead}}</ref><ref>Од 1 октомври 2018 до 30 септември 2019 година.</ref> |category = [[сеинен]]<ref>{{cite web|url=http://www.j-magazine.or.jp/magadata/index.php?module=list&action=list&cat1cd=1&cat3cd=15&period_cd=32|title=Men's Manga|work=Japanese Magazine Publishers Association|access-date=26 јули 2016|archive-date=2016-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220093841/http://www.j-magazine.or.jp/magadata/index.php?module=list&action=list&cat1cd=1&cat3cd=15&period_cd=32|url-status=dead}}</ref> |publisher = [[Kodansha]] |firstdate = 7 ноември 2008<ref>{{cite web|url=http://comipedia.com/magazine/good-afternoon|title=good! Afternoon|work=Comipedia|date=August 25, 2008|access-date=March 30, 2010|archive-date=April 21, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160421100029/http://comipedia.com/magazine/good-afternoon|url-status=dead}}</ref> |country = {{знаме|Јапонија}} |based = Токио |language = јапонски |website = {{URL|https://afternoon.kodansha.co.jp/goodafternoon}} }} '''''Good! Afternoon''''' ({{Langx|ja|good! アフтаヌーン}}, стилизирано како '''''good! Afternoon''''' или '''''good! AFTERNOON''''') — антологиско списание за јапонска [[Сеинен|сеинен-манга]] издавано од страна на издавачката куќа [[Kodansha]]. Списанието првично излегувало двомесечно, но кон крајот на 2012 г., почнувајќи од 25-тото издание, преминало на месечен распоред на издавање.<ref>{{cite web|last=Hodgkins|first=Crystalyn|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2012-09-07/good-afternoon-manga-magazine-goes-monthly|title=Good! Afternoon Manga Magazine Goes Monthly|website=[[Anime News Network]]|date=September 7, 2012|access-date=October 29, 2015}}</ref> Секој број обично содржел околу дваесет и пет приказни од различни автори и [[Мангака|мангаки]], со вкупен обем од околу 800 страници. Списанието претставувало сестринско издание на успешната манга-антологија ''[[Monthly Afternoon]]'' на истата издавачка куќа, а неговото прво издание излегло на 7 ноември 2008 г.<ref>{{cite web|last=Loo|first=Egan|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2008-08-25/takahashi-ice-blade-manga-to-relaunch-in-japan|title=Takahashi's ''Ice Blade'' Manga to Relaunch in Japan|website=[[Anime News Network]]|date=August 25, 2008|access-date=March 30, 2010}}</ref> Секој број се продавал по цена од 680 јени. Во периодот од 1 октомври 2018 до 30 септември 2019 г., списанието имало тираж од 27.000 примероци.<ref name="auto"/> == Манги што тековно излегуваат == {| class="wikitable sortable" ! Наслов ! Автор / Мангака ! Премиера |- | ''[[Ameku M.D.: Doctor Detective|Ameku Takao's Detective Karte – Sphere no Shitenshi]]'' | Микито Чинен (приказна) и Ери Такенаши (цртеж) | {{dts|2024|09|06}} |- | ''[[Dēryizu]]'' | Megochimo | {{dts|2020|06|07}} |- | ''[[Drifting Dragons]]'' | Таку Кувабара | {{dts|2016|06|07}} |- | ''[[Grand Blue Dreaming]]'' | Кенџи Иноуе (приказна) и Кимитаке Јошиока (цртеж) | {{dts|2014|04|07}} |- | ''[[Magus of the Library]]'' | Мицу Изуми | {{dts|2017|11|07}} |- | ''[[Majo no Hanaya-san]]'' | Соу Хамамјумиба | {{dts|2023|11|07}} |- | ''[[Natsume no Sekai - Ikai Taimaden]]'' | Хироаки Вакамија | {{dts|2020|03|07}} |- | ''[[New Jigokudo Reikai Tsushin]]'' | Хинова Козуки (приказна) и Мимори (цртеж) | {{dts|2020|10|07}} |- | ''[[Suika-tachi]]'' | Мори Тонкацу | {{dts|2020|08|08}} |- | ''[[Towa × Baretto ─ Kaijū Gakuen]]'' | Морион Коку (приказна) и Гендо (цртеж) | {{dts|2020|10|07}} |- | ''[[Witchcraft Works|Witchcraft Works Extra]]'' | Рју Мизунаги | {{dts|2022|03|07}} |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == *{{official website|https://afternoon.kodansha.co.jp/goodafternoon}} {{in lang|ja}} *[https://web.archive.org/web/20080906202514/http://good-afternoon.weblogs.jp/blog/ Официјален блог] {{in lang|ja}} *{{Anime News Network|magazine|19628}} [[Категорија:Месечни списанија за манга]] 48b3zxolt7rii56zh2rukehbycneklr 0 1395596 5577064 5562358 2026-06-14T18:40:08Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577064 wikitext text/x-wiki {{speciesbox | image = Matelea_denticulata_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-067.jpg | image_caption = ''[[Matelea]] denticulata'' | taxon = Asclepiadoideae | authority = [[Burnett]] | subdivision_ranks = родови | subdivision = Види текст }} '''Asclepiadoideae''' ― потсемејство на [[Скриеносеменици|цветни растенија]] во семејството кучешки чемери ([[Кучешки чемери|Apocynaceae]]). Порано, овие растенија, заедно со оние што сега се дел од подсемејствата [[Periplocoideae]] и [[Secamonoideae]] од кучешките чемери, биле третирани како посебно семејство под името '''Asclepiadaceae''',<ref name="Endress2014">{{Наведено списание|last=Endress|first=Mary E.|last2=Liede-Schumann|first2=Sigrid|last3=Meve|first3=Ulrich|date=February 2014|title=An updated classification for Apocynaceae|url=https://www.researchgate.net/publication/265728505|journal=Phytotaxa|volume=159|issue=3|pages=175–194|bibcode=2014Phytx.159..175E|doi=10.11646/phytotaxa.159.3.2|issn=1179-3163}}</ref> на пр. од [[Група за истражување на филогенијата на скриеносемените растенија]], и биле познати како семејство млечни треви.<ref>{{Наведена книга|url=http://www.forest.go.kr/kna/special/download/English_Names_for_Korean_Native_Plants.pdf|title=English Names for Korean Native Plants|publisher=[[Korea National Arboretum]]|year=2015|isbn=978-89-97450-98-5|location=Pocheon|pages=363|access-date=25 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525105020/http://www.forest.go.kr/kna/special/download/English_Names_for_Korean_Native_Plants.pdf|archive-date=25 May 2017|via=Korea Forest Service}}</ref> Тие формираат група повеќегодишни [[Билка|билки]], [[Грмушка|грмушки]] во форма на лијани или ретко [[Дрво (растение)|дрвја]], но исто така содржат значителен број на сукуленти со безлисни стебла. Постојат 348 родови, со околу 2.900 [[Вид (биологија)|видови]]. Тие главно се наоѓаат во тропските предели до суптропиците,<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/nationalaudubons00spel/page/347/|title=National Audubon Society Field Guide to North American Wildflowers: Western Region|last=Spellenberg|first=Richard|publisher=Knopf|year=2001|isbn=978-0-375-40233-3|edition=rev|pages=347}}</ref> особено во Африка и Јужна Америка. Многу нови хибриди се формирани поради уникатниот метод на оплодување на цветовите. == Таксономија == [[Гилберт Томас Барнет]] во 1835 година се смета за првиот ботаничар кој препознал примарна поделба на семејството Apocynaceae користејќи го името Asclepiadeae,<ref name="Reve11">{{Наведување|last=Reveal|first=James L.|date=2011|chapter=Asclepiadoideae|title=Indices Nominum Supragenericorum Plantarum Vascularium|publisher=Plant Biology section, Cornell University|contribution-url=http://www.plantsystematics.org/reveal/pbio/fam/allspgfileR.html|url=http://www.plantsystematics.org/reveal/pbio/fam/famAA-AP.html|access-date=2023-11-30|archive-date=2021-07-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20210704035355/http://www.plantsystematics.org/reveal/pbio/fam/famAA-AP.html|url-status=dead}}</ref> завршеток што сега се користи за племиња, а не за потсемејства. Во 2014 година, Ендрес, Лиде-Шуман и Мев препознале пет племиња во рамките на потсемејството.<ref name="Endress2014" /> Молекуларно филогенетска студија во 2019 година ја потврдила посебноста на петте племиња, кои биле поврзани како што е прикажано на следниот кладограм: <ref name="NazaClarGoydKaky19">{{Наведување|last=Nazar|first=N.|last2=Clarkson|first2=J.J.|last3=Goyder|first3=D.|last4=Kaky|first4=E.|last5=Mahmood|first5=T.|last6=Chase|first6=M.W.|date=2019|title=Phylogenetic relationships in Apocynaceae based on nuclear PHYA and plastid trnL-F sequences, with a focus on tribal relationships|journal=Caryologia International Journal of Cytology, Cytosystematics and Cytogenetics|volume=72|number=1|pages=55–81|doi=10.13128/cayologia-251}}</ref> {{clade |label1=Asclepiadoideae |1={{clade |1=Fockeeae |2={{clade |1=Asclepiadeae |2={{clade |1=Eustegieae |2={{clade |1=Ceropegieae |2=Marsdenieae }} }} }} }} }} === Племиња и родови === [[Податотека:Asclepia_syriaca3.jpg|десно|мини|''[[Asclepias syriaca]]'']] [[Податотека:Microloma_calycinum_PICT2490.JPG|десно|мини|''[[Microloma calycinum]]'', Рихтерсвелд, Јужна Африка]] Доделувањето на родови на племињата е базирано врз работата што ја вршеле Ендрес, Лиде-Шуман и Меве (2014),<ref name="Endress2014" /> со синоними од [[Plants of the World Online]] од декември 2023 г. Целосна ревизија на делот Marsdenieae била објавена од Лиде-Шуман ''и др.'' во 2022 година, а тие дополнителни родови го имаат тој цитат.<ref name="Liede-Schumann 2022">{{Наведено списание|last=Liede-Schumann|first=Sigrid|last2=Reuss|first2=Sebastian J.|last3=Meve|first3=Ulrich|last4=Gâteblé|first4=Gildas|last5=Livshultz|first5=Tatyana|last6=Forster|first6=Paul I.|last7=Wanntorp|first7=Livia|last8=Rodda|first8=Michele|date=2022|title=Phylogeny of Marsdenieae (Apocynaceae, Asclepiadoideae) based on chloroplast and nuclear loci, with a conspectus of the genera|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/tax.12713|journal=Taxon|volume=71|issue=4|pages=833-875|doi=10.1002/tax.12713|access-date=7 January 2026}}</ref> ==== Asclepiadeae ==== {{div col|colwidth=18em}} *''[[Araujia]]'' <small>Brot.</small> *''[[Asclepias]]'' <small>L.</small>, вклучувајќи ''Aidomene'' <small>Stopp</small>, ''Odontostelma'' <small>Rendle</small>, ''Trachycalymma'' <small>(K.Schum.)</small> *''[[Aspidoglossum]]'' <small>E.Mey.</small> *''[[Aspidonepsis]]'' <small>Nicholas</small> *''[[Astephanus]]'' <small>R.Br.</small> *''[[Barjonia]]'' <small>Decne.</small> *''[[Blepharodon]]'' <small>Decne.</small> *''[[Calciphila]]'' <small>Liede</small> *''[[Calotropis]]'' <small>R.Br.</small> *''[[Cordylogyne]]'' <small>E.Mey.</small> *''[[Cynanchum]]'' <small>L.</small>, вклучувајќи ''Adelostemma'' <small>Hook.f.</small>, ''Glossonema'' <small>Decne.</small>, ''Metaplexis'' <small>R.Br.</small>, ''Pentarrhinum'' <small>E.Mey.</small>, ''Seshagiria'' <small>Ansari</small>, ''Sichuania'' <small>M.G.Gilbert</small> *''[[Diplolepis]]'' <small>R.Br.</small> *''[[Ditassa]]'' <small>R.Br.</small> *''[[Fanninia]]'' <small>Harv.</small> *''[[Fischeria]]'' <small>DC.</small> *''[[Funastrum]]'' <small>E.Fourn.</small> *''[[Glossostelma]]'' <small>Schltr.</small> *''[[Gomphocarpus]]'' <small>R.Br.</small> *''[[Gonolobus]]'' <small>Michx.</small> *''[[Graphistemma]]'' <small>(Champ.</small> *''[[Gyrostelma]]'' <small>E.Fourn.</small> *''[[Hemipogon]]'' <small>Decne.</small> *''[[Holostemma]]'' <small>R.Br.</small> *''[[Hypolobus]]'' <small>E.Fourn.</small> *''[[Ibatia]]'' <small>Decne.</small> *''[[Jobinia]]'' <small>E.Fourn.</small> *''[[Kanahia]]'' <small>R.Br.</small> *''[[Lachnostoma (plant)|Lachnostoma]]'' <small>Kunth</small> *''[[Macroscepis]]'' <small>Kunth</small> *''[[Mahawoa]]'' <small>Schltr.</small> *''[[Margaretta]]'' <small>Oliv.</small> *''[[Matelea]]'' <small>Aubl.</small> *''[[Metastelma]]'' <small>R.Br.</small> *''[[Microloma]]'' <small>R.Br.</small> *''[[Minaria]]'' <small>T.U.P.Konno</small> *''[[Miraglossum]]'' <small>Kupicha</small> *''[[Monsanima]]'' <small>Liede</small> *''[[Morrenia]]'' <small>Lindl.</small> *''[[Nautonia]]'' <small>Decne.</small> *''[[Nephradenia]]'' <small>Decne.</small> *''[[Odontanthera]]'' <small>Wight</small> *''[[Oncinema]]'' <small>Arn.</small> *''[[Orthosia]]'' <small>Decne.</small> *''[[Oxypetalum]]'' <small>R.Br.</small> *''[[Oxystelma]]'' <small>R.Br.</small> *''[[Pachycarpus]]'' <small>E.Mey.</small> *''[[Parapodium]]'' <small>E.Mey.</small> *''[[Pentacyphus]]'' <small>Schltr.</small>, вклучувајќи ''Tetraphysa'' <small>Schltr.</small> *''[[Pentastelma]]'' <small>Tsiang</small> *''[[Pentatropis]]'' <small>R.Br.</small> *''[[Peplonia]]'' <small>Decne.</small> *''[[Pergularia]]'' <small>L.</small> *''[[Petalostelma]]'' <small>E.Fourn.</small> *''[[Phaeostemma]]'' <small>E.Fourn.</small> *''[[Pherotrichis]]'' <small>Decne.</small> *''[[Philibertia]]'' <small>Kunth</small>, вклучувајќи ''Mitostigma'' <small>Decne.</small> *''[[Pseudolachnostoma]]'' <small>Morillo</small> *''[[Raphistemma]]'' <small>Wall.</small> *''[[Rhyssostelma]]'' <small>Decne.</small> *''[[Rhytidostemma]]'' <small>Morillo</small> *''[[Rojasia]]'' <small>Malme</small> *''[[Schizoglossum]]'' <small>E.Mey.</small> *''[[Schizostephanus]]'' <small>Hochst.</small> *''[[Schubertia]]'' <small>Mart.</small> *''[[Scyphostelma]]'' <small>Baill.</small> *''[[Solenostemma]]'' <small>Hayne</small> *''[[Stathmostelma]]'' <small>K.Schum.</small> *''[[Stelmagonum]]'' <small>Baill.</small> *''[[Stenostelma]]'' <small>Schltr.</small> *''[[Tassadia]]'' <small>Decne.</small>, вклучувајќи ''Stenomeria'' <small>Turcz.</small> *''[[Tweedia]]'' <small>Hook.</small> *''[[Tylodontia]]'' <small>Griseb.</small> *''[[Vincetoxicum]]'' <small>Wolf</small>, вклучувајќи ''Merrillanthus'' <small>Chun</small>, ''Oncostemma'' <small>K.Schum.</small>, ''Rhyncharrhena'' <small>F.Muell.</small> *''[[Widgrenia]]'' <small>Malme</small> *''[[Woodia]]'' <small>Schltr.</small> *''[[Xysmalobium]]'' <small>R.Br.</small> {{div col end}} ==== Ceropegieae ==== [[Податотека:Ceropegia_candelabrum_11.jpg|мини|''[[Ceropegia candelabrum]]'']] [[Податотека:Caralluma_acutangula_Bild0685.jpg|десно|мини|''[[Caralluma acutangula]]'', Буркина Фасо]] [[Податотека:Leptadenia_pyrotechnica_Marco_Schmidt_0771.jpg|десно|мини|''[[Leptadenia pyrotechnica]]'', Буркина Фасо]] [[Податотека:Aasblume_Aug_2005.jpg|мини|''[[Stapelia gigantea]]'']] {{div col|colwidth=18em}} *''[[Anisotoma]]'' <small>Fenzl</small> *''[[Apteranthes]]'' <small>J.C.Mikan</small> *''[[Australluma]]'' <small>Plowes</small> *''[[Baynesia]]'' <small>Bruyns</small> *''[[Boucerosia]]'' <small>Wight</small> *''[[Brachystelma]]'' <small>Sims</small> *''[[Caralluma]]'' <small>R.Br.</small> *''[[Caudanthera]]'' <small>Plowes</small> *''[[Ceropegia]]'' <small>L.</small> *''[[Conomitra linearis]]'' <small>Fenzl</small> *''[[Desmidorchis]]'' <small>Ehrenb.</small> *''[[Duvalia]]'' <small>Haw.</small> *''[[Duvaliandra]]'' <small>M.G.Gilbert</small> *''[[Echidnopsis]]'' <small>Hook.f.</small> *''[[Edithcolea]]'' <small>N.E.Br.</small> *''[[Emplectanthus]]'' <small>N.E.Br.</small> *''[[Heterostemma]]'' <small>Wight</small> *''[[Hoodia]]'' <small>Sweet</small> *''[[Huernia]]'' <small>R.Br.</small> *''[[Larryleachia]]'' <small>Plowes</small> *''[[Lavrania]]'' <small>Plowes</small> *''[[Leptadenia]]'' <small>R.Br.</small> *''[[Monolluma]]'' <small>Plowes</small> *''[[Neoschumannia]]'' <small>Schltr.</small> *''[[Notechidnopsis]]'' <small>Lavranos</small> *''[[Ophionella]]'' <small>Bruyns</small> *''[[Orbea]]'' <small>Haw.</small>, вклучувајќи ''Orbeanthus'' <small>L.C.Leach</small> *''[[Orthanthera]]'' <small>Wight</small> *''[[Pectinaria]]'' <small>Haw.</small> *''[[Pentasacme]]'' <small>Wall.</small> *''[[Piaranthus]]'' <small>R.Br.</small> *''[[Pseudolithos]]'' <small>P.R.O.Bally</small>, вклучувајќи ''Anomalluma'' <small>Plowes</small> *''[[Quaqua]]'' <small>N.E.Br.</small> *''[[Rhytidocaulon]]'' <small>P.R.O.Bally</small> *''[[Richtersveldia columnaris|Richtersveldia]]'' <small>Meve</small> *''[[Riocreuxia]]'' <small>Decne.</small> *''[[Sisyranthus]]'' <small>E.Mey.</small> *''[[Socotrella]]'' <small>Bruyns</small> *''[[Stapelia]]'' <small>L.</small> *''[[Stapelianthus]]'' <small>Choux</small> *''[[Stapeliopsis]]'' <small>Pillans</small> *''[[Tavaresia]]'' <small>Welw.</small> *''[[Tridentea]]'' <small>Haw.</small> *''[[Tromotriche]]'' <small>Haw.</small> *''[[Whitesloanea]]'' <small>Chiov.</small> {{div col end}} ====Eustegieae==== *''[[Emicocarpus]]'' <small>R.Br.</small> *''[[Eustegia]]'' <small>K.Schum. & Schltr.</small> ====Fockeeae==== *''[[Cibirhiza]]'' <small>Bruyns</small> *''[[Fockea]]'' <small>Endl.</small> ==== Marsdenieae ==== [[Податотека:Starr_080530-4659_Marsdenia_floribunda.jpg|десно|мини|''[[Stephanotis floribunda]]'']] {{div col|colwidth=18em}} *''[[Anatropanthus]]'' <small>Schltr.</small> *''[[Anisopus]]'' <small>N.E.Br.</small> *''[[Asterostemma (plant)|Asterostemma]]'' <small>Decne.</small> *''[[Campestigma]]'' <small>Pierre</small> *''[[Cionura]]'' <small>Griseb.</small> *''[[Cosmostigma]]'' <small>Wight</small> *''[[Dischidanthus]]'' <small>Tsiang</small><ref name="Liede-Schumann 2022" /> *''[[Dischidia]]'' <small>R.Br.</small> *''[[Dolichopetalum]]'' <small>Tsiang</small> *''[[Gongreos]]'' <small>Rodda, Liede & Meve</small><ref name="Liede-Schumann 2022" /> *''[[Gongronema]]'' <small>(Endl.) Decne.</small> *''[[Gongronemopsis]]'' <small>S.Reuss, Liede & Meve</small><ref name="Liede-Schumann 2022" /> *''[[Gunnessia]]'' <small>P.I.Forst.</small> *''[[Gymnema]]'' <small>R.Br.</small> *''[[Harmandiella]]'' <small>Costantin</small><ref name="Liede-Schumann 2022" /> *''[[Heynella]]'' <small>Backer</small> *''[[Hoya]]'' <small>R.Br.</small>, вклучувајќи ''Cathetostemma'' <small>Blume</small>, ''Clemensiella'' <small>Schltr.</small> *''[[Jasminanthes]]'' <small>Blume</small> *''[[Leichhardtia]]'' <small>R.Br.</small><ref name="Liede-Schumann 2022" /> *''[[Lygisma]]'' <small>Hook.f.</small> *''[[Marsdenia]]'' <small>R.Br.</small> *''[[Oreosparte]]'' <small>Schltr.</small> *''[[Papuahoya]]'' <small>Rodda & Simonsson</small><ref name="Liede-Schumann 2022" /> *''[[Pycnorhachis]]'' <small>Benth.</small> *''[[Rhyssolobium]]'' <small>E.Mey.</small> *''[[Ruehssia]]'' <small>H.Karst. ex Schltdl.</small><ref name="Liede-Schumann 2022" /> *''[[Sarcolobus]]'' <small>R.Br.</small>, вклучувајќи ''Quisumbingia'' <small>Merr.</small> *''[[Sicyocarpus]]'' <small>Bojer</small><ref name="Liede-Schumann 2022" /> *''[[Stephanotis]]'' <small>Thouars</small>, вклучувајќи ''Dregea'' <small>E.Mey.</small>, ''Wattakaka'' <small>Hassk.</small> *''[[Stigmatorhynchus]]'' <small>Schltr.</small> *''[[Telosma]]'' <small>Coville</small> *''[[Treutlera]]'' <small>Hook.f.</small> {{div col end}} ==== Други родови ==== Овие родови не се прифатени во рамките на Asclepiadoideae од Endress ''et al.'' (2014),<ref name="Endress2014" />, но се прифатени од Plants of the World Online. Племенските распореди подолу се од [[Информативна мрежа за гермоплазмени ресурси]], каде што се дадени. {{div col|colwidth=18em}} *''[[Dalzielia]]'' <small>Turrill</small> - нема молекуларен доказ, но се вбројува надвор од ''Marsdenia''.<ref name="Liede-Schumann 2022" /> *''[[Decanema]]'' <small>Decne.</small> – Asclepiadeae (веројатно синоним на ''Cynanchum'')<ref name="GRIN_g3436">{{cite web |title=Gen. ''Decanema'' Decne. |work=[[Germplasm Resources Information Network]] |publisher=[[Agricultural Research Service]], [[United States Department of Agriculture]]|url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxon/taxonomygenus?id=3436 |access-date=2023-12-01 }}</ref> *''[[Gymnemopsis]]'' <small>Costantin</small> - нема молекуларен доказ, но се вбројува надвор од ''Pseudosarcolobus'' и ''Harmandiella''.<ref name="Liede-Schumann 2022" /> *''[[Kerbera]]'' <small>E.Fourn.</small> – Asclepiadeae<ref name="GRIN_g6297">{{cite web |title=Gen. ''Kerbera'' E.Fourn. |work=[[Germplasm Resources Information Network]] |publisher=[[Agricultural Research Service]], [[United States Department of Agriculture]]|url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxon/taxonomygenus?id=6297 |access-date=2023-12-01 }}</ref> *''[[Periglossum]]'' <small>Decne.</small> – Asclepiadeae<ref name="GRIN_g9109">{{cite web |title=Gen. ''Periglossum'' Decne. |work=[[Germplasm Resources Information Network]] |publisher=[[Agricultural Research Service]], [[United States Department of Agriculture]]|url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxon/taxonomygenus?id=9109 |access-date=2023-12-01 }}</ref> *''[[Polystemma]]'' <small>Decne.</small>, including ''Microdactylon''<ref name=POWO_77297239-1>{{Cite POWO|title=''Polystemma cordatum'' (Brandegee) L.O.Alvarado|id=77297239-1|access-date=2023-11-30|mode=cs1}}</ref> – Asclepiadeae (possible synonym of ''Matelea'')<ref name="GRIN_g16047">{{cite web |title=Gen. ''Polystemma'' Decne. |work=[[Germplasm Resources Information Network]] |publisher=[[Agricultural Research Service]], [[United States Department of Agriculture]]|url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxon/taxonomygenus?id=16047 |access-date=2023-12-01 }}</ref> *''[[Ptycanthera]]'' <small>Decne.</small> – Asclepiadeae (веројатно е синоним на ''Matelea'')<ref name="GRIN_g16180">{{cite web |title=Gen. ''Ptycanthera'' Decne. |work=[[Germplasm Resources Information Network]] |publisher=[[Agricultural Research Service]], [[United States Department of Agriculture]]|url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxon/taxonomygenus?id=16180 |access-date=2023-12-01 }}</ref> *''[[Schistonema]]'' <small>Schltr.</small> – Asclepiadeae (веројатно е синоним на ''Tweedia'')<ref name="GRIN_g10849">{{cite web |title=Gen. ''Schistonema'' Schltr. |work=[[Germplasm Resources Information Network]] |publisher=[[Agricultural Research Service]], [[United States Department of Agriculture]]|url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxon/taxonomygenus?id=10849 |access-date=2023-12-01 }}</ref> *''[[Vailia]]'' <small>Rusby</small> – Asclepiadeae (веројатно е синоним на '' Blepharodon'')<ref name="GRIN_g12614">{{cite web |title=Gen. ''Vailia'' Rusby |work=[[Germplasm Resources Information Network]] |publisher=[[Agricultural Research Service]], [[United States Department of Agriculture]]|url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxon/taxonomygenus?id=12614 |access-date=2023-12-01 }}</ref> {{div col end}} == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Asclepiadoideae}} * [https://web.archive.org/web/20061208012117/http://www.stapeliads.info/serv/core.s3 Stapeliads.info] * [https://web.archive.org/web/20111121051213/http://www.kew.org/science-research-data/kew-in-depth/msbp/publications-data-resources/technical-resources/index.htm Теренски прирачник за собирачи на семиња, Кралски ботанички градини, Кју] * [https://web.archive.org/web/20090524205400/http://www.ig-ascleps.org/asclepius.htm Информации за Асклепијада од ig-ascleps.org] * [https://web.archive.org/web/19990222072311/http://biodiversity.uno.edu/delta/angio/www/asclepia.htm Семејство Asclepiadaceae] * [https://web.archive.org/web/20070708221010/http://www.uni-bayreuth.de/departments/planta2/research/databases/delta_as/index.htm Родовите на Asclepiadoideae, Secamonoideae и Periplocoideae (Apocynaceae)] * [https://www.botanical-dermatology-database.info/BotDermFolder/ASCL-1.html Asclepiadaceae] во [https://www.botanical-dermatology-database.info/ BoDD &#x2013; Ботаничка дерматолошка база на податоци] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Кучешки чемери]] b658cr0i9wdrmjrdwymkslq45vxa83q 0 1395906 5577092 5565882 2026-06-14T19:46:25Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577092 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}{{Speciesbox|name=Corylus maxima|image=Hasel_fg01.jpg|image_caption=Плодот од <i>Corylus maxima</i>, кој ја покажува издолжената цевчеста обвивка|status=DD|status_system=IUCN3.1|status_ref=<ref>{{cite iucn|author1=Rivers, M.C.|author2=Beech, E.|year=2018|title=''Corylus maxima''|article-number=e.T194619A122039374|doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T194619A122039374.en|access-date=31 July 2023}}</ref>|genus=Corylus|species=maxima|authority=[[Mill.]]|synonyms=* ''Corylus arborescens'' <small>G.Gaertn., B.Mey. & Scherb.</small> * ''Corylus balcana'' <small>P.D.Sell</small> * ''Corylus balcana'' f. ''atropurpurea'' <small>P.D.Sell</small> * ''Corylus intermedia'' <small>Fingerh.</small> * ''Corylus sativa'' <small>Poit. & Turpin</small> * ''Corylus tubulosa'' <small>Willd.</small>|synonyms_ref=<ref>{{Cite web |last=<!--Not stated--> |date=2017 |title=''Corylus maxima'' Mill. |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:295467-1 |access-date=12 July 2020 |website=Plants of the World Online |publisher=Board of Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew}}</ref>|color=lightgreen}}'''''Corylus maxima''''' или '''филберт''' — вид јадлива [[леска]] од [[Брези|фамилијата брези]] по [[Домороден вид|потекнло]] од Евроазија. == Опис == ''Corylus maxima'' е [[Листопадни растенија|листопадна]] [[грмушка]] која се карактеризира со височина од 6-10 м и со дебелина на [[Стебло|стебла]] до 20см. [[Лист|Листовите]] се заоблени, 5-12 см долги и 4-10 см широки со грубо двојно назабен раб. [[Цвет|Цветовите]] се [[Реса (ботаника)|ресички]] опрашувани со ветер, кои се создаваат кон крајот на зимата. Машките ресички ([[полен]]) се бледо жолти и долги 5-10 см, а женските реси се светло црвени и се долги само 1-3 мм. [[Овошје|Плодот]] е [[Оревест плод|јаткаст]], произведен во гроздови од 1–5 заедно и секој е во должина од 1.5-2.5 см, целосно затворен во должина од 3-5 см и со цевчест [[прицветник]] (лушпа). === Слични видови === Тој е сличен на сродната обична леска, ''[[Обична леска|C. avellana]]'', која се разликува по тоа што оревката е поцелосно затворена со цевчестата [[Прицветник|обвивка]], а оваа карактеристика ја дели клунестата леска ''[[Corylus cornuta|C. cornuta]]'' од Северна Америка и азиската леска ''[[Corylus sieboldiana]]'' од источна Азија. == Распространетост и живеалиште == Видот е [[Домороден вид|домороден]] во југоисточна Европа и југозападна Азија, од Балканот па се до Орду во Турција. == Употреба == Лешникот е јадлив и е многу сличен на [[Лешник|лешникот]]. Овие лешници понекогаш се одгледуваат во [[Овоштарник|овоштарници]] за јаткастите плодови, но многу поретко од обичниот лешник. Виолетоволисната сорта ''C.maxima'' „Purpurea“ е популарна [[Украсно растение|украсна грмушка]] во градините.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://apps.rhs.org.uk/plantselector/plant?plantid=555|title=RHS Plant Selector - ''Corylus maxima'' 'Purpurea'|accessdate=19 July 2013}}{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>{{Галерија|Corylus maxima 'Purpurea'.jpg|''C. maxima'' 'Purpurea'}} == Име == Во [[Орегон]], „филберт“ се користи општо за комерцијални лешници, а употребата на овој начин делумно исчезнала поради напорите на одгледувачите на лешници во Орегон да го брендираат својот производ за подобро да се привлечат на глобалните пазари и да избегнат забуна.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.oda.state.or.us/information/AQ/AQFall99/07.html|title=Agriculture Quarterly - Oregon Department of Agriculture|work=www.oda.state.or.us|accessdate=2026-05-27|archive-date=2012-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20120722223123/http://oda.state.or.us/information/AQ/AQFall99/07.html|url-status=dead}}</ref> Етимологијата на зборот „филберт“ може да се поврзе со норманскиот француски јазик, односно празникот на [[Свети Филберт|Свети Филиберт]] кој е на 20 август (стар стил) и можно е растението да било преименувано по него бидејќи оревите зрееле на овој ден. == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Таксони опишани од Филип Милер]] [[Категорија:Украсни дрва]] [[Категорија:Јадливи оревести плодови и семки]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Леска]] [[Категорија:Видови без доволно податоци според МСЗП]] [[Категорија:Флора на западна Азија]] [[Категорија:Флора на Кавказ]] [[Категорија:Градинарски растенија од Европа]] jb8zxur4fguq3hzl2ziw5cvpecpruql 0 1396123 5576997 5576909 2026-06-14T15:11:40Z Carshalton 30527 /* Катар - Швајцарија */ 5576997 wikitext text/x-wiki {{Врати се|Светско првенство во фудбал 2026}} '''Светско првенство во фудбал 2026 - група Б''' била една од дванаесетте групи на [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]] и во неа се натпреварувале еден од домаќините [[Фудбалска репрезентација на Канада|Канада]], како и репрезентациите на [[Фудбалска репрезентација на Босна и Херцеговина|Босна и Херцеговина]], [[Фудбалска репрезентација на Катар|Катар]] и [[Фудбалска репрезентација на Швајцарија|Швајцарија]]. Натпреварите се одиграле од 12 до 24 јуни 2026 година.<ref name="match schedule">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |publisher=[[FIFA]] |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024}}</ref> Двете првопласирани репрезентации во групата, а можно е и третата, ќе продолжат понатаму во шеснаесттинафиналето.<ref name="regulations">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |publisher=FIFA |date=May 2025 |access-date=June 7, 2025 |archive-date=June 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}</ref> ==Репрезентации== {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%;" width=90% |- !rowspan=2| {{Tooltip| Поз. | Позиција по извлекувањето}} !rowspan=2| Екипа !rowspan=2| Шешир !rowspan=2| Конфедерација !rowspan=2| Метод на<br>квалификување !rowspan=2| Датум на<br>квалификување !rowspan=2 data-sort-type="number"| Број на<br>настапи<br>на СП !rowspan=2| Последен<br>настап !rowspan=2| Најдобар<br>резултат !colspan=2| Позиција на<br>ранг-листата на ФИФА |- ! ноември 2025 ! јуни 2026 |- | Б1 || style=white-space:nowrap | {{fb|CAN}} || 1 || [[КОНКАКАФ]] || data-sort-value="*" | Домаќин || 14 февруари 2023 || 3 || [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] || Групна фаза ([[Светско првенство во фудбал 1986|1986]], [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]]) || data-sort-value="1.0" | 27 || |- | Б2 || style=white-space:nowrap | {{fb|BIH}} || 4 || [[УЕФА]] || Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026|Баражот во УЕФА квалификациите]] || 31 март 2026 || 2 || [[Светско првенство во фудбал 2014|2014]] || data-sort-value="3.1" | Групна фаза ([[Светско првенство во фудбал 2014|2014]]) || 71 || |- | Б3 || style=white-space:nowrap | {{fb|QAT}} || 3 || [[АФК]] || Победник во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026|групата А од четвртата рунда на АФК квалификациите]] || 14 октомври 2025 || 2 || [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] || data-sort-value="4.1" | Групна фаза ([[Светско првенство во фудбал 2022|2022]]) || 51 || |- | Б4 || style=white-space:nowrap | {{fb|SUI}} || 2 || [[УЕФА]] || Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (УЕФА) - група Б|групата Б во УЕФА квалификациите]] || 18 ноември 2025 || 13 || [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] || data-sort-value="7.3" | Четвртфинале ([[Светско првенство во фудбал 1934|1934]], [[Светско првенство во фудбал 1938|1938]], [[Светско првенство во фудбал 1954|1954]]) || 17 || |} ==Табела== {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Б !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|CAN|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|BIH}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|QAT|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|SUI|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} ==Натпревари== ===Канада - Босна и Херцеговина=== <section begin=B1 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Канада - Босна и Херцеговина|Канада - Босна и Херцеговина]] |дата = 12 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = 1–1 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021449 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = *[[Кајл Ларин|Ларин]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Јово Лукиќ|Лукиќ]] |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.002 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Факундо Тељо]] }}<section end=B1 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _can26h |pattern_b = _can26h |pattern_ra = _can26h |pattern_sh = _can26h |pattern_so = |leftarm = FF0000 |body = FF0000 |rightarm = FF0000 |shorts = FF0000 |socks = FF0000 |title = Канада<ref name="CAN-BIH line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12458/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group B – Canada v. Bosnia and Herzegovina |publisher=[[FIFA]] |date=June 12, 2026 |access-date=June 12, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _bih26 |pattern_b = _bih26a |pattern_ra = _bih26 |pattern_sh = |pattern_so = _bih26al |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Босна&nbsp;и&nbsp;Херцеговина<ref name="CAN-BIH line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''16'''||[[Максим Крепо]] |- |RB ||'''2''' ||[[Алистер Џонстон]] || {{yel|11}} |- |CB ||'''4''' ||[[Лук де Фужерол]] || {{yel|53}} |- |CB ||'''13'''||[[Дерек Корнелиус]] |- |LB ||'''22'''||[[Ричи Лареја]] |- |RM ||'''17'''||[[Тејџон Бјукенен]] || || {{suboff|61}} |- |CM ||'''7''' ||[[Стивен Еуштакио]] {{Капитен}} || || {{suboff|90+1}} |- |CM ||'''8''' ||[[Исмаел Коне]] |- |LM ||'''11'''||[[Лиам Милар]] || || {{suboff|61}} |- |CF ||'''10'''||[[Џонатан Дејвид]] || || {{suboff|61}} |- |CF ||'''12'''||[[Тани Олувасеји]] || || {{suboff|76}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''20'''||[[Али Ахмед]] || || {{subon|61}} |- |FW ||'''24'''||[[Промис Дејвид]] || || {{subon|61}} |- |MF ||'''14'''||[[Џејкоб Шафелбург]] || || {{subon|61}} |- |FW ||'''9''' ||[[Кајл Ларин]] || || {{subon|76}} |- |MF ||'''21'''||[[Џонатан Осорио]] || || {{subon|90+1}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|USA}} [[Џеси Марш]] |} |valign="top"|[[File:CAN-BIH 2026-06-12.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Никола Васиљ]] |- |RB ||'''7''' ||[[Амар Дедиќ]] |- |CB ||'''18'''||[[Никола Катиќ]] || {{yel|90+3}} |- |CB ||'''4''' ||[[Тарик Мухаремовиќ]] |- |LB ||'''5''' ||[[Сеад Колашинац]] {{Капитен}} || || {{suboff|83}} |- |RM ||'''20'''||[[Есмир Бајрактаревиќ]] || || {{suboff|74}} |- |CM ||'''13'''||[[Иван Башиќ]] || || {{suboff|62}} |- |CM ||'''6''' ||[[Бенјамин Тахировиќ]] |- |LM ||'''15'''||[[Амар Мемиќ]] || || {{suboff|74}} |- |CF ||'''10'''||[[Ермедин Демировиќ]] || {{yel|44}} |- |CF ||'''25'''||[[Јово Лукиќ]] || {{yel|45+1}} || {{suboff|62}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''8''' ||[[Армин Гиговиќ]] || || {{subon|62}} |- |FW ||'''9''' ||[[Самед Баждар]] || || {{subon|62}} |- |MF ||'''14'''||[[Иван Шуњиќ]] || || {{subon|74}} |- |FW ||'''19'''||[[Керим Алајбеговиќ]] || || {{subon|74}} |- |MF ||'''17'''||[[Џенис Бурниќ]] || || {{subon|83}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Сергеј Барбарез]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Исмаел Коне]] (Канада)<ref name="MOTM">{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/michelob-ultra-superior-player-of-match-winner |title=Michelob Ultra Superior Player of the Match – every winner |publisher=[[FIFA]] |date=June 12, 2026 |access-date=June 12, 2026}}</ref> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="CAN-BIH line-ups"/> <br />{{flagsport|ARG}} [[Хуан Пабло Белати]] <br />{{flagsport|ARG}} [[Габриел Шаде]] <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|SAU}} [[Халид Ал-Тураис]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|ARG}} [[Ернан Мастранџело]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|URU}} Антонио Гарсија <br />{{flagsport|NIC}} [[Татјана Гусман]] |} ===Катар - Швајцарија=== <section begin=B2 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Јужна Кореја - Чешка|Јужна Кореја - Чешка]] |дата = 13 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|QAT}} |резултат = 1–1 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021447 |екипа2 = {{fb|SUI}} |голови1 = *[[Миро Мухајм|Мухајм]] {{goal|90+4|авт.}} |голови2 = *{{goal|17|пен.}} [[Брил Ембоо|Емболо]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 67.966 |судија = {{flagsport|HON}} [[Саид Мартинес]] }}<section end=B2 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _qat26h |pattern_b = _qat26hA |pattern_ra = _qat26h |pattern_sh = _qat26h |pattern_so = _qat26hl |leftarm = 7c202b |body = 7c202b |rightarm = 7c202b |shorts = 7c202b |socks = 7c202b |title = Катар<ref name="QAT-SUI line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12456/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group B – Qatar v. Switzerland |publisher=[[FIFA]] |date=June 13, 2026 |access-date=June 13, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _sui26a |pattern_b = _sui26a |pattern_ra = _sui26a |pattern_sh = _sui26a |pattern_so = _sui26al |leftarm = d6e6e5 |body = d6e6e5 |rightarm = d6e6e5 |shorts = d6e6e5 |socks = d6e6e5 |title = Швајцарија<ref name="QAT-SUI line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Махмуд Абунада]] || {{yel|14}} |- |RB ||'''13'''||[[Ајуб Ал-Уи]] || || {{suboff|60}} |- |CB ||'''2''' ||[[Ро-Ро]] |- |CB ||'''16'''||[[Буалем Хухи]] {{Капитен}} |- |LB ||'''14'''||[[Хомам Ахмед]] |- |CM ||'''5''' ||[[Јасем Габер]] || {{yel|23}} || {{suboff|60}} |- |CM ||'''4''' ||[[Иса Лаје]] |- |RW ||'''8''' ||[[Едмилсон Жуниор]] || || {{suboff|88}} |- |AM ||'''23'''||[[Асим Мадибо]] || || {{suboff|79}} |- |LW ||'''11'''||[[Акрам Афиф]] |- |CF ||'''15'''||[[Јусуф Абдурисаг]] || || {{suboff|60}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''20'''||[[Ахмед Фатехи]] || || {{subon|60}} |- |MF ||'''12'''||[[Карим Будијаф]] || || {{subon|60}} |- |FW ||'''7''' ||[[Ахмед Алаелдин]] || || {{subon|60}} |- |MF ||'''26'''||[[Мохамед Манај]] || || {{subon|79}} |- |FW ||'''10'''||[[Хасан Ал-Хајдос]] || || {{subon|88}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ESP}} [[Хулен Лопетеги]] |} |valign="top"|[[File:QAT-SUI 2026-06-13.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Грегор Кобел]] |- |RB ||'''6''' ||[[Денис Закарија]] || {{yel|42}} |- |CB ||'''5''' ||[[Мануел Аканжи]] |- |CB ||'''4''' ||[[Нико Елведи]] |- |LB ||'''13'''||[[Рикардо Родригес (фудбалер)|Рикардо Родригес]] || || {{suboff|89}} |- |CM ||'''20'''||[[Мишел Ебишер]] || || {{suboff|66}} |- |CM ||'''10'''||[[Гранит Џака]] {{Капитен}} |- |CM ||'''8''' ||[[Ремо Фројлер]] || || {{suboff|89}} |- |RF ||'''11'''||[[Дан Ндоје]] || || {{suboff|66}} |- |CF ||'''7''' ||[[Брил Емболо]] |- |LF ||'''17'''||[[Рубен Варгас]] || || {{suboff|79}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''22'''||[[Фабијан Ридер]] || || {{subon|66}} |- |MF ||'''9''' ||[[Јохан Манзамби]] || || {{subon|66}} |- |FW ||'''23'''||[[Зеки Амдуни]] || || {{subon|79}} |- |MF ||'''14'''||[[Ардон Јашари]] || || {{subon|89}} |- |DF ||'''2''' ||[[Миро Мухајм]] || || {{subon|89}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Мурат Јакин]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварор:''' <br />[[Махмуд Абунада]] (Катар)<ref name="MOTM"/> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="QAT-SUI line-ups"/> <br />{{flagsport|HON}} Валтер Лопес <br />{{flagsport|HON}} Кристијан Рамирес <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|JAM}} [[Ошејн Нејшн]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|MEX}} Гиљермо Пачеко <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|MEX}} [[Ерик Миранда]] <br />{{flagsport|URU}} [[Леодан Гонсалес]] |} ===Швајцарија - Босна и Херцеговина=== <section begin=A3 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Швајцарија - Босна и Херцеговина|Швајцарија - Босна и Херцеговина]] |дата = 18 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021446 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = |судија = }}<section end=B3 /> ===Канада - Катар=== <section begin=A4 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Канада - Катар|Канада - Катар]] |дата = 18 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021450 |екипа2 = {{fb|QAT}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = |судија = }}<section end=B4 /> ===Швајцарија - Канада=== <section begin=A5 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Швајцарија - Канада|Швајцарија - Канада]] |дата = 24 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021451 |екипа2 = {{fb|CAN}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = |судија = }}<section end=B5 /> ===Босна и Херцеговина - Катар=== <section begin=A6 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Босна и Херцеговина - Катар|Босна и Херцеговина - Катар]] |дата = 24 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|BIH}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021448 |екипа2 = {{fb|QAT}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = |судија = }}<section end=B6 /> == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== * {{Official website|https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал 2026|Б]] tw1hpbuj5hr7g5t1et8vlau1t9qudb0 0 1396137 5577056 5568001 2026-06-14T18:24:25Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577056 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}{{Taxobox | name = ''Alyssum bargalense'' | status = | image =Alyssum bargalense - Flora Exsiccata Macedonica.jpg | image_caption = | domain_sv = | domain = | regnum_sv = | regnum = Plantae | divisio_sv = | divisio = Tracheophyta | classis_sv = | classis = Magnoliopsida | ordo_sv = | ordo = Brassicales | familia_sv = | familia = Brassicaceae | genus_sv = | genus = Alyssum | species_sv = | species = '''Alyssum bargalense''' | taxon = Alyssum bargalense | taxon_authority = [[Кирил Мицевски|Мицевски]] | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | synonyms = }} '''''Alyssum bargalense''''' ''—'' [[Повеќегодишно растение|повеќегодишно]] тревесто [[Растенија|растение]] опишано од ботаничарот [[Кирил Мицевски]]. ''Alyssum bargalense'' е член на [[Род (биологија)|родот]] [[Игловрв|''Alyssum'']] и [[Семејство (биологија)|семејството]] [[Зелки|''Brassicaceae'']].<ref name="COL" /><ref name="source">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.cbif.gc.ca/pls/spec/brassicaceae |title=Brassicaceae species checklist and database |accessdate=2026-06-01 |archive-date=2014-08-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140829152507/http://www.cbif.gc.ca/pls/spec/brassicaceae |url-status=bot: unknown }}</ref> == Опис и распространетост == ''Alyssum bargalense'' е високо 6-10 см. и има сиво-зелена боја. Тоа е силно разгрането во основата, со многу збиени цветни стебленца и бројни вегетативни гранчиња. Стебленцата се вертикални, сиво-зелени, покриени со густи ѕвездести влакна со 10-24 краци. Долните [[Лист|листови]] се збиени, тесно елиптични, долги 5 мм и широки 1,2 мм, постепено стеснети кон основата и заострени на врвот. Горните листови се линејно-ланцетни и од двете страни густо покриени со ѕвездести влакна. Ѕвездестите влакна имаат 5-8 краци, меѓу нив се јавуваат и двокраки долги влакна, како и влакна со еден силно издолжен крак. [[Цвет|Цветовите]] се групирани во речиси топчести гроздови кои по цветањето и формирањето на плодови се издолжуваат до 5-6 см. Листовите на чашката се елиптично-ланцетни, долги 2,5-3 мм, со густи ѕвездести влакна, а во горната половина краците се издолжени и расперени. Венечните ливчиња се бледожолти до речиси бели, долги 4 мм, со округол врв, постепено стеснети кон основата, со по едно запчесто проширување од двете страни и малку ѕвездести влакна одоздола. Подолгите прашници имаат филаменти со крилесто проширување од двете страни, кое кон врвот се стеснува, а нивната должина е еднаква на чашкините ливчиња. Покусите прашници имаат филаменти со мал запчест израсток во основата. Шушменчињата се округли или елипсовидни, долги 5 мм и широки 4-4,5 мм, на врвот всечени, со густи ѕвездести влакна што се допираат меѓусебно. Плодните дршки се долги колку половина од плодот, со влакна што имаат издолжени краци или 2-3 крака. Столпчето е долго 1-1,5 мм и има ретки ѕвездести влакна. Семките се кафеави и без крилест раб.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија, Том I, св. 3.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1995|location=Скопје|pages=670-671}}</ref> Расте по карпи и камењари од лапор. Познат е само во околината на [[Свети Николе|Св. Николе]], (селата [[Делисинци]] и Коселери, врвот Богословец) и [[Штип]] - клисура на р. [[Брегалница]].<ref name=":0" /> == Галерија == <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Alyssum bargalense 02 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Alyssum bargalense Податотека:Alyssum bargalense 03 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Alyssum bargalense Податотека:Alyssum bargalense 04 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Alyssum bargalense </gallery> == Наводи == {{Наводи}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] n88xzt9dvqda93nhaqvalhxfqvy1edg 0 1396402 5577010 5570120 2026-06-14T15:44:07Z Carshalton 30527 5577010 wikitext text/x-wiki {{Врати се|Светско првенство во фудбал 2026}} '''Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц''' била една од дванаесетте групи на [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]] и во неа се натпреварувале [[Фудбалска репрезентација на Бразил|Бразил]], [[Фудбалска репрезентација на Мароко|Мароко]], [[Фудбалска репрезентација на Хаити|Хаити]] и [[Фудбалска репрезентација на Шкотска|Шкотска]]. Натпреварите се одиграле од 13 до 24 јуни 2026 година.<ref name="match schedule">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |publisher=[[FIFA]] |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024}}</ref> Двете првопласирани репрезентации во групата, а можно е и третата, ќе продолжат понатаму во шеснаесттинафиналето.<ref name="regulations">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |publisher=FIFA |date=May 2025 |access-date=June 7, 2025 |archive-date=June 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}</ref> ==Репрезентации== {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%;" width=90% |- !rowspan=2| {{Tooltip| Поз. | Позиција по извлекувањето}} !rowspan=2| Екипа !rowspan=2| Шешир !rowspan=2| Конфедерација !rowspan=2| Метод на<br>квалификување !rowspan=2| Датум на<br>квалификување !rowspan=2 data-sort-type="number"| Број на<br>настапи<br>на СП !rowspan=2| Последен<br>настап !rowspan=2| Најдобар<br>резултат !colspan=2| Позиција на<br>ранг-листата на ФИФА |- ! ноември 2025 ! јуни 2026 |- | Ц1 || style=white-space:nowrap | {{fb|BRA}} || 1 || [[КОНМЕБОЛ]] || data-sort-value="*" | 5. место во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026|КОНМЕБОЛ квалификациите]] || 10 јуни 2025 || 23 || [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] || '''Победник''' ([[Светско првенство во фудбал 1958|1958]], [[Светско првенство во фудбал 1962|1962]], [[Светско првенство во фудбал 1970|1970]], [[Светско првенство во фудбал 1994|1994]], [[Светско првенство во фудбал 2002|2002]]) || data-sort-value="1.0" | 5 || |- | Ц2 || style=white-space:nowrap | {{fb|MAR}} || 2 || [[КАФ]] || Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (КАФ) - група Е|групата Е]] во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026|КАФ квалификациите]] || 5 септември 2025 || 2 || [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] || data-sort-value="3.1" | Четврто место ([[Светско првенство во фудбал 2022|2022]]) || 11 || |- | Ц3 || style=white-space:nowrap | {{fb|HAI}} || 4 || [[КОНКАКАФ]] || Победник во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (КОНКАКАФ) - трета рунда#Група Ц|групата Ц од третата рунда на КОНКАКАФ квалификациите]] || 18 ноември 2025 || 2 || [[Светско првенство во фудбал 1974|1974]] || data-sort-value="4.1" | Групна фаза ([[Светско првенство во фудбал 1974|1974]]) || 84 || |- | Ц4 || style=white-space:nowrap | {{fb|SCO}} || 3 || [[УЕФА]] || Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (УЕФА) - група Ц|групата Ц во УЕФА квалификациите]] || 18 ноември 2025 || 9 || [[Светско првенство во фудбал 1998|1998]] || data-sort-value="7.3" | Групна фаза (8 пати) || 36 || |} ==Табела== {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Ц !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|BRA|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|MAR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|HAI|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|SCO|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} ==Натпревари== ===Бразил - Мароко=== <section begin=C1 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Бразил - Мароко|Бразил - Мароко]] |дата = 13 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = 1–1 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021456 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = *[[Винисиус Жуниор|Винисиус]] {{goal|32}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=C1 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _bra26h |pattern_b = _bra26h |pattern_ra = _bra26h |pattern_sh = _bra26h |pattern_so = _bra26hl |leftarm = FFE540 |body = FFE540 |rightarm = FFE540 |shorts = 4080FF |socks = FFFFFF |title = Бразил<ref name="BRA-MAR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12465/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group C – Brazil v. Morocco |publisher=[[FIFA]] |date=June 13, 2026 |access-date=June 13, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _mrc26h |pattern_b = _mrc26h |pattern_ra = _mrc26h |pattern_sh = _mrc26h2 |pattern_so = _mrc26hl |leftarm = FF0000 |body = FF0000 |rightarm = FF0000 |shorts = FF0000 |socks = FF0000 |title = Мароко<ref name="BRA-MAR line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Алисон Бекер|Алисон]] |- |RB ||'''24'''||[[Рожер Ибањес]] || {{yel|43}} || {{suboff|46}} |- |CB ||'''4''' ||[[Маркос Аоас Кореја|Маркињос]] {{Капитен}} |- |CB ||'''3''' ||[[Габриел Магаљаеш]] |- |LB ||'''16'''||[[Даглас Сантос (фудбалер 1994)|Даглас Сантос]] |- |RM ||'''20'''||[[Лукас Пакета]] || || {{suboff|61}} |- |CM ||'''5''' ||[[Каземиро]] || {{yel|37}} || {{suboff|46}} |- |CM ||'''8''' ||[[Бруно Гимараеш]] || || {{suboff|80}} |- |LM ||'''7''' ||[[Винисиус Жуниор]] |- |CF ||'''25'''||[[Игор Тијаго]] || || {{suboff|61}} |- |CF ||'''11'''||[[Рафиња]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |DF ||'''13'''||[[Данило Луис да Силва|Данило]] || || {{subon|46}} |- |MF ||'''17''' ||[[Фабињо (фудбалер 1993)|Фабињо]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''21'''||[[Луис Енрике (фудбалер 2001)|Луис Енрике]] || || {{subon|61}} |- |FW ||'''9''' ||[[Матеуш Куња]] || || {{subon|61}} |- |MF ||'''18'''||[[Данило дос Сантос де Оливеира|Данило Сантос]] || || {{subon|80}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ITA}} [[Карло Анчелоти]] |} |valign="top"|[[File:BRA-MAR 2026-06-13.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Јасин Буну]] |- |RB ||'''2''' ||[[Ашраф Хакими]] {{Капитен}} |- |CB ||'''14'''||[[Иса Диоп (фудбалер)|Иса Диоп]] |- |CB ||'''18'''||[[Шади Риад]] |- |LB ||'''3''' ||[[Нусаир Мазрауи]] || || {{suboff|80}} |- |CM ||'''24'''||[[Нил Ел Ајнауи]] |- |CM ||'''6''' ||[[Ајуб Буади]] |- |RW ||'''10'''||[[Браим Дијас]] || || {{suboff|64}} |- |AM ||'''8''' ||[[Азедин Унахи]] || || {{suboff|64}} |- |LW ||'''23'''||[[Билал Ел Ханус]] || || {{suboff|80}} |- |CF ||'''11'''||[[Исмаел Саибари]] || || {{suboff|89}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''15'''||[[Самир Ел Мурабет]] || || {{subon|64}} |- |MF ||'''7''' ||[[Шемсдин Талби]] || || {{subon|64}} |- |FW ||'''21'''||[[Ајуб Амајмуни]] || || {{subon|80}} |- |DF ||'''26'''||[[Анас Салах-Един]] || || {{subon|80}} |- |FW ||'''9''' ||[[Суфијан Рахими]] || || {{subon|89}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Мохамед Уахби]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Винисиус Жуниор]] (Бразил)<ref name="MOTM">{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/michelob-ultra-superior-player-of-match-winner |title=Michelob Ultra Superior Player of the Match – every winner |publisher=[[FIFA]] |date=June 14, 2026 |access-date=June 14, 2026}}</ref> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="BRA-MAR line-ups"/> <br />{{flagsport|SLO}} Томаж Кланчник <br />{{flagsport|SLO}} Андраж Ковачиќ <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|SUI}} [[Сандро Шерер]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|GER}} [[Бастијан Данкерт]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|FRA}} [[Вили Делажо]] ([[French Football Federation|France]]) <br />{{flagsport|CRO}} [[Иван Бебек]] ([[Croatian Football Federation|Croatia]]) |} ===Хаити - Шкотска=== <section begin=C2 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Хаити - Шкотска|Хаити - Шкотска]] |дата = 13 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|HAI}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021453 |екипа2 = {{fb|SCO}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = |судија = }}<section end=C2 /> ===Шкотска - Мароко=== <section begin=C3 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Шкотска - Мароко|Шкотска - Мароко]] |дата = 19 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021454 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = |судија = }}<section end=C3 /> ===Бразил - Хаити=== <section begin=C4 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Бразил - Хаити|Бразил - Хаити]] |дата = 19 јуни 2026 |време = 20:30 |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021457 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = |судија = }}<section end=C4 /> ===Шкотска - Бразил=== <section begin=C5 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Шкотска - Бразил|Шкотска - Бразил]] |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021455 |екипа2 = {{fb|BRA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = |судија = }}<section end=C5 /> ===Мароко - Хаити=== <section begin=C6 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Мароко - Хаити|Мароко - Хаити]] |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|MAR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021452 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес-Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = |судија = }}<section end=C6 /> == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== * {{Official website|https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал 2026|Ц]] r5cy3alsbxw2o00rzsf0ko97krtsia4 5577011 5577010 2026-06-14T15:44:27Z Carshalton 30527 /* Бразил - Мароко */ 5577011 wikitext text/x-wiki {{Врати се|Светско првенство во фудбал 2026}} '''Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц''' била една од дванаесетте групи на [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]] и во неа се натпреварувале [[Фудбалска репрезентација на Бразил|Бразил]], [[Фудбалска репрезентација на Мароко|Мароко]], [[Фудбалска репрезентација на Хаити|Хаити]] и [[Фудбалска репрезентација на Шкотска|Шкотска]]. Натпреварите се одиграле од 13 до 24 јуни 2026 година.<ref name="match schedule">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |publisher=[[FIFA]] |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024}}</ref> Двете првопласирани репрезентации во групата, а можно е и третата, ќе продолжат понатаму во шеснаесттинафиналето.<ref name="regulations">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |publisher=FIFA |date=May 2025 |access-date=June 7, 2025 |archive-date=June 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}</ref> ==Репрезентации== {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%;" width=90% |- !rowspan=2| {{Tooltip| Поз. | Позиција по извлекувањето}} !rowspan=2| Екипа !rowspan=2| Шешир !rowspan=2| Конфедерација !rowspan=2| Метод на<br>квалификување !rowspan=2| Датум на<br>квалификување !rowspan=2 data-sort-type="number"| Број на<br>настапи<br>на СП !rowspan=2| Последен<br>настап !rowspan=2| Најдобар<br>резултат !colspan=2| Позиција на<br>ранг-листата на ФИФА |- ! ноември 2025 ! јуни 2026 |- | Ц1 || style=white-space:nowrap | {{fb|BRA}} || 1 || [[КОНМЕБОЛ]] || data-sort-value="*" | 5. место во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026|КОНМЕБОЛ квалификациите]] || 10 јуни 2025 || 23 || [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] || '''Победник''' ([[Светско првенство во фудбал 1958|1958]], [[Светско првенство во фудбал 1962|1962]], [[Светско првенство во фудбал 1970|1970]], [[Светско првенство во фудбал 1994|1994]], [[Светско првенство во фудбал 2002|2002]]) || data-sort-value="1.0" | 5 || |- | Ц2 || style=white-space:nowrap | {{fb|MAR}} || 2 || [[КАФ]] || Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (КАФ) - група Е|групата Е]] во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026|КАФ квалификациите]] || 5 септември 2025 || 2 || [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] || data-sort-value="3.1" | Четврто место ([[Светско првенство во фудбал 2022|2022]]) || 11 || |- | Ц3 || style=white-space:nowrap | {{fb|HAI}} || 4 || [[КОНКАКАФ]] || Победник во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (КОНКАКАФ) - трета рунда#Група Ц|групата Ц од третата рунда на КОНКАКАФ квалификациите]] || 18 ноември 2025 || 2 || [[Светско првенство во фудбал 1974|1974]] || data-sort-value="4.1" | Групна фаза ([[Светско првенство во фудбал 1974|1974]]) || 84 || |- | Ц4 || style=white-space:nowrap | {{fb|SCO}} || 3 || [[УЕФА]] || Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (УЕФА) - група Ц|групата Ц во УЕФА квалификациите]] || 18 ноември 2025 || 9 || [[Светско првенство во фудбал 1998|1998]] || data-sort-value="7.3" | Групна фаза (8 пати) || 36 || |} ==Табела== {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Ц !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|BRA|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|MAR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|HAI|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|SCO|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} ==Натпревари== ===Бразил - Мароко=== <section begin=C1 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Бразил - Мароко|Бразил - Мароко]] |дата = 13 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = 1–1 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021456 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = *[[Винисиус Жуниор|Винисиус]] {{goal|32}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=C1 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _bra26h |pattern_b = _bra26h |pattern_ra = _bra26h |pattern_sh = _bra26h |pattern_so = _bra26hl |leftarm = FFE540 |body = FFE540 |rightarm = FFE540 |shorts = 4080FF |socks = FFFFFF |title = Бразил<ref name="BRA-MAR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12465/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group C – Brazil v. Morocco |publisher=[[FIFA]] |date=June 13, 2026 |access-date=June 13, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _mrc26h |pattern_b = _mrc26h |pattern_ra = _mrc26h |pattern_sh = _mrc26h2 |pattern_so = _mrc26hl |leftarm = FF0000 |body = FF0000 |rightarm = FF0000 |shorts = FF0000 |socks = FF0000 |title = Мароко<ref name="BRA-MAR line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Алисон Бекер|Алисон]] |- |RB ||'''24'''||[[Рожер Ибањес]] || {{yel|43}} || {{suboff|46}} |- |CB ||'''4''' ||[[Маркос Аоас Кореја|Маркињос]] {{Капитен}} |- |CB ||'''3''' ||[[Габриел Магаљаеш]] |- |LB ||'''16'''||[[Даглас Сантос (фудбалер 1994)|Даглас Сантос]] |- |RM ||'''20'''||[[Лукас Пакета]] || || {{suboff|61}} |- |CM ||'''5''' ||[[Каземиро]] || {{yel|37}} || {{suboff|46}} |- |CM ||'''8''' ||[[Бруно Гимараеш]] || || {{suboff|80}} |- |LM ||'''7''' ||[[Винисиус Жуниор]] |- |CF ||'''25'''||[[Игор Тијаго]] || || {{suboff|61}} |- |CF ||'''11'''||[[Рафиња]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |DF ||'''13'''||[[Данило Луис да Силва|Данило]] || || {{subon|46}} |- |MF ||'''17''' ||[[Фабињо (фудбалер 1993)|Фабињо]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''21'''||[[Луис Енрике (фудбалер 2001)|Луис Енрике]] || || {{subon|61}} |- |FW ||'''9''' ||[[Матеуш Куња]] || || {{subon|61}} |- |MF ||'''18'''||[[Данило дос Сантос де Оливеира|Данило Сантос]] || || {{subon|80}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ITA}} [[Карло Анчелоти]] |} |valign="top"|[[File:BRA-MAR 2026-06-13.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Јасин Буну]] |- |RB ||'''2''' ||[[Ашраф Хакими]] {{Капитен}} |- |CB ||'''14'''||[[Иса Диоп (фудбалер)|Иса Диоп]] |- |CB ||'''18'''||[[Шади Риад]] |- |LB ||'''3''' ||[[Нусаир Мазрауи]] || || {{suboff|80}} |- |CM ||'''24'''||[[Нил Ел Ајнауи]] |- |CM ||'''6''' ||[[Ајуб Буади]] |- |RW ||'''10'''||[[Браим Дијас]] || || {{suboff|64}} |- |AM ||'''8''' ||[[Азедин Унахи]] || || {{suboff|64}} |- |LW ||'''23'''||[[Билал Ел Ханус]] || || {{suboff|80}} |- |CF ||'''11'''||[[Исмаел Саибари]] || || {{suboff|89}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''15'''||[[Самир Ел Мурабет]] || || {{subon|64}} |- |MF ||'''7''' ||[[Шемсдин Талби]] || || {{subon|64}} |- |FW ||'''21'''||[[Ајуб Амајмуни]] || || {{subon|80}} |- |DF ||'''26'''||[[Анас Салах-Един]] || || {{subon|80}} |- |FW ||'''9''' ||[[Суфијан Рахими]] || || {{subon|89}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Мохамед Уахби]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Винисиус Жуниор]] (Бразил)<ref name="MOTM">{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/michelob-ultra-superior-player-of-match-winner |title=Michelob Ultra Superior Player of the Match – every winner |publisher=[[FIFA]] |date=June 14, 2026 |access-date=June 14, 2026}}</ref> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="BRA-MAR line-ups"/> <br />{{flagsport|SLO}} Томаж Кланчник <br />{{flagsport|SLO}} Андраж Ковачиќ <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|SUI}} [[Сандро Шерер]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|GER}} [[Бастијан Данкерт]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|FRA}} [[Вили Делажо]] <br />{{flagsport|CRO}} [[Иван Бебек]] ===Хаити - Шкотска=== <section begin=C2 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Хаити - Шкотска|Хаити - Шкотска]] |дата = 13 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|HAI}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021453 |екипа2 = {{fb|SCO}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = |судија = }}<section end=C2 /> ===Шкотска - Мароко=== <section begin=C3 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Шкотска - Мароко|Шкотска - Мароко]] |дата = 19 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021454 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = |судија = }}<section end=C3 /> ===Бразил - Хаити=== <section begin=C4 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Бразил - Хаити|Бразил - Хаити]] |дата = 19 јуни 2026 |време = 20:30 |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021457 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = |судија = }}<section end=C4 /> ===Шкотска - Бразил=== <section begin=C5 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Шкотска - Бразил|Шкотска - Бразил]] |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021455 |екипа2 = {{fb|BRA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = |судија = }}<section end=C5 /> ===Мароко - Хаити=== <section begin=C6 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Мароко - Хаити|Мароко - Хаити]] |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|MAR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021452 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес-Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = |судија = }}<section end=C6 /> == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== * {{Official website|https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал 2026|Ц]] ametrefcd63rzg5bs2vg1np3jzj38vz 5577012 5577011 2026-06-14T15:46:57Z Carshalton 30527 5577012 wikitext text/x-wiki {{Врати се|Светско првенство во фудбал 2026}} '''Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц''' била една од дванаесетте групи на [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]] и во неа се натпреварувале [[Фудбалска репрезентација на Бразил|Бразил]], [[Фудбалска репрезентација на Мароко|Мароко]], [[Фудбалска репрезентација на Хаити|Хаити]] и [[Фудбалска репрезентација на Шкотска|Шкотска]]. Натпреварите се одиграле од 13 до 24 јуни 2026 година.<ref name="match schedule">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |publisher=[[FIFA]] |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024}}</ref> Двете првопласирани репрезентации во групата, а можно е и третата, ќе продолжат понатаму во шеснаесттинафиналето.<ref name="regulations">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |publisher=FIFA |date=May 2025 |access-date=June 7, 2025 |archive-date=June 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}</ref> ==Репрезентации== {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%;" width=90% |- !rowspan=2| {{Tooltip| Поз. | Позиција по извлекувањето}} !rowspan=2| Екипа !rowspan=2| Шешир !rowspan=2| Конфедерација !rowspan=2| Метод на<br>квалификување !rowspan=2| Датум на<br>квалификување !rowspan=2 data-sort-type="number"| Број на<br>настапи<br>на СП !rowspan=2| Последен<br>настап !rowspan=2| Најдобар<br>резултат !colspan=2| Позиција на<br>ранг-листата на ФИФА |- ! ноември 2025 ! јуни 2026 |- | Ц1 || style=white-space:nowrap | {{fb|BRA}} || 1 || [[КОНМЕБОЛ]] || data-sort-value="*" | 5. место во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026|КОНМЕБОЛ квалификациите]] || 10 јуни 2025 || 23 || [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] || '''Победник''' ([[Светско првенство во фудбал 1958|1958]], [[Светско првенство во фудбал 1962|1962]], [[Светско првенство во фудбал 1970|1970]], [[Светско првенство во фудбал 1994|1994]], [[Светско првенство во фудбал 2002|2002]]) || data-sort-value="1.0" | 5 || |- | Ц2 || style=white-space:nowrap | {{fb|MAR}} || 2 || [[КАФ]] || Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (КАФ) - група Е|групата Е]] во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026|КАФ квалификациите]] || 5 септември 2025 || 2 || [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] || data-sort-value="3.1" | Четврто место ([[Светско првенство во фудбал 2022|2022]]) || 11 || |- | Ц3 || style=white-space:nowrap | {{fb|HAI}} || 4 || [[КОНКАКАФ]] || Победник во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (КОНКАКАФ) - трета рунда#Група Ц|групата Ц од третата рунда на КОНКАКАФ квалификациите]] || 18 ноември 2025 || 2 || [[Светско првенство во фудбал 1974|1974]] || data-sort-value="4.1" | Групна фаза ([[Светско првенство во фудбал 1974|1974]]) || 84 || |- | Ц4 || style=white-space:nowrap | {{fb|SCO}} || 3 || [[УЕФА]] || Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (УЕФА) - група Ц|групата Ц во УЕФА квалификациите]] || 18 ноември 2025 || 9 || [[Светско првенство во фудбал 1998|1998]] || data-sort-value="7.3" | Групна фаза (8 пати) || 36 || |} ==Табела== {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Ц !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|BRA|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|MAR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|HAI|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|SCO|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} ==Натпревари== ===Бразил - Мароко=== <section begin=C1 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Бразил - Мароко|Бразил - Мароко]] |дата = 13 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = 1–1 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021456 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = *[[Винисиус Жуниор|Винисиус]] {{goal|32}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=C1 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _bra26h |pattern_b = _bra26h |pattern_ra = _bra26h |pattern_sh = _bra26h |pattern_so = _bra26hl |leftarm = FFE540 |body = FFE540 |rightarm = FFE540 |shorts = 4080FF |socks = FFFFFF |title = Бразил<ref name="BRA-MAR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12465/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group C – Brazil v. Morocco |publisher=[[FIFA]] |date=June 13, 2026 |access-date=June 13, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _mrc26h |pattern_b = _mrc26h |pattern_ra = _mrc26h |pattern_sh = _mrc26h2 |pattern_so = _mrc26hl |leftarm = FF0000 |body = FF0000 |rightarm = FF0000 |shorts = FF0000 |socks = FF0000 |title = Мароко<ref name="BRA-MAR line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Алисон Бекер|Алисон]] |- |RB ||'''24'''||[[Рожер Ибањес]] || {{yel|43}} || {{suboff|46}} |- |CB ||'''4''' ||[[Маркос Аоас Кореја|Маркињос]] {{Капитен}} |- |CB ||'''3''' ||[[Габриел Магаљаеш]] |- |LB ||'''16'''||[[Даглас Сантос (фудбалер 1994)|Даглас Сантос]] |- |RM ||'''20'''||[[Лукас Пакета]] || || {{suboff|61}} |- |CM ||'''5''' ||[[Каземиро]] || {{yel|37}} || {{suboff|46}} |- |CM ||'''8''' ||[[Бруно Гимараеш]] || || {{suboff|80}} |- |LM ||'''7''' ||[[Винисиус Жуниор]] |- |CF ||'''25'''||[[Игор Тијаго]] || || {{suboff|61}} |- |CF ||'''11'''||[[Рафиња]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |DF ||'''13'''||[[Данило Луис да Силва|Данило]] || || {{subon|46}} |- |MF ||'''17''' ||[[Фабињо (фудбалер 1993)|Фабињо]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''21'''||[[Луис Енрике (фудбалер 2001)|Луис Енрике]] || || {{subon|61}} |- |FW ||'''9''' ||[[Матеуш Куња]] || || {{subon|61}} |- |MF ||'''18'''||[[Данило дос Сантос де Оливеира|Данило Сантос]] || || {{subon|80}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ITA}} [[Карло Анчелоти]] |} |valign="top"|[[File:BRA-MAR 2026-06-13.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Јасин Буну]] |- |RB ||'''2''' ||[[Ашраф Хакими]] {{Капитен}} |- |CB ||'''14'''||[[Иса Диоп (фудбалер)|Иса Диоп]] |- |CB ||'''18'''||[[Шади Риад]] |- |LB ||'''3''' ||[[Нусаир Мазрауи]] || || {{suboff|80}} |- |CM ||'''24'''||[[Нил Ел Ајнауи]] |- |CM ||'''6''' ||[[Ајуб Буади]] |- |RW ||'''10'''||[[Браим Дијас]] || || {{suboff|64}} |- |AM ||'''8''' ||[[Азедин Унахи]] || || {{suboff|64}} |- |LW ||'''23'''||[[Билал Ел Ханус]] || || {{suboff|80}} |- |CF ||'''11'''||[[Исмаел Саибари]] || || {{suboff|89}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''15'''||[[Самир Ел Мурабет]] || || {{subon|64}} |- |MF ||'''7''' ||[[Шемсдин Талби]] || || {{subon|64}} |- |FW ||'''21'''||[[Ајуб Амајмуни]] || || {{subon|80}} |- |DF ||'''26'''||[[Анас Салах-Един]] || || {{subon|80}} |- |FW ||'''9''' ||[[Суфијан Рахими]] || || {{subon|89}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Мохамед Уахби]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Винисиус Жуниор]] (Бразил)<ref name="MOTM">{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/michelob-ultra-superior-player-of-match-winner |title=Michelob Ultra Superior Player of the Match – every winner |publisher=[[FIFA]] |date=June 14, 2026 |access-date=June 14, 2026}}</ref> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="BRA-MAR line-ups"/> <br />{{flagsport|SLO}} Томаж Кланчник <br />{{flagsport|SLO}} Андраж Ковачиќ <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|SUI}} [[Сандро Шерер]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|GER}} [[Бастијан Данкерт]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|FRA}} [[Вили Делажо]] <br />{{flagsport|CRO}} [[Иван Бебек]] |} ===Хаити - Шкотска=== <section begin=C2 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Хаити - Шкотска|Хаити - Шкотска]] |дата = 13 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|HAI}} |резултат = 0–1 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021453 |екипа2 = {{fb|SCO}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|28}} [[Џон МакГин|МакГин]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = {{flagsport|ALG}} [[Мустафа Горбал]] }}<section end=C2 /> ===Шкотска - Мароко=== <section begin=C3 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Шкотска - Мароко|Шкотска - Мароко]] |дата = 19 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021454 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = |судија = }}<section end=C3 /> ===Бразил - Хаити=== <section begin=C4 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Бразил - Хаити|Бразил - Хаити]] |дата = 19 јуни 2026 |време = 20:30 |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021457 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = |судија = }}<section end=C4 /> ===Шкотска - Бразил=== <section begin=C5 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Шкотска - Бразил|Шкотска - Бразил]] |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021455 |екипа2 = {{fb|BRA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = |судија = }}<section end=C5 /> ===Мароко - Хаити=== <section begin=C6 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Мароко - Хаити|Мароко - Хаити]] |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|MAR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021452 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес-Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = |судија = }}<section end=C6 /> == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== * {{Official website|https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал 2026|Ц]] bkswamefzurul8w8m5ld429q7x7xmz9 5577015 5577012 2026-06-14T15:48:10Z Carshalton 30527 5577015 wikitext text/x-wiki {{Врати се|Светско првенство во фудбал 2026}} '''Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц''' била една од дванаесетте групи на [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]] и во неа се натпреварувале [[Фудбалска репрезентација на Бразил|Бразил]], [[Фудбалска репрезентација на Мароко|Мароко]], [[Фудбалска репрезентација на Хаити|Хаити]] и [[Фудбалска репрезентација на Шкотска|Шкотска]]. Натпреварите се одиграле од 13 до 24 јуни 2026 година.<ref name="match schedule">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |publisher=[[FIFA]] |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024}}</ref> Двете првопласирани репрезентации во групата, а можно е и третата, ќе продолжат понатаму во шеснаесттинафиналето.<ref name="regulations">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |publisher=FIFA |date=May 2025 |access-date=June 7, 2025 |archive-date=June 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}</ref> ==Репрезентации== {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%;" width=90% |- !rowspan=2| {{Tooltip| Поз. | Позиција по извлекувањето}} !rowspan=2| Екипа !rowspan=2| Шешир !rowspan=2| Конфедерација !rowspan=2| Метод на<br>квалификување !rowspan=2| Датум на<br>квалификување !rowspan=2 data-sort-type="number"| Број на<br>настапи<br>на СП !rowspan=2| Последен<br>настап !rowspan=2| Најдобар<br>резултат !colspan=2| Позиција на<br>ранг-листата на ФИФА |- ! ноември 2025 ! јуни 2026 |- | Ц1 || style=white-space:nowrap | {{fb|BRA}} || 1 || [[КОНМЕБОЛ]] || data-sort-value="*" | 5. место во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026|КОНМЕБОЛ квалификациите]] || 10 јуни 2025 || 23 || [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] || '''Победник''' ([[Светско првенство во фудбал 1958|1958]], [[Светско првенство во фудбал 1962|1962]], [[Светско првенство во фудбал 1970|1970]], [[Светско првенство во фудбал 1994|1994]], [[Светско првенство во фудбал 2002|2002]]) || data-sort-value="1.0" | 5 || |- | Ц2 || style=white-space:nowrap | {{fb|MAR}} || 2 || [[КАФ]] || Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (КАФ) - група Е|групата Е]] во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026|КАФ квалификациите]] || 5 септември 2025 || 2 || [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] || data-sort-value="3.1" | Четврто место ([[Светско првенство во фудбал 2022|2022]]) || 11 || |- | Ц3 || style=white-space:nowrap | {{fb|HAI}} || 4 || [[КОНКАКАФ]] || Победник во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (КОНКАКАФ) - трета рунда#Група Ц|групата Ц од третата рунда на КОНКАКАФ квалификациите]] || 18 ноември 2025 || 2 || [[Светско првенство во фудбал 1974|1974]] || data-sort-value="4.1" | Групна фаза ([[Светско првенство во фудбал 1974|1974]]) || 84 || |- | Ц4 || style=white-space:nowrap | {{fb|SCO}} || 3 || [[УЕФА]] || Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (УЕФА) - група Ц|групата Ц во УЕФА квалификациите]] || 18 ноември 2025 || 9 || [[Светско првенство во фудбал 1998|1998]] || data-sort-value="7.3" | Групна фаза (8 пати) || 36 || |} ==Табела== {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Ц !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|BRA|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|MAR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|HAI|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|SCO|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} ==Натпревари== ===Бразил - Мароко=== <section begin=C1 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Бразил - Мароко|Бразил - Мароко]] |дата = 13 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = 1–1 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021456 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = *[[Винисиус Жуниор|Винисиус]] {{goal|32}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=C1 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _bra26h |pattern_b = _bra26h |pattern_ra = _bra26h |pattern_sh = _bra26h |pattern_so = _bra26hl |leftarm = FFE540 |body = FFE540 |rightarm = FFE540 |shorts = 4080FF |socks = FFFFFF |title = Бразил<ref name="BRA-MAR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12465/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group C – Brazil v. Morocco |publisher=[[FIFA]] |date=June 13, 2026 |access-date=June 13, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _mrc26h |pattern_b = _mrc26h |pattern_ra = _mrc26h |pattern_sh = _mrc26h2 |pattern_so = _mrc26hl |leftarm = FF0000 |body = FF0000 |rightarm = FF0000 |shorts = FF0000 |socks = FF0000 |title = Мароко<ref name="BRA-MAR line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Алисон Бекер|Алисон]] |- |RB ||'''24'''||[[Рожер Ибањес]] || {{yel|43}} || {{suboff|46}} |- |CB ||'''4''' ||[[Маркос Аоас Кореја|Маркињос]] {{Капитен}} |- |CB ||'''3''' ||[[Габриел Магаљаеш]] |- |LB ||'''16'''||[[Даглас Сантос (фудбалер 1994)|Даглас Сантос]] |- |RM ||'''20'''||[[Лукас Пакета]] || || {{suboff|61}} |- |CM ||'''5''' ||[[Каземиро]] || {{yel|37}} || {{suboff|46}} |- |CM ||'''8''' ||[[Бруно Гимараеш]] || || {{suboff|80}} |- |LM ||'''7''' ||[[Винисиус Жуниор]] |- |CF ||'''25'''||[[Игор Тијаго]] || || {{suboff|61}} |- |CF ||'''11'''||[[Рафиња]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |DF ||'''13'''||[[Данило Луис да Силва|Данило]] || || {{subon|46}} |- |MF ||'''17''' ||[[Фабињо (фудбалер 1993)|Фабињо]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''21'''||[[Луис Енрике (фудбалер 2001)|Луис Енрике]] || || {{subon|61}} |- |FW ||'''9''' ||[[Матеуш Куња]] || || {{subon|61}} |- |MF ||'''18'''||[[Данило дос Сантос де Оливеира|Данило Сантос]] || || {{subon|80}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ITA}} [[Карло Анчелоти]] |} |valign="top"|[[File:BRA-MAR 2026-06-13.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Јасин Буну]] |- |RB ||'''2''' ||[[Ашраф Хакими]] {{Капитен}} |- |CB ||'''14'''||[[Иса Диоп (фудбалер)|Иса Диоп]] |- |CB ||'''18'''||[[Шади Риад]] |- |LB ||'''3''' ||[[Нусаир Мазрауи]] || || {{suboff|80}} |- |CM ||'''24'''||[[Нил Ел Ајнауи]] |- |CM ||'''6''' ||[[Ајуб Буади]] |- |RW ||'''10'''||[[Браим Дијас]] || || {{suboff|64}} |- |AM ||'''8''' ||[[Азедин Унахи]] || || {{suboff|64}} |- |LW ||'''23'''||[[Билал Ел Ханус]] || || {{suboff|80}} |- |CF ||'''11'''||[[Исмаел Саибари]] || || {{suboff|89}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''15'''||[[Самир Ел Мурабет]] || || {{subon|64}} |- |MF ||'''7''' ||[[Шемсдин Талби]] || || {{subon|64}} |- |FW ||'''21'''||[[Ајуб Амајмуни]] || || {{subon|80}} |- |DF ||'''26'''||[[Анас Салах-Един]] || || {{subon|80}} |- |FW ||'''9''' ||[[Суфијан Рахими]] || || {{subon|89}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Мохамед Уахби]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Винисиус Жуниор]] (Бразил)<ref name="MOTM">{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/michelob-ultra-superior-player-of-match-winner |title=Michelob Ultra Superior Player of the Match – every winner |publisher=[[FIFA]] |date=June 14, 2026 |access-date=June 14, 2026}}</ref> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="BRA-MAR line-ups"/> <br />{{flagsport|SLO}} Томаж Кланчник <br />{{flagsport|SLO}} Андраж Ковачиќ <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|SUI}} [[Сандро Шерер]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|GER}} [[Бастијан Данкерт]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|FRA}} [[Вили Делажо]] <br />{{flagsport|CRO}} [[Иван Бебек]] |} ===Хаити - Шкотска=== <section begin=C2 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Хаити - Шкотска|Хаити - Шкотска]] |дата = 13 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|HAI}} |резултат = 0–1 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021453 |екипа2 = {{fb|SCO}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|28}} [[Џон МакГин|МакГин]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = {{flagsport|ALG}} [[Мустафа Горбал]] }}<section end=C2 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _hai26A |pattern_b = _hai26A1 |pattern_ra = _hai26A |pattern_sh = _hai26A |pattern_so = _hai26Al |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Хаити<ref name="HAI-SCO line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12462/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group C – Haiti v. Scotland |publisher=[[FIFA]] |date=June 13, 2026 |access-date=June 13, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _sco26a |pattern_b = _sco26aA |pattern_ra = _sco26a |pattern_sh = _sco26a2 |pattern_so = _adidaswhitel |leftarm = fa4d4f |body = fa4d4f |rightarm = fa4d4f |shorts = 4C2882 |socks = fa4d4f |title = Шкотска<ref name="HAI-SCO line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Johny Placide]] {{Капитен}} |- |RB ||'''2''' ||[[Carlens Arcus]] |- |CB ||'''4''' ||[[Ricardo Adé]] |- |CB ||'''5''' ||[[Hannes Delcroix]] |- |LB ||'''8''' ||[[Martin Expérience]] |- |RM ||'''11'''||[[Louicius Deedson]] || || {{suboff|61}} |- |CM ||'''17'''||[[Danley Jean Jacques]] |- |CM ||'''10'''||[[Jean-Ricner Bellegarde]] || {{yel|39}} |- |LM ||'''15'''||[[Ruben Providence]] || || {{suboff|85}} |- |CF ||'''20'''||[[Frantzdy Pierrot]] |- |CF ||'''18'''||[[Wilson Isidor]] || || {{suboff|75}} |- |colspan=3|'''Substitutions:''' |- |FW ||'''21'''||[[Josué Casimir]] || || {{subon|61}} |- |FW ||'''16'''||[[Lenny Joseph]] || || {{subon|75}} |- |FW ||'''19'''||[[Yassin Fortuné]] || || {{subon|85}} |- |colspan=3|'''Manager:''' |- |colspan=3|{{flagicon|FRA}} [[Sébastien Migné]] |} |valign="top"|[[File:HAI-SCO 2026-06-13.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Angus Gunn]] |- |RB ||'''2''' ||[[Aaron Hickey]] || {{yel|46}} || {{suboff|75}} |- |CB ||'''5''' ||[[Grant Hanley]] |- |CB ||'''13'''||[[Jack Hendry (footballer, born 1995)|Jack Hendry]] |- |LB ||'''3''' ||[[Andy Robertson]] {{Капитен}} |- |RM ||'''17'''||[[Ben Gannon-Doak]] || || {{suboff|75}} |- |CM ||'''4''' ||[[Scott McTominay]] |- |CM ||'''19'''||[[Lewis Ferguson]] |- |LM ||'''7''' ||[[John McGinn]] || || {{suboff|82}} |- |CF ||'''20'''||[[Lawrence Shankland]] || || {{suboff|82}} |- |CF ||'''10'''||[[Ché Adams]] || || {{suboff|75}} |- |colspan=3|'''Substitutions:''' |- |DF ||'''22'''||[[Nathan Patterson (footballer)|Nathan Patterson]] || || {{subon|75}} |- |MF ||'''11'''||[[Ryan Christie]] || || {{subon|75}} |- |FW ||'''9''' ||[[Lyndon Dykes]] || || {{subon|75}} |- |MF ||'''23'''||[[Kenny McLean]] || {{yel|90+5}} || {{subon|82}} |- |FW ||'''25'''||[[Findlay Curtis]] || {{yel|90+1}} || {{subon|82}} |- |colspan=3|'''Manager:''' |- |colspan=3|[[Steve Clarke]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Man of the Match:''' <br />[[John McGinn]] (Scotland)<ref name="MOTM"/> '''[[Assistant referee (association football)|Assistant referees]]:'''<ref name="HAI-SCO line-ups"/> <br />Mokrane Gourari ([[Algerian Football Federation|Algeria]]) <br />Abbes Akram Zerhouni ([[Algerian Football Federation|Algeria]]) <br />'''[[Assistant referee (association football)#Fourth official|Fourth official]]:''' <br />[[Alejandro Hernández Hernández]] ([[Royal Spanish Football Federation|Spain]]) <br />'''[[Assistant referee (association football)#Reserve assistant referee|Reserve assistant referee]]:''' <br />José Enrique Naranjo Pérez ([[Royal Spanish Football Federation|Spain]]) <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />Abdullah Al-Shehri ([[Saudi Arabian Football Federation|Saudi Arabia]]) <br />'''[[Video assistant referee#Assistant video assistant referee|Assistant video assistant referee]]:''' <br />Mohammed Obaid Khadim ([[United Arab Emirates Football Association|United Arab Emirates]]) <br />'''[[Video assistant referee#Support video assistant referee|Support video assistant referee]]:''' <br />[[Fedayi San]] ([[Swiss Football Association|Switzerland]]) |} ===Шкотска - Мароко=== <section begin=C3 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Шкотска - Мароко|Шкотска - Мароко]] |дата = 19 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021454 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = |судија = }}<section end=C3 /> ===Бразил - Хаити=== <section begin=C4 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Бразил - Хаити|Бразил - Хаити]] |дата = 19 јуни 2026 |време = 20:30 |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021457 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = |судија = }}<section end=C4 /> ===Шкотска - Бразил=== <section begin=C5 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Шкотска - Бразил|Шкотска - Бразил]] |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021455 |екипа2 = {{fb|BRA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = |судија = }}<section end=C5 /> ===Мароко - Хаити=== <section begin=C6 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Мароко - Хаити|Мароко - Хаити]] |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|MAR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021452 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес-Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = |судија = }}<section end=C6 /> == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== * {{Official website|https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал 2026|Ц]] 8p10i1k9e6y09303lefrp2sedy1nyyc 5577018 5577015 2026-06-14T15:59:39Z Carshalton 30527 /* Хаити - Шкотска */ 5577018 wikitext text/x-wiki {{Врати се|Светско првенство во фудбал 2026}} '''Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц''' била една од дванаесетте групи на [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]] и во неа се натпреварувале [[Фудбалска репрезентација на Бразил|Бразил]], [[Фудбалска репрезентација на Мароко|Мароко]], [[Фудбалска репрезентација на Хаити|Хаити]] и [[Фудбалска репрезентација на Шкотска|Шкотска]]. Натпреварите се одиграле од 13 до 24 јуни 2026 година.<ref name="match schedule">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |publisher=[[FIFA]] |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024}}</ref> Двете првопласирани репрезентации во групата, а можно е и третата, ќе продолжат понатаму во шеснаесттинафиналето.<ref name="regulations">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |publisher=FIFA |date=May 2025 |access-date=June 7, 2025 |archive-date=June 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}</ref> ==Репрезентации== {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%;" width=90% |- !rowspan=2| {{Tooltip| Поз. | Позиција по извлекувањето}} !rowspan=2| Екипа !rowspan=2| Шешир !rowspan=2| Конфедерација !rowspan=2| Метод на<br>квалификување !rowspan=2| Датум на<br>квалификување !rowspan=2 data-sort-type="number"| Број на<br>настапи<br>на СП !rowspan=2| Последен<br>настап !rowspan=2| Најдобар<br>резултат !colspan=2| Позиција на<br>ранг-листата на ФИФА |- ! ноември 2025 ! јуни 2026 |- | Ц1 || style=white-space:nowrap | {{fb|BRA}} || 1 || [[КОНМЕБОЛ]] || data-sort-value="*" | 5. место во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026|КОНМЕБОЛ квалификациите]] || 10 јуни 2025 || 23 || [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] || '''Победник''' ([[Светско првенство во фудбал 1958|1958]], [[Светско првенство во фудбал 1962|1962]], [[Светско првенство во фудбал 1970|1970]], [[Светско првенство во фудбал 1994|1994]], [[Светско првенство во фудбал 2002|2002]]) || data-sort-value="1.0" | 5 || |- | Ц2 || style=white-space:nowrap | {{fb|MAR}} || 2 || [[КАФ]] || Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (КАФ) - група Е|групата Е]] во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026|КАФ квалификациите]] || 5 септември 2025 || 2 || [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] || data-sort-value="3.1" | Четврто место ([[Светско првенство во фудбал 2022|2022]]) || 11 || |- | Ц3 || style=white-space:nowrap | {{fb|HAI}} || 4 || [[КОНКАКАФ]] || Победник во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (КОНКАКАФ) - трета рунда#Група Ц|групата Ц од третата рунда на КОНКАКАФ квалификациите]] || 18 ноември 2025 || 2 || [[Светско првенство во фудбал 1974|1974]] || data-sort-value="4.1" | Групна фаза ([[Светско првенство во фудбал 1974|1974]]) || 84 || |- | Ц4 || style=white-space:nowrap | {{fb|SCO}} || 3 || [[УЕФА]] || Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (УЕФА) - група Ц|групата Ц во УЕФА квалификациите]] || 18 ноември 2025 || 9 || [[Светско првенство во фудбал 1998|1998]] || data-sort-value="7.3" | Групна фаза (8 пати) || 36 || |} ==Табела== {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Ц !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|BRA|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|MAR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|HAI|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|SCO|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} ==Натпревари== ===Бразил - Мароко=== <section begin=C1 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Бразил - Мароко|Бразил - Мароко]] |дата = 13 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = 1–1 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021456 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = *[[Винисиус Жуниор|Винисиус]] {{goal|32}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=C1 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _bra26h |pattern_b = _bra26h |pattern_ra = _bra26h |pattern_sh = _bra26h |pattern_so = _bra26hl |leftarm = FFE540 |body = FFE540 |rightarm = FFE540 |shorts = 4080FF |socks = FFFFFF |title = Бразил<ref name="BRA-MAR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12465/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group C – Brazil v. Morocco |publisher=[[FIFA]] |date=June 13, 2026 |access-date=June 13, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _mrc26h |pattern_b = _mrc26h |pattern_ra = _mrc26h |pattern_sh = _mrc26h2 |pattern_so = _mrc26hl |leftarm = FF0000 |body = FF0000 |rightarm = FF0000 |shorts = FF0000 |socks = FF0000 |title = Мароко<ref name="BRA-MAR line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Алисон Бекер|Алисон]] |- |RB ||'''24'''||[[Рожер Ибањес]] || {{yel|43}} || {{suboff|46}} |- |CB ||'''4''' ||[[Маркос Аоас Кореја|Маркињос]] {{Капитен}} |- |CB ||'''3''' ||[[Габриел Магаљаеш]] |- |LB ||'''16'''||[[Даглас Сантос (фудбалер 1994)|Даглас Сантос]] |- |RM ||'''20'''||[[Лукас Пакета]] || || {{suboff|61}} |- |CM ||'''5''' ||[[Каземиро]] || {{yel|37}} || {{suboff|46}} |- |CM ||'''8''' ||[[Бруно Гимараеш]] || || {{suboff|80}} |- |LM ||'''7''' ||[[Винисиус Жуниор]] |- |CF ||'''25'''||[[Игор Тијаго]] || || {{suboff|61}} |- |CF ||'''11'''||[[Рафиња]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |DF ||'''13'''||[[Данило Луис да Силва|Данило]] || || {{subon|46}} |- |MF ||'''17''' ||[[Фабињо (фудбалер 1993)|Фабињо]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''21'''||[[Луис Енрике (фудбалер 2001)|Луис Енрике]] || || {{subon|61}} |- |FW ||'''9''' ||[[Матеуш Куња]] || || {{subon|61}} |- |MF ||'''18'''||[[Данило дос Сантос де Оливеира|Данило Сантос]] || || {{subon|80}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ITA}} [[Карло Анчелоти]] |} |valign="top"|[[File:BRA-MAR 2026-06-13.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Јасин Буну]] |- |RB ||'''2''' ||[[Ашраф Хакими]] {{Капитен}} |- |CB ||'''14'''||[[Иса Диоп (фудбалер)|Иса Диоп]] |- |CB ||'''18'''||[[Шади Риад]] |- |LB ||'''3''' ||[[Нусаир Мазрауи]] || || {{suboff|80}} |- |CM ||'''24'''||[[Нил Ел Ајнауи]] |- |CM ||'''6''' ||[[Ајуб Буади]] |- |RW ||'''10'''||[[Браим Дијас]] || || {{suboff|64}} |- |AM ||'''8''' ||[[Азедин Унахи]] || || {{suboff|64}} |- |LW ||'''23'''||[[Билал Ел Ханус]] || || {{suboff|80}} |- |CF ||'''11'''||[[Исмаел Саибари]] || || {{suboff|89}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''15'''||[[Самир Ел Мурабет]] || || {{subon|64}} |- |MF ||'''7''' ||[[Шемсдин Талби]] || || {{subon|64}} |- |FW ||'''21'''||[[Ајуб Амајмуни]] || || {{subon|80}} |- |DF ||'''26'''||[[Анас Салах-Един]] || || {{subon|80}} |- |FW ||'''9''' ||[[Суфијан Рахими]] || || {{subon|89}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Мохамед Уахби]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Винисиус Жуниор]] (Бразил)<ref name="MOTM">{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/michelob-ultra-superior-player-of-match-winner |title=Michelob Ultra Superior Player of the Match – every winner |publisher=[[FIFA]] |date=June 14, 2026 |access-date=June 14, 2026}}</ref> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="BRA-MAR line-ups"/> <br />{{flagsport|SLO}} Томаж Кланчник <br />{{flagsport|SLO}} Андраж Ковачиќ <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|SUI}} [[Сандро Шерер]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|GER}} [[Бастијан Данкерт]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|FRA}} [[Вили Делажо]] <br />{{flagsport|CRO}} [[Иван Бебек]] |} ===Хаити - Шкотска=== <section begin=C2 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Хаити - Шкотска|Хаити - Шкотска]] |дата = 13 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|HAI}} |резултат = 0–1 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021453 |екипа2 = {{fb|SCO}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|28}} [[Џон МакГин|МакГин]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = {{flagsport|ALG}} [[Мустафа Горбал]] }}<section end=C2 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _hai26A |pattern_b = _hai26A1 |pattern_ra = _hai26A |pattern_sh = _hai26A |pattern_so = _hai26Al |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Хаити<ref name="HAI-SCO line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12462/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group C – Haiti v. Scotland |publisher=[[FIFA]] |date=June 13, 2026 |access-date=June 13, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _sco26a |pattern_b = _sco26aA |pattern_ra = _sco26a |pattern_sh = _sco26a2 |pattern_so = _adidaswhitel |leftarm = fa4d4f |body = fa4d4f |rightarm = fa4d4f |shorts = 4C2882 |socks = fa4d4f |title = Шкотска<ref name="HAI-SCO line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Џони Пласид]] {{Капитен}} |- |RB ||'''2''' ||[[Карленс Аркјус]] |- |CB ||'''4''' ||[[Рикардо Аде]] |- |CB ||'''5''' ||[[Ханес Делакруа]] |- |LB ||'''8''' ||[[Мартен Експеренс]] |- |RM ||'''11'''||[[Луисиус Дидсон]] || || {{suboff|61}} |- |CM ||'''17'''||[[Данли Жан Жак]] |- |CM ||'''10'''||[[Жан-Рикнер Белегард]] || {{yel|39}} |- |LM ||'''15'''||[[Рубен Провиданс]] || || {{suboff|85}} |- |CF ||'''20'''||[[Францди Пјеро]] |- |CF ||'''18'''||[[Вилсон Исидор]] || || {{suboff|75}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''21'''||[[Жозуе Казимир]] || || {{subon|61}} |- |FW ||'''16'''||[[Лени Жозеф]] || || {{subon|75}} |- |FW ||'''19'''||[[Јасин Фортјуне]] || || {{subon|85}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|FRA}} [[Себастјен Миње]] |} |valign="top"|[[File:HAI-SCO 2026-06-13.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Ангус Ган]] |- |RB ||'''2''' ||[[Арон Хики]] || {{yel|46}} || {{suboff|75}} |- |CB ||'''5''' ||[[Грант Ханли]] |- |CB ||'''13'''||[[Џек Хендри (фудбалер 1995)|Џек Хендри]] |- |LB ||'''3''' ||[[Енди Робертсон]] {{Капитен}} |- |RM ||'''17'''||[[Бен Ганон-Доук]] || || {{suboff|75}} |- |CM ||'''4''' ||[[Скот МакТомини]] |- |CM ||'''19'''||[[Луис Фергусон]] |- |LM ||'''7''' ||[[Џон МакГин]] || || {{suboff|82}} |- |CF ||'''20'''||[[Лоренс Шенкланд]] || || {{suboff|82}} |- |CF ||'''10'''||[[Че Адамс] || || {{suboff|75}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |DF ||'''22'''||[[Нејтан Патерсон]] || || {{subon|75}} |- |MF ||'''11'''||[[Рајан Кристи]] || || {{subon|75}} |- |FW ||'''9''' ||[[Линдон Дајкс]] || || {{subon|75}} |- |MF ||'''23'''||[[Кени МакЛин]] || {{yel|90+5}} || {{subon|82}} |- |FW ||'''25'''||[[Финдли Кертис]] || {{yel|90+1}} || {{subon|82}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Стив Кларк]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Џон МакГин]] (Шкотска)<ref name="MOTM"/> '''[[Assistant referee (association football)|Assistant referees]]:'''<ref name="HAI-SCO line-ups"/> <br />Mokrane Gourari ([[Algerian Football Federation|Algeria]]) <br />Abbes Akram Zerhouni ([[Algerian Football Federation|Algeria]]) <br />'''[[Assistant referee (association football)#Fourth official|Fourth official]]:''' <br />[[Alejandro Hernández Hernández]] ([[Royal Spanish Football Federation|Spain]]) <br />'''[[Assistant referee (association football)#Reserve assistant referee|Reserve assistant referee]]:''' <br />José Enrique Naranjo Pérez ([[Royal Spanish Football Federation|Spain]]) <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />Abdullah Al-Shehri ([[Saudi Arabian Football Federation|Saudi Arabia]]) <br />'''[[Video assistant referee#Assistant video assistant referee|Assistant video assistant referee]]:''' <br />Mohammed Obaid Khadim ([[United Arab Emirates Football Association|United Arab Emirates]]) <br />'''[[Video assistant referee#Support video assistant referee|Support video assistant referee]]:''' <br />[[Fedayi San]] ([[Swiss Football Association|Switzerland]]) |} ===Шкотска - Мароко=== <section begin=C3 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Шкотска - Мароко|Шкотска - Мароко]] |дата = 19 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021454 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = |судија = }}<section end=C3 /> ===Бразил - Хаити=== <section begin=C4 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Бразил - Хаити|Бразил - Хаити]] |дата = 19 јуни 2026 |време = 20:30 |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021457 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = |судија = }}<section end=C4 /> ===Шкотска - Бразил=== <section begin=C5 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Шкотска - Бразил|Шкотска - Бразил]] |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021455 |екипа2 = {{fb|BRA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = |судија = }}<section end=C5 /> ===Мароко - Хаити=== <section begin=C6 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Мароко - Хаити|Мароко - Хаити]] |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|MAR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021452 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес-Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = |судија = }}<section end=C6 /> == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== * {{Official website|https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал 2026|Ц]] srhzhw8b09ihnn9o1rseamikgvaotaq 5577019 5577018 2026-06-14T15:59:53Z Carshalton 30527 /* Хаити - Шкотска */ 5577019 wikitext text/x-wiki {{Врати се|Светско првенство во фудбал 2026}} '''Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц''' била една од дванаесетте групи на [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]] и во неа се натпреварувале [[Фудбалска репрезентација на Бразил|Бразил]], [[Фудбалска репрезентација на Мароко|Мароко]], [[Фудбалска репрезентација на Хаити|Хаити]] и [[Фудбалска репрезентација на Шкотска|Шкотска]]. Натпреварите се одиграле од 13 до 24 јуни 2026 година.<ref name="match schedule">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |publisher=[[FIFA]] |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024}}</ref> Двете првопласирани репрезентации во групата, а можно е и третата, ќе продолжат понатаму во шеснаесттинафиналето.<ref name="regulations">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |publisher=FIFA |date=May 2025 |access-date=June 7, 2025 |archive-date=June 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}</ref> ==Репрезентации== {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%;" width=90% |- !rowspan=2| {{Tooltip| Поз. | Позиција по извлекувањето}} !rowspan=2| Екипа !rowspan=2| Шешир !rowspan=2| Конфедерација !rowspan=2| Метод на<br>квалификување !rowspan=2| Датум на<br>квалификување !rowspan=2 data-sort-type="number"| Број на<br>настапи<br>на СП !rowspan=2| Последен<br>настап !rowspan=2| Најдобар<br>резултат !colspan=2| Позиција на<br>ранг-листата на ФИФА |- ! ноември 2025 ! јуни 2026 |- | Ц1 || style=white-space:nowrap | {{fb|BRA}} || 1 || [[КОНМЕБОЛ]] || data-sort-value="*" | 5. место во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026|КОНМЕБОЛ квалификациите]] || 10 јуни 2025 || 23 || [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] || '''Победник''' ([[Светско првенство во фудбал 1958|1958]], [[Светско првенство во фудбал 1962|1962]], [[Светско првенство во фудбал 1970|1970]], [[Светско првенство во фудбал 1994|1994]], [[Светско првенство во фудбал 2002|2002]]) || data-sort-value="1.0" | 5 || |- | Ц2 || style=white-space:nowrap | {{fb|MAR}} || 2 || [[КАФ]] || Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (КАФ) - група Е|групата Е]] во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026|КАФ квалификациите]] || 5 септември 2025 || 2 || [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] || data-sort-value="3.1" | Четврто место ([[Светско првенство во фудбал 2022|2022]]) || 11 || |- | Ц3 || style=white-space:nowrap | {{fb|HAI}} || 4 || [[КОНКАКАФ]] || Победник во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (КОНКАКАФ) - трета рунда#Група Ц|групата Ц од третата рунда на КОНКАКАФ квалификациите]] || 18 ноември 2025 || 2 || [[Светско првенство во фудбал 1974|1974]] || data-sort-value="4.1" | Групна фаза ([[Светско првенство во фудбал 1974|1974]]) || 84 || |- | Ц4 || style=white-space:nowrap | {{fb|SCO}} || 3 || [[УЕФА]] || Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (УЕФА) - група Ц|групата Ц во УЕФА квалификациите]] || 18 ноември 2025 || 9 || [[Светско првенство во фудбал 1998|1998]] || data-sort-value="7.3" | Групна фаза (8 пати) || 36 || |} ==Табела== {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Ц !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|BRA|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|MAR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|HAI|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|SCO|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} ==Натпревари== ===Бразил - Мароко=== <section begin=C1 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Бразил - Мароко|Бразил - Мароко]] |дата = 13 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = 1–1 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021456 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = *[[Винисиус Жуниор|Винисиус]] {{goal|32}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=C1 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _bra26h |pattern_b = _bra26h |pattern_ra = _bra26h |pattern_sh = _bra26h |pattern_so = _bra26hl |leftarm = FFE540 |body = FFE540 |rightarm = FFE540 |shorts = 4080FF |socks = FFFFFF |title = Бразил<ref name="BRA-MAR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12465/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group C – Brazil v. Morocco |publisher=[[FIFA]] |date=June 13, 2026 |access-date=June 13, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _mrc26h |pattern_b = _mrc26h |pattern_ra = _mrc26h |pattern_sh = _mrc26h2 |pattern_so = _mrc26hl |leftarm = FF0000 |body = FF0000 |rightarm = FF0000 |shorts = FF0000 |socks = FF0000 |title = Мароко<ref name="BRA-MAR line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Алисон Бекер|Алисон]] |- |RB ||'''24'''||[[Рожер Ибањес]] || {{yel|43}} || {{suboff|46}} |- |CB ||'''4''' ||[[Маркос Аоас Кореја|Маркињос]] {{Капитен}} |- |CB ||'''3''' ||[[Габриел Магаљаеш]] |- |LB ||'''16'''||[[Даглас Сантос (фудбалер 1994)|Даглас Сантос]] |- |RM ||'''20'''||[[Лукас Пакета]] || || {{suboff|61}} |- |CM ||'''5''' ||[[Каземиро]] || {{yel|37}} || {{suboff|46}} |- |CM ||'''8''' ||[[Бруно Гимараеш]] || || {{suboff|80}} |- |LM ||'''7''' ||[[Винисиус Жуниор]] |- |CF ||'''25'''||[[Игор Тијаго]] || || {{suboff|61}} |- |CF ||'''11'''||[[Рафиња]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |DF ||'''13'''||[[Данило Луис да Силва|Данило]] || || {{subon|46}} |- |MF ||'''17''' ||[[Фабињо (фудбалер 1993)|Фабињо]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''21'''||[[Луис Енрике (фудбалер 2001)|Луис Енрике]] || || {{subon|61}} |- |FW ||'''9''' ||[[Матеуш Куња]] || || {{subon|61}} |- |MF ||'''18'''||[[Данило дос Сантос де Оливеира|Данило Сантос]] || || {{subon|80}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ITA}} [[Карло Анчелоти]] |} |valign="top"|[[File:BRA-MAR 2026-06-13.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Јасин Буну]] |- |RB ||'''2''' ||[[Ашраф Хакими]] {{Капитен}} |- |CB ||'''14'''||[[Иса Диоп (фудбалер)|Иса Диоп]] |- |CB ||'''18'''||[[Шади Риад]] |- |LB ||'''3''' ||[[Нусаир Мазрауи]] || || {{suboff|80}} |- |CM ||'''24'''||[[Нил Ел Ајнауи]] |- |CM ||'''6''' ||[[Ајуб Буади]] |- |RW ||'''10'''||[[Браим Дијас]] || || {{suboff|64}} |- |AM ||'''8''' ||[[Азедин Унахи]] || || {{suboff|64}} |- |LW ||'''23'''||[[Билал Ел Ханус]] || || {{suboff|80}} |- |CF ||'''11'''||[[Исмаел Саибари]] || || {{suboff|89}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''15'''||[[Самир Ел Мурабет]] || || {{subon|64}} |- |MF ||'''7''' ||[[Шемсдин Талби]] || || {{subon|64}} |- |FW ||'''21'''||[[Ајуб Амајмуни]] || || {{subon|80}} |- |DF ||'''26'''||[[Анас Салах-Един]] || || {{subon|80}} |- |FW ||'''9''' ||[[Суфијан Рахими]] || || {{subon|89}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Мохамед Уахби]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Винисиус Жуниор]] (Бразил)<ref name="MOTM">{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/michelob-ultra-superior-player-of-match-winner |title=Michelob Ultra Superior Player of the Match – every winner |publisher=[[FIFA]] |date=June 14, 2026 |access-date=June 14, 2026}}</ref> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="BRA-MAR line-ups"/> <br />{{flagsport|SLO}} Томаж Кланчник <br />{{flagsport|SLO}} Андраж Ковачиќ <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|SUI}} [[Сандро Шерер]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|GER}} [[Бастијан Данкерт]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|FRA}} [[Вили Делажо]] <br />{{flagsport|CRO}} [[Иван Бебек]] |} ===Хаити - Шкотска=== <section begin=C2 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Хаити - Шкотска|Хаити - Шкотска]] |дата = 13 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|HAI}} |резултат = 0–1 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021453 |екипа2 = {{fb|SCO}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|28}} [[Џон МакГин|МакГин]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = {{flagsport|ALG}} [[Мустафа Горбал]] }}<section end=C2 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _hai26A |pattern_b = _hai26A1 |pattern_ra = _hai26A |pattern_sh = _hai26A |pattern_so = _hai26Al |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Хаити<ref name="HAI-SCO line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12462/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group C – Haiti v. Scotland |publisher=[[FIFA]] |date=June 13, 2026 |access-date=June 13, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _sco26a |pattern_b = _sco26aA |pattern_ra = _sco26a |pattern_sh = _sco26a2 |pattern_so = _adidaswhitel |leftarm = fa4d4f |body = fa4d4f |rightarm = fa4d4f |shorts = 4C2882 |socks = fa4d4f |title = Шкотска<ref name="HAI-SCO line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Џони Пласид]] {{Капитен}} |- |RB ||'''2''' ||[[Карленс Аркјус]] |- |CB ||'''4''' ||[[Рикардо Аде]] |- |CB ||'''5''' ||[[Ханес Делакруа]] |- |LB ||'''8''' ||[[Мартен Експеренс]] |- |RM ||'''11'''||[[Луисиус Дидсон]] || || {{suboff|61}} |- |CM ||'''17'''||[[Данли Жан Жак]] |- |CM ||'''10'''||[[Жан-Рикнер Белегард]] || {{yel|39}} |- |LM ||'''15'''||[[Рубен Провиданс]] || || {{suboff|85}} |- |CF ||'''20'''||[[Францди Пјеро]] |- |CF ||'''18'''||[[Вилсон Исидор]] || || {{suboff|75}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''21'''||[[Жозуе Казимир]] || || {{subon|61}} |- |FW ||'''16'''||[[Лени Жозеф]] || || {{subon|75}} |- |FW ||'''19'''||[[Јасин Фортјуне]] || || {{subon|85}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|FRA}} [[Себастјен Миње]] |} |valign="top"|[[File:HAI-SCO 2026-06-13.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Ангус Ган]] |- |RB ||'''2''' ||[[Арон Хики]] || {{yel|46}} || {{suboff|75}} |- |CB ||'''5''' ||[[Грант Ханли]] |- |CB ||'''13'''||[[Џек Хендри (фудбалер 1995)|Џек Хендри]] |- |LB ||'''3''' ||[[Енди Робертсон]] {{Капитен}} |- |RM ||'''17'''||[[Бен Ганон-Доук]] || || {{suboff|75}} |- |CM ||'''4''' ||[[Скот МакТомини]] |- |CM ||'''19'''||[[Луис Фергусон]] |- |LM ||'''7''' ||[[Џон МакГин]] || || {{suboff|82}} |- |CF ||'''20'''||[[Лоренс Шенкланд]] || || {{suboff|82}} |- |CF ||'''10'''||[[Че Адамс]] || || {{suboff|75}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |DF ||'''22'''||[[Нејтан Патерсон]] || || {{subon|75}} |- |MF ||'''11'''||[[Рајан Кристи]] || || {{subon|75}} |- |FW ||'''9''' ||[[Линдон Дајкс]] || || {{subon|75}} |- |MF ||'''23'''||[[Кени МакЛин]] || {{yel|90+5}} || {{subon|82}} |- |FW ||'''25'''||[[Финдли Кертис]] || {{yel|90+1}} || {{subon|82}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Стив Кларк]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Џон МакГин]] (Шкотска)<ref name="MOTM"/> '''[[Assistant referee (association football)|Assistant referees]]:'''<ref name="HAI-SCO line-ups"/> <br />Mokrane Gourari ([[Algerian Football Federation|Algeria]]) <br />Abbes Akram Zerhouni ([[Algerian Football Federation|Algeria]]) <br />'''[[Assistant referee (association football)#Fourth official|Fourth official]]:''' <br />[[Alejandro Hernández Hernández]] ([[Royal Spanish Football Federation|Spain]]) <br />'''[[Assistant referee (association football)#Reserve assistant referee|Reserve assistant referee]]:''' <br />José Enrique Naranjo Pérez ([[Royal Spanish Football Federation|Spain]]) <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />Abdullah Al-Shehri ([[Saudi Arabian Football Federation|Saudi Arabia]]) <br />'''[[Video assistant referee#Assistant video assistant referee|Assistant video assistant referee]]:''' <br />Mohammed Obaid Khadim ([[United Arab Emirates Football Association|United Arab Emirates]]) <br />'''[[Video assistant referee#Support video assistant referee|Support video assistant referee]]:''' <br />[[Fedayi San]] ([[Swiss Football Association|Switzerland]]) |} ===Шкотска - Мароко=== <section begin=C3 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Шкотска - Мароко|Шкотска - Мароко]] |дата = 19 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021454 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = |судија = }}<section end=C3 /> ===Бразил - Хаити=== <section begin=C4 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Бразил - Хаити|Бразил - Хаити]] |дата = 19 јуни 2026 |време = 20:30 |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021457 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = |судија = }}<section end=C4 /> ===Шкотска - Бразил=== <section begin=C5 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Шкотска - Бразил|Шкотска - Бразил]] |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021455 |екипа2 = {{fb|BRA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = |судија = }}<section end=C5 /> ===Мароко - Хаити=== <section begin=C6 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Мароко - Хаити|Мароко - Хаити]] |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|MAR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021452 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес-Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = |судија = }}<section end=C6 /> == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== * {{Official website|https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал 2026|Ц]] e50qcccvj53b07v1v8z3lndt50fbo09 5577315 5577019 2026-06-15T11:03:51Z Alertbee 134188 how are you all doing :) 5577315 wikitext text/x-wiki oh hey guys{{Врати се|Светско првенство во фудбал 2026}} '''Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц''' била една од дванаесетте групи на [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]] и во неа се натпреварувале [[Фудбалска репрезентација на Бразил|Бразил]], [[Фудбалска репрезентација на Мароко|Мароко]], [[Фудбалска репрезентација на Хаити|Хаити]] и [[Фудбалска репрезентација на Шкотска|Шкотска]]. Натпреварите се одиграле од 13 до 24 јуни 2026 година.<ref name="match schedule">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |publisher=[[FIFA]] |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024}}</ref> Двете првопласирани репрезентации во групата, а можно е и третата, ќе продолжат понатаму во шеснаесттинафиналето.<ref name="regulations">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |publisher=FIFA |date=May 2025 |access-date=June 7, 2025 |archive-date=June 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}</ref> ==Репрезентации== {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%;" width=90% |- !rowspan=2| {{Tooltip| Поз. | Позиција по извлекувањето}} !rowspan=2| Екипа !rowspan=2| Шешир !rowspan=2| Конфедерација !rowspan=2| Метод на<br>квалификување !rowspan=2| Датум на<br>квалификување !rowspan=2 data-sort-type="number"| Број на<br>настапи<br>на СП !rowspan=2| Последен<br>настап !rowspan=2| Најдобар<br>резултат !colspan=2| Позиција на<br>ранг-листата на ФИФА |- ! ноември 2025 ! јуни 2026 |- | Ц1 || style=white-space:nowrap | {{fb|BRA}} || 1 || [[КОНМЕБОЛ]] || data-sort-value="*" | 5. место во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026|КОНМЕБОЛ квалификациите]] || 10 јуни 2025 || 23 || [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] || '''Победник''' ([[Светско првенство во фудбал 1958|1958]], [[Светско првенство во фудбал 1962|1962]], [[Светско првенство во фудбал 1970|1970]], [[Светско првенство во фудбал 1994|1994]], [[Светско првенство во фудбал 2002|2002]]) || data-sort-value="1.0" | 5 || |- | Ц2 || style=white-space:nowrap | {{fb|MAR}} || 2 || [[КАФ]] || Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (КАФ) - група Е|групата Е]] во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026|КАФ квалификациите]] || 5 септември 2025 || 2 || [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] || data-sort-value="3.1" | Четврто место ([[Светско првенство во фудбал 2022|2022]]) || 11 || |- | Ц3 || style=white-space:nowrap | {{fb|HAI}} || 4 || [[КОНКАКАФ]] || Победник во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (КОНКАКАФ) - трета рунда#Група Ц|групата Ц од третата рунда на КОНКАКАФ квалификациите]] || 18 ноември 2025 || 2 || [[Светско првенство во фудбал 1974|1974]] || data-sort-value="4.1" | Групна фаза ([[Светско првенство во фудбал 1974|1974]]) || 84 || |- | Ц4 || style=white-space:nowrap | {{fb|SCO}} || 3 || [[УЕФА]] || Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (УЕФА) - група Ц|групата Ц во УЕФА квалификациите]] || 18 ноември 2025 || 9 || [[Светско првенство во фудбал 1998|1998]] || data-sort-value="7.3" | Групна фаза (8 пати) || 36 || |} ==Табела== {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Ц !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|BRA|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|MAR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|HAI|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|SCO|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} ==Натпревари== ===Бразил - Мароко=== <section begin=C1 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Бразил - Мароко|Бразил - Мароко]] |дата = 13 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = 1–1 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021456 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = *[[Винисиус Жуниор|Винисиус]] {{goal|32}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=C1 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _bra26h |pattern_b = _bra26h |pattern_ra = _bra26h |pattern_sh = _bra26h |pattern_so = _bra26hl |leftarm = FFE540 |body = FFE540 |rightarm = FFE540 |shorts = 4080FF |socks = FFFFFF |title = Бразил<ref name="BRA-MAR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12465/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group C – Brazil v. Morocco |publisher=[[FIFA]] |date=June 13, 2026 |access-date=June 13, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _mrc26h |pattern_b = _mrc26h |pattern_ra = _mrc26h |pattern_sh = _mrc26h2 |pattern_so = _mrc26hl |leftarm = FF0000 |body = FF0000 |rightarm = FF0000 |shorts = FF0000 |socks = FF0000 |title = Мароко<ref name="BRA-MAR line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Алисон Бекер|Алисон]] |- |RB ||'''24'''||[[Рожер Ибањес]] || {{yel|43}} || {{suboff|46}} |- |CB ||'''4''' ||[[Маркос Аоас Кореја|Маркињос]] {{Капитен}} |- |CB ||'''3''' ||[[Габриел Магаљаеш]] |- |LB ||'''16'''||[[Даглас Сантос (фудбалер 1994)|Даглас Сантос]] |- |RM ||'''20'''||[[Лукас Пакета]] || || {{suboff|61}} |- |CM ||'''5''' ||[[Каземиро]] || {{yel|37}} || {{suboff|46}} |- |CM ||'''8''' ||[[Бруно Гимараеш]] || || {{suboff|80}} |- |LM ||'''7''' ||[[Винисиус Жуниор]] |- |CF ||'''25'''||[[Игор Тијаго]] || || {{suboff|61}} |- |CF ||'''11'''||[[Рафиња]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |DF ||'''13'''||[[Данило Луис да Силва|Данило]] || || {{subon|46}} |- |MF ||'''17''' ||[[Фабињо (фудбалер 1993)|Фабињо]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''21'''||[[Луис Енрике (фудбалер 2001)|Луис Енрике]] || || {{subon|61}} |- |FW ||'''9''' ||[[Матеуш Куња]] || || {{subon|61}} |- |MF ||'''18'''||[[Данило дос Сантос де Оливеира|Данило Сантос]] || || {{subon|80}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ITA}} [[Карло Анчелоти]] |} |valign="top"|[[File:BRA-MAR 2026-06-13.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Јасин Буну]] |- |RB ||'''2''' ||[[Ашраф Хакими]] {{Капитен}} |- |CB ||'''14'''||[[Иса Диоп (фудбалер)|Иса Диоп]] |- |CB ||'''18'''||[[Шади Риад]] |- |LB ||'''3''' ||[[Нусаир Мазрауи]] || || {{suboff|80}} |- |CM ||'''24'''||[[Нил Ел Ајнауи]] |- |CM ||'''6''' ||[[Ајуб Буади]] |- |RW ||'''10'''||[[Браим Дијас]] || || {{suboff|64}} |- |AM ||'''8''' ||[[Азедин Унахи]] || || {{suboff|64}} |- |LW ||'''23'''||[[Билал Ел Ханус]] || || {{suboff|80}} |- |CF ||'''11'''||[[Исмаел Саибари]] || || {{suboff|89}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''15'''||[[Самир Ел Мурабет]] || || {{subon|64}} |- |MF ||'''7''' ||[[Шемсдин Талби]] || || {{subon|64}} |- |FW ||'''21'''||[[Ајуб Амајмуни]] || || {{subon|80}} |- |DF ||'''26'''||[[Анас Салах-Един]] || || {{subon|80}} |- |FW ||'''9''' ||[[Суфијан Рахими]] || || {{subon|89}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Мохамед Уахби]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Винисиус Жуниор]] (Бразил)<ref name="MOTM">{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/michelob-ultra-superior-player-of-match-winner |title=Michelob Ultra Superior Player of the Match – every winner |publisher=[[FIFA]] |date=June 14, 2026 |access-date=June 14, 2026}}</ref> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="BRA-MAR line-ups"/> <br />{{flagsport|SLO}} Томаж Кланчник <br />{{flagsport|SLO}} Андраж Ковачиќ <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|SUI}} [[Сандро Шерер]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|GER}} [[Бастијан Данкерт]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|FRA}} [[Вили Делажо]] <br />{{flagsport|CRO}} [[Иван Бебек]] |} ===Хаити - Шкотска=== <section begin=C2 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Хаити - Шкотска|Хаити - Шкотска]] |дата = 13 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|HAI}} |резултат = 0–1 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021453 |екипа2 = {{fb|SCO}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|28}} [[Џон МакГин|МакГин]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = {{flagsport|ALG}} [[Мустафа Горбал]] }}<section end=C2 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _hai26A |pattern_b = _hai26A1 |pattern_ra = _hai26A |pattern_sh = _hai26A |pattern_so = _hai26Al |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Хаити<ref name="HAI-SCO line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12462/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group C – Haiti v. Scotland |publisher=[[FIFA]] |date=June 13, 2026 |access-date=June 13, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _sco26a |pattern_b = _sco26aA |pattern_ra = _sco26a |pattern_sh = _sco26a2 |pattern_so = _adidaswhitel |leftarm = fa4d4f |body = fa4d4f |rightarm = fa4d4f |shorts = 4C2882 |socks = fa4d4f |title = Шкотска<ref name="HAI-SCO line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Џони Пласид]] {{Капитен}} |- |RB ||'''2''' ||[[Карленс Аркјус]] |- |CB ||'''4''' ||[[Рикардо Аде]] |- |CB ||'''5''' ||[[Ханес Делакруа]] |- |LB ||'''8''' ||[[Мартен Експеренс]] |- |RM ||'''11'''||[[Луисиус Дидсон]] || || {{suboff|61}} |- |CM ||'''17'''||[[Данли Жан Жак]] |- |CM ||'''10'''||[[Жан-Рикнер Белегард]] || {{yel|39}} |- |LM ||'''15'''||[[Рубен Провиданс]] || || {{suboff|85}} |- |CF ||'''20'''||[[Францди Пјеро]] |- |CF ||'''18'''||[[Вилсон Исидор]] || || {{suboff|75}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''21'''||[[Жозуе Казимир]] || || {{subon|61}} |- |FW ||'''16'''||[[Лени Жозеф]] || || {{subon|75}} |- |FW ||'''19'''||[[Јасин Фортјуне]] || || {{subon|85}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|FRA}} [[Себастјен Миње]] |} |valign="top"|[[File:HAI-SCO 2026-06-13.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Ангус Ган]] |- |RB ||'''2''' ||[[Арон Хики]] || {{yel|46}} || {{suboff|75}} |- |CB ||'''5''' ||[[Грант Ханли]] |- |CB ||'''13'''||[[Џек Хендри (фудбалер 1995)|Џек Хендри]] |- |LB ||'''3''' ||[[Енди Робертсон]] {{Капитен}} |- |RM ||'''17'''||[[Бен Ганон-Доук]] || || {{suboff|75}} |- |CM ||'''4''' ||[[Скот МакТомини]] |- |CM ||'''19'''||[[Луис Фергусон]] |- |LM ||'''7''' ||[[Џон МакГин]] || || {{suboff|82}} |- |CF ||'''20'''||[[Лоренс Шенкланд]] || || {{suboff|82}} |- |CF ||'''10'''||[[Че Адамс]] || || {{suboff|75}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |DF ||'''22'''||[[Нејтан Патерсон]] || || {{subon|75}} |- |MF ||'''11'''||[[Рајан Кристи]] || || {{subon|75}} |- |FW ||'''9''' ||[[Линдон Дајкс]] || || {{subon|75}} |- |MF ||'''23'''||[[Кени МакЛин]] || {{yel|90+5}} || {{subon|82}} |- |FW ||'''25'''||[[Финдли Кертис]] || {{yel|90+1}} || {{subon|82}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Стив Кларк]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Џон МакГин]] (Шкотска)<ref name="MOTM"/> '''[[Assistant referee (association football)|Assistant referees]]:'''<ref name="HAI-SCO line-ups"/> <br />Mokrane Gourari ([[Algerian Football Federation|Algeria]]) <br />Abbes Akram Zerhouni ([[Algerian Football Federation|Algeria]]) <br />'''[[Assistant referee (association football)#Fourth official|Fourth official]]:''' <br />[[Alejandro Hernández Hernández]] ([[Royal Spanish Football Federation|Spain]]) <br />'''[[Assistant referee (association football)#Reserve assistant referee|Reserve assistant referee]]:''' <br />José Enrique Naranjo Pérez ([[Royal Spanish Football Federation|Spain]]) <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />Abdullah Al-Shehri ([[Saudi Arabian Football Federation|Saudi Arabia]]) <br />'''[[Video assistant referee#Assistant video assistant referee|Assistant video assistant referee]]:''' <br />Mohammed Obaid Khadim ([[United Arab Emirates Football Association|United Arab Emirates]]) <br />'''[[Video assistant referee#Support video assistant referee|Support video assistant referee]]:''' <br />[[Fedayi San]] ([[Swiss Football Association|Switzerland]]) |} ===Шкотска - Мароко=== <section begin=C3 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Шкотска - Мароко|Шкотска - Мароко]] |дата = 19 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021454 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = |судија = }}<section end=C3 /> ===Бразил - Хаити=== <section begin=C4 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Бразил - Хаити|Бразил - Хаити]] |дата = 19 јуни 2026 |време = 20:30 |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021457 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = |судија = }}<section end=C4 /> ===Шкотска - Бразил=== <section begin=C5 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Шкотска - Бразил|Шкотска - Бразил]] |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021455 |екипа2 = {{fb|BRA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = |судија = }}<section end=C5 /> ===Мароко - Хаити=== <section begin=C6 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Мароко - Хаити|Мароко - Хаити]] |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|MAR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021452 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес-Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = |судија = }}<section end=C6 /> == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== * {{Official website|https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал 2026|Ц]] 36nl9kki85zmegfb29q69fez6ul9zn1 0 1396403 5576914 5571827 2026-06-14T12:03:24Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5576914 wikitext text/x-wiki [[File:Four-Freedoms-OWI-composite-poster-1943.jpg|десно|мини|420x420пкс|''„Четири слободи“'', серија на слики од Норман Роквел од 1943 година во чест на „Четирите слободи“ на [[Франклин Д. Рузвелт]], ги опишува слободите за кои се бореле сојузничките нации во Втората светска војна.]] [[File:FDR Memorial wall.jpg|thumb|right|300px|Гравирање на Четирите слободи на Споменикот на Франклин Делано Рузвелт во Вашингтон]] '''Четирите слободи''' — цели што ги артикулирал [[Претседател на Соединетите Американски Држави|американскиот претседател]] [[Франклин Д. Рузвелт]] на 6 јануари 1941 година. Во обраќање познато како Говор за четирите слободи (технички '''говорот за состојбата на нацијата од 1941 година'''), тој предложил четири фундаментални слободи што луѓето „насекаде во светот“ треба да ги уживаат: # [[Слобода на говорот|Слобода на говор и изразување]] # [[Слобода на вероисповед]] # [[Право на соодветен животен стандард|Слобода од немаштија]] # [[Слобода од страв]] Рузвелт го одржал својот говор 11 месеци пред ненадејниот јапонски напад врз [[Напад на Перл Харбор|Перл Харбор]], што ги натерал Соединетите Американски Држави да објават војна против Јапонија на 8 декември 1941 година. Говорот за состојбата на Унијата пред Конгресот во голема мера бил посветен на [[САД|националната безбедност на САД]] и заканата за другите демократии од [[Втора светска војна|светска војна]]. Во говорот, тој ставил крај на долгогодишната традиција на неинтервенционизам на САД. Рузвелт го поддржал поширокото човеково право на [[Право на соодветен животен стандард|економска безбедност]] и го предвидел она што децении подоцна ќе стане познато како [[парадигма]] на „човечка безбедност“ во студиите за [[Стопански развој|економски развој]]. Тој, исто така, ја вклучи и „слободата од страв“ против меѓународната агресија, повикувајќи на „намалување на вооружувањето во целиот свет“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.americanrhetoric.com/speeches/fdrthefourfreedoms.htm|title=American Rhetoric: Franklin D. Roosevelt -- "The Four Freedoms"|work=www.americanrhetoric.com|accessdate=2024-11-10}}</ref> Во тој контекст, тој ги сумирал вредностите на демократијата зад двопартискиот консензус за меѓународно вклучување што постоеше во тоа време. Познат цитат од говорот ги наведува тие вредности: „Бидејќи луѓето не живеат само од леб, тие не се борат само со вооружување“. Во втората половина од говорот, тој ги наведува придобивките од демократијата, кои вклучуваат економски можности, вработување, социјално осигурување и ветување за „соодветна здравствена заштита“. Првите две слободи, на говорот и на вероисповедта, се заштитени со Првиот амандман во Уставот на Соединетите Американски Држави. Неговото вклучување на последните две слободи отиде подалеку од традиционалните уставни вредности заштитени со Повелбата за правата на САД. Рузвелт одобри пошироко човеково право на економска безбедност и го предвиде она што ќе стане познато децении подоцна како парадигма на „човечка безбедност“ во студиите за економски развој. Тој, исто така, ја вклучи и „слободата од страв“ против меѓународната агресија, повикувајќи на „намалување на вооружувањето во целиот свет“.<ref>{{Cite web |title=American Rhetoric: Franklin D. Roosevelt -- "The Four Freedoms" |url=https://www.americanrhetoric.com/speeches/fdrthefourfreedoms.htm |access-date=2024-11-10 |website=www.americanrhetoric.com}}</ref> ==Историски контекст== Во 1930-тите години, многу Американци сметале дека вклучувањето во [[Прва светска војна|Првата светска војна]] било грешка и биле категорично против континуираната интервенција во европските работи.<ref name="Bodnar, John 2010">Bodnar, John, The "Good War" in American Memory (Maryland: Johns Hopkins University Press, 2010), 11.</ref> Со Законите за неутралност воспоставени по 1935 година, американскиот закон ја забранил продажбата на вооружување на земјите што биле во војна и поставил ограничувања за патување со војнички бродови.<ref>Kennedy, David M., Freedom From Fear: the American people in depression and war, 1929–1945 (Oxford: Oxford University Press, 1999) 393–94.</ref> Кога [[Втора светска војна|Втората светска војна]] започнала во септември 1939 година, законите за неутралност сè уште биле во сила и осигурувале дека на Велика Британија и Франција нема да може да им се даде значителна поддршка. Со ревизијата на Законот за неутралност во 1939 година, Рузвелт усвоил „политика на методи без војна“ со која можело да им се даваат залихи и вооружување на европските сојузници, под услов да не може да се објави војна и да не се ангажираат војници.<ref>Kennedy, David M., Freedom From Fear: the American people in depression and war, 1929–1945 (1999) 427–434.</ref> До декември 1940 година, Европа во голема мера било на милост и немилост на [[Адолф Хитлер]] и нацистичкиот режим на Германија. Со поразот на Германија над Франција во јуни 1940 година, Велика Британија и нејзината прекуокеанска империја останале сами против воениот сојуз на Германија, Италија и Јапонија. Винстон Черчил, како премиер на Велика Британија, ги повикал Рузвелт и Соединетите Американски Држави да ги снабдат со оружје за да продолжат со воените напори.<ref>{{cite web |title=HR 1776 | url=https://www.archives.gov/exhibits/treasures_of_congress/Images/page_20/65c.html | publisher=National Archives and Records Administration | access-date=2026-05-19}}</ref> Светскиот саем во Њујорк во 1939 година ги прославил четирите слободи - вероисповед, говор, печат и собрание - и го ангажирал Лео Фридландер да создаде скулптури што ќе ги претставуваат. Градоначалникот на Њујорк, Фиорело Ла Гвардија, ги опишал добиените статуи како „срце на саемот“. Подоцна, Рузвелт ги прогласил своите „Четири основни слободи“ и го повикал Валтер Расел да создаде Споменик на четирите слободи, кој бил поставен во [[Медисон Сквер Гарден]] во Њујорк.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=e7FD0Qfub9MC&q=%22norman+rockwell%22+%22freedom+of+speech%22+%22four+freedoms%22+%22Saturday+Evening+Post%22&pg=PP71|title=Liberty's Refuge: The Forgotten Freedom of Assembly|author=Inazu, John D.|publisher=[[Yale University Press]]|isbn=978-0300173154|year=2012}}</ref> Тие се појавиле и на задната страна од AM-лира, банкнотата на сојузничката воена валута издадена во Италија за време на Втората светска војна, од страна на Американците, што всушност била окупациска валута, гарантирана од американскиот долар. ==Декларации== {{listen |title=Состојба на Унијата (Четири слободи) (6 јануари 1941 година) |filename=FDR's 1941 State of the Union (Four Freedoms speech) Edit 1.ogg |description =Обраќањето на Френклин Делано Рузвелт за состојбата на Унијата од 6 јануари 1941 година, во кое се претставува темата на Четирите слободи (почнувајќи од 32:02) |image=[[File:FDR in 1933.jpg|alt=Franklin Delano Roosevelt headshot|60px]] }} Говорот за четирите слободи бил одржан на 6 јануари 1941 година. Рузвелт се надевал дека ќе даде образложение зошто Соединетите Американски Држави треба да ги напуштат изолационистичките политики што произлегле од Првата светска војна. Во обраќањето, Рузвелт го критикувал изолационизмот, велејќи: „Ниеден реалистичен Американец не може да очекува од мирот на диктаторот меѓународна великодушност, или враќање на вистинска независност, или светско разоружување, или слобода на изразување, или слобода на вероисповед - па дури ни добар бизнис. Таквиот мир нема да донесе никаква безбедност за нас или за нашите соседи. Оние кои би се откажале од суштинската слобода за да купат малку привремена безбедност, не заслужуваат ниту слобода ниту безбедност.“<ref name="speech">{{cite web|url=https://voicesofdemocracy.umd.edu/fdr-the-four-freedoms-speech-text/ |title=FDR, "The Four Freedoms," Speech Text &#124; |publisher=Voicesofdemocracy.umd.edu |date=January 6, 1941 |access-date=August 14, 2014}}</ref> Говорот се совпаднал со воведувањето на Законот за закуп-лизинг, кој го промовирал планот на Рузвелт да стане „арсенал на демократијата“<ref>The Public Papers and Addresses of Franklin D. Roosevelt (New York: Random House and Harper and Brothers, 1940) 633–44.</ref> и да ги поддржи сојузниците (главно Британците) со многу потребни залихи. Понатаму, говорот го воспоставил она што подоцна станало идеолошка основа за вклучувањето на Америка во Втората светска војна, сè во рамките на индивидуалните права и слободи што се белег на американската политика.<ref>, Kennedy, David M., Freedom From Fear: the American people in depression and war, 1929–1945 (Oxford: Oxford University Press, 1999) 469.</ref> Говорот што го одржал претседателот Рузвелт го вклучува следниов текст, познат како „Четирите слободи“: {{Blockquote| Во идните денови, кои се стремиме да ги обезбедиме, со нетрпение очекуваме свет заснован на четири основни човекови слободи. Првата е слобода на говор и изразување - насекаде во светот. Втората е слобода на секој човек да го обожава Бога на свој начин - насекаде во светот. Третата е слобода од немаштија - што, преведено на светски термини, значи економски разбирања што ќе ѝ обезбедат на секоја нација здрав мирен живот за нејзините жители - насекаде во светот. Четвртата е слобода од страв - што, преведено на светски термини, значи светско намалување на вооружувањето до таква точка и на толку темелен начин што ниедна нација нема да биде во позиција да изврши чин на физичка агресија против кој било сосед - било каде во светот. Тоа не е визија за далечен милениум. Тоа е дефинитивна основа за еден вид свет достижен во нашето време и генерација. Тој вид свет е токму спротивното на таканаречениот нов поредок на тиранија што диктаторите се обидуваат да го создадат со падот на бомба. |Френклин Д. Рузвелт, извадок од обраќањето за состојбата на Унијата до Конгресот, 6 јануари 1941 година<ref>See [https://www.presidency.ucsb.edu/documents/annual-message-congress-the-state-the-union online copy from the University of California at Santa Barbara] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20231108144157/https://www.presidency.ucsb.edu/documents/annual-message-congress-the-state-the-union |date=2023-11-08 }}</ref> }} [[File:Four Freedoms Flag or United Nations Honour Flag ca 1943-1948.svg|thumb|220px|Знамето на четирите слободи или „Почесното знаме на Обединетите нации“ околу 1943–1948 година]] Подоцна во истиот говор, претседателот продолжил да наведува шест основни цели:<ref>Engel, p. 7.</ref> * Еднаквост на можностите за младите и за другите. * Работни места за оние кои можат да работат. * Безбедност за оние на кои им е потребна. * Крај на посебните привилегии за малкумина. * Зачувување на граѓанските слободи за сите. * Уживање во плодовите на научниот напредок во поширок и постојано растечки животен стандард. ==Оправдување за војна== Декларацијата на Четирите слободи како оправдување за војна ќе одекнува во текот на остатокот од војната, а со децении и како рамка на сеќавање. Слободите станале основна точка на воените цели на Америка и центар на сите обиди за собирање јавна поддршка за војната. Со создавањето на Канцеларијата за воени информации (1942), како и познатите слики од Норман Роквел, слободите биле рекламирани како вредности централни за американскиот живот и примери за американска исклучителност.<ref>Bodnar, John, ''The "Good War" in American Memory'' (Johns Hopkins University Press, 2010) 12.</ref> ==Опозиција== Говорот на Четирите слободи бил популарен, а целите биле влијателни во повоената политика. Сепак, во 1941 година говорот добил жестоки критики од антивоените елементи.<ref>David M. Kennedy, ''Freedom from Fear: The American People in Depression and War, 1929–1945'' (Oxford: Oxford University Press, 1999). pp. 470–476.</ref> Критичарите тврделе дека Четирите слободи се едноставно повелба за Новиот договор на Рузвелт, социјални реформи кои веќе создале остри поделби во Конгресот. Конзервативците кои се спротивставиле на социјалните програми и зголемената владина интервенција се спротивставиле на обидот на Рузвелт да ја оправда и прикаже војната како неопходна за одбрана на возвишените цели.<ref>John Bodnar, ''The "Good War" in American Memory'' (Johns Hopkins University Press, 2010), 14–15.</ref> Иако слободите станале важен аспект на американската мисла за војната, тие никогаш не биле ексклузивно оправдување за војната. Анкетите спроведени од Канцеларијата за воени информации на САД (OWI) откриле дека самоодбраната и одмаздата за [[нападот врз Перл Харбор]] сè уште биле најчестите причини за војна.<ref>Bodnar, ''The "Good War" in American Memory'' p. 14.</ref> ==Обединети нации== Концептот на Четирите слободи станал дел од личната мисија што ја презела поранешната прва дама [[Еленор Рузвелт|Елеонор Рузвелт]] во 1948 година. Таа помогнала во инспирацијата за Декларацијата за човекови права на [[Обединети нации|Обединетите нации]], Резолуција 217А на Генералното собрание. Всушност, овие Четири Слободи биле експлицитно вклучени во преамбулата на Универзалната декларација за човекови права, која гласи: „Со оглед на тоа што непочитувањето и презирот кон човековите права резултирале со варварски дела кои ја навредиле совеста на човештвото, а доаѓањето на свет во кој луѓето ќе уживаат во слободата на говорот и верувањето и слободата од страв и немаштија е прогласено за највисока аспирација на обичните луѓе.“<ref>{{cite book|author1=White, E.B. |author2=Lerner, Max |author3=Cowley, Malcolm |author4=Niebuhr, Reinhold |title= The United Nations Fight for the Four Freedoms|url=https://archive.org/details/TheUnitedNationsFightForTheFourFreedoms_728 |asin=B003HKRK80|location = Washington, D.C.|publisher= Government Printing Office|date= 1942 }}</ref> ==Разоружување== Рузвелт повикал на „намалување на вооружувањето во светот“ како цел за „идните денови, кои се стремиме да ги обезбедиме“, но таква што е „достижна во нашето време и генерација“. Поитно, сепак, тој повика на масовно зголемување на производството на оружје во САД: {{blockquote|Секој реалист знае дека демократскиот начин на живот во овој момент е директно нападнат во секој дел од светот ... Потребата на моментот е нашите активности и нашата политика да бидат посветени првенствено - речиси исклучиво - на справување со оваа странска опасност. ... [Итна] потреба е брзо и движечко зголемување на нашето производство на оружје. ... Исто така, го молам овој Конгрес за овластување и средства доволни за производство на дополнителна муниција и воени залихи од многу видови, што ќе им бидат предадени на оние нации кои сега се во вистинска војна со агресорските нации. |Френклин Д. Рузвелт}} ==Прекршување== Во радио обраќање од 1942 година, претседателот Рузвелт изјавил дека Четирите слободи ги отелотворуваат „правата на луѓето од секое верување и секоја раса, каде и да живеат“.<ref>Eric Foner, ''The Story of American Freedom'' (New York: W. W. Norton, 1998) p. 223.</ref> На 19 февруари 1942 година, тој го одобрил интернирањето на Јапонците-Американци со Извршна наредба 9066. Таа им дозволила на локалните воени команданти да назначат „воени области“ како „зони на исклучување“, од кои „може да бидат исклучени сите лица“. Ова овластување било искористено за да се прогласи дека сите луѓе од јапонско потекло се исклучени од целиот брег на [[Пацификот]], вклучувајќи ја цела Калифорнија и голем дел од Орегон, Вашингтон и Аризона, освен оние во логорите за интернирање.<ref name="korematsu_roberts">[http://caselaw.lp.findlaw.com/scripts/getcase.pl?navby=CASE&court=US&vol=323&page=214 ''Korematsu v. the United States''] dissent by Justice [[Owen Josephus Roberts]], reproduced at findlaw.com. Retrieved September 12, 2006.</ref> До 1946 година, САД затворил 120.000 лица од јапонско потекло, од кои околу 80.000 биле родени во САД.<ref>Park, Yoosun, Facilitating Injustice: Tracing the Role of Social Workers in the World War II Internment of Japanese Americans. (Social Service Review 82.3, 2008) 448.</ref> Афроамериканците исто така честопати доживувале противречности помеѓу реториката на Четирите слободи и суровата реалност. „Политички протераниот Џ. Б. Мартин“, пишува историчарот Дејвид Т. Беито, кој тогаш живеел во Чикаго, сигурно имал мешани чувства ако го слушал говорот на претседателот. Машината Крамп [тогаш тесно поврзана со Рузвелт], откако ја „контролирала“ неговата аптека, го избркала [црниот републикански лидер] од Мемфис.<ref>{{cite book | last=Beito | first=David T. |url=https://books.google.com/books?id=Da4H0QEACAAJ|title=FDR: A New Political Life | edition=First | pages=145| location=Chicago | publisher=Carus Books | year=2025| isbn=978-1637700693}}</ref> ==Парк на четирите слободи на Франклин Д. Рузвелт== Паркот на четирите слободи на Франклин Д. Рузвелт е парк дизајниран од архитектот Луис Кан за јужната точка на островот Рузвелт во Њујорк. Паркот го слави познатиот говор, а текстот од говорот е врежан на гранитен ѕид во конечниот дизајн на паркот.<ref>{{cite web | url=http://www.fdrfourfreedomspark.org/pages/about-the-park | title=About the Park | publisher=Four Freedoms Park Conservancy | access-date=July 23, 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140727123911/http://www.fdrfourfreedomspark.org/pages/about-the-park | archive-date=July 27, 2014 | url-status=dead }}</ref> ==Награди== Институтот Рузвелт им оддава почит на извонредни поединци кои покажале доживотна посветеност на овие идеали. Медалите за наградата Четири слободи се доделуваат на церемонии во Хајд Парк, Њујорк и Миделбург, Холандија, во текот на наизменични години. Наградите за прв пат биле доделени во 1982 година на стогодишнината од раѓањето на претседателот Рузвелт, како и на двестегодишнината од дипломатските односи меѓу САД и Холандија.<ref name = "Institute">{{citation | url = http://www.feri.org/ | author = Franklin and Eleanor Roosevelt Institute|title=Franklin and Eleanor Roosevelt Institute}}</ref> Меѓу лауреатите биле: {{div col|colwidth=20em}} * Вилијам Бренан * Кралот Хуан Карлос од Шпанија * Џими Картер * Бил Клинтон * Далај Лама * Михаил Горбачов * Аверел Хариман * Вацлав Хавел * Принцезата Јулијана од Холандија * Џон Ф. Кенеди * Мајк Менсфилд * Пол Њуман * Тип О'Нил * Шимон Перес * Корета Скот Кинг * Брент Скоукрофт * Хари С. Труман * Лив Улман * Ели Визел * Џоан Вудворд {{div col end}} ==Во популарната култура== * Романот „Четири слободи“ (2009) на [[Џон Кроули]] е во голема мера базиран на темите од говорот на Рузвелт. * Рузвелт го ангажирал скулпторот Волтер Расел да дизајнира споменик посветен на првиот херој на војната. Споменикот на четирите слободи бил создаден во 1941 година и посветен во Медисон Сквер Гарден, во Њујорк, во 1943 година. * Уметникот Киндред Меклири ја насликал „Америка Моќната“ (1941), позната и како „Одбрана на човековите слободи“, во зградата Хари С. Труман на Стејт департментот.<ref>{{cite web |url=http://digitaledition.state.gov/publication/?i=48062&p=22 |title=Forgotten Treasure |last=Vo |first=Tuan |work=[[State Magazine]] |date=October 2010 |pages=20–23 |access-date=June 1, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304033849/http://digitaledition.state.gov/publication/?i=48062&p=22 |archive-date=March 4, 2016 |url-status=dead }}</ref> * Уметникот [[Хуго Балин]] го насликал муралот „Четирите слободи“ (1942) во салата на Советот на Градското собрание на Бурбанк, Калифорнија.<ref>{{cite web |url=http://www.burbankca.gov/about-us/burbank-history/burbank-city-hall/city-council-chamber-murals |title=City Council Chamber & Murals |access-date=June 1, 2014 |archive-date=October 29, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029172227/https://www.burbankca.gov/about-us/burbank-history/burbank-city-hall/city-council-chamber-murals |url-status=dead }}</ref> * Муралистот од Њу Џерси, [[Мајкл Ленсон]] (1903–1972), го насликал муралот „Четирите слободи“ (1943) за училиштето „Четиринаесетта улица“ во Њуарк, Њу Џерси.<ref name = "Lenson">{{cite web | url = http://www.michaellenson.org/murals.html | title = Official Website of Michael Lenson – WPA Muralist and Realist Painter |access-date=June 1, 2014 }}</ref> * Муралистот Антон Рефрежиер ги насликал муралите „Историја на Сан Франциско“ (завршени во 1948 година) во центарот Ринкон во Сан Франциско, Калифорнија; панелот 27 ги прикажува четирите слободи.<ref>{{cite web |url=http://www.sfmuralarts.com/mural/638.html |title=War and Peace (1948) |publisher= SF Mural Arts |access-date=June 1, 2014}}</ref> * Уметницата Милдред Нунгестер Волф насликала четирислоен мурал „Четири слободи“ (завршен 1959 година) на кој се прикажани четирите слободи за продавница во село во Ричтон, [[Мисисипи]]. Овие панели сега висат во Музејот на уметност во Мисисипи.<ref>{{cite news|url= http://www.hattiesburgamerican.com/story/news/2014/05/19/freedom-panels/9300193/ |title=Richton mural donated to Miss. Museum of Art |last=Lucas | first =Sherry|newspaper= Hattiesburg American |date=May 21, 2014 |access-date=June 1, 2014}}</ref> * Алин Кокс насликала четири мурали „Четири слободи“ (завршени 1982 година) кои висат во Големата експериментална сала во Претставничкиот дом на Соединетите Американски Држави; секој од четирите панели прикажува алегориски фигури што ги претставуваат четирите слободи.<ref>{{cite web |url=http://www.uschs.org/exhibit/exhibit-allyn-cox-murals/uschs_allyn-cox.htm |title=The American Story in Art: The Murals of Allyn Cox in the U.S. Capitol |publisher= The United States Capitol Historical Society |access-date=June 1, 2014}}</ref> * Од 1986 година, измислениот плоштад „Четири слободи“ служи како седиште за суперхеројскиот тим на „Марвел стрипови“, Фантастична четворка.<ref>{{Cite comic|writer=[[Roger Stern|Stern, Roger]]|penciller=[[John Buscema|Buscema, John]]|inker=[[Sal Buscema|Buscema, Sal]]|colorist=[[Glynis Oliver|Oliver, Glynis]]|letterer=[[John Workman|Workman, John]]|editor=Daley, Don|story=The Best Man|title=[[Fantastic Four]]|volume=1|issue=299|date=February 1987|publisher=[[Marvel Comics]]|location=[[New York, NY]]|page=10|panel=1|id=}}</ref> * Во раните 1990-ти, уметникот Дејвид Мекдоналд ги репродуцирал сликите „Четири слободи“ на Роквел како четири големи мурали на страната на стара зграда за продавници за храна во центарот на Силвертон, Орегон.<ref name = "Silverton">{{cite web | url = http://www.silvertonor.com/murals/ | title = Silverton Mural Society | accessdate = 2026-06-01 | archive-date = 2016-04-07 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160407094435/http://silvertonor.com/murals/ | url-status = dead }}</ref> * Во 2008 година, музејот [[Волфсонијан]] на Меѓународниот универзитет во Флорида беше домаќин на изложбата „Мисли за демократијата“ на која биле прикажани постери создадени од 60 водечки современи уметници и дизајнери, поканети да создадат нов графички дизајн инспириран од постерите „Четири слободи“ на американскиот илустратор Норман Роквел.<ref>{{cite web|url=http://teenthoughtsondemocracy.wolfsonian.org/teachers/thoughts-on-democracy?page=1|title=Thoughts on Democracy|website=Wolfsonian FIU|date=2008|access-date=May 29, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305052136/http://teenthoughtsondemocracy.wolfsonian.org/teachers/thoughts-on-democracy?page=1|archive-date=March 5, 2016|url-status=dead}}</ref> * „Четири слободи“ е усвоениот наслов на бренд за мешано виски од најниската класа.<ref>{{cite web |title=Four Freedoms Whiskey |url=https://www.gotoliquorstore.com/p/four-freedoms-blended-whiskey/60731 |website=GoToLiquorStore |access-date=3 April 2024}}</ref> ==Слики на Норман Роквел== Говорот на Рузвелт инспирирал сет од четири слики од [[Норман Роквел]]. ===Слики=== Сликите од сетот, познати заедно како „Четирите слободи“, биле објавени во четири последователни изданија на „Сатердеј ивнинг пост“.<ref>On February 20, 1943; February 27, 1943; March 6, 1943; and March 13, 1943.</ref> Четирите слики последователно биле прикажани низ САД од страна на Министерството за финансии на САД. <gallery widths="200px" heights="250px"> File:"Freedom of Speech" - NARA - 513536.jpg|''[[Слобода на говорот (слика)|Слобода на говорот]]'' (сабота, 20 февруари 1943 година) – од серијата „Четири слободи“ од Норман Роквел File:"Freedom of Worship" - NARA - 513537.jpg|''[[Слобода на вероисповед (слика)|Слобода на вероисповед]]'' (сабота, 27 февруари 1943 година) – од серијата „Четири слободи“ од Норман Роквел File:"Freedom From Want" - NARA - 513539.jpg|''[[Слобода од немаштија (слика)|Слобода од немаштија]]'' (сабота, 6 март 1943 година) – од серијата „Четири слободи“ од Норман Роквел File:"Freedom from Fear" - NARA - 513538.jpg|''[[Слобода од страв (слика)|Слобода од страв ]]'' (сабота, 13 март 1943 година) – од серијата „Четири слободи“ од Норман Роквел </gallery> ===Есеи=== Секоја слика била објавена со соодветен есеј за таа конкретна „Слобода“:<ref>Perry, P. (2009a), [http://www.saturdayeveningpost.com/2009/01/01/art-entertainment/norman-rockwell-art-entertainment/rockwells-four-freedoms.html "Norman Rockwell's Four Freedoms"], ''The Saturday Evening Post'', January/February 2009; Perry, P. (2009b). [http://www.saturdayeveningpost.com/2018/01/05/in-the-magazine/rockwells-four-freedoms-2.html "Norman Rockwell's Four Freedoms"], ''The Saturday Evening Post'', January/February 2009.</ref> * ''Слобода на говорот'', од Бут Таркингтон (20 февруари 1943 година).<ref>{{cite web| url = http://www.saturdayeveningpost.com/2017/12/21/in-the-magazine/booth-tarkingtons-freedom-speech.html| title = Booth Tarkington's 'Freedom of Speech', ''The Saturday Evening Post'', January/February 2009.| date = December 21, 2017}}</ref> * ''Слобода на вероисповедта'', од Вил Дурант (27 февруари 1943 година).<ref>{{cite web| url = http://www.saturdayeveningpost.com/2017/12/21/in-the-magazine/will-durants-freedom-worship.html| title = Will Durant's 'Freedom of Worship', ''The Saturday Evening Post'', January/February 2009.| date = December 21, 2017}}</ref> * ''Слобода од немаштија'', од Карлос Булосан (6 март 1943 година).<ref>{{cite web| url = http://www.saturdayeveningpost.com/2017/12/21/in-the-magazine/carlos-bulosans-freedom-want.html| title = Carlos Bulosan's 'Freedom from Want', ''The Saturday Evening Post'', January/February 2009.| date = December 21, 2017}}</ref> * ''Слобода од стравот'', од Стивен Винсент Бенет (13 март 1943 година; датумот на смртта на Бенет).<ref>{{cite web| url = http://www.saturdayeveningpost.com/2017/12/21/in-the-magazine/stephen-vincent-benets-freedom-fear.html| title = Stephen Vincent Benét's 'Freedom from Fear', ''The Saturday Evening Post'', January/February 2009.| date = December 21, 2017}}</ref> ===Поштенски марки=== Сликите на Роквел „Четири слободи“ биле репродуцирани како поштенски марки од страна на Поштата на САД во 1943 година,<ref name = "Scott 908">{{cite web | url = http://www.arago.si.edu/index.asp?con=1&cmd=1&tid=2028719 | title = Scott Catalog souvenir sheet of four stamps | issue = 908 | accessdate = 2026-06-01 | archive-date = 2014-12-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141216131852/http://arago.si.edu/index.asp?con=1&cmd=1&tid=2028719 | url-status = dead }}</ref> во 1946 година,<ref name = "Scott 933">{{cite web | url = http://arago.si.edu/index.asp?con=2&cmd=1&id=147585 | title = Scott Catalog souvenir sheet of four stamps | issue = 933}}</ref> и во 1994 година,<ref name = "Scott 2840">{{cite web | url = http://arago.si.edu/index.asp?con=4&cmd=2&eid=183&slide=12 | title = Scott Catalog souvenir sheet of four stamps | issue = 2840 | access-date = November 23, 2010 | archive-date = July 23, 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110723124608/http://arago.si.edu/index.asp?con=4&cmd=2&eid=183&slide=12 | url-status = dead }}</ref> на стогодишнината од раѓањето на Роквел. ==Наводи== {{Reflist|30em}} ==За понатамошно читање== {{Library resources box}} * Borgwardt, Elizabeth. "FDR's Four Freedoms as a Human Rights Instrument." ''OAH Magazine of History'' 22.2 (2008): 8–13. [https://academic.oup.com/maghis/article-abstract/22/2/8/967562 extract] * Crowell, Laura. "The building of the 'four freedoms' speech." ''Communications Monographs'' 22.5 (1955): 266–283. * De Zayas, Alfred. "The Relevance of Roosevelt's Four Freedoms Today." 62 ''Nordic Journal of International Law'' 61 (1992): 239+. * Dunn, Susan, ''A Blueprint for War: FDR and the Hundred Days That Mobilized America'' (2018) pp. 73–101. * Engel, Jeffrey A., ed. ''The four freedoms: Franklin D. Roosevelt and the evolution of an American idea'' (Oxford University Press, 2015); argues that Roosevelt's speech left a deep imprint in America, but the society largely failed to achieve his vision of freedom, p.&nbsp;7. [https://journals.openedition.org/ejas/12349 online review] * Gutierrez, Robert. "The Four Freedoms Viewed in Comparison to Traditional American Political Ideals." ''Counterpoints,'' vol. 271, 2007, pp.&nbsp;33–40. [http://www.jstor.org/stable/42979033 online] * Inazu, John D. "The Four Freedoms and the Future of Religious Liberty." ''North Carolina Law Review'' 92 (2013): 787+ [https://scholar.google.com/scholar?hl=en&as_sdt=0%2C27&q=four+freedoms+roosevelt&btnG=#d=gs_cit&t=1674542136186&u=%2Fscholar%3Fq%3Dinfo%3AKQLI4BGy77MJ%3Ascholar.google.com%2F%26output%3Dcite%26scirp%3D8%26hl%3Den online]. * Johnstone, Andrew. ''Against Immediate Evil: American Internationalists and the Four Freedoms on the Eve of World War II'' (Cornell University Press, 2015). * Kaye, Harvey J. ''The fight for four freedoms: what made FDR and the greatest generation truly great'' (Simon and Schuster, 2014); 8 essays by scholars. [https://books.google.com/books?id=TT9vAAAAQBAJ&dq=four+freedoms+roosevelt&pg=PA1 online] * Posneer, Michael H. "The Four Freedoms Turn 70: Embracing an Integrated Approach to Human&nbsp;Rights." ''Proceedings of the Annual Meeting (American Society of International Law)'' vol. 105, 2011, pp. 27–31. [https://doi.org/10.5305/procannmeetasil.105.0027 online] * Rhodes, Jesse H. "The Evolution of Roosevelt's Rhetorical Legacy: Presidential Rhetoric about Rights in Domestic and Foreign Affairs, 1933–2011." ''Presidential Studies Quarterly'' 43.3 (2013): 562–591. [https://www.academia.edu/download/34689108/Rhodes.2013.PSQ.pdf online] * Shulman, Mark R. "The four freedoms: Good neighbors make good law and good policy in a time of insecurity." ''Fordham Law Review'' 77 (2008): 555–581 [https://ir.lawnet.fordham.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=4389&context=flr online]. * Wesley, Charles H., et al. "The Negro has Always Wanted The Four Freedoms." in ''What the Negro Wants,'' edited by Rayford W. Logan, (University of Notre Dame Press, 2001) pp.&nbsp;90–112. [https://doi.org/10.2307/j.ctv19m62cs.10 online] ===Иконите на Роквел=== * Kimble, James J. "The illustrated four freedoms: FDR, Rockwell, and the margins of the rhetorical presidency." ''Presidential Studies Quarterly'' 45.1 (2015): 46–69. * Lynch, Sylvio III (2020). [https://scholar.google.com/scholar?hl=en&as_sdt=5%2C27&sciodt=0%2C27&cites=13226409173930962162&scipsc=1&q=four&btnG=#d=gs_cit&t=1674538692333&u=%2Fscholar%3Fq%3Dinfo%3A3qWWU7Ze5HsJ%3Ascholar.google.com%2F%26output%3Dcite%26scirp%3D1%26hl%3Den ''Morality and Aspiration: Some Conditions of Norman Rockwell's Four Freedoms''] (PhD Diss.) Bowling Green State University. * Murray, Stuart, James McCabe, and John Frohnmayer (1993). [https://www.academia.edu/download/64306953/A-Four%20Freedoms%20McCabe.pdf ''Norman Rockwell's Four Freedoms: Images that Inspire a Nation'']. Berkshire House. * Olson, Lester G. "Portraits in Praise of a People: A Rhetorical Analysis of Norman Rockwell's Icons in Franklin D. Roosevelt's 'Four Freedoms' Campaign". ''Quarterly Journal of Speech'' 69.1 (1983): 15–24. ==Надворешни врски== {{Wikisource|The Four Freedoms speech}} {{Commons category}} * [https://edsitement.neh.gov/lesson-plans/fdrs-four-freedoms-speech-freedom-fireside "Four Freedoms"] Lesson plan for grades 9–12 from National Endowment for the Humanities * [https://americanrhetoric.com/speeches/fdrthefourfreedoms.htm As a delivered text, enhanced audio, video excerpt] at AmericanRhetoric.com. * [http://voicesofdemocracy.umd.edu/fdr-the-four-freedoms-speech-text/ Text and audio]. * [http://fdr4freedoms.org "FDR4Freedoms Digital Resource"] The digital education resource of the Franklin D. Roosevelt Four Freedoms Park * [http://fdrfourfreedomspark.org "Franklin D. Roosevelt Four Freedoms Park"] * [https://www.youtube.com/watch?v=QnrZUHcpoNA 1941 Four Freedoms Speech (via YouTube)] [[Категорија:Политики во Втората светска војна]] [[Категорија:Историја на човековите права]] [[Категорија:Политиката во 1941 година]] [[Категорија:Франклин Д. Рузвелт]] mlgap1ndsj2i2o19huywkxhs0xmu5kj 0 1396444 5577211 5575689 2026-06-15T08:49:17Z Виолетова 1975 /* Позадина */ 5577211 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Документ|document_name=Повелбата за правата|image=English Bill of Rights of 1689.jpg|image_caption=|date_created=1689|date_ratified=|location_of_document=[[Парламентарен архив]]|writer=[[Англискиот парламент]]|signers=|purpose=Да се ​​потврдат правата на Парламентот и на поединецот и да се обезбеди протестантска политичка супериорност|wikisource=Повелба за правата од 1689 година}}'''Повелбата за правата од 1689 година''' (1 Will. & Mar. Sess. 2. c. 2) или '''Повелба за правата од 1688 година''' — акт на [[Парламент на Англија|Парламентот на Англија]] со кој биле утврдени одредени основни [[Граѓански и политички права|граѓански права]] и се променило наследувањето на англиската круна, а актот останал клучен [[Закон|статут]] во англиското уставно право. Во голема мера заснован на идеите на политичкиот теоретичар [[Џон Лок]]{{Sfn|Schwoerer|1990}}, Повелбата утврдила уставен услов Круната да побара согласност од народот претставен во [[Парламент на Англија|Парламентот]]<ref name="British Library" />{{Sfn|Adams|Meuwese|Hirsch Ballin|2017}}, а со тоа освен што поставува ограничувања на овластувањата на [[Монарх|монархот]], ги утврдувал и правата на Парламентот, вклучувајќи редовни парламенти, слободни избори и парламентарни привилегии<ref name="ParliamentUK">{{Наведени вести|url=https://www.parliament.uk/about/living-heritage/evolutionofparliament/parliamentaryauthority/revolution/collections1/collections-glorious-revolution/billofrights/|title=Bill of Rights 1689|access-date=30 April 2019|agency=Parliament UK}}</ref>, а воедно и ги наведувал индивидуалните права, вклучувајќи ја забраната за сурови и невообичаени казни и правото да не се плаќаат даноци наметнати без одобрение на Парламентот и за крај опишува и осудува неколку злодела на англискиот крал [[Јаков II|Џејмс II]].<ref name="British Library">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bl.uk/magna-carta/articles/britains-unwritten-constitution|title=Britain's unwritten constitution|publisher=British Library|archive-url=https://web.archive.org/web/20150312163142/http://www.bl.uk/magna-carta/articles/britains-unwritten-constitution|archive-date=12 March 2015|accessdate=27 November 2015|quote=}}</ref> На 16 декември 1689 година, Повелбата за правата добила кралска согласност и претставувала преформулирање во законска форма на [[Декларација за права, 1689 година|Декларацијата за правата]] презентирана од Конвенцискиот парламент на [[Вилијам III]] и [[Марија II]] во февруари 1689 година, со која ги поканува да станат заеднички суверени на [[Англија]], со што го заменува [[Јаков II|Џејмс II]], за кој се вели дека абдицирал и го оставил тронот празен. Во [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]], Законот се сметал за основен документ на некодифициран [[Устав на Обединетото Кралство|британски устав]], заедно со [[Голема повелба|Магна Карта]], [[Петиција за права|Петицијата за права]], [[Закон за Хабеас Корпус од 1679 година|Законот Хабеас Корпус од 1679 година]] и [[Закони на Парламентот од 1911 и 1949 година|Парламентарните закони од 1911 и 1949 година]], а во [[Шкотска]] важел посебен, но сличен документ, [[Закон за барање право од 1689 година|Законот за барање за права од 1689 година]] кој бил еден од моделите што се користеле за изготвување на [[Повелба за правата|Повелбата за права на Соединетите Американски Држави]], [[Универзална декларација за човековите права|Декларацијата за човекови права на Обединетите нации]] и [[Европска конвенција за човекови права|Европската конвенција за човекови права]].<ref name="ParliamentUK">{{Наведени вести|url=https://www.parliament.uk/about/living-heritage/evolutionofparliament/parliamentaryauthority/revolution/collections1/collections-glorious-revolution/billofrights/|title=Bill of Rights 1689|access-date=30 April 2019|agency=Parliament UK}}</ref> Заедно со [[Закон за населување од 1701 година|Законот за населување од 1701 година]], тој останал на сила во сите територии на Комонвелтот, како што е изменет со Пертскиот договор. == Позадина == Во текот на 17 век, се појавил [[Голема повелба|обновен интерес за Магна карта]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bl.uk/magna-carta/videos/from-legal-document-to-public-myth-magna-carta-in-the-17th-century|title=From legal document to public myth: Magna Carta in the 17th&nbsp;century|work=The British Library|archive-url=https://web.archive.org/web/20150327042835/https://www.bl.uk/magna-carta/videos/from-legal-document-to-public-myth-magna-carta-in-the-17th-century|archive-date=27 March 2015|accessdate=2017-10-16|postscript=none}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sal.org.uk/events/2015/06/magna-carta-magna-carta-in-the-17th-century/|title=Magna Carta: Magna Carta in the 17th&nbsp;century|work=The Society of Antiquaries of London|archive-url=https://web.archive.org/web/20180925053248/https://www.bl.uk/magna-carta/videos/from-legal-document-to-public-myth-magna-carta-in-the-17th-century|archive-date=2018-09-25|accessdate=2017-10-16}}</ref>, а во 1628 година, [[Парламент на Англија|Парламентот на Англија]] ја усвоил [[Петиција за право|Петицијата за права]] со која се воспоставиле одредени слободи за поданиците. [[Англиска граѓанска војна|Англиската граѓанска војна]] (1642–1651) се водела помеѓу кралот и олигархискиот, но избран парламент<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nationalarchives.gov.uk/pathways/citizenship/citizen_subject/origins.htm|title=Origins and growth of Parliament|publisher=The National Archives|accessdate=7 April 2015}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nationalarchives.gov.uk/pathways/citizenship/rise_parliament/citizenship2.htm|title=Rise of Parliament|publisher=The National Archives|accessdate=7 April 2015}}</ref>, а за време на која идејата за долгорочни политички партии се оформила со „Големите на армијата од новиот модел“ и скромните, под влијание на рамноправните личности кои дебатираа за нов устав во дебатите во Патни од 1647 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bl.uk/taking-liberties/articles/putney-debates|title=Putney debates|publisher=The British Library|archive-url=https://web.archive.org/web/20161222223321/https://www.bl.uk/taking-liberties/articles/putney-debates|archive-date=22 December 2016|accessdate=22 December 2016}}</ref> Парламентот во голема мера бил заплашен од извршната власт за време на [[Протекторат|Протекторатот]] (1653–1659) и поголемиот дел од 25те години од англиската реставрација на Чарлс II од 1660 година, но сепак, со предноста на растот на печатените памфлети и поддршката од [[Сити (Лондон)|Лондон Сити]], тој бил во можност да ублажи дел од извршната ексцесност, интригите и дарежливоста на владата, а особено министерството на Кабал, кое потпишало Таен договор од Довер со кој [[Англија]] и [[Кралство Франција|Франција]] станале сојузници во потенцијална војна против често сојузниците на [[Холандска Република|Холандската Република]]. Веќе го донеле Законот од 1679 година, кој ја зајакнал конвенцијата што забранувала притвор без доволна причина или докази. === Славна револуција === {{Главна|Славна револуција}} Приговори на политиките на [[Јаков II|англискиот]] [[Монархија на Обединетото Кралство|крал]] Џејмс II (Џејмс VII од [[Шкотска]] и Џејмс II од Ирска), кои биле група англиски парламентарци што го поканиле [[Холандска Република|холандскиот]] [[намесник]] [[Вилијам III]] од Оранж-Насау (Вилијам Оранжски) за да го собори кралот. Успешната инвазија на Вилијам со холандска флота и војска довела до бегство на Џејмс во Франција, а во декември 1688 година, врховните верници на кралството го назначиле Вилијам за привремен гувернер и општо било прифатено дека таквата акција е уставна ако монархот е неспособен, а врховните верници свикале собрание од многу членови на парламентот кое повикало на избор на Англиски конвенциски парламент, кој се состанал на 22 јануари 1689 година.{{Sfn|Anon.|2010}}<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bl.uk/onlinegallery/takingliberties/staritems/510billofrights.html|title=Bill of Rights|publisher=British Library|archive-url=https://web.archive.org/web/20210922231834/http://www.bl.uk/onlinegallery/takingliberties/index.html|archive-date=22 September 2021|accessdate=23 June 2015}}</ref> === Декларација за правата === {{Главна|Декларација за права, 1689 година}} [[Податотека:Samuel_Wale,_The_Bill_of_Rights_Ratified_at_the_Revolution_by_King_William,_and_Queen_Mary,_Previous_to_their_Coronation_(1783).jpg|мини|Гравура од 18 век, заснована на цртеж од [[Самуел Вејл|Семуел Вејл]], на која е претставена Повелбата за правата на [[Вилијам III]] и [[Марија II]]]] На 29 јануари 1689 година првпат бил даден предлогот за составување на изјава за правата и слободите и нивното кршење од страна на Џејмс во Долниот дом, при што членовите тврделе дека Домот „не можел да одговори на нацијата или на принцот од Оранџ сè додека не прогласиле кои права се нарушени“ и дека Вилијам „не можел да се налути ако создавале услови за да се обезбеди за иднината“ со цел „да им оддадат правда на оние што нè испратиле овде“. На 2 февруари истата година, специјално свикан комитет поднел извештај до Долниот дом на 23 Главни лица за жалби, кои Долниот дом ги одобрил и додал некои свои, но сепак на 4 февруари Долниот дом одлучил да му наложи на комитетот да направи разлика помеѓу „општите глави, како што се воведни закони за нови закони, од оние што биле декларативни за антички права“, а веќе на 7 февруари Долниот дом ја одобрил оваа ревидирана Декларација за правата и на 8 Февруари му наложи на комитетот да ја состави во еден текст Декларацијата (со отстранети заглавјата кои биле „вовед во нови закони“), резолуцијата од 29 јануари и предлогот на лордовите за ревидирана заклетва за верност која поминала во Долниот дом без поделба.{{Sfn|Horwitz|1977}} На 13 Во февруари, службеникот на Домот на лордовите ја прочитал Декларацијата за правата, а маркизот од Халифакс, во име на сите имоти на кралството, ги замолил Вилијам и Мери да го прифатат тронот, а на тоа Вилијам одговорил во име на својата сопруга и себеси: „Со благодарност го прифаќаме она што ни го понудивте“. Потоа отишле во поворка до [[Холбејнска порта|Големата порта]] во Вајтхол каде на церемонија во [[Банкетен дом|Банкетната куќа]], [[Томас Сент Џорџ]] ги прогласил за крал и кралица на Англија, Франција и Ирска, по што се упатиле кон Кралската капела, а проповедта ја одржал епископот од Лондон.{{Sfn|Carpenter|1956}} На 11 Април тие биле крунисани и положиле заклетва дека ќе ги почитува законите донесени од Парламентот, а законот за крунисување од 1688 година предвидувал нова крунисувачка заклетва, според која монарсите требало „свечено да ветат и да се заколнат дека ќе управуваат со народот на ова кралство Англија и со териториите што му припаѓаат, според статутите за кои е договорено во парламентот и законите и обичаите на истото“ и воедно требало да ги одржуваат Божјите закони, вистинското исповедање на Евангелието и протестантската реформирана вера утврдена со закон{{Sfn|Williams|1960}} што ја заменило заклетвата која повеќе му одложувала на монархот, бидејќи претходната заклетва барала од монархот да владее врз основа на „законите и обичаите... доделени од кралевите на Англија“.<ref name="refUKPBoR">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.parliament.uk/about/living-heritage/evolutionofparliament/parliamentaryauthority/revolution/overview/billofrights/|title=The Convention and Bill of Rights|publisher=UK Parliament|accessdate=2 November 2014}}</ref> == Законот == Декларацијата за правата била донесена со Закон на Парламентот, Повелбата за правата од 1689 година, која добила [[кралска согласност]] во декември1689.{{Sfn|Thatcher|1907}} Законот потврдил „одредени антички права и слободи“ со тоа што прогласил дека:{{Sfn|Williams|1960}} * наводната моќ за суспендирање на законите и укинување (т.е. игнорирање) на законите од страна на кралската власт без согласност на Парламентот е нелегална; * комисијата за црковни цели е нелегална; * Наплатата на даноци без одобрение од Парламентот е нелегална; * поданиците имаат право да поднесуваат петиции до кралот, а гонењата за такви петиции се нелегални; * Чувањето постојана војска во време на мир, освен ако тоа не е со согласност на Парламентот, е противзаконско; * Протестантите можат да имаат оружје за одбрана соодветно на нивните услови и како што е дозволено со закон; * изборот на членови на Парламентот треба да биде слободен; * [[Слобода на говорот|Слободата на говорот]] и дебатите или постапките во Парламентот не треба да се оспорува или доведува во прашање во кој било суд или место надвор од Парламентот; * не треба да се бара прекумерна кауција, ниту да се изрекуваат прекумерни казни, ниту да се изрекуваат сурови и необични казни; * поротниците во судењата за велепредавство треба да бидат слободни сопственици на имот; * ветувањата за казни и конфискации пред осудата се незаконски и ништовни; * За решавање на сите поплаки и за измена, зајакнување и зачувување на законите, парламентите треба да се одржуваат често. Законот го прогласил бегството на Џејмс од Англија по [[Славна револуција|Славната револуција]] за [[абдикација]] од престолот и во него биле наведени 12 политики на Џејмс со кои Џејмс планирал да „се обиде да ја поткопа и истреби протестантската религија и законите и слободите на ова кралство“.{{Sfn|Williams|1960}} Тие биле:{{Sfn|Williams|1960}} * со преземање и вршење на овластување за укинување и суспендирање на закони и извршување на закони без согласност на Парламентот; * со гонење на [[Седум епископи|Седумте епископи]]; * со воспоставување на судот на комесари за црковни цели; * со наплаќање даноци за употреба на Круната, преправајќи се дека е прерогатив, како да е тоа доделено од Парламентот; * со собирање и одржување на постојана војска во ова кралство во време на мир без согласност на Парламентот; * со тоа што протестантите биле разоружани во исто време кога папистите беа вооружени и вработени спротивно на законот; * со кршење на слободата на избор на членови за служба во Парламентот; * преку гонења во Кралскиот суд за прашања и причини познати само во Парламентот, и преку разни (различни) други произволни и нелегални постапки; * со вработување на неквалификувани лица во поротници во судења и поротници во судења за велепредавство кои не биле слободни сопственици; * со наметнување прекумерна кауција на лица сторени во кривични случаи против законите донесени за слободата на поданиците; * со изрекување претерани парични казни и незаконски и сурови казни; * со давање неколку грантови и ветувања за казни и конфискации пред каква било осуда или пресуда против лицата врз кои истите требаше да се наметнат; сите од кои биле прогласени за целосно и директно спротивни на познатите закони, статути и слобода на царството. Во прелудиум на [[Закон за населување од 1701 година|Законот за населување]] што пристигнал 12 години подоцна, Повелбата за правата им забранила [[Римокатоличка црква|на римокатолиците]] да влезат во престолот на Англија бидејќи „од искуство било утврдено дека е несоодветно со безбедноста и благосостојбата на ова протестантско кралство да биде управувано од папски принц“ и така, [[Вилијам III]] и [[Марија II]] биле именувани за наследници на Џејмс II и дека престолот прво преминал од нив на наследниците на Мери, потоа на нејзината сестра, [[Ана (британска кралица)|принцезата Ана од Данска]] и нејзините наследници и, потоа, на сите наследници на Вилијам преку подоцнежен брак. == Амандмани и наследство == Повелбата за правата подоцна била дополнета со [[Закон за населување од 1701 година|Законот за населување од 1701 година]], кој бил договорен од [[Парламент на Шкотска|Парламентот на Шкотска]] како дел од [[Договорот за Унијата]] и ја изменил линијата на наследување на тронот утврдена во Повелбата за правата<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.parliament.uk/about/living-heritage/evolutionofparliament/parliamentaryauthority/revolution/overview/actofsettlement/|title=The Act of Settlement|publisher=UK Parliament|accessdate=8 November 2014}}</ref>, но сепак, и Повелбата за правата и Барањето за права многу придонеле за воспоставување на концептот на [[парламентарен суверенитет]] и ограничување на овластувањата на монархот.<ref>This vigorous assertion of the rights of the subject meant that the Bill of Rights is often seen as parallel in importance with Magna Carta itself. {{Наведена мрежна страница|url=http://www.bl.uk/collection-items/the-bill-of-rights|title=The Bill of Rights|publisher=British Library|archive-url=https://web.archive.org/web/20151209065519/http://www.bl.uk/collection-items/the-bill-of-rights|archive-date=9 December 2015|accessdate=27 November 2015}}</ref> Се сметало дека овие закони ја воспоставиле [[Уставна монархија|уставната монархија]], {{Sfn|Walker|Gay|Maer|2009}} и, заедно со казнените закони, ги решиле голем дел од политичките и религиозните превирања што ги потресоа Шкотска, Англија и Ирска во 17 век. Законот ги зајакнал [[Петиција за право|Петицијата за права]] и [[Закон за Хабеас Корпус од 1679 година|Законот за Хабеас Корпус од 1679 година]] со кодифицирање на одредени права и слободи, а кои биле опишани од страна на [[Вилијам Блекстоун]] како ''[[Основни закони на Англија]]'' и правата изразени во овие закони станале поврзани со идејата за правата на Англичаните.{{Sfn|Billias|2011}} Повелбата за правата директно влијаела врз [[Вирџиниска декларација за права|Декларацијата за правата на Вирџинија]] од 1776 година<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=6yyQXl4LmdAC&pg=PA13|title=The Bill of Rights and the States: The Colonial and Revolutionary Origins of American Liberties|last=Conley|first=Patrick T.|last2=States|first2=U. S. Constitution Council of the Thirteen Original|date=1992|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=9780945612292|pages=13–15}}</ref>{{Efn|Section Seven of the Virginia Declaration of Rights reads, {{quote|That all power of suspending laws, or the execution of laws, by any authority, without consent of the representatives of the people, is injurious to their rights and ought not to be exercised.}} which strongly echoes the first two "ancient rights and liberties" asserted in the Bill of Rights 1689: {{quote|That the pretended power of suspending the laws or the execution of laws by regal authority without consent of Parliament is illegal;<br> That the pretended power of dispensing with laws or the execution of laws by regal authority, as it hath been assumed and exercised of late, is illegal;}} And the Virginia Declaration's Section Nine, {{quote|That excessive bail ought not to be required, nor excessive fines imposed, nor cruel and unusual punishments inflicted.}} is borrowed word for word from the Bill of Rights 1689.}} која пак влијаела врз [[Декларација за независност на САД|Декларацијата за независност]].{{Sfn|Maier|1997}} Иако не била сеопфатна изјава за граѓанските и политичките слободи, сепак Повелбата за правата претставувала една од пресвртниците во развојот на [[Граѓански слободи во Обединетото Кралство|граѓанските слободи во Обединетото Кралство]] и модел за подоцнежните, поопшти изјави за правата<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=d52OVwT_6PYC&pg=PA1|title=The Great Rights of Mankind: A History of the American Bill of Rights|last=Schwartz|first=Bernard|date=1992|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=9780945612285|pages=1–2}}</ref><ref name="refUKPBoR"/> меѓу кои биле и [[Повелба за правата|Повелбата за правата на Соединетите Американски Држави]], Француската [[декларација за правата на човекот и граѓанинот]], [[Универзална декларација за човековите права|Универзалната декларација за човекови права на Обединетите нации]] и [[Европска конвенција за човекови права|Европската конвенција за човекови права]].<ref name="unesco2011">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.unesco.org.uk/2011-uk-memory-of-the-world-register|title=2011 UK Memory of the World Register|date=23 May 2011|publisher=United Kingdom National Commission for UNESCO|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208230525/http://www.unesco.org.uk/2011-uk-memory-of-the-world-register/|archive-date=8 December 2015|accessdate=4 June 2011}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.history.com/news/facts-about-the-bill-of-rights-on-its-220th-anniversary|title=Facts About the Bill of Rights on Its 220th Anniversary|date=15 December 2011|publisher=History.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20131004215342/http://www.history.com/news/facts-about-the-bill-of-rights-on-its-220th-anniversary|archive-date=4 October 2013|accessdate=29 September 2012}}</ref> На пример, како и со Повелбата за правата од 1689 година, [[Устав на Соединетите Американски Држави|Уставот на САД]] забранувал прекумерна кауција и „сурово и необично казнување “, а всушност, Осмиот амандман на Уставот на Соединетите Американски Држави, кој ја наметнувал оваа забрана, бил речиси дословна репродукција на соодветниот член од Повелбата за правата од 1689 година. Слично на тоа, „сурово, нечовечно или понижувачко постапување или казнување“ било забрането според Член 5 од Универзалната декларација за човекови права и Член 3 од Европската конвенција за човекови права. == Тековен правен статус == Повелбата за правата останала во сила и продолжува да се цитира во судските постапки во Обединетото Кралство и другите земји од Комонвелтот, особено член 9 за парламентарната слобода на говорот{{Sfn|Lock|1989}}<ref name="Topo">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.monarchist.ca/mc/invisibl.htm|title=''Monarchy Canada'': The Invisible Crown|last=Toporoski, Richard|date=Summer 1996|archive-url=https://web.archive.org/web/19970617074036/http://www.monarchist.ca/mc/invisibl.htm|archive-date=17 June 1997}}</ref>, а во 2011 година по [[Пертски договор|Пертскиот договор]], законодавството за изменување на Повелбата за правата и Законот за населување од 1701 година стапил на сила низ целиот Комонвелт на 26 март 2015 година, со кој се промениле законите за наследување на британскиот престол. === Австралија === Повелбата за правата од 1689 година останала дел од австралиското право, но во некои држави Законот бил повторно усвоен во локалното законодавство.<ref>{{Наведено списание|last=McDermott|first=Peter M.|date=1990-01-12|title=Imperial Statutes in Australia and New Zealand|url=https://www.austlii.edu.au/au/journals/BondLawRw/1990/13.pdf|journal=Bond Law Review|volume=2|issue=2|doi=10.53300/001c.5180}}</ref> Во 1901 година, член 9, кој се однесувал на парламентарната слобода на говор, бил наследен од [[Парламент на Австралија|Федералниот парламент]] според член 49 од [[Австралискиот устав]] и кој бил инкорпориран во ''Законот за парламентарни привилегии од 1987 година'' и „ја зачувува примената на традиционалниот израз на оваа привилегија, но детално наведува што точно може да биде опфатено со терминот „постапка во Парламентот{{Полунаводник+наводник}}.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aph.gov.au/About_Parliament/House_of_Representatives/Powers_practice_and_procedure/00_-_Infosheets/Infosheet_5_-_Parliamentary_privilege|title=Infosheet 5 - Parliamentary privilege|access-date=16 August 2020|publisher=Parliament of Australia}}</ref> === Канада === Во Канада, Повелбата за правата останала во сила<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://senparlvu.parl.gc.ca/Guide.aspx?viewmode=4&categoryid=-1&eventid=8763&Language=E|title=LCJC Meeting No. 74|last=Senate of Canada|date=20 March 2013|publisher=Queen's Printer for Canada|archive-url=https://web.archive.org/web/20130614215631/http://senparlvu.parl.gc.ca/Guide.aspx?viewmode=4&categoryid=-1&eventid=8763&Language=E|archive-date=14 June 2013|accessdate=24 March 2013}}</ref> иако во голема мера бил заменета со домашното уставно законодавство, а член 9 за парламентарната слобода на говорот останал во активна употреба.{{Sfn|Lock|1989}} === Ирска === Примената на Повелбата за правата во [[Кралство Ирска|Кралството Ирска]] била неизвесна. Додека англискиот парламент понекогаш донесувал акти поврзани со Ирска, [[Ирска патриотска партија|Ирската патриотска партија]] го сметала ова за нелегитимно, а други сметале дека англиските акти се ширеле на Ирска само кога било експлицитно наведено дека го прават тоа, што не било случај со Повелбата за правата. [[Закон за круната на Ирска од 1542 година|Законот за круната на Ирска од 1542 година]] значел дека промените на Законот во кралското наследство се прошириле на Ирска, а во 1695 и 1697 година, [[Предлог-закон (закон)|закони]] кои биле моделирани според Повелбата за правата биле воведени во [[Парламентот на Ирска]], но не биле донесени. По [[Акти на Унијата од 1800 година|Законите на Унијата од 1800 година]], одредбите што се однесувале на правата на Парламентот имплицитно се прошириле на Ирска, но одредбите што се однесувале на правата на поединецот биле сива зона, а некои правници го сметале законот не за позитивно право, туку за [[Декларација|декларативно]] на обичајното право и како таков применлив за Ирска.<ref>{{Наведено списание|last=Osborough|first=W. N.|date=1998|title=The Failure To Enact An Irish Bill Of Rights: A Gap In Irish Constitutional History|journal=Irish Jurist|volume=33|pages=392–416|issn=0021-1273|jstor=44027310}}</ref> [[Устав на Ирската слободна држава|Уставот на Ирската слободна држава]] и последователниот [[Устав на Ирска]] ги пренесувале законите што важеле во поранешното [[Обединето Кралство на Велика Британија и Ирска]] до степен до кој тие не биле спротивни на тие устави, а Повелбата за правата не била спомената во последователното ирско законодавство<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.irishstatutebook.ie/eli/isbc/esa1688.html|title=Pre-1922 Legislation: Statutes of England Affected: 1688|date=26 February 2020|work=Irish Statute Book|accessdate=11 March 2020}}</ref> сè додека [[Закон за ревизија на статутот од 2007 година|Законот за ревизија на статутот од 2007 година]], кој ја задржал, не го променил својот краток наслов во „Повелба за правата 1688“ и го укинал поголемиот дел од преамбулата, член 1 како религиозно дискриминаторски, што вклучувало:<ref>Statute Law Revision Act 2007 [http://www.irishstatutebook.ie/eli/2007/act/28/section/2/enacted/en/html#sec2 §2(3)]; {{Наведена мрежна страница|url=https://www.oireachtas.ie/en/debates/debate/seanad/2007-02-14/speech/355/|title=Statute Law Revision Bill 2007: Committee Stage|last=Kitt|first=Tom|authorlink=Tom Kitt (politician)|date=14 February 2007|work=Seanad Éireann (22nd Seanad) Debates|publisher=Oireachtas|page=c.187|language=en-ie|nopp=y|accessdate=11 March 2020}}</ref> сите зборови до „Врз основа на кои писма се направени соодветни избори“; член 7, кој им дозволувал на протестантите да носат оружје; и сите зборови од „И тие тврдат, бараат и инсистираат“. Законот за Домовите на Оиреахтас (истраги, привилегии и процедури) од 2013 година го укинал Член 9 за „слобода на говор и дебати или постапки во Парламентот“ како дел од консолидацијата на законот за парламентарни привилегии.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.irishstatutebook.ie/eli/2013/act/33/enacted/en/html|title=Houses of the Oireachtas (Inquiries, Privileges and Procedures) Act 2013|date=24 July 2013|work=electronic Irish Statute Book|language=en|accessdate=11 March 2020}}</ref> === Нов Зеланд === Повелбата за правата бил дел од законите на Нов Зеланд,<ref name="Bill">{{Наведување|last=Elizabeth II|title=Royal Succession Bill|url=http://legislation.govt.nz/bill/government/2013/0099/latest/DLM5025805.html|year=2013|at=S.10, 11, 12|place=Wellington|publisher=Queen's Printer|quote=The Bill of Rights 1688 (1 Will and Mar Sess 2, c 2) continues to be part of the laws of New Zealand... The Act of Settlement 1700 (12 and 13 Will 3, c 2) continues to be part of the laws of New Zealand... On the changeover, the Royal Marriages Act 1772 ceases to be part of the laws of New Zealand.|access-date=18 July 2013}}</ref> а Законот бил повикан во случајот од 1976 година ''[[Фицџералд против Мулдун и други]],''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ssc.govt.nz/display/document.asp?docid=4277&pageno=3|title=The Constitutional Setting|publisher=States Services Commission, New Zealand|archive-url=https://web.archive.org/web/20081016073216/http://www.ssc.govt.nz/display/document.asp?docid=4277|archive-date=16 October 2008}}</ref> кој се фокусирал на тврдењето на новоназначениот премиер [[Роберт Мулдун]] дека ќе го советувал [[Генерален управник|генералниот гувернер]] со цел да ја укине шемата [[Суперануација|за пензиско осигурување]] утврдена со Законот за пензиско осигурување на Нов Зеланд од 1974 година, без ново законодавство. Мулдун сметал дека распуштањето требало да биде веднаш и подоцна поднел закон во парламентот за ретроактивно да ја легализира укинувањето, но ова тврдење било оспорено на суд, а главниот судија изјавил дека постапките на Мулдун биле нелегални бидејќи го прекршиле член 1 од Повелбата за правата, кој предвидувал „дека наводната моќ за укинување на законите или спроведување на законите од страна на кралската власт... е нелегална“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lawsociety.org.nz/publications_and_submissions/lawtalk/2010_issues/lawtalk,_issue_743/the_legitimacy_of_judicial_review_of_executive_decision-making|title=The legitimacy of judicial review of executive decision-making|publisher=New Zealand Law Society|archive-url=https://web.archive.org/web/20100204112322/http://www.lawsociety.org.nz/publications_and_submissions/lawtalk/2010_issues/lawtalk,_issue_743/the_legitimacy_of_judicial_review_of_executive_decision-making|archive-date=4 February 2010}}</ref> === Обединето Кралство === [[Податотека:Allegory_of_the_English_Bill_of_Rights.png|мини|[[Алегорија]] на Повелбата за правата, каде што [[Британија]] им го презентира Повелбата на [[Вилијам III|Вилијам]] и [[Марија II|Мери]]]] Повелбата за правата се применувала во Англија и Велс, а била донесена во [[Кралство Англија|Кралството Англија]], кое во тоа време го вклучувало и Велс, а Шкотска имала свое законодавство, [[Закон за барање право од 1689 година|Законот за барање права од 1689 година]], донесен пред [[Акти на Унијата од 1707 година|Актите за унија]] меѓу Англија и Шкотска. Постојат сомнежи дали или до кој степен Повелбата за правата се применувала во [[Северна Ирска]], што ги одразувало [[Закон за правата од 1689 г.|претходните сомнежи во однос на Ирска]].{{Sfn|Lock|1989}}{{Efn|The United Kingdom consists of four countries and three distinct legal systems: [[England and Wales]], [[Scotland]] and [[Northern Ireland]].<ref>{{cite web |title=A Guide to the UK Legal System |url=http://www.nyulawglobal.org/globalex/United_Kingdom.html |department=Hauser Global Law School Program |publisher=New York University School of Law |access-date=16 March 2016 |date=November 2005}}</ref><ref>{{cite web |title=The Legal System of the United Kingdom |url=http://www.cilex.org.uk/about_cilex_lawyers/the_uk_legal_system.aspx |publisher=The Chartered Institute of Legal Executives |access-date=16 March 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313232551/http://www.cilex.org.uk/about_cilex_lawyers/the_uk_legal_system.aspx |archive-date=13 March 2016}}</ref> These jurisdictions have particular legal considerations of their own, arising from differences in [[English law]], [[Scots law]] and [[Northern Ireland law]].}} На 15 јули 1867 година, член 3 од законот бил укинат со член 1 од [[Закон за ревизија на статутот од 1867 година|Законот за ревизија на статутот од 1867 година]] ([[30 & 31 Vict.|30 и 31 Виктина.]] c. 59). Условот поротниците да бидат слободни сопственици на имот во случаи на велепредавство бил укинат во Англија и Велс со [[Закон за поротници од 1825 година|Законот за поротници од 1825 година]], а во Северна Ирска (до степен до кој се применуваше) со [[Закон за ревизија на статутот од 1950 година|Законот за ревизија на статутот од 1950 година]]. [[Природна правда|Природната правда]], правото на фер судење, во уставното право се сметало за ублажување на неправедната експлоатација на парламентарните привилегии. На 21 јули 1995 година, случајот за клевета, ''Нил Хамилтон,'' кој бил пратеник ''против [[Гардијан]]'', пропаднала откако Високиот суд пресудил дека целосната забрана на Повелбата за правата за доведување во прашање на сè што е кажано или сторено во Домот го спречувало ''Гардијан'' да добие фер судење. Хамилтон инаку би можел да има carte blanche да тврди каква било позадина или значење на неговите зборови, и не можеле да се случат никакви контрадикторни директни докази, заклучоци, дополнителни поднесоци или вкрстено испитување на неговите зборови поради строгите ограничувања на Повелбата за правата и исто така, Домот на лордовите одлучил дека, во отсуство на законска одредба од 1996 година, вградената парламентарна привилегија на Повелбата за правата би спречила фер судење за Хамилтон во тужбата за клевета од 2001 година'', Хамилтон против Ал-Фајед,'' која поминала низ двата степени на жалба за ист ефект. Таа одредба била член 13 од [[Закон за клевета од 1996 година|Законот за клевета од 1996 година]], кој им дозволува на пратениците да се откажат од својата парламентарна привилегија и на тој начин да ги цитираат и испитаат сопствените говори доколку се релевантни за судскиот спор.<ref>{{Наведени вести|url=http://ukconstitutionallaw.org/2014/05/21/alexander-horne-and-oonagh-gay-ending-the-hamilton-affair/|title=Ending the Hamilton Affair?|last=Alexander Horne|date=21 May 2014|work=UK Constitutional Law Association|access-date=19 March 2015|publisher=UK Constitutional Law Association Blog|last2=Oonagh Gay}}</ref> Во 2016 година, по [[Референд за членство на Обединетото Кралство во Европската Унија|референдумот за членство на Обединетото Кралство во Европската Унија]], Врховниот суд ја цитирал Повелбата за правата во [[Р (Милер и Дос Сантос) против Државниот секретар за излез од Европската Унија|случајот ''Милер'']], во кој судот пресудил дека активирањето на излезот од ЕУ прво морало да биде овластено со акт на Парламентот, бидејќи ако тоа не се сторело би ги поништило правата обезбедени со Акт на Парламентот (имено, правата на граѓаните на ЕУ што произлегуваат од договорите на ЕУ дадени на сила во британското право со [[Закон за европските заедници од 1972 година (Велика Британија)|Законот за европските заедници од 1972 година]], како што е изменет).<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-37864983|title=Brexit court ruling: Your questions answered|work=BBC|access-date=4 November 2016}}</ref> Во 2019 година врховниот суд повторно го цитирал во својата [[Р (Милер) против Премиерот и Чери против Генералниот адвокат на Шкотска|пресуда од 2019 година дека пророгацијата на парламентот е незаконска]], а судот не се согласил со тврдењето на Владата дека пророгацијата не можела да се доведе во прашање според Повелбата за правата од 1689 година како „постапка на Парламентот“ и пресудил спротивно тврдење, дека пророгацијата „не може разумно да се опише како „постапка во Парламентот“, бидејќи била наметната и не била дискутабилна од Парламентот, и можела да стави крај на „основните или суштинските работи на Парламентот“ без дебата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.supremecourt.uk/cases/docs/uksc-2019-0192-judgment.pdf|title=R (on the application of Miller) (Appellant) v The Prime Minister (Respondent) Cherry and others (Respondents) v Advocate General for Scotland (Appellant) (Scotland)|date=24 September 2019|publisher=The Supreme Court|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.supremecourt.uk/cases/docs/uksc-2019-0192-judgment.pdf|archive-date=2022-10-09|accessdate=24 September 2019|quote=}}</ref> == Признавање == Во 1989 година, во Обединетото Кралство биле издадени 2 специјални дизајни на комеморативни [[Британска монета од две фунти|монети од две фунти]] за да се прослави [[Годишнина|тристегодишнината]] од Славната револуција, од кои едниот се однесувал на Повелбата за правата, а другиот на Побарувањето за права и воедно и двата го прикажувале [[Кралски сајфер|Кралскиот цифербл]] на Вилијам и Мери и [[Жезол|жезлото]] на [[Дом на општините|Долниот дом]], од кои едниот воедно прикажувал претстава на [[Круна на Свети Едвард|круната на Свети Едвард]], а другиот на [[Круна на Шкотска|круната на Шкотска]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.royalmint.com/discover/uk-coins/coin-design-and-specifications/two-pound-coin|title=Two Pound Coin|publisher=The Royal Mint|accessdate=15 February 2015}}</ref> Во мај 2011 година, Повелбата за правата била впишана во [[Регистар на сеќавања на светот во Велика Британија|Регистарот на сеќавања на светот на Велика Британија]] на [[УНЕСКО]], признавајќи дека:<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.parliament.uk/business/news/2011/may/unesco-parliamentary-documents/|title=Life, death and everything in between|date=23 May 2011|publisher=UK Parliament|accessdate=4 June 2011}}</ref>{{Цитатник|Сите главни принципи на Повелбата за правата се уште се во сила денес, а Повелбата за правата продолжува да се цитира во правни случаи во Велика Британија и во земјите од Комонвелтот. Таа има примарно место во поширокиот национален историски наратив на документи што ги утврдуваат правата на Парламентот и ги утврдуваат универзалните граѓански слободи, почнувајќи со Магна Карта во 1215 година. Таа, исто така, има меѓународно значење, бидејќи беше модел за Повелбата за правата на САД од 1789 година, а нејзиното влијание може да се види во други документи што ги утврдуваат правата на човековите суштества, како што се Декларацијата за правата на човекот, Декларацијата за човекови права на Обединетите нации и Европската конвенција за човекови права.<ref name=unesco2011 />}} Во фебруари 2015 година, Како дел од програмата „Парламентот во изградба“, Повелбата за правата била изложена во [[Вестминстерска палата|Парламентот]] и од март до септември 2015 година во [[Британска библиотека|Британската библиотека]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.parliament.uk/about/living-heritage/evolutionofparliament/2015-parliament-in-the-making/get-involved1/2015-parliament-in-the-making-events/magna-carta--parliament-exhibition/|title=Magna Carta & Parliament Exhibition|publisher=UK Parliament|accessdate=15 February 2015}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bl.uk/events/magna-carta--law-liberty-legacy|title=Magna Carta: Law, Liberty, Legacy|publisher=The British Library|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303232538/http://www.bl.uk/events/magna-carta--law-liberty-legacy|archive-date=3 March 2016|accessdate=24 January 2015}}</ref> == Поврзано == * [[Закон за отсуство на кралот Вилијам од 1689 година]] – Закон на Парламентот на Англија * [[Закон за признавање на круната и Парламентот од 1689 година]] – Закон на Парламентот на Англија * [[Финансиска револуција]] – Економска ера од британската историја * [[Историја на либерализмот]] * [[Закон за толеранција од 1689 година]] – Закон на Парламентот на Англија, со кој им се дава слобода на вероисповед на некои неконформисти * [[Уставно право на Обединетото Кралство]] – Закон што го сочинува политичкото тело на Обединетото Кралство == Наводи == {{Наводи}} == Библиографија == * {{Наведена мрежна страница|url=http://www.parliament.uk/about/how/guides/factsheets/general/g04/|title=The Glorious Revolution|last=Anon.|year=2010|series=Factsheet General Series|publisher=House of Commons Information Office}} * {{Наведена книга|title=Constitutionalism and the Rule of Law: Bridging Idealism and Realism|last=Adams|first=Maurice|last2=Meuwese|first2=Anne|last3=Hirsch Ballin|first3=Ernst|publisher=Cambridge University Press|year=2017|isbn=9781316585221}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=ku0TCgAAQBAJ&pg=PA54|title=American constitutionalism heard round the world, 1776–1989: A global perspective|last=Billias|first=George Athan|date=2011|publisher=New York University Press|isbn=9780814725177|location=New York|via=Google Books}} * {{Наведена мрежна страница|url=http://www.historyandpolicy.org/policy-papers/papers/magna-carta-and-contemporary-constitutional-change|title=Magna Carta and contemporary constitutional change|last=Blick|first=Andrew|year=2015|publisher=History and Policy}} * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/protestantbishop0000carp|title=The Protestant Bishop. Being the Life of Henry Compton, 1632–1713. Bishop of London|last=Carpenter|first=Edward|publisher=Longmans, Green and Company|year=1956|location=London|oclc=1919768|url-access=registration}} * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/parliamentpolicy0000horw_o2j8|title=Parliament, Policy and Politics in the Reign of William&nbsp;III|last=Horwitz|first=Henry|publisher=Manchester University Press|year=1977|isbn=978-0-7190-0661-6|url-access=registration}} * {{Наведено списание|last=Lock|first=Geoffrey|date=1989|title=The 1689 Bill of Rights|journal=Political Studies|volume=37|issue=4|pages=540–561|doi=10.1111/j.1467-9248.1989.tb00288.x}} * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/americanscriptur00maie|title=American Scripture: Making the Declaration of Independence|last=Maier|first=Pauline|publisher=Knopf|year=1997|isbn=978-0-679-45492-2|location=New York|author-link=Pauline Maier|url-access=registration}} * {{Наведено списание|last=Schwoerer|first=Lois G.|year=1990|title=Locke, Lockean Ideas, and the Glorious Revolution|journal=Journal of the History of Ideas|volume=51|issue=4|pages=531–548|doi=10.2307/2709645|jstor=2709645}} * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/libraryoriginal16thatgoog|title=The library of original sources|publisher=University Research Extension|year=1907|editor-last=Thatcher|editor-first=Oliver Joseph|page=[https://archive.org/details/libraryoriginal16thatgoog/page/n25 10]|quote=Bill of Rights 1689 december 16.}} * {{Наведена мрежна страница|url=https://commonslibrary.parliament.uk/research-briefings/SN00293/|title=Bill of Rights 1689|last=Walker|first=Aileen|last2=Gay|first2=Oonagh|year=2009|publisher=House of Commons Library|archive-url=https://web.archive.org/web/20250917054254/https://commonslibrary.parliament.uk/research-briefings/SN00293/|archive-date=September 17, 2025|accessdate=May 12, 2026|last3=Maer|first3=Lucinda}} * {{Наведена книга|title=The Eighteenth-Century Constitution. 1688–1815|last=Williams|first=E. N.|publisher=Cambridge University Press|year=1960|oclc=1146699}} * {{Наведена мрежна страница|url=http://www.irishstatutebook.ie/eli/2007/act/28/enacted/en/index.html|title=Statute Law Revision Act 2007|date=8 May 2007|work=electronic Irish Statute Book|publisher=[[Attorney General of Ireland]]|language=en|accessdate=11 March 2020}} == Надворешни врски == * {{UK-LEG|path=aep/WillandMarSess2/1/2/contents}} * [http://avalon.law.yale.edu/17th_century/england.asp Text of the Bill of Rights] Yale Law School Law Library * {{Наведена мрежна страница|url=http://www.parliament.uk/about/living-heritage/evolutionofparliament/parliamentaryauthority/revolution/collections1/collections-glorious-revolution/billofrights/|title=The Parliamentary Archives}} holds the original document {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Повелби]] [[Категорија:Историја на човековите права]] [[Категорија:Историја на христијанството во Обединетото Кралство]] [[Категорија:Акти на Парламентот на Англија 1689]] [[Категорија:Акти на Парламентот на Англија (пред 1707) во врска со религијата]] [[Категорија:Акти на Парламентот на Англија (пред 1707) сè уште во сила]] [[Категорија:1689 во христијанството]] [[Категорија:Христијанството и правото во 17 век]] [[Категорија:Граѓански права и слободи во Обединетото Кралство]] [[Категорија:Законодавство за граѓански права и слободи]] [[Категорија:Устав на Канада]] [[Категорија:Устав на Нов Зеланд]] [[Категорија:Устав на Обединетото Кралство]] [[Категорија:Устав на Обединетото Кралство]] [[Категорија:Уставни закони на Англија]] [[Категорија:Славна револуција]] [[Категорија:Закон за религијата во Обединетото Кралство]] [[Категорија:Мери II]] [[Категорија:Политички повелби]] [[Категорија:Акти за наследување]] [[Категорија:Наследување на британската круна]] [[Категорија:Наследување на канадската круна]] [[Категорија:Законодавство за човекови права на Обединетото Кралство]] [[Категорија:Вилијам III од Англија]] 9h0q877jsq07w8s1gk6ni17i1yxtab9 0 1396445 5577130 5576320 2026-06-14T22:31:21Z Carshalton 30527 /* Австралија - Турција */ 5577130 wikitext text/x-wiki {{Врати се|Светско првенство во фудбал 2026}} '''Светско првенство во фудбал 2026 - група Д''' била една од дванаесетте групи на [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]] и во неа се натпреварувале еден од домаќините [[Фудбалска репрезентација на САД|САД]], како и репрезентациите на [[Фудбалска репрезентација на Парагвај|Парагвај]], [[Фудбалска репрезентација на Австралија|Австралија]] и [[Фудбалска репрезентација на Турција|Турција]]. Натпреварите се одиграле од 12 до 25 јуни 2026 година.<ref name="match schedule">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |publisher=[[FIFA]] |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024}}</ref> Двете првопласирани репрезентации во групата, а можно е и третата, ќе продолжат понатаму во шеснаесттинафиналето.<ref name="regulations">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |publisher=FIFA |date=May 2025 |access-date=June 7, 2025 |archive-date=June 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}</ref> ==Репрезентации== {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%;" width=90% |- !rowspan=2| {{Tooltip| Поз. | Позиција по извлекувањето}} !rowspan=2| Екипа !rowspan=2| Шешир !rowspan=2| Конфедерација !rowspan=2| Метод на<br>квалификување !rowspan=2| Датум на<br>квалификување !rowspan=2 data-sort-type="number"| Број на<br>настапи<br>на СП !rowspan=2| Последен<br>настап !rowspan=2| Најдобар<br>резултат !colspan=2| Позиција на<br>ранг-листата на ФИФА |- ! ноември 2025 ! јуни 2026 |- | Д1 || style=white-space:nowrap | {{fb|USA}} || 1 || [[КОНКАКАФ]] || data-sort-value="*" | Домаќин || 14 февруари 2023 || 12 || [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] || Трето место ([[Светско првенство во фудбал 1930|1930]]) || data-sort-value="1.0" | 14 || |- | Д2 || style=white-space:nowrap | {{fb|PAR}} || 3 || [[КОНМЕБОЛ]] || 6. место во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026|КОНМЕБОЛ квалификациите]] || 4 септември 2025 || 9 || [[Светско првенство во фудбал 2010|2010]] || data-sort-value="3.1" | Четвртфинале ([[Светско првенство во фудбал 2010|2010]]) || 39 || |- | Д3 || style=white-space:nowrap | {{fb|AUS}} || 2 || [[АФК]] || Второ место во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026|групата Ц од третата рунда на АФК квалификациите]] || 10 јуни 2025 || 7 || [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] || data-sort-value="4.1" | Осминафинале ([[Светско првенство во фудбал 2006|2006]], [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]]) || 26 || |- | Д4 || style=white-space:nowrap | {{fb|TUR}} || 4 || [[УЕФА]] || Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026|Баражот во УЕФА квалификациите]] || 31 март 2026 || 3 || [[Светско првенство во фудбал 2002|2002]] || data-sort-value="7.3" | Трето место ([[Светско првенство во фудбал 2002|2002]]) || 25 || |} ==Табела== {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Д !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|USA}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|PAR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|AUS}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|TUR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} ==Натпревари== ===САД - Парагвај=== <section begin=D1 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари САД - Парагвај|САД - Парагвај]] |дата = 12 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = 4–1 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021458 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = *[[Дамиан Бобадиља|Бобадиља]] {{goal|{{0}}7|авт.}} *[[Фоларин Балогун|Балогун]] {{goal|31}}, {{goal|45+5}} *[[Џовани Рејна|Рејна]] {{goal|90+8}} |голови2 = *{{goal|73}} [[Маурисио Магаљаеш Прадо|Маурисио]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.492 |судија = {{flagsport|NED}} [[Дани Макели]] }}<section end=D1 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _usa26h |pattern_b = _usa26h |pattern_ra = _usa26h |pattern_sh = _usa26h2 |pattern_so = |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FCFAF5 |title = САД<ref name="USA-PAR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12467/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group D – USA v. Paraguay |publisher=[[FIFA]] |date=June 12, 2026 |access-date=June 12, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _par26A |pattern_b = _par26A |pattern_ra = _par26A |pattern_sh = _par26A |pattern_so = _par26al |leftarm = 000060 |body = 000060 |rightarm = 000060 |shorts = 000060 |socks = 232532 |title = Парагвај<ref name="USA-PAR line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''24'''||[[Мат Фрис]] |- |RB ||'''16'''||[[Алекс Фриман]] |- |CB ||'''3''' ||[[Крис Ричардс (фудбалер)|Крис Ричардс]] |- |CB ||'''13'''||[[Тим Рим]] {{Капитен}} |- |LB ||'''5''' ||[[Антони Робинсон]] |- |CM ||'''4''' ||[[Тајлер Адамс]] || {{yel|59}} |- |CM ||'''17'''||[[Малик Тилман]] || || {{suboff|82}} |- |RW ||'''2''' ||[[Сержињо Дест]] || || {{suboff|72}} |- |AM ||'''8''' ||[[Вестон Мекени]] |- |LW ||'''10'''||[[Кристијан Пулишиќ]] || || {{suboff|46}} |- |CF ||'''20'''||[[Фоларин Балогун]] || || {{suboff|72}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''14'''||[[Себастијан Берхалтер]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''21'''||[[Тимоти Веа]] || || {{subon|72}} |- |FW ||'''9 '''||[[Рикардо Пепи]] || || {{subon|72}} |- |MF ||'''7''' ||[[Џовани Рејна]] || || {{subon|82}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ARG}} [[Маурисио Почетино]] |} |valign="top"|[[File:USA-PAR 2026-06-12.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''12'''||[[Орландо Хил]] |- |RB ||'''4''' ||[[Хуан Хосе Касерес]] || {{yel|9}} || {{suboff|79}} |- |CB ||'''15'''||[[Густаво Гомес]] {{Капитен}} |- |CB ||'''3''' ||[[Омар Алдерете]] |- |LB ||'''6''' ||[[Хуниор Алонсо]] || {{yel|90+3}} |- |RM ||'''8''' ||[[Диего Гомес (парагвајски фудбалер)|Диего Гомес]] || {{yel|79}} || {{suboff|79}} |- |CM ||'''14'''||[[Андрес Кубас]] |- |CM ||'''16'''||[[Дамиан Бобадиља]] || || {{suboff|46}} |- |LM ||'''10'''||[[Мигел Алмирон]] || {{yel|53}} || {{suboff|79}} |- |CF ||'''9''' ||[[Антонио Санабрија]] || || {{suboff|62}} |- |CF ||'''19'''||[[Хулио Енсисо (фудбалер 2004)|Хулио Енсисо]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''11'''||[[Маурисио Магаљаеш Прадо|Маурисио]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''18'''||[[Алекс Арсе]] || {{yel|88}} || {{subon|62}} |- |MF ||'''7 '''||[[Рамон Соса]] || || {{subon|79}} |- |FW ||'''17'''||[[Алехандро Ромеро]] || || {{subon|79}} |- |DF ||'''2''' ||[[Густаво Веласкес]] || || {{subon|79}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ARG}} [[Густаво Алфаро]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Фоларин Балогун]] (САД)<ref name="MOTM">{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/michelob-ultra-superior-player-of-match-winner |title=Michelob Ultra Superior Player of the Match – every winner |publisher=[[FIFA]] |date=June 12, 2026 |access-date=June 12, 2026}}</ref> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="USA-PAR line-ups"/> <br />{{flagsport|NED}} Хесел Стегстра <br />{{flagsport|NED}} Јан де Врис <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|JPN}} [[Јусуке Араки]] <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|ESP}} [[Карлос дел Серо Гранде]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|NED}} [[Денис Хиглер]] <br />{{flagsport|QAT}} [[Хамис Ал-Мари]] |} ===Австралија - Турција=== <section begin=D2 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Австралија - Турција|Австралија - Турција]] |дата = 13 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|AUS}} |резултат = 2–0 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021463 |екипа2 = {{fb|TUR}} |голови1 = *[[Нестори Иранкунда|Иранкунда]] {{goal|27}} *[[Конор Меткалф|Меткалф]] {{goal|75}} |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|VEN}} [[Хесус Валенсуела]] }}<section end=D2 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _aus26h |pattern_b = _aus26h |pattern_ra = _aus26h |pattern_sh = _aus26H |pattern_so = |leftarm = FFFF00 |body = FFFF00 |rightarm = FFFF00 |shorts = 07563E |socks = FFFFFF |title = Австралија<ref name="AUS-TUR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12472/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group D – Australia v. Türkiye |publisher=[[FIFA]] |date=June 13, 2026 |access-date=June 13, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _tur26a |pattern_b = _tur26a |pattern_ra = _tur26a |pattern_sh = _tur26a |pattern_so = |leftarm = FF0000 |body = FF0000 |rightarm = FF0000 |shorts = FF0000 |socks = FF0000 |title = Турција<ref name="AUS-TUR line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''18'''||[[Patrick Beach]] |- |CB ||'''3''' ||[[Alessandro Circati]] |- |CB ||'''19'''||[[Harry Souttar]] ([[Captain (association football)|c]]) |- |CB ||'''21'''||[[Cameron Burgess]] |- |RWB||'''4''' ||[[Jacob Italiano]] || || {{suboff|74}} |- |LWB||'''5''' ||[[Jordan Bos]] || || {{suboff|83}} |- |RM ||'''8''' ||[[Connor Metcalfe]] |- |CM ||'''24'''||[[Paul Okon-Engstler]] || || {{suboff|83}} |- |CM ||'''13'''||[[Aiden O'Neill]] |- |LM ||'''17'''||[[Nestory Irankunda]] || || {{suboff|61}} |- |CF ||'''9''' ||[[Mohamed Touré (soccer, born 2004)|Mohamed Touré]] || || {{suboff|74}} |- |colspan=3|'''Substitutions:''' |- |FW ||'''23'''||[[Nishan Velupillay]] || || {{subon|61}} |- |FW ||'''26'''||[[Tete Yengi]] || || {{subon|74}} |- |DF ||'''6''' ||[[Jason Geria]] || || {{subon|74}} |- |MF ||'''22'''||[[Jackson Irvine]] || || {{subon|83}} |- |DF ||'''16'''||[[Aziz Behich]] || || {{subon|83}} |- |colspan=3|'''Manager:''' |- |colspan=3|[[Tony Popovic]] |} |valign="top"|[[File:AUS-TUR 2026-06-13.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''23'''||[[Uğurcan Çakır]] |- |RB ||'''2''' ||[[Zeki Çelik]] || || {{suboff|80}} |- |CB ||'''3''' ||[[Merih Demiral]] |- |CB ||'''14'''||[[Abdülkerim Bardakcı]] |- |LB ||'''20'''||[[Ferdi Kadıoğlu]] |- |CM ||'''10'''||[[Hakan Çalhanoğlu]] ([[Captain (association football)|c]]) |- |CM ||'''16'''||[[İsmail Yüksek]] || || {{suboff|80}} |- |RW ||'''8''' ||[[Arda Güler]] |- |AM ||'''6''' ||[[Orkun Kökçü]] || || {{suboff|62}} |- |LW ||'''21'''||[[Barış Alper Yılmaz]] || || {{suboff|46}} |- |CF ||'''7''' ||[[Kerem Aktürkoğlu]] || || {{suboff|85}} |- |colspan=3|'''Substitutions:''' |- |FW ||'''11'''||[[Kenan Yıldız]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''19'''||[[Yunus Akgün]] || {{yel|86}} || {{subon|62}} |- |MF ||'''5''' ||[[Salih Özcan]] || || {{subon|80}} |- |DF ||'''18'''||[[Mert Müldür]] || || {{subon|80}} |- |FW ||'''9''' ||[[Deniz Gül]] || || {{subon|85}} |- |colspan=3|'''Manager:''' |- |colspan=3|{{flagicon|ITA}} [[Vincenzo Montella]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Man of the Match:''' <br />[[Nestory Irankunda]] (Australia)<ref name="MOTM"/> '''[[Assistant referee (association football)|Assistant referees]]:'''<ref name="AUS-TUR line-ups"/> <br />Jorge Urrego ([[Venezuelan Football Federation|Venezuela]]) <br />Tulio Moreno ([[Venezuelan Football Federation|Venezuela]]) <br />'''[[Assistant referee (association football)#Fourth official|Fourth official]]:''' <br />[[Kevin Ortega (football referee)|Kevin Ortega]] ([[Peruvian Football Federation|Peru]]) <br />'''[[Assistant referee (association football)#Reserve assistant referee|Reserve assistant referee]]:''' <br />Michael Orué ([[Peruvian Football Federation|Peru]]) <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />[[Tatiana Guzmán]] ([[Nicaraguan Football Federation|Nicaragua]]) <br />'''[[Video assistant referee#Assistant video assistant referee|Assistant video assistant referee]]:''' <br />[[Juan Soto (referee)|Juan Soto]] ([[Venezuelan Football Federation|Venezuela]]) <br />'''[[Video assistant referee#Support video assistant referee|Support video assistant referee]]:''' <br />[[Fu Ming]] ([[Chinese Football Association|China]]) |} ===САД - Австралија=== <section begin=D3 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари САД - Австралија|САД - Австралија]] |дата = 19 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021462 |екипа2 = {{fb|AUS}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = |судија = }}<section end=D3 /> ===Турција - Парагвај=== <section begin=D4 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Турција - Парагвај|Турција - Парагвај]] |дата = 19 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|TUR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021460 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = |судија = }}<section end=D4 /> ===Турција - САД=== <section begin=D5 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Турција - САД|Турција - САД]] |дата = 25 јуни 2026 |време = 19:00 |екипа1 = {{fb-rt|TUR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021459 |екипа2 = {{fb|USA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = |судија = }}<section end=D5 /> ===Парагвај - Австралија=== <section begin=D6 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Парагвај - Австралија|Парагвај - Австралија]] |дата = 25 јуни 2026 |време = 19:00 |екипа1 = {{fb-rt|PAR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021461 |екипа2 = {{fb|AUS}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = |судија = }}<section end=D6 /> == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== * {{Official website|https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал 2026|Д]] ao8akxn6pm0pa1cv2opym3xh2qe8p33 5577131 5577130 2026-06-14T22:44:41Z Carshalton 30527 /* Австралија - Турција */ 5577131 wikitext text/x-wiki {{Врати се|Светско првенство во фудбал 2026}} '''Светско првенство во фудбал 2026 - група Д''' била една од дванаесетте групи на [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]] и во неа се натпреварувале еден од домаќините [[Фудбалска репрезентација на САД|САД]], како и репрезентациите на [[Фудбалска репрезентација на Парагвај|Парагвај]], [[Фудбалска репрезентација на Австралија|Австралија]] и [[Фудбалска репрезентација на Турција|Турција]]. Натпреварите се одиграле од 12 до 25 јуни 2026 година.<ref name="match schedule">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |publisher=[[FIFA]] |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024}}</ref> Двете првопласирани репрезентации во групата, а можно е и третата, ќе продолжат понатаму во шеснаесттинафиналето.<ref name="regulations">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |publisher=FIFA |date=May 2025 |access-date=June 7, 2025 |archive-date=June 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}</ref> ==Репрезентации== {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%;" width=90% |- !rowspan=2| {{Tooltip| Поз. | Позиција по извлекувањето}} !rowspan=2| Екипа !rowspan=2| Шешир !rowspan=2| Конфедерација !rowspan=2| Метод на<br>квалификување !rowspan=2| Датум на<br>квалификување !rowspan=2 data-sort-type="number"| Број на<br>настапи<br>на СП !rowspan=2| Последен<br>настап !rowspan=2| Најдобар<br>резултат !colspan=2| Позиција на<br>ранг-листата на ФИФА |- ! ноември 2025 ! јуни 2026 |- | Д1 || style=white-space:nowrap | {{fb|USA}} || 1 || [[КОНКАКАФ]] || data-sort-value="*" | Домаќин || 14 февруари 2023 || 12 || [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] || Трето место ([[Светско првенство во фудбал 1930|1930]]) || data-sort-value="1.0" | 14 || |- | Д2 || style=white-space:nowrap | {{fb|PAR}} || 3 || [[КОНМЕБОЛ]] || 6. место во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026|КОНМЕБОЛ квалификациите]] || 4 септември 2025 || 9 || [[Светско првенство во фудбал 2010|2010]] || data-sort-value="3.1" | Четвртфинале ([[Светско првенство во фудбал 2010|2010]]) || 39 || |- | Д3 || style=white-space:nowrap | {{fb|AUS}} || 2 || [[АФК]] || Второ место во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026|групата Ц од третата рунда на АФК квалификациите]] || 10 јуни 2025 || 7 || [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] || data-sort-value="4.1" | Осминафинале ([[Светско првенство во фудбал 2006|2006]], [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]]) || 26 || |- | Д4 || style=white-space:nowrap | {{fb|TUR}} || 4 || [[УЕФА]] || Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026|Баражот во УЕФА квалификациите]] || 31 март 2026 || 3 || [[Светско првенство во фудбал 2002|2002]] || data-sort-value="7.3" | Трето место ([[Светско првенство во фудбал 2002|2002]]) || 25 || |} ==Табела== {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Д !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|USA}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|PAR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|AUS}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|TUR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} ==Натпревари== ===САД - Парагвај=== <section begin=D1 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари САД - Парагвај|САД - Парагвај]] |дата = 12 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = 4–1 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021458 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = *[[Дамиан Бобадиља|Бобадиља]] {{goal|{{0}}7|авт.}} *[[Фоларин Балогун|Балогун]] {{goal|31}}, {{goal|45+5}} *[[Џовани Рејна|Рејна]] {{goal|90+8}} |голови2 = *{{goal|73}} [[Маурисио Магаљаеш Прадо|Маурисио]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.492 |судија = {{flagsport|NED}} [[Дани Макели]] }}<section end=D1 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _usa26h |pattern_b = _usa26h |pattern_ra = _usa26h |pattern_sh = _usa26h2 |pattern_so = |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FCFAF5 |title = САД<ref name="USA-PAR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12467/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group D – USA v. Paraguay |publisher=[[FIFA]] |date=June 12, 2026 |access-date=June 12, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _par26A |pattern_b = _par26A |pattern_ra = _par26A |pattern_sh = _par26A |pattern_so = _par26al |leftarm = 000060 |body = 000060 |rightarm = 000060 |shorts = 000060 |socks = 232532 |title = Парагвај<ref name="USA-PAR line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''24'''||[[Мат Фрис]] |- |RB ||'''16'''||[[Алекс Фриман]] |- |CB ||'''3''' ||[[Крис Ричардс (фудбалер)|Крис Ричардс]] |- |CB ||'''13'''||[[Тим Рим]] {{Капитен}} |- |LB ||'''5''' ||[[Антони Робинсон]] |- |CM ||'''4''' ||[[Тајлер Адамс]] || {{yel|59}} |- |CM ||'''17'''||[[Малик Тилман]] || || {{suboff|82}} |- |RW ||'''2''' ||[[Сержињо Дест]] || || {{suboff|72}} |- |AM ||'''8''' ||[[Вестон Мекени]] |- |LW ||'''10'''||[[Кристијан Пулишиќ]] || || {{suboff|46}} |- |CF ||'''20'''||[[Фоларин Балогун]] || || {{suboff|72}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''14'''||[[Себастијан Берхалтер]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''21'''||[[Тимоти Веа]] || || {{subon|72}} |- |FW ||'''9 '''||[[Рикардо Пепи]] || || {{subon|72}} |- |MF ||'''7''' ||[[Џовани Рејна]] || || {{subon|82}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ARG}} [[Маурисио Почетино]] |} |valign="top"|[[File:USA-PAR 2026-06-12.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''12'''||[[Орландо Хил]] |- |RB ||'''4''' ||[[Хуан Хосе Касерес]] || {{yel|9}} || {{suboff|79}} |- |CB ||'''15'''||[[Густаво Гомес]] {{Капитен}} |- |CB ||'''3''' ||[[Омар Алдерете]] |- |LB ||'''6''' ||[[Хуниор Алонсо]] || {{yel|90+3}} |- |RM ||'''8''' ||[[Диего Гомес (парагвајски фудбалер)|Диего Гомес]] || {{yel|79}} || {{suboff|79}} |- |CM ||'''14'''||[[Андрес Кубас]] |- |CM ||'''16'''||[[Дамиан Бобадиља]] || || {{suboff|46}} |- |LM ||'''10'''||[[Мигел Алмирон]] || {{yel|53}} || {{suboff|79}} |- |CF ||'''9''' ||[[Антонио Санабрија]] || || {{suboff|62}} |- |CF ||'''19'''||[[Хулио Енсисо (фудбалер 2004)|Хулио Енсисо]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''11'''||[[Маурисио Магаљаеш Прадо|Маурисио]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''18'''||[[Алекс Арсе]] || {{yel|88}} || {{subon|62}} |- |MF ||'''7 '''||[[Рамон Соса]] || || {{subon|79}} |- |FW ||'''17'''||[[Алехандро Ромеро]] || || {{subon|79}} |- |DF ||'''2''' ||[[Густаво Веласкес]] || || {{subon|79}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ARG}} [[Густаво Алфаро]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Фоларин Балогун]] (САД)<ref name="MOTM">{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/michelob-ultra-superior-player-of-match-winner |title=Michelob Ultra Superior Player of the Match – every winner |publisher=[[FIFA]] |date=June 12, 2026 |access-date=June 12, 2026}}</ref> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="USA-PAR line-ups"/> <br />{{flagsport|NED}} Хесел Стегстра <br />{{flagsport|NED}} Јан де Врис <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|JPN}} [[Јусуке Араки]] <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|ESP}} [[Карлос дел Серо Гранде]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|NED}} [[Денис Хиглер]] <br />{{flagsport|QAT}} [[Хамис Ал-Мари]] |} ===Австралија - Турција=== <section begin=D2 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Австралија - Турција|Австралија - Турција]] |дата = 13 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|AUS}} |резултат = 2–0 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021463 |екипа2 = {{fb|TUR}} |голови1 = *[[Нестори Иранкунда|Иранкунда]] {{goal|27}} *[[Конор Меткалф|Меткалф]] {{goal|75}} |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|VEN}} [[Хесус Валенсуела]] }}<section end=D2 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _aus26h |pattern_b = _aus26h |pattern_ra = _aus26h |pattern_sh = _aus26H |pattern_so = |leftarm = FFFF00 |body = FFFF00 |rightarm = FFFF00 |shorts = 07563E |socks = FFFFFF |title = Австралија<ref name="AUS-TUR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12472/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group D – Australia v. Türkiye |publisher=[[FIFA]] |date=June 13, 2026 |access-date=June 13, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _tur26a |pattern_b = _tur26a |pattern_ra = _tur26a |pattern_sh = _tur26a |pattern_so = |leftarm = FF0000 |body = FF0000 |rightarm = FF0000 |shorts = FF0000 |socks = FF0000 |title = Турција<ref name="AUS-TUR line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''18'''||[[Патрик Бич]] |- |CB ||'''3''' ||[[Алесандро Чиркати]] |- |CB ||'''19'''||[[Хари Сутар]] {{Капитен}} |- |CB ||'''21'''||[[Камерон Брџис]] |- |RWB||'''4''' ||[[Џејкоб Италијано]] || || {{suboff|74}} |- |LWB||'''5''' ||[[Џордан Бос]] || || {{suboff|83}} |- |RM ||'''8''' ||[[Конор Меткалф]] |- |CM ||'''24'''||[[Пол Окон-Енгстлер]] || || {{suboff|83}} |- |CM ||'''13'''||[[Ејден О'Нил]] |- |LM ||'''17'''||[[Нестори Иранкунда]] || || {{suboff|61}} |- |CF ||'''9''' ||[[Мохамед Туре (фудбалер 2004)|Мохамед Туре]] || || {{suboff|74}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''23'''||[[Нишан Велупилај]] || || {{subon|61}} |- |FW ||'''26'''||[[Тете Јенги]] || || {{subon|74}} |- |DF ||'''6''' ||[[Џејсон Герија]] || || {{subon|74}} |- |MF ||'''22'''||[[Џексон Ирвајн]] || || {{subon|83}} |- |DF ||'''16'''||[[Азиз Бехич]] || || {{subon|83}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Тони Поповиќ]] |} |valign="top"|[[File:AUS-TUR 2026-06-13.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''23'''||[[Угурџан Чакир]] |- |RB ||'''2''' ||[[Зеки Челик]] || || {{suboff|80}} |- |CB ||'''3''' ||[[Мерих Демирал]] |- |CB ||'''14'''||[[Абдулкерим Бардакџи]] |- |LB ||'''20'''||[[Ферди Кадиоглу]] |- |CM ||'''10'''||[[Хакан Чалханоглу]] {{Капитен}} |- |CM ||'''16'''||[[Исмаил Јуксек]] || || {{suboff|80}} |- |RW ||'''8''' ||[[Арда Ѓулер]] |- |AM ||'''6''' ||[[Оркун Кокчу]] || || {{suboff|62}} |- |LW ||'''21'''||[[Бариш Алпер Јилмаз]] || || {{suboff|46}} |- |CF ||'''7''' ||[[Керем Актуркоглу]] || || {{suboff|85}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''11'''||[[Кенан Јилдиз]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''19'''||[[Јунус Акѓун]] || {{yel|86}} || {{subon|62}} |- |MF ||'''5''' ||[[Салих Озџан]] || || {{subon|80}} |- |DF ||'''18'''||[[Мерт Мулдур]] || || {{subon|80}} |- |FW ||'''9''' ||[[Дениз Ѓул]] || || {{subon|85}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ITA}} [[Винченцо Монтела]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Нестори Иранкунда]] (Австралија)<ref name="MOTM"/> '''[[Assistant referee (association football)|Assistant referees]]:'''<ref name="AUS-TUR line-ups"/> <br />Jorge Urrego ([[Venezuelan Football Federation|Venezuela]]) <br />Tulio Moreno ([[Venezuelan Football Federation|Venezuela]]) <br />'''[[Assistant referee (association football)#Fourth official|Fourth official]]:''' <br />[[Kevin Ortega (football referee)|Kevin Ortega]] ([[Peruvian Football Federation|Peru]]) <br />'''[[Assistant referee (association football)#Reserve assistant referee|Reserve assistant referee]]:''' <br />Michael Orué ([[Peruvian Football Federation|Peru]]) <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />[[Tatiana Guzmán]] ([[Nicaraguan Football Federation|Nicaragua]]) <br />'''[[Video assistant referee#Assistant video assistant referee|Assistant video assistant referee]]:''' <br />[[Juan Soto (referee)|Juan Soto]] ([[Venezuelan Football Federation|Venezuela]]) <br />'''[[Video assistant referee#Support video assistant referee|Support video assistant referee]]:''' <br />[[Fu Ming]] ([[Chinese Football Association|China]]) |} ===САД - Австралија=== <section begin=D3 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари САД - Австралија|САД - Австралија]] |дата = 19 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021462 |екипа2 = {{fb|AUS}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = |судија = }}<section end=D3 /> ===Турција - Парагвај=== <section begin=D4 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Турција - Парагвај|Турција - Парагвај]] |дата = 19 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|TUR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021460 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = |судија = }}<section end=D4 /> ===Турција - САД=== <section begin=D5 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Турција - САД|Турција - САД]] |дата = 25 јуни 2026 |време = 19:00 |екипа1 = {{fb-rt|TUR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021459 |екипа2 = {{fb|USA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = |судија = }}<section end=D5 /> ===Парагвај - Австралија=== <section begin=D6 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Парагвај - Австралија|Парагвај - Австралија]] |дата = 25 јуни 2026 |време = 19:00 |екипа1 = {{fb-rt|PAR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021461 |екипа2 = {{fb|AUS}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = |судија = }}<section end=D6 /> == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== * {{Official website|https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал 2026|Д]] iogu6er3tsrbrly7mwtxhu2v3j9xstb 0 1396447 5577212 5575683 2026-06-15T08:50:53Z Виолетова 1975 /* Меѓународно обичајно право */ 5577212 wikitext text/x-wiki '''Обичајното меѓународно хуманитарно право''' или скратено '''бичајно МХП''' — збир непишани [[Владеење на правото|правила]] на [[Меѓународно право|јавното меѓународно право]] што го регулирало однесувањето за време [[Војна|на вооружен конфликт]]. == Правна терминологија == === Меѓународно обичајно право === Обичајното меѓународно право, како и меѓународното договорно право, било признато како примарен извор на јавното меѓународно право, додека меѓународните договори биле пишани договори со кои државите воспоставуваат одредени правила, а обичајното меѓународно право се состоело од непишани правила кои произлегуваат од „општата практика прифатена како закон“. Затоа, со цел да се воспостави правило на меѓународен обичај, биле потребни два елементи: „еден објективен, повторувачкото однесување на државите... и еден субјективен, верувањето дека таквото однесување зависело од законска обврска.“ Објективниот елемент често се нарекува и државна пракса, а субјективниот елемент како ''[[Opinio juris sive necessitatis|opinio juris]]''. === Меѓународно хуманитарно право === Меѓународното хуманитарно право (МХП) или познато и како право на војна и право на вооружен конфликт претставува област на јавното меѓународно право која има за цел, „од хуманитарни причини, да ги ограничи ефектите од вооружениот конфликт, да ги штити лицата кои не учествуваат или повеќе не учествуваат во непријателствата и да ги ограничува средствата и методите на војување.“<ref name="factsheet">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.icrc.org/sites/default/files/document/file_list/what-is-ihl-factsheet.pdf|title=What is International Humanitarian Law?|publisher=International Committee of the Red Cross|accessdate=3 September 2025}}</ref> Војната е стара колку и човештвото, а исто така е и во извесна смисла, военото право (или МХП). Однесувањето за време на вооружен конфликт „отсекогаш било предмет на одредени принципи и обичаи“, врз основа на практиките на армиите ширум светот,<ref name="factsheet"/> но сепак, од средината на 19 век, многу такви правила биле кодифицирани од државите во меѓународни договори, како [[Хашка конвенција (појаснување)|Хашките конвенции]] и [[Женевски конвенции|Женевските конвенции од 1949 година]], како и нивните факултативни или дополнителни протоколи од 1977 година.<ref name="factsheet" /> Покрај оваа зголемена кодификација на МХП, обичајните правила останале релевантни во современите вооружени конфликти. == Тековна релевантност == Обичајното меѓународно хуманитарно право ја надополнувало заштитата што ја обезбедувало меѓународното хуманитарно договорно право во ситуации на вооружен конфликт, а меѓународното договорно право ги обврзувало само државите кои се страни во одреден договор, а од друга страна, обичајното меѓународно право било генерално и обврзувачко за сите држави. Иако некои договори за меѓународно хуманитарно право, како што биле Женевските конвенции од 1949 година, сепак денес се универзално ратификувани, но ова не е случај за сите договори. Овде, обичајното меѓународно хуманитарно право можело да се користи за пополнување на празнините во заштитата што се обезбедувала во ситуации на вооружен конфликт. Понатаму, многу од денешните вооружени конфликти не се случувале меѓу држави, туку се од немеѓународен карактер, а меѓународното хуманитарно договорно право, иако било многу детално во однос на меѓународните вооружени конфликти, сепак било значително помалку развиено во однос на немеѓународните вооружени конфликти и овде, обичајното меѓународно хуманитарно право предвидувало дополнителни правила кои не биле наведени во конвенциите. Во 2005 година, по налог на државите свикани на 26 Меѓународна конференција на [[Црвен крст и Црвена полумесечина|Црвениот крст и Црвената полумесечина]], и по речиси 10 години истражување и консултации, [[Меѓународен комитет на Црвениот крст|Меѓународниот комитет на Црвениот крст]] (МКЦК) презентирал Студија за обичајното меѓународно хуманитарно право<ref>{{Наведена книга|url=http://www.icrc.org/eng/resources/documents/publication/pcustom.htm|title=Customary International Humanitarian Law|publisher=Cambridge University Press & ICRC|year=2005|editor-last=Henckaerts|editor-first=J.M.|editor-last2=Doswald-Beck|editor-first2=L.}}</ref> која била објавена од Кембриџ Јуниверсити Прес. Том I од студијата содржи 161 правило оценето од авторите на Студијата како со обичајно право, од кои повеќето се применливи и во меѓународни и во немеѓународни вооружени конфликти, а Том II ја претставувал практиката што ја формирала основата на заклучоците во Том I. Од август 2010 година, станала достапна онлајн верзија на Студијата, вообичаената база на податоци за МХП на МКЦК.<ref name="database">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.icrc.org/customary-ihl/eng/docs/home|title=Customary IHL Database|publisher=ICRC|accessdate=3 September 2025|quote=This database is an online version of the ICRC’s study on customary international humanitarian law (IHL), originally published by Cambridge University Press in 2005.}}</ref> Првиот дел од базата на податоци го одразувал Том I од печатеното издание на студијата, а вториот дел бил базиран на Том II од печатеното издание, кој го претставувал она што авторите го сметале за државна пракса во врска со повеќето аспекти на МХП и наводно изразена во националното законодавство, воените прирачници, официјалните изјави и судската пракса, како и практиката на други субјекти како што се меѓународните организации, меѓународните судови и меѓународните трибунали. Вториот дел редовно се ажурирал преку заеднички проект на МКЦК и Британското друштво на Црвениот крст, со седиште во Центарот за меѓународно право Лаутерпахт на Универзитетот во Кембриџ.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.lcil.cam.ac.uk/researchcollaborative-projects-housed-centre/customary-international-humanitarian-law-project|title=Customary International Humanitarian Law Project|publisher=Lauterpacht Centre for International Law, University of Cambridge|accessdate=3 September 2025}}</ref> Оваа студија била предмет на сериозни критики, откако биле откриени контроверзните начини што се користеле за идентификување на обичајното хуманитарно право, а една критика била дека „Иако воведот на студијата се опишува она што генерално е соодветен пристап за проценка на државната пракса, студијата честопати не успева да го примени овој пристап на ригорозен начин“ и дека „студијата има тенденција да ја спои практиката и {{Јаз|la|opinio juris}} барањата во еден единствен тест“.<ref>{{Наведено списание|last=Bellinger|first=John B. III|last2=Haynes|first2=William J. II|date=June 2007|title=A US government response to the International Committee of the Red Cross study Customary International Humanitarian Law|url=https://www.icrc.org/en/download/file/20080/irrc_866_11.pdf|journal=International Review of the Red Cross|volume=89|pages=444, 446}}{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Професорот по право [[Јорам Динштајн]] бил многу критичен кон Студијата и напишал дека „што се однесува до меѓународните вооружени конфликти, Студијата очигледно страда од нереална желба да покаже дека контроверзните одредби од [[Протокол I кон Женевските конвенции|Дополнителниот протокол I на Женевските конвенции]] се декларативни за обичајното меѓународно право“... Со претерувањето, мислам дека Студијата не ја исполни својата примарна мисија.“ <ref>{{Наведено списание|last=Dinstein|first=Yoram|date=2006|title=The ICRC Customary International Law Study|url=https://digital-commons.usnwc.edu/cgi/viewcontent.cgi?referer=https://scholar.google.co.il/&httpsredir=1&article=1227&context=ils|journal=International Law Studies|volume=82|pages=110}}</ref> == Вообичаена студија и база на податоци за МХП на МКЦК == Базата на податоци за Студијата за вообичаеното МХП на Меѓународниот комитет на Црвениот крст, развиена во соработка со Британскиот Црвен крст, била лансирана од страна на МКЦК во август 2011 година.<ref name="database"/> Базата на податоци за вообичаеното МХП на МКЦК била дизајнирана да се користи како правна референца во меѓународни и немеѓународни вооружени конфликти, а вклучително и од страна на судови, трибунали и меѓународни организации.<ref>{{Наведена изјава за печат|access-date=3 September 2025}}</ref> Базата на податоци се ажурирала редовно, а избор од национални практики од 30 земји била додаден во март 2011 година, по што следеле дополнителни 27 земји во ноември истата година. На 13 декември 2012 година, МКЦК ја објавила својата ажурирана колекција и анализа на она што го смета за пракса од 23 земји:<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.icrc.org/en/doc/resources/documents/news-release/2012/12-11-customary-international-humanitarian-law.htm|title=ICRC database on customary international humanitarian law: new update of State practice|date=2012-12-11|publisher=ICRC|language=en-us|accessdate=2019-06-07}}</ref> [[Аргентина]], [[Бангладеш]], [[Белгија]], [[Босна и Херцеговина]], [[Бурунди на Олимписките игри|Бурунди]], [[Чад|Чад,]] [[Чиле]], [[Колумбија]], [[Хрватска]], [[Џибути]], [[Ел Салвадор]], [[Гватемала]], [[Иран]], [[Јапонија]], [[Мексико]], [[Перу]], [[Србија]], [[Србија и Црна Гора]], [[Сенегал]], [[Шпанија]], [[Швајцарија]], [[Уругвај]] и [[Виетнам]]. == Наводи == {{Наводи|30em}} == Надворешни врски == * [http://www.icrc.org/customary-ihl/eng/docs/home Вообичаена база на податоци за МХП] * [http://www.icrc.org/eng/war-and-law/treaties-customary-law/customary-law/index.jsp Обичајно меѓународно хуманитарно право, МКЦК] * [http://www.redcross.org.uk/ Британско друштво на Црвениот крст] * [http://www.cambridge.org/gb/knowledge/isbn/item1113999/?site_locale=en_GB Прес на Универзитетот Кембриџ] * [https://web.archive.org/web/20130627014957/http://www.icj-cij.org/homepage/index.php Меѓународен суд на правдата] * [http://www.mpepil.com/ Макс Планк енциклопедија за јавно меѓународно право] {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Црвен крст]] [[Категорија:Историја на човековите права]] [[Категорија:Меѓународно право]] [[Категорија:Интернационално хуманитарно право]] [[Категорија:Обичајно право]] 8zneteab90nojbqoligpv3zj852njk0 0 1396448 5577215 5575680 2026-06-15T08:54:17Z Виолетова 1975 5577215 wikitext text/x-wiki {{Кинески|s={{linktext|零|八|宪|章}}|t={{linktext|零|八|憲|章}}|p=Língbā Xiànzhāng|w=|j=ling4 baat3 hin3 zoeng1|y=|showflag=|order=st}}'''Повелбата 08''' — [[манифест]] првично потпишан од 303 кинески дисидентски интелектуалци и активисти за човекови права<ref>{{Наведени вести|url=http://news.boxun.com/news/gb/china/2008/12/200812171239.shtml|title=Over 5000 people have signed the Charter 08 (《零八宪章》签名已超过5000人)|date=17 December 2008|access-date=15 December 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20091129133113/http://news.boxun.com/news/gb/china/2008/12/200812171239.shtml|archive-date=29 November 2009|publisher=Boxun}}</ref> и била објавена на 10 декември 2008 година, на 60-годишнината од [[Универзална декларација за човековите права|Универзалната декларација за човекови права]], усвојувајќи го своето име и стил од антисоветската [[Повелба 77]] издадена од [[Дисидент|дисидентите]] во Чехословачка. Од нејзиното објавување, повеќе од 10.000 луѓе во и надвор од Кина ја потпишале повелбата, а по неуспешните реформски напори во 1989 и 1998 година од страна на кинеското демократско движење, Повелбата 08 била првиот предизвик за еднопартиското владеење што го прогласил крајот на еднопартиското владеење за своја цел, а била опишана како прва со унифицирана стратегија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://foreignpolicy.com/2019/09/17/the-chinese-communist-party-wants-it-all/|title=The Chinese Communist Party Wants It All|last=Fulda|first=Andreas|date=2019-09-17|work=Foreign Policy|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20190918020114/https://foreignpolicy.com/2019/09/17/the-chinese-communist-party-wants-it-all/|archive-date=2019-09-18|accessdate=2021-06-15}}</ref> Во 2009 година, еден од авторите на Повелбата 08, Лиу Сјаобо, бил осуден на 11 години затвор за „поттикнување субверзија на државната власт“ поради неговата вмешаност, а во 2010 година му била доделена [[Нобелова награда за 2010 г.|Нобеловата награда за мир за 2010 година]] од страна на Норвешкиот Нобелов комитет, а во 2017 година, му била доделена условна слобода по медицински причини и починал кратко потоа од терминален рак на црниот дроб. == Барања == Многу од првичните потписници биле истакнати кинески граѓани во и надвор од владата, вклучувајќи адвокати, [[Тибет|тибетски]] поет и есеист, [[Церинг Воезер|Воезер]] и [[Бао Тонг]], поранешен висок функционер [[Комунистичка партија на Кина|на Кинеската комунистичка партија]], кои сите се соочиле со ризик од апсење и затвор.<ref name="Macartney2008" /> Повелбата повикувала на 19 промени, вклучувајќи независен правен систем, слобода на здружување, елиминација на [[Еднопартиска држава|еднопартиското владеење]] и приватизација на сите претпријатија и земјоделско земјиште и во неа се вели: „Сите видови социјални конфликти постојано се акумулираа, а чувствата на незадоволство постојано се зголемуваа“. „Сегашниот систем стана заостанат до тој степен што промената не може да се избегне“. Кина останува единствената голема светска сила што сè уште задржува [[Авторитаризам|авторитарен]] систем што толку многу ги крши човековите права, се наведува во неа. „Оваа ситуација мора да се промени! Политичките демократски реформи не можат повеќе да се одложуваат!“<ref name="Macartney2008">{{Наведени вести|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/asia/article5313746.ece|title=Leading Chinese dissident, Liu Xiaobo, arrested over freedom charter|last=Macartney|first=Jane|date=10 December 2008|access-date=10 December 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604141740/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/asia/article5313746.ece|archive-date=4 June 2011|publisher=Times Online|location=London}}</ref> Специфични барања се: # Измена на [[Устав на Кина|Уставот]]. # [[Поделба на власта|Поделба на властите]]. # Законодавна демократија. # Судска независност. # Јавна контрола врз јавните службеници. # Гаранција за [[човекови права]]. # Избор на јавни функционери. # Укинување на системот хукоу. # [[Слобода на здружување]]. # [[Слобода на собирање]]. # [[Слобода на говорот|Слобода на изразување]]. # Слобода на религија. # Граѓанско образование. # Заштита на имотот. # Финансиска и даночна реформа. # Социјално осигурување. # [[Заштита на животната средина]]. # Федеративна република. # Вистината во помирувањето.<ref name="Link2008">{{Наведени вести|url=http://www.nybooks.com/articles/22210|title=Charter 08 Translated from Chinese by Perry Link The following text of Charter 08, signed by hundreds of Chinese intellectuals and translated and introduced by Perry Link, Professor of Chinese Literature at the University of California, Riverside|last=Link|first=Perry|access-date=10 December 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081211155554/http://www.nybooks.com/articles/22210|archive-date=11 December 2008|publisher=The New York Review of Books}}</ref> Во воведниот став од повелбата се вели:<blockquote>{{Цитатник|Оваа година е [[100-годишнината од Уставот на Кина]], 60-годишнината од [[Универзалната декларација за човекови права]], 30-годишнината од раѓањето на [[Ѕидот на демократијата]] и 10-годишнината откако Кина го потпиша [[Меѓународниот пакт за граѓански и политички права]]. По подолг период на катастрофи поврзани со човековите права и мачна борба и отпор, будените кинески граѓани сè повеќе и појасно признаваат дека слободата, еднаквоста и човековите права се универзални заеднички вредности што ги дели целото човештво и дека демократијата, републиката и конституционализмот ја сочинуваат основната структурна рамка на модерното управување. „Модернизацијата“ лишена од овие универзални вредности и оваа основна политичка рамка е катастрофален процес што ги лишува луѓето од нивните права, ја нагризува човечката природа и го уништува човечкото достоинство. Каде ќе се упати Кина во 21 век? Да продолжи со „модернизација“ под ваков вид авторитарно владеење? Или да ги признае универзалните вредности, да се асимилира во главната цивилизација и да изгради демократски политички систем? Ова е важна одлука што не може да се избегне.<ref>{{cite news|url=http://www.hrichina.org/public/contents/85717|title=Charter 08 (translated from the Chinese by Human Rights in China)|publisher=Human Rights in China|access-date=10 December 2008|archive-url=https://archive.today/20120530173604/http://www.hrichina.org/public/contents/85717|archive-date=2012-05-30|url-status=dead}}</ref>}}</blockquote> == Одговор == === Кина === [[Податотека:Political_Charter_08_Parade_A02.jpg|десно|мини|Протести во Хонг Конг против апсењето на Лиу Сјаобо]] На 8 декември 2008 година, [[Владата на Народна Република Кина|кинеската влада]] малку јавно кажала за Повелбата, на два дена пред 60-годишнината од усвојувањето на [[Универзална декларација за човековите права|Универзалната декларација за човекови права]] од страна на [[Генерално собрание на Обединетите нации|Генералното собрание на Обединетите нации]], [[Лиу Сјаобо]] бил приведен од полицијата, неколку часа пред објавувањето на Повелбата онлајн. На 23 јуни 2009 година бил приведен, а подоцна и уапсен под обвинение за „сомневање за поттикнување на субверзија на државната власт“. Неколку [[Список на добитници на Нобелова награда|добитници на Нобелова награда]] напишале писмо до претседателот [[Ху Ѓинтао|Ху Џинтао]] барајќи негово ослободување, а како одговор, кинеската влада ги потиснала и така најмалку 70 од нејзините 303 оригинални потписници биле повикани или испрашувани од полицијата, додека на домашните медиуми им било забрането да интервјуираат секој што го потпишал документот. Воедно полицијата го претресла и испрашувала новинарот [[Ли Датонг]] и двајца адвокати, иако ниту еден не бил уапсен, а на државните медиуми им било забрането да известуваат за манифестот и [[Блог|веб-страницата за блогирање]], bullog.cn, популарна кај активистите. На 25 декември 2009 година, Лиу Сјаобо бил осуден на 11 години затвор за активности на „поттикнување субверзија на државната власт“ од страна на судот, а на 8 октомври 2010 година, тој ја добил Нобеловата награда за мир „за неговата долга и ненасилна борба за фундаментални човекови права во Кина“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2010/summary/|title=The Nobel Peace Prize 2010|work=NobelPrize.org|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20200629033600/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2010/summary/|archive-date=2020-06-29|accessdate=2020-07-03}}</ref> === Надвор од Кина === Голем број влади, вклучувајќи ги и оние на [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]]<ref>{{Наведени вести|url=https://2001-2009.state.gov/r/pa/prs/ps/2008/dec/113124.htm|title=Harassment of Chinese Signatories to Charter 08 Press Statement Sean McCormack, Spokesman Washington, DC|last=Sean McCormack|first=Sean McCormack|date=11 December 2008|access-date=10 December 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20090205040912/http://2001-2009.state.gov/r/pa/prs/ps/2008/dec/113124.htm|archive-date=5 February 2009|publisher=U.S. Department of State}}</ref> и [[Германија]], а воедно и опозицијата во [[Тајван (држава)|Тајван]] ја поздравиле Повелбата 08 и го осудиле малтретирањето на поддржувачите на истата, а западниот печат генерално позитивно ја покривал Повелбата додека меѓународните [[Невладина организација|невладини организации]] ја поддржале нејзината порака.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.hrw.org/en/news/2008/12/10/china-retaliation-signatories-rights-charter|title=China: Retaliation for Signatories of Rights Charter Critic Liu Xiaobo Remains in Police Custody|date=10 December 2008|access-date=10 December 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081211222034/http://www.hrw.org/en/news/2008/12/10/china-retaliation-signatories-rights-charter|archive-date=11 December 2008|publisher=Human Rights Watch}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://www.internationalpen.org.uk/go/news/international-pen-protests-the-detention-of-leading-chinese-dissident-writer-liu-xiaobo|title=International PEN protests the detention of leading Chinese dissident writer Liu Xiaobo|date=17 December 2008|access-date=18 December 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20090126061440/http://www.internationalpen.org.uk/go/news/international-pen-protests-the-detention-of-leading-chinese-dissident-writer-liu-xiaobo|archive-date=26 January 2009|publisher=International Pen}}</ref> Дејвид Стенвеј објавил во ''[[Гардијан]]'' дека таа „е прогласена за најзначајниот чин на јавно несогласување против Комунистичката партија на Кина откако протестите за демократија на плоштадот Тјенанмен беа брутално задушени во 1989 година“.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.theguardian.com/world/2009/jan/04/china-human-rights-charter-08|title=Beijing strikes at Charter 08 dissidents|last=Stanway|first=David|date=2009-01-03|work=The Guardian|access-date=2021-06-16|language=en}}</ref> Други меѓународни личности, вклучувајќи го и [[Далај-лама|Далај Лама]], исто така ја изразиле својата поддршка и восхит кон Повелбата,<ref>{{Наведени вести|url=https://www.dalailama.com/news/2008/statement-from-his-holiness-the-dalai-lama|title=Statement From His Holiness the Dalai Lama|date=11 December 2008|access-date=2020-12-16|publisher=the 14th Dalai Lama}}</ref> а исто така имало и протести во Хонг Конг со барање за ослободување на Лиу Сјаобо и други потписници. Организацијата што Лиу ја водел за спроведување на Повелбата 8, добила финансиска поддршка од [[Национална фондација за демократија|Националната фондација за демократија]] на американската влада.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theguardian.com/commentisfree/2010/dec/15/nobel-winner-liu-xiaobo-chinese-dissident|title=Do supporters of Nobel winner Liu Xiaobo really know what he stands for? {{!}} Barry Sautman and Yan Hairong|date=2010-12-15|work=the Guardian|language=en|accessdate=2021-01-14}}</ref> == Поврзано == * [[Повелба 77]] (Чехословачка) * [[Повелба 97]] (Белорусија) * [[Човекови права во Народна Република Кина]] * [[Закон на Народна Република Кина]] * [[Петта модернизација]] ([[Веи Џингшенг]]) == Надворешни врски == * Целосен текст на Повелба 08: [http://www.2008xianzhang.info/chinese.htm Оригинален кинески] или [https://web.archive.org/web/20160304072405/http://charter08.com/chinese/Charter%2008book.pdf Оригинален кинески (pdf)], [https://web.archive.org/web/20101214103401/http://www.charter08.com/charter08.php Англиски превод од Пери Линк], [http://www.chinafile.com/chinas-charter-08 Англиски превод со постскриптум од Пери Линк], [http://www.hrichina.org/en/content/238 Англиски превод од Human Rights in China] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180609032549/https://www.hrichina.org/en/content/238|date=2018-06-09}} * [http://www.2008xianzhang.info Главна страница на Charter 08] (кинески) -- вклучува ажурирани вести и листи со потписи * [https://archive.today/20130119092014/http://www.charter08.com/ Главна страница на Повелбата 08] (англиски) -- вклучува ажурирани вести и можност за потпишување на повелбата преку интернет * „ [http://chinadigitaltimes.net/china/charter-08/ Вести за Повелбата 08] “, China Digital Times * „ [http://www.asianews.it/index.php?l=en&art=13971&size=A Над 300 луѓе ја потпишаа „Повелбата 08“, манифест за човекови права во Кина, но некои се веќе уапсени] “, ''објави Азија њуз.'' == Наводи == [[Категорија:Повелби]] [[Категорија:Историја на човековите права]] [[Категорија:Статии со текст на кинески]] <references /> [[Категорија:Историја на Кина]] raxsd98l7llyl2cll7bjdj9lzc99tg8 0 1396495 5577057 5570262 2026-06-14T18:24:59Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577057 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}{{Taxobox | name = ''Alyssum corymbosoides'' | status = | image =Alyssum corymbosoides - Flora Exsiccata Macedonica.jpg | image_caption = | domain_sv = | domain = | regnum_sv = | regnum = Plantae | divisio_sv = | divisio = Tracheophyta | classis_sv = | classis = Magnoliopsida | ordo_sv = | ordo = Brassicales | familia_sv = | familia = Brassicaceae | genus_sv = | genus = Alyssum | species_sv = | species = '''Alyssum corymbosoides''' | taxon = Alyssum corymbosoides | taxon_authority = [[Formánek]] | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | synonyms = ''Alyssum vranjanum'' <small>[[Nyár.]]</small><br>''Alyssum tortuosum'' subsp.'' rhodopense'' <small>([[Formánek]]) [[Stoj.]] & Stef.</small><br>''Alyssum rhodopense'' <small>[[Formánek]]</small><br>''Alyssum rechingeri'' <small>[[Nyár.]]</small> }} '''''Alyssum corymbosoides''''' ''—'' [[Повеќегодишно растение|повеќегодишно]] тревесто [[Растенија|растение]] опишано од ботаничарот [[Едуард Форманек]]. ''Alyssum corymbosoides'' е член на [[Род (биологија)|родот]] ''[[Alyssum]]'' и [[Семејство (биологија)|семејството]] [[Зелки|''Brassicaceae'']].<ref name="source">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.cbif.gc.ca/pls/spec/brassicaceae |title=Brassicaceae species checklist and database |accessdate=2026-06-02 |archive-date=2014-09-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140901044112/http://www.cbif.gc.ca/pls/spec/brassicaceae |url-status=bot: unknown }}</ref> == Опис и распространетост == Растение со височина од 15–30 см, разгрането од основата со многу цветни стебла и чести вегетативни гранчиња при основата. Стеблата се вертикални, силно разгранети од средината или подолу, црвенкави и покриени со густи прилегнати ѕвездести влакна. Базалните и стеблените листови отпаѓаат при цветање и формирање плодови. Листовите на стеблата се долгнавести до ланцетни, нагло заострени на врвот, постепено стеснети кон основата, сиво-зелени, со ретки влакна одозгора и густи одоздола. Листовите на базалните гранчиња се обратно-јајцевидни, погусти, горе сиво-зелени со густи влакна, а долу сиви или речиси бели од многу густи влакна. Цветовите се собрани во густи гроздести соцветија што се издолжуваат при формирање на плодови. Цветните дршки се околу 1 мм, а плодните 3–4 мм долги. Чашкините ливчиња се жолтозелени до светложолти, со ретки влакна, долги околу 1,8 мм, елиптично-јајцевидни. Венечните ливчиња се жолти, долги околу 2,2 мм, обратно-овални, со заоблен врв и клиновидна основа, со малку ѕвездести влакна. Подолгите прашници имаат криловиден израсток со три запчиња на врвот, долг две третини од филаментот и целосно сраснат со него. Покусите прашници имаат линеен израсток кој е слободен до основата. Шушменчињата (плодовите) се долги 2,5–3 мм и широки 2–2,6 мм, со рамни или малку вдлабнати врвови, клиновидна основа, зелени и покриени со ѕвездести влакна со 7–10 краци што се допираат. Шушменчињата се асиметрично подуени од двете страни и во пресек личат на латинската буква „S“. Столпчето е голо, долго 0,8–1 мм. Семките се светлокафеави и без крило по рабовите.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија, Том I, св. 3.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1995|location=Скопје|pages=681-682}}</ref> Расте на брдски пасишта, напуштени ниви, покрај патишта, во селски средини и ретки дабови шуми. Видот е доста чест. Забележан е во околината на [[Велес]], Дервен, [[Градско]], [[Неготино]], [[Криволак]], [[Пепелиште]], клисурата на [[Раец (река)|Раец]], [[Кавадарци]], [[Полошки манастир|Полошки Манастир]], [[Љубош|Љубаш]], [[Тиквешко Езеро]] кај [[Возарци]], [[Демир Капија]], [[Валандово]], [[Удово]], [[Гевгелија]], [[Смоквица]], [[Прилеп]] ([[Дебреште]], Краста) и [[Пробиштип]] ([[Лезово]], Сува Чешма).<ref name=":0" /> == Галерија == <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Alyssum corymbosoides 02 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Alyssum corymbosoides Податотека:Alyssum corymbosoides 03 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Alyssum corymbosoides Податотека:Alyssum corymbosoides 04 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Alyssum corymbosoides Податотека:Alyssum corymbosoides 05 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Alyssum corymbosoides </gallery> == Наводи == {{Наводи}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Македонија]] 65ai3h9oxd1gmwiaw5te5dj90yiyr2a 0 1396505 5577123 5570294 2026-06-14T21:35:54Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577123 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image=Huperzia selago.jpg |status=G5 |status_system=TNC |status_ref= |genus=Huperzia |species=selago |authority=([[L.]]) [[Bernh.]] ex [[Schrank]] & [[Mart.]] |synonyms_ref=<ref name=gobot/> |synonyms={{Species list |Lycopodium selago |L. |Lycopodium selago var. patens| (Beauv.) Desv. |Plananthus selago |(L.) Beauv. |Urostachys selago |(L.) Herter }} }} '''''Huperzia selago ―''''' васкуларно растение од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[Lycopodiaceae]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://explorer.natureserve.org/Taxon/ELEMENT_GLOBAL.2.140118/Huperzia_selago|title=NatureServe Explorer 2.0|work=explorer.natureserve.org|accessdate=2024-04-15}}</ref> Ова растение е мало, цврсто, круто и исправено, густо лиснато, [[Зимзелено растение|зимзелено]], [[Повеќегодишно растение|повеќегодишно]]. [[Спора|Спорите]] се произведуваат од јуни до септември (на северната хемисфера).<ref name="Piirainen-1999">Piirainen, Mikko; Piirainen, Pirkko; Vainio, Hannele (1999). ''Kotimaan luonnonkasvit'' [''Native wild plants''] (in Finnish). Porvoo: WSOY. p. 14. {{ISBN|951-0-23001-4}}</ref> == Таксономија == Првпат е опишан во 1753 година од [[Карл Линеј]] како ''Lycopodium selago,''<ref name="POWO">{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:1140250-2|title=''Huperzia selago'' (L.) Bernh. ex Schrank & Mart.|work=Plants of the World Online|publisher=Royal Botanic Gardens, Kew|accessdate=15 April 2024}}</ref><ref name="BHL">{{Наведено списание|date=1753|title=Cryptogamia Musci}|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/359123|journal=Species Plantarum|volume=2|pages=1102}}</ref> а во 1829 година е прераспределен во родот ''[[Huperzia]]'' од [[Јохан Јакоб Бернхарди]].<ref name="POWO" /> == Опис == Дихотомното стебло на растението е 5-20 см, а гранките се со иста должина една со друга. Листовите се густо спирални, рамни и игличести, долги 4-8 мм. [[Спорангија|Спорангиите]] се во основата на листовите на врвот на изданокот. Често има луковици во лисните оски.<ref name="Piirainen-1999" /> == Распространетост и живеалиште == Ова растение се наоѓа во северните делови на Северна Америка, Европа и Азија, а расте и во Македонија. Се наоѓа во песочни јами, ровови, покрај бреговите на езерата, и во [[Четинари|четинарски]] мочуришта. Во североисточниот дел на САД, се наоѓа во бореално живеалиште, но не и во алпските зони.<ref name="gobot">{{Наведена мрежна страница|url=https://gobotany.nativeplanttrust.org/species/huperzia/selago/|title=Huperzia selago (Northern firmoss): Go Botany}}</ref> Во Европа, неговиот опсег се протега од [[Шпицбершки Острови|Шпицбершките Острови]] до планините на северна Шпанија и Италија, и од Британските Острови на исток преку централна Азија до [[Камчатка|полуостровот Камчатка]], [[Јапонија]], [[Алеутски Острови|Алеутските Острови]], [[Северна Америка]], [[Гренланд]], [[Исланд]] и [[Фарски Острови|Фарските Острови]].<ref name="POWO" /> Во Македонија е познато за [[Ниџе]], [[Кајмакчалан]], а се посочува и за [[Јакупица]], [[Шар Планина]], [[Осогово]] и [[Јабланица]].<ref name="Флора на Македонија">Кирил Мицевски: Флора на СР Македонија, том 1, св. 1, стр. 41, МАНУ, Скопје, 1985</ref> == Употреба == Индијанците од Горна Танана го користеле целото растение во облога што се нанесувала на главата против главоболки.<ref name="gobot"/> Во финската традиционална медицина ова растение се користи како лек против [[рахитис]].<ref name="Piirainen-1999" /> Ова е токсично растение, кое содржи [[алкалоид]] ликоподиум, се користи како средство за [[повраќање]] и лек против ларви во финската традиционална медицина.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.henriettes-herb.com/eclectic/cant-saar/lycopodium.html|title=Lycopodiaceae. Liekokasvit. {{!}} Henriette's Herbal Homepage|work=www.henriettes-herb.com|accessdate=2024-04-15}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.plant-identification.co.uk/skye/lycopodiaceae/huperzia-selago.htm ''Huperzia selago'' на Plant-identification.co.uk] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220120131922/https://www.plant-identification.co.uk/skye/lycopodiaceae/huperzia-selago.htm |date=2022-01-20 }} архивирано * [https://www.gbif.org/species/2688495 ''Huperzia selago''; Слики и податоци за појава] на [[Глобален информативен систем за биоразновидност|GBIF]] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Азија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Северна Америка]] [[Категорија:Флора на Македонија]] cm91mruuw3aocp561yg29tvsriim0yy 0 1396527 5577244 5575774 2026-06-15T09:15:02Z Виолетова 1975 5577244 wikitext text/x-wiki '''Закон за Крофтерс Холдингс (Шкотска) од 1886 година''' (49 и 50 Vict. c. 29, на {{Langx|gd|Achd na Croitearachd 1886}}) — закон на [[Парламент на Обединетото Кралство|Парламентот на Обединетото Кралство]] со кој се создале правни дефиниции за ''парохија што се занимавала со земјоделство'' и ''земјоделец'', да им се даде сигурност на сопственост на земјиштето на земјоделците и создавање на првата Комисија за земјоделци, суд за земјиште кој одлучувал за спорови меѓу сопствениците на земјиште и земјоделците, а воедно истиот суд одлучувал и за тоа дали [[Парохија|парохиите]] биле или не биле земјоделски парохии. Во многу аспекти, Законот бил моделиран според [[Ирски закони за земјиште|ирските закони за земјиште]] од 1870 и 1881 година<ref>{{Наведена книга|title=Land, Faith and the Crofting Community: Christianity and Social Criticism in the Highlands of Scotland 1843–1893|last=MacColl|first=Allan W.|publisher=Edinburgh University Press|year=2006|isbn=978-0-7486-2674-8|page=179}}</ref> со тоа што им се дала сигурност на сопственост на земјоделците, а законот воедно ставил крај на планинските чистења.<ref name="Thomson 1983 page=237">{{Harvnb|Thomson|1983}}</ref> Законот во голема мера бил резултат на агитацијата на земјопоседниците, која станала добро организирана и многу упорна во [[Скај]], и на растечката поддршка, низ [[Шкотски Гори|Шкотските Гори]], за партијата на земјопоседниците, која добила 5 членови на парламентот на општите избори во 1885 година. Агитацијата се одвивала во форма на штрајкови за кирија (одземање на плаќања за кирија) и рации на земјиште (окупирање земјиште кое земјопоседникот го резервирал за лов или овци). Самиот Закон не ги смирил агитациите, а особено бил многу слаб во однос на овозможувањето на Комисијата за крофтерс да решава спорови околу пристапот до земјиште, но сепак, бил доволен за да ја направи многу поприфатлива, политички, употребата на трупи во конфронтации со агитатори.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=abexCwAAQBAJ|title=Labour and Scottish Nationalism|last=Keating|first=Michael|last2=Bleiman|first2=David|date=1979|publisher=Macmillan|isbn=978-1-349-04678-2|location=London|oclc=644246228}}</ref> [[Податотека:Crofting_Township.jpg|лево|мини|Пени Кенет, град за земјоделство во близина на Уиг на островот [[Скај]]]] Сепак, според [[Џон Лорн Кемпбел]], Законот за Крофтерс Холдингс (Шкотска) од 1886 година не бил ништо помалку од „[[Голема повелба|Магна Карта]] на Висорамнините и Островите, која им доделувала на малите закупувачи кои се наоѓале таму, нешто што селаните од [[Скандинавија|скандинавските]] земји го знаеле со генерации, а тоа било сигурност на правото на сопственост и право на принципот на компензација за сопствените подобрувања по престанокот на закупите. Ништо не било предложено во извештајот, ниту содржано во Законот, за ограничување на отсутното земјопоседување или ограничување на количината на земјиште што некој поединец можел да поседува во Шкотска, но засега била обезбедена голема предност.“ Законот не бил целосно ефикасен во зголемувањето на еднаквоста во распределбата на земјиштето во Шкотска, а до 21 век, две третини од земјишната површина на Шкотска сè уште била во сопственост само на 1.252 земјопоседници од вкупно 5 милиони жители.<ref name="Wightman">{{Harvnb|Wightman|2000}} (figures are for 2000)</ref> == Позадина == За време на расчистувањето на Шкотски Гори, крофтерите немале никакви права врз земјиштето, а до 1886 година, било легално да се исели кој било земјопоседник по погодност на сопственикот. Во 1874 година започнале земјишните војни во Шкотска со успешниот правен случај на [[Бернера Риот]] на островот Грејт Бернера во Надворешните Хебриди каде крофтерите сакале признавање на нивните традиционални права врз земјиштето што го уживале според [[Шкотски кланови|кланскиот систем]] од [[Среден век|средниот век]]<ref>{{Harvnb|Hunter|1976}}</ref> и така преку политичкиот и економскиот развој, благородништвото почнало да зазема алтернативна перспектива за нивното закупување,<blockquote>Културната сила на ''{{Јаз|gd|dùthchas}}'' <nowiki>[наследството]</nowiki> било распространето во Гелдом и било од централно значење за социјалната кохезија на кланот бидејќи ги артикулирало очекувањата на масите дека владејачкото семејство има одговорност да дејствува како нивни заштитници и да гарантира безбедно поседување на земјиштето во замена за верност, воена служба, данок и изнајмување. Тоа било моќно и трајно верување кое живеело долго откако исчезнала воената основа на самото кланство и племенските поглавари се откажале од своите антички одговорности и станале комерцијални земјопоседници. <ref>{{Harvnb|Devine|1993}}</ref></blockquote>Земјишните немири во Шкотска започнале поради движењето „домашно владеење“ во Ирска и информациите и мислењата за ова движење што ги донеле рибарите на [[Надворешни Хебриди|Надворешните Хебриди]]. Верувајќи дека се законски сопственици на земјиштето, крофтерите започнале со користење штрајкови за закупнина и она што подоцна станало познато како копнени напади каде крофтерите заземале земјиште за кое земјопоседниците верувале дека треба да имаат пристап за заедничка пасишта или за нови имоти, но кое земјопоседниците го предале на одгледување овци и ловни паркови (наречени еленски шуми). Судирите станувале сè поинтензивни, а земјопоседниците изнајмувале воени бродови за заштита од земјопоседниците. Од време на време имало востанија и немири. Во [[Закон за претставување на народот од 1884 година|Законот за застапување на луѓето од 1884 година,]] правото на глас било проширено на мажи кои поседувале земја во вредност од најмалку 10 фунти или плаќале 10 фунти за кирија годишно и ги вклучувало и многу од крофтерите на Шкотски Гори.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.caledonia.org.uk/land/documents/Crofters%27%20Party.pdf|title=The Crofters' Party, 1885 to 1892 — The first British independent common people's political party|last=Crowley|first=D.W.|accessdate=24 April 2017}}</ref> Крофтерите сакале законски права и така во 1885 година во [[Лондон]] било основано „Здружение за реформа на земјиштето во Шкотски Гори“. [[Крофтерска партија|Партијата на крофтерите]] е основана и избрани се пет пратеници во 1885 година. „Народот е посилен од господарот.“ бил нивниот најпознат слоган. Владата се плашела дека движењето „Домашно владеење“ би се прошири и на Галски говорни области во Шкотска од Ирска па така [[Комисија Нејпиер|Нејпиерова комисија]] интервјуирала крофтери низ целите Галски говорни области и внимателно ја проучил позицијата на земјоделците, објавувајќи го својот извештај во 1884 година. [[Вилијам Гладстон]] се обидел да донесе нов закон со кој би им биле дадени повеќе права на земјоделците, но тој бил отфрлен во мај 1885 година со што тој подоцна ја напуштил својата функција, но другите партии создале нова влада, а во јануари 1886 година, Гладстон се вратил на власт и законот конечно бил донесен на 25 јуни 1886 година. == Чинот == За прв пат во шкотската историја, Законот за холдинзите на крофтери (Шкотска) од 1886 година ги потврдил правата на крофтерите врз нивното земјиште. Исто така, им доделил правен статус на градовите каде што се работи за крофтери. <ref>{{Harvnb|Hunter|1976}}</ref> Законот особено се занимавал со следниве точки: * Сигурност на правото на сопственост на сопствениците на имотот, сè додека тие работат на имотот и плаќаат кирија. * Крофтерите имале право да го предадат својот имот на своите потомци. * Земјоделците имале право да бидат платени за подобрувања на земјиштето, како што се поставување огради и дренажа. * Бил утврден и потребен стандард за разумна кирија. * Била основана првата Комисија на Крофтери. * Крофтерите имале можност повторно да ја проценат киријата со Комисијата на крофтери. Законот наведувал 8 окрузи во Шкотска како окрузи каде што парохиите би можеле да бидат признати како парохии за одгледување стока: [[Аргил]], [[Кејтнес]], [[Кромарти]], [[Инвернес]], [[Оркниски Острови|Оркни]], [[Рос]], [[Шетландски Острови|Шетланд]] и [[Садерленд]]. Во рамките на овие окрузи, парохија за одгледување стока била парохија каде што имало закупувачи на земјиште од година во година (закупувачи без договори за закуп) кои плаќале помалку од 30 фунти годишно закупнина и кои поседувале ефективни [[Право на пасење|права на пасење]] во текот на 80 години од 24 јуни 1806 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.legislation.gov.uk/ukpga/Vict/49-50/29/contents|title=Crofters Holdings (Scotland) Act 1886|work=[[legislation.gov.uk]]|language=en|accessdate=2018-02-01}}</ref> Комисијата за земјопоседници била задолжена и за утврдување на фер кирија и повторна проценка на кириите на секои 7 години, а доколку земјопоседниците сметале дека киријата била превисока, имале можност да се обратат до комисијата, а доста често кириите биле намалувани или дури и укинувани, доколку земјопоседниците веќе плаќале премногу.<ref name="Hunter225">{{Harvnb|Hunter|1976}}</ref> Комисијата имала овластување да го реформира законот и да донесе други закони, како и да им додели зелено земјиште на земјопоседниците со цел да ги зголемат малите имоти. == Резултати == Постоеле различни мислења за Законот, од една страна, земјопоседниците се жалеле дека Законот не одел доволно далеку, бидејќи не им било дадено автоматско право на плодна земја за проширување на нивните мали имоти, а уште полошо не ја дефинирал положбата на земјопоседниците, кои никогаш немале земја. По некое време, тие виделе дека комисијата била подготвена да ги заштити нивните права, особено во однос на обезбедувањето на киријата, но за жал, комисијата била недоволно финансирана и немало доволно земјиште за да им се распредели на земјопоседниците. Законот не ја решил најголемата жалба на земјопоседниците, дека земјиштето треба да им се врати и немало решение на прашањето каде што крофтерите и земјопоседниците сакале исто парче земја.<ref name="Thomson 1983 page=237">{{Harvnb|Thomson|1983}}</ref> Од друга страна, сопствениците на земјиште рекле дека „комунизмот се заканува во иднина“, а ''Скотсмен'' напишал дека Законот бил „големо кршење на правата на приватна сопственост“.<ref name="Hunter225">{{Harvnb|Hunter|1976}}</ref> Законот не ја прекинал агитацијата за земјиштето, бидејќи [[Артур Балфур]] верувал дека Законот им давал морален авторитет на властите да го задушат секое востание за повторно воспоставување „закон и ред“<ref>{{Harvnb|Hunter|1976}}</ref> и поради ова, воени бродови биле испратени на островот Скај и Тири. Во годините по Законот „Лигата на земјиштето“ и Партијата на крофтерите, го загубиле политичкото влијание што го имале, бидејќи не можеле да се договорат за прашањето за земјиштето и колку далеку да го следат движењето „домашно владеење“ во Ирска по прашањето за сопственоста на земјиштето. Ова мислење било повторно покренато во Законот за реформа на крофтингот (Шкотска) од 1976 година, во кој земјопоседниците добиле законско право да го купат своето земјиште за 15 години кирија, но сепак, со поседување на сопствено земјиште, земјопоседниците го изгубиле правото на ''Шема за земјоделски грантови на окрузите крофтинг''. Во Законот за реформа на земјиштето (Шкотска) од 2003 година, правото на купување им било дадено на организациите во заедницата дури и против волјата на сопствениците на земјиштето, со цел да се унапреди социјалниот и економскиот развој. Законот за реформа на крофтингот (Шкотска) од 2010 година дал еднаквост меѓу закупувачите и сопствениците на земјиштето, особено во однос на грантовите и обврските и ги разјаснил деталите за барањата за престој и сега, закупувачите или сопствениците морале да живеат во растојание од 32км од имотот, а камповите што не биле во употреба можеле да им се доделат на нови закупувачи. Гледајќи назад, Хантер верувал дека Законот воспоставил старомоден поредок, со место за закупците сосема различно од она во Ирска каде што закупопримачите можеле да го купат своето земјиште според законите за „домашно владеење“. Законот не бил ниту ефикасен во развојот на закупопримачките заедници, ниту ги опфаќал политичките и социјалните верувања на тие заедници,<ref>{{Harvnb|Hunter|1976}}</ref> но според [[Енди Вајтман|Вајтман]], Законот го отворил патот за понатамошен развој на земјиштето во Шкотска, иако не влијаел на областите надвор од Галските говорни подрачја Вајтман и воедно изјавил дека „земјиштето“ сè уште не е решено, бидејќи две третини од земјишната површина на Шкотска сè уште се во сопственост само на 1.252 земјопоседници од вкупно 5 милиони жители.<ref name="Wightman">{{Harvnb|Wightman|2000}} (figures are for 2000)</ref> == Примарно законодавство од 1886 година == Има постојан проток на примарно законодавство за земјоделство, вклучувајќи: * Закон за „Крофтерс Холдингс“ (Шкотска) од 1886 година * Закон за холдинг „Крофтерс“ (Шкотска) од 1887 година * Закон за Комисијата за крофтери (делегирање на овластувања) од 1888 година * Закон за регулирање на заедничките пасишта на земјоделските култури од 1891 година * Закон за мали земјопоседници (Шкотска) од 1911 година * Закон за Крофтери (Шкотска) од 1955 година * Закон за крофтери (Шкотска) од 1961 година * Закон за реформа на крофтингот (Шкотска) од 1976 година * Закон за крофтери (Шкотска) од 1993 година * Закон за пренос на имоти на крофтинг (Шкотска) од 1997 година * Закон за реформа на крофтингот итн. од 2007 година * Закон за реформа на крофтингот (Шкотска) од 2010 година * Закон за Крофтинг (амандман) (Шкотска) од 2013 година Ова е сумирано во блогот на Дејвид Финдли за Адвокатското друштво на Шкотска.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.lawscot.org.uk/news-and-events/blogs-opinions/platinum-blog-david-findlay/|title=A new phase of crofting law and a new Crofting Commission|work=Law Society of Scotland|language=en|accessdate=28 June 2021}}</ref> == Поврзано == * [[Расчистувања во Хајленд|Расчистувања во Шкотски Гори]] * [[Друштво за емиграција на Хајленд и Острови|Друштво за емиграција на Шкотски Гори и Острови]] * [[Глад од компири во планинскиот регион]] * [[Историја на Шкотска]] == Наводи == {{Наводи}} == Литература == * {{Наведена книга|title=Clanship to Crofters' War: The Social Transformation of the Scottish Highlands|last=Devine|first=Tom M.|date=1993|publisher=[[Manchester University Press]]|location=Manchester|author-link=Tom Devine}} * {{Наведена книга|title=The making of the crofting community (Revised edition 2000)|last=Hunter|first=James|publisher=John Donald|year=1976|isbn=978-0-85976-537-4|location=Edinburgh}} * {{Наведена книга|title=The Companion to Gaelic Scotland|last=Thomson|first=Derick S.|publisher=Basil Blackwater Publisher|year=1983|isbn=978-0-631-12502-0|location=[[Àth nan Damh]]|author-link=Derick S. Thomson}} * {{Наведена книга|title=Scotland: Land and Power|last=Wightman|first=Andy|publisher=Luath Press|year=2000|isbn=978-0-946487-70-7|location=Dùn Èideann|author-link=Andy Wightman}} * {{Наведено списание|last=Bradley|first=Ian|date=December 1987|title='Having and Holding': The Highland Land War of the 1880s|url=http://www.historytoday.com/ian-bradley/having-and-holding-highland-land-war-1880s|journal=[[History Today]]|volume=37|issue=12|pages=23–28}} [[Категорија:Земјишно право]] [[Категорија:Историја на човековите права]] [[Категорија:Историја на Шкотска]] 1eojcfd1a2saore05i6yti8o2skgels 0 1396545 5577058 5570412 2026-06-14T18:25:24Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577058 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}{{Taxobox | name = ''Alyssum doerfleri'' | status = | image =Alyssum doerfleri - Flora Exsiccata Macedonica.jpg | image_caption = | domain_sv = | domain = | regnum_sv = | regnum = Plantae | divisio_sv = | divisio = Tracheophyta | classis_sv = | classis = Magnoliopsida | ordo_sv = | ordo = Brassicales | familia_sv = | familia = Brassicaceae | genus_sv = | genus = Alyssum | species_sv = | species = '''Alyssum doerfleri''' | taxon = Alyssum doerfleri | taxon_authority = [[Арпад фон Деген|Деген]] | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | synonyms = }}'''''Alyssum doerfleri''''' ''—'' [[Повеќегодишно растение|повеќегодишно]] тревесто [[Растенија|растение]] опишано од ботаничарот [[Арпад фон Деген]]. ''Alyssum doerfleri'' е член на [[Род (биологија)|родот]] Alyssum и [[Семејство (биологија)|семејството]] [[Зелки|Brassicaceae]].<ref name="COL" /><ref name="source">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.cbif.gc.ca/pls/spec/brassicaceae |title=Brassicaceae species checklist and database |accessdate=2026-06-02 |archive-date=2014-09-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140901044112/http://www.cbif.gc.ca/pls/spec/brassicaceae |url-status=bot: unknown }}</ref> == Опис и распространетост == Растението е високо 5-8 см, силно разгрането од основата со многу цветни и неколку вегетативни гранчиња; целото е сребрено-бело поради густите плочести ѕвездести влакна. Стеблата се вертикални, сребрено-бели, со листови долж целата нивна должина. [[Лист|Листовите]] се линејно-ланцетни, сребрено-бели, приседнати и заострени на врвот; горните листови имаат плочести влакна со издолжени кончести делови по рабовите и горната половина. [[Цвет|Цветовите]] се собрани во густи гроздести соцветија што по цветањето едвај се издолжуваат. Чашкините ливчиња се долги 4-5 мм, сиво-зелени од густите сребрени влакна; на врвот некои краци се издолжуваат кончесто и создаваат влакнесто снопче. Венечните ливчиња се бледожолти, долги 8-10 мм, со проширен врвен дел широк 4 мм што нагло преминува во долг клиновиден дел. Подолгите прашници имаат филамент со крилест израсток што се стеснува кон врвот; покусите прашници имаат израсток речиси колку филаментот, но сраснат само до половина. Плодните шушменчиња се елиптични, долги 4-7 мм, на врвот всечени, сребрено-бели од влакната; капачињата се подуени, сплескани по рабовите и крилести. Дршките на плодовите се долги 3-4 мм. Дел од влакната имаат многу издолжени краци кои најчесто стрчат. Столпчето е голо и долго 3-4 мм. Семките се долги околу 2 мм и немаат крилце по рабовите.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија, Том I, св. 3.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1995|location=Скопје|pages=673-674}}</ref> Расте во пукнатини на варовнички карпи. Забележан кај [[Прилеп]] – [[Сивец]] и во клисурата на реката [[Раец (река)|Раец]].<ref name=":0" /> == Галерија == <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Alyssum doerfleri 02 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Alyssum doerfleri Податотека:Alyssum doerfleri 03 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Alyssum doerfleri Податотека:Alyssum doerfleri 04 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Alyssum doerfleri Податотека:Alyssum doerfleri 05 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Alyssum doerfleri </gallery> == Наводи == {{Наводи}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] nf86osf7z44rsui5tq4t4yvxbxue6eb 0 1396549 5577059 5570422 2026-06-14T18:25:25Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577059 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}{{Taxobox | name = ''Alyssum foliosum'' | status = | image =Alyssum foliosum - Flora Exsiccata Macedonica.jpg | image_caption = | domain_sv = | domain = | regnum_sv = | regnum = Plantae | divisio_sv = | divisio = Tracheophyta | classis_sv = | classis = Magnoliopsida | ordo_sv = | ordo = Brassicales | familia_sv = | familia = Brassicaceae | genus_sv = | genus = Alyssum | species_sv = | species = '''Alyssum foliosum''' | taxon = Alyssum foliosum | taxon_authority = [[Jean-Baptiste Bory de Saint-Vincent|Bory]] & [[Louis Athanase Anastase Chaubard|Chaub.]] | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | synonyms = ''Alyssum foliosum'' var.'' megalocarpum'' <small>[[Eugen von Halácsy|Halácsy]]</small><br>''Alyssum foliosum'' var.'' foliosum'' <small>[[Jean-Baptiste Bory de Saint-Vincent|Bory]] & [[Louis Athanase Anastase Chaubard|Chaub.]]</small> }}'''''Alyssum foliosum''''' ''—'' [[Едногодишно растение|едногодишно]] [[Растенија|растение]] опишано од ботаничарот [[Жан-Батист Бори де Сен-Винсент|Жан-Батист Бори де Сен-Венсан]] и [[Louis Athanase Anastase Chaubard|Луј Атаназ Анастаз Шобар]]. ''Alyssum foliosum'' е член на [[Род (биологија)|родот]] Alyssum и [[Семејство (биологија)|семејството]] [[Зелки|Brassicaceae]].<ref name="source">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.cbif.gc.ca/pls/spec/brassicaceae |title=Brassicaceae species checklist and database |accessdate=2026-06-02 |archive-date=2014-08-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140829152507/http://www.cbif.gc.ca/pls/spec/brassicaceae |url-status=bot: unknown }}</ref> == Опис и распространетост == Растението е високо 5-10 см, речиси сиво поради густите прилегнати ѕвездести влакна со многу зраци. [[Стебло|Стеблата]] се неразгранети, поединечни или неколку од основата, покриени со густи прилегнати влакна. Долните листови се јајцевидно-ромбични со долги дршки и често виолетова долна страна; стеблените се долгнавести; горната страна зелена со влакна со малку зраци, а долната сиво-зелена со повеќе зраци. Сите [[Лист|листови]] имаат долги дршки. [[Цвет|Цветовите]] се во штитовидно соцветие што не се издолжува при плодење, а горните листови го обвиваат. Чашкините ливчиња долги 2-2,5 мм, зеленикаво-розови, со многу прилегнати влакна и тесен ципест раб, кратко остануваат на плодовите. Венечните ливчиња се бели, долги 3-3,5 мм, обратно-јајцевидни, всечени на врвот и клиновидни кон основата. Подолгите прашници имаат кончести филаменти; покусите имаат обратно-конусовидна лушпа со две запчиња, долга околу 3/4 од филаментот. Плодните шушменчиња се долги 4-5 мм, речиси округли, голи и со подуени капачиња. Столпчето е конусовидно, долго 0,7-1 мм, голо или со неколку ситни влакна. Семките се светлокафеави со крилест раб.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија, Том I, св. 3.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1995|location=Скопје|pages=661}}</ref> Расте на суви каменливи терени во потоплите региони на [[Македонија]]. Забележан во клисурата [[Демиркаписка Клисура|Демир Капија]] кај железничката станица Клисура и кон селото [[Клисура (Демиркаписко)|Клисура]].<ref name=":0" /> == Галерија == <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Alyssum foliosum 02 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Alyssum foliosum </gallery> == Наводи == {{Наводи}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] gc9giqslpdb386et7gfdypnajpygrxk 0 1396563 5577246 5575880 2026-06-15T09:17:31Z Виолетова 1975 5577246 wikitext text/x-wiki {{Разликување|Декларација за правата на човекот и граѓанинот}} [[Податотека:Declaration_des_droits_de_l'homme_AE-II-3701_original.jpg|мини|„Декларацијата за правата на човекот и граѓанинот од 1793 година“ никогаш не беше официјално усвоена]] '''Декларацијата за правата на човекот и граѓанинот од 1793 година''' (француски: ''Déclaration des droits de l'Homme et du citoyen de 1793'' ) — француски политички документ што му претходел на првиот републикански устав на [[Франција]]. Декларацијата и Уставот биле ратификувани со гласање на народот во јули 1793 година и биле официјално усвоени на 10 август, но никогаш не стапиле на сила, а уставот бил официјално суспендиран на 10 октомври и не било јасно дали се сметало дека ова суспендирање влијаело и на Декларацијата. Декларацијата била напишана од комисијата во која членувале [[Луј Антоан де Сен-Жист|Луј Антоан Леон де Сен-Жист]] и [[Мари-Жан Еро де Сешел]] за време на [[Француска револуција|Француската револуција]], а главната разлика помеѓу Декларацијата од 1793 година и [[Декларација за правата на човекот и граѓанинот|Декларацијата за правата на човекот и граѓанинот]] од 1789 година била нејзината егалитарна тенденција во која еднаквоста била преовладувачкото право, а верзијата од 1793 година вклучувала нови права и ревизии на претходните како право на работа, јавна помош, образование и отпор кон угнетувањето.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=30EEq8R2feIC&pg=PA159|title=Encyclopedia of the Age of Political Revolutions and New Ideologies, 1760–1815|publisher=Greenwood Publishing Group|year=2007|isbn=9780313334450|editor-last=Gregory Fremont-Barnes|pages=159 vol 1}}</ref> Текстот бил главно напишан од Еро де Сешел, чиј стил и пишување можеле да се најдат во повеќето документи на комисијата која го напишала и францускиот Устав од 1793 година („Устав на годината“) кој никогаш не бил спроведен.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=42eq9TFS2oIC&pg=PR12|title=Condorcet: Political Writings|last=Jean-Antoine-Nicolas de Caritat marquis de Condorcet|publisher=Cambridge UP|year=2012|isbn=9781107021013|page=12}}</ref> Првиот проект на Уставот на [[Четврта Француска Република|Четвртата Француска Република,]] исто така, се осврнувал на верзијата од 1793 година на Декларацијата за правата на човекот и граѓанинот кој го напишале [[Јакобинци|јакобинците]] откако ги протерале [[Жирондинци|жирондинците]]. Тоа бил компромис дизајниран како пропагандно оружје и не го одразувал целосно радикализмот на јакобинските водачи и за среќа никогаш не бил ставен во сила. == Еднаквоста како прво природно право на човекот == Најважниот аспект на Декларацијата од 1793 година било еднаквоста, а во нејзиниот '''член 2''', еднаквоста било првото споменато право (по што следеле слободата, безбедноста и сопственоста), додека во '''член 3''' се вели „Сите луѓе се еднакви по природа и пред законот “ и како таква, за авторите на оваа декларација еднаквоста не била само пред законот, туку преставувало и [[Природни и законски права|природно право]], односно факт на природата. Во тоа време веќе постоела школа на мисла која тврдела дека слободата и еднаквоста можат брзо да станат контрадикторни, а слободата не ги решавала социјалните нееднаквости бидејќи постојат некои природни нееднаквости како што се талент, интелигенција итн.. Таа школа на мисла сметала дека владата треба само да ја заштити слободата и само да прогласи природна еднаквост, и дека на крајот слободата ќе преовлада над социјалната еднаквост бидејќи сите луѓе имаат различни таленти и способности и се слободни да ги практикуваат. Прашањето што го поставува оваа декларација било како да се решат социјалните нееднаквости. '''Член 21''' наведувал дека секој граѓанин има право на јавна помош, дека општеството било должно кон секој граѓанин и затоа има должност да им помогне, граѓаните имаат [[право на работа]], а општеството имало должност да им обезбеди помош на оние кои не можат да работат, а '''Член 22''' го прогласувал [[Право на образование|правото на образование]]. Овие права се сметале за „[[Три генерации на човекови права|права на човекот од втора генерација]]“, [[Економски, социјални и културни права|економски и социјални права]], а првите би биле природни или политички. Овие права подразбирале поголема владина интервенција со цел да се постигне целта на општеството како што било наведено во '''Член 1''': заедничка благосостојба. == Заштита на слободата == Индивидуалната слобода сè уште претставува примарно право и некои аспекти се попрецизно дефинирани отколку во [[Декларација за правата на човекот и граѓанинот|Декларацијата од 1789 година]]. Декларацијата според * '''Член 7''' експлицитно ја наведува [[Слобода на вероисповест|слободата на вероисповед]], [[Слобода на собирање|слобода на собирањето]] и [[слобода на печатот]]; * '''Член 17''' [[Слободен пазар|слобода на трговијата]]; * '''Член 32''' [[Слобода на петиција|слобода на петицијата]]; * '''Член 18''' во кој [[Ропство|ропството]] било забрането и во кој се вели: „Секој човек може да ги договори своите услуги и своето време, но не може да се продаде себеси ниту да биде продаден: неговата личност не е отуѓива сопственост“. == Заштита на граѓаните од сопствената влада == Ако на некој начин, оваа декларација имала послободен наклон во модерната американска смисла, бидејќи наведувала дека треба да постојат јавни политики за општа благосостојба, таа исто така содржела некои многу силни либертаријански аспекти: * '''Член 7''' вели: „Потребата од искажување на овие права претпоставува или присуство или свежо сеќавање на деспотизам“. * '''Член 9''' вели: „Законот треба да ја заштити јавната и личната слобода од угнетување од страна на оние што владеат“. * '''Член 33''' вели: „Отпорот кон угнетувањето е последица на другите човекови права“, односно дека отпорот кон тиранијата претставува логична последица на човековите права. * '''Член 34''' вели дека ако некој е угнетен, сите се угнетувани. * '''Член 27''' вели: „Секој што може да го узурпира суверенитетот, нека биде веднаш погубен од слободни луѓе“, иако узурпацијата на суверенитетот не била детално опишана, сепак суверенитетот бил објаснет во '''Член 25'''. * '''Член 25''' како да постои „во народот“ и нема сомнение дека овој начин на размислување длабоко влијаел врз револуционерната влада за време на [[Владеење на теророт|владеењето на теророт]]. * '''Член 35''' вели: „Кога владата ги крши правата на народот, востанието било за народот и за секој дел од народот најсвето право и најнеопходна должност.“ Иако оваа декларација никогаш не била спроведена (како Уставот од 1793 година), сепак историјата покажала дека францускиот народ го следел овој совет со многу успешни (1830, 1848) и неуспешни (1832, 1870) револуции во текот на 19 век. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска}} * [http://www.columbia.edu/~iw6/docs/dec1793.html Декларацијата за правата на човекот и граѓанинот од 1793 година] {{In lang|en}} * [http://www.conseil-constitutionnel.fr/conseil-constitutionnel/francais/la-constitution/les-constitutions-de-la-france/constitution-du-24-juin-1793.5084.html „Устав од 24 јуни 1793 година со декларацијата за правата на човекот и граѓанинот“] {{In lang|fr}} [[Категорија:Повелби]] [[Категорија:Управување со Франција]] [[Категорија:Историја на човековите права]] [[Категорија:Човекови права во Франција]] [[Категорија:Историја на Франција]] nd65wvmp7coflni71elz99aib2brd6z 0 1396583 5577249 5575884 2026-06-15T09:18:49Z Виолетова 1975 /* Декларација на ОН за борците на човекови права */ 5577249 wikitext text/x-wiki '''Борец за човекови права''' или '''активист за човекови права''' претставува лице кое, поединечно или заедно со други, дејствува за промоција или заштита на [[Човекови права|човековите права]] и кои можеле да бидат новинари, [[Екологист|екологисти]], [[информатори]], [[Синдикат|синдикалисти]], адвокати, наставници, активисти за домување, учесници во директна акција или само поединци кои дејствуваат сами и кои можат да ги бранат правата како дел од нивната работа или во волонтерски капацитет. Како резултат на нивните активности, борците на човекови права (БЧП) често се подложни на одмазда, вклучувајќи клевети, надзор, вознемирување, лажни обвиненија, произволно притворање, ограничувања на правото на слобода на здружување, физички напад, па дури и убиство.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.amnesty.org/en/documents/act30/6011/2017/en/|title=Human rights defenders under threat – A shrinking space for civil society|last=Amnesty International|year=2017}}</ref> Во 2020 година, најмалку 331 БЧП биле убиени во 25 земји, а меѓународната заедница и некои национални влади се обиделе да одговорат на ова насилство преку разни заштитни мерки, но насилството врз БЧП продолжува да расте, а борците на човекови права и борците на човекови права за животна средина (кои многу често биле домородни) се соочувале со поголема репресија и ризици од борците на човекови права кои работеле на други прашања. Во 1998 година, Обединетите нации ја издале својата Декларација за борците на човекови права со цел да ја легитимизираат работата на борците на човекови права и да ја прошират заштитата на активностите за човекови права и по оваа Декларација, сè поголем број активисти ја усвоиле ознаката за развој на човековите права, а ова било особено точно за професионалните работници за човекови права. == Дефиниција == Терминот ''борец на човекови права (БЧП)'' станал широко користен во рамките на меѓународната заедница за човекови права откако [[Генерално собрание на Обединетите нации|Генералното собрание на ООН]] ја издло Декларацијата за правото и одговорноста на поединците, групите и органите на општеството за промовирање и заштита на универзално признатите човекови права и основни слободи (A/RES/53/144, 1998), попозната како ''Декларација за борците на човековите права,'' а пред оваа Декларација, ''активист'', ''работник'' или ''монитор'' биле почести термини за луѓе кои работат на одбрана на човековите права.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ohchr.org/en/issues/srhrdefenders/pages/defender.aspx|title=About human rights defenders|work=OHCHR}}</ref> Декларацијата за борците на човековите права создала многу широка дефиниција за борците на човековите права со цел да го вклучи секој што ги промовирал или бранел човековите права.<ref name=":2">{{Наведено списание|last=Malkova|first=P|date=2018|title=Exploring the Term 'Human Rights Defender' through the Lens of Professionalisation in Human Rights Practice: A Case-Study of Russia|url=https://static1.squarespace.com/static/58a1a2bb9f745664e6b41612/t/5a8e8bb1ec212d49de3ccc50/1519291317684/Working+Paper+3.pdf|journal=Human Rights Defender Hub Working Paper Series 3|publisher=York: Centre for Applied Human Rights, University of York}}</ref><ref name=":4">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ohchr.org/en/issues/srhrdefenders/pages/declaration.aspx|title=Declaration on Human Rights Defenders|work=OHCHR}}</ref> Оваа широка дефиниција претставувала и предизвици и придобивки за засегнатите страни и донаторите кои сакале да поддржат програми за заштита на БЧП, бидејќи попрецизните дефиниции исклучуваат некои категории на БЧП, но таквата широка дефиниција оставала и многу простор за толкување и можела да го отежни утврдувањето на статусот на БЧП за некои лица кои биле изложени на ризик.<ref name=":2" /> Во 2004 година, [[Канцеларија на Високиот комесар за човекови права на Обединетите нации|Канцеларијата на Високиот комесар на Обединетите нации за човекови права]] го издала Информативниот лист 29 за понатамошно дефинирање и поддршка на борците на човекови права и во кој се наведувало дека „не е потребна никаква „квалификација“ за да се биде борец на човекови права“, туку дека минималните стандарди за борците на човекови права биле прифаќање на универзалноста на човековите права и ненасилното дејствување.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ohchr.org/Documents/Publications/FactSheet29en.pdf|title=Human Rights Defenders: Protecting the Right to Defend Human Rights|date=2004|work=OHCHR}}</ref> Некои истражувачи се обиделе да разграничат категории на борци на човекови права со цел подобро разбирање на шемите на ризици од развој на човечки ресурси, а таквата категоризација можела да направи разлика помеѓу професионална и непрофесионална активност<ref name=":2"/> или да направи разлика врз основа на специфичните права што се бранат, како што се правата на жените<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.un.org/en/ga/search/view_doc.asp?symbol=A/HRC/16/44|title=Report of the Special Rapporteur on the situation of human rights defenders, Margaret Sekaggya (2010)|work=United Nations|archive-url=https://web.archive.org/web/20211122092443/https://www.un.org/en/ga/search/view_doc.asp?symbol=A/HRC/16/44|archive-date=22 November 2021|accessdate=2018-05-13}}</ref> или правата на земјиште на домородното население.<ref name=":102">{{Наведено списание|last=Larsen|last2=Billon|last3=Menton|last4=Aylwin|last5=Balsiger|last6=Boyd|last7=Forst|last8=Lambrick|last9=Santos|year=2021|title=Understanding and responding to the environmental human rights defenders crisis: The case for conservation action|journal=Conservation Letters|volume=14|issue=3|bibcode=2021ConL...14E2777B|doi=10.1111/conl.12777|doi-access=free}}</ref> === Самоидентификација === Самоидентификацијата како борец на човекови права била почеста кај професионалните застапници на човекови права кои работеле во рамките на воспоставени институции, влади или невладини организации, а поединци кои работеле надвор од овие системи најчесто се самоидентификуваат како „активисти“, „лидери“ или со широк спектар на други термини наместо борци на човекови права, дури и кога нивната активност јасно спаѓала во опсегот наведен во Декларацијата на ОН за борците на човекови права. Употребата на идентитетот на заштитник на човекови права можел да им користи на активистите за човекови права со легитимирање на нивната работа и олеснување на пристапот до заштитни мерки.<ref name=":2"/> Употребата на идентитетот на заштитник на човекови права можел да биде и контрапродуктивна со насочување на вниманието кон одредени поединци, наместо фокусирање на колективната природа на нивната работа, што можело да има и ефект на дополнително загрозување на овие поединци.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.researchgate.net/publication/351379616|title=Environmental and Land Defenders: Deadly Struggles for Life and Territory|last=Verweijen|first=Judith|publisher=Routledge|year=2021|editor-last=Menton|editor-first=Mary|location=New York|pages=37–49}}</ref> == Закани за борците на човекови права == Борците на човекови права (БЧП) често се соочувале со жестока репресија и одмазда од владата и приватните актери, вклучувајќи ја полицијата, војската, локалните елити, приватните безбедносни сили, десничарските групи и мултинационалните корпорации, а злоупотребите вклучувале закани, произволни апсења и притворања, вознемирување, клевета, дерегистрација, одземање на лиценци и отпуштање од професионални кариери, услуги и работни места, протерување, иселување, исчезнување и убиства.<ref name=":0">{{Наведено списание|last=Nah|first=A|last2=Bennett|first2=K|last3=Ingleton|first3=D|last4=Savage|first4=J|date=November 4, 2013|title=A Research Agenda for the Protection of Human Rights Defenders|url=https://www.researchgate.net/publication/278737896|journal=Journal of Human Rights Practice|volume=5|issue=3|pages=401–420|doi=10.1093/jhuman/hut026|doi-access=free}}</ref> Борците на човекови права кои работеле на правата на жените или кој било друг што ги предизвикува културните родови норми имале тенденција од зголемен ризик во споредба со другите БЧП, овој ризик бил зголемен за помалку истакнатите работници во оддалечените области.<ref name=":0" /> Борците на човекови права во животната средина кои работеле на прашања поврзани со правата на животната средина, правата на земјиштето и правата на домородното население, исто така, се соочувале со поголеми закани од другите БЧП,<ref name=":102"/> а во 2020 година, 69% од убиените БЧП глобално работеле на овие прашања.<ref name=":1">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/global-development/2021/feb/11/human-rights-defenders-murder-2020-report|title=At least 331 human rights defenders were murdered in 2020, report finds|last=Hodal|first=Kate|date=February 11, 2021|work=The Guardian}}</ref> Извештај објавен од „Фронт Лајн Дефендерс“ во 2020 година покажал дека најмалку 331 лица од хуманитарните права биле убиени таа година во 25 земји и иако домородното население претставувало само околу 6% од светското население, сепак приближно 1/3 од овие убиени лица од хуманитарните права биле домородци. Во 2019 година, 304 лица од хуманитарните права биле убиени во 31 земја,<ref name=":1"/> а „Глобал витнес“ објавил дека 1.922 лица од хуманитарните права биле убиени во 52 земји помеѓу 2002 и 2019 година, а од кои 80% биле во Латинска Америка. Помеѓу 2015 и 2019 година, приближно 1/3 од лицата од хуманитарните права за кои било пријавено дека биле убиен биле домородци. Документацијата за ова насилство била нецелосна и за секоја смрт можело да има дури 100 случаи на тешка репресија, како притворање, иселување, клевета итн.<ref name=":102"/> Истражувањето спроведено од Центарот за ресурси за бизнис и човекови права<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.unglobalcompact.org/library/581|title=Business and Human Rights Resource Centre {{!}} UN Global Compact|work=www.unglobalcompact.org|accessdate=2018-06-26}}</ref> документирале зголемување од 34 проценти во светот на нападите врз активисти за човекови права во 2017 година, а бројките вклучувале 120 сомнителни убиства и стотици инциденти што вклучуваа напад, малтретирање и закани. Во 2017 година имало 388 напади во споредба со само 290 во 2016 година, а истата студија ги идентификувала борците на човекови права поврзани со секторите за [[агробизнис]], рударство и обновлива енергија како оние во најголема опасност, а исто така и адвокатите и членовите на еколошките групи биле изложени на ризик.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/global-development/2018/mar/09/human-rights-activists-growing-risk-attacks-and-killings-study-claims|title='Attacks and killings': human rights activists at growing risk, study claims|last=Kelly|first=Annie|date=2018-03-09|work=the Guardian|language=en|accessdate=2018-06-26}}</ref> == Декларација на ОН за борците на човекови права == Декларацијата [[Обединети нации|на Обединетите нации]] за правото и одговорноста на поединците, групите и органите на општеството да ги промовирале и заштитувале универзално признатите човекови права и [[Основни права|основни слободи]] (A/RES/53/144) од 9 декември 1998 година, попозната како Декларација за борците на човековите права,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ishr.ch/un-declaration|title=UN Human Rights Defenders|date=2013-11-20|publisher=Ishr.ch|archive-url=https://web.archive.org/web/20131001210413/http://www.ishr.ch/un-declaration|archive-date=1 October 2013|accessdate=2014-02-04}}</ref> кој претставувал првиот инструмент на ОН за легитимирање и дефинирање на борците на човековите права, како и правото и одговорноста на секој да ги штити човековите права. Декларацијата не била правно обврзувачка, но ги артикулирала правата утврдени со постојните договори за човекови права и ги применувала на борците на човекови права со цел да се легитимира нивната работа и да се прошири заштитата на борците на човекови права. Според Декларацијата, борец на човекови права бил секој што работел на промовирање или заштита на човековите права, професионално или непрофесионално, самостојно или како дел од група или институција. Декларацијата ги артикулирала постојните права на начин што го олеснувало нивното применување кај борците на човекови права, а правата заштитени со Декларацијата вклучувале, меѓу другото: * правото да се развиваат и дискутираат нови идеи за човекови права и да се застапува нивното прифаќање, * правото да се критикуваат владини тела и агенции и да се даваат предлози за подобрување на нивното функционирање, * правото да се обезбеди правна помош или други совети и помош во одбраната на човековите права, * правото да се набљудуваат фер судења, * правото на непречен пристап до и комуникација со [[Невладина организација|невладини]] и [[Меѓународна организација|меѓувладини организации]], * правото на пристап до ресурси со цел заштита на човековите права, * правото примање средства од странство, * правата на [[слобода на говорот]], здружување и собирање. Декларацијата посочувала дека државите имале одговорност да ги спроведуваат и почитуваат одредбите од Декларацијата и ја нагласувала должноста на државата да ги заштити борците на човекови права од насилство, одмазда и заплашување како последица на нивната работа за човекови права. Декларацијата, исто така, ја поставувала одговорноста за заштита на човековите права на индивидуално ниво, а особено на поединци во јавната служба и професии кои можеле да влијаат врз човековите права, како медицинскиот, судскиот систем, вклучително и спроведувањето на законот итн.<ref name=":4"/> == Женски борци за човекови права == Во 2017 година, на активистките кои биле убиени поради нивните застапувања и активности во одбраната на човековите права им била оддадена почит за време на Меѓународниот ден на борците на човековите права на жените. Убиените ја критикувале корупцијата и другите форми на неправда, ги заштитувале своите земјишта од владите и мултинационалните корпорации.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/global-development/2017/nov/29/remembering-women-killed-fighting-for-human-rights-in-2017|title=Remembering women killed fighting for human rights in 2017|last=Sekyiamah|first=Nana Darkoa|last2=Ford|first2=Liz|date=2017-11-29|work=the Guardian|language=en|accessdate=2018-06-26}}</ref> == Заштитници на човекови права за животната средина == '''Борците на човекови права за животната средина''' или '''борците на животната средина,''' според [[Програма за животна средина на Обединетите нации|Програмата на ОН за животна средина]] биле дефинирани како „борци кои вршат широк спектар на активности поврзани со правата на земјиштето и животната средина, вклучувајќи ги и оние кои работат на прашања поврзани со екстрактивните индустрии и градежните и развојните проекти“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://wedocs.unep.org/bitstream/handle/20.500.11822/22769/UN%20Environment%20Policy%20on%20Environmental%20Defenders_08.02.18Clean.pdf?sequence=1&isAllowed=y|title=Promoting Greater Protection for Environmental Defenders Policy|date=2018|publisher=UN Environment Programme}}</ref> Тие исто така навеле дека борците за животната средина „ги бранат правата на животната средина, вклучувајќи ги и уставните [[Право на здрава животна средина|права за чиста и здрава животна средина]], кога остварувањето на тие права биле загрозено, без разлика дали се самоидентификуваат како борци за човекови права или не и многу борци на животната средина се вклучувале во своите активности од чиста потреба“. Употребата на терминот „заштитник на животната средина“ или „заштитник на човековите права во животната средина“ од страна на организациите за човекови права, медиумите и академијата бил неодамнешен и поврзан со Декларацијата на ОН за борците на човековите права.<ref name=":3">{{Наведено списание|last=Scheidel|first=Arnim|date=July 2020|title=Environmental conflicts and defenders: A global overview|journal=Global Environmental Change|volume=63|bibcode=2020GEC....6302104S|doi=10.1016/j.gloenvcha.2020.102104|pmc=7418451|pmid=32801483}}</ref> Сепак, пристапот и улогата на борците на животната средина биле тесно поврзани со претходните концепти развиени уште во 80 години на 20 век, како еколошката правда и [[Еколошки права на сиромашните|еколоошки права на сиромашните]].<ref name=":3" /> Иако овие различни термини имаат различно потекло, сепак тие се спојуваат околу повторното воспоставување на културите засновани на земјата, повторното создавање место за маргинализираните луѓе и заштитата на земјиштето и средствата за живот од активности како екстракција на ресурси, фрлање токсичен отпад и присвојување на земјиште.<ref>{{Наведено списание|last=Anguelovski|first=Isabelle|last2=Martínez Alier|first2=Joan|date=June 2014|title=The 'Environmentalism of the Poor' revisited: Territory and place in disconnected glocal struggles|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0921800914001141|journal=Ecological Economics|volume=102|pages=167–176|bibcode=2014EcoEc.102..167A|doi=10.1016/j.ecolecon.2014.04.005|url-access=subscription|via=Science Direct}}</ref><ref name=":3" /> Од Декларацијата на ОН од 1998 година, терминот ''„заштитници на животната средина“'' сè повеќе се користел од глобалните организации и медиуми со цел да се однесува на ова конвергенција на цели и анализи. == Заштитни инструменти == По усвојувањето на Декларацијата за борците на човекови права во 1998 година, биле преземени голем број иницијативи, како на меѓународно, така и на регионално ниво, за зголемување на заштитата на борците и придонес кон спроведувањето на Декларацијата. Во овој контекст, беа воспоставени следните механизми и упатства: * Мандатот на [[Специјален известувач на Обединетите нации|специјалниот известувач на Обединетите нации]] за борците на човекови права (2000) * Мандатот на специјалниот известувач на [[Африканска комисија за човекови и народни права|Африканската комисија за човекови и народни права]] за борците на човекови права (2004) * Одделот за борци на човекови права на [[Меѓуамериканска комисија за човекови права|Меѓуамериканската комисија за човекови права]] (2001) * Насоките на [[Европска Унија|Европската Унија]] за борците на човекови права (2004) * Декларацијата на Комитетот на министри за дејствувањето на Советот на Европа за подобрување на заштитата на борците на човекови права и промовирање на нивните активности (2008) * Механизмот на Европската Унија за борци на човекови права, кој го спроведуваат организациите на граѓанското општество, ProtectDefenders.eu (2015) Во 2008 година, Опсерваторијата за заштита на борците на човекови права, заедничка програма на [[Меѓународна федерација за човекови права|Меѓународната федерација за човекови права]] и [[Светска организација против тортура|Светската организација против тортура]], презеле иницијатива да ги соберат сите носители на институционални мандати на борците на човекови права создадени во рамките на Обединетите нации, Африканската комисија за човекови и народни права, Меѓуамериканската комисија за човекови права, Советот на Европа, Организацијата за безбедност и соработка во Европа, Европската унија со цел да изнајдат начини за подобрување на координацијата и комплементарноста меѓу себе и со невладините организации. Во 2010 година, била креирана единствена веб-страница за меѓумеханизмите<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.humanrights-defenders.org/|title=humanrights-defenders.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20101026212743/http://www.humanrights-defenders.org/|archive-date=2010-10-26|accessdate=2020-01-18}}</ref> која ги собирала сите релевантни јавни информации за активностите на различните носители на мандати за заштита на борците на човекови права и имала за цел да ја зголеми видливоста на документацијата произведена од механизмите (соопштенија за печатот, студии, извештаи, изјави), како и на нивните активности (посети на земји, институционални настани, набљудувани судења). Во 2016 година, [[Меѓународна служба за човекови права|Меѓународната служба за човекови права]] го објавила „Модел на национален закон за признавање и заштита на борците на човекови права“. Овој документ им дал авторитетни упатства на државите за тоа како да ја спроведат Декларацијата на ОН за борците на човекови права на национално ниво и била развиен во соработка со стотици борци и одобрен од водечки експерти и правници за човекови права. Неколку земји, вклучувајќи ги Колумбија, Бразил, Мексико и Гватемала, вовеле национално законодавство или политики за заштита на борците на човекови права; сепак, клучните предизвици во имплементацијата остануваат.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.amnesty.org/en/documents/amr01/6211/2017/en/|title=Americas: State protection mechanisms for human rights defenders|last=Amnesty International|year=2017}}</ref> == Награди за борци на човекови права == * [[Награда на ООН за заштита на човековите права|Наградата на Обединетите нации во областа на човековите права]] во 1998 година. * [[Награда Мартин Еналс|Наградата Мартин Еналс]], соработка на неколку невладини организации за човекови права. [[Мартин Еналс]] беше познат борец на човековите права и генерален секретар на [[Амнести интернешенал|Амнести Интернешнл]]. Нејзиниот секретаријат се наоѓа во канцеларијата на [[Светска организација против тортура|OMCT]] во Женева. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.martinennalsaward.org/en/winners/index.html|title=Winner of the Martin Ennals Award 1994–2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20070208182046/http://www.martinennalsaward.org/en/winners/index.html|archive-date=2007-02-08|accessdate=2007-01-10}}</ref> Наградата носи грант од најмалку 20.000 [[Швајцарски франк|швајцарски франци]] (околу 20.000 [[Американски долар|американски долари]] ) што ќе се користи за понатамошна работа во областа на човековите права. * [[Награда за човекови права „Роберт Ф. Кенеди“|Наградата за човекови права „Роберт Ф. Кенеди“]], востановена во 1984 година. * [[Сахарова награда|Наградата Сахаров]], востановена во 1988 година од страна на [[Европски парламент|Европскиот парламент]] . Меѓу лауреатите се: [[Нелсон Мандела]], [[Малала Јусафзаи]], [[Мајките на Плаза де Мајо|Мајките од Плаза де Мајо]], [[Раиф Бадави]] . * [[Лале за бранители на човекови права|„Лулипот на борците на човекови права“]], основан од [[Холандија|холандската]] влада во 2008 година. * Неколку борци за човекови права ја добиле [[Нобелова награда за мир|Нобеловата награда за мир]], како што е затворениот кинески активист за човекови права [[Лиу Сјаобо|Лиу Сјаобо,]] кој ја доби [[Нобелова награда за 2010 г.|Нобеловата награда за мир во 2010 година]] за неговата „долга и ненасилна борба за фундаментални [[човекови права во Кина]]“. * [[Бранители на првата линија|Наградата „борец на првата линија“ за борци на човекови права во опасност]], востановена во 2005 година за „да се оддаде почит на работата на борец на човекови права кој, преку ненасилна работа, храбро дава извонреден придонес во промоцијата и заштитата на човековите права на другите“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.frontlinedefenders.org/en/front-line-defenders-award-human-rights-defenders-risk|title=The Front Line Defenders Award|archive-url=https://web.archive.org/web/20170126042539/https://www.frontlinedefenders.org/en/front-line-defenders-award-human-rights-defenders-risk|archive-date=2017-01-26|accessdate=2016-07-08}}</ref> * Наградата [[Џинета Саган|„Џинета Саган“]] за борци на човековите права на жените, востановена во 1997 година „за да им се помогне на жените низ целиот свет во нивната борба за надминување на угнетувањето, за да им се даде до знаење дека не се сами“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.amnestyusa.org/about-us/grants-and-awards/ginetta-sagan-award/|title=The Ginetta Sagan Award|work=Amnesty International USA|language=en-US|accessdate=2022-04-11}}</ref> Меѓу добитниците на наградите се [[Хина Џилани]], [[Соња Пјер]], [[Лидија Качо]], Жулиен Лусенж. * [[Нирнбершка меѓународна награда за човекови права|Нирнбершката меѓународна награда за човекови права]], основана од градот [[Нирнберг]] со првото доделување во 1995 година. * Спомен-наградата Цао Шунли за борци на човекови права, првпат доделена во 2015 година, именувана по кинескиот адвокат и активист [[Цао Шунли]], а наградата ја доделуваат [[Кинески бранители на човекови права|кинеските борци на човекови права]] . == Електронско мапирање == Електронското мапирање претставувало новоразвиена алатка која користела електронски мрежи и [[Сателитска снимка|сателитски снимки]] и следење. Примери за тоа биле тактичко мапирање, мапирање на кризи и геомапирање, а тактичкото мапирање првенствено се користело за следење на злоупотребите на човековите права преку обезбедување визуелизација на следењето и следењето на имплементацијата. == Примери за борци за човекови права == Примери за значајни борци на човекови права (подредени по азбучен ред): * [[Јасонас Апостопулос]] * [[Ноам Чомски]] * [[Огист Корто]] * [[Варис Дирие]] * [[Махатма Ганди]] * [[Џија Ху]] * [[Мартин Лутер Кинг|Мартин Лутер Кинг Џуниор]] * [[Абрахам Линколн]] * [[Наргес Мохамади]] * [[Надија Мурад]] * [[Алексеј Навални]] * [[Хесус Пермуј]] * [[Дезмонд Туту]] * [[Ели Визел]] * [[Џозеф Вресински]] * [[Малала Јусафзаи]] Други значајни примери: Во 2017 година, адвокатот за човекови права Емил Курбединов,<ref>{{Наведени вести|url=https://www.kyivpost.com/business/russian-held-crimea-lawyer-fights-repression-crimean-tatars.html|title=In Russian-held Crimea, lawyer fights repression against Crimean Tatars – Apr. 03, 2017|date=2017-04-03|work=KyivPost|access-date=2018-06-25|language=en-US}}</ref> кримски Татар, ја освоил наградата за 2017 година за борци на човекови права на првата линија во опасност. Курбединов бил страствен борец на милитантите на граѓанското општество, малтретираните кримски Татари и членовите на медиумите и го документирал кршење на човековите права за време на претресите на домовите на активистите, како и за итни интервенции. Во јануари 2017 година, Кримскиот центар за борба против екстремизмот<ref>{{Наведени вести|url=http://khpg.org/en/index.php?id=1490184936|title=Menacing FSB interrogations of Ukrainian Cultural Centre activists in Russian-occupied Crimea – Human Rights in Ukraine|work=Human Rights in Ukraine|access-date=2018-06-25|language=en-US}}</ref> го уапсил и притворил адвокатот и тој бил однесен во локален објект на Украинската служба за безбедност<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://government.ru/en/department/113/|title=Federal Security Service – The Russian Government|work=government.ru|language=en|accessdate=2018-06-25}}</ref> на испрашување, а окружниот трибунал пресудил дека Курбединов бил виновен за вршење пропагандна работа за терористички групи и организации и бил осуден на 10 дена затвор.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rightsinrussia.info/person-of-the-week/emilkurbedinov-1|title=Person of the Week: Emil Kurbedinov – Rights in Russia|work=www.rightsinrussia.info|accessdate=2018-06-25}}</ref> == Поврзано == * [[Бранител на животната средина]] * [[Список на организации за човекови права]] * [[Глобална правда]] * [[Глобална одбрана на човековите права]] * [[Лого на човековите права|Лого за човекови права]] * [[Меѓународни инструменти за човекови права]] * [[Национални институции за човекови права]] * [[Мрежно застапување]] * [[Интернационална заштита]] * [[Младите за човекови права Интернешнл|Младина за човекови права Интернешнл]] == Наводи == {{Наводи|30em}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска}} * [https://www.ohchr.org/ Канцеларија на Високиот комесар на Обединетите нации за човекови права] * [https://web.archive.org/web/20081212022541/http://www2.ohchr.org/english/issues/defenders/declaration.htm Декларација на ООН за правото и одговорноста на поединците, групите и органите на општеството за промовирање и заштита на универзално признатите човекови права и основни слободи] * [https://www.ohchr.org/en/special-procedures/sr-human-rights-defenders/about-human-rights-defenders Кој е] борец (OHCHR) * [https://ishr.ch/ Меѓународна служба за човекови права: Работа за поддршка на борците на човекови права] * [https://web.archive.org/web/20030824114746/http://web.amnesty.org/pages/hrd-index-eng Амнести Интернешнл: Заштита на борците на човекови права] * [https://www.frontlinedefenders.org/ Фронт Лајн: Меѓународната фондација за заштита на борците на човекови права во опасност] * [https://web.archive.org/web/20100827112428/http://www.fidh.org/-Human-Rights-Defenders- Меѓународна федерација за човекови права – Програма на ФИДХ за борци на човекови права] * [http://www.omct.org/index.php?id=OBS&lang=eng Програмата за борци на човекови права на OMCT] * [http://www.martinennalsaward.org/ Награда Мартин Еналс] * [https://web.archive.org/web/20090716184801/http://www.humanrightstulip.org/ борците на човекови права Тулип] {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Граѓански права и слободи]] [[Категорија:Активисти за човекови права]] [[Категорија:Историја на човековите права]] cwit4ddzjm9h9dtjpbhoflawxbej7h9 0 1396613 5577321 5575909 2026-06-15T11:22:01Z Jtasevski123 69538 Jtasevski123 ја премести страницата [[Случајот на МСП за израелската окупација на палестинските територии]] на [[Случај на МСП за израелската окупација на палестинските територии]] 5575909 wikitext text/x-wiki {{Разликување|Истрага на Меѓународниот кривичен суд во Палестина|Тужбата за геноцид на Јужна Африка против Израел|Правни последици од изградбата на ѕид на окупираната палестинска територија}}{{Судски случај|name=Правни последици што произлегуваат од политиките и практиките на Израел на окупираната палестинска територија, вклучувајќи го и Источен Ерусалим|court=[[Меѓународен суд на правдата]]|image=Seal of the International Court of Justice.png|imagesize=|imagelink=|imagealt=|caption=|full name=Правни последици што произлегуваат од политиките и практиките на Израел на окупираната палестинска територија, вклучувајќи го и Источен Ерусалим (Барање за советодавно мислење)|start_date={{start date|2023}}|date_decided={{End date|2024|07|19}}|citations=|ECLI=|transcripts=|judges=|number of judges=|decision by=|concurring=|dissenting=|concur/dissent=|prior actions=|appealed from=|appealed to=|subsequent actions=|related actions=|opinions=|keywords={{Hlist| [[Израелско-палестински конфликт]] | [[воена окупација]] | [[јавно меѓународно право]]}}|italic title=no}} '''''Правните последици што произлегуваат од политиките и практиките на Израел на окупираната палестинска територија, вклучително и Источен Ерусалим (Барање за советодавно мислење)''''' — постапка пред [[Меѓународен суд на правдата|Меѓународниот суд на правдата]] (МСП), кое претставува највисокото правно тело на [[Обединети нации|Обединетите нации]] (ОН), што произлегло од резолуцијата усвоена од [[Генерално собрание на Обединетите нации|Генералното собрание на Обединетите нации]] (ГСОН) во декември 2022 година, со која се барало од Судот да даде советодавно мислење во врска со легалноста на израелската окупација на [[Палестина (држава)|палестинските територии]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/2/19/whats-the-icj-case-against-israels-illegal-occupation-of-palestine|title=What's the ICJ case against Israel's illegal occupation of Palestine?|date=2024-02-19|work=Al Jazeera|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20240720080447/https://www.aljazeera.com/news/2024/2/19/whats-the-icj-case-against-israels-illegal-occupation-of-palestine|archive-date=20 July 2024|accessdate=2024-07-23}}</ref> Уште од 1967 година, палестинските територии кои го сочинувале [[Западен Брег|Западниот Брег]] (вклучувајќи го [[Источен Ерусалим]]) и [[Појас Газа|Појасот Газа]], биле окупирани од [[Израел]], што ја прави најдолгата воена окупација во модерната историја.<ref name="AIA">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2024/02/israel-must-end-its-occupation-of-palestine-to-stop-fuelling-apartheid-and-systematic-human-rights-violations/|title=Israel must end its occupation of Palestine to stop fuelling apartheid and systematic human rights violations|date=19 February 2024|work=Amnesty International|archive-url=https://web.archive.org/web/20240718064623/https://www.amnesty.org/en/latest/news/2024/02/israel-must-end-its-occupation-of-palestine-to-stop-fuelling-apartheid-and-systematic-human-rights-violations/|archive-date=18 July 2024|accessdate=14 July 2024}}</ref> Во 2004 година, МСП донеле советодавно мислење за израелската бариера на Западниот Брег, одлучувајќи дека таа е во спротивност со меѓународното право и требала да се отстрани. Во јануари 2023 година, МСП го прифатила барањето на Генералното собрание на ОН за советодавно мислење за правните последици што произлегувале од политиките и практиките на Израел на окупираните палестински територии.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/world-court-says-it-has-received-un-request-opinion-israel-occupation-2023-01-20/|title=World Court says it has received U.N. request for opinion on Israel occupation|date=20 January 2023|work=Reuters|archive-url=https://web.archive.org/web/20230323175629/https://www.reuters.com/world/middle-east/world-court-says-it-has-received-un-request-opinion-israel-occupation-2023-01-20/|archive-date=23 March 2023|accessdate=27 October 2023}}</ref><ref>{{Наведена изјава за печат|url=https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/186/186-20230120-pre-01-00-en.pdf|title=Press Release No. 2023/4: The General Assembly of the United Nations requests an advisory opinion from the Court in its resolution A/RES/77/247 on "Israeli practices affecting the human rights of the Palestinian people in the Occupied Palestinian Territory, including East Jerusalem"|date=20 January 2023|accessdate=27 October 2023}}</ref> На 19 фебруари биле отворени јавни расправи во седиштето на МСП во [[Хаг]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/world-court-hold-public-hearings-over-consequences-israels-occupation-2023-10-23/|title=World court to hold public hearings over consequences from Israel's occupation|date=23 October 2023|work=Reuters|archive-url=https://web.archive.org/web/20231023182643/https://www.reuters.com/world/middle-east/world-court-hold-public-hearings-over-consequences-israels-occupation-2023-10-23/|archive-date=23 October 2023|accessdate=23 October 2023}}</ref> со 52 држави и 3 меѓународни организации кои презентирале правни аргументи, најголем број учесници во кој било поединечен случај во историјата на МСП.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.un.org/unispal/document/legal-consequences-arising-from-the-policies-and-practices-of-israel-in-the-occupied-palestinian-territory-9feb-2024/|title=Legal Consequences Arising from the Policies and Practices of Israel in the OPT (Request for Advisory Opinion) – Public hearings schedule 19 to 26 February 2024 – ICJ Press Release|archive-url=https://web.archive.org/web/20240420113857/https://www.un.org/unispal/document/legal-consequences-arising-from-the-policies-and-practices-of-israel-in-the-occupied-palestinian-territory-9feb-2024/|archive-date=20 April 2024|accessdate=13 February 2024}}</ref><ref name="AIA">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2024/02/israel-must-end-its-occupation-of-palestine-to-stop-fuelling-apartheid-and-systematic-human-rights-violations/|title=Israel must end its occupation of Palestine to stop fuelling apartheid and systematic human rights violations|date=19 February 2024|work=Amnesty International|archive-url=https://web.archive.org/web/20240718064623/https://www.amnesty.org/en/latest/news/2024/02/israel-must-end-its-occupation-of-palestine-to-stop-fuelling-apartheid-and-systematic-human-rights-violations/|archive-date=18 July 2024|accessdate=14 July 2024}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.amnesty.org/en/latest/news/2024/02/israel-must-end-its-occupation-of-palestine-to-stop-fuelling-apartheid-and-systematic-human-rights-violations/ "Israel must end its occupation of Palestine to stop fuelling apartheid and systematic human rights violations"]. ''Amnesty International''. 19 February 2024. [https://web.archive.org/web/20240718064623/https://www.amnesty.org/en/latest/news/2024/02/israel-must-end-its-occupation-of-palestine-to-stop-fuelling-apartheid-and-systematic-human-rights-violations/ Archived] from the original on 18 July 2024<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">14 July</span> 2024</span>.</cite></ref><ref name="AJ1">{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720898|title=First 10 countries made clear Israel's occupation unlawful, should end immediately|last=Vaessen|first=Step|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224201049/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720898|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/2/19/whats-the-icj-case-against-israels-illegal-occupation-of-palestine|title=What's the ICJ case against Israel's illegal occupation of Palestine?|access-date=2024-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20240720080447/https://www.aljazeera.com/news/2024/2/19/whats-the-icj-case-against-israels-illegal-occupation-of-palestine|archive-date=20 July 2024|agency=Al Jazeera|language=en}}</ref> На 19 јули 2024 година, било донесено советодавното мислење на судот, во кое се утврдувало дека палестинските територии претставувале една политичка единица и дека окупацијата на Израел од 1967 година, како и последователното создавање израелски населби и експлоатација на природните ресурси, биле нелегални според меѓународното право, а воедно и пресудил дека Израел требал да плати целосна отштета на палестинскиот народ за штетата што ја предизвикала окупацијата и пресудил дека неговите политики ја кршеле Меѓународната конвенција за елиминација на сите форми на расна дискриминација. [[Палестинска самоуправа|Палестинската самоуправа]] ја поздравила одлуката како историска,<ref name="ha1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.haaretz.com/israel-news/2024-07-19/ty-article/.premium/as-israeli-leaders-seethe-at-antisemitic-icj-palestinian-president-says-justice-has-won/00000190-cb67-decf-a7b2-dff7f2240000|title=As Israel's Leaders Seethe at 'Antisemitic' ICJ Decision, Palestinian President Says Justice Has Won|date=20 July 2024|work=Haaretz|archive-url=https://web.archive.org/web/20240722032355/https://www.haaretz.com/israel-news/2024-07-19/ty-article/.premium/as-israeli-leaders-seethe-at-antisemitic-icj-palestinian-president-says-justice-has-won/00000190-cb67-decf-a7b2-dff7f2240000|archive-date=22 July 2024|accessdate=20 July 2024}}</ref> додека израелската влада формално ја отфрлила, наведувајќи дека политичко решение можело да се постигне само преку преговори и додека израелските лидери и политичари дополнително го осудија мислењето како [[Антисемитизам|антисемитско]],<ref name="ha1" /> сепак мислењето на судот било поддржано од [[Европска Унија|Европската Унија]]<ref name="mee1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.middleeasteye.net/live-blog/live-blog-update/eu-backs-icj-ruling-illegal-israeli-occupation|title=EU backs ICJ ruling on illegal Israeli occupation|date=20 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240722175815/https://www.middleeasteye.net/live-blog/live-blog-update/eu-backs-icj-ruling-illegal-israeli-occupation|archive-date=22 July 2024|accessdate=21 July 2024}}</ref>, но како по обичај критикувано од [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]].<ref name=":0">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/world/us-criticizes-icj-opinion-israeli-occupation-palestinian-territories-2024-07-20/|title=US criticizes ICJ opinion on Israeli occupation of Palestinian territories|last=Singh|first=Kanishka|date=2024-07-20|work=Reuters}}</ref> На 18 септември 2024 година, Генералното собрание на ОН усвоило резолуција со која се повикувало на крај, во рок од една година, на „незаконското присуство“ на Израел на Западниот Брег и Газа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://apnews.com/article/un-israel-palestinians-assembly-vote-gaza-a0136b26cad52070e79628639edbec2c|title=UN General Assembly widely supports a Palestinian resolution demanding Israel end its occupation|date=18 September 2024|work=AP News}}</ref> == Позадина == На 11 ноември 2022 година бил одобрен нацрт-предлогот подготвен од [[Палестина (држава)|Државата Палестина]] од страна на Специјалниот политички комитет и комитет за деколонизација (Четврти комитет)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://english.wafa.ps/Pages/Details/131810|title=Fourth Committee to refer Israel's occupation to ICJ for advisory opinion|publisher=WAFA|archive-url=https://web.archive.org/web/20221112200856/https://english.wafa.ps/Pages/Details/131810|archive-date=12 November 2022|accessdate=12 November 2022}}</ref> и бил усвоен со 98 гласови „за“, 17 „против“ и 52 „воздржани“ и било испратен до [[Генерално собрание на Обединетите нации|Генералното собрание]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.israelnationalnews.com/news/362665|title=UN committee approves: ICJ to be asked to provide legal opinion on Israeli 'occupation'|date=11 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221112200853/https://www.israelnationalnews.com/news/362665|archive-date=12 November 2022|accessdate=12 November 2022}}</ref> а Никарагва ја поднела нацрт-резолуцијата бидејќи Палестина не била полноправна членка на ОН.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.middleeastmonitor.com/20221112-un-agrees-to-ask-icj-opinion-on-israels-west-bank-occupation/|title=UN agrees to ask ICJ opinion on Israel's West Bank occupation|date=12 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221112201259/https://www.middleeastmonitor.com/20221112-un-agrees-to-ask-icj-opinion-on-israels-west-bank-occupation/|archive-date=12 November 2022|accessdate=12 November 2022}}</ref> На 30 декември 2022 година, Генералното собрание на ОН ја усвоило резолуцијата A/RES/77/247 со 87 гласови „за“, 26 „против“ и 53 „воздржани“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.abc.net.au/news/2022-12-31/un-seeks-court-opinion-on-violation-of-palestinian-rights/101819104|title=UN seeks court opinion on 'violation' of Palestinian rights|date=30 December 2022|work=ABC News (Australia)|archive-url=https://web.archive.org/web/20231029164645/https://www.abc.net.au/news/2022-12-31/un-seeks-court-opinion-on-violation-of-palestinian-rights/101819104|archive-date=29 October 2023|accessdate=29 October 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://digitallibrary.un.org/record/4012919/files/A_77_PV.56_%28Resumption_1%29-EN.pdf?ln=en|title=A.77/PV.56 (Resumption 1): General Assembly Official Records: Seventy-seventh session, 56th plenary meeting, Friday, 30 December 2022, 6 p.m., New York|archive-url=https://web.archive.org/web/20240509165241/https://digitallibrary.un.org/record/4012919/files/A_77_PV.56_%28Resumption_1%29-EN.pdf?ln=en|archive-date=9 May 2024|accessdate=29 October 2023}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/un-asks-world-court-give-opinion-israels-occupation-2022-12-30/|title=U.N.asks World Court to give opinion on Israel's occupation|last=Nichols|first=Michelle|date=30 December 2022|agency=Reuters|via=www.reuters.com}}</ref> На 20 јануари 2023 година, МСП потврдила дека „Барањето е префрлено до МСП преку писмо испратено од Генералниот секретар на Обединетите нации, Антонио Гутереш, на 17 јануари, а барањето е регистрирано вчера, во четврток.“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://english.wafa.ps/Pages/Details/132898|title=ICJ confirms it has received UN request for advisory opinion on Israeli occupation|publisher=WAFA|archive-url=https://web.archive.org/web/20230120194106/https://english.wafa.ps/Pages/Details/132898|archive-date=20 January 2023|accessdate=20 January 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.icj-cij.org/public/files/case-related/186/186-20230120-PRE-01-00-EN.pdf|title=The General Assembly of the United Nations requests an advisory opinion from the Court in its resolution A/RES/77/247 on 'Israeli practices affecting the human rights of the Palestinian people in the Occupied Palestinian Territory, including East Jerusalem'|last=International Court of Justice|date=20 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230122174916/https://www.icj-cij.org/public/files/case-related/186/186-20230120-PRE-01-00-EN.pdf|archive-date=22 January 2023|accessdate=22 January 2023}}</ref> == Резолуцијата на Генералното собрание на ОН == Во став 18 од резолуцијата<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.undocs.org/A/RES/77/247|title=Resolution adopted by the General Assembly on 30 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20240509165355/https://www.undocs.org/Home/Mobile?FinalSymbol=A%2FRES%2F77%2F247&Language=E&DeviceType=Desktop&LangRequested=False|archive-date=9 May 2024|accessdate=28 October 2023}}</ref> се барало од Судот да даде советодавно мислење за следните прашања:{{Блок-цитат|(а) Кои се правните последици што произлегуваат од континуираното кршење од страна на Израел на правото на палестинскиот народ на самоопределување, од неговата продолжена окупација, населување и анексија на палестинската територија окупирана од 1967 година, вклучувајќи ги и мерките насочени кон промена на демографскиот состав, карактерот и статусот на Светиот град Ерусалим, како и од неговото усвојување на сродни дискриминаторски закони и мерки? (б) Како политиките и практиките на Израел наведени во став 18 (а) погоре влијаат врз правниот статус на окупацијата и кои се правните последици што произлегуваат за сите држави и Обединетите нации од овој статус?}} == Гласање на Специјалниот политички и деколонизациски комитет на ОН == [[Податотека:ICJ_case_on_Israel's_occupation_of_the_Palestinian_territories,_UN's_Special_Political_and_Decolonization_Committee_vote.svg|центар|мини|1072x1072пкс|Гласање на Специјалниот политички и деколонизациски комитет на ОНсо зелена боја се означени државите кои гласале Засо бордо се означени државите кои гласале Противсо жолта боја се означени државите кои гласале Воздржаниа со сина боја е означени државите кои биле отсутни ]] {| class="wikitable sortable" ! style="vertical-align: bottom" |Гласај ! style="text-align: right; vertical-align: bottom;" | Количина ! style="text-align: left; vertical-align: bottom" | Држави |-| {{Да|Approve}} | style="text-align: right" | 98 | Авганистан, Алжир, Ангола, Антигва и Барбуда, Аргентина, Ерменија, Азербејџан, Бахамите, Бахреин, Бангладеш, Барбадос, Белгија, Белизе, Бенин, Боцвана, Бразил, Брунеи Дарусалам, Кабо Верде, Камбоџа, Чад, Чиле, Народна Република Кина, Коморските острови, Демократската Република Кореа, Демократската Република Куба, Република, Египет, Ел Салвадор, Габон, Гамбија, Гвинеја, Гвинеја-Бисао, Гвајана, Индонезија, Исламска Република Иран, Ирак, Ирска, Јордан, Казахстан, Кенија, Кувајт, Киргистан, Лао Народна Демократска Република, Либан, Лесото, Либија, Луксембург, Малезија, Малезија, Малдиурта Монголија, Мароко, Мозамбик, Намибија, Никарагва, Нигер, Нигерија, Оман, Пакистан, Панама, Парагвај, Перу, Полска, Португалија, Катар, Руска Федерација, Свети Китс и Невис, Света Луција, Свети Винсент и Гренадини, Саудиска Арабија, Сенегал, Сиера Леоне, Јужна Африка, Словенија, Јужна Африка, С. Суринам, Сириска Арапска Република, Таџикистан, Источен Тимор, Тринидад и Тобаго, Тунис, Туркменистан, Турција, Уганда, Украина, Обединетите Арапски Емирати, Узбекистан, Виетнам, Јемен, Зимбабве |-| {{Не|Against}} | style="text-align: right" | 17 | Австралија, Австрија, Канада, Чешка, Естонија, Германија, Гватемала, Унгарија, Израел, Италија, Либерија, Литванија, Маршалски Острови, Федерални Држави на Микронезија, Науру, Палау, САД |-| {{Maybe|Abstain}} | style="text-align: right" | 52 | Албанија, Андора, Белорусија, Босна и Херцеговина, Бугарија, Бурунди, Камерун, Колумбија, Костарика, Брегот на Слоновата Коска, Хрватска, Кипар, Данска, Еквадор, Еритреја, Етиопија, Финска, Франција, Грузија, Гана, Грција, Хаити, Хондурас, Исланд Црна Гора, Мјанмар, Холандија, Нов Зеланд, Северна Македонија, Норвешка, Филипини, Република Кореја, Република Молдавија, Романија, Руанда, Сан Марино, Србија, Словачка, Соломоновите Острови, Јужен Судан, Шпанија, Шведска, Швајцарија, Тајланд, Того, Обединетото Кралство, Уругвај |-| {{TBA|Absent}} | style="text-align: right" | 26 | Бутан, Боливија, Буркина Фасо, Централноафриканската Република, Конго, Демократска Република Конго, Доминика, Екваторијална Гвинеја, Есватини, Фиџи, Гренада, Јамајка, Кирибати, Мадагаскар, Малави, Непал, Папуа Нова Гвинеја, Самоа, Сао Томе, Република, Сејвалус, Танзанија, Вануату, Венецуела, Замбија |- ! style="text-align: left" | Вкупно ! style="text-align: right" | 193 |} == Гласање на Генералното собрание == [[Податотека:ICJ_case_on_Israel's_occupation_of_the_Palestinian_territories,_General_Assembly_vote.svg|центар|мини|1072x1072пкс|Гласање на Генералното собраниесо зелена боја се означени државите кои гласале Засо бордо се означени државите кои гласале Противсо жолта боја се означени државите кои гласале Воздржаниа со сина боја е означени државите кои биле отсутни ]] {| class="wikitable sortable" ! style="vertical-align: bottom" |Гласај ! style="text-align: right; vertical-align: bottom;" | Количина ! style="text-align: left; vertical-align: bottom" | Држави |-| {{Да|Approve}} | style="text-align: right" | 87 | Алжир, Ангола, Аргентина, Ерменија, Азербејџан, Бахамите, Бахреин, Бангладеш, Барбадос, Белгија, Белизе, Боливија, Боцвана, Брунеи Дарусалам, Камбоџа, Чиле, Народна Република Кина, Колумбија, Куба, Демократска Народна Република Кореја, Џибути, Габон, Египет, Ел Сал. Гвинеја-Бисао, Гвајана, Индонезија, Исламска Република Иран, Ирак, Ирска, Јамајка, Јордан, Казахстан, Кувајт, Киргистан, Народна Демократска Република Лао, Либан, Лесото, Либија, Луксембург, Малезија, Малдиви, Мали, Малта, Мавританија, Маурициус, Монголби, Монголби, Мексико, Никарагва, Нигерија, Оман, Пакистан, Парагвај, Перу, Полска, Португалија, Катар, Руска Федерација, Свети Китс и Невис, Света Луција, Свети Винсент и Гренадини, Саудиска Арабија, Сенегал, Сиера Леоне, Сингапур, Словенија, Сомалија, Јужна Африка, Шри Ланка, Судан, Сириска Арапска Република, Судан, Сириска Арапска Република, Туркменистан, Уганда, Обединетите Арапски Емирати, Виетнам, Јемен, Замбија, Зимбабве |-| {{Не|Against}} | style="text-align: right" | 26 | Албанија, Австралија, Австрија, Канада, Костарика, Хрватска, Чешка, Демократска Република Конго, Естонија, Германија, Гватемала, Унгарија, Израел, Италија, Кенија, Либерија, Литванија, Маршалски Острови, Федерални Држави Микронезија, Науру, Палау, Папуа Нова Гвинеја, Романија, Того, Обединето Кралство, САД |-| {{Maybe|Abstain}} | style="text-align: right" | 53 | Андора, Белорусија, Босна и Херцеговина, Бразил, Бугарија, Бурунди, Камерун, Брегот на Слоновата Коска, Кипар, Данска, Доминиканска Република, Еквадор, Еритреја, Етиопија, Фиџи, Финска, Франција, Грузија, Гана, Грција, Хаити, Хондурас, Исланд, Индија, Латвија, Јапонија, Монако, Црна Гора, Мјанмар, Холандија, Нов Зеланд, Норвешка, Панама, Филипини, Република Кореја, Република Молдавија, Руанда, Самоа, Сан Марино, Србија, Словачка, Соломонските Острови, Јужен Судан, Шпанија, Шведска, Швајцарија, Тајланд, Танзанија, Вануа, Уругвај, |-| {{TBA|Absent}} | style="text-align: right" | 27 | Авганистан, Антигва и Барбуда, Бенин, Бутан, Буркина Фасо, Кабо Верде, Централноафриканска Република, Чад, Комори, Конго, Доминика, Екваторијална Гвинеја, Есватини, Гамбија, Мадагаскар, Непал, Нигер, Северна Македонија, Сао Томе и Принсипе, Украина, Сејшели, Тимор-Сури Узбекистан, Венецуела |- ! style="text-align: left" | Вкупно ! style="text-align: right" | 193 |} == Реакции на резолуцијата на Генералното собрание на ОН == [[Ријад ал-Малики]], [[Министерство за надворешни работи и иселеници (Палестина)|министер за надворешни работи и иселеници на Државата Палестина]], ја поздравил резолуцијата како „дипломатски и правен успех и достигнување“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.wionews.com/world/un-adopts-palestinian-resolution-to-ask-icj-opinion-on-israels-prolonged-occupation-533483|title=UN adopts Palestinian resolution to seek ICJ opinion on Israel's 'prolonged occupation'|date=12 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20240509165259/https://www.wionews.com/world/un-adopts-palestinian-resolution-to-ask-icj-opinion-on-israels-prolonged-occupation-533483|archive-date=9 May 2024|accessdate=12 November 2022}}</ref> и изразил благодарност до нациите што ја поддржале резолуцијата со тоа што ја спонзорирале и гласаа за неа. Тој ги повикал земјите што не ја поддржале резолуцијата да „се придржуваат кон меѓународното право и да избегнуваат да застанат на погрешната страна од историјата“, а неколку дена пред конечното гласање, во обид да го спречи упатувањето на конфликтот во Хаг, тогашниот израелски премиер [[Јаир Лапид]] им пишал на 50 земји, барајќи од нив да не ја поддржат во Генералното собрание.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.timesofisrael.com/lapid-to-world-leaders-stop-palestinian-push-to-refer-conflict-to-the-hague/|title=Lapid to world leaders: Stop Palestinian push to refer conflict to the Hague|work=[[The Times of Israel]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20221205002057/https://www.timesofisrael.com/lapid-to-world-leaders-stop-palestinian-push-to-refer-conflict-to-the-hague/|archive-date=5 December 2022|accessdate=5 December 2022}}</ref> [[Организација за исламска соработка|Организацијата за исламска соработка]] (ОИС) го поздравила одобрувањето на резолуцијата од страна на Генералното собрание, „пофалувајќи ги ставовите на земјите што ја поддржаа, што ја потврдува нивната посветеност на меѓународното право и е во согласност со нивната историска поддршка за палестинската кауза“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aa.com.tr/en/world/oic-hails-un-vote-on-israel-s-occupation-of-palestine/2777115|title=OIC hails UN vote on Israel's occupation of Palestine|archive-url=https://web.archive.org/web/20230101141537/https://www.aa.com.tr/en/world/oic-hails-un-vote-on-israel-s-occupation-of-palestine/2777115|archive-date=1 January 2023|accessdate=1 January 2023}}</ref> == Поднесоци до Судот == Како краен рок за поднесување писмени изјави, судот го одредил 25 јули 2023 година, а како краен рок за писмени коментари за изјавите дадени од други држави или организации го поставил 25 октомври 2023 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/186/186-20230203-ORD-01-00-EN.pdf|title=Order on time-limits|date=3 February 2023|publisher=International Court of Justice|archive-url=https://web.archive.org/web/20230922230523/https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/186/186-20230203-ORD-01-00-EN.pdf|archive-date=22 September 2023|accessdate=27 October 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://english.wafa.ps/Pages/Details/133284|title=ICJ sets dates for submission of statements on Israel's practices in the occupied Palestinian territories|publisher=WAFA|archive-url=https://web.archive.org/web/20230209165426/https://english.wafa.ps/Pages/Details/133284|archive-date=9 February 2023|accessdate=9 February 2023}}</ref> На 7 август, Судот објавил дека во регистарот на Судот биле поднесени 57 писмени изјави, вклучувајќи 3 од меѓународни организации [[Арапска лига|- Лига на арапски држави]], [[Организација за исламска соработка]] и [[Африканска Унија|Африканска унија]], а останатите од Палестина и земји-членки на ОН.<ref>{{Наведена изјава за печат|title=No. 2023/43: Filing of written statements|date=7 August 2023}}</ref> Според ''[[Ле Монд]]'', 57 писмени поднесоци претставувал рекорд (повеќе отколку што се примени во кој било друг случај) од создавањето на Судот во 1945 година, што весникот го сметал за мала победа за Палестинците.<ref name="Le-Monde-Sept-2023">{{Наведени вести|title=Palestine: l'occupation israélienne face á la justice|last=Benjamin Barthe|date=22 September 2023|work=Le Monde|last2=Stéphanie Maupas|page=7|language=fr}}</ref> Писмените изјави не биле објавени од страна на Судот до почетокот на јавните расправи, но според ''Ле Монд'', големо мнозинство од 57 поднесоци ја признавале надлежноста на Судот да даде мислење за покренатите прашања и само околу 10 поднесоци го оспорувале упатувањето до Судот.<ref name="Le-Monde-Sept-2023">{{Наведени вести|title=Palestine: l'occupation israélienne face á la justice|last=Benjamin Barthe|date=22 September 2023|work=Le Monde|last2=Stéphanie Maupas|page=7|language=fr}}<cite class="citation news cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="" id="CITEREFBenjamin_BartheStéphanie_Maupas2023">Benjamin Barthe; Stéphanie Maupas (22 September 2023). "Palestine: l'occupation israélienne face á la justice". ''Le Monde'' (in French). p.&nbsp;7.</cite> [[Category:CS1 French-language sources (fr)]]</ref> На 14 ноември, судот објавил дека 15 коментари за писмените изјави биле прифатени од Судот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://english.wafa.ps/Pages/Details/139318|title=ICJ says 15 written comments were filed on legal consequences of Israeli Policies, Practices in occupied Palestinian Territory|date=16 November 2023|publisher=WAFA}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/186/186-20231114-pre-01-00-en.pdf|title=No. 2023/65: Filing of written comments|date=14 November 2023|publisher=International Court of Justice}}</ref> === Канада === На 14 јули 2023 година, Владата на Канада тврдела дека Судот требал да го искористи своето дискреционо право да одбие да даде советодавно мислење, бидејќи Израел не ја прифатил надлежноста на Судот во ова прашање, а Советот за безбедност на ООН воспоставил рамка за страните да го решат спорот преку преговори.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://assets.nationbuilder.com/cjpme/pages/7259/attachments/original/1691759335/Canada_Submission_ICJ_Palestine_2023.pdf?1691759335|title=Written Statement of the Government of Canada|date=14 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231121121045/https://assets.nationbuilder.com/cjpme/pages/7259/attachments/original/1691759335/Canada_Submission_ICJ_Palestine_2023.pdf?1691759335|archive-date=21 November 2023|accessdate=28 October 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.justpeaceadvocates.ca/canada-attempting-to-block-the-icj-advisory-opinion-on-palestine/|title=Canada attempting to block the ICJ advisory opinion on Palestine|date=2023|work=Just Peace Advocates|archive-url=https://web.archive.org/web/20231028183829/https://www.justpeaceadvocates.ca/canada-attempting-to-block-the-icj-advisory-opinion-on-palestine/|archive-date=28 October 2023|accessdate=28 October 2023}}</ref><ref name="Cotler-and-Kittrie">{{Наведена мрежна страница|url=https://nationalpost.com/opinion/canada-must-continue-to-defend-israel-against-baseless-united-nations-attack|title=Opinion: Canada must continue to defend Israel against baseless United Nations attack|last=Irwin Cotler|last2=Orde Kittrie|date=27 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20240509171225/https://nationalpost.com/opinion/canada-must-continue-to-defend-israel-against-baseless-united-nations-attack|archive-date=9 May 2024|accessdate=28 October 2023}}</ref> === Франција === Иако Франција се воздржала во Генералното собрание по резолуцијата со која се барало советодавно мислење од Судот, сепак Франција поднела изјава до Судот од околу 20 страници, во која ја потврдувала нелегалната природа на колонизацијата, ги набројува законските обврски на окупаторот на окупираните територии, вклучувајќи го и Источен Ерусалим, и го забележала ризикот од анексија со свршен чин.<ref name="Le-Monde-Sept-2023">{{Наведени вести|title=Palestine: l'occupation israélienne face á la justice|last=Benjamin Barthe|date=22 September 2023|work=Le Monde|last2=Stéphanie Maupas|page=7|language=fr}}<cite class="citation news cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="" id="CITEREFBenjamin_BartheStéphanie_Maupas2023">Benjamin Barthe; Stéphanie Maupas (22 September 2023). "Palestine: l'occupation israélienne face á la justice". ''Le Monde'' (in French). p.&nbsp;7.</cite> [[Category:CS1 French-language sources (fr)]]</ref> === Израел === Владата на Израел наводно доставила поднесоци до Судот тврдејќи дека Судот нема овластување да одлучува за израелско-палестинскиот конфликт и дека тој требал да се реши преку директни преговори меѓу Израел и Палестинската самоуправа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.timesofisrael.com/israel-tells-icj-it-lacks-authority-to-debate-conflict-argues-talks-only-solution/|title=Israel tells ICJ it lacks authority to debate conflict, says talks are only solution|date=28 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231028183827/https://www.timesofisrael.com/israel-tells-icj-it-lacks-authority-to-debate-conflict-argues-talks-only-solution/|archive-date=28 October 2023|accessdate=28 October 2023}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.jpost.com/israel-news/article-752919|title=Israel files written submission to ICJ against its 'occupation' hearing|last=Tovah Lazaroff|date=28 July 2023|work=The Jerusalem Post|access-date=28 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231028183825/https://www.jpost.com/israel-news/article-752919|archive-date=28 October 2023}}</ref> === Палестина === На 24 јули 2023 година, за време на состанокот во Хаг, палестинскиот министер за надворешни работи и иселеници, Ријад Ал-Малки, го доставил палестинскиот предлог.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://english.wafa.ps/Pages/Details/136897|title=FM Malki hands Palestine's written submissions to ICJ for legal opinion on nature of Israeli occupation of OPT|date=24 July 2023|publisher=WAFA|archive-url=https://web.archive.org/web/20230724173853/https://english.wafa.ps/Pages/Details/136897|archive-date=24 July 2023|accessdate=24 July 2023}}</ref> === Обединето Кралство === Во поднесеното барање од Обединетото Кралство се спротивставила на расправата за случајот во МСП.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2023/aug/24/uk-seeking-block-icj-ruling-israeli-occupation-palestine|title=UK 'seeking to block ICJ ruling' on Israeli occupation of Palestine|last=McKernan|first=Bethan|date=24 August 2023|work=The Guardian|access-date=28 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20240509171215/https://www.theguardian.com/world/2023/aug/24/uk-seeking-block-icj-ruling-israeli-occupation-palestine|archive-date=9 May 2024}}</ref> == Усни презентации == Усното презентирање на аргументите започнало на 19 февруари 2024 година кога палестинската делегација ги презентирала своите аргументи. Следниве земји презентирале усни аргументи во случајот: === Африка === * Африканска унија: Претставникот на Африканската унија, професорот Мохамед Хелал, изјавил: „Неправдата што се прави против народот во Газа го прави императив да се стави крај на неказнивоста на Израел и да се смета за одговорен за владеењето на правото“..<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/26/israels-war-on-gaza-live-man-made-disaster-as-israel-blocks-food-aid?update=2733945|title=International community let Palestinian people down: African Union at ICJ|access-date=27 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240227054416/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/26/israels-war-on-gaza-live-man-made-disaster-as-israel-blocks-food-aid?update=2733945|archive-date=27 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Libya}}:Либискиот претставник изјави дека Палестинците имаат право на самоопределување.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726397|title=Libya presents legal arguments at ICJ|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224001315/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726397|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Namibia}}: Министерката за правда на Намибија, [[Ивон Даусаб]], изјавил: „Палестинците и Намибијците претрпеа загуба на човечкото достоинство... и целосна кражба на нивната земја и природни ресурси... не можеме да гледаме на друга страна пред бруталните злосторства извршени врз палестинскиот народ“..<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2727994|title=Namibia remembers painful colonial history in ICJ remarks on Israel's occupation|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240223122420/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2727994|archive-date=23 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|South Africa}}: Јужна Африка тврдела дека израелската окупација претставува колонијален апартхејд, дека населбите треба да се демонтираат и дека на Палестинците треба да им се исплатат репарации.<ref name="AJ1">{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720898|title=First 10 countries made clear Israel's occupation unlawful, should end immediately|last=Vaessen|first=Step|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224201049/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720898|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFVaessen">Vaessen, Step. [https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720898 "First 10 countries made clear Israel's occupation unlawful, should end immediately"]. Al Jazeera. [https://web.archive.org/web/20240224201049/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720898 Archived] from the original on 24 February 2024<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">24 February</span> 2024</span>.</cite></ref> * {{Знаме|Sudan}}:Суданскиот претставник го повикал судот да издаде советодавно мислење за Израелците и Палестинците за да ги „удвојат своите напори за постигнување мир и безбедност“..<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728590|title=Sudan argues in favour of ICJ advisory opinion|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224064843/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728590|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> === Америка === * {{Знаме|Belize}}е: Претставникот на Белизе тврдел дека Газа е сè уште окупирана и покрај повлекувањето на Израел од 2005 година..<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720679|title=Belize argues Israel's illegal occupation of Gaza has been ongoing|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224203100/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720679|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Bolivia}}: Претставникот од Боливија тврдел дека окупаторските политики и практики на Израел го кршат меѓународното право.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720732|title='Israel obliged to stop atrocities, genocide in Gaza'|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224202901/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720732|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Brazil}}: Бразилскиот адвокат се залагал за решение со две држави и тврдеше дека израелската окупација е кршење на меѓународното право.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720798|title=More from Brazil's representative|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224202738/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720798|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Chile}}: Чилеанскиот претставник изјавил: „Со своите постапки, вклучувајќи ја експлоатацијата на природните ресурси, политиките на населбите, изградбата на ѕидот, легализацијата на предни позиции, меѓу другото, Израел ја покажа својата намера да ја контролира неограничено окупираната палестинска територија“..<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720870|title='Systematic violation of international law part of Israel's state policy'|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224202738/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720870|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|United States}}: Окупацијата мора да продолжи за самоодбрана на Израел.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2725994|title=China counters US point by point at ICJ|last=Vaessen|first=Step|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224013257/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2725994|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> === Азија === * {{Знаме|Bangladesh}}: Бангладеш тврдел дека Израел мора да ги повлече своите сили од окупираните територии и да ги расклопи сите доселенички структури.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720364|title=More on arguments presented by Bangladesh|access-date=25 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225000505/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720364|archive-date=25 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|China}}: Кинескиот претставник тврдело дека како окупиран народ, Палестинците имаат [[право на отпор]].<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2725979|title=China's remarks highlight Palestinians' right to resist|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224013258/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2725979|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Indonesia}}: Индонезискиот министер за надворешни работи, [[Ретно Марсуди]], изјавил: „Незаконската окупација на Израел и неговите злосторства мора да престанат и не треба да се нормализираат или признаваат. Јасно е дека Израел нема никаква намера да се придржува до меѓународните правни обврски.“<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728262|title=Indonesia's foreign minister at ICJ: 'Blatant violation of humanitarian law committed by Israel'|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240223165706/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728262|archive-date=23 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Japan}}: Правниот советник во Министерството за надворешни работи на Јапонија изјавил дека „решението за две држави, каде што Израел и идната независна палестинска држава ќе живеат еден до друг во мир и достоинство, останува единствениот одржлив пат за двата народа“..<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726113|title=Japan calls for creation of state for Palestinians to live in 'peace and dignity'|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224012544/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726113|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Pakistan}}: [[Министерот за право и правда]], Ахмед Ирфан Аслам, изјавил дека израелската окупација е реверзибилна, наведувајќи го повлекувањето на 1 милион доселеници од Алжир од страна на Франција во 1962 година..<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728220|title=Pakistan tells ICJ Israeli occupation 'not irreversible'|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224042238/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728220|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> === Европа === * {{Знаме|Ireland}}: Ирскиот претставник изјавил: „Со продолжената окупација на палестинската територија и активностите за населување што ги спроведува таму повеќе од половина век, Израел изврши сериозни прекршувања на голем број императивни норми на општото меѓународно право“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726065|title=Israel has committed 'serious breaches' of international law: Ireland|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224013257/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726065|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Belgium}}: Правниот експерт што ја претставувал Белгија изјавил дека израелската окупација има за цел трајна демографска промена и ги крши основните правила на меѓународното право.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720402|title=Israel's settlements aim to bring permanent demographic change|access-date=25 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225000129/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720402|archive-date=25 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Luxembourg}}: Адвокатот што го застапуваше Луксембург тврдеше дека „колонизациските активности на Израел не можат да се оправдаат како самоодбрана“ и посочи дека неговите постапки ја прекршиле [[Четврта Женевска конвенција|Четвртата Женевска конвенција]].<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726462|title=Israel's 'colonisation activities' are not self-defence: Luxembourg|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224000243/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726462|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Netherlands}}: Холандскиот претставник Рене Ј.М. Лефебер тврдел дека луѓето под окупација имале право на самоопределување.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720293|title=The Netherlands presents its arguments|access-date=25 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225001221/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720293|archive-date=25 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Norway}}:Норвешкиот министер за надворешни работи [[Еспен Барт Ајде]] изјавил дека „неправдата на која се изложени Палестинците мора да престане“ и тврдеше дека решението за две држави е „единственото решение за конфликтот меѓу Израел и Палестина“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728627|title=Israeli settlements 'biggest obstacle' to two-state solution: Norway|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240223180325/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728627|archive-date=23 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Russia}}: Рускиот претставник изјавил дека Израел треба да „ги запре сите активности за градење населби на окупираната територија“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2725208|title=Russia tells ICJ Israel must stop all settlement activities|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224022103/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2725208|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Slovenia}}: Словенија тврдела дека Палестинците имале „фундаментално човеково право“ на самоопределување и дека израелската окупација била пречка за тоа.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728551|title=Slovenia at ICJ: Self-determination 'fundamental' right for all|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224065100/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728551|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Switzerland}}: Швајцарскиот претставник изјавил дека израелската окупација „не може да се оправда според безбедносните барања бидејќи влијае на благосостојбата на населението и е дискриминаторска по природа“..<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728634|title=Switzerland at ICJ: Israel set up 'coercive environment' in Palestinian territories|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224060916/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728634|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|United Kingdom}}: Британскиот претставник признал дека израелската окупација била нелегална, но тврдел дека судот не треба да издава мислење за тоа.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728493|title=UK calls on ICJ to decline issuing an advisory opinion|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240223185127/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728493|archive-date=23 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> === Блискиот Исток === * {{Знаме|Arab League}}: Претставувајќи ја Арапската лига, [[Ралф Вајлд]] изјавил дека нема „задна правна основа“ за Израел да ја одржува окупацијата; тој заврши цитирајќи ја песната на палестинскиот поет [[Рефаат Аларир]] [[„Ако морам да умрам“]], во која се наведува: „Ако морам да умрам, мора да живеете за да ја раскажете мојата приказна. Ако морам да умрам, нека донесе надеж. Нека биде приказна“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/26/israels-war-on-gaza-live-man-made-disaster-as-israel-blocks-food-aid?update=2733800|title=ICJ: Arab League concludes oral arguments with words by poet killed in Israeli air strike|access-date=27 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240227060124/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/26/israels-war-on-gaza-live-man-made-disaster-as-israel-blocks-food-aid?update=2733800|archive-date=27 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Iran}}: Иран изјавил дека е „колективна правна и морална одговорност“ да се стави крај на окупацијата и дека „не треба да ги оставиме [Палестинците] сами и да ги разочараме“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2725865|title=Iran says UNSC responsible for Israeli atrocities|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224014000/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2725865|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Iraq}}: Ирачкиот претставник изјави дека Ирак е „длабоко загрижен за хуманитарните страдања што им се нанесени на Палестинците низ целата држава Палестина“..<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2725964|title=Israel must be held accountable for 'war crimes': Iraq to ICJ|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224013512/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2725964|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Jordan}}: Мајкл Вуд, претставувајќи го Јордан, изјави: „единствениот начин да се оствари [палестинското] право на самоопределување е да се стави крај на [израелската] окупација“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726172|title=Israeli occupation must end 'as a matter of urgency': Jordan|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224010903/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726172|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> Ајман Сафади понатаму изјави: „Окупацијата е незаконска, нехумана е, мора да заврши, а сепак Израел систематски ја консолидира окупацијата“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726132|title='No country must be allowed to be above the law': Jordan|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224011310/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726132|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Kuwait}}: Кувајтскиот претставник изјави: „Окупаторската сила водеше нелегитимна војна против Палестинците во Газа, карактеризирана со бројни прекршувања на меѓународното право“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726374|title='Why does the victim continue to be portrayed as the killer?': Kuwait|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224001448/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726374|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Lebanon}}: Либанскиот претставник изјавил: „Од 1967 година, Израел врши агресивен криминал, нелегално окупирајќи територии пред да ги анектира“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726417|title=Lebanon urges ICJ to help bring peace in Middle East|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224000955/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726417|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Oman}}: Претставникот на Оман изјавил дека Палестинците „живеат под окупација, угнетување, неправда и секојдневно понижување, додека меѓународната заедница не им помогнала во остварувањето на нивните аспирации за независна држава“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728166|title=Palestinians living in 'injustice, daily humiliation', Oman tells ICJ|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224185711/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728166|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Qatar}}: Катарскиот адвокат изјавил дека МСП има „јасен мандат, а всушност и одговорност да ја реши оваа неприфатлива ситуација. Кредибилитетот на меѓународниот правен поредок зависи од вашето мислење и влоговите не можат да бидат поголеми“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728326|title=Qatar says 'credibility of international legal order' depends on ICJ opinion|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240223155045/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728326|archive-date=23 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Saudi Arabia}}:Саудискиот претставник Зијад ал-Атија изјавил дека Израел извршил „флагрантни прекршувања на своите основни меѓународни обврски“ кон Палестинците под окупација..<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720257|title=More from Saudi Arabia's envoy Ziad al-Atiyah|access-date=25 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225001433/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720257|archive-date=25 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> == Мислење == На 19 јули 2024 година, МСП го донела своето мислење и заклучила дека израелската окупација на [[Палестина (држава)|палестинските територии]] била незаконска и дека Израел требал да стави крај на таа окупација, да се воздржи од создавање нови населби и да ги евакуира веќе воспоставените. Понатаму заклучи дека таму каде што Палестинците изгубиле земја и имот, Израел требал да плати репарации, а во врска со забраната за расна сегрегација и апартхејд во Меѓународната конвенција за елиминација на сите форми на расна дискриминација, судот утврдил дека израелските закони „спроведуваат поделба“ помеѓу Палестинците и доселениците на окупираните територии во физичка и правна смисла, „кршејќи го“ '''Член 3'''.<ref name="Amnesty_ICJ_vindication">{{Наведен Q|Q127606223}}</ref> Исто така, утврдил и дека сите држави и институции како [[Совет за безбедност на ООН|Советот за безбедност на ОН]] и [[Генерално собрание на Обединетите нации|Генералното собрание на Обединетите нации]], имале обврска да не ја признаваат окупацијата како легална, ниту да „даваат помош или поддршка“ за одржување на присуството на Израел на окупираните територии. Меѓу прекршувањата на меѓународното право, судот идентификувал практики како присилни иселувања, сеопфатни уривања на куќи и ограничувања на живеење и движење, преместување и задржување на доселеници во Источен Ерусалим и Западниот Брег, неуспех да се заштитат Палестинците од насилството на доселениците, поставување ограничувања на пристапот до вода, проширување на израелскиот закон во Западниот Брег и Источен Ерусалим и експлоатација од страна на Израел на ресурсите на окупираните територии.<ref name="Siddique">Haroon Siddique, [https://www.theguardian.com/world/article/2024/jul/19/israels-settlement-policies-break-international-law-court-finds UN court orders Israel to end its occupation of Palestinian territories,'] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240722174228/https://www.theguardian.com/world/article/2024/jul/19/israels-settlement-policies-break-international-law-court-finds}} ''[[Гардијан|The Guardian]]'', 19 July 2024</ref> Додека го покренувале прашањето за политиката на сепарација на Израел, забележувајќи разлика помеѓу сегрегација и апартхејд, тој не заклучил дека политиката спаѓала под одредбите на меѓународното право во врска со апартхејдот и се шпекулирало дека ова можеби било поврзано со загриженост за постигнување голем мнозински консензус меѓу претседавачките судии.<ref name="Haaretz">Aeyal Gross, [https://www.haaretz.com/israel-news/2024-07-19/ty-article/.premium/the-icj-just-demolished-one-of-israels-key-defenses-of-the-occupation/00000190-cc54-dcff-afd4-cfdc29ee0000 'The ICJ Just Demolished One of Israel's Key Defenses of the Occupation,'] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240720065012/https://www.haaretz.com/israel-news/2024-07-19/ty-article/.premium/the-icj-just-demolished-one-of-israels-key-defenses-of-the-occupation/00000190-cc54-dcff-afd4-cfdc29ee0000}} ''[[Haaretz]]'', 19 July 2024.</ref> Судот понатаму напишал:{{Блок-цитат|Судот смета дека кршењата од страна на Израел на забраната за стекнување територија со сила и на правото на палестинскиот народ на самоопределување имаат директно влијание врз легалноста на континуираното присуство на Израел, како окупаторска сила, на окупираната палестинска територија. Континуираната злоупотреба од страна на Израел на својата позиција како окупаторска сила, преку анексија и потврдување на трајна контрола врз окупираната палестинска територија и континуираното фрустрирање на правото на палестинскиот народ на самоопределување, ги крши основните принципи на меѓународното право и го прави присуството на Израел на окупираната палестинска територија незаконско.}} Судот изјавил дека [[израелско-палестинскиот мировен процес]] не го спречувало меѓународното право да се примени на ситуацијата,<ref name="Guardian_why_ICJ_hard_ignore">{{Наведен Q|Q127606871}}</ref> а МСП изјавила дека [[Генерално собрание на Обединетите нации|Генералното собрание на Обединетите нации]] и [[Совет за безбедност на ООН|Советот за безбедност]] се должни да го утврдат методот за ставање крај на незаконското присуство на Израел на окупираните територии и дека сите држави се должни да соработуваат со непризнавањето на израелската окупација на окупираните територии.<ref name="Reuters_top_UN_court_says_illegal">{{Наведен Q|Q127606905}}</ref> ОН потврдил дека прашањето ќе биде предадено на Генералното собрание на ОН со цел да се утврди каква акција ќе следи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/7/22/can-palestinians-expect-changes-after-icj-ruling-on-israels-occupation|title=Can Palestinians expect changes after ICJ ruling on Israel's occupation?|last=Al Jazeera Staff|work=Al Jazeera|archive-url=https://web.archive.org/web/20240724002042/https://www.aljazeera.com/news/2024/7/22/can-palestinians-expect-changes-after-icj-ruling-on-israels-occupation|archive-date=24 July 2024|accessdate=24 July 2024}}</ref> === Резолуција на Генералното собрание на ОН === На 18 септември 2024 година, Генералното собрание на ОН усвоило необврзувачка резолуција за спроведување на советодавното мислење од кои ,,за" гласале 124 земји, ,,воздржани" биле 43 земји, а ,,против" биле 14 земји, вклучувајќи ги Израел и САД. Европа била поделена на три дела: * „За" гласале Франција, Португалија, Ирска, Малта, Белгија, Шпанија и Норвешка; * „Воздржани" биле Швајцарија, Германија, Австрија, Шведска, Италија, Велика Британија и Холандија; * „Против" гласале Чешка и Унгарија.<ref name=":2">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2024/sep/18/un-general-assembly-resolution-israel-occupied-palestinian-territories|title=UN members back resolution directing Israel to leave occupied territories|last=Wintour|first=Patrick|date=2024-09-18|work=The Guardian|access-date=2024-09-19|last2=|first2=|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://press.un.org/en/20244/ga12626.doc.htm|title=General Assembly Overwhelmingly Adopts Historic Text Demanding Israel End Its Unlawful Presence, Policies in Occupied Palestinian Territory within One Year|date=2024-09-18|work=press.un.org}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.tagesschau.de/ausland/amerika/un-vollversammlung-fordert-rueckzug-von-israel-100.html|title=UN-Resolution fordert Rückzug Israels aus Palästinensergebieten|work=tagesschau.de|language=de|accessdate=2024-09-19}}</ref><ref name=":3">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.srf.ch/news/international/als-mandat-der-uno-schweiz-will-nahost-konferenz-ueber-voelkerrecht-einberufen|title=Nahost-Konferenz: Schweiz erhält Mandat der UNO|date=2024-09-19|work=Schweizer Radio und Fernsehen (SRF)|language=de|accessdate=2024-09-19}}</ref> Резолуцијата повикувала на повлекување на Израел од окупираната палестинска територија во рок од една година и ги повикала сите земји-членки да престанат да увезуваат производи од израелските населби на окупираната палестинска територија и да престанат да испорачуваат оружје, муниција и сродна опрема на Израел „во сите случаи кога постојат основани основи за сомневање дека тие може да се користат на окупираната палестинска територија“.<ref name=":2">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2024/sep/18/un-general-assembly-resolution-israel-occupied-palestinian-territories|title=UN members back resolution directing Israel to leave occupied territories|last=Wintour|first=Patrick|date=2024-09-18|work=The Guardian|access-date=2024-09-19|last2=|first2=|language=en-GB|issn=0261-3077}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFWintour2024">Wintour, Patrick (18 September 2024). [https://www.theguardian.com/world/2024/sep/18/un-general-assembly-resolution-israel-occupied-palestinian-territories "UN members back resolution directing Israel to leave occupied territories"]. ''The Guardian''. [[ISSN]]&nbsp;[https://search.worldcat.org/issn/0261-3077 0261-3077]<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">19 September</span> 2024</span>.</cite></ref><ref name=":4">{{Наведена мрежна страница|url=https://documents.un.org/doc/undoc/ltd/n24/266/48/pdf/n2426648.pdf|title=United Nations General Assembly: A/ES-10/L.31/Rev.1|date=2024-09-13|work=un.org}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://documents.un.org/doc/undoc/gen/n24/272/75/pdf/n2427275.pdf|title=United Nations General Assembly: A/RES/ES-10/24|date=2024-09-19|work=un.org}}</ref> Швајцарија добила мандат да свика „Конференција на високите договорни страни на Четвртата Женевска конвенција во врска со заштитата на цивилите во време на војна за мерки за спроведување на Конвенцијата на окупираната палестинска територија, вклучувајќи го и Источен Ерусалим“, при што Конференцијата требала да се свика во следните 6 месеци.<ref name=":3">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.srf.ch/news/international/als-mandat-der-uno-schweiz-will-nahost-konferenz-ueber-voelkerrecht-einberufen|title=Nahost-Konferenz: Schweiz erhält Mandat der UNO|date=2024-09-19|work=Schweizer Radio und Fernsehen (SRF)|language=de|accessdate=2024-09-19}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[https://www.srf.ch/news/international/als-mandat-der-uno-schweiz-will-nahost-konferenz-ueber-voelkerrecht-einberufen "Nahost-Konferenz: Schweiz erhält Mandat der UNO"]. ''Schweizer Radio und Fernsehen (SRF)'' (in German). 19 September 2024<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">19 September</span> 2024</span>.</cite> [[Category:CS1 German-language sources (de)]]</ref><ref name=":4">{{Наведена мрежна страница|url=https://documents.un.org/doc/undoc/ltd/n24/266/48/pdf/n2426648.pdf|title=United Nations General Assembly: A/ES-10/L.31/Rev.1|date=2024-09-13|work=un.org}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://documents.un.org/doc/undoc/ltd/n24/266/48/pdf/n2426648.pdf "United Nations General Assembly: A/ES-10/L.31/Rev.1"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. ''un.org''. 13 September 2024.</cite></ref> == Реакции == === Политички реакции во Израел === Израелските лидери и политичари го осудија мислењето на МСП како [[Антисемитизам|антисемитско]]:<ref name="ha1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.haaretz.com/israel-news/2024-07-19/ty-article/.premium/as-israeli-leaders-seethe-at-antisemitic-icj-palestinian-president-says-justice-has-won/00000190-cb67-decf-a7b2-dff7f2240000|title=As Israel's Leaders Seethe at 'Antisemitic' ICJ Decision, Palestinian President Says Justice Has Won|date=20 July 2024|work=Haaretz|archive-url=https://web.archive.org/web/20240722032355/https://www.haaretz.com/israel-news/2024-07-19/ty-article/.premium/as-israeli-leaders-seethe-at-antisemitic-icj-palestinian-president-says-justice-has-won/00000190-cb67-decf-a7b2-dff7f2240000|archive-date=22 July 2024|accessdate=20 July 2024}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.haaretz.com/israel-news/2024-07-19/ty-article/.premium/as-israeli-leaders-seethe-at-antisemitic-icj-palestinian-president-says-justice-has-won/00000190-cb67-decf-a7b2-dff7f2240000 "As Israel's Leaders Seethe at 'Antisemitic' ICJ Decision, Palestinian President Says Justice Has Won"]. ''Haaretz''. 20 July 2024. [https://web.archive.org/web/20240722032355/https://www.haaretz.com/israel-news/2024-07-19/ty-article/.premium/as-israeli-leaders-seethe-at-antisemitic-icj-palestinian-president-says-justice-has-won/00000190-cb67-decf-a7b2-dff7f2240000 Archived] from the original on 22 July 2024<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">20 July</span> 2024</span>.</cite></ref> * [[Бенјамин Нетанјаху]] го нарекол мислењето „одлука заснована на лаги“, бидејќи „еврејскиот народ не е окупатор во сопствената земја“. <ref name="Berg">Raffi Berg, [https://www.bbc.com/news/articles/cjerjzxlpvdo 'UN top court says Israeli occupation of Palestinian territories is illegal,'] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240719153513/https://www.bbc.com/news/articles/cjerjzxlpvdo|date=19 July 2024}} [[BBC News]], 19 July 2024.</ref> * Пратеникот на Кнесетот, [[Јули Еделштајн|Јули Еделштајн,]] изјавил дека Меѓународниот суд на правдата бил „киднапиран од исламисти и нивните поддржувачи“.<ref name="JP">[https://www.jpost.com/israel-news/article-811060 'Israeli leaders slam ICJ's call for end to 'illegal' activities in Palestinian territories,'] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240719220812/https://www.jpost.com/israel-news/article-811060|date=19 July 2024}} ''[[Jerusalem Post]]'', 19 July 2024.</ref> * Министерот за национална безбедност [[Итамар Бен-Гвир]] изјавил дека одлуката „по којзнае кој пат докажува дека ова е изразито антисемитска и политичка организација“. * Израелскиот министер за финансии, [[Безалел Смотрих|Безалел Смотрих,]] повикал на итна анексија на Западниот Брег, наведувајќи: „Одговорот за Хаг - суверенитет сега.“<ref name="Ynet" /> * [[Бени Ганц]] изјавил дека одлуката била доказ за надворешно мешање кое е „контрапродуктивно за регионалната безбедност“, но исто така и дополнителен доказ за „судска оцена“ на политичкиот конфликт.<ref>[https://www.timesofisrael.com/liveblog-july-19-2024/ Gantz: ICJ ruling counterproductive to regional security; Liberman: Another antisemitic show] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240722175303/https://www.timesofisrael.com/liveblog-july-19-2024/|date=22 July 2024}} ''[[The Times of Israel]]'', 19 July 2024</ref> * [[Авигдор Либерман]] изјавил дека пресудата е „антисемитски чин“ и исто така го обвини судот за „почнување војна“ против Израел, кој „веќе се бори против шест други земји“. <ref name="Shpigel" /> * [[Јарив Левин]], заменик-премиер на Израел, изјавил: „Никаква лага [од страна на Светскиот суд] нема да го промени едноставниот факт: земјата Израел му припаѓа на народот на Израел.“ * [[Израел Кац]], израелскиот министер за надворешни работи, изјави дека пресудата е „опасна“ бидејќи им оди во прилог на екстремистите и „ги охрабрува палестинските власти да продолжат по својот пат на клевета“.<ref name="Shpigel" /> * [[Јаир Лапид]], лидерот на опозицијата, изјавил дека одлуката била „неповрзана, еднострана, извалкана со антисемитизам“ и „служи само на исламскиот тероризам“.<ref name="Shpigel" /> * [[Ахмад Тиби]] изјавил дека пресудата „точно ја доловува реалноста, утврдувајќи дека состојбата на сегрегација и примената на израелскиот закон на окупираните територии е апартхејд“.<ref name="Shpigel" /> * Израелската невладина организација за човекови права Б'целем изјавила: „Нема повеќе изговори. Меѓународната заедница мора да го принуди Израел да ја прекине окупацијата.“ === Политички одговори во Палестина === * Канцеларијата на палестинскиот претседател [[Махмуд Абас]] го поздравила мислењето и ја нарекла одлуката историска.<ref name=":0">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/world/us-criticizes-icj-opinion-israeli-occupation-palestinian-territories-2024-07-20/|title=US criticizes ICJ opinion on Israeli occupation of Palestinian territories|last=Singh|first=Kanishka|date=2024-07-20|work=Reuters}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFSingh2024">Singh, Kanishka (20 July 2024). [https://www.reuters.com/world/us-criticizes-icj-opinion-israeli-occupation-palestinian-territories-2024-07-20/ "US criticizes ICJ opinion on Israeli occupation of Palestinian territories"]. ''Reuters''.</cite></ref> * Генералниот секретар на Извршниот комитет на Палестинската ослободителна организација, [[Хусеин ал-Шеик]], ја поздравил пресудата како победа за правото на Палестинците на самоопределување и сметал дека пресудата претставува „колапс и пораз на проектот за јудаизација преку конфискација, населување, раселување и расистички практики против народ под окупација“. === Политички реакции во САД === * [[Стејт департмент|Државниот департмент на Соединетите Американски Држави]] го критикувал мислењето на МСП, тврдејќи дека тоа ќе ги отежнело идните преговори за палестинска држава.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.reuters.com/world/us-criticizes-icj-opinion-israeli-occupation-palestinian-territories-2024-07-20/|title=US criticizes ICJ opinion on Israeli occupation of Palestinian territories|accessdate=20 July 2024}}</ref> === Политички реакции во Велика Британија === * Новоформираната лабуристичка влада изјавила дека „ја почитува независноста на МСП“ и дека го разгледува мислењето пред да даде официјален одговор. * Министерството за надворешни работи додало дека Велика Британија „силно се спротивставува на проширувањето на нелегалните населби и зголемувањето на насилството на доселениците“.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/7/20/impunity-must-end-world-reacts-to-icj-ruling-against-israeli-occupation|title='Impunity must end': World reacts to ICJ ruling against Israeli occupation|last=Al Jazeera Staff|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20240724100107/https://www.aljazeera.com/news/2024/7/20/impunity-must-end-world-reacts-to-icj-ruling-against-israeli-occupation|archive-date=24 July 2024|accessdate=2024-07-24}}</ref> === Политички одговори во ЕУ === * [[Европска Унија|Европската Унија]] го поддржала советодавното мислење на МСП и изјавила дека мислењето било во согласност со сопствените ставови на блокот, а нејзиниот шеф за надворешна политика, [[Жозеп Борел]] рекол дека мислењето ќе биде анализирано во однос на неговото влијание врз политиката на ЕУ. <ref name="mee1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.middleeasteye.net/live-blog/live-blog-update/eu-backs-icj-ruling-illegal-israeli-occupation|title=EU backs ICJ ruling on illegal Israeli occupation|date=20 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240722175815/https://www.middleeasteye.net/live-blog/live-blog-update/eu-backs-icj-ruling-illegal-israeli-occupation|archive-date=22 July 2024|accessdate=21 July 2024}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.middleeasteye.net/live-blog/live-blog-update/eu-backs-icj-ruling-illegal-israeli-occupation "EU backs ICJ ruling on illegal Israeli occupation"]. 20 July 2024. [https://web.archive.org/web/20240722175815/https://www.middleeasteye.net/live-blog/live-blog-update/eu-backs-icj-ruling-illegal-israeli-occupation Archived] from the original on 22 July 2024<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">21 July</span> 2024</span>.</cite></ref> * [[Белгија|Белгиската]] министерка за надворешни работи, [[Хаџа Лахиб|Хаџа Лахиб,]] во објава на X изјавила: „Меѓународниот суд на правдата пресуди дека израелската окупација на палестинската територија не е во согласност со меѓународното право и дека активностите за населување мора да престанат. Белгија секогаш ќе се залага за почитување на меѓународното право.“<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/7/20/impunity-must-end-world-reacts-to-icj-ruling-against-israeli-occupation|title='Impunity must end': World reacts to ICJ ruling against Israeli occupation|last=Al Jazeera Staff|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20240724100107/https://www.aljazeera.com/news/2024/7/20/impunity-must-end-world-reacts-to-icj-ruling-against-israeli-occupation|archive-date=24 July 2024|accessdate=2024-07-24}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFAl_Jazeera_Staff">Al Jazeera Staff. [https://www.aljazeera.com/news/2024/7/20/impunity-must-end-world-reacts-to-icj-ruling-against-israeli-occupation "'Impunity must end': World reacts to ICJ ruling against Israeli occupation"]. Al Jazeera. [https://web.archive.org/web/20240724100107/https://www.aljazeera.com/news/2024/7/20/impunity-must-end-world-reacts-to-icj-ruling-against-israeli-occupation Archived] from the original on 24 July 2024<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">24 July</span> 2024</span>.</cite></ref> * [[Шпанија]] изјавила дека мислењето „вклучува важни изјави... за незаконитоста на израелската окупација на палестинските територии и за населбите, меѓу другите аспекти“ и дека „Владата ги повикува ОН и меѓународната заедница да ги земат предвид заклучоците од извештајот и да донесат соодветни мерки во овој поглед“.<ref name=":1" /><ref>{{Наведени вести|url=https://thediplomatinspain.com/en/2024/07/21/spain-welcomes-the-icj-ruling-that-considers-the-israeli-occupation-of-palestinian-territories-illegal/89867/|title=Spain welcomes the ICJ ruling that considers the Israeli occupation of Palestinian territories illegal|last=Ayllon|first=Luis|date=2024-07-21|work=The Diplomat in Spain|access-date=24 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240724233607/https://thediplomatinspain.com/en/2024/07/21/spain-welcomes-the-icj-ruling-that-considers-the-israeli-occupation-of-palestinian-territories-illegal/89867/|archive-date=24 July 2024}}</ref> * Министерството за надворешни работи на [[Словенија]] го повикала Израел „да ги почитува своите должности и обврски според меѓународното право“, како што било наведено во мислењето на МСП. <ref name=":1" /> * [[Норвешка|Норвешкиот]] министер за надворешни работи, [[Еспен Барт Ајде]], во објава на X изјавли: „МСП е кристално јасен: израелските политики и практики треба да се сметаат за анексија на големи делови од окупираната палестинска територија и се во спротивност со меѓународното право. Ова е недвосмислена порака до Израел, која очекуваме веднаш да ја почитува.“<ref name=":1" /> === Политички одговори во Африка === * [[Јужноафриканска Република|Јужноафриканскиот]] министер за меѓународни односи и соработка, [[Роналд Ламола|Роналд Ламола,]] изјавил дека мислењето „ја потврдува долгогодишната позиција на Јужна Африка дека окупацијата на палестинската територија од страна на Израел останува незаконска според меѓународното право“ и дека „сега постои дополнителна законска обврска за сите држави да го прекинат соучеството во нелегалните дејствија на Израел и да дејствуваат за да обезбедат почитување на меѓународното право“, се велело во соопштението.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/7/20/impunity-must-end-world-reacts-to-icj-ruling-against-israeli-occupation|title='Impunity must end': World reacts to ICJ ruling against Israeli occupation|last=Al Jazeera Staff|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20240724100107/https://www.aljazeera.com/news/2024/7/20/impunity-must-end-world-reacts-to-icj-ruling-against-israeli-occupation|archive-date=24 July 2024|accessdate=2024-07-24}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFAl_Jazeera_Staff">Al Jazeera Staff. [https://www.aljazeera.com/news/2024/7/20/impunity-must-end-world-reacts-to-icj-ruling-against-israeli-occupation "'Impunity must end': World reacts to ICJ ruling against Israeli occupation"]. Al Jazeera. [https://web.archive.org/web/20240724100107/https://www.aljazeera.com/news/2024/7/20/impunity-must-end-world-reacts-to-icj-ruling-against-israeli-occupation Archived] from the original on 24 July 2024<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">24 July</span> 2024</span>.</cite></ref> === Анализи === * [[Даниел Леви (политички аналитичар)|Даниел Леви]], политички аналитичар, изјавика дека случајот пред МСП ќе ги натера третите страни да се справат со последиците од тоа што се „соучесници во ова кршење на меѓународното право и во гарантирањето неказнивост за страната што го прекршила, имено Израел“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/19/israels-war-on-gaza-live-food-trucks-surrounded-as-hunger-spreads-in-gaza?update=2718269|title=Hearing on Israeli occupation could help peace process under international law|work=Al Jazeera|archive-url=https://web.archive.org/web/20240219221522/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/19/israels-war-on-gaza-live-food-trucks-surrounded-as-hunger-spreads-in-gaza?update=2718269|archive-date=19 February 2024|accessdate=20 February 2024}}</ref> * Новинарот на Ynet, Итамар Ајхнер, изјавил дека иако одлуката на МСП претставувала најлошото сценарио од кое се плашеле израелските политичари, сепак самата „бруталност“ на мислењето можело да дејствува во корист на Израел и според него, веројатно било дека израелските лидери се надевале дека [[Доналд Трамп]] ќе победи на изборите во САД, а потоа ќе донесе закони против МСП и МКС и ќе воведе санкции врз судиите одговорни за овие пресуди. == Поврзано == * [[Меѓународното право и арапско-израелскиот конфликт]] * [[Правни последици од изградбата на ѕид на окупираната палестинска територија]] * [[Истрага на Меѓународниот кривичен суд во Палестина]] * [[Легалноста на израелската окупација на Палестина]] * [[Седумдесет и седма сесија на Генералното собрание на Обединетите нации]] * [[Тужбата за геноцид на Јужна Африка против Израел]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.icj-cij.org/case/186 Преглед на случајот] (од веб-страницата на Меѓународниот суд на правдата) * [https://www.undocs.org/A/RES/77/247 Целосен текст на резолуцијата на Генералното собрание на ООН] од 30 декември 2022 година * [https://www.un.org/unispal/document/verbatim-record-public-sitting-legal-consequences-arising-from-the-policies-and-practices-of-israel-in-the-occupied-palestinian-territory-including-east-jerusalem-21feb2024/ Verbatim Records од 19–21 февруари 2024 година] * [https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/186/186-20240719-adv-01-00-en.pdf Правни последици што произлегуваат од политиките и практиките на Израел на окупираната палестинска територија, вклучително и Источен Ерусалим], советодавно мислење на Меѓународниот суд на правдата, 19 јули 2024 година * [https://www.ejiltalk.org/will-history-repeat-itself-anticipating-the-icj-advisory-opinion-on-the-legal-status-of-israels-occupation-and-its-consequences/ Објава на блогот од ''EJIL:Talk!''] (блог на Европскиот журнал за меѓународно право) * [http://opiniojuris.org/2023/02/28/should-the-icj-answer-the-general-assemblys-request-for-an-advisory-opinion-on-the-legality-of-israels-occupation/ Објава на блогот од ''Opinio Juris''] {{Обединети Нации}} [[Категорија:Историја на човековите права]] 0judzpuczuw3zxpocv981hea5iw6zzn 5577326 5577321 2026-06-15T11:26:52Z Jtasevski123 69538 5577326 wikitext text/x-wiki {{Разликување|Истрага на Меѓународниот кривичен суд во Палестина|Тужбата за геноцид на Јужна Африка против Израел|Правни последици од изградбата на ѕид на окупираната палестинска територија}}{{Судски случај|name=Правни последици што произлегуваат од политиките и практиките на Израел на окупираната палестинска територија, вклучувајќи го и Источен Ерусалим|court=[[Меѓународен суд на правдата]]|image=Seal of the International Court of Justice.png|imagesize=|imagelink=|imagealt=|caption=|full name=Правни последици што произлегуваат од политиките и практиките на Израел на окупираната палестинска територија, вклучувајќи го и Источен Ерусалим (Барање за советодавно мислење)|start_date={{start date|2023}}|date_decided={{End date|2024|07|19}}|citations=|ECLI=|transcripts=|judges=|number of judges=|decision by=|concurring=|dissenting=|concur/dissent=|prior actions=|appealed from=|appealed to=|subsequent actions=|related actions=|opinions=|keywords={{Hlist| [[Израелско-палестински конфликт]] | [[воена окупација]] | [[јавно меѓународно право]]}}|italic title=no}} '''''Правните последици што произлегуваат од политиките и практиките на Израел на окупираната палестинска територија, вклучително и Источен Ерусалим (Барање за советодавно мислење)''''' — постапка пред [[Меѓународен суд на правдата|Меѓународниот суд на правдата]] (МСП), кое претставува највисокото правно тело на [[Обединети нации|Обединетите нации]] (ОН), што произлегло од резолуцијата усвоена од [[Генерално собрание на Обединетите нации|Генералното собрание на Обединетите нации]] (ГСОН) во декември 2022 година, со која се барало од Судот да даде советодавно мислење во врска со легалноста на израелската окупација на [[Палестина (држава)|палестинските територии]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/2/19/whats-the-icj-case-against-israels-illegal-occupation-of-palestine|title=What's the ICJ case against Israel's illegal occupation of Palestine?|date=2024-02-19|work=Al Jazeera|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20240720080447/https://www.aljazeera.com/news/2024/2/19/whats-the-icj-case-against-israels-illegal-occupation-of-palestine|archive-date=20 July 2024|accessdate=2024-07-23}}</ref> Уште од 1967 година, палестинските територии кои го сочинувале [[Западен Брег|Западниот Брег]] (вклучувајќи го [[Источен Ерусалим]]) и [[Појас Газа|Појасот Газа]], биле окупирани од [[Израел]], што ја прави најдолгата воена окупација во модерната историја.<ref name="AIA">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2024/02/israel-must-end-its-occupation-of-palestine-to-stop-fuelling-apartheid-and-systematic-human-rights-violations/|title=Israel must end its occupation of Palestine to stop fuelling apartheid and systematic human rights violations|date=19 February 2024|work=Amnesty International|archive-url=https://web.archive.org/web/20240718064623/https://www.amnesty.org/en/latest/news/2024/02/israel-must-end-its-occupation-of-palestine-to-stop-fuelling-apartheid-and-systematic-human-rights-violations/|archive-date=18 July 2024|accessdate=14 July 2024}}</ref> Во 2004 година, МСП донеле советодавно мислење за израелската бариера на Западниот Брег, одлучувајќи дека таа е во спротивност со меѓународното право и требала да се отстрани. Во јануари 2023 година, МСП го прифатила барањето на Генералното собрание на ОН за советодавно мислење за правните последици што произлегувале од политиките и практиките на Израел на окупираните палестински територии.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/world-court-says-it-has-received-un-request-opinion-israel-occupation-2023-01-20/|title=World Court says it has received U.N. request for opinion on Israel occupation|date=20 January 2023|work=Reuters|archive-url=https://web.archive.org/web/20230323175629/https://www.reuters.com/world/middle-east/world-court-says-it-has-received-un-request-opinion-israel-occupation-2023-01-20/|archive-date=23 March 2023|accessdate=27 October 2023}}</ref><ref>{{Наведена изјава за печат|url=https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/186/186-20230120-pre-01-00-en.pdf|title=Press Release No. 2023/4: The General Assembly of the United Nations requests an advisory opinion from the Court in its resolution A/RES/77/247 on "Israeli practices affecting the human rights of the Palestinian people in the Occupied Palestinian Territory, including East Jerusalem"|date=20 January 2023|accessdate=27 October 2023}}</ref> На 19 фебруари биле отворени јавни расправи во седиштето на МСП во [[Хаг]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/world-court-hold-public-hearings-over-consequences-israels-occupation-2023-10-23/|title=World court to hold public hearings over consequences from Israel's occupation|date=23 October 2023|work=Reuters|archive-url=https://web.archive.org/web/20231023182643/https://www.reuters.com/world/middle-east/world-court-hold-public-hearings-over-consequences-israels-occupation-2023-10-23/|archive-date=23 October 2023|accessdate=23 October 2023}}</ref> со 52 држави и 3 меѓународни организации кои презентирале правни аргументи, најголем број учесници во кој било поединечен случај во историјата на МСП.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.un.org/unispal/document/legal-consequences-arising-from-the-policies-and-practices-of-israel-in-the-occupied-palestinian-territory-9feb-2024/|title=Legal Consequences Arising from the Policies and Practices of Israel in the OPT (Request for Advisory Opinion) – Public hearings schedule 19 to 26 February 2024 – ICJ Press Release|archive-url=https://web.archive.org/web/20240420113857/https://www.un.org/unispal/document/legal-consequences-arising-from-the-policies-and-practices-of-israel-in-the-occupied-palestinian-territory-9feb-2024/|archive-date=20 April 2024|accessdate=13 February 2024}}</ref><ref name="AIA"/><ref name="AJ1">{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720898|title=First 10 countries made clear Israel's occupation unlawful, should end immediately|last=Vaessen|first=Step|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224201049/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720898|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/2/19/whats-the-icj-case-against-israels-illegal-occupation-of-palestine|title=What's the ICJ case against Israel's illegal occupation of Palestine?|access-date=2024-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20240720080447/https://www.aljazeera.com/news/2024/2/19/whats-the-icj-case-against-israels-illegal-occupation-of-palestine|archive-date=20 July 2024|agency=Al Jazeera|language=en}}</ref> На 19 јули 2024 година, било донесено советодавното мислење на судот, во кое се утврдувало дека палестинските територии претставувале една политичка единица и дека окупацијата на Израел од 1967 година, како и последователното создавање израелски населби и експлоатација на природните ресурси, биле нелегални според меѓународното право, а воедно и пресудил дека Израел требал да плати целосна отштета на палестинскиот народ за штетата што ја предизвикала окупацијата и пресудил дека неговите политики ја кршеле Меѓународната конвенција за елиминација на сите форми на расна дискриминација. [[Палестинска самоуправа|Палестинската самоуправа]] ја поздравила одлуката како историска,<ref name="ha1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.haaretz.com/israel-news/2024-07-19/ty-article/.premium/as-israeli-leaders-seethe-at-antisemitic-icj-palestinian-president-says-justice-has-won/00000190-cb67-decf-a7b2-dff7f2240000|title=As Israel's Leaders Seethe at 'Antisemitic' ICJ Decision, Palestinian President Says Justice Has Won|date=20 July 2024|work=Haaretz|archive-url=https://web.archive.org/web/20240722032355/https://www.haaretz.com/israel-news/2024-07-19/ty-article/.premium/as-israeli-leaders-seethe-at-antisemitic-icj-palestinian-president-says-justice-has-won/00000190-cb67-decf-a7b2-dff7f2240000|archive-date=22 July 2024|accessdate=20 July 2024}}</ref> додека израелската влада формално ја отфрлила, наведувајќи дека политичко решение можело да се постигне само преку преговори и додека израелските лидери и политичари дополнително го осудија мислењето како [[Антисемитизам|антисемитско]],<ref name="ha1" /> сепак мислењето на судот било поддржано од [[Европска Унија|Европската Унија]]<ref name="mee1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.middleeasteye.net/live-blog/live-blog-update/eu-backs-icj-ruling-illegal-israeli-occupation|title=EU backs ICJ ruling on illegal Israeli occupation|date=20 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240722175815/https://www.middleeasteye.net/live-blog/live-blog-update/eu-backs-icj-ruling-illegal-israeli-occupation|archive-date=22 July 2024|accessdate=21 July 2024}}</ref>, но како по обичај критикувано од [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]].<ref name=":0">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/world/us-criticizes-icj-opinion-israeli-occupation-palestinian-territories-2024-07-20/|title=US criticizes ICJ opinion on Israeli occupation of Palestinian territories|last=Singh|first=Kanishka|date=2024-07-20|work=Reuters}}</ref> На 18 септември 2024 година, Генералното собрание на ОН усвоило резолуција со која се повикувало на крај, во рок од една година, на „незаконското присуство“ на Израел на Западниот Брег и Газа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://apnews.com/article/un-israel-palestinians-assembly-vote-gaza-a0136b26cad52070e79628639edbec2c|title=UN General Assembly widely supports a Palestinian resolution demanding Israel end its occupation|date=18 September 2024|work=AP News}}</ref> == Позадина == На 11 ноември 2022 година бил одобрен нацрт-предлогот подготвен од [[Палестина (држава)|Државата Палестина]] од страна на Специјалниот политички комитет и комитет за деколонизација (Четврти комитет)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://english.wafa.ps/Pages/Details/131810|title=Fourth Committee to refer Israel's occupation to ICJ for advisory opinion|publisher=WAFA|archive-url=https://web.archive.org/web/20221112200856/https://english.wafa.ps/Pages/Details/131810|archive-date=12 November 2022|accessdate=12 November 2022}}</ref> и бил усвоен со 98 гласови „за“, 17 „против“ и 52 „воздржани“ и било испратен до [[Генерално собрание на Обединетите нации|Генералното собрание]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.israelnationalnews.com/news/362665|title=UN committee approves: ICJ to be asked to provide legal opinion on Israeli 'occupation'|date=11 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221112200853/https://www.israelnationalnews.com/news/362665|archive-date=12 November 2022|accessdate=12 November 2022}}</ref> а Никарагва ја поднела нацрт-резолуцијата бидејќи Палестина не била полноправна членка на ОН.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.middleeastmonitor.com/20221112-un-agrees-to-ask-icj-opinion-on-israels-west-bank-occupation/|title=UN agrees to ask ICJ opinion on Israel's West Bank occupation|date=12 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221112201259/https://www.middleeastmonitor.com/20221112-un-agrees-to-ask-icj-opinion-on-israels-west-bank-occupation/|archive-date=12 November 2022|accessdate=12 November 2022}}</ref> На 30 декември 2022 година, Генералното собрание на ОН ја усвоило резолуцијата A/RES/77/247 со 87 гласови „за“, 26 „против“ и 53 „воздржани“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.abc.net.au/news/2022-12-31/un-seeks-court-opinion-on-violation-of-palestinian-rights/101819104|title=UN seeks court opinion on 'violation' of Palestinian rights|date=30 December 2022|work=ABC News (Australia)|archive-url=https://web.archive.org/web/20231029164645/https://www.abc.net.au/news/2022-12-31/un-seeks-court-opinion-on-violation-of-palestinian-rights/101819104|archive-date=29 October 2023|accessdate=29 October 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://digitallibrary.un.org/record/4012919/files/A_77_PV.56_%28Resumption_1%29-EN.pdf?ln=en|title=A.77/PV.56 (Resumption 1): General Assembly Official Records: Seventy-seventh session, 56th plenary meeting, Friday, 30 December 2022, 6 p.m., New York|archive-url=https://web.archive.org/web/20240509165241/https://digitallibrary.un.org/record/4012919/files/A_77_PV.56_%28Resumption_1%29-EN.pdf?ln=en|archive-date=9 May 2024|accessdate=29 October 2023}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/un-asks-world-court-give-opinion-israels-occupation-2022-12-30/|title=U.N.asks World Court to give opinion on Israel's occupation|last=Nichols|first=Michelle|date=30 December 2022|agency=Reuters|via=www.reuters.com}}</ref> На 20 јануари 2023 година, МСП потврдила дека „Барањето е префрлено до МСП преку писмо испратено од Генералниот секретар на Обединетите нации, Антонио Гутереш, на 17 јануари, а барањето е регистрирано вчера, во четврток.“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://english.wafa.ps/Pages/Details/132898|title=ICJ confirms it has received UN request for advisory opinion on Israeli occupation|publisher=WAFA|archive-url=https://web.archive.org/web/20230120194106/https://english.wafa.ps/Pages/Details/132898|archive-date=20 January 2023|accessdate=20 January 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.icj-cij.org/public/files/case-related/186/186-20230120-PRE-01-00-EN.pdf|title=The General Assembly of the United Nations requests an advisory opinion from the Court in its resolution A/RES/77/247 on 'Israeli practices affecting the human rights of the Palestinian people in the Occupied Palestinian Territory, including East Jerusalem'|last=International Court of Justice|date=20 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230122174916/https://www.icj-cij.org/public/files/case-related/186/186-20230120-PRE-01-00-EN.pdf|archive-date=22 January 2023|accessdate=22 January 2023}}</ref> == Резолуцијата на Генералното собрание на ОН == Во став 18 од резолуцијата<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.undocs.org/A/RES/77/247|title=Resolution adopted by the General Assembly on 30 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20240509165355/https://www.undocs.org/Home/Mobile?FinalSymbol=A%2FRES%2F77%2F247&Language=E&DeviceType=Desktop&LangRequested=False|archive-date=9 May 2024|accessdate=28 October 2023}}</ref> се барало од Судот да даде советодавно мислење за следните прашања:{{Блок-цитат|(а) Кои се правните последици што произлегуваат од континуираното кршење од страна на Израел на правото на палестинскиот народ на самоопределување, од неговата продолжена окупација, населување и анексија на палестинската територија окупирана од 1967 година, вклучувајќи ги и мерките насочени кон промена на демографскиот состав, карактерот и статусот на Светиот град Ерусалим, како и од неговото усвојување на сродни дискриминаторски закони и мерки? (б) Како политиките и практиките на Израел наведени во став 18 (а) погоре влијаат врз правниот статус на окупацијата и кои се правните последици што произлегуваат за сите држави и Обединетите нации од овој статус?}} == Гласање на Специјалниот политички и деколонизациски комитет на ОН == [[Податотека:ICJ_case_on_Israel's_occupation_of_the_Palestinian_territories,_UN's_Special_Political_and_Decolonization_Committee_vote.svg|центар|мини|1072x1072пкс|Гласање на Специјалниот политички и деколонизациски комитет на ОНсо зелена боја се означени државите кои гласале Засо бордо се означени државите кои гласале Противсо жолта боја се означени државите кои гласале Воздржаниа со сина боја е означени државите кои биле отсутни ]] {| class="wikitable sortable" ! style="vertical-align: bottom" |Гласај ! style="text-align: right; vertical-align: bottom;" | Количина ! style="text-align: left; vertical-align: bottom" | Држави |-| {{Да|Approve}} | style="text-align: right" | 98 | Авганистан, Алжир, Ангола, Антигва и Барбуда, Аргентина, Ерменија, Азербејџан, Бахамите, Бахреин, Бангладеш, Барбадос, Белгија, Белизе, Бенин, Боцвана, Бразил, Брунеи Дарусалам, Кабо Верде, Камбоџа, Чад, Чиле, Народна Република Кина, Коморските острови, Демократската Република Кореа, Демократската Република Куба, Република, Египет, Ел Салвадор, Габон, Гамбија, Гвинеја, Гвинеја-Бисао, Гвајана, Индонезија, Исламска Република Иран, Ирак, Ирска, Јордан, Казахстан, Кенија, Кувајт, Киргистан, Лао Народна Демократска Република, Либан, Лесото, Либија, Луксембург, Малезија, Малезија, Малдиурта Монголија, Мароко, Мозамбик, Намибија, Никарагва, Нигер, Нигерија, Оман, Пакистан, Панама, Парагвај, Перу, Полска, Португалија, Катар, Руска Федерација, Свети Китс и Невис, Света Луција, Свети Винсент и Гренадини, Саудиска Арабија, Сенегал, Сиера Леоне, Јужна Африка, Словенија, Јужна Африка, С. Суринам, Сириска Арапска Република, Таџикистан, Источен Тимор, Тринидад и Тобаго, Тунис, Туркменистан, Турција, Уганда, Украина, Обединетите Арапски Емирати, Узбекистан, Виетнам, Јемен, Зимбабве |-| {{Не|Against}} | style="text-align: right" | 17 | Австралија, Австрија, Канада, Чешка, Естонија, Германија, Гватемала, Унгарија, Израел, Италија, Либерија, Литванија, Маршалски Острови, Федерални Држави на Микронезија, Науру, Палау, САД |-| {{Maybe|Abstain}} | style="text-align: right" | 52 | Албанија, Андора, Белорусија, Босна и Херцеговина, Бугарија, Бурунди, Камерун, Колумбија, Костарика, Брегот на Слоновата Коска, Хрватска, Кипар, Данска, Еквадор, Еритреја, Етиопија, Финска, Франција, Грузија, Гана, Грција, Хаити, Хондурас, Исланд Црна Гора, Мјанмар, Холандија, Нов Зеланд, Северна Македонија, Норвешка, Филипини, Република Кореја, Република Молдавија, Романија, Руанда, Сан Марино, Србија, Словачка, Соломоновите Острови, Јужен Судан, Шпанија, Шведска, Швајцарија, Тајланд, Того, Обединетото Кралство, Уругвај |-| {{TBA|Absent}} | style="text-align: right" | 26 | Бутан, Боливија, Буркина Фасо, Централноафриканската Република, Конго, Демократска Република Конго, Доминика, Екваторијална Гвинеја, Есватини, Фиџи, Гренада, Јамајка, Кирибати, Мадагаскар, Малави, Непал, Папуа Нова Гвинеја, Самоа, Сао Томе, Република, Сејвалус, Танзанија, Вануату, Венецуела, Замбија |- ! style="text-align: left" | Вкупно ! style="text-align: right" | 193 |} == Гласање на Генералното собрание == [[Податотека:ICJ_case_on_Israel's_occupation_of_the_Palestinian_territories,_General_Assembly_vote.svg|центар|мини|1072x1072пкс|Гласање на Генералното собраниесо зелена боја се означени државите кои гласале Засо бордо се означени државите кои гласале Противсо жолта боја се означени државите кои гласале Воздржаниа со сина боја е означени државите кои биле отсутни ]] {| class="wikitable sortable" ! style="vertical-align: bottom" |Гласај ! style="text-align: right; vertical-align: bottom;" | Количина ! style="text-align: left; vertical-align: bottom" | Држави |-| {{Да|Approve}} | style="text-align: right" | 87 | Алжир, Ангола, Аргентина, Ерменија, Азербејџан, Бахамите, Бахреин, Бангладеш, Барбадос, Белгија, Белизе, Боливија, Боцвана, Брунеи Дарусалам, Камбоџа, Чиле, Народна Република Кина, Колумбија, Куба, Демократска Народна Република Кореја, Џибути, Габон, Египет, Ел Сал. Гвинеја-Бисао, Гвајана, Индонезија, Исламска Република Иран, Ирак, Ирска, Јамајка, Јордан, Казахстан, Кувајт, Киргистан, Народна Демократска Република Лао, Либан, Лесото, Либија, Луксембург, Малезија, Малдиви, Мали, Малта, Мавританија, Маурициус, Монголби, Монголби, Мексико, Никарагва, Нигерија, Оман, Пакистан, Парагвај, Перу, Полска, Португалија, Катар, Руска Федерација, Свети Китс и Невис, Света Луција, Свети Винсент и Гренадини, Саудиска Арабија, Сенегал, Сиера Леоне, Сингапур, Словенија, Сомалија, Јужна Африка, Шри Ланка, Судан, Сириска Арапска Република, Судан, Сириска Арапска Република, Туркменистан, Уганда, Обединетите Арапски Емирати, Виетнам, Јемен, Замбија, Зимбабве |-| {{Не|Against}} | style="text-align: right" | 26 | Албанија, Австралија, Австрија, Канада, Костарика, Хрватска, Чешка, Демократска Република Конго, Естонија, Германија, Гватемала, Унгарија, Израел, Италија, Кенија, Либерија, Литванија, Маршалски Острови, Федерални Држави Микронезија, Науру, Палау, Папуа Нова Гвинеја, Романија, Того, Обединето Кралство, САД |-| {{Maybe|Abstain}} | style="text-align: right" | 53 | Андора, Белорусија, Босна и Херцеговина, Бразил, Бугарија, Бурунди, Камерун, Брегот на Слоновата Коска, Кипар, Данска, Доминиканска Република, Еквадор, Еритреја, Етиопија, Фиџи, Финска, Франција, Грузија, Гана, Грција, Хаити, Хондурас, Исланд, Индија, Латвија, Јапонија, Монако, Црна Гора, Мјанмар, Холандија, Нов Зеланд, Норвешка, Панама, Филипини, Република Кореја, Република Молдавија, Руанда, Самоа, Сан Марино, Србија, Словачка, Соломонските Острови, Јужен Судан, Шпанија, Шведска, Швајцарија, Тајланд, Танзанија, Вануа, Уругвај, |-| {{TBA|Absent}} | style="text-align: right" | 27 | Авганистан, Антигва и Барбуда, Бенин, Бутан, Буркина Фасо, Кабо Верде, Централноафриканска Република, Чад, Комори, Конго, Доминика, Екваторијална Гвинеја, Есватини, Гамбија, Мадагаскар, Непал, Нигер, Северна Македонија, Сао Томе и Принсипе, Украина, Сејшели, Тимор-Сури Узбекистан, Венецуела |- ! style="text-align: left" | Вкупно ! style="text-align: right" | 193 |} == Реакции на резолуцијата на Генералното собрание на ОН == [[Ријад ал-Малики]], [[Министерство за надворешни работи и иселеници (Палестина)|министер за надворешни работи и иселеници на Државата Палестина]], ја поздравил резолуцијата како „дипломатски и правен успех и достигнување“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.wionews.com/world/un-adopts-palestinian-resolution-to-ask-icj-opinion-on-israels-prolonged-occupation-533483|title=UN adopts Palestinian resolution to seek ICJ opinion on Israel's 'prolonged occupation'|date=12 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20240509165259/https://www.wionews.com/world/un-adopts-palestinian-resolution-to-ask-icj-opinion-on-israels-prolonged-occupation-533483|archive-date=9 May 2024|accessdate=12 November 2022}}</ref> и изразил благодарност до нациите што ја поддржале резолуцијата со тоа што ја спонзорирале и гласаа за неа. Тој ги повикал земјите што не ја поддржале резолуцијата да „се придржуваат кон меѓународното право и да избегнуваат да застанат на погрешната страна од историјата“, а неколку дена пред конечното гласање, во обид да го спречи упатувањето на конфликтот во Хаг, тогашниот израелски премиер [[Јаир Лапид]] им пишал на 50 земји, барајќи од нив да не ја поддржат во Генералното собрание.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.timesofisrael.com/lapid-to-world-leaders-stop-palestinian-push-to-refer-conflict-to-the-hague/|title=Lapid to world leaders: Stop Palestinian push to refer conflict to the Hague|work=[[The Times of Israel]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20221205002057/https://www.timesofisrael.com/lapid-to-world-leaders-stop-palestinian-push-to-refer-conflict-to-the-hague/|archive-date=5 December 2022|accessdate=5 December 2022}}</ref> [[Организација за исламска соработка|Организацијата за исламска соработка]] (ОИС) го поздравила одобрувањето на резолуцијата од страна на Генералното собрание, „пофалувајќи ги ставовите на земјите што ја поддржаа, што ја потврдува нивната посветеност на меѓународното право и е во согласност со нивната историска поддршка за палестинската кауза“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aa.com.tr/en/world/oic-hails-un-vote-on-israel-s-occupation-of-palestine/2777115|title=OIC hails UN vote on Israel's occupation of Palestine|archive-url=https://web.archive.org/web/20230101141537/https://www.aa.com.tr/en/world/oic-hails-un-vote-on-israel-s-occupation-of-palestine/2777115|archive-date=1 January 2023|accessdate=1 January 2023}}</ref> == Поднесоци до Судот == Како краен рок за поднесување писмени изјави, судот го одредил 25 јули 2023 година, а како краен рок за писмени коментари за изјавите дадени од други држави или организации го поставил 25 октомври 2023 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/186/186-20230203-ORD-01-00-EN.pdf|title=Order on time-limits|date=3 February 2023|publisher=International Court of Justice|archive-url=https://web.archive.org/web/20230922230523/https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/186/186-20230203-ORD-01-00-EN.pdf|archive-date=22 September 2023|accessdate=27 October 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://english.wafa.ps/Pages/Details/133284|title=ICJ sets dates for submission of statements on Israel's practices in the occupied Palestinian territories|publisher=WAFA|archive-url=https://web.archive.org/web/20230209165426/https://english.wafa.ps/Pages/Details/133284|archive-date=9 February 2023|accessdate=9 February 2023}}</ref> На 7 август, Судот објавил дека во регистарот на Судот биле поднесени 57 писмени изјави, вклучувајќи 3 од меѓународни организации [[Арапска лига|- Лига на арапски држави]], [[Организација за исламска соработка]] и [[Африканска Унија|Африканска унија]], а останатите од Палестина и земји-членки на ОН.<ref>{{Наведена изјава за печат|title=No. 2023/43: Filing of written statements|date=7 August 2023}}</ref> Според ''[[Ле Монд]]'', 57 писмени поднесоци претставувал рекорд (повеќе отколку што се примени во кој било друг случај) од создавањето на Судот во 1945 година, што весникот го сметал за мала победа за Палестинците.<ref name="Le-Monde-Sept-2023">{{Наведени вести|title=Palestine: l'occupation israélienne face á la justice|last=Benjamin Barthe|date=22 September 2023|work=Le Monde|last2=Stéphanie Maupas|page=7|language=fr}}</ref> Писмените изјави не биле објавени од страна на Судот до почетокот на јавните расправи, но според ''Ле Монд'', големо мнозинство од 57 поднесоци ја признавале надлежноста на Судот да даде мислење за покренатите прашања и само околу 10 поднесоци го оспорувале упатувањето до Судот.<ref name="Le-Monde-Sept-2023"/> На 14 ноември, судот објавил дека 15 коментари за писмените изјави биле прифатени од Судот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://english.wafa.ps/Pages/Details/139318|title=ICJ says 15 written comments were filed on legal consequences of Israeli Policies, Practices in occupied Palestinian Territory|date=16 November 2023|publisher=WAFA}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/186/186-20231114-pre-01-00-en.pdf|title=No. 2023/65: Filing of written comments|date=14 November 2023|publisher=International Court of Justice}}</ref> === Канада === На 14 јули 2023 година, Владата на Канада тврдела дека Судот требал да го искористи своето дискреционо право да одбие да даде советодавно мислење, бидејќи Израел не ја прифатил надлежноста на Судот во ова прашање, а Советот за безбедност на ООН воспоставил рамка за страните да го решат спорот преку преговори.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://assets.nationbuilder.com/cjpme/pages/7259/attachments/original/1691759335/Canada_Submission_ICJ_Palestine_2023.pdf?1691759335|title=Written Statement of the Government of Canada|date=14 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231121121045/https://assets.nationbuilder.com/cjpme/pages/7259/attachments/original/1691759335/Canada_Submission_ICJ_Palestine_2023.pdf?1691759335|archive-date=21 November 2023|accessdate=28 October 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.justpeaceadvocates.ca/canada-attempting-to-block-the-icj-advisory-opinion-on-palestine/|title=Canada attempting to block the ICJ advisory opinion on Palestine|date=2023|work=Just Peace Advocates|archive-url=https://web.archive.org/web/20231028183829/https://www.justpeaceadvocates.ca/canada-attempting-to-block-the-icj-advisory-opinion-on-palestine/|archive-date=28 October 2023|accessdate=28 October 2023}}</ref><ref name="Cotler-and-Kittrie">{{Наведена мрежна страница|url=https://nationalpost.com/opinion/canada-must-continue-to-defend-israel-against-baseless-united-nations-attack|title=Opinion: Canada must continue to defend Israel against baseless United Nations attack|last=Irwin Cotler|last2=Orde Kittrie|date=27 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20240509171225/https://nationalpost.com/opinion/canada-must-continue-to-defend-israel-against-baseless-united-nations-attack|archive-date=9 May 2024|accessdate=28 October 2023}}</ref> === Франција === Иако Франција се воздржала во Генералното собрание по резолуцијата со која се барало советодавно мислење од Судот, сепак Франција поднела изјава до Судот од околу 20 страници, во која ја потврдувала нелегалната природа на колонизацијата, ги набројува законските обврски на окупаторот на окупираните територии, вклучувајќи го и Источен Ерусалим, и го забележала ризикот од анексија со свршен чин.<ref name="Le-Monde-Sept-2023"/> === Израел === Владата на Израел наводно доставила поднесоци до Судот тврдејќи дека Судот нема овластување да одлучува за израелско-палестинскиот конфликт и дека тој требал да се реши преку директни преговори меѓу Израел и Палестинската самоуправа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.timesofisrael.com/israel-tells-icj-it-lacks-authority-to-debate-conflict-argues-talks-only-solution/|title=Israel tells ICJ it lacks authority to debate conflict, says talks are only solution|date=28 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231028183827/https://www.timesofisrael.com/israel-tells-icj-it-lacks-authority-to-debate-conflict-argues-talks-only-solution/|archive-date=28 October 2023|accessdate=28 October 2023}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.jpost.com/israel-news/article-752919|title=Israel files written submission to ICJ against its 'occupation' hearing|last=Tovah Lazaroff|date=28 July 2023|work=The Jerusalem Post|access-date=28 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231028183825/https://www.jpost.com/israel-news/article-752919|archive-date=28 October 2023}}</ref> === Палестина === На 24 јули 2023 година, за време на состанокот во Хаг, палестинскиот министер за надворешни работи и иселеници, Ријад Ал-Малки, го доставил палестинскиот предлог.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://english.wafa.ps/Pages/Details/136897|title=FM Malki hands Palestine's written submissions to ICJ for legal opinion on nature of Israeli occupation of OPT|date=24 July 2023|publisher=WAFA|archive-url=https://web.archive.org/web/20230724173853/https://english.wafa.ps/Pages/Details/136897|archive-date=24 July 2023|accessdate=24 July 2023}}</ref> === Обединето Кралство === Во поднесеното барање од Обединетото Кралство се спротивставила на расправата за случајот во МСП.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2023/aug/24/uk-seeking-block-icj-ruling-israeli-occupation-palestine|title=UK 'seeking to block ICJ ruling' on Israeli occupation of Palestine|last=McKernan|first=Bethan|date=24 August 2023|work=The Guardian|access-date=28 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20240509171215/https://www.theguardian.com/world/2023/aug/24/uk-seeking-block-icj-ruling-israeli-occupation-palestine|archive-date=9 May 2024}}</ref> == Усни презентации == Усното презентирање на аргументите започнало на 19 февруари 2024 година кога палестинската делегација ги презентирала своите аргументи. Следниве земји презентирале усни аргументи во случајот: === Африка === * Африканска унија: Претставникот на Африканската унија, професорот Мохамед Хелал, изјавил: „Неправдата што се прави против народот во Газа го прави императив да се стави крај на неказнивоста на Израел и да се смета за одговорен за владеењето на правото“..<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/26/israels-war-on-gaza-live-man-made-disaster-as-israel-blocks-food-aid?update=2733945|title=International community let Palestinian people down: African Union at ICJ|access-date=27 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240227054416/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/26/israels-war-on-gaza-live-man-made-disaster-as-israel-blocks-food-aid?update=2733945|archive-date=27 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Libya}}:Либискиот претставник изјави дека Палестинците имаат право на самоопределување.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726397|title=Libya presents legal arguments at ICJ|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224001315/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726397|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Namibia}}: Министерката за правда на Намибија, [[Ивон Даусаб]], изјавил: „Палестинците и Намибијците претрпеа загуба на човечкото достоинство... и целосна кражба на нивната земја и природни ресурси... не можеме да гледаме на друга страна пред бруталните злосторства извршени врз палестинскиот народ“..<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2727994|title=Namibia remembers painful colonial history in ICJ remarks on Israel's occupation|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240223122420/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2727994|archive-date=23 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|South Africa}}: Јужна Африка тврдела дека израелската окупација претставува колонијален апартхејд, дека населбите треба да се демонтираат и дека на Палестинците треба да им се исплатат репарации.<ref name="AJ1"/> * {{Знаме|Sudan}}:Суданскиот претставник го повикал судот да издаде советодавно мислење за Израелците и Палестинците за да ги „удвојат своите напори за постигнување мир и безбедност“..<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728590|title=Sudan argues in favour of ICJ advisory opinion|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224064843/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728590|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> === Америка === * {{Знаме|Belize}}е: Претставникот на Белизе тврдел дека Газа е сè уште окупирана и покрај повлекувањето на Израел од 2005 година..<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720679|title=Belize argues Israel's illegal occupation of Gaza has been ongoing|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224203100/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720679|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Bolivia}}: Претставникот од Боливија тврдел дека окупаторските политики и практики на Израел го кршат меѓународното право.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720732|title='Israel obliged to stop atrocities, genocide in Gaza'|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224202901/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720732|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Brazil}}: Бразилскиот адвокат се залагал за решение со две држави и тврдеше дека израелската окупација е кршење на меѓународното право.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720798|title=More from Brazil's representative|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224202738/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720798|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Chile}}: Чилеанскиот претставник изјавил: „Со своите постапки, вклучувајќи ја експлоатацијата на природните ресурси, политиките на населбите, изградбата на ѕидот, легализацијата на предни позиции, меѓу другото, Израел ја покажа својата намера да ја контролира неограничено окупираната палестинска територија“..<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720870|title='Systematic violation of international law part of Israel's state policy'|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224202738/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720870|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|United States}}: Окупацијата мора да продолжи за самоодбрана на Израел.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2725994|title=China counters US point by point at ICJ|last=Vaessen|first=Step|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224013257/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2725994|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> === Азија === * {{Знаме|Bangladesh}}: Бангладеш тврдел дека Израел мора да ги повлече своите сили од окупираните територии и да ги расклопи сите доселенички структури.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720364|title=More on arguments presented by Bangladesh|access-date=25 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225000505/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720364|archive-date=25 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|China}}: Кинескиот претставник тврдело дека како окупиран народ, Палестинците имаат [[право на отпор]].<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2725979|title=China's remarks highlight Palestinians' right to resist|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224013258/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2725979|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Indonesia}}: Индонезискиот министер за надворешни работи, [[Ретно Марсуди]], изјавил: „Незаконската окупација на Израел и неговите злосторства мора да престанат и не треба да се нормализираат или признаваат. Јасно е дека Израел нема никаква намера да се придржува до меѓународните правни обврски.“<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728262|title=Indonesia's foreign minister at ICJ: 'Blatant violation of humanitarian law committed by Israel'|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240223165706/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728262|archive-date=23 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Japan}}: Правниот советник во Министерството за надворешни работи на Јапонија изјавил дека „решението за две држави, каде што Израел и идната независна палестинска држава ќе живеат еден до друг во мир и достоинство, останува единствениот одржлив пат за двата народа“..<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726113|title=Japan calls for creation of state for Palestinians to live in 'peace and dignity'|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224012544/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726113|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Pakistan}}: [[Министерот за право и правда]], Ахмед Ирфан Аслам, изјавил дека израелската окупација е реверзибилна, наведувајќи го повлекувањето на 1 милион доселеници од Алжир од страна на Франција во 1962 година..<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728220|title=Pakistan tells ICJ Israeli occupation 'not irreversible'|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224042238/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728220|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> === Европа === * {{Знаме|Ireland}}: Ирскиот претставник изјавил: „Со продолжената окупација на палестинската територија и активностите за населување што ги спроведува таму повеќе од половина век, Израел изврши сериозни прекршувања на голем број императивни норми на општото меѓународно право“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726065|title=Israel has committed 'serious breaches' of international law: Ireland|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224013257/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726065|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Belgium}}: Правниот експерт што ја претставувал Белгија изјавил дека израелската окупација има за цел трајна демографска промена и ги крши основните правила на меѓународното право.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720402|title=Israel's settlements aim to bring permanent demographic change|access-date=25 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225000129/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720402|archive-date=25 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Luxembourg}}: Адвокатот што го застапуваше Луксембург тврдеше дека „колонизациските активности на Израел не можат да се оправдаат како самоодбрана“ и посочи дека неговите постапки ја прекршиле [[Четврта Женевска конвенција|Четвртата Женевска конвенција]].<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726462|title=Israel's 'colonisation activities' are not self-defence: Luxembourg|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224000243/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726462|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Netherlands}}: Холандскиот претставник Рене Ј.М. Лефебер тврдел дека луѓето под окупација имале право на самоопределување.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720293|title=The Netherlands presents its arguments|access-date=25 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225001221/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720293|archive-date=25 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Norway}}:Норвешкиот министер за надворешни работи [[Еспен Барт Ајде]] изјавил дека „неправдата на која се изложени Палестинците мора да престане“ и тврдеше дека решението за две држави е „единственото решение за конфликтот меѓу Израел и Палестина“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728627|title=Israeli settlements 'biggest obstacle' to two-state solution: Norway|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240223180325/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728627|archive-date=23 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Russia}}: Рускиот претставник изјавил дека Израел треба да „ги запре сите активности за градење населби на окупираната територија“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2725208|title=Russia tells ICJ Israel must stop all settlement activities|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224022103/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2725208|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Slovenia}}: Словенија тврдела дека Палестинците имале „фундаментално човеково право“ на самоопределување и дека израелската окупација била пречка за тоа.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728551|title=Slovenia at ICJ: Self-determination 'fundamental' right for all|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224065100/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728551|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Switzerland}}: Швајцарскиот претставник изјавил дека израелската окупација „не може да се оправда според безбедносните барања бидејќи влијае на благосостојбата на населението и е дискриминаторска по природа“..<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728634|title=Switzerland at ICJ: Israel set up 'coercive environment' in Palestinian territories|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224060916/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728634|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|United Kingdom}}: Британскиот претставник признал дека израелската окупација била нелегална, но тврдел дека судот не треба да издава мислење за тоа.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728493|title=UK calls on ICJ to decline issuing an advisory opinion|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240223185127/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728493|archive-date=23 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> === Блискиот Исток === * {{Знаме|Arab League}}: Претставувајќи ја Арапската лига, [[Ралф Вајлд]] изјавил дека нема „задна правна основа“ за Израел да ја одржува окупацијата; тој заврши цитирајќи ја песната на палестинскиот поет [[Рефаат Аларир]] [[„Ако морам да умрам“]], во која се наведува: „Ако морам да умрам, мора да живеете за да ја раскажете мојата приказна. Ако морам да умрам, нека донесе надеж. Нека биде приказна“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/26/israels-war-on-gaza-live-man-made-disaster-as-israel-blocks-food-aid?update=2733800|title=ICJ: Arab League concludes oral arguments with words by poet killed in Israeli air strike|access-date=27 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240227060124/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/26/israels-war-on-gaza-live-man-made-disaster-as-israel-blocks-food-aid?update=2733800|archive-date=27 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Iran}}: Иран изјавил дека е „колективна правна и морална одговорност“ да се стави крај на окупацијата и дека „не треба да ги оставиме [Палестинците] сами и да ги разочараме“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2725865|title=Iran says UNSC responsible for Israeli atrocities|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224014000/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2725865|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Iraq}}: Ирачкиот претставник изјави дека Ирак е „длабоко загрижен за хуманитарните страдања што им се нанесени на Палестинците низ целата држава Палестина“..<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2725964|title=Israel must be held accountable for 'war crimes': Iraq to ICJ|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224013512/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2725964|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Jordan}}: Мајкл Вуд, претставувајќи го Јордан, изјави: „единствениот начин да се оствари [палестинското] право на самоопределување е да се стави крај на [израелската] окупација“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726172|title=Israeli occupation must end 'as a matter of urgency': Jordan|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224010903/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726172|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> Ајман Сафади понатаму изјави: „Окупацијата е незаконска, нехумана е, мора да заврши, а сепак Израел систематски ја консолидира окупацијата“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726132|title='No country must be allowed to be above the law': Jordan|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224011310/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726132|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Kuwait}}: Кувајтскиот претставник изјави: „Окупаторската сила водеше нелегитимна војна против Палестинците во Газа, карактеризирана со бројни прекршувања на меѓународното право“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726374|title='Why does the victim continue to be portrayed as the killer?': Kuwait|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224001448/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726374|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Lebanon}}: Либанскиот претставник изјавил: „Од 1967 година, Израел врши агресивен криминал, нелегално окупирајќи територии пред да ги анектира“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726417|title=Lebanon urges ICJ to help bring peace in Middle East|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224000955/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726417|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Oman}}: Претставникот на Оман изјавил дека Палестинците „живеат под окупација, угнетување, неправда и секојдневно понижување, додека меѓународната заедница не им помогнала во остварувањето на нивните аспирации за независна држава“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728166|title=Palestinians living in 'injustice, daily humiliation', Oman tells ICJ|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224185711/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728166|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Qatar}}: Катарскиот адвокат изјавил дека МСП има „јасен мандат, а всушност и одговорност да ја реши оваа неприфатлива ситуација. Кредибилитетот на меѓународниот правен поредок зависи од вашето мислење и влоговите не можат да бидат поголеми“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728326|title=Qatar says 'credibility of international legal order' depends on ICJ opinion|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240223155045/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728326|archive-date=23 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Saudi Arabia}}:Саудискиот претставник Зијад ал-Атија изјавил дека Израел извршил „флагрантни прекршувања на своите основни меѓународни обврски“ кон Палестинците под окупација..<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720257|title=More from Saudi Arabia's envoy Ziad al-Atiyah|access-date=25 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225001433/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720257|archive-date=25 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> == Мислење == На 19 јули 2024 година, МСП го донела своето мислење и заклучила дека израелската окупација на [[Палестина (држава)|палестинските територии]] била незаконска и дека Израел требал да стави крај на таа окупација, да се воздржи од создавање нови населби и да ги евакуира веќе воспоставените. Понатаму заклучи дека таму каде што Палестинците изгубиле земја и имот, Израел требал да плати репарации, а во врска со забраната за расна сегрегација и апартхејд во Меѓународната конвенција за елиминација на сите форми на расна дискриминација, судот утврдил дека израелските закони „спроведуваат поделба“ помеѓу Палестинците и доселениците на окупираните територии во физичка и правна смисла, „кршејќи го“ '''Член 3'''.<ref name="Amnesty_ICJ_vindication">{{Наведен Q|Q127606223}}</ref> Исто така, утврдил и дека сите држави и институции како [[Совет за безбедност на ООН|Советот за безбедност на ОН]] и [[Генерално собрание на Обединетите нации|Генералното собрание на Обединетите нации]], имале обврска да не ја признаваат окупацијата како легална, ниту да „даваат помош или поддршка“ за одржување на присуството на Израел на окупираните територии. Меѓу прекршувањата на меѓународното право, судот идентификувал практики како присилни иселувања, сеопфатни уривања на куќи и ограничувања на живеење и движење, преместување и задржување на доселеници во Источен Ерусалим и Западниот Брег, неуспех да се заштитат Палестинците од насилството на доселениците, поставување ограничувања на пристапот до вода, проширување на израелскиот закон во Западниот Брег и Источен Ерусалим и експлоатација од страна на Израел на ресурсите на окупираните територии.<ref name="Siddique">Haroon Siddique, [https://www.theguardian.com/world/article/2024/jul/19/israels-settlement-policies-break-international-law-court-finds UN court orders Israel to end its occupation of Palestinian territories,'] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240722174228/https://www.theguardian.com/world/article/2024/jul/19/israels-settlement-policies-break-international-law-court-finds}} ''[[Гардијан|The Guardian]]'', 19 July 2024</ref> Додека го покренувале прашањето за политиката на сепарација на Израел, забележувајќи разлика помеѓу сегрегација и апартхејд, тој не заклучил дека политиката спаѓала под одредбите на меѓународното право во врска со апартхејдот и се шпекулирало дека ова можеби било поврзано со загриженост за постигнување голем мнозински консензус меѓу претседавачките судии.<ref name="Haaretz">Aeyal Gross, [https://www.haaretz.com/israel-news/2024-07-19/ty-article/.premium/the-icj-just-demolished-one-of-israels-key-defenses-of-the-occupation/00000190-cc54-dcff-afd4-cfdc29ee0000 'The ICJ Just Demolished One of Israel's Key Defenses of the Occupation,'] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240720065012/https://www.haaretz.com/israel-news/2024-07-19/ty-article/.premium/the-icj-just-demolished-one-of-israels-key-defenses-of-the-occupation/00000190-cc54-dcff-afd4-cfdc29ee0000}} ''[[Haaretz]]'', 19 July 2024.</ref> Судот понатаму напишал:{{Блок-цитат|Судот смета дека кршењата од страна на Израел на забраната за стекнување територија со сила и на правото на палестинскиот народ на самоопределување имаат директно влијание врз легалноста на континуираното присуство на Израел, како окупаторска сила, на окупираната палестинска територија. Континуираната злоупотреба од страна на Израел на својата позиција како окупаторска сила, преку анексија и потврдување на трајна контрола врз окупираната палестинска територија и континуираното фрустрирање на правото на палестинскиот народ на самоопределување, ги крши основните принципи на меѓународното право и го прави присуството на Израел на окупираната палестинска територија незаконско.}} Судот изјавил дека [[израелско-палестинскиот мировен процес]] не го спречувало меѓународното право да се примени на ситуацијата,<ref name="Guardian_why_ICJ_hard_ignore">{{Наведен Q|Q127606871}}</ref> а МСП изјавила дека [[Генерално собрание на Обединетите нации|Генералното собрание на Обединетите нации]] и [[Совет за безбедност на ООН|Советот за безбедност]] се должни да го утврдат методот за ставање крај на незаконското присуство на Израел на окупираните територии и дека сите држави се должни да соработуваат со непризнавањето на израелската окупација на окупираните територии.<ref name="Reuters_top_UN_court_says_illegal">{{Наведен Q|Q127606905}}</ref> ОН потврдил дека прашањето ќе биде предадено на Генералното собрание на ОН со цел да се утврди каква акција ќе следи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/7/22/can-palestinians-expect-changes-after-icj-ruling-on-israels-occupation|title=Can Palestinians expect changes after ICJ ruling on Israel's occupation?|last=Al Jazeera Staff|work=Al Jazeera|archive-url=https://web.archive.org/web/20240724002042/https://www.aljazeera.com/news/2024/7/22/can-palestinians-expect-changes-after-icj-ruling-on-israels-occupation|archive-date=24 July 2024|accessdate=24 July 2024}}</ref> === Резолуција на Генералното собрание на ОН === На 18 септември 2024 година, Генералното собрание на ОН усвоило необврзувачка резолуција за спроведување на советодавното мислење од кои ,,за" гласале 124 земји, ,,воздржани" биле 43 земји, а ,,против" биле 14 земји, вклучувајќи ги Израел и САД. Европа била поделена на три дела: * „За" гласале Франција, Португалија, Ирска, Малта, Белгија, Шпанија и Норвешка; * „Воздржани" биле Швајцарија, Германија, Австрија, Шведска, Италија, Велика Британија и Холандија; * „Против" гласале Чешка и Унгарија.<ref name=":2">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2024/sep/18/un-general-assembly-resolution-israel-occupied-palestinian-territories|title=UN members back resolution directing Israel to leave occupied territories|last=Wintour|first=Patrick|date=2024-09-18|work=The Guardian|access-date=2024-09-19|last2=|first2=|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://press.un.org/en/20244/ga12626.doc.htm|title=General Assembly Overwhelmingly Adopts Historic Text Demanding Israel End Its Unlawful Presence, Policies in Occupied Palestinian Territory within One Year|date=2024-09-18|work=press.un.org}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.tagesschau.de/ausland/amerika/un-vollversammlung-fordert-rueckzug-von-israel-100.html|title=UN-Resolution fordert Rückzug Israels aus Palästinensergebieten|work=tagesschau.de|language=de|accessdate=2024-09-19}}</ref><ref name=":3">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.srf.ch/news/international/als-mandat-der-uno-schweiz-will-nahost-konferenz-ueber-voelkerrecht-einberufen|title=Nahost-Konferenz: Schweiz erhält Mandat der UNO|date=2024-09-19|work=Schweizer Radio und Fernsehen (SRF)|language=de|accessdate=2024-09-19}}</ref> Резолуцијата повикувала на повлекување на Израел од окупираната палестинска територија во рок од една година и ги повикала сите земји-членки да престанат да увезуваат производи од израелските населби на окупираната палестинска територија и да престанат да испорачуваат оружје, муниција и сродна опрема на Израел „во сите случаи кога постојат основани основи за сомневање дека тие може да се користат на окупираната палестинска територија“.<ref name=":2"/><ref name=":4">{{Наведена мрежна страница|url=https://documents.un.org/doc/undoc/ltd/n24/266/48/pdf/n2426648.pdf|title=United Nations General Assembly: A/ES-10/L.31/Rev.1|date=2024-09-13|work=un.org}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://documents.un.org/doc/undoc/gen/n24/272/75/pdf/n2427275.pdf|title=United Nations General Assembly: A/RES/ES-10/24|date=2024-09-19|work=un.org}}</ref> Швајцарија добила мандат да свика „Конференција на високите договорни страни на Четвртата Женевска конвенција во врска со заштитата на цивилите во време на војна за мерки за спроведување на Конвенцијата на окупираната палестинска територија, вклучувајќи го и Источен Ерусалим“, при што Конференцијата требала да се свика во следните 6 месеци.<ref name=":3"/><ref name=":4"/> == Реакции == === Политички реакции во Израел === Израелските лидери и политичари го осудија мислењето на МСП како [[Антисемитизам|антисемитско]]:<ref name="ha1"/> * [[Бенјамин Нетанјаху]] го нарекол мислењето „одлука заснована на лаги“, бидејќи „еврејскиот народ не е окупатор во сопствената земја“. <ref name="Berg">Raffi Berg, [https://www.bbc.com/news/articles/cjerjzxlpvdo 'UN top court says Israeli occupation of Palestinian territories is illegal,'] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240719153513/https://www.bbc.com/news/articles/cjerjzxlpvdo|date=19 July 2024}} [[BBC News]], 19 July 2024.</ref> * Пратеникот на Кнесетот, [[Јули Еделштајн|Јули Еделштајн,]] изјавил дека Меѓународниот суд на правдата бил „киднапиран од исламисти и нивните поддржувачи“.<ref name="JP">[https://www.jpost.com/israel-news/article-811060 'Israeli leaders slam ICJ's call for end to 'illegal' activities in Palestinian territories,'] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240719220812/https://www.jpost.com/israel-news/article-811060|date=19 July 2024}} ''[[Jerusalem Post]]'', 19 July 2024.</ref> * Министерот за национална безбедност [[Итамар Бен-Гвир]] изјавил дека одлуката „по којзнае кој пат докажува дека ова е изразито антисемитска и политичка организација“. * Израелскиот министер за финансии, [[Безалел Смотрих|Безалел Смотрих,]] повикал на итна анексија на Западниот Брег, наведувајќи: „Одговорот за Хаг - суверенитет сега.“<ref name="Ynet" /> * [[Бени Ганц]] изјавил дека одлуката била доказ за надворешно мешање кое е „контрапродуктивно за регионалната безбедност“, но исто така и дополнителен доказ за „судска оцена“ на политичкиот конфликт.<ref>[https://www.timesofisrael.com/liveblog-july-19-2024/ Gantz: ICJ ruling counterproductive to regional security; Liberman: Another antisemitic show] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240722175303/https://www.timesofisrael.com/liveblog-july-19-2024/|date=22 July 2024}} ''[[The Times of Israel]]'', 19 July 2024</ref> * [[Авигдор Либерман]] изјавил дека пресудата е „антисемитски чин“ и исто така го обвини судот за „почнување војна“ против Израел, кој „веќе се бори против шест други земји“. <ref name="Shpigel" /> * [[Јарив Левин]], заменик-премиер на Израел, изјавил: „Никаква лага [од страна на Светскиот суд] нема да го промени едноставниот факт: земјата Израел му припаѓа на народот на Израел.“ * [[Израел Кац]], израелскиот министер за надворешни работи, изјави дека пресудата е „опасна“ бидејќи им оди во прилог на екстремистите и „ги охрабрува палестинските власти да продолжат по својот пат на клевета“.<ref name="Shpigel" /> * [[Јаир Лапид]], лидерот на опозицијата, изјавил дека одлуката била „неповрзана, еднострана, извалкана со антисемитизам“ и „служи само на исламскиот тероризам“.<ref name="Shpigel" /> * [[Ахмад Тиби]] изјавил дека пресудата „точно ја доловува реалноста, утврдувајќи дека состојбата на сегрегација и примената на израелскиот закон на окупираните територии е апартхејд“.<ref name="Shpigel" /> * Израелската невладина организација за човекови права Б'целем изјавила: „Нема повеќе изговори. Меѓународната заедница мора да го принуди Израел да ја прекине окупацијата.“ === Политички одговори во Палестина === * Канцеларијата на палестинскиот претседател [[Махмуд Абас]] го поздравила мислењето и ја нарекла одлуката историска.<ref name=":0"/> * Генералниот секретар на Извршниот комитет на Палестинската ослободителна организација, [[Хусеин ал-Шеик]], ја поздравил пресудата како победа за правото на Палестинците на самоопределување и сметал дека пресудата претставува „колапс и пораз на проектот за јудаизација преку конфискација, населување, раселување и расистички практики против народ под окупација“. === Политички реакции во САД === * [[Стејт департмент|Државниот департмент на Соединетите Американски Држави]] го критикувал мислењето на МСП, тврдејќи дека тоа ќе ги отежнело идните преговори за палестинска држава.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.reuters.com/world/us-criticizes-icj-opinion-israeli-occupation-palestinian-territories-2024-07-20/|title=US criticizes ICJ opinion on Israeli occupation of Palestinian territories|accessdate=20 July 2024}}</ref> === Политички реакции во Велика Британија === * Новоформираната лабуристичка влада изјавила дека „ја почитува независноста на МСП“ и дека го разгледува мислењето пред да даде официјален одговор. * Министерството за надворешни работи додало дека Велика Британија „силно се спротивставува на проширувањето на нелегалните населби и зголемувањето на насилството на доселениците“.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/7/20/impunity-must-end-world-reacts-to-icj-ruling-against-israeli-occupation|title='Impunity must end': World reacts to ICJ ruling against Israeli occupation|last=Al Jazeera Staff|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20240724100107/https://www.aljazeera.com/news/2024/7/20/impunity-must-end-world-reacts-to-icj-ruling-against-israeli-occupation|archive-date=24 July 2024|accessdate=2024-07-24}}</ref> === Политички одговори во ЕУ === * [[Европска Унија|Европската Унија]] го поддржала советодавното мислење на МСП и изјавила дека мислењето било во согласност со сопствените ставови на блокот, а нејзиниот шеф за надворешна политика, [[Жозеп Борел]] рекол дека мислењето ќе биде анализирано во однос на неговото влијание врз политиката на ЕУ. <ref name="mee1"/> * [[Белгија|Белгиската]] министерка за надворешни работи, [[Хаџа Лахиб|Хаџа Лахиб,]] во објава на X изјавила: „Меѓународниот суд на правдата пресуди дека израелската окупација на палестинската територија не е во согласност со меѓународното право и дека активностите за населување мора да престанат. Белгија секогаш ќе се залага за почитување на меѓународното право.“<ref name=":1"/> * [[Шпанија]] изјавила дека мислењето „вклучува важни изјави... за незаконитоста на израелската окупација на палестинските територии и за населбите, меѓу другите аспекти“ и дека „Владата ги повикува ОН и меѓународната заедница да ги земат предвид заклучоците од извештајот и да донесат соодветни мерки во овој поглед“.<ref name=":1" /><ref>{{Наведени вести|url=https://thediplomatinspain.com/en/2024/07/21/spain-welcomes-the-icj-ruling-that-considers-the-israeli-occupation-of-palestinian-territories-illegal/89867/|title=Spain welcomes the ICJ ruling that considers the Israeli occupation of Palestinian territories illegal|last=Ayllon|first=Luis|date=2024-07-21|work=The Diplomat in Spain|access-date=24 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240724233607/https://thediplomatinspain.com/en/2024/07/21/spain-welcomes-the-icj-ruling-that-considers-the-israeli-occupation-of-palestinian-territories-illegal/89867/|archive-date=24 July 2024}}</ref> * Министерството за надворешни работи на [[Словенија]] го повикала Израел „да ги почитува своите должности и обврски според меѓународното право“, како што било наведено во мислењето на МСП. <ref name=":1" /> * [[Норвешка|Норвешкиот]] министер за надворешни работи, [[Еспен Барт Ајде]], во објава на X изјавли: „МСП е кристално јасен: израелските политики и практики треба да се сметаат за анексија на големи делови од окупираната палестинска територија и се во спротивност со меѓународното право. Ова е недвосмислена порака до Израел, која очекуваме веднаш да ја почитува.“<ref name=":1" /> === Политички одговори во Африка === * [[Јужноафриканска Република|Јужноафриканскиот]] министер за меѓународни односи и соработка, [[Роналд Ламола|Роналд Ламола,]] изјавил дека мислењето „ја потврдува долгогодишната позиција на Јужна Африка дека окупацијата на палестинската територија од страна на Израел останува незаконска според меѓународното право“ и дека „сега постои дополнителна законска обврска за сите држави да го прекинат соучеството во нелегалните дејствија на Израел и да дејствуваат за да обезбедат почитување на меѓународното право“, се велело во соопштението.<ref name=":1"/> === Анализи === * [[Даниел Леви (политички аналитичар)|Даниел Леви]], политички аналитичар, изјавика дека случајот пред МСП ќе ги натера третите страни да се справат со последиците од тоа што се „соучесници во ова кршење на меѓународното право и во гарантирањето неказнивост за страната што го прекршила, имено Израел“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/19/israels-war-on-gaza-live-food-trucks-surrounded-as-hunger-spreads-in-gaza?update=2718269|title=Hearing on Israeli occupation could help peace process under international law|work=Al Jazeera|archive-url=https://web.archive.org/web/20240219221522/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/19/israels-war-on-gaza-live-food-trucks-surrounded-as-hunger-spreads-in-gaza?update=2718269|archive-date=19 February 2024|accessdate=20 February 2024}}</ref> * Новинарот на Ynet, Итамар Ајхнер, изјавил дека иако одлуката на МСП претставувала најлошото сценарио од кое се плашеле израелските политичари, сепак самата „бруталност“ на мислењето можело да дејствува во корист на Израел и според него, веројатно било дека израелските лидери се надевале дека [[Доналд Трамп]] ќе победи на изборите во САД, а потоа ќе донесе закони против МСП и МКС и ќе воведе санкции врз судиите одговорни за овие пресуди. == Поврзано == * [[Меѓународното право и арапско-израелскиот конфликт]] * [[Правни последици од изградбата на ѕид на окупираната палестинска територија]] * [[Истрага на Меѓународниот кривичен суд во Палестина]] * [[Легалноста на израелската окупација на Палестина]] * [[Седумдесет и седма сесија на Генералното собрание на Обединетите нации]] * [[Тужбата за геноцид на Јужна Африка против Израел]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.icj-cij.org/case/186 Преглед на случајот] (од веб-страницата на Меѓународниот суд на правдата) * [https://www.undocs.org/A/RES/77/247 Целосен текст на резолуцијата на Генералното собрание на ООН] од 30 декември 2022 година * [https://www.un.org/unispal/document/verbatim-record-public-sitting-legal-consequences-arising-from-the-policies-and-practices-of-israel-in-the-occupied-palestinian-territory-including-east-jerusalem-21feb2024/ Verbatim Records од 19–21 февруари 2024 година] * [https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/186/186-20240719-adv-01-00-en.pdf Правни последици што произлегуваат од политиките и практиките на Израел на окупираната палестинска територија, вклучително и Источен Ерусалим], советодавно мислење на Меѓународниот суд на правдата, 19 јули 2024 година * [https://www.ejiltalk.org/will-history-repeat-itself-anticipating-the-icj-advisory-opinion-on-the-legal-status-of-israels-occupation-and-its-consequences/ Објава на блогот од ''EJIL:Talk!''] (блог на Европскиот журнал за меѓународно право) * [http://opiniojuris.org/2023/02/28/should-the-icj-answer-the-general-assemblys-request-for-an-advisory-opinion-on-the-legality-of-israels-occupation/ Објава на блогот од ''Opinio Juris''] {{Обединети Нации}} [[Категорија:Историја на човековите права]] my1erjc3xv3p34th3bjo5e6h1nbnxad 5577327 5577326 2026-06-15T11:28:06Z Jtasevski123 69538 /* Поврзано */ 5577327 wikitext text/x-wiki {{Разликување|Истрага на Меѓународниот кривичен суд во Палестина|Тужбата за геноцид на Јужна Африка против Израел|Правни последици од изградбата на ѕид на окупираната палестинска територија}}{{Судски случај|name=Правни последици што произлегуваат од политиките и практиките на Израел на окупираната палестинска територија, вклучувајќи го и Источен Ерусалим|court=[[Меѓународен суд на правдата]]|image=Seal of the International Court of Justice.png|imagesize=|imagelink=|imagealt=|caption=|full name=Правни последици што произлегуваат од политиките и практиките на Израел на окупираната палестинска територија, вклучувајќи го и Источен Ерусалим (Барање за советодавно мислење)|start_date={{start date|2023}}|date_decided={{End date|2024|07|19}}|citations=|ECLI=|transcripts=|judges=|number of judges=|decision by=|concurring=|dissenting=|concur/dissent=|prior actions=|appealed from=|appealed to=|subsequent actions=|related actions=|opinions=|keywords={{Hlist| [[Израелско-палестински конфликт]] | [[воена окупација]] | [[јавно меѓународно право]]}}|italic title=no}} '''''Правните последици што произлегуваат од политиките и практиките на Израел на окупираната палестинска територија, вклучително и Источен Ерусалим (Барање за советодавно мислење)''''' — постапка пред [[Меѓународен суд на правдата|Меѓународниот суд на правдата]] (МСП), кое претставува највисокото правно тело на [[Обединети нации|Обединетите нации]] (ОН), што произлегло од резолуцијата усвоена од [[Генерално собрание на Обединетите нации|Генералното собрание на Обединетите нации]] (ГСОН) во декември 2022 година, со која се барало од Судот да даде советодавно мислење во врска со легалноста на израелската окупација на [[Палестина (држава)|палестинските територии]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/2/19/whats-the-icj-case-against-israels-illegal-occupation-of-palestine|title=What's the ICJ case against Israel's illegal occupation of Palestine?|date=2024-02-19|work=Al Jazeera|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20240720080447/https://www.aljazeera.com/news/2024/2/19/whats-the-icj-case-against-israels-illegal-occupation-of-palestine|archive-date=20 July 2024|accessdate=2024-07-23}}</ref> Уште од 1967 година, палестинските територии кои го сочинувале [[Западен Брег|Западниот Брег]] (вклучувајќи го [[Источен Ерусалим]]) и [[Појас Газа|Појасот Газа]], биле окупирани од [[Израел]], што ја прави најдолгата воена окупација во модерната историја.<ref name="AIA">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2024/02/israel-must-end-its-occupation-of-palestine-to-stop-fuelling-apartheid-and-systematic-human-rights-violations/|title=Israel must end its occupation of Palestine to stop fuelling apartheid and systematic human rights violations|date=19 February 2024|work=Amnesty International|archive-url=https://web.archive.org/web/20240718064623/https://www.amnesty.org/en/latest/news/2024/02/israel-must-end-its-occupation-of-palestine-to-stop-fuelling-apartheid-and-systematic-human-rights-violations/|archive-date=18 July 2024|accessdate=14 July 2024}}</ref> Во 2004 година, МСП донеле советодавно мислење за израелската бариера на Западниот Брег, одлучувајќи дека таа е во спротивност со меѓународното право и требала да се отстрани. Во јануари 2023 година, МСП го прифатила барањето на Генералното собрание на ОН за советодавно мислење за правните последици што произлегувале од политиките и практиките на Израел на окупираните палестински територии.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/world-court-says-it-has-received-un-request-opinion-israel-occupation-2023-01-20/|title=World Court says it has received U.N. request for opinion on Israel occupation|date=20 January 2023|work=Reuters|archive-url=https://web.archive.org/web/20230323175629/https://www.reuters.com/world/middle-east/world-court-says-it-has-received-un-request-opinion-israel-occupation-2023-01-20/|archive-date=23 March 2023|accessdate=27 October 2023}}</ref><ref>{{Наведена изјава за печат|url=https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/186/186-20230120-pre-01-00-en.pdf|title=Press Release No. 2023/4: The General Assembly of the United Nations requests an advisory opinion from the Court in its resolution A/RES/77/247 on "Israeli practices affecting the human rights of the Palestinian people in the Occupied Palestinian Territory, including East Jerusalem"|date=20 January 2023|accessdate=27 October 2023}}</ref> На 19 фебруари биле отворени јавни расправи во седиштето на МСП во [[Хаг]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/world-court-hold-public-hearings-over-consequences-israels-occupation-2023-10-23/|title=World court to hold public hearings over consequences from Israel's occupation|date=23 October 2023|work=Reuters|archive-url=https://web.archive.org/web/20231023182643/https://www.reuters.com/world/middle-east/world-court-hold-public-hearings-over-consequences-israels-occupation-2023-10-23/|archive-date=23 October 2023|accessdate=23 October 2023}}</ref> со 52 држави и 3 меѓународни организации кои презентирале правни аргументи, најголем број учесници во кој било поединечен случај во историјата на МСП.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.un.org/unispal/document/legal-consequences-arising-from-the-policies-and-practices-of-israel-in-the-occupied-palestinian-territory-9feb-2024/|title=Legal Consequences Arising from the Policies and Practices of Israel in the OPT (Request for Advisory Opinion) – Public hearings schedule 19 to 26 February 2024 – ICJ Press Release|archive-url=https://web.archive.org/web/20240420113857/https://www.un.org/unispal/document/legal-consequences-arising-from-the-policies-and-practices-of-israel-in-the-occupied-palestinian-territory-9feb-2024/|archive-date=20 April 2024|accessdate=13 February 2024}}</ref><ref name="AIA"/><ref name="AJ1">{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720898|title=First 10 countries made clear Israel's occupation unlawful, should end immediately|last=Vaessen|first=Step|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224201049/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720898|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/2/19/whats-the-icj-case-against-israels-illegal-occupation-of-palestine|title=What's the ICJ case against Israel's illegal occupation of Palestine?|access-date=2024-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20240720080447/https://www.aljazeera.com/news/2024/2/19/whats-the-icj-case-against-israels-illegal-occupation-of-palestine|archive-date=20 July 2024|agency=Al Jazeera|language=en}}</ref> На 19 јули 2024 година, било донесено советодавното мислење на судот, во кое се утврдувало дека палестинските територии претставувале една политичка единица и дека окупацијата на Израел од 1967 година, како и последователното создавање израелски населби и експлоатација на природните ресурси, биле нелегални според меѓународното право, а воедно и пресудил дека Израел требал да плати целосна отштета на палестинскиот народ за штетата што ја предизвикала окупацијата и пресудил дека неговите политики ја кршеле Меѓународната конвенција за елиминација на сите форми на расна дискриминација. [[Палестинска самоуправа|Палестинската самоуправа]] ја поздравила одлуката како историска,<ref name="ha1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.haaretz.com/israel-news/2024-07-19/ty-article/.premium/as-israeli-leaders-seethe-at-antisemitic-icj-palestinian-president-says-justice-has-won/00000190-cb67-decf-a7b2-dff7f2240000|title=As Israel's Leaders Seethe at 'Antisemitic' ICJ Decision, Palestinian President Says Justice Has Won|date=20 July 2024|work=Haaretz|archive-url=https://web.archive.org/web/20240722032355/https://www.haaretz.com/israel-news/2024-07-19/ty-article/.premium/as-israeli-leaders-seethe-at-antisemitic-icj-palestinian-president-says-justice-has-won/00000190-cb67-decf-a7b2-dff7f2240000|archive-date=22 July 2024|accessdate=20 July 2024}}</ref> додека израелската влада формално ја отфрлила, наведувајќи дека политичко решение можело да се постигне само преку преговори и додека израелските лидери и политичари дополнително го осудија мислењето како [[Антисемитизам|антисемитско]],<ref name="ha1" /> сепак мислењето на судот било поддржано од [[Европска Унија|Европската Унија]]<ref name="mee1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.middleeasteye.net/live-blog/live-blog-update/eu-backs-icj-ruling-illegal-israeli-occupation|title=EU backs ICJ ruling on illegal Israeli occupation|date=20 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240722175815/https://www.middleeasteye.net/live-blog/live-blog-update/eu-backs-icj-ruling-illegal-israeli-occupation|archive-date=22 July 2024|accessdate=21 July 2024}}</ref>, но како по обичај критикувано од [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]].<ref name=":0">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/world/us-criticizes-icj-opinion-israeli-occupation-palestinian-territories-2024-07-20/|title=US criticizes ICJ opinion on Israeli occupation of Palestinian territories|last=Singh|first=Kanishka|date=2024-07-20|work=Reuters}}</ref> На 18 септември 2024 година, Генералното собрание на ОН усвоило резолуција со која се повикувало на крај, во рок од една година, на „незаконското присуство“ на Израел на Западниот Брег и Газа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://apnews.com/article/un-israel-palestinians-assembly-vote-gaza-a0136b26cad52070e79628639edbec2c|title=UN General Assembly widely supports a Palestinian resolution demanding Israel end its occupation|date=18 September 2024|work=AP News}}</ref> == Позадина == На 11 ноември 2022 година бил одобрен нацрт-предлогот подготвен од [[Палестина (држава)|Државата Палестина]] од страна на Специјалниот политички комитет и комитет за деколонизација (Четврти комитет)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://english.wafa.ps/Pages/Details/131810|title=Fourth Committee to refer Israel's occupation to ICJ for advisory opinion|publisher=WAFA|archive-url=https://web.archive.org/web/20221112200856/https://english.wafa.ps/Pages/Details/131810|archive-date=12 November 2022|accessdate=12 November 2022}}</ref> и бил усвоен со 98 гласови „за“, 17 „против“ и 52 „воздржани“ и било испратен до [[Генерално собрание на Обединетите нации|Генералното собрание]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.israelnationalnews.com/news/362665|title=UN committee approves: ICJ to be asked to provide legal opinion on Israeli 'occupation'|date=11 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221112200853/https://www.israelnationalnews.com/news/362665|archive-date=12 November 2022|accessdate=12 November 2022}}</ref> а Никарагва ја поднела нацрт-резолуцијата бидејќи Палестина не била полноправна членка на ОН.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.middleeastmonitor.com/20221112-un-agrees-to-ask-icj-opinion-on-israels-west-bank-occupation/|title=UN agrees to ask ICJ opinion on Israel's West Bank occupation|date=12 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221112201259/https://www.middleeastmonitor.com/20221112-un-agrees-to-ask-icj-opinion-on-israels-west-bank-occupation/|archive-date=12 November 2022|accessdate=12 November 2022}}</ref> На 30 декември 2022 година, Генералното собрание на ОН ја усвоило резолуцијата A/RES/77/247 со 87 гласови „за“, 26 „против“ и 53 „воздржани“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.abc.net.au/news/2022-12-31/un-seeks-court-opinion-on-violation-of-palestinian-rights/101819104|title=UN seeks court opinion on 'violation' of Palestinian rights|date=30 December 2022|work=ABC News (Australia)|archive-url=https://web.archive.org/web/20231029164645/https://www.abc.net.au/news/2022-12-31/un-seeks-court-opinion-on-violation-of-palestinian-rights/101819104|archive-date=29 October 2023|accessdate=29 October 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://digitallibrary.un.org/record/4012919/files/A_77_PV.56_%28Resumption_1%29-EN.pdf?ln=en|title=A.77/PV.56 (Resumption 1): General Assembly Official Records: Seventy-seventh session, 56th plenary meeting, Friday, 30 December 2022, 6 p.m., New York|archive-url=https://web.archive.org/web/20240509165241/https://digitallibrary.un.org/record/4012919/files/A_77_PV.56_%28Resumption_1%29-EN.pdf?ln=en|archive-date=9 May 2024|accessdate=29 October 2023}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/un-asks-world-court-give-opinion-israels-occupation-2022-12-30/|title=U.N.asks World Court to give opinion on Israel's occupation|last=Nichols|first=Michelle|date=30 December 2022|agency=Reuters|via=www.reuters.com}}</ref> На 20 јануари 2023 година, МСП потврдила дека „Барањето е префрлено до МСП преку писмо испратено од Генералниот секретар на Обединетите нации, Антонио Гутереш, на 17 јануари, а барањето е регистрирано вчера, во четврток.“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://english.wafa.ps/Pages/Details/132898|title=ICJ confirms it has received UN request for advisory opinion on Israeli occupation|publisher=WAFA|archive-url=https://web.archive.org/web/20230120194106/https://english.wafa.ps/Pages/Details/132898|archive-date=20 January 2023|accessdate=20 January 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.icj-cij.org/public/files/case-related/186/186-20230120-PRE-01-00-EN.pdf|title=The General Assembly of the United Nations requests an advisory opinion from the Court in its resolution A/RES/77/247 on 'Israeli practices affecting the human rights of the Palestinian people in the Occupied Palestinian Territory, including East Jerusalem'|last=International Court of Justice|date=20 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230122174916/https://www.icj-cij.org/public/files/case-related/186/186-20230120-PRE-01-00-EN.pdf|archive-date=22 January 2023|accessdate=22 January 2023}}</ref> == Резолуцијата на Генералното собрание на ОН == Во став 18 од резолуцијата<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.undocs.org/A/RES/77/247|title=Resolution adopted by the General Assembly on 30 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20240509165355/https://www.undocs.org/Home/Mobile?FinalSymbol=A%2FRES%2F77%2F247&Language=E&DeviceType=Desktop&LangRequested=False|archive-date=9 May 2024|accessdate=28 October 2023}}</ref> се барало од Судот да даде советодавно мислење за следните прашања:{{Блок-цитат|(а) Кои се правните последици што произлегуваат од континуираното кршење од страна на Израел на правото на палестинскиот народ на самоопределување, од неговата продолжена окупација, населување и анексија на палестинската територија окупирана од 1967 година, вклучувајќи ги и мерките насочени кон промена на демографскиот состав, карактерот и статусот на Светиот град Ерусалим, како и од неговото усвојување на сродни дискриминаторски закони и мерки? (б) Како политиките и практиките на Израел наведени во став 18 (а) погоре влијаат врз правниот статус на окупацијата и кои се правните последици што произлегуваат за сите држави и Обединетите нации од овој статус?}} == Гласање на Специјалниот политички и деколонизациски комитет на ОН == [[Податотека:ICJ_case_on_Israel's_occupation_of_the_Palestinian_territories,_UN's_Special_Political_and_Decolonization_Committee_vote.svg|центар|мини|1072x1072пкс|Гласање на Специјалниот политички и деколонизациски комитет на ОНсо зелена боја се означени државите кои гласале Засо бордо се означени државите кои гласале Противсо жолта боја се означени државите кои гласале Воздржаниа со сина боја е означени државите кои биле отсутни ]] {| class="wikitable sortable" ! style="vertical-align: bottom" |Гласај ! style="text-align: right; vertical-align: bottom;" | Количина ! style="text-align: left; vertical-align: bottom" | Држави |-| {{Да|Approve}} | style="text-align: right" | 98 | Авганистан, Алжир, Ангола, Антигва и Барбуда, Аргентина, Ерменија, Азербејџан, Бахамите, Бахреин, Бангладеш, Барбадос, Белгија, Белизе, Бенин, Боцвана, Бразил, Брунеи Дарусалам, Кабо Верде, Камбоџа, Чад, Чиле, Народна Република Кина, Коморските острови, Демократската Република Кореа, Демократската Република Куба, Република, Египет, Ел Салвадор, Габон, Гамбија, Гвинеја, Гвинеја-Бисао, Гвајана, Индонезија, Исламска Република Иран, Ирак, Ирска, Јордан, Казахстан, Кенија, Кувајт, Киргистан, Лао Народна Демократска Република, Либан, Лесото, Либија, Луксембург, Малезија, Малезија, Малдиурта Монголија, Мароко, Мозамбик, Намибија, Никарагва, Нигер, Нигерија, Оман, Пакистан, Панама, Парагвај, Перу, Полска, Португалија, Катар, Руска Федерација, Свети Китс и Невис, Света Луција, Свети Винсент и Гренадини, Саудиска Арабија, Сенегал, Сиера Леоне, Јужна Африка, Словенија, Јужна Африка, С. Суринам, Сириска Арапска Република, Таџикистан, Источен Тимор, Тринидад и Тобаго, Тунис, Туркменистан, Турција, Уганда, Украина, Обединетите Арапски Емирати, Узбекистан, Виетнам, Јемен, Зимбабве |-| {{Не|Against}} | style="text-align: right" | 17 | Австралија, Австрија, Канада, Чешка, Естонија, Германија, Гватемала, Унгарија, Израел, Италија, Либерија, Литванија, Маршалски Острови, Федерални Држави на Микронезија, Науру, Палау, САД |-| {{Maybe|Abstain}} | style="text-align: right" | 52 | Албанија, Андора, Белорусија, Босна и Херцеговина, Бугарија, Бурунди, Камерун, Колумбија, Костарика, Брегот на Слоновата Коска, Хрватска, Кипар, Данска, Еквадор, Еритреја, Етиопија, Финска, Франција, Грузија, Гана, Грција, Хаити, Хондурас, Исланд Црна Гора, Мјанмар, Холандија, Нов Зеланд, Северна Македонија, Норвешка, Филипини, Република Кореја, Република Молдавија, Романија, Руанда, Сан Марино, Србија, Словачка, Соломоновите Острови, Јужен Судан, Шпанија, Шведска, Швајцарија, Тајланд, Того, Обединетото Кралство, Уругвај |-| {{TBA|Absent}} | style="text-align: right" | 26 | Бутан, Боливија, Буркина Фасо, Централноафриканската Република, Конго, Демократска Република Конго, Доминика, Екваторијална Гвинеја, Есватини, Фиџи, Гренада, Јамајка, Кирибати, Мадагаскар, Малави, Непал, Папуа Нова Гвинеја, Самоа, Сао Томе, Република, Сејвалус, Танзанија, Вануату, Венецуела, Замбија |- ! style="text-align: left" | Вкупно ! style="text-align: right" | 193 |} == Гласање на Генералното собрание == [[Податотека:ICJ_case_on_Israel's_occupation_of_the_Palestinian_territories,_General_Assembly_vote.svg|центар|мини|1072x1072пкс|Гласање на Генералното собраниесо зелена боја се означени државите кои гласале Засо бордо се означени државите кои гласале Противсо жолта боја се означени државите кои гласале Воздржаниа со сина боја е означени државите кои биле отсутни ]] {| class="wikitable sortable" ! style="vertical-align: bottom" |Гласај ! style="text-align: right; vertical-align: bottom;" | Количина ! style="text-align: left; vertical-align: bottom" | Држави |-| {{Да|Approve}} | style="text-align: right" | 87 | Алжир, Ангола, Аргентина, Ерменија, Азербејџан, Бахамите, Бахреин, Бангладеш, Барбадос, Белгија, Белизе, Боливија, Боцвана, Брунеи Дарусалам, Камбоџа, Чиле, Народна Република Кина, Колумбија, Куба, Демократска Народна Република Кореја, Џибути, Габон, Египет, Ел Сал. Гвинеја-Бисао, Гвајана, Индонезија, Исламска Република Иран, Ирак, Ирска, Јамајка, Јордан, Казахстан, Кувајт, Киргистан, Народна Демократска Република Лао, Либан, Лесото, Либија, Луксембург, Малезија, Малдиви, Мали, Малта, Мавританија, Маурициус, Монголби, Монголби, Мексико, Никарагва, Нигерија, Оман, Пакистан, Парагвај, Перу, Полска, Португалија, Катар, Руска Федерација, Свети Китс и Невис, Света Луција, Свети Винсент и Гренадини, Саудиска Арабија, Сенегал, Сиера Леоне, Сингапур, Словенија, Сомалија, Јужна Африка, Шри Ланка, Судан, Сириска Арапска Република, Судан, Сириска Арапска Република, Туркменистан, Уганда, Обединетите Арапски Емирати, Виетнам, Јемен, Замбија, Зимбабве |-| {{Не|Against}} | style="text-align: right" | 26 | Албанија, Австралија, Австрија, Канада, Костарика, Хрватска, Чешка, Демократска Република Конго, Естонија, Германија, Гватемала, Унгарија, Израел, Италија, Кенија, Либерија, Литванија, Маршалски Острови, Федерални Држави Микронезија, Науру, Палау, Папуа Нова Гвинеја, Романија, Того, Обединето Кралство, САД |-| {{Maybe|Abstain}} | style="text-align: right" | 53 | Андора, Белорусија, Босна и Херцеговина, Бразил, Бугарија, Бурунди, Камерун, Брегот на Слоновата Коска, Кипар, Данска, Доминиканска Република, Еквадор, Еритреја, Етиопија, Фиџи, Финска, Франција, Грузија, Гана, Грција, Хаити, Хондурас, Исланд, Индија, Латвија, Јапонија, Монако, Црна Гора, Мјанмар, Холандија, Нов Зеланд, Норвешка, Панама, Филипини, Република Кореја, Република Молдавија, Руанда, Самоа, Сан Марино, Србија, Словачка, Соломонските Острови, Јужен Судан, Шпанија, Шведска, Швајцарија, Тајланд, Танзанија, Вануа, Уругвај, |-| {{TBA|Absent}} | style="text-align: right" | 27 | Авганистан, Антигва и Барбуда, Бенин, Бутан, Буркина Фасо, Кабо Верде, Централноафриканска Република, Чад, Комори, Конго, Доминика, Екваторијална Гвинеја, Есватини, Гамбија, Мадагаскар, Непал, Нигер, Северна Македонија, Сао Томе и Принсипе, Украина, Сејшели, Тимор-Сури Узбекистан, Венецуела |- ! style="text-align: left" | Вкупно ! style="text-align: right" | 193 |} == Реакции на резолуцијата на Генералното собрание на ОН == [[Ријад ал-Малики]], [[Министерство за надворешни работи и иселеници (Палестина)|министер за надворешни работи и иселеници на Државата Палестина]], ја поздравил резолуцијата како „дипломатски и правен успех и достигнување“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.wionews.com/world/un-adopts-palestinian-resolution-to-ask-icj-opinion-on-israels-prolonged-occupation-533483|title=UN adopts Palestinian resolution to seek ICJ opinion on Israel's 'prolonged occupation'|date=12 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20240509165259/https://www.wionews.com/world/un-adopts-palestinian-resolution-to-ask-icj-opinion-on-israels-prolonged-occupation-533483|archive-date=9 May 2024|accessdate=12 November 2022}}</ref> и изразил благодарност до нациите што ја поддржале резолуцијата со тоа што ја спонзорирале и гласаа за неа. Тој ги повикал земјите што не ја поддржале резолуцијата да „се придржуваат кон меѓународното право и да избегнуваат да застанат на погрешната страна од историјата“, а неколку дена пред конечното гласање, во обид да го спречи упатувањето на конфликтот во Хаг, тогашниот израелски премиер [[Јаир Лапид]] им пишал на 50 земји, барајќи од нив да не ја поддржат во Генералното собрание.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.timesofisrael.com/lapid-to-world-leaders-stop-palestinian-push-to-refer-conflict-to-the-hague/|title=Lapid to world leaders: Stop Palestinian push to refer conflict to the Hague|work=[[The Times of Israel]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20221205002057/https://www.timesofisrael.com/lapid-to-world-leaders-stop-palestinian-push-to-refer-conflict-to-the-hague/|archive-date=5 December 2022|accessdate=5 December 2022}}</ref> [[Организација за исламска соработка|Организацијата за исламска соработка]] (ОИС) го поздравила одобрувањето на резолуцијата од страна на Генералното собрание, „пофалувајќи ги ставовите на земјите што ја поддржаа, што ја потврдува нивната посветеност на меѓународното право и е во согласност со нивната историска поддршка за палестинската кауза“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aa.com.tr/en/world/oic-hails-un-vote-on-israel-s-occupation-of-palestine/2777115|title=OIC hails UN vote on Israel's occupation of Palestine|archive-url=https://web.archive.org/web/20230101141537/https://www.aa.com.tr/en/world/oic-hails-un-vote-on-israel-s-occupation-of-palestine/2777115|archive-date=1 January 2023|accessdate=1 January 2023}}</ref> == Поднесоци до Судот == Како краен рок за поднесување писмени изјави, судот го одредил 25 јули 2023 година, а како краен рок за писмени коментари за изјавите дадени од други држави или организации го поставил 25 октомври 2023 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/186/186-20230203-ORD-01-00-EN.pdf|title=Order on time-limits|date=3 February 2023|publisher=International Court of Justice|archive-url=https://web.archive.org/web/20230922230523/https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/186/186-20230203-ORD-01-00-EN.pdf|archive-date=22 September 2023|accessdate=27 October 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://english.wafa.ps/Pages/Details/133284|title=ICJ sets dates for submission of statements on Israel's practices in the occupied Palestinian territories|publisher=WAFA|archive-url=https://web.archive.org/web/20230209165426/https://english.wafa.ps/Pages/Details/133284|archive-date=9 February 2023|accessdate=9 February 2023}}</ref> На 7 август, Судот објавил дека во регистарот на Судот биле поднесени 57 писмени изјави, вклучувајќи 3 од меѓународни организации [[Арапска лига|- Лига на арапски држави]], [[Организација за исламска соработка]] и [[Африканска Унија|Африканска унија]], а останатите од Палестина и земји-членки на ОН.<ref>{{Наведена изјава за печат|title=No. 2023/43: Filing of written statements|date=7 August 2023}}</ref> Според ''[[Ле Монд]]'', 57 писмени поднесоци претставувал рекорд (повеќе отколку што се примени во кој било друг случај) од создавањето на Судот во 1945 година, што весникот го сметал за мала победа за Палестинците.<ref name="Le-Monde-Sept-2023">{{Наведени вести|title=Palestine: l'occupation israélienne face á la justice|last=Benjamin Barthe|date=22 September 2023|work=Le Monde|last2=Stéphanie Maupas|page=7|language=fr}}</ref> Писмените изјави не биле објавени од страна на Судот до почетокот на јавните расправи, но според ''Ле Монд'', големо мнозинство од 57 поднесоци ја признавале надлежноста на Судот да даде мислење за покренатите прашања и само околу 10 поднесоци го оспорувале упатувањето до Судот.<ref name="Le-Monde-Sept-2023"/> На 14 ноември, судот објавил дека 15 коментари за писмените изјави биле прифатени од Судот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://english.wafa.ps/Pages/Details/139318|title=ICJ says 15 written comments were filed on legal consequences of Israeli Policies, Practices in occupied Palestinian Territory|date=16 November 2023|publisher=WAFA}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/186/186-20231114-pre-01-00-en.pdf|title=No. 2023/65: Filing of written comments|date=14 November 2023|publisher=International Court of Justice}}</ref> === Канада === На 14 јули 2023 година, Владата на Канада тврдела дека Судот требал да го искористи своето дискреционо право да одбие да даде советодавно мислење, бидејќи Израел не ја прифатил надлежноста на Судот во ова прашање, а Советот за безбедност на ООН воспоставил рамка за страните да го решат спорот преку преговори.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://assets.nationbuilder.com/cjpme/pages/7259/attachments/original/1691759335/Canada_Submission_ICJ_Palestine_2023.pdf?1691759335|title=Written Statement of the Government of Canada|date=14 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231121121045/https://assets.nationbuilder.com/cjpme/pages/7259/attachments/original/1691759335/Canada_Submission_ICJ_Palestine_2023.pdf?1691759335|archive-date=21 November 2023|accessdate=28 October 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.justpeaceadvocates.ca/canada-attempting-to-block-the-icj-advisory-opinion-on-palestine/|title=Canada attempting to block the ICJ advisory opinion on Palestine|date=2023|work=Just Peace Advocates|archive-url=https://web.archive.org/web/20231028183829/https://www.justpeaceadvocates.ca/canada-attempting-to-block-the-icj-advisory-opinion-on-palestine/|archive-date=28 October 2023|accessdate=28 October 2023}}</ref><ref name="Cotler-and-Kittrie">{{Наведена мрежна страница|url=https://nationalpost.com/opinion/canada-must-continue-to-defend-israel-against-baseless-united-nations-attack|title=Opinion: Canada must continue to defend Israel against baseless United Nations attack|last=Irwin Cotler|last2=Orde Kittrie|date=27 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20240509171225/https://nationalpost.com/opinion/canada-must-continue-to-defend-israel-against-baseless-united-nations-attack|archive-date=9 May 2024|accessdate=28 October 2023}}</ref> === Франција === Иако Франција се воздржала во Генералното собрание по резолуцијата со која се барало советодавно мислење од Судот, сепак Франција поднела изјава до Судот од околу 20 страници, во која ја потврдувала нелегалната природа на колонизацијата, ги набројува законските обврски на окупаторот на окупираните територии, вклучувајќи го и Источен Ерусалим, и го забележала ризикот од анексија со свршен чин.<ref name="Le-Monde-Sept-2023"/> === Израел === Владата на Израел наводно доставила поднесоци до Судот тврдејќи дека Судот нема овластување да одлучува за израелско-палестинскиот конфликт и дека тој требал да се реши преку директни преговори меѓу Израел и Палестинската самоуправа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.timesofisrael.com/israel-tells-icj-it-lacks-authority-to-debate-conflict-argues-talks-only-solution/|title=Israel tells ICJ it lacks authority to debate conflict, says talks are only solution|date=28 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231028183827/https://www.timesofisrael.com/israel-tells-icj-it-lacks-authority-to-debate-conflict-argues-talks-only-solution/|archive-date=28 October 2023|accessdate=28 October 2023}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.jpost.com/israel-news/article-752919|title=Israel files written submission to ICJ against its 'occupation' hearing|last=Tovah Lazaroff|date=28 July 2023|work=The Jerusalem Post|access-date=28 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231028183825/https://www.jpost.com/israel-news/article-752919|archive-date=28 October 2023}}</ref> === Палестина === На 24 јули 2023 година, за време на состанокот во Хаг, палестинскиот министер за надворешни работи и иселеници, Ријад Ал-Малки, го доставил палестинскиот предлог.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://english.wafa.ps/Pages/Details/136897|title=FM Malki hands Palestine's written submissions to ICJ for legal opinion on nature of Israeli occupation of OPT|date=24 July 2023|publisher=WAFA|archive-url=https://web.archive.org/web/20230724173853/https://english.wafa.ps/Pages/Details/136897|archive-date=24 July 2023|accessdate=24 July 2023}}</ref> === Обединето Кралство === Во поднесеното барање од Обединетото Кралство се спротивставила на расправата за случајот во МСП.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2023/aug/24/uk-seeking-block-icj-ruling-israeli-occupation-palestine|title=UK 'seeking to block ICJ ruling' on Israeli occupation of Palestine|last=McKernan|first=Bethan|date=24 August 2023|work=The Guardian|access-date=28 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20240509171215/https://www.theguardian.com/world/2023/aug/24/uk-seeking-block-icj-ruling-israeli-occupation-palestine|archive-date=9 May 2024}}</ref> == Усни презентации == Усното презентирање на аргументите започнало на 19 февруари 2024 година кога палестинската делегација ги презентирала своите аргументи. Следниве земји презентирале усни аргументи во случајот: === Африка === * Африканска унија: Претставникот на Африканската унија, професорот Мохамед Хелал, изјавил: „Неправдата што се прави против народот во Газа го прави императив да се стави крај на неказнивоста на Израел и да се смета за одговорен за владеењето на правото“..<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/26/israels-war-on-gaza-live-man-made-disaster-as-israel-blocks-food-aid?update=2733945|title=International community let Palestinian people down: African Union at ICJ|access-date=27 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240227054416/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/26/israels-war-on-gaza-live-man-made-disaster-as-israel-blocks-food-aid?update=2733945|archive-date=27 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Libya}}:Либискиот претставник изјави дека Палестинците имаат право на самоопределување.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726397|title=Libya presents legal arguments at ICJ|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224001315/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726397|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Namibia}}: Министерката за правда на Намибија, [[Ивон Даусаб]], изјавил: „Палестинците и Намибијците претрпеа загуба на човечкото достоинство... и целосна кражба на нивната земја и природни ресурси... не можеме да гледаме на друга страна пред бруталните злосторства извршени врз палестинскиот народ“..<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2727994|title=Namibia remembers painful colonial history in ICJ remarks on Israel's occupation|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240223122420/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2727994|archive-date=23 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|South Africa}}: Јужна Африка тврдела дека израелската окупација претставува колонијален апартхејд, дека населбите треба да се демонтираат и дека на Палестинците треба да им се исплатат репарации.<ref name="AJ1"/> * {{Знаме|Sudan}}:Суданскиот претставник го повикал судот да издаде советодавно мислење за Израелците и Палестинците за да ги „удвојат своите напори за постигнување мир и безбедност“..<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728590|title=Sudan argues in favour of ICJ advisory opinion|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224064843/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728590|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> === Америка === * {{Знаме|Belize}}е: Претставникот на Белизе тврдел дека Газа е сè уште окупирана и покрај повлекувањето на Израел од 2005 година..<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720679|title=Belize argues Israel's illegal occupation of Gaza has been ongoing|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224203100/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720679|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Bolivia}}: Претставникот од Боливија тврдел дека окупаторските политики и практики на Израел го кршат меѓународното право.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720732|title='Israel obliged to stop atrocities, genocide in Gaza'|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224202901/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720732|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Brazil}}: Бразилскиот адвокат се залагал за решение со две држави и тврдеше дека израелската окупација е кршење на меѓународното право.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720798|title=More from Brazil's representative|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224202738/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720798|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Chile}}: Чилеанскиот претставник изјавил: „Со своите постапки, вклучувајќи ја експлоатацијата на природните ресурси, политиките на населбите, изградбата на ѕидот, легализацијата на предни позиции, меѓу другото, Израел ја покажа својата намера да ја контролира неограничено окупираната палестинска територија“..<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720870|title='Systematic violation of international law part of Israel's state policy'|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224202738/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720870|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|United States}}: Окупацијата мора да продолжи за самоодбрана на Израел.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2725994|title=China counters US point by point at ICJ|last=Vaessen|first=Step|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224013257/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2725994|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> === Азија === * {{Знаме|Bangladesh}}: Бангладеш тврдел дека Израел мора да ги повлече своите сили од окупираните територии и да ги расклопи сите доселенички структури.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720364|title=More on arguments presented by Bangladesh|access-date=25 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225000505/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720364|archive-date=25 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|China}}: Кинескиот претставник тврдело дека како окупиран народ, Палестинците имаат [[право на отпор]].<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2725979|title=China's remarks highlight Palestinians' right to resist|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224013258/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2725979|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Indonesia}}: Индонезискиот министер за надворешни работи, [[Ретно Марсуди]], изјавил: „Незаконската окупација на Израел и неговите злосторства мора да престанат и не треба да се нормализираат или признаваат. Јасно е дека Израел нема никаква намера да се придржува до меѓународните правни обврски.“<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728262|title=Indonesia's foreign minister at ICJ: 'Blatant violation of humanitarian law committed by Israel'|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240223165706/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728262|archive-date=23 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Japan}}: Правниот советник во Министерството за надворешни работи на Јапонија изјавил дека „решението за две држави, каде што Израел и идната независна палестинска држава ќе живеат еден до друг во мир и достоинство, останува единствениот одржлив пат за двата народа“..<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726113|title=Japan calls for creation of state for Palestinians to live in 'peace and dignity'|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224012544/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726113|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Pakistan}}: [[Министерот за право и правда]], Ахмед Ирфан Аслам, изјавил дека израелската окупација е реверзибилна, наведувајќи го повлекувањето на 1 милион доселеници од Алжир од страна на Франција во 1962 година..<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728220|title=Pakistan tells ICJ Israeli occupation 'not irreversible'|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224042238/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728220|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> === Европа === * {{Знаме|Ireland}}: Ирскиот претставник изјавил: „Со продолжената окупација на палестинската територија и активностите за населување што ги спроведува таму повеќе од половина век, Израел изврши сериозни прекршувања на голем број императивни норми на општото меѓународно право“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726065|title=Israel has committed 'serious breaches' of international law: Ireland|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224013257/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726065|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Belgium}}: Правниот експерт што ја претставувал Белгија изјавил дека израелската окупација има за цел трајна демографска промена и ги крши основните правила на меѓународното право.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720402|title=Israel's settlements aim to bring permanent demographic change|access-date=25 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225000129/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720402|archive-date=25 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Luxembourg}}: Адвокатот што го застапуваше Луксембург тврдеше дека „колонизациските активности на Израел не можат да се оправдаат како самоодбрана“ и посочи дека неговите постапки ја прекршиле [[Четврта Женевска конвенција|Четвртата Женевска конвенција]].<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726462|title=Israel's 'colonisation activities' are not self-defence: Luxembourg|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224000243/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726462|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Netherlands}}: Холандскиот претставник Рене Ј.М. Лефебер тврдел дека луѓето под окупација имале право на самоопределување.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720293|title=The Netherlands presents its arguments|access-date=25 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225001221/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720293|archive-date=25 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Norway}}:Норвешкиот министер за надворешни работи [[Еспен Барт Ајде]] изјавил дека „неправдата на која се изложени Палестинците мора да престане“ и тврдеше дека решението за две држави е „единственото решение за конфликтот меѓу Израел и Палестина“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728627|title=Israeli settlements 'biggest obstacle' to two-state solution: Norway|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240223180325/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728627|archive-date=23 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Russia}}: Рускиот претставник изјавил дека Израел треба да „ги запре сите активности за градење населби на окупираната територија“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2725208|title=Russia tells ICJ Israel must stop all settlement activities|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224022103/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2725208|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Slovenia}}: Словенија тврдела дека Палестинците имале „фундаментално човеково право“ на самоопределување и дека израелската окупација била пречка за тоа.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728551|title=Slovenia at ICJ: Self-determination 'fundamental' right for all|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224065100/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728551|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Switzerland}}: Швајцарскиот претставник изјавил дека израелската окупација „не може да се оправда според безбедносните барања бидејќи влијае на благосостојбата на населението и е дискриминаторска по природа“..<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728634|title=Switzerland at ICJ: Israel set up 'coercive environment' in Palestinian territories|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224060916/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728634|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|United Kingdom}}: Британскиот претставник признал дека израелската окупација била нелегална, но тврдел дека судот не треба да издава мислење за тоа.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728493|title=UK calls on ICJ to decline issuing an advisory opinion|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240223185127/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728493|archive-date=23 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> === Блискиот Исток === * {{Знаме|Arab League}}: Претставувајќи ја Арапската лига, [[Ралф Вајлд]] изјавил дека нема „задна правна основа“ за Израел да ја одржува окупацијата; тој заврши цитирајќи ја песната на палестинскиот поет [[Рефаат Аларир]] [[„Ако морам да умрам“]], во која се наведува: „Ако морам да умрам, мора да живеете за да ја раскажете мојата приказна. Ако морам да умрам, нека донесе надеж. Нека биде приказна“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/26/israels-war-on-gaza-live-man-made-disaster-as-israel-blocks-food-aid?update=2733800|title=ICJ: Arab League concludes oral arguments with words by poet killed in Israeli air strike|access-date=27 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240227060124/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/26/israels-war-on-gaza-live-man-made-disaster-as-israel-blocks-food-aid?update=2733800|archive-date=27 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Iran}}: Иран изјавил дека е „колективна правна и морална одговорност“ да се стави крај на окупацијата и дека „не треба да ги оставиме [Палестинците] сами и да ги разочараме“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2725865|title=Iran says UNSC responsible for Israeli atrocities|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224014000/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2725865|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Iraq}}: Ирачкиот претставник изјави дека Ирак е „длабоко загрижен за хуманитарните страдања што им се нанесени на Палестинците низ целата држава Палестина“..<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2725964|title=Israel must be held accountable for 'war crimes': Iraq to ICJ|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224013512/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2725964|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Jordan}}: Мајкл Вуд, претставувајќи го Јордан, изјави: „единствениот начин да се оствари [палестинското] право на самоопределување е да се стави крај на [израелската] окупација“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726172|title=Israeli occupation must end 'as a matter of urgency': Jordan|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224010903/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726172|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> Ајман Сафади понатаму изјави: „Окупацијата е незаконска, нехумана е, мора да заврши, а сепак Израел систематски ја консолидира окупацијата“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726132|title='No country must be allowed to be above the law': Jordan|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224011310/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726132|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Kuwait}}: Кувајтскиот претставник изјави: „Окупаторската сила водеше нелегитимна војна против Палестинците во Газа, карактеризирана со бројни прекршувања на меѓународното право“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726374|title='Why does the victim continue to be portrayed as the killer?': Kuwait|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224001448/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726374|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Lebanon}}: Либанскиот претставник изјавил: „Од 1967 година, Израел врши агресивен криминал, нелегално окупирајќи територии пред да ги анектира“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726417|title=Lebanon urges ICJ to help bring peace in Middle East|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224000955/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726417|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Oman}}: Претставникот на Оман изјавил дека Палестинците „живеат под окупација, угнетување, неправда и секојдневно понижување, додека меѓународната заедница не им помогнала во остварувањето на нивните аспирации за независна држава“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728166|title=Palestinians living in 'injustice, daily humiliation', Oman tells ICJ|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224185711/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728166|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Qatar}}: Катарскиот адвокат изјавил дека МСП има „јасен мандат, а всушност и одговорност да ја реши оваа неприфатлива ситуација. Кредибилитетот на меѓународниот правен поредок зависи од вашето мислење и влоговите не можат да бидат поголеми“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728326|title=Qatar says 'credibility of international legal order' depends on ICJ opinion|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240223155045/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728326|archive-date=23 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Saudi Arabia}}:Саудискиот претставник Зијад ал-Атија изјавил дека Израел извршил „флагрантни прекршувања на своите основни меѓународни обврски“ кон Палестинците под окупација..<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720257|title=More from Saudi Arabia's envoy Ziad al-Atiyah|access-date=25 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225001433/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720257|archive-date=25 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> == Мислење == На 19 јули 2024 година, МСП го донела своето мислење и заклучила дека израелската окупација на [[Палестина (држава)|палестинските територии]] била незаконска и дека Израел требал да стави крај на таа окупација, да се воздржи од создавање нови населби и да ги евакуира веќе воспоставените. Понатаму заклучи дека таму каде што Палестинците изгубиле земја и имот, Израел требал да плати репарации, а во врска со забраната за расна сегрегација и апартхејд во Меѓународната конвенција за елиминација на сите форми на расна дискриминација, судот утврдил дека израелските закони „спроведуваат поделба“ помеѓу Палестинците и доселениците на окупираните територии во физичка и правна смисла, „кршејќи го“ '''Член 3'''.<ref name="Amnesty_ICJ_vindication">{{Наведен Q|Q127606223}}</ref> Исто така, утврдил и дека сите држави и институции како [[Совет за безбедност на ООН|Советот за безбедност на ОН]] и [[Генерално собрание на Обединетите нации|Генералното собрание на Обединетите нации]], имале обврска да не ја признаваат окупацијата како легална, ниту да „даваат помош или поддршка“ за одржување на присуството на Израел на окупираните територии. Меѓу прекршувањата на меѓународното право, судот идентификувал практики како присилни иселувања, сеопфатни уривања на куќи и ограничувања на живеење и движење, преместување и задржување на доселеници во Источен Ерусалим и Западниот Брег, неуспех да се заштитат Палестинците од насилството на доселениците, поставување ограничувања на пристапот до вода, проширување на израелскиот закон во Западниот Брег и Источен Ерусалим и експлоатација од страна на Израел на ресурсите на окупираните територии.<ref name="Siddique">Haroon Siddique, [https://www.theguardian.com/world/article/2024/jul/19/israels-settlement-policies-break-international-law-court-finds UN court orders Israel to end its occupation of Palestinian territories,'] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240722174228/https://www.theguardian.com/world/article/2024/jul/19/israels-settlement-policies-break-international-law-court-finds}} ''[[Гардијан|The Guardian]]'', 19 July 2024</ref> Додека го покренувале прашањето за политиката на сепарација на Израел, забележувајќи разлика помеѓу сегрегација и апартхејд, тој не заклучил дека политиката спаѓала под одредбите на меѓународното право во врска со апартхејдот и се шпекулирало дека ова можеби било поврзано со загриженост за постигнување голем мнозински консензус меѓу претседавачките судии.<ref name="Haaretz">Aeyal Gross, [https://www.haaretz.com/israel-news/2024-07-19/ty-article/.premium/the-icj-just-demolished-one-of-israels-key-defenses-of-the-occupation/00000190-cc54-dcff-afd4-cfdc29ee0000 'The ICJ Just Demolished One of Israel's Key Defenses of the Occupation,'] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240720065012/https://www.haaretz.com/israel-news/2024-07-19/ty-article/.premium/the-icj-just-demolished-one-of-israels-key-defenses-of-the-occupation/00000190-cc54-dcff-afd4-cfdc29ee0000}} ''[[Haaretz]]'', 19 July 2024.</ref> Судот понатаму напишал:{{Блок-цитат|Судот смета дека кршењата од страна на Израел на забраната за стекнување територија со сила и на правото на палестинскиот народ на самоопределување имаат директно влијание врз легалноста на континуираното присуство на Израел, како окупаторска сила, на окупираната палестинска територија. Континуираната злоупотреба од страна на Израел на својата позиција како окупаторска сила, преку анексија и потврдување на трајна контрола врз окупираната палестинска територија и континуираното фрустрирање на правото на палестинскиот народ на самоопределување, ги крши основните принципи на меѓународното право и го прави присуството на Израел на окупираната палестинска територија незаконско.}} Судот изјавил дека [[израелско-палестинскиот мировен процес]] не го спречувало меѓународното право да се примени на ситуацијата,<ref name="Guardian_why_ICJ_hard_ignore">{{Наведен Q|Q127606871}}</ref> а МСП изјавила дека [[Генерално собрание на Обединетите нации|Генералното собрание на Обединетите нации]] и [[Совет за безбедност на ООН|Советот за безбедност]] се должни да го утврдат методот за ставање крај на незаконското присуство на Израел на окупираните територии и дека сите држави се должни да соработуваат со непризнавањето на израелската окупација на окупираните територии.<ref name="Reuters_top_UN_court_says_illegal">{{Наведен Q|Q127606905}}</ref> ОН потврдил дека прашањето ќе биде предадено на Генералното собрание на ОН со цел да се утврди каква акција ќе следи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/7/22/can-palestinians-expect-changes-after-icj-ruling-on-israels-occupation|title=Can Palestinians expect changes after ICJ ruling on Israel's occupation?|last=Al Jazeera Staff|work=Al Jazeera|archive-url=https://web.archive.org/web/20240724002042/https://www.aljazeera.com/news/2024/7/22/can-palestinians-expect-changes-after-icj-ruling-on-israels-occupation|archive-date=24 July 2024|accessdate=24 July 2024}}</ref> === Резолуција на Генералното собрание на ОН === На 18 септември 2024 година, Генералното собрание на ОН усвоило необврзувачка резолуција за спроведување на советодавното мислење од кои ,,за" гласале 124 земји, ,,воздржани" биле 43 земји, а ,,против" биле 14 земји, вклучувајќи ги Израел и САД. Европа била поделена на три дела: * „За" гласале Франција, Португалија, Ирска, Малта, Белгија, Шпанија и Норвешка; * „Воздржани" биле Швајцарија, Германија, Австрија, Шведска, Италија, Велика Британија и Холандија; * „Против" гласале Чешка и Унгарија.<ref name=":2">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2024/sep/18/un-general-assembly-resolution-israel-occupied-palestinian-territories|title=UN members back resolution directing Israel to leave occupied territories|last=Wintour|first=Patrick|date=2024-09-18|work=The Guardian|access-date=2024-09-19|last2=|first2=|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://press.un.org/en/20244/ga12626.doc.htm|title=General Assembly Overwhelmingly Adopts Historic Text Demanding Israel End Its Unlawful Presence, Policies in Occupied Palestinian Territory within One Year|date=2024-09-18|work=press.un.org}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.tagesschau.de/ausland/amerika/un-vollversammlung-fordert-rueckzug-von-israel-100.html|title=UN-Resolution fordert Rückzug Israels aus Palästinensergebieten|work=tagesschau.de|language=de|accessdate=2024-09-19}}</ref><ref name=":3">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.srf.ch/news/international/als-mandat-der-uno-schweiz-will-nahost-konferenz-ueber-voelkerrecht-einberufen|title=Nahost-Konferenz: Schweiz erhält Mandat der UNO|date=2024-09-19|work=Schweizer Radio und Fernsehen (SRF)|language=de|accessdate=2024-09-19}}</ref> Резолуцијата повикувала на повлекување на Израел од окупираната палестинска територија во рок од една година и ги повикала сите земји-членки да престанат да увезуваат производи од израелските населби на окупираната палестинска територија и да престанат да испорачуваат оружје, муниција и сродна опрема на Израел „во сите случаи кога постојат основани основи за сомневање дека тие може да се користат на окупираната палестинска територија“.<ref name=":2"/><ref name=":4">{{Наведена мрежна страница|url=https://documents.un.org/doc/undoc/ltd/n24/266/48/pdf/n2426648.pdf|title=United Nations General Assembly: A/ES-10/L.31/Rev.1|date=2024-09-13|work=un.org}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://documents.un.org/doc/undoc/gen/n24/272/75/pdf/n2427275.pdf|title=United Nations General Assembly: A/RES/ES-10/24|date=2024-09-19|work=un.org}}</ref> Швајцарија добила мандат да свика „Конференција на високите договорни страни на Четвртата Женевска конвенција во врска со заштитата на цивилите во време на војна за мерки за спроведување на Конвенцијата на окупираната палестинска територија, вклучувајќи го и Источен Ерусалим“, при што Конференцијата требала да се свика во следните 6 месеци.<ref name=":3"/><ref name=":4"/> == Реакции == === Политички реакции во Израел === Израелските лидери и политичари го осудија мислењето на МСП како [[Антисемитизам|антисемитско]]:<ref name="ha1"/> * [[Бенјамин Нетанјаху]] го нарекол мислењето „одлука заснована на лаги“, бидејќи „еврејскиот народ не е окупатор во сопствената земја“. <ref name="Berg">Raffi Berg, [https://www.bbc.com/news/articles/cjerjzxlpvdo 'UN top court says Israeli occupation of Palestinian territories is illegal,'] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240719153513/https://www.bbc.com/news/articles/cjerjzxlpvdo|date=19 July 2024}} [[BBC News]], 19 July 2024.</ref> * Пратеникот на Кнесетот, [[Јули Еделштајн|Јули Еделштајн,]] изјавил дека Меѓународниот суд на правдата бил „киднапиран од исламисти и нивните поддржувачи“.<ref name="JP">[https://www.jpost.com/israel-news/article-811060 'Israeli leaders slam ICJ's call for end to 'illegal' activities in Palestinian territories,'] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240719220812/https://www.jpost.com/israel-news/article-811060|date=19 July 2024}} ''[[Jerusalem Post]]'', 19 July 2024.</ref> * Министерот за национална безбедност [[Итамар Бен-Гвир]] изјавил дека одлуката „по којзнае кој пат докажува дека ова е изразито антисемитска и политичка организација“. * Израелскиот министер за финансии, [[Безалел Смотрих|Безалел Смотрих,]] повикал на итна анексија на Западниот Брег, наведувајќи: „Одговорот за Хаг - суверенитет сега.“<ref name="Ynet" /> * [[Бени Ганц]] изјавил дека одлуката била доказ за надворешно мешање кое е „контрапродуктивно за регионалната безбедност“, но исто така и дополнителен доказ за „судска оцена“ на политичкиот конфликт.<ref>[https://www.timesofisrael.com/liveblog-july-19-2024/ Gantz: ICJ ruling counterproductive to regional security; Liberman: Another antisemitic show] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240722175303/https://www.timesofisrael.com/liveblog-july-19-2024/|date=22 July 2024}} ''[[The Times of Israel]]'', 19 July 2024</ref> * [[Авигдор Либерман]] изјавил дека пресудата е „антисемитски чин“ и исто така го обвини судот за „почнување војна“ против Израел, кој „веќе се бори против шест други земји“. <ref name="Shpigel" /> * [[Јарив Левин]], заменик-премиер на Израел, изјавил: „Никаква лага [од страна на Светскиот суд] нема да го промени едноставниот факт: земјата Израел му припаѓа на народот на Израел.“ * [[Израел Кац]], израелскиот министер за надворешни работи, изјави дека пресудата е „опасна“ бидејќи им оди во прилог на екстремистите и „ги охрабрува палестинските власти да продолжат по својот пат на клевета“.<ref name="Shpigel" /> * [[Јаир Лапид]], лидерот на опозицијата, изјавил дека одлуката била „неповрзана, еднострана, извалкана со антисемитизам“ и „служи само на исламскиот тероризам“.<ref name="Shpigel" /> * [[Ахмад Тиби]] изјавил дека пресудата „точно ја доловува реалноста, утврдувајќи дека состојбата на сегрегација и примената на израелскиот закон на окупираните територии е апартхејд“.<ref name="Shpigel" /> * Израелската невладина организација за човекови права Б'целем изјавила: „Нема повеќе изговори. Меѓународната заедница мора да го принуди Израел да ја прекине окупацијата.“ === Политички одговори во Палестина === * Канцеларијата на палестинскиот претседател [[Махмуд Абас]] го поздравила мислењето и ја нарекла одлуката историска.<ref name=":0"/> * Генералниот секретар на Извршниот комитет на Палестинската ослободителна организација, [[Хусеин ал-Шеик]], ја поздравил пресудата како победа за правото на Палестинците на самоопределување и сметал дека пресудата претставува „колапс и пораз на проектот за јудаизација преку конфискација, населување, раселување и расистички практики против народ под окупација“. === Политички реакции во САД === * [[Стејт департмент|Државниот департмент на Соединетите Американски Држави]] го критикувал мислењето на МСП, тврдејќи дека тоа ќе ги отежнело идните преговори за палестинска држава.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.reuters.com/world/us-criticizes-icj-opinion-israeli-occupation-palestinian-territories-2024-07-20/|title=US criticizes ICJ opinion on Israeli occupation of Palestinian territories|accessdate=20 July 2024}}</ref> === Политички реакции во Велика Британија === * Новоформираната лабуристичка влада изјавила дека „ја почитува независноста на МСП“ и дека го разгледува мислењето пред да даде официјален одговор. * Министерството за надворешни работи додало дека Велика Британија „силно се спротивставува на проширувањето на нелегалните населби и зголемувањето на насилството на доселениците“.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/7/20/impunity-must-end-world-reacts-to-icj-ruling-against-israeli-occupation|title='Impunity must end': World reacts to ICJ ruling against Israeli occupation|last=Al Jazeera Staff|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20240724100107/https://www.aljazeera.com/news/2024/7/20/impunity-must-end-world-reacts-to-icj-ruling-against-israeli-occupation|archive-date=24 July 2024|accessdate=2024-07-24}}</ref> === Политички одговори во ЕУ === * [[Европска Унија|Европската Унија]] го поддржала советодавното мислење на МСП и изјавила дека мислењето било во согласност со сопствените ставови на блокот, а нејзиниот шеф за надворешна политика, [[Жозеп Борел]] рекол дека мислењето ќе биде анализирано во однос на неговото влијание врз политиката на ЕУ. <ref name="mee1"/> * [[Белгија|Белгиската]] министерка за надворешни работи, [[Хаџа Лахиб|Хаџа Лахиб,]] во објава на X изјавила: „Меѓународниот суд на правдата пресуди дека израелската окупација на палестинската територија не е во согласност со меѓународното право и дека активностите за населување мора да престанат. Белгија секогаш ќе се залага за почитување на меѓународното право.“<ref name=":1"/> * [[Шпанија]] изјавила дека мислењето „вклучува важни изјави... за незаконитоста на израелската окупација на палестинските територии и за населбите, меѓу другите аспекти“ и дека „Владата ги повикува ОН и меѓународната заедница да ги земат предвид заклучоците од извештајот и да донесат соодветни мерки во овој поглед“.<ref name=":1" /><ref>{{Наведени вести|url=https://thediplomatinspain.com/en/2024/07/21/spain-welcomes-the-icj-ruling-that-considers-the-israeli-occupation-of-palestinian-territories-illegal/89867/|title=Spain welcomes the ICJ ruling that considers the Israeli occupation of Palestinian territories illegal|last=Ayllon|first=Luis|date=2024-07-21|work=The Diplomat in Spain|access-date=24 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240724233607/https://thediplomatinspain.com/en/2024/07/21/spain-welcomes-the-icj-ruling-that-considers-the-israeli-occupation-of-palestinian-territories-illegal/89867/|archive-date=24 July 2024}}</ref> * Министерството за надворешни работи на [[Словенија]] го повикала Израел „да ги почитува своите должности и обврски според меѓународното право“, како што било наведено во мислењето на МСП. <ref name=":1" /> * [[Норвешка|Норвешкиот]] министер за надворешни работи, [[Еспен Барт Ајде]], во објава на X изјавли: „МСП е кристално јасен: израелските политики и практики треба да се сметаат за анексија на големи делови од окупираната палестинска територија и се во спротивност со меѓународното право. Ова е недвосмислена порака до Израел, која очекуваме веднаш да ја почитува.“<ref name=":1" /> === Политички одговори во Африка === * [[Јужноафриканска Република|Јужноафриканскиот]] министер за меѓународни односи и соработка, [[Роналд Ламола|Роналд Ламола,]] изјавил дека мислењето „ја потврдува долгогодишната позиција на Јужна Африка дека окупацијата на палестинската територија од страна на Израел останува незаконска според меѓународното право“ и дека „сега постои дополнителна законска обврска за сите држави да го прекинат соучеството во нелегалните дејствија на Израел и да дејствуваат за да обезбедат почитување на меѓународното право“, се велело во соопштението.<ref name=":1"/> === Анализи === * [[Даниел Леви (политички аналитичар)|Даниел Леви]], политички аналитичар, изјавика дека случајот пред МСП ќе ги натера третите страни да се справат со последиците од тоа што се „соучесници во ова кршење на меѓународното право и во гарантирањето неказнивост за страната што го прекршила, имено Израел“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/19/israels-war-on-gaza-live-food-trucks-surrounded-as-hunger-spreads-in-gaza?update=2718269|title=Hearing on Israeli occupation could help peace process under international law|work=Al Jazeera|archive-url=https://web.archive.org/web/20240219221522/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/19/israels-war-on-gaza-live-food-trucks-surrounded-as-hunger-spreads-in-gaza?update=2718269|archive-date=19 February 2024|accessdate=20 February 2024}}</ref> * Новинарот на Ynet, Итамар Ајхнер, изјавил дека иако одлуката на МСП претставувала најлошото сценарио од кое се плашеле израелските политичари, сепак самата „бруталност“ на мислењето можело да дејствува во корист на Израел и според него, веројатно било дека израелските лидери се надевале дека [[Доналд Трамп]] ќе победи на изборите во САД, а потоа ќе донесе закони против МСП и МКС и ќе воведе санкции врз судиите одговорни за овие пресуди. == Поврзано == * [[Меѓународно право и арапско-израелскиот конфликт]] * [[Правни последици од изградбата на ѕид на окупираната палестинска територија]] * [[Истрага на Меѓународниот кривичен суд во Палестина]] * [[Легалноста на израелската окупација на Палестина]] * [[Седумдесет и седма сесија на Генералното собрание на Обединетите нации]] * [[Тужбата за геноцид на Јужна Африка против Израел]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.icj-cij.org/case/186 Преглед на случајот] (од веб-страницата на Меѓународниот суд на правдата) * [https://www.undocs.org/A/RES/77/247 Целосен текст на резолуцијата на Генералното собрание на ООН] од 30 декември 2022 година * [https://www.un.org/unispal/document/verbatim-record-public-sitting-legal-consequences-arising-from-the-policies-and-practices-of-israel-in-the-occupied-palestinian-territory-including-east-jerusalem-21feb2024/ Verbatim Records од 19–21 февруари 2024 година] * [https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/186/186-20240719-adv-01-00-en.pdf Правни последици што произлегуваат од политиките и практиките на Израел на окупираната палестинска територија, вклучително и Источен Ерусалим], советодавно мислење на Меѓународниот суд на правдата, 19 јули 2024 година * [https://www.ejiltalk.org/will-history-repeat-itself-anticipating-the-icj-advisory-opinion-on-the-legal-status-of-israels-occupation-and-its-consequences/ Објава на блогот од ''EJIL:Talk!''] (блог на Европскиот журнал за меѓународно право) * [http://opiniojuris.org/2023/02/28/should-the-icj-answer-the-general-assemblys-request-for-an-advisory-opinion-on-the-legality-of-israels-occupation/ Објава на блогот од ''Opinio Juris''] {{Обединети Нации}} [[Категорија:Историја на човековите права]] 13c03s4w2hofh8veyuuudwz5vblsbzs 5577328 5577327 2026-06-15T11:28:58Z Jtasevski123 69538 5577328 wikitext text/x-wiki {{Разликување|Истрага на Меѓународниот кривичен суд во Палестина|Тужбата за геноцид на Јужна Африка против Израел|Правни последици од изградбата на ѕид на окупираната палестинска територија}}{{Судски случај|name=Правни последици што произлегуваат од политиките и практиките на Израел на окупираната палестинска територија, вклучувајќи го и Источен Ерусалим|court=[[Меѓународен суд на правдата]]|image=Seal of the International Court of Justice.png|imagesize=|imagelink=|imagealt=|caption=|full name=Правни последици што произлегуваат од политиките и практиките на Израел на окупираната палестинска територија, вклучувајќи го и Источен Ерусалим (Барање за советодавно мислење)|start_date={{start date|2023}}|date_decided={{End date|2024|07|19}}|citations=|ECLI=|transcripts=|judges=|number of judges=|decision by=|concurring=|dissenting=|concur/dissent=|prior actions=|appealed from=|appealed to=|subsequent actions=|related actions=|opinions=|keywords={{Hlist| [[Израелско-палестински конфликт]] | [[воена окупација]] | [[јавно меѓународно право]]}}|italic title=no}} '''''Правните последици што произлегуваат од политиките и практиките на Израел на окупираната палестинска територија, вклучително и Источен Ерусалим (Барање за советодавно мислење)''''' — постапка пред [[Меѓународен суд на правдата|Меѓународниот суд на правдата]] (МСП), кое претставува највисокото правно тело на [[Обединети нации|Обединетите нации]] (ОН), што произлегло од резолуцијата усвоена од [[Генерално собрание на Обединетите нации|Генералното собрание на Обединетите нации]] (ГСОН) во декември 2022 година, со која се барало од Судот да даде советодавно мислење во врска со легалноста на израелската окупација на [[Палестина (држава)|палестинските територии]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/2/19/whats-the-icj-case-against-israels-illegal-occupation-of-palestine|title=What's the ICJ case against Israel's illegal occupation of Palestine?|date=2024-02-19|work=Al Jazeera|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20240720080447/https://www.aljazeera.com/news/2024/2/19/whats-the-icj-case-against-israels-illegal-occupation-of-palestine|archive-date=20 July 2024|accessdate=2024-07-23}}</ref> Уште од 1967 година, палестинските територии кои го сочинувале [[Западен Брег|Западниот Брег]] (вклучувајќи го [[Источен Ерусалим]]) и [[Појас Газа|Појасот Газа]], биле окупирани од [[Израел]], што ја прави најдолгата воена окупација во модерната историја.<ref name="AIA">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2024/02/israel-must-end-its-occupation-of-palestine-to-stop-fuelling-apartheid-and-systematic-human-rights-violations/|title=Israel must end its occupation of Palestine to stop fuelling apartheid and systematic human rights violations|date=19 February 2024|work=Amnesty International|archive-url=https://web.archive.org/web/20240718064623/https://www.amnesty.org/en/latest/news/2024/02/israel-must-end-its-occupation-of-palestine-to-stop-fuelling-apartheid-and-systematic-human-rights-violations/|archive-date=18 July 2024|accessdate=14 July 2024}}</ref> Во 2004 година, МСП донеле советодавно мислење за израелската бариера на Западниот Брег, одлучувајќи дека таа е во спротивност со меѓународното право и требала да се отстрани. Во јануари 2023 година, МСП го прифатила барањето на Генералното собрание на ОН за советодавно мислење за правните последици што произлегувале од политиките и практиките на Израел на окупираните палестински територии.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/world-court-says-it-has-received-un-request-opinion-israel-occupation-2023-01-20/|title=World Court says it has received U.N. request for opinion on Israel occupation|date=20 January 2023|work=Reuters|archive-url=https://web.archive.org/web/20230323175629/https://www.reuters.com/world/middle-east/world-court-says-it-has-received-un-request-opinion-israel-occupation-2023-01-20/|archive-date=23 March 2023|accessdate=27 October 2023}}</ref><ref>{{Наведена изјава за печат|url=https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/186/186-20230120-pre-01-00-en.pdf|title=Press Release No. 2023/4: The General Assembly of the United Nations requests an advisory opinion from the Court in its resolution A/RES/77/247 on "Israeli practices affecting the human rights of the Palestinian people in the Occupied Palestinian Territory, including East Jerusalem"|date=20 January 2023|accessdate=27 October 2023}}</ref> На 19 фебруари биле отворени јавни расправи во седиштето на МСП во [[Хаг]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/world-court-hold-public-hearings-over-consequences-israels-occupation-2023-10-23/|title=World court to hold public hearings over consequences from Israel's occupation|date=23 October 2023|work=Reuters|archive-url=https://web.archive.org/web/20231023182643/https://www.reuters.com/world/middle-east/world-court-hold-public-hearings-over-consequences-israels-occupation-2023-10-23/|archive-date=23 October 2023|accessdate=23 October 2023}}</ref> со 52 држави и 3 меѓународни организации кои презентирале правни аргументи, најголем број учесници во кој било поединечен случај во историјата на МСП.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.un.org/unispal/document/legal-consequences-arising-from-the-policies-and-practices-of-israel-in-the-occupied-palestinian-territory-9feb-2024/|title=Legal Consequences Arising from the Policies and Practices of Israel in the OPT (Request for Advisory Opinion) – Public hearings schedule 19 to 26 February 2024 – ICJ Press Release|archive-url=https://web.archive.org/web/20240420113857/https://www.un.org/unispal/document/legal-consequences-arising-from-the-policies-and-practices-of-israel-in-the-occupied-palestinian-territory-9feb-2024/|archive-date=20 April 2024|accessdate=13 February 2024}}</ref><ref name="AIA"/><ref name="AJ1">{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720898|title=First 10 countries made clear Israel's occupation unlawful, should end immediately|last=Vaessen|first=Step|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224201049/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720898|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/2/19/whats-the-icj-case-against-israels-illegal-occupation-of-palestine|title=What's the ICJ case against Israel's illegal occupation of Palestine?|access-date=2024-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20240720080447/https://www.aljazeera.com/news/2024/2/19/whats-the-icj-case-against-israels-illegal-occupation-of-palestine|archive-date=20 July 2024|agency=Al Jazeera|language=en}}</ref> На 19 јули 2024 година, било донесено советодавното мислење на судот, во кое се утврдувало дека палестинските територии претставувале една политичка единица и дека окупацијата на Израел од 1967 година, како и последователното создавање израелски населби и експлоатација на природните ресурси, биле нелегални според меѓународното право, а воедно и пресудил дека Израел требал да плати целосна отштета на палестинскиот народ за штетата што ја предизвикала окупацијата и пресудил дека неговите политики ја кршеле Меѓународната конвенција за елиминација на сите форми на расна дискриминација. [[Палестинска самоуправа|Палестинската самоуправа]] ја поздравила одлуката како историска,<ref name="ha1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.haaretz.com/israel-news/2024-07-19/ty-article/.premium/as-israeli-leaders-seethe-at-antisemitic-icj-palestinian-president-says-justice-has-won/00000190-cb67-decf-a7b2-dff7f2240000|title=As Israel's Leaders Seethe at 'Antisemitic' ICJ Decision, Palestinian President Says Justice Has Won|date=20 July 2024|work=Haaretz|archive-url=https://web.archive.org/web/20240722032355/https://www.haaretz.com/israel-news/2024-07-19/ty-article/.premium/as-israeli-leaders-seethe-at-antisemitic-icj-palestinian-president-says-justice-has-won/00000190-cb67-decf-a7b2-dff7f2240000|archive-date=22 July 2024|accessdate=20 July 2024}}</ref> додека израелската влада формално ја отфрлила, наведувајќи дека политичко решение можело да се постигне само преку преговори и додека израелските лидери и политичари дополнително го осудија мислењето како [[Антисемитизам|антисемитско]],<ref name="ha1" /> сепак мислењето на судот било поддржано од [[Европска Унија|Европската Унија]]<ref name="mee1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.middleeasteye.net/live-blog/live-blog-update/eu-backs-icj-ruling-illegal-israeli-occupation|title=EU backs ICJ ruling on illegal Israeli occupation|date=20 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240722175815/https://www.middleeasteye.net/live-blog/live-blog-update/eu-backs-icj-ruling-illegal-israeli-occupation|archive-date=22 July 2024|accessdate=21 July 2024}}</ref>, но како по обичај критикувано од [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]].<ref name=":0">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/world/us-criticizes-icj-opinion-israeli-occupation-palestinian-territories-2024-07-20/|title=US criticizes ICJ opinion on Israeli occupation of Palestinian territories|last=Singh|first=Kanishka|date=2024-07-20|work=Reuters}}</ref> На 18 септември 2024 година, Генералното собрание на ОН усвоило резолуција со која се повикувало на крај, во рок од една година, на „незаконското присуство“ на Израел на Западниот Брег и Газа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://apnews.com/article/un-israel-palestinians-assembly-vote-gaza-a0136b26cad52070e79628639edbec2c|title=UN General Assembly widely supports a Palestinian resolution demanding Israel end its occupation|date=18 September 2024|work=AP News}}</ref> == Позадина == На 11 ноември 2022 година бил одобрен нацрт-предлогот подготвен од [[Палестина (држава)|Државата Палестина]] од страна на Специјалниот политички комитет и комитет за деколонизација (Четврти комитет)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://english.wafa.ps/Pages/Details/131810|title=Fourth Committee to refer Israel's occupation to ICJ for advisory opinion|publisher=WAFA|archive-url=https://web.archive.org/web/20221112200856/https://english.wafa.ps/Pages/Details/131810|archive-date=12 November 2022|accessdate=12 November 2022}}</ref> и бил усвоен со 98 гласови „за“, 17 „против“ и 52 „воздржани“ и било испратен до [[Генерално собрание на Обединетите нации|Генералното собрание]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.israelnationalnews.com/news/362665|title=UN committee approves: ICJ to be asked to provide legal opinion on Israeli 'occupation'|date=11 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221112200853/https://www.israelnationalnews.com/news/362665|archive-date=12 November 2022|accessdate=12 November 2022}}</ref> а Никарагва ја поднела нацрт-резолуцијата бидејќи Палестина не била полноправна членка на ОН.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.middleeastmonitor.com/20221112-un-agrees-to-ask-icj-opinion-on-israels-west-bank-occupation/|title=UN agrees to ask ICJ opinion on Israel's West Bank occupation|date=12 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221112201259/https://www.middleeastmonitor.com/20221112-un-agrees-to-ask-icj-opinion-on-israels-west-bank-occupation/|archive-date=12 November 2022|accessdate=12 November 2022}}</ref> На 30 декември 2022 година, Генералното собрание на ОН ја усвоило резолуцијата A/RES/77/247 со 87 гласови „за“, 26 „против“ и 53 „воздржани“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.abc.net.au/news/2022-12-31/un-seeks-court-opinion-on-violation-of-palestinian-rights/101819104|title=UN seeks court opinion on 'violation' of Palestinian rights|date=30 December 2022|work=ABC News (Australia)|archive-url=https://web.archive.org/web/20231029164645/https://www.abc.net.au/news/2022-12-31/un-seeks-court-opinion-on-violation-of-palestinian-rights/101819104|archive-date=29 October 2023|accessdate=29 October 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://digitallibrary.un.org/record/4012919/files/A_77_PV.56_%28Resumption_1%29-EN.pdf?ln=en|title=A.77/PV.56 (Resumption 1): General Assembly Official Records: Seventy-seventh session, 56th plenary meeting, Friday, 30 December 2022, 6 p.m., New York|archive-url=https://web.archive.org/web/20240509165241/https://digitallibrary.un.org/record/4012919/files/A_77_PV.56_%28Resumption_1%29-EN.pdf?ln=en|archive-date=9 May 2024|accessdate=29 October 2023}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/un-asks-world-court-give-opinion-israels-occupation-2022-12-30/|title=U.N.asks World Court to give opinion on Israel's occupation|last=Nichols|first=Michelle|date=30 December 2022|agency=Reuters|via=www.reuters.com}}</ref> На 20 јануари 2023 година, МСП потврдила дека „Барањето е префрлено до МСП преку писмо испратено од Генералниот секретар на Обединетите нации, Антонио Гутереш, на 17 јануари, а барањето е регистрирано вчера, во четврток.“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://english.wafa.ps/Pages/Details/132898|title=ICJ confirms it has received UN request for advisory opinion on Israeli occupation|publisher=WAFA|archive-url=https://web.archive.org/web/20230120194106/https://english.wafa.ps/Pages/Details/132898|archive-date=20 January 2023|accessdate=20 January 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.icj-cij.org/public/files/case-related/186/186-20230120-PRE-01-00-EN.pdf|title=The General Assembly of the United Nations requests an advisory opinion from the Court in its resolution A/RES/77/247 on 'Israeli practices affecting the human rights of the Palestinian people in the Occupied Palestinian Territory, including East Jerusalem'|last=International Court of Justice|date=20 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230122174916/https://www.icj-cij.org/public/files/case-related/186/186-20230120-PRE-01-00-EN.pdf|archive-date=22 January 2023|accessdate=22 January 2023}}</ref> == Резолуцијата на Генералното собрание на ОН == Во став 18 од резолуцијата<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.undocs.org/A/RES/77/247|title=Resolution adopted by the General Assembly on 30 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20240509165355/https://www.undocs.org/Home/Mobile?FinalSymbol=A%2FRES%2F77%2F247&Language=E&DeviceType=Desktop&LangRequested=False|archive-date=9 May 2024|accessdate=28 October 2023}}</ref> се барало од Судот да даде советодавно мислење за следните прашања:{{Блок-цитат|(а) Кои се правните последици што произлегуваат од континуираното кршење од страна на Израел на правото на палестинскиот народ на самоопределување, од неговата продолжена окупација, населување и анексија на палестинската територија окупирана од 1967 година, вклучувајќи ги и мерките насочени кон промена на демографскиот состав, карактерот и статусот на Светиот град Ерусалим, како и од неговото усвојување на сродни дискриминаторски закони и мерки? (б) Како политиките и практиките на Израел наведени во став 18 (а) погоре влијаат врз правниот статус на окупацијата и кои се правните последици што произлегуваат за сите држави и Обединетите нации од овој статус?}} == Гласање на Специјалниот политички и деколонизациски комитет на ОН == [[Податотека:ICJ_case_on_Israel's_occupation_of_the_Palestinian_territories,_UN's_Special_Political_and_Decolonization_Committee_vote.svg|центар|мини|1072x1072пкс|Гласање на Специјалниот политички и деколонизациски комитет на ОНсо зелена боја се означени државите кои гласале Засо бордо се означени државите кои гласале Противсо жолта боја се означени државите кои гласале Воздржаниа со сина боја е означени државите кои биле отсутни ]] {| class="wikitable sortable" ! style="vertical-align: bottom" |Гласај ! style="text-align: right; vertical-align: bottom;" | Количина ! style="text-align: left; vertical-align: bottom" | Држави |-| {{Да|Approve}} | style="text-align: right" | 98 | Авганистан, Алжир, Ангола, Антигва и Барбуда, Аргентина, Ерменија, Азербејџан, Бахамите, Бахреин, Бангладеш, Барбадос, Белгија, Белизе, Бенин, Боцвана, Бразил, Брунеи Дарусалам, Кабо Верде, Камбоџа, Чад, Чиле, Народна Република Кина, Коморските острови, Демократската Република Кореа, Демократската Република Куба, Република, Египет, Ел Салвадор, Габон, Гамбија, Гвинеја, Гвинеја-Бисао, Гвајана, Индонезија, Исламска Република Иран, Ирак, Ирска, Јордан, Казахстан, Кенија, Кувајт, Киргистан, Лао Народна Демократска Република, Либан, Лесото, Либија, Луксембург, Малезија, Малезија, Малдиурта Монголија, Мароко, Мозамбик, Намибија, Никарагва, Нигер, Нигерија, Оман, Пакистан, Панама, Парагвај, Перу, Полска, Португалија, Катар, Руска Федерација, Свети Китс и Невис, Света Луција, Свети Винсент и Гренадини, Саудиска Арабија, Сенегал, Сиера Леоне, Јужна Африка, Словенија, Јужна Африка, С. Суринам, Сириска Арапска Република, Таџикистан, Источен Тимор, Тринидад и Тобаго, Тунис, Туркменистан, Турција, Уганда, Украина, Обединетите Арапски Емирати, Узбекистан, Виетнам, Јемен, Зимбабве |-| {{Не|Against}} | style="text-align: right" | 17 | Австралија, Австрија, Канада, Чешка, Естонија, Германија, Гватемала, Унгарија, Израел, Италија, Либерија, Литванија, Маршалски Острови, Федерални Држави на Микронезија, Науру, Палау, САД |-| {{Maybe|Abstain}} | style="text-align: right" | 52 | Албанија, Андора, Белорусија, Босна и Херцеговина, Бугарија, Бурунди, Камерун, Колумбија, Костарика, Брегот на Слоновата Коска, Хрватска, Кипар, Данска, Еквадор, Еритреја, Етиопија, Финска, Франција, Грузија, Гана, Грција, Хаити, Хондурас, Исланд Црна Гора, Мјанмар, Холандија, Нов Зеланд, Северна Македонија, Норвешка, Филипини, Република Кореја, Република Молдавија, Романија, Руанда, Сан Марино, Србија, Словачка, Соломоновите Острови, Јужен Судан, Шпанија, Шведска, Швајцарија, Тајланд, Того, Обединетото Кралство, Уругвај |-| {{TBA|Absent}} | style="text-align: right" | 26 | Бутан, Боливија, Буркина Фасо, Централноафриканската Република, Конго, Демократска Република Конго, Доминика, Екваторијална Гвинеја, Есватини, Фиџи, Гренада, Јамајка, Кирибати, Мадагаскар, Малави, Непал, Папуа Нова Гвинеја, Самоа, Сао Томе, Република, Сејвалус, Танзанија, Вануату, Венецуела, Замбија |- ! style="text-align: left" | Вкупно ! style="text-align: right" | 193 |} == Гласање на Генералното собрание == [[Податотека:ICJ_case_on_Israel's_occupation_of_the_Palestinian_territories,_General_Assembly_vote.svg|центар|мини|1072x1072пкс|Гласање на Генералното собраниесо зелена боја се означени државите кои гласале Засо бордо се означени државите кои гласале Противсо жолта боја се означени државите кои гласале Воздржаниа со сина боја е означени државите кои биле отсутни ]] {| class="wikitable sortable" ! style="vertical-align: bottom" |Гласај ! style="text-align: right; vertical-align: bottom;" | Количина ! style="text-align: left; vertical-align: bottom" | Држави |-| {{Да|Approve}} | style="text-align: right" | 87 | Алжир, Ангола, Аргентина, Ерменија, Азербејџан, Бахамите, Бахреин, Бангладеш, Барбадос, Белгија, Белизе, Боливија, Боцвана, Брунеи Дарусалам, Камбоџа, Чиле, Народна Република Кина, Колумбија, Куба, Демократска Народна Република Кореја, Џибути, Габон, Египет, Ел Сал. Гвинеја-Бисао, Гвајана, Индонезија, Исламска Република Иран, Ирак, Ирска, Јамајка, Јордан, Казахстан, Кувајт, Киргистан, Народна Демократска Република Лао, Либан, Лесото, Либија, Луксембург, Малезија, Малдиви, Мали, Малта, Мавританија, Маурициус, Монголби, Монголби, Мексико, Никарагва, Нигерија, Оман, Пакистан, Парагвај, Перу, Полска, Португалија, Катар, Руска Федерација, Свети Китс и Невис, Света Луција, Свети Винсент и Гренадини, Саудиска Арабија, Сенегал, Сиера Леоне, Сингапур, Словенија, Сомалија, Јужна Африка, Шри Ланка, Судан, Сириска Арапска Република, Судан, Сириска Арапска Република, Туркменистан, Уганда, Обединетите Арапски Емирати, Виетнам, Јемен, Замбија, Зимбабве |-| {{Не|Against}} | style="text-align: right" | 26 | Албанија, Австралија, Австрија, Канада, Костарика, Хрватска, Чешка, Демократска Република Конго, Естонија, Германија, Гватемала, Унгарија, Израел, Италија, Кенија, Либерија, Литванија, Маршалски Острови, Федерални Држави Микронезија, Науру, Палау, Папуа Нова Гвинеја, Романија, Того, Обединето Кралство, САД |-| {{Maybe|Abstain}} | style="text-align: right" | 53 | Андора, Белорусија, Босна и Херцеговина, Бразил, Бугарија, Бурунди, Камерун, Брегот на Слоновата Коска, Кипар, Данска, Доминиканска Република, Еквадор, Еритреја, Етиопија, Фиџи, Финска, Франција, Грузија, Гана, Грција, Хаити, Хондурас, Исланд, Индија, Латвија, Јапонија, Монако, Црна Гора, Мјанмар, Холандија, Нов Зеланд, Норвешка, Панама, Филипини, Република Кореја, Република Молдавија, Руанда, Самоа, Сан Марино, Србија, Словачка, Соломонските Острови, Јужен Судан, Шпанија, Шведска, Швајцарија, Тајланд, Танзанија, Вануа, Уругвај, |-| {{TBA|Absent}} | style="text-align: right" | 27 | Авганистан, Антигва и Барбуда, Бенин, Бутан, Буркина Фасо, Кабо Верде, Централноафриканска Република, Чад, Комори, Конго, Доминика, Екваторијална Гвинеја, Есватини, Гамбија, Мадагаскар, Непал, Нигер, Северна Македонија, Сао Томе и Принсипе, Украина, Сејшели, Тимор-Сури Узбекистан, Венецуела |- ! style="text-align: left" | Вкупно ! style="text-align: right" | 193 |} == Реакции на резолуцијата на Генералното собрание на ОН == [[Ријад ал-Малики]], [[Министерство за надворешни работи и иселеници (Палестина)|министер за надворешни работи и иселеници на Државата Палестина]], ја поздравил резолуцијата како „дипломатски и правен успех и достигнување“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.wionews.com/world/un-adopts-palestinian-resolution-to-ask-icj-opinion-on-israels-prolonged-occupation-533483|title=UN adopts Palestinian resolution to seek ICJ opinion on Israel's 'prolonged occupation'|date=12 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20240509165259/https://www.wionews.com/world/un-adopts-palestinian-resolution-to-ask-icj-opinion-on-israels-prolonged-occupation-533483|archive-date=9 May 2024|accessdate=12 November 2022}}</ref> и изразил благодарност до нациите што ја поддржале резолуцијата со тоа што ја спонзорирале и гласаа за неа. Тој ги повикал земјите што не ја поддржале резолуцијата да „се придржуваат кон меѓународното право и да избегнуваат да застанат на погрешната страна од историјата“, а неколку дена пред конечното гласање, во обид да го спречи упатувањето на конфликтот во Хаг, тогашниот израелски премиер [[Јаир Лапид]] им пишал на 50 земји, барајќи од нив да не ја поддржат во Генералното собрание.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.timesofisrael.com/lapid-to-world-leaders-stop-palestinian-push-to-refer-conflict-to-the-hague/|title=Lapid to world leaders: Stop Palestinian push to refer conflict to the Hague|work=[[The Times of Israel]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20221205002057/https://www.timesofisrael.com/lapid-to-world-leaders-stop-palestinian-push-to-refer-conflict-to-the-hague/|archive-date=5 December 2022|accessdate=5 December 2022}}</ref> [[Организација за исламска соработка|Организацијата за исламска соработка]] (ОИС) го поздравила одобрувањето на резолуцијата од страна на Генералното собрание, „пофалувајќи ги ставовите на земјите што ја поддржаа, што ја потврдува нивната посветеност на меѓународното право и е во согласност со нивната историска поддршка за палестинската кауза“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aa.com.tr/en/world/oic-hails-un-vote-on-israel-s-occupation-of-palestine/2777115|title=OIC hails UN vote on Israel's occupation of Palestine|archive-url=https://web.archive.org/web/20230101141537/https://www.aa.com.tr/en/world/oic-hails-un-vote-on-israel-s-occupation-of-palestine/2777115|archive-date=1 January 2023|accessdate=1 January 2023}}</ref> == Поднесоци до Судот == Како краен рок за поднесување писмени изјави, судот го одредил 25 јули 2023 година, а како краен рок за писмени коментари за изјавите дадени од други држави или организации го поставил 25 октомври 2023 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/186/186-20230203-ORD-01-00-EN.pdf|title=Order on time-limits|date=3 February 2023|publisher=International Court of Justice|archive-url=https://web.archive.org/web/20230922230523/https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/186/186-20230203-ORD-01-00-EN.pdf|archive-date=22 September 2023|accessdate=27 October 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://english.wafa.ps/Pages/Details/133284|title=ICJ sets dates for submission of statements on Israel's practices in the occupied Palestinian territories|publisher=WAFA|archive-url=https://web.archive.org/web/20230209165426/https://english.wafa.ps/Pages/Details/133284|archive-date=9 February 2023|accessdate=9 February 2023}}</ref> На 7 август, Судот објавил дека во регистарот на Судот биле поднесени 57 писмени изјави, вклучувајќи 3 од меѓународни организации [[Арапска лига|- Лига на арапски држави]], [[Организација за исламска соработка]] и [[Африканска Унија|Африканска унија]], а останатите од Палестина и земји-членки на ОН.<ref>{{Наведена изјава за печат|title=No. 2023/43: Filing of written statements|date=7 August 2023}}</ref> Според ''[[Ле Монд]]'', 57 писмени поднесоци претставувал рекорд (повеќе отколку што се примени во кој било друг случај) од создавањето на Судот во 1945 година, што весникот го сметал за мала победа за Палестинците.<ref name="Le-Monde-Sept-2023">{{Наведени вести|title=Palestine: l'occupation israélienne face á la justice|last=Benjamin Barthe|date=22 September 2023|work=Le Monde|last2=Stéphanie Maupas|page=7|language=fr}}</ref> Писмените изјави не биле објавени од страна на Судот до почетокот на јавните расправи, но според ''Ле Монд'', големо мнозинство од 57 поднесоци ја признавале надлежноста на Судот да даде мислење за покренатите прашања и само околу 10 поднесоци го оспорувале упатувањето до Судот.<ref name="Le-Monde-Sept-2023"/> На 14 ноември, судот објавил дека 15 коментари за писмените изјави биле прифатени од Судот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://english.wafa.ps/Pages/Details/139318|title=ICJ says 15 written comments were filed on legal consequences of Israeli Policies, Practices in occupied Palestinian Territory|date=16 November 2023|publisher=WAFA}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/186/186-20231114-pre-01-00-en.pdf|title=No. 2023/65: Filing of written comments|date=14 November 2023|publisher=International Court of Justice}}</ref> === Канада === На 14 јули 2023 година, Владата на Канада тврдела дека Судот требал да го искористи своето дискреционо право да одбие да даде советодавно мислење, бидејќи Израел не ја прифатил надлежноста на Судот во ова прашање, а Советот за безбедност на ООН воспоставил рамка за страните да го решат спорот преку преговори.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://assets.nationbuilder.com/cjpme/pages/7259/attachments/original/1691759335/Canada_Submission_ICJ_Palestine_2023.pdf?1691759335|title=Written Statement of the Government of Canada|date=14 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231121121045/https://assets.nationbuilder.com/cjpme/pages/7259/attachments/original/1691759335/Canada_Submission_ICJ_Palestine_2023.pdf?1691759335|archive-date=21 November 2023|accessdate=28 October 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.justpeaceadvocates.ca/canada-attempting-to-block-the-icj-advisory-opinion-on-palestine/|title=Canada attempting to block the ICJ advisory opinion on Palestine|date=2023|work=Just Peace Advocates|archive-url=https://web.archive.org/web/20231028183829/https://www.justpeaceadvocates.ca/canada-attempting-to-block-the-icj-advisory-opinion-on-palestine/|archive-date=28 October 2023|accessdate=28 October 2023}}</ref><ref name="Cotler-and-Kittrie">{{Наведена мрежна страница|url=https://nationalpost.com/opinion/canada-must-continue-to-defend-israel-against-baseless-united-nations-attack|title=Opinion: Canada must continue to defend Israel against baseless United Nations attack|last=Irwin Cotler|last2=Orde Kittrie|date=27 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20240509171225/https://nationalpost.com/opinion/canada-must-continue-to-defend-israel-against-baseless-united-nations-attack|archive-date=9 May 2024|accessdate=28 October 2023}}</ref> === Франција === Иако Франција се воздржала во Генералното собрание по резолуцијата со која се барало советодавно мислење од Судот, сепак Франција поднела изјава до Судот од околу 20 страници, во која ја потврдувала нелегалната природа на колонизацијата, ги набројува законските обврски на окупаторот на окупираните територии, вклучувајќи го и Источен Ерусалим, и го забележала ризикот од анексија со свршен чин.<ref name="Le-Monde-Sept-2023"/> === Израел === Владата на Израел наводно доставила поднесоци до Судот тврдејќи дека Судот нема овластување да одлучува за израелско-палестинскиот конфликт и дека тој требал да се реши преку директни преговори меѓу Израел и Палестинската самоуправа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.timesofisrael.com/israel-tells-icj-it-lacks-authority-to-debate-conflict-argues-talks-only-solution/|title=Israel tells ICJ it lacks authority to debate conflict, says talks are only solution|date=28 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231028183827/https://www.timesofisrael.com/israel-tells-icj-it-lacks-authority-to-debate-conflict-argues-talks-only-solution/|archive-date=28 October 2023|accessdate=28 October 2023}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.jpost.com/israel-news/article-752919|title=Israel files written submission to ICJ against its 'occupation' hearing|last=Tovah Lazaroff|date=28 July 2023|work=The Jerusalem Post|access-date=28 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231028183825/https://www.jpost.com/israel-news/article-752919|archive-date=28 October 2023}}</ref> === Палестина === На 24 јули 2023 година, за време на состанокот во Хаг, палестинскиот министер за надворешни работи и иселеници, Ријад Ал-Малки, го доставил палестинскиот предлог.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://english.wafa.ps/Pages/Details/136897|title=FM Malki hands Palestine's written submissions to ICJ for legal opinion on nature of Israeli occupation of OPT|date=24 July 2023|publisher=WAFA|archive-url=https://web.archive.org/web/20230724173853/https://english.wafa.ps/Pages/Details/136897|archive-date=24 July 2023|accessdate=24 July 2023}}</ref> === Обединето Кралство === Во поднесеното барање од Обединетото Кралство се спротивставила на расправата за случајот во МСП.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2023/aug/24/uk-seeking-block-icj-ruling-israeli-occupation-palestine|title=UK 'seeking to block ICJ ruling' on Israeli occupation of Palestine|last=McKernan|first=Bethan|date=24 August 2023|work=The Guardian|access-date=28 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20240509171215/https://www.theguardian.com/world/2023/aug/24/uk-seeking-block-icj-ruling-israeli-occupation-palestine|archive-date=9 May 2024}}</ref> == Усни презентации == Усното презентирање на аргументите започнало на 19 февруари 2024 година кога палестинската делегација ги презентирала своите аргументи. Следниве земји презентирале усни аргументи во случајот: === Африка === * Африканска унија: Претставникот на Африканската унија, професорот Мохамед Хелал, изјавил: „Неправдата што се прави против народот во Газа го прави императив да се стави крај на неказнивоста на Израел и да се смета за одговорен за владеењето на правото“..<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/26/israels-war-on-gaza-live-man-made-disaster-as-israel-blocks-food-aid?update=2733945|title=International community let Palestinian people down: African Union at ICJ|access-date=27 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240227054416/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/26/israels-war-on-gaza-live-man-made-disaster-as-israel-blocks-food-aid?update=2733945|archive-date=27 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Libya}}:Либискиот претставник изјави дека Палестинците имаат право на самоопределување.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726397|title=Libya presents legal arguments at ICJ|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224001315/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726397|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Namibia}}: Министерката за правда на Намибија, [[Ивон Даусаб]], изјавил: „Палестинците и Намибијците претрпеа загуба на човечкото достоинство... и целосна кражба на нивната земја и природни ресурси... не можеме да гледаме на друга страна пред бруталните злосторства извршени врз палестинскиот народ“..<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2727994|title=Namibia remembers painful colonial history in ICJ remarks on Israel's occupation|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240223122420/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2727994|archive-date=23 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|South Africa}}: Јужна Африка тврдела дека израелската окупација претставува колонијален апартхејд, дека населбите треба да се демонтираат и дека на Палестинците треба да им се исплатат репарации.<ref name="AJ1"/> * {{Знаме|Sudan}}:Суданскиот претставник го повикал судот да издаде советодавно мислење за Израелците и Палестинците за да ги „удвојат своите напори за постигнување мир и безбедност“..<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728590|title=Sudan argues in favour of ICJ advisory opinion|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224064843/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728590|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> === Америка === * {{Знаме|Belize}}е: Претставникот на Белизе тврдел дека Газа е сè уште окупирана и покрај повлекувањето на Израел од 2005 година..<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720679|title=Belize argues Israel's illegal occupation of Gaza has been ongoing|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224203100/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720679|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Bolivia}}: Претставникот од Боливија тврдел дека окупаторските политики и практики на Израел го кршат меѓународното право.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720732|title='Israel obliged to stop atrocities, genocide in Gaza'|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224202901/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720732|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Brazil}}: Бразилскиот адвокат се залагал за решение со две држави и тврдеше дека израелската окупација е кршење на меѓународното право.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720798|title=More from Brazil's representative|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224202738/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720798|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Chile}}: Чилеанскиот претставник изјавил: „Со своите постапки, вклучувајќи ја експлоатацијата на природните ресурси, политиките на населбите, изградбата на ѕидот, легализацијата на предни позиции, меѓу другото, Израел ја покажа својата намера да ја контролира неограничено окупираната палестинска територија“..<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720870|title='Systematic violation of international law part of Israel's state policy'|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224202738/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720870|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|United States}}: Окупацијата мора да продолжи за самоодбрана на Израел.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2725994|title=China counters US point by point at ICJ|last=Vaessen|first=Step|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224013257/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2725994|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> === Азија === * {{Знаме|Bangladesh}}: Бангладеш тврдел дека Израел мора да ги повлече своите сили од окупираните територии и да ги расклопи сите доселенички структури.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720364|title=More on arguments presented by Bangladesh|access-date=25 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225000505/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720364|archive-date=25 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|China}}: Кинескиот претставник тврдело дека како окупиран народ, Палестинците имаат [[право на отпор]].<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2725979|title=China's remarks highlight Palestinians' right to resist|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224013258/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2725979|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Indonesia}}: Индонезискиот министер за надворешни работи, [[Ретно Марсуди]], изјавил: „Незаконската окупација на Израел и неговите злосторства мора да престанат и не треба да се нормализираат или признаваат. Јасно е дека Израел нема никаква намера да се придржува до меѓународните правни обврски.“<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728262|title=Indonesia's foreign minister at ICJ: 'Blatant violation of humanitarian law committed by Israel'|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240223165706/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728262|archive-date=23 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Japan}}: Правниот советник во Министерството за надворешни работи на Јапонија изјавил дека „решението за две држави, каде што Израел и идната независна палестинска држава ќе живеат еден до друг во мир и достоинство, останува единствениот одржлив пат за двата народа“..<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726113|title=Japan calls for creation of state for Palestinians to live in 'peace and dignity'|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224012544/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726113|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Pakistan}}: [[Министерот за право и правда]], Ахмед Ирфан Аслам, изјавил дека израелската окупација е реверзибилна, наведувајќи го повлекувањето на 1 милион доселеници од Алжир од страна на Франција во 1962 година..<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728220|title=Pakistan tells ICJ Israeli occupation 'not irreversible'|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224042238/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728220|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> === Европа === * {{Знаме|Ireland}}: Ирскиот претставник изјавил: „Со продолжената окупација на палестинската територија и активностите за населување што ги спроведува таму повеќе од половина век, Израел изврши сериозни прекршувања на голем број императивни норми на општото меѓународно право“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726065|title=Israel has committed 'serious breaches' of international law: Ireland|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224013257/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726065|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Belgium}}: Правниот експерт што ја претставувал Белгија изјавил дека израелската окупација има за цел трајна демографска промена и ги крши основните правила на меѓународното право.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720402|title=Israel's settlements aim to bring permanent demographic change|access-date=25 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225000129/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720402|archive-date=25 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Luxembourg}}: Адвокатот што го застапуваше Луксембург тврдеше дека „колонизациските активности на Израел не можат да се оправдаат како самоодбрана“ и посочи дека неговите постапки ја прекршиле [[Четврта Женевска конвенција|Четвртата Женевска конвенција]].<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726462|title=Israel's 'colonisation activities' are not self-defence: Luxembourg|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224000243/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726462|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Netherlands}}: Холандскиот претставник Рене Ј.М. Лефебер тврдел дека луѓето под окупација имале право на самоопределување.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720293|title=The Netherlands presents its arguments|access-date=25 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225001221/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720293|archive-date=25 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Norway}}:Норвешкиот министер за надворешни работи [[Еспен Барт Ајде]] изјавил дека „неправдата на која се изложени Палестинците мора да престане“ и тврдеше дека решението за две држави е „единственото решение за конфликтот меѓу Израел и Палестина“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728627|title=Israeli settlements 'biggest obstacle' to two-state solution: Norway|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240223180325/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728627|archive-date=23 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Russia}}: Рускиот претставник изјавил дека Израел треба да „ги запре сите активности за градење населби на окупираната територија“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2725208|title=Russia tells ICJ Israel must stop all settlement activities|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224022103/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2725208|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Slovenia}}: Словенија тврдела дека Палестинците имале „фундаментално човеково право“ на самоопределување и дека израелската окупација била пречка за тоа.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728551|title=Slovenia at ICJ: Self-determination 'fundamental' right for all|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224065100/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728551|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Switzerland}}: Швајцарскиот претставник изјавил дека израелската окупација „не може да се оправда според безбедносните барања бидејќи влијае на благосостојбата на населението и е дискриминаторска по природа“..<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728634|title=Switzerland at ICJ: Israel set up 'coercive environment' in Palestinian territories|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224060916/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728634|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|United Kingdom}}: Британскиот претставник признал дека израелската окупација била нелегална, но тврдел дека судот не треба да издава мислење за тоа.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728493|title=UK calls on ICJ to decline issuing an advisory opinion|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240223185127/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728493|archive-date=23 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> === Блискиот Исток === * {{Знаме|Arab League}}: Претставувајќи ја Арапската лига, [[Ралф Вајлд]] изјавил дека нема „задна правна основа“ за Израел да ја одржува окупацијата; тој заврши цитирајќи ја песната на палестинскиот поет [[Рефаат Аларир]] [[„Ако морам да умрам“]], во која се наведува: „Ако морам да умрам, мора да живеете за да ја раскажете мојата приказна. Ако морам да умрам, нека донесе надеж. Нека биде приказна“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/26/israels-war-on-gaza-live-man-made-disaster-as-israel-blocks-food-aid?update=2733800|title=ICJ: Arab League concludes oral arguments with words by poet killed in Israeli air strike|access-date=27 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240227060124/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/26/israels-war-on-gaza-live-man-made-disaster-as-israel-blocks-food-aid?update=2733800|archive-date=27 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Iran}}: Иран изјавил дека е „колективна правна и морална одговорност“ да се стави крај на окупацијата и дека „не треба да ги оставиме [Палестинците] сами и да ги разочараме“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2725865|title=Iran says UNSC responsible for Israeli atrocities|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224014000/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2725865|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Iraq}}: Ирачкиот претставник изјави дека Ирак е „длабоко загрижен за хуманитарните страдања што им се нанесени на Палестинците низ целата држава Палестина“..<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2725964|title=Israel must be held accountable for 'war crimes': Iraq to ICJ|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224013512/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2725964|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Jordan}}: Мајкл Вуд, претставувајќи го Јордан, изјави: „единствениот начин да се оствари [палестинското] право на самоопределување е да се стави крај на [израелската] окупација“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726172|title=Israeli occupation must end 'as a matter of urgency': Jordan|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224010903/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726172|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> Ајман Сафади понатаму изјави: „Окупацијата е незаконска, нехумана е, мора да заврши, а сепак Израел систематски ја консолидира окупацијата“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726132|title='No country must be allowed to be above the law': Jordan|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224011310/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726132|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Kuwait}}: Кувајтскиот претставник изјави: „Окупаторската сила водеше нелегитимна војна против Палестинците во Газа, карактеризирана со бројни прекршувања на меѓународното право“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726374|title='Why does the victim continue to be portrayed as the killer?': Kuwait|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224001448/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726374|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Lebanon}}: Либанскиот претставник изјавил: „Од 1967 година, Израел врши агресивен криминал, нелегално окупирајќи територии пред да ги анектира“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726417|title=Lebanon urges ICJ to help bring peace in Middle East|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224000955/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726417|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Oman}}: Претставникот на Оман изјавил дека Палестинците „живеат под окупација, угнетување, неправда и секојдневно понижување, додека меѓународната заедница не им помогнала во остварувањето на нивните аспирации за независна држава“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728166|title=Palestinians living in 'injustice, daily humiliation', Oman tells ICJ|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224185711/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728166|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Qatar}}: Катарскиот адвокат изјавил дека МСП има „јасен мандат, а всушност и одговорност да ја реши оваа неприфатлива ситуација. Кредибилитетот на меѓународниот правен поредок зависи од вашето мислење и влоговите не можат да бидат поголеми“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728326|title=Qatar says 'credibility of international legal order' depends on ICJ opinion|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240223155045/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728326|archive-date=23 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Saudi Arabia}}:Саудискиот претставник Зијад ал-Атија изјавил дека Израел извршил „флагрантни прекршувања на своите основни меѓународни обврски“ кон Палестинците под окупација..<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720257|title=More from Saudi Arabia's envoy Ziad al-Atiyah|access-date=25 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225001433/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720257|archive-date=25 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> == Мислење == На 19 јули 2024 година, МСП го донела своето мислење и заклучила дека израелската окупација на [[Палестина (држава)|палестинските територии]] била незаконска и дека Израел требал да стави крај на таа окупација, да се воздржи од создавање нови населби и да ги евакуира веќе воспоставените. Понатаму заклучи дека таму каде што Палестинците изгубиле земја и имот, Израел требал да плати репарации, а во врска со забраната за расна сегрегација и апартхејд во Меѓународната конвенција за елиминација на сите форми на расна дискриминација, судот утврдил дека израелските закони „спроведуваат поделба“ помеѓу Палестинците и доселениците на окупираните територии во физичка и правна смисла, „кршејќи го“ '''Член 3'''.<ref name="Amnesty_ICJ_vindication">{{Наведен Q|Q127606223}}</ref> Исто така, утврдил и дека сите држави и институции како [[Совет за безбедност на ООН|Советот за безбедност на ОН]] и [[Генерално собрание на Обединетите нации|Генералното собрание на Обединетите нации]], имале обврска да не ја признаваат окупацијата како легална, ниту да „даваат помош или поддршка“ за одржување на присуството на Израел на окупираните територии. Меѓу прекршувањата на меѓународното право, судот идентификувал практики како присилни иселувања, сеопфатни уривања на куќи и ограничувања на живеење и движење, преместување и задржување на доселеници во Источен Ерусалим и Западниот Брег, неуспех да се заштитат Палестинците од насилството на доселениците, поставување ограничувања на пристапот до вода, проширување на израелскиот закон во Западниот Брег и Источен Ерусалим и експлоатација од страна на Израел на ресурсите на окупираните територии.<ref name="Siddique">Haroon Siddique, [https://www.theguardian.com/world/article/2024/jul/19/israels-settlement-policies-break-international-law-court-finds UN court orders Israel to end its occupation of Palestinian territories,'] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240722174228/https://www.theguardian.com/world/article/2024/jul/19/israels-settlement-policies-break-international-law-court-finds}} ''[[Гардијан|The Guardian]]'', 19 July 2024</ref> Додека го покренувале прашањето за политиката на сепарација на Израел, забележувајќи разлика помеѓу сегрегација и апартхејд, тој не заклучил дека политиката спаѓала под одредбите на меѓународното право во врска со апартхејдот и се шпекулирало дека ова можеби било поврзано со загриженост за постигнување голем мнозински консензус меѓу претседавачките судии.<ref name="Haaretz">Aeyal Gross, [https://www.haaretz.com/israel-news/2024-07-19/ty-article/.premium/the-icj-just-demolished-one-of-israels-key-defenses-of-the-occupation/00000190-cc54-dcff-afd4-cfdc29ee0000 'The ICJ Just Demolished One of Israel's Key Defenses of the Occupation,'] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240720065012/https://www.haaretz.com/israel-news/2024-07-19/ty-article/.premium/the-icj-just-demolished-one-of-israels-key-defenses-of-the-occupation/00000190-cc54-dcff-afd4-cfdc29ee0000}} ''[[Haaretz]]'', 19 July 2024.</ref> Судот понатаму напишал:{{Блок-цитат|Судот смета дека кршењата од страна на Израел на забраната за стекнување територија со сила и на правото на палестинскиот народ на самоопределување имаат директно влијание врз легалноста на континуираното присуство на Израел, како окупаторска сила, на окупираната палестинска територија. Континуираната злоупотреба од страна на Израел на својата позиција како окупаторска сила, преку анексија и потврдување на трајна контрола врз окупираната палестинска територија и континуираното фрустрирање на правото на палестинскиот народ на самоопределување, ги крши основните принципи на меѓународното право и го прави присуството на Израел на окупираната палестинска територија незаконско.}} Судот изјавил дека [[израелско-палестинскиот мировен процес]] не го спречувало меѓународното право да се примени на ситуацијата,<ref name="Guardian_why_ICJ_hard_ignore">{{Наведен Q|Q127606871}}</ref> а МСП изјавила дека [[Генерално собрание на Обединетите нации|Генералното собрание на Обединетите нации]] и [[Совет за безбедност на ООН|Советот за безбедност]] се должни да го утврдат методот за ставање крај на незаконското присуство на Израел на окупираните територии и дека сите држави се должни да соработуваат со непризнавањето на израелската окупација на окупираните територии.<ref name="Reuters_top_UN_court_says_illegal">{{Наведен Q|Q127606905}}</ref> ОН потврдил дека прашањето ќе биде предадено на Генералното собрание на ОН со цел да се утврди каква акција ќе следи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/7/22/can-palestinians-expect-changes-after-icj-ruling-on-israels-occupation|title=Can Palestinians expect changes after ICJ ruling on Israel's occupation?|last=Al Jazeera Staff|work=Al Jazeera|archive-url=https://web.archive.org/web/20240724002042/https://www.aljazeera.com/news/2024/7/22/can-palestinians-expect-changes-after-icj-ruling-on-israels-occupation|archive-date=24 July 2024|accessdate=24 July 2024}}</ref> === Резолуција на Генералното собрание на ОН === На 18 септември 2024 година, Генералното собрание на ОН усвоило необврзувачка резолуција за спроведување на советодавното мислење од кои ,,за" гласале 124 земји, ,,воздржани" биле 43 земји, а ,,против" биле 14 земји, вклучувајќи ги Израел и САД. Европа била поделена на три дела: * „За" гласале Франција, Португалија, Ирска, Малта, Белгија, Шпанија и Норвешка; * „Воздржани" биле Швајцарија, Германија, Австрија, Шведска, Италија, Велика Британија и Холандија; * „Против" гласале Чешка и Унгарија.<ref name=":2">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2024/sep/18/un-general-assembly-resolution-israel-occupied-palestinian-territories|title=UN members back resolution directing Israel to leave occupied territories|last=Wintour|first=Patrick|date=2024-09-18|work=The Guardian|access-date=2024-09-19|last2=|first2=|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://press.un.org/en/20244/ga12626.doc.htm|title=General Assembly Overwhelmingly Adopts Historic Text Demanding Israel End Its Unlawful Presence, Policies in Occupied Palestinian Territory within One Year|date=2024-09-18|work=press.un.org}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.tagesschau.de/ausland/amerika/un-vollversammlung-fordert-rueckzug-von-israel-100.html|title=UN-Resolution fordert Rückzug Israels aus Palästinensergebieten|work=tagesschau.de|language=de|accessdate=2024-09-19}}</ref><ref name=":3">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.srf.ch/news/international/als-mandat-der-uno-schweiz-will-nahost-konferenz-ueber-voelkerrecht-einberufen|title=Nahost-Konferenz: Schweiz erhält Mandat der UNO|date=2024-09-19|work=Schweizer Radio und Fernsehen (SRF)|language=de|accessdate=2024-09-19}}</ref> Резолуцијата повикувала на повлекување на Израел од окупираната палестинска територија во рок од една година и ги повикала сите земји-членки да престанат да увезуваат производи од израелските населби на окупираната палестинска територија и да престанат да испорачуваат оружје, муниција и сродна опрема на Израел „во сите случаи кога постојат основани основи за сомневање дека тие може да се користат на окупираната палестинска територија“.<ref name=":2"/><ref name=":4">{{Наведена мрежна страница|url=https://documents.un.org/doc/undoc/ltd/n24/266/48/pdf/n2426648.pdf|title=United Nations General Assembly: A/ES-10/L.31/Rev.1|date=2024-09-13|work=un.org}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://documents.un.org/doc/undoc/gen/n24/272/75/pdf/n2427275.pdf|title=United Nations General Assembly: A/RES/ES-10/24|date=2024-09-19|work=un.org}}</ref> Швајцарија добила мандат да свика „Конференција на високите договорни страни на Четвртата Женевска конвенција во врска со заштитата на цивилите во време на војна за мерки за спроведување на Конвенцијата на окупираната палестинска територија, вклучувајќи го и Источен Ерусалим“, при што Конференцијата требала да се свика во следните 6 месеци.<ref name=":3"/><ref name=":4"/> == Реакции == === Политички реакции во Израел === Израелските лидери и политичари го осудија мислењето на МСП како [[Антисемитизам|антисемитско]]:<ref name="ha1"/> * [[Бенјамин Нетанјаху]] го нарекол мислењето „одлука заснована на лаги“, бидејќи „еврејскиот народ не е окупатор во сопствената земја“. <ref name="Berg">Raffi Berg, [https://www.bbc.com/news/articles/cjerjzxlpvdo 'UN top court says Israeli occupation of Palestinian territories is illegal,'] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240719153513/https://www.bbc.com/news/articles/cjerjzxlpvdo|date=19 July 2024}} [[BBC News]], 19 July 2024.</ref> * Пратеникот на Кнесетот, [[Јули Еделштајн|Јули Еделштајн,]] изјавил дека Меѓународниот суд на правдата бил „киднапиран од исламисти и нивните поддржувачи“.<ref name="JP">[https://www.jpost.com/israel-news/article-811060 'Israeli leaders slam ICJ's call for end to 'illegal' activities in Palestinian territories,'] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240719220812/https://www.jpost.com/israel-news/article-811060|date=19 July 2024}} ''[[Jerusalem Post]]'', 19 July 2024.</ref> * Министерот за национална безбедност [[Итамар Бен-Гвир]] изјавил дека одлуката „по којзнае кој пат докажува дека ова е изразито антисемитска и политичка организација“. * Израелскиот министер за финансии, [[Безалел Смотрих|Безалел Смотрих,]] повикал на итна анексија на Западниот Брег, наведувајќи: „Одговорот за Хаг - суверенитет сега.“<ref name="Ynet" >Moran Azulay, Elisha Ben Kimon, [https://www.ynetnews.com/article/ryyzrl00oc 'Ben-Gvir calls ICJ 'a definite antisemitic organization; Smotrich: Sovereignty now','] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240722175300/https://www.ynetnews.com/article/ryyzrl00oc |date=22 July 2024}} [[Ynet]], 19 July 2024.</ref> * [[Бени Ганц]] изјавил дека одлуката била доказ за надворешно мешање кое е „контрапродуктивно за регионалната безбедност“, но исто така и дополнителен доказ за „судска оцена“ на политичкиот конфликт.<ref>[https://www.timesofisrael.com/liveblog-july-19-2024/ Gantz: ICJ ruling counterproductive to regional security; Liberman: Another antisemitic show] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240722175303/https://www.timesofisrael.com/liveblog-july-19-2024/|date=22 July 2024}} ''[[The Times of Israel]]'', 19 July 2024</ref> * [[Авигдор Либерман]] изјавил дека пресудата е „антисемитски чин“ и исто така го обвини судот за „почнување војна“ против Израел, кој „веќе се бори против шест други земји“. <ref name="Shpigel" /> * [[Јарив Левин]], заменик-премиер на Израел, изјавил: „Никаква лага [од страна на Светскиот суд] нема да го промени едноставниот факт: земјата Израел му припаѓа на народот на Израел.“ * [[Израел Кац]], израелскиот министер за надворешни работи, изјави дека пресудата е „опасна“ бидејќи им оди во прилог на екстремистите и „ги охрабрува палестинските власти да продолжат по својот пат на клевета“.<ref name="Shpigel" /> * [[Јаир Лапид]], лидерот на опозицијата, изјавил дека одлуката била „неповрзана, еднострана, извалкана со антисемитизам“ и „служи само на исламскиот тероризам“.<ref name="Shpigel" /> * [[Ахмад Тиби]] изјавил дека пресудата „точно ја доловува реалноста, утврдувајќи дека состојбата на сегрегација и примената на израелскиот закон на окупираните територии е апартхејд“.<ref name="Shpigel" /> * Израелската невладина организација за човекови права Б'целем изјавила: „Нема повеќе изговори. Меѓународната заедница мора да го принуди Израел да ја прекине окупацијата.“ === Политички одговори во Палестина === * Канцеларијата на палестинскиот претседател [[Махмуд Абас]] го поздравила мислењето и ја нарекла одлуката историска.<ref name=":0"/> * Генералниот секретар на Извршниот комитет на Палестинската ослободителна организација, [[Хусеин ал-Шеик]], ја поздравил пресудата како победа за правото на Палестинците на самоопределување и сметал дека пресудата претставува „колапс и пораз на проектот за јудаизација преку конфискација, населување, раселување и расистички практики против народ под окупација“. === Политички реакции во САД === * [[Стејт департмент|Државниот департмент на Соединетите Американски Држави]] го критикувал мислењето на МСП, тврдејќи дека тоа ќе ги отежнело идните преговори за палестинска држава.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.reuters.com/world/us-criticizes-icj-opinion-israeli-occupation-palestinian-territories-2024-07-20/|title=US criticizes ICJ opinion on Israeli occupation of Palestinian territories|accessdate=20 July 2024}}</ref> === Политички реакции во Велика Британија === * Новоформираната лабуристичка влада изјавила дека „ја почитува независноста на МСП“ и дека го разгледува мислењето пред да даде официјален одговор. * Министерството за надворешни работи додало дека Велика Британија „силно се спротивставува на проширувањето на нелегалните населби и зголемувањето на насилството на доселениците“.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/7/20/impunity-must-end-world-reacts-to-icj-ruling-against-israeli-occupation|title='Impunity must end': World reacts to ICJ ruling against Israeli occupation|last=Al Jazeera Staff|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20240724100107/https://www.aljazeera.com/news/2024/7/20/impunity-must-end-world-reacts-to-icj-ruling-against-israeli-occupation|archive-date=24 July 2024|accessdate=2024-07-24}}</ref> === Политички одговори во ЕУ === * [[Европска Унија|Европската Унија]] го поддржала советодавното мислење на МСП и изјавила дека мислењето било во согласност со сопствените ставови на блокот, а нејзиниот шеф за надворешна политика, [[Жозеп Борел]] рекол дека мислењето ќе биде анализирано во однос на неговото влијание врз политиката на ЕУ. <ref name="mee1"/> * [[Белгија|Белгиската]] министерка за надворешни работи, [[Хаџа Лахиб|Хаџа Лахиб,]] во објава на X изјавила: „Меѓународниот суд на правдата пресуди дека израелската окупација на палестинската територија не е во согласност со меѓународното право и дека активностите за населување мора да престанат. Белгија секогаш ќе се залага за почитување на меѓународното право.“<ref name=":1"/> * [[Шпанија]] изјавила дека мислењето „вклучува важни изјави... за незаконитоста на израелската окупација на палестинските територии и за населбите, меѓу другите аспекти“ и дека „Владата ги повикува ОН и меѓународната заедница да ги земат предвид заклучоците од извештајот и да донесат соодветни мерки во овој поглед“.<ref name=":1" /><ref>{{Наведени вести|url=https://thediplomatinspain.com/en/2024/07/21/spain-welcomes-the-icj-ruling-that-considers-the-israeli-occupation-of-palestinian-territories-illegal/89867/|title=Spain welcomes the ICJ ruling that considers the Israeli occupation of Palestinian territories illegal|last=Ayllon|first=Luis|date=2024-07-21|work=The Diplomat in Spain|access-date=24 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240724233607/https://thediplomatinspain.com/en/2024/07/21/spain-welcomes-the-icj-ruling-that-considers-the-israeli-occupation-of-palestinian-territories-illegal/89867/|archive-date=24 July 2024}}</ref> * Министерството за надворешни работи на [[Словенија]] го повикала Израел „да ги почитува своите должности и обврски според меѓународното право“, како што било наведено во мислењето на МСП. <ref name=":1" /> * [[Норвешка|Норвешкиот]] министер за надворешни работи, [[Еспен Барт Ајде]], во објава на X изјавли: „МСП е кристално јасен: израелските политики и практики треба да се сметаат за анексија на големи делови од окупираната палестинска територија и се во спротивност со меѓународното право. Ова е недвосмислена порака до Израел, која очекуваме веднаш да ја почитува.“<ref name=":1" /> === Политички одговори во Африка === * [[Јужноафриканска Република|Јужноафриканскиот]] министер за меѓународни односи и соработка, [[Роналд Ламола|Роналд Ламола,]] изјавил дека мислењето „ја потврдува долгогодишната позиција на Јужна Африка дека окупацијата на палестинската територија од страна на Израел останува незаконска според меѓународното право“ и дека „сега постои дополнителна законска обврска за сите држави да го прекинат соучеството во нелегалните дејствија на Израел и да дејствуваат за да обезбедат почитување на меѓународното право“, се велело во соопштението.<ref name=":1"/> === Анализи === * [[Даниел Леви (политички аналитичар)|Даниел Леви]], политички аналитичар, изјавика дека случајот пред МСП ќе ги натера третите страни да се справат со последиците од тоа што се „соучесници во ова кршење на меѓународното право и во гарантирањето неказнивост за страната што го прекршила, имено Израел“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/19/israels-war-on-gaza-live-food-trucks-surrounded-as-hunger-spreads-in-gaza?update=2718269|title=Hearing on Israeli occupation could help peace process under international law|work=Al Jazeera|archive-url=https://web.archive.org/web/20240219221522/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/19/israels-war-on-gaza-live-food-trucks-surrounded-as-hunger-spreads-in-gaza?update=2718269|archive-date=19 February 2024|accessdate=20 February 2024}}</ref> * Новинарот на Ynet, Итамар Ајхнер, изјавил дека иако одлуката на МСП претставувала најлошото сценарио од кое се плашеле израелските политичари, сепак самата „бруталност“ на мислењето можело да дејствува во корист на Израел и според него, веројатно било дека израелските лидери се надевале дека [[Доналд Трамп]] ќе победи на изборите во САД, а потоа ќе донесе закони против МСП и МКС и ќе воведе санкции врз судиите одговорни за овие пресуди. == Поврзано == * [[Меѓународно право и арапско-израелскиот конфликт]] * [[Правни последици од изградбата на ѕид на окупираната палестинска територија]] * [[Истрага на Меѓународниот кривичен суд во Палестина]] * [[Легалноста на израелската окупација на Палестина]] * [[Седумдесет и седма сесија на Генералното собрание на Обединетите нации]] * [[Тужбата за геноцид на Јужна Африка против Израел]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.icj-cij.org/case/186 Преглед на случајот] (од веб-страницата на Меѓународниот суд на правдата) * [https://www.undocs.org/A/RES/77/247 Целосен текст на резолуцијата на Генералното собрание на ООН] од 30 декември 2022 година * [https://www.un.org/unispal/document/verbatim-record-public-sitting-legal-consequences-arising-from-the-policies-and-practices-of-israel-in-the-occupied-palestinian-territory-including-east-jerusalem-21feb2024/ Verbatim Records од 19–21 февруари 2024 година] * [https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/186/186-20240719-adv-01-00-en.pdf Правни последици што произлегуваат од политиките и практиките на Израел на окупираната палестинска територија, вклучително и Источен Ерусалим], советодавно мислење на Меѓународниот суд на правдата, 19 јули 2024 година * [https://www.ejiltalk.org/will-history-repeat-itself-anticipating-the-icj-advisory-opinion-on-the-legal-status-of-israels-occupation-and-its-consequences/ Објава на блогот од ''EJIL:Talk!''] (блог на Европскиот журнал за меѓународно право) * [http://opiniojuris.org/2023/02/28/should-the-icj-answer-the-general-assemblys-request-for-an-advisory-opinion-on-the-legality-of-israels-occupation/ Објава на блогот од ''Opinio Juris''] {{Обединети Нации}} [[Категорија:Историја на човековите права]] 7h1an4pxa9i5eb3k0robevodujr9u0v 5577329 5577328 2026-06-15T11:29:31Z Jtasevski123 69538 5577329 wikitext text/x-wiki {{Разликување|Истрага на Меѓународниот кривичен суд во Палестина|Тужбата за геноцид на Јужна Африка против Израел|Правни последици од изградбата на ѕид на окупираната палестинска територија}}{{Судски случај|name=Правни последици што произлегуваат од политиките и практиките на Израел на окупираната палестинска територија, вклучувајќи го и Источен Ерусалим|court=[[Меѓународен суд на правдата]]|image=Seal of the International Court of Justice.png|imagesize=|imagelink=|imagealt=|caption=|full name=Правни последици што произлегуваат од политиките и практиките на Израел на окупираната палестинска територија, вклучувајќи го и Источен Ерусалим (Барање за советодавно мислење)|start_date={{start date|2023}}|date_decided={{End date|2024|07|19}}|citations=|ECLI=|transcripts=|judges=|number of judges=|decision by=|concurring=|dissenting=|concur/dissent=|prior actions=|appealed from=|appealed to=|subsequent actions=|related actions=|opinions=|keywords={{Hlist| [[Израелско-палестински конфликт]] | [[воена окупација]] | [[јавно меѓународно право]]}}|italic title=no}} '''''Правните последици што произлегуваат од политиките и практиките на Израел на окупираната палестинска територија, вклучително и Источен Ерусалим (Барање за советодавно мислење)''''' — постапка пред [[Меѓународен суд на правдата|Меѓународниот суд на правдата]] (МСП), кое претставува највисокото правно тело на [[Обединети нации|Обединетите нации]] (ОН), што произлегло од резолуцијата усвоена од [[Генерално собрание на Обединетите нации|Генералното собрание на Обединетите нации]] (ГСОН) во декември 2022 година, со која се барало од Судот да даде советодавно мислење во врска со легалноста на израелската окупација на [[Палестина (држава)|палестинските територии]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/2/19/whats-the-icj-case-against-israels-illegal-occupation-of-palestine|title=What's the ICJ case against Israel's illegal occupation of Palestine?|date=2024-02-19|work=Al Jazeera|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20240720080447/https://www.aljazeera.com/news/2024/2/19/whats-the-icj-case-against-israels-illegal-occupation-of-palestine|archive-date=20 July 2024|accessdate=2024-07-23}}</ref> Уште од 1967 година, палестинските територии кои го сочинувале [[Западен Брег|Западниот Брег]] (вклучувајќи го [[Источен Ерусалим]]) и [[Појас Газа|Појасот Газа]], биле окупирани од [[Израел]], што ја прави најдолгата воена окупација во модерната историја.<ref name="AIA">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2024/02/israel-must-end-its-occupation-of-palestine-to-stop-fuelling-apartheid-and-systematic-human-rights-violations/|title=Israel must end its occupation of Palestine to stop fuelling apartheid and systematic human rights violations|date=19 February 2024|work=Amnesty International|archive-url=https://web.archive.org/web/20240718064623/https://www.amnesty.org/en/latest/news/2024/02/israel-must-end-its-occupation-of-palestine-to-stop-fuelling-apartheid-and-systematic-human-rights-violations/|archive-date=18 July 2024|accessdate=14 July 2024}}</ref> Во 2004 година, МСП донеле советодавно мислење за израелската бариера на Западниот Брег, одлучувајќи дека таа е во спротивност со меѓународното право и требала да се отстрани. Во јануари 2023 година, МСП го прифатила барањето на Генералното собрание на ОН за советодавно мислење за правните последици што произлегувале од политиките и практиките на Израел на окупираните палестински територии.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/world-court-says-it-has-received-un-request-opinion-israel-occupation-2023-01-20/|title=World Court says it has received U.N. request for opinion on Israel occupation|date=20 January 2023|work=Reuters|archive-url=https://web.archive.org/web/20230323175629/https://www.reuters.com/world/middle-east/world-court-says-it-has-received-un-request-opinion-israel-occupation-2023-01-20/|archive-date=23 March 2023|accessdate=27 October 2023}}</ref><ref>{{Наведена изјава за печат|url=https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/186/186-20230120-pre-01-00-en.pdf|title=Press Release No. 2023/4: The General Assembly of the United Nations requests an advisory opinion from the Court in its resolution A/RES/77/247 on "Israeli practices affecting the human rights of the Palestinian people in the Occupied Palestinian Territory, including East Jerusalem"|date=20 January 2023|accessdate=27 October 2023}}</ref> На 19 фебруари биле отворени јавни расправи во седиштето на МСП во [[Хаг]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/world-court-hold-public-hearings-over-consequences-israels-occupation-2023-10-23/|title=World court to hold public hearings over consequences from Israel's occupation|date=23 October 2023|work=Reuters|archive-url=https://web.archive.org/web/20231023182643/https://www.reuters.com/world/middle-east/world-court-hold-public-hearings-over-consequences-israels-occupation-2023-10-23/|archive-date=23 October 2023|accessdate=23 October 2023}}</ref> со 52 држави и 3 меѓународни организации кои презентирале правни аргументи, најголем број учесници во кој било поединечен случај во историјата на МСП.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.un.org/unispal/document/legal-consequences-arising-from-the-policies-and-practices-of-israel-in-the-occupied-palestinian-territory-9feb-2024/|title=Legal Consequences Arising from the Policies and Practices of Israel in the OPT (Request for Advisory Opinion) – Public hearings schedule 19 to 26 February 2024 – ICJ Press Release|archive-url=https://web.archive.org/web/20240420113857/https://www.un.org/unispal/document/legal-consequences-arising-from-the-policies-and-practices-of-israel-in-the-occupied-palestinian-territory-9feb-2024/|archive-date=20 April 2024|accessdate=13 February 2024}}</ref><ref name="AIA"/><ref name="AJ1">{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720898|title=First 10 countries made clear Israel's occupation unlawful, should end immediately|last=Vaessen|first=Step|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224201049/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720898|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/2/19/whats-the-icj-case-against-israels-illegal-occupation-of-palestine|title=What's the ICJ case against Israel's illegal occupation of Palestine?|access-date=2024-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20240720080447/https://www.aljazeera.com/news/2024/2/19/whats-the-icj-case-against-israels-illegal-occupation-of-palestine|archive-date=20 July 2024|agency=Al Jazeera|language=en}}</ref> На 19 јули 2024 година, било донесено советодавното мислење на судот, во кое се утврдувало дека палестинските територии претставувале една политичка единица и дека окупацијата на Израел од 1967 година, како и последователното создавање израелски населби и експлоатација на природните ресурси, биле нелегални според меѓународното право, а воедно и пресудил дека Израел требал да плати целосна отштета на палестинскиот народ за штетата што ја предизвикала окупацијата и пресудил дека неговите политики ја кршеле Меѓународната конвенција за елиминација на сите форми на расна дискриминација. [[Палестинска самоуправа|Палестинската самоуправа]] ја поздравила одлуката како историска,<ref name="ha1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.haaretz.com/israel-news/2024-07-19/ty-article/.premium/as-israeli-leaders-seethe-at-antisemitic-icj-palestinian-president-says-justice-has-won/00000190-cb67-decf-a7b2-dff7f2240000|title=As Israel's Leaders Seethe at 'Antisemitic' ICJ Decision, Palestinian President Says Justice Has Won|date=20 July 2024|work=Haaretz|archive-url=https://web.archive.org/web/20240722032355/https://www.haaretz.com/israel-news/2024-07-19/ty-article/.premium/as-israeli-leaders-seethe-at-antisemitic-icj-palestinian-president-says-justice-has-won/00000190-cb67-decf-a7b2-dff7f2240000|archive-date=22 July 2024|accessdate=20 July 2024}}</ref> додека израелската влада формално ја отфрлила, наведувајќи дека политичко решение можело да се постигне само преку преговори и додека израелските лидери и политичари дополнително го осудија мислењето како [[Антисемитизам|антисемитско]],<ref name="ha1" /> сепак мислењето на судот било поддржано од [[Европска Унија|Европската Унија]]<ref name="mee1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.middleeasteye.net/live-blog/live-blog-update/eu-backs-icj-ruling-illegal-israeli-occupation|title=EU backs ICJ ruling on illegal Israeli occupation|date=20 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240722175815/https://www.middleeasteye.net/live-blog/live-blog-update/eu-backs-icj-ruling-illegal-israeli-occupation|archive-date=22 July 2024|accessdate=21 July 2024}}</ref>, но како по обичај критикувано од [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]].<ref name=":0">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/world/us-criticizes-icj-opinion-israeli-occupation-palestinian-territories-2024-07-20/|title=US criticizes ICJ opinion on Israeli occupation of Palestinian territories|last=Singh|first=Kanishka|date=2024-07-20|work=Reuters}}</ref> На 18 септември 2024 година, Генералното собрание на ОН усвоило резолуција со која се повикувало на крај, во рок од една година, на „незаконското присуство“ на Израел на Западниот Брег и Газа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://apnews.com/article/un-israel-palestinians-assembly-vote-gaza-a0136b26cad52070e79628639edbec2c|title=UN General Assembly widely supports a Palestinian resolution demanding Israel end its occupation|date=18 September 2024|work=AP News}}</ref> == Позадина == На 11 ноември 2022 година бил одобрен нацрт-предлогот подготвен од [[Палестина (држава)|Државата Палестина]] од страна на Специјалниот политички комитет и комитет за деколонизација (Четврти комитет)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://english.wafa.ps/Pages/Details/131810|title=Fourth Committee to refer Israel's occupation to ICJ for advisory opinion|publisher=WAFA|archive-url=https://web.archive.org/web/20221112200856/https://english.wafa.ps/Pages/Details/131810|archive-date=12 November 2022|accessdate=12 November 2022}}</ref> и бил усвоен со 98 гласови „за“, 17 „против“ и 52 „воздржани“ и било испратен до [[Генерално собрание на Обединетите нации|Генералното собрание]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.israelnationalnews.com/news/362665|title=UN committee approves: ICJ to be asked to provide legal opinion on Israeli 'occupation'|date=11 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221112200853/https://www.israelnationalnews.com/news/362665|archive-date=12 November 2022|accessdate=12 November 2022}}</ref> а Никарагва ја поднела нацрт-резолуцијата бидејќи Палестина не била полноправна членка на ОН.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.middleeastmonitor.com/20221112-un-agrees-to-ask-icj-opinion-on-israels-west-bank-occupation/|title=UN agrees to ask ICJ opinion on Israel's West Bank occupation|date=12 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221112201259/https://www.middleeastmonitor.com/20221112-un-agrees-to-ask-icj-opinion-on-israels-west-bank-occupation/|archive-date=12 November 2022|accessdate=12 November 2022}}</ref> На 30 декември 2022 година, Генералното собрание на ОН ја усвоило резолуцијата A/RES/77/247 со 87 гласови „за“, 26 „против“ и 53 „воздржани“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.abc.net.au/news/2022-12-31/un-seeks-court-opinion-on-violation-of-palestinian-rights/101819104|title=UN seeks court opinion on 'violation' of Palestinian rights|date=30 December 2022|work=ABC News (Australia)|archive-url=https://web.archive.org/web/20231029164645/https://www.abc.net.au/news/2022-12-31/un-seeks-court-opinion-on-violation-of-palestinian-rights/101819104|archive-date=29 October 2023|accessdate=29 October 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://digitallibrary.un.org/record/4012919/files/A_77_PV.56_%28Resumption_1%29-EN.pdf?ln=en|title=A.77/PV.56 (Resumption 1): General Assembly Official Records: Seventy-seventh session, 56th plenary meeting, Friday, 30 December 2022, 6 p.m., New York|archive-url=https://web.archive.org/web/20240509165241/https://digitallibrary.un.org/record/4012919/files/A_77_PV.56_%28Resumption_1%29-EN.pdf?ln=en|archive-date=9 May 2024|accessdate=29 October 2023}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/un-asks-world-court-give-opinion-israels-occupation-2022-12-30/|title=U.N.asks World Court to give opinion on Israel's occupation|last=Nichols|first=Michelle|date=30 December 2022|agency=Reuters|via=www.reuters.com}}</ref> На 20 јануари 2023 година, МСП потврдила дека „Барањето е префрлено до МСП преку писмо испратено од Генералниот секретар на Обединетите нации, Антонио Гутереш, на 17 јануари, а барањето е регистрирано вчера, во четврток.“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://english.wafa.ps/Pages/Details/132898|title=ICJ confirms it has received UN request for advisory opinion on Israeli occupation|publisher=WAFA|archive-url=https://web.archive.org/web/20230120194106/https://english.wafa.ps/Pages/Details/132898|archive-date=20 January 2023|accessdate=20 January 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.icj-cij.org/public/files/case-related/186/186-20230120-PRE-01-00-EN.pdf|title=The General Assembly of the United Nations requests an advisory opinion from the Court in its resolution A/RES/77/247 on 'Israeli practices affecting the human rights of the Palestinian people in the Occupied Palestinian Territory, including East Jerusalem'|last=International Court of Justice|date=20 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230122174916/https://www.icj-cij.org/public/files/case-related/186/186-20230120-PRE-01-00-EN.pdf|archive-date=22 January 2023|accessdate=22 January 2023}}</ref> == Резолуцијата на Генералното собрание на ОН == Во став 18 од резолуцијата<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.undocs.org/A/RES/77/247|title=Resolution adopted by the General Assembly on 30 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20240509165355/https://www.undocs.org/Home/Mobile?FinalSymbol=A%2FRES%2F77%2F247&Language=E&DeviceType=Desktop&LangRequested=False|archive-date=9 May 2024|accessdate=28 October 2023}}</ref> се барало од Судот да даде советодавно мислење за следните прашања:{{Блок-цитат|(а) Кои се правните последици што произлегуваат од континуираното кршење од страна на Израел на правото на палестинскиот народ на самоопределување, од неговата продолжена окупација, населување и анексија на палестинската територија окупирана од 1967 година, вклучувајќи ги и мерките насочени кон промена на демографскиот состав, карактерот и статусот на Светиот град Ерусалим, како и од неговото усвојување на сродни дискриминаторски закони и мерки? (б) Како политиките и практиките на Израел наведени во став 18 (а) погоре влијаат врз правниот статус на окупацијата и кои се правните последици што произлегуваат за сите држави и Обединетите нации од овој статус?}} == Гласање на Специјалниот политички и деколонизациски комитет на ОН == [[Податотека:ICJ_case_on_Israel's_occupation_of_the_Palestinian_territories,_UN's_Special_Political_and_Decolonization_Committee_vote.svg|центар|мини|1072x1072пкс|Гласање на Специјалниот политички и деколонизациски комитет на ОНсо зелена боја се означени државите кои гласале Засо бордо се означени државите кои гласале Противсо жолта боја се означени државите кои гласале Воздржаниа со сина боја е означени државите кои биле отсутни ]] {| class="wikitable sortable" ! style="vertical-align: bottom" |Гласај ! style="text-align: right; vertical-align: bottom;" | Количина ! style="text-align: left; vertical-align: bottom" | Држави |-| {{Да|Approve}} | style="text-align: right" | 98 | Авганистан, Алжир, Ангола, Антигва и Барбуда, Аргентина, Ерменија, Азербејџан, Бахамите, Бахреин, Бангладеш, Барбадос, Белгија, Белизе, Бенин, Боцвана, Бразил, Брунеи Дарусалам, Кабо Верде, Камбоџа, Чад, Чиле, Народна Република Кина, Коморските острови, Демократската Република Кореа, Демократската Република Куба, Република, Египет, Ел Салвадор, Габон, Гамбија, Гвинеја, Гвинеја-Бисао, Гвајана, Индонезија, Исламска Република Иран, Ирак, Ирска, Јордан, Казахстан, Кенија, Кувајт, Киргистан, Лао Народна Демократска Република, Либан, Лесото, Либија, Луксембург, Малезија, Малезија, Малдиурта Монголија, Мароко, Мозамбик, Намибија, Никарагва, Нигер, Нигерија, Оман, Пакистан, Панама, Парагвај, Перу, Полска, Португалија, Катар, Руска Федерација, Свети Китс и Невис, Света Луција, Свети Винсент и Гренадини, Саудиска Арабија, Сенегал, Сиера Леоне, Јужна Африка, Словенија, Јужна Африка, С. Суринам, Сириска Арапска Република, Таџикистан, Источен Тимор, Тринидад и Тобаго, Тунис, Туркменистан, Турција, Уганда, Украина, Обединетите Арапски Емирати, Узбекистан, Виетнам, Јемен, Зимбабве |-| {{Не|Against}} | style="text-align: right" | 17 | Австралија, Австрија, Канада, Чешка, Естонија, Германија, Гватемала, Унгарија, Израел, Италија, Либерија, Литванија, Маршалски Острови, Федерални Држави на Микронезија, Науру, Палау, САД |-| {{Maybe|Abstain}} | style="text-align: right" | 52 | Албанија, Андора, Белорусија, Босна и Херцеговина, Бугарија, Бурунди, Камерун, Колумбија, Костарика, Брегот на Слоновата Коска, Хрватска, Кипар, Данска, Еквадор, Еритреја, Етиопија, Финска, Франција, Грузија, Гана, Грција, Хаити, Хондурас, Исланд Црна Гора, Мјанмар, Холандија, Нов Зеланд, Северна Македонија, Норвешка, Филипини, Република Кореја, Република Молдавија, Романија, Руанда, Сан Марино, Србија, Словачка, Соломоновите Острови, Јужен Судан, Шпанија, Шведска, Швајцарија, Тајланд, Того, Обединетото Кралство, Уругвај |-| {{TBA|Absent}} | style="text-align: right" | 26 | Бутан, Боливија, Буркина Фасо, Централноафриканската Република, Конго, Демократска Република Конго, Доминика, Екваторијална Гвинеја, Есватини, Фиџи, Гренада, Јамајка, Кирибати, Мадагаскар, Малави, Непал, Папуа Нова Гвинеја, Самоа, Сао Томе, Република, Сејвалус, Танзанија, Вануату, Венецуела, Замбија |- ! style="text-align: left" | Вкупно ! style="text-align: right" | 193 |} == Гласање на Генералното собрание == [[Податотека:ICJ_case_on_Israel's_occupation_of_the_Palestinian_territories,_General_Assembly_vote.svg|центар|мини|1072x1072пкс|Гласање на Генералното собраниесо зелена боја се означени државите кои гласале Засо бордо се означени државите кои гласале Противсо жолта боја се означени државите кои гласале Воздржаниа со сина боја е означени државите кои биле отсутни ]] {| class="wikitable sortable" ! style="vertical-align: bottom" |Гласај ! style="text-align: right; vertical-align: bottom;" | Количина ! style="text-align: left; vertical-align: bottom" | Држави |-| {{Да|Approve}} | style="text-align: right" | 87 | Алжир, Ангола, Аргентина, Ерменија, Азербејџан, Бахамите, Бахреин, Бангладеш, Барбадос, Белгија, Белизе, Боливија, Боцвана, Брунеи Дарусалам, Камбоџа, Чиле, Народна Република Кина, Колумбија, Куба, Демократска Народна Република Кореја, Џибути, Габон, Египет, Ел Сал. Гвинеја-Бисао, Гвајана, Индонезија, Исламска Република Иран, Ирак, Ирска, Јамајка, Јордан, Казахстан, Кувајт, Киргистан, Народна Демократска Република Лао, Либан, Лесото, Либија, Луксембург, Малезија, Малдиви, Мали, Малта, Мавританија, Маурициус, Монголби, Монголби, Мексико, Никарагва, Нигерија, Оман, Пакистан, Парагвај, Перу, Полска, Португалија, Катар, Руска Федерација, Свети Китс и Невис, Света Луција, Свети Винсент и Гренадини, Саудиска Арабија, Сенегал, Сиера Леоне, Сингапур, Словенија, Сомалија, Јужна Африка, Шри Ланка, Судан, Сириска Арапска Република, Судан, Сириска Арапска Република, Туркменистан, Уганда, Обединетите Арапски Емирати, Виетнам, Јемен, Замбија, Зимбабве |-| {{Не|Against}} | style="text-align: right" | 26 | Албанија, Австралија, Австрија, Канада, Костарика, Хрватска, Чешка, Демократска Република Конго, Естонија, Германија, Гватемала, Унгарија, Израел, Италија, Кенија, Либерија, Литванија, Маршалски Острови, Федерални Држави Микронезија, Науру, Палау, Папуа Нова Гвинеја, Романија, Того, Обединето Кралство, САД |-| {{Maybe|Abstain}} | style="text-align: right" | 53 | Андора, Белорусија, Босна и Херцеговина, Бразил, Бугарија, Бурунди, Камерун, Брегот на Слоновата Коска, Кипар, Данска, Доминиканска Република, Еквадор, Еритреја, Етиопија, Фиџи, Финска, Франција, Грузија, Гана, Грција, Хаити, Хондурас, Исланд, Индија, Латвија, Јапонија, Монако, Црна Гора, Мјанмар, Холандија, Нов Зеланд, Норвешка, Панама, Филипини, Република Кореја, Република Молдавија, Руанда, Самоа, Сан Марино, Србија, Словачка, Соломонските Острови, Јужен Судан, Шпанија, Шведска, Швајцарија, Тајланд, Танзанија, Вануа, Уругвај, |-| {{TBA|Absent}} | style="text-align: right" | 27 | Авганистан, Антигва и Барбуда, Бенин, Бутан, Буркина Фасо, Кабо Верде, Централноафриканска Република, Чад, Комори, Конго, Доминика, Екваторијална Гвинеја, Есватини, Гамбија, Мадагаскар, Непал, Нигер, Северна Македонија, Сао Томе и Принсипе, Украина, Сејшели, Тимор-Сури Узбекистан, Венецуела |- ! style="text-align: left" | Вкупно ! style="text-align: right" | 193 |} == Реакции на резолуцијата на Генералното собрание на ОН == [[Ријад ал-Малики]], [[Министерство за надворешни работи и иселеници (Палестина)|министер за надворешни работи и иселеници на Државата Палестина]], ја поздравил резолуцијата како „дипломатски и правен успех и достигнување“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.wionews.com/world/un-adopts-palestinian-resolution-to-ask-icj-opinion-on-israels-prolonged-occupation-533483|title=UN adopts Palestinian resolution to seek ICJ opinion on Israel's 'prolonged occupation'|date=12 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20240509165259/https://www.wionews.com/world/un-adopts-palestinian-resolution-to-ask-icj-opinion-on-israels-prolonged-occupation-533483|archive-date=9 May 2024|accessdate=12 November 2022}}</ref> и изразил благодарност до нациите што ја поддржале резолуцијата со тоа што ја спонзорирале и гласаа за неа. Тој ги повикал земјите што не ја поддржале резолуцијата да „се придржуваат кон меѓународното право и да избегнуваат да застанат на погрешната страна од историјата“, а неколку дена пред конечното гласање, во обид да го спречи упатувањето на конфликтот во Хаг, тогашниот израелски премиер [[Јаир Лапид]] им пишал на 50 земји, барајќи од нив да не ја поддржат во Генералното собрание.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.timesofisrael.com/lapid-to-world-leaders-stop-palestinian-push-to-refer-conflict-to-the-hague/|title=Lapid to world leaders: Stop Palestinian push to refer conflict to the Hague|work=[[The Times of Israel]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20221205002057/https://www.timesofisrael.com/lapid-to-world-leaders-stop-palestinian-push-to-refer-conflict-to-the-hague/|archive-date=5 December 2022|accessdate=5 December 2022}}</ref> [[Организација за исламска соработка|Организацијата за исламска соработка]] (ОИС) го поздравила одобрувањето на резолуцијата од страна на Генералното собрание, „пофалувајќи ги ставовите на земјите што ја поддржаа, што ја потврдува нивната посветеност на меѓународното право и е во согласност со нивната историска поддршка за палестинската кауза“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aa.com.tr/en/world/oic-hails-un-vote-on-israel-s-occupation-of-palestine/2777115|title=OIC hails UN vote on Israel's occupation of Palestine|archive-url=https://web.archive.org/web/20230101141537/https://www.aa.com.tr/en/world/oic-hails-un-vote-on-israel-s-occupation-of-palestine/2777115|archive-date=1 January 2023|accessdate=1 January 2023}}</ref> == Поднесоци до Судот == Како краен рок за поднесување писмени изјави, судот го одредил 25 јули 2023 година, а како краен рок за писмени коментари за изјавите дадени од други држави или организации го поставил 25 октомври 2023 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/186/186-20230203-ORD-01-00-EN.pdf|title=Order on time-limits|date=3 February 2023|publisher=International Court of Justice|archive-url=https://web.archive.org/web/20230922230523/https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/186/186-20230203-ORD-01-00-EN.pdf|archive-date=22 September 2023|accessdate=27 October 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://english.wafa.ps/Pages/Details/133284|title=ICJ sets dates for submission of statements on Israel's practices in the occupied Palestinian territories|publisher=WAFA|archive-url=https://web.archive.org/web/20230209165426/https://english.wafa.ps/Pages/Details/133284|archive-date=9 February 2023|accessdate=9 February 2023}}</ref> На 7 август, Судот објавил дека во регистарот на Судот биле поднесени 57 писмени изјави, вклучувајќи 3 од меѓународни организации [[Арапска лига|- Лига на арапски држави]], [[Организација за исламска соработка]] и [[Африканска Унија|Африканска унија]], а останатите од Палестина и земји-членки на ОН.<ref>{{Наведена изјава за печат|title=No. 2023/43: Filing of written statements|date=7 August 2023}}</ref> Според ''[[Ле Монд]]'', 57 писмени поднесоци претставувал рекорд (повеќе отколку што се примени во кој било друг случај) од создавањето на Судот во 1945 година, што весникот го сметал за мала победа за Палестинците.<ref name="Le-Monde-Sept-2023">{{Наведени вести|title=Palestine: l'occupation israélienne face á la justice|last=Benjamin Barthe|date=22 September 2023|work=Le Monde|last2=Stéphanie Maupas|page=7|language=fr}}</ref> Писмените изјави не биле објавени од страна на Судот до почетокот на јавните расправи, но според ''Ле Монд'', големо мнозинство од 57 поднесоци ја признавале надлежноста на Судот да даде мислење за покренатите прашања и само околу 10 поднесоци го оспорувале упатувањето до Судот.<ref name="Le-Monde-Sept-2023"/> На 14 ноември, судот објавил дека 15 коментари за писмените изјави биле прифатени од Судот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://english.wafa.ps/Pages/Details/139318|title=ICJ says 15 written comments were filed on legal consequences of Israeli Policies, Practices in occupied Palestinian Territory|date=16 November 2023|publisher=WAFA}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/186/186-20231114-pre-01-00-en.pdf|title=No. 2023/65: Filing of written comments|date=14 November 2023|publisher=International Court of Justice}}</ref> === Канада === На 14 јули 2023 година, Владата на Канада тврдела дека Судот требал да го искористи своето дискреционо право да одбие да даде советодавно мислење, бидејќи Израел не ја прифатил надлежноста на Судот во ова прашање, а Советот за безбедност на ООН воспоставил рамка за страните да го решат спорот преку преговори.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://assets.nationbuilder.com/cjpme/pages/7259/attachments/original/1691759335/Canada_Submission_ICJ_Palestine_2023.pdf?1691759335|title=Written Statement of the Government of Canada|date=14 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231121121045/https://assets.nationbuilder.com/cjpme/pages/7259/attachments/original/1691759335/Canada_Submission_ICJ_Palestine_2023.pdf?1691759335|archive-date=21 November 2023|accessdate=28 October 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.justpeaceadvocates.ca/canada-attempting-to-block-the-icj-advisory-opinion-on-palestine/|title=Canada attempting to block the ICJ advisory opinion on Palestine|date=2023|work=Just Peace Advocates|archive-url=https://web.archive.org/web/20231028183829/https://www.justpeaceadvocates.ca/canada-attempting-to-block-the-icj-advisory-opinion-on-palestine/|archive-date=28 October 2023|accessdate=28 October 2023}}</ref><ref name="Cotler-and-Kittrie">{{Наведена мрежна страница|url=https://nationalpost.com/opinion/canada-must-continue-to-defend-israel-against-baseless-united-nations-attack|title=Opinion: Canada must continue to defend Israel against baseless United Nations attack|last=Irwin Cotler|last2=Orde Kittrie|date=27 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20240509171225/https://nationalpost.com/opinion/canada-must-continue-to-defend-israel-against-baseless-united-nations-attack|archive-date=9 May 2024|accessdate=28 October 2023}}</ref> === Франција === Иако Франција се воздржала во Генералното собрание по резолуцијата со која се барало советодавно мислење од Судот, сепак Франција поднела изјава до Судот од околу 20 страници, во која ја потврдувала нелегалната природа на колонизацијата, ги набројува законските обврски на окупаторот на окупираните територии, вклучувајќи го и Источен Ерусалим, и го забележала ризикот од анексија со свршен чин.<ref name="Le-Monde-Sept-2023"/> === Израел === Владата на Израел наводно доставила поднесоци до Судот тврдејќи дека Судот нема овластување да одлучува за израелско-палестинскиот конфликт и дека тој требал да се реши преку директни преговори меѓу Израел и Палестинската самоуправа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.timesofisrael.com/israel-tells-icj-it-lacks-authority-to-debate-conflict-argues-talks-only-solution/|title=Israel tells ICJ it lacks authority to debate conflict, says talks are only solution|date=28 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231028183827/https://www.timesofisrael.com/israel-tells-icj-it-lacks-authority-to-debate-conflict-argues-talks-only-solution/|archive-date=28 October 2023|accessdate=28 October 2023}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.jpost.com/israel-news/article-752919|title=Israel files written submission to ICJ against its 'occupation' hearing|last=Tovah Lazaroff|date=28 July 2023|work=The Jerusalem Post|access-date=28 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231028183825/https://www.jpost.com/israel-news/article-752919|archive-date=28 October 2023}}</ref> === Палестина === На 24 јули 2023 година, за време на состанокот во Хаг, палестинскиот министер за надворешни работи и иселеници, Ријад Ал-Малки, го доставил палестинскиот предлог.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://english.wafa.ps/Pages/Details/136897|title=FM Malki hands Palestine's written submissions to ICJ for legal opinion on nature of Israeli occupation of OPT|date=24 July 2023|publisher=WAFA|archive-url=https://web.archive.org/web/20230724173853/https://english.wafa.ps/Pages/Details/136897|archive-date=24 July 2023|accessdate=24 July 2023}}</ref> === Обединето Кралство === Во поднесеното барање од Обединетото Кралство се спротивставила на расправата за случајот во МСП.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2023/aug/24/uk-seeking-block-icj-ruling-israeli-occupation-palestine|title=UK 'seeking to block ICJ ruling' on Israeli occupation of Palestine|last=McKernan|first=Bethan|date=24 August 2023|work=The Guardian|access-date=28 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20240509171215/https://www.theguardian.com/world/2023/aug/24/uk-seeking-block-icj-ruling-israeli-occupation-palestine|archive-date=9 May 2024}}</ref> == Усни презентации == Усното презентирање на аргументите започнало на 19 февруари 2024 година кога палестинската делегација ги презентирала своите аргументи. Следниве земји презентирале усни аргументи во случајот: === Африка === * Африканска унија: Претставникот на Африканската унија, професорот Мохамед Хелал, изјавил: „Неправдата што се прави против народот во Газа го прави императив да се стави крај на неказнивоста на Израел и да се смета за одговорен за владеењето на правото“..<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/26/israels-war-on-gaza-live-man-made-disaster-as-israel-blocks-food-aid?update=2733945|title=International community let Palestinian people down: African Union at ICJ|access-date=27 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240227054416/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/26/israels-war-on-gaza-live-man-made-disaster-as-israel-blocks-food-aid?update=2733945|archive-date=27 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Libya}}:Либискиот претставник изјави дека Палестинците имаат право на самоопределување.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726397|title=Libya presents legal arguments at ICJ|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224001315/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726397|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Namibia}}: Министерката за правда на Намибија, [[Ивон Даусаб]], изјавил: „Палестинците и Намибијците претрпеа загуба на човечкото достоинство... и целосна кражба на нивната земја и природни ресурси... не можеме да гледаме на друга страна пред бруталните злосторства извршени врз палестинскиот народ“..<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2727994|title=Namibia remembers painful colonial history in ICJ remarks on Israel's occupation|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240223122420/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2727994|archive-date=23 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|South Africa}}: Јужна Африка тврдела дека израелската окупација претставува колонијален апартхејд, дека населбите треба да се демонтираат и дека на Палестинците треба да им се исплатат репарации.<ref name="AJ1"/> * {{Знаме|Sudan}}:Суданскиот претставник го повикал судот да издаде советодавно мислење за Израелците и Палестинците за да ги „удвојат своите напори за постигнување мир и безбедност“..<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728590|title=Sudan argues in favour of ICJ advisory opinion|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224064843/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728590|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> === Америка === * {{Знаме|Belize}}е: Претставникот на Белизе тврдел дека Газа е сè уште окупирана и покрај повлекувањето на Израел од 2005 година..<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720679|title=Belize argues Israel's illegal occupation of Gaza has been ongoing|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224203100/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720679|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Bolivia}}: Претставникот од Боливија тврдел дека окупаторските политики и практики на Израел го кршат меѓународното право.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720732|title='Israel obliged to stop atrocities, genocide in Gaza'|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224202901/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720732|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Brazil}}: Бразилскиот адвокат се залагал за решение со две држави и тврдеше дека израелската окупација е кршење на меѓународното право.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720798|title=More from Brazil's representative|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224202738/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720798|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Chile}}: Чилеанскиот претставник изјавил: „Со своите постапки, вклучувајќи ја експлоатацијата на природните ресурси, политиките на населбите, изградбата на ѕидот, легализацијата на предни позиции, меѓу другото, Израел ја покажа својата намера да ја контролира неограничено окупираната палестинска територија“..<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720870|title='Systematic violation of international law part of Israel's state policy'|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224202738/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720870|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|United States}}: Окупацијата мора да продолжи за самоодбрана на Израел.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2725994|title=China counters US point by point at ICJ|last=Vaessen|first=Step|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224013257/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2725994|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> === Азија === * {{Знаме|Bangladesh}}: Бангладеш тврдел дека Израел мора да ги повлече своите сили од окупираните територии и да ги расклопи сите доселенички структури.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720364|title=More on arguments presented by Bangladesh|access-date=25 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225000505/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720364|archive-date=25 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|China}}: Кинескиот претставник тврдело дека како окупиран народ, Палестинците имаат [[право на отпор]].<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2725979|title=China's remarks highlight Palestinians' right to resist|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224013258/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2725979|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Indonesia}}: Индонезискиот министер за надворешни работи, [[Ретно Марсуди]], изјавил: „Незаконската окупација на Израел и неговите злосторства мора да престанат и не треба да се нормализираат или признаваат. Јасно е дека Израел нема никаква намера да се придржува до меѓународните правни обврски.“<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728262|title=Indonesia's foreign minister at ICJ: 'Blatant violation of humanitarian law committed by Israel'|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240223165706/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728262|archive-date=23 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Japan}}: Правниот советник во Министерството за надворешни работи на Јапонија изјавил дека „решението за две држави, каде што Израел и идната независна палестинска држава ќе живеат еден до друг во мир и достоинство, останува единствениот одржлив пат за двата народа“..<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726113|title=Japan calls for creation of state for Palestinians to live in 'peace and dignity'|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224012544/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726113|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Pakistan}}: [[Министерот за право и правда]], Ахмед Ирфан Аслам, изјавил дека израелската окупација е реверзибилна, наведувајќи го повлекувањето на 1 милион доселеници од Алжир од страна на Франција во 1962 година..<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728220|title=Pakistan tells ICJ Israeli occupation 'not irreversible'|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224042238/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728220|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> === Европа === * {{Знаме|Ireland}}: Ирскиот претставник изјавил: „Со продолжената окупација на палестинската територија и активностите за населување што ги спроведува таму повеќе од половина век, Израел изврши сериозни прекршувања на голем број императивни норми на општото меѓународно право“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726065|title=Israel has committed 'serious breaches' of international law: Ireland|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224013257/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726065|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Belgium}}: Правниот експерт што ја претставувал Белгија изјавил дека израелската окупација има за цел трајна демографска промена и ги крши основните правила на меѓународното право.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720402|title=Israel's settlements aim to bring permanent demographic change|access-date=25 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225000129/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720402|archive-date=25 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Luxembourg}}: Адвокатот што го застапуваше Луксембург тврдеше дека „колонизациските активности на Израел не можат да се оправдаат како самоодбрана“ и посочи дека неговите постапки ја прекршиле [[Четврта Женевска конвенција|Четвртата Женевска конвенција]].<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726462|title=Israel's 'colonisation activities' are not self-defence: Luxembourg|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224000243/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726462|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Netherlands}}: Холандскиот претставник Рене Ј.М. Лефебер тврдел дека луѓето под окупација имале право на самоопределување.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720293|title=The Netherlands presents its arguments|access-date=25 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225001221/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720293|archive-date=25 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Norway}}:Норвешкиот министер за надворешни работи [[Еспен Барт Ајде]] изјавил дека „неправдата на која се изложени Палестинците мора да престане“ и тврдеше дека решението за две држави е „единственото решение за конфликтот меѓу Израел и Палестина“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728627|title=Israeli settlements 'biggest obstacle' to two-state solution: Norway|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240223180325/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728627|archive-date=23 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Russia}}: Рускиот претставник изјавил дека Израел треба да „ги запре сите активности за градење населби на окупираната територија“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2725208|title=Russia tells ICJ Israel must stop all settlement activities|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224022103/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2725208|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Slovenia}}: Словенија тврдела дека Палестинците имале „фундаментално човеково право“ на самоопределување и дека израелската окупација била пречка за тоа.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728551|title=Slovenia at ICJ: Self-determination 'fundamental' right for all|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224065100/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728551|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Switzerland}}: Швајцарскиот претставник изјавил дека израелската окупација „не може да се оправда според безбедносните барања бидејќи влијае на благосостојбата на населението и е дискриминаторска по природа“..<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728634|title=Switzerland at ICJ: Israel set up 'coercive environment' in Palestinian territories|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224060916/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728634|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|United Kingdom}}: Британскиот претставник признал дека израелската окупација била нелегална, но тврдел дека судот не треба да издава мислење за тоа.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728493|title=UK calls on ICJ to decline issuing an advisory opinion|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240223185127/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728493|archive-date=23 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> === Блискиот Исток === * {{Знаме|Arab League}}: Претставувајќи ја Арапската лига, [[Ралф Вајлд]] изјавил дека нема „задна правна основа“ за Израел да ја одржува окупацијата; тој заврши цитирајќи ја песната на палестинскиот поет [[Рефаат Аларир]] [[„Ако морам да умрам“]], во која се наведува: „Ако морам да умрам, мора да живеете за да ја раскажете мојата приказна. Ако морам да умрам, нека донесе надеж. Нека биде приказна“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/26/israels-war-on-gaza-live-man-made-disaster-as-israel-blocks-food-aid?update=2733800|title=ICJ: Arab League concludes oral arguments with words by poet killed in Israeli air strike|access-date=27 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240227060124/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/26/israels-war-on-gaza-live-man-made-disaster-as-israel-blocks-food-aid?update=2733800|archive-date=27 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Iran}}: Иран изјавил дека е „колективна правна и морална одговорност“ да се стави крај на окупацијата и дека „не треба да ги оставиме [Палестинците] сами и да ги разочараме“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2725865|title=Iran says UNSC responsible for Israeli atrocities|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224014000/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2725865|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Iraq}}: Ирачкиот претставник изјави дека Ирак е „длабоко загрижен за хуманитарните страдања што им се нанесени на Палестинците низ целата држава Палестина“..<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2725964|title=Israel must be held accountable for 'war crimes': Iraq to ICJ|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224013512/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2725964|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Jordan}}: Мајкл Вуд, претставувајќи го Јордан, изјави: „единствениот начин да се оствари [палестинското] право на самоопределување е да се стави крај на [израелската] окупација“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726172|title=Israeli occupation must end 'as a matter of urgency': Jordan|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224010903/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726172|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> Ајман Сафади понатаму изјави: „Окупацијата е незаконска, нехумана е, мора да заврши, а сепак Израел систематски ја консолидира окупацијата“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726132|title='No country must be allowed to be above the law': Jordan|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224011310/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726132|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Kuwait}}: Кувајтскиот претставник изјави: „Окупаторската сила водеше нелегитимна војна против Палестинците во Газа, карактеризирана со бројни прекршувања на меѓународното право“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726374|title='Why does the victim continue to be portrayed as the killer?': Kuwait|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224001448/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726374|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Lebanon}}: Либанскиот претставник изјавил: „Од 1967 година, Израел врши агресивен криминал, нелегално окупирајќи територии пред да ги анектира“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726417|title=Lebanon urges ICJ to help bring peace in Middle East|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224000955/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726417|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Oman}}: Претставникот на Оман изјавил дека Палестинците „живеат под окупација, угнетување, неправда и секојдневно понижување, додека меѓународната заедница не им помогнала во остварувањето на нивните аспирации за независна држава“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728166|title=Palestinians living in 'injustice, daily humiliation', Oman tells ICJ|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224185711/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728166|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Qatar}}: Катарскиот адвокат изјавил дека МСП има „јасен мандат, а всушност и одговорност да ја реши оваа неприфатлива ситуација. Кредибилитетот на меѓународниот правен поредок зависи од вашето мислење и влоговите не можат да бидат поголеми“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728326|title=Qatar says 'credibility of international legal order' depends on ICJ opinion|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240223155045/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728326|archive-date=23 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Saudi Arabia}}:Саудискиот претставник Зијад ал-Атија изјавил дека Израел извршил „флагрантни прекршувања на своите основни меѓународни обврски“ кон Палестинците под окупација..<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720257|title=More from Saudi Arabia's envoy Ziad al-Atiyah|access-date=25 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225001433/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720257|archive-date=25 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> == Мислење == На 19 јули 2024 година, МСП го донела своето мислење и заклучила дека израелската окупација на [[Палестина (држава)|палестинските територии]] била незаконска и дека Израел требал да стави крај на таа окупација, да се воздржи од создавање нови населби и да ги евакуира веќе воспоставените. Понатаму заклучи дека таму каде што Палестинците изгубиле земја и имот, Израел требал да плати репарации, а во врска со забраната за расна сегрегација и апартхејд во Меѓународната конвенција за елиминација на сите форми на расна дискриминација, судот утврдил дека израелските закони „спроведуваат поделба“ помеѓу Палестинците и доселениците на окупираните територии во физичка и правна смисла, „кршејќи го“ '''Член 3'''.<ref name="Amnesty_ICJ_vindication">{{Наведен Q|Q127606223}}</ref> Исто така, утврдил и дека сите држави и институции како [[Совет за безбедност на ООН|Советот за безбедност на ОН]] и [[Генерално собрание на Обединетите нации|Генералното собрание на Обединетите нации]], имале обврска да не ја признаваат окупацијата како легална, ниту да „даваат помош или поддршка“ за одржување на присуството на Израел на окупираните територии. Меѓу прекршувањата на меѓународното право, судот идентификувал практики како присилни иселувања, сеопфатни уривања на куќи и ограничувања на живеење и движење, преместување и задржување на доселеници во Источен Ерусалим и Западниот Брег, неуспех да се заштитат Палестинците од насилството на доселениците, поставување ограничувања на пристапот до вода, проширување на израелскиот закон во Западниот Брег и Источен Ерусалим и експлоатација од страна на Израел на ресурсите на окупираните територии.<ref name="Siddique">Haroon Siddique, [https://www.theguardian.com/world/article/2024/jul/19/israels-settlement-policies-break-international-law-court-finds UN court orders Israel to end its occupation of Palestinian territories,'] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240722174228/https://www.theguardian.com/world/article/2024/jul/19/israels-settlement-policies-break-international-law-court-finds}} ''[[Гардијан|The Guardian]]'', 19 July 2024</ref> Додека го покренувале прашањето за политиката на сепарација на Израел, забележувајќи разлика помеѓу сегрегација и апартхејд, тој не заклучил дека политиката спаѓала под одредбите на меѓународното право во врска со апартхејдот и се шпекулирало дека ова можеби било поврзано со загриженост за постигнување голем мнозински консензус меѓу претседавачките судии.<ref name="Haaretz">Aeyal Gross, [https://www.haaretz.com/israel-news/2024-07-19/ty-article/.premium/the-icj-just-demolished-one-of-israels-key-defenses-of-the-occupation/00000190-cc54-dcff-afd4-cfdc29ee0000 'The ICJ Just Demolished One of Israel's Key Defenses of the Occupation,'] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240720065012/https://www.haaretz.com/israel-news/2024-07-19/ty-article/.premium/the-icj-just-demolished-one-of-israels-key-defenses-of-the-occupation/00000190-cc54-dcff-afd4-cfdc29ee0000}} ''[[Haaretz]]'', 19 July 2024.</ref> Судот понатаму напишал:{{Блок-цитат|Судот смета дека кршењата од страна на Израел на забраната за стекнување територија со сила и на правото на палестинскиот народ на самоопределување имаат директно влијание врз легалноста на континуираното присуство на Израел, како окупаторска сила, на окупираната палестинска територија. Континуираната злоупотреба од страна на Израел на својата позиција како окупаторска сила, преку анексија и потврдување на трајна контрола врз окупираната палестинска територија и континуираното фрустрирање на правото на палестинскиот народ на самоопределување, ги крши основните принципи на меѓународното право и го прави присуството на Израел на окупираната палестинска територија незаконско.}} Судот изјавил дека [[израелско-палестинскиот мировен процес]] не го спречувало меѓународното право да се примени на ситуацијата,<ref name="Guardian_why_ICJ_hard_ignore">{{Наведен Q|Q127606871}}</ref> а МСП изјавила дека [[Генерално собрание на Обединетите нации|Генералното собрание на Обединетите нации]] и [[Совет за безбедност на ООН|Советот за безбедност]] се должни да го утврдат методот за ставање крај на незаконското присуство на Израел на окупираните територии и дека сите држави се должни да соработуваат со непризнавањето на израелската окупација на окупираните територии.<ref name="Reuters_top_UN_court_says_illegal">{{Наведен Q|Q127606905}}</ref> ОН потврдил дека прашањето ќе биде предадено на Генералното собрание на ОН со цел да се утврди каква акција ќе следи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/7/22/can-palestinians-expect-changes-after-icj-ruling-on-israels-occupation|title=Can Palestinians expect changes after ICJ ruling on Israel's occupation?|last=Al Jazeera Staff|work=Al Jazeera|archive-url=https://web.archive.org/web/20240724002042/https://www.aljazeera.com/news/2024/7/22/can-palestinians-expect-changes-after-icj-ruling-on-israels-occupation|archive-date=24 July 2024|accessdate=24 July 2024}}</ref> === Резолуција на Генералното собрание на ОН === На 18 септември 2024 година, Генералното собрание на ОН усвоило необврзувачка резолуција за спроведување на советодавното мислење од кои ,,за" гласале 124 земји, ,,воздржани" биле 43 земји, а ,,против" биле 14 земји, вклучувајќи ги Израел и САД. Европа била поделена на три дела: * „За" гласале Франција, Португалија, Ирска, Малта, Белгија, Шпанија и Норвешка; * „Воздржани" биле Швајцарија, Германија, Австрија, Шведска, Италија, Велика Британија и Холандија; * „Против" гласале Чешка и Унгарија.<ref name=":2">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2024/sep/18/un-general-assembly-resolution-israel-occupied-palestinian-territories|title=UN members back resolution directing Israel to leave occupied territories|last=Wintour|first=Patrick|date=2024-09-18|work=The Guardian|access-date=2024-09-19|last2=|first2=|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://press.un.org/en/20244/ga12626.doc.htm|title=General Assembly Overwhelmingly Adopts Historic Text Demanding Israel End Its Unlawful Presence, Policies in Occupied Palestinian Territory within One Year|date=2024-09-18|work=press.un.org}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.tagesschau.de/ausland/amerika/un-vollversammlung-fordert-rueckzug-von-israel-100.html|title=UN-Resolution fordert Rückzug Israels aus Palästinensergebieten|work=tagesschau.de|language=de|accessdate=2024-09-19}}</ref><ref name=":3">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.srf.ch/news/international/als-mandat-der-uno-schweiz-will-nahost-konferenz-ueber-voelkerrecht-einberufen|title=Nahost-Konferenz: Schweiz erhält Mandat der UNO|date=2024-09-19|work=Schweizer Radio und Fernsehen (SRF)|language=de|accessdate=2024-09-19}}</ref> Резолуцијата повикувала на повлекување на Израел од окупираната палестинска територија во рок од една година и ги повикала сите земји-членки да престанат да увезуваат производи од израелските населби на окупираната палестинска територија и да престанат да испорачуваат оружје, муниција и сродна опрема на Израел „во сите случаи кога постојат основани основи за сомневање дека тие може да се користат на окупираната палестинска територија“.<ref name=":2"/><ref name=":4">{{Наведена мрежна страница|url=https://documents.un.org/doc/undoc/ltd/n24/266/48/pdf/n2426648.pdf|title=United Nations General Assembly: A/ES-10/L.31/Rev.1|date=2024-09-13|work=un.org}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://documents.un.org/doc/undoc/gen/n24/272/75/pdf/n2427275.pdf|title=United Nations General Assembly: A/RES/ES-10/24|date=2024-09-19|work=un.org}}</ref> Швајцарија добила мандат да свика „Конференција на високите договорни страни на Четвртата Женевска конвенција во врска со заштитата на цивилите во време на војна за мерки за спроведување на Конвенцијата на окупираната палестинска територија, вклучувајќи го и Источен Ерусалим“, при што Конференцијата требала да се свика во следните 6 месеци.<ref name=":3"/><ref name=":4"/> == Реакции == === Политички реакции во Израел === Израелските лидери и политичари го осудија мислењето на МСП како [[Антисемитизам|антисемитско]]:<ref name="ha1"/> * [[Бенјамин Нетанјаху]] го нарекол мислењето „одлука заснована на лаги“, бидејќи „еврејскиот народ не е окупатор во сопствената земја“. <ref name="Berg">Raffi Berg, [https://www.bbc.com/news/articles/cjerjzxlpvdo 'UN top court says Israeli occupation of Palestinian territories is illegal,'] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240719153513/https://www.bbc.com/news/articles/cjerjzxlpvdo|date=19 July 2024}} [[BBC News]], 19 July 2024.</ref> * Пратеникот на Кнесетот, [[Јули Еделштајн|Јули Еделштајн,]] изјавил дека Меѓународниот суд на правдата бил „киднапиран од исламисти и нивните поддржувачи“.<ref name="JP">[https://www.jpost.com/israel-news/article-811060 'Israeli leaders slam ICJ's call for end to 'illegal' activities in Palestinian territories,'] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240719220812/https://www.jpost.com/israel-news/article-811060|date=19 July 2024}} ''[[Jerusalem Post]]'', 19 July 2024.</ref> * Министерот за национална безбедност [[Итамар Бен-Гвир]] изјавил дека одлуката „по којзнае кој пат докажува дека ова е изразито антисемитска и политичка организација“. * Израелскиот министер за финансии, [[Безалел Смотрих|Безалел Смотрих,]] повикал на итна анексија на Западниот Брег, наведувајќи: „Одговорот за Хаг - суверенитет сега.“<ref name="Ynet" >Moran Azulay, Elisha Ben Kimon, [https://www.ynetnews.com/article/ryyzrl00oc 'Ben-Gvir calls ICJ 'a definite antisemitic organization; Smotrich: Sovereignty now','] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240722175300/https://www.ynetnews.com/article/ryyzrl00oc |date=22 July 2024}} [[Ynet]], 19 July 2024.</ref> * [[Бени Ганц]] изјавил дека одлуката била доказ за надворешно мешање кое е „контрапродуктивно за регионалната безбедност“, но исто така и дополнителен доказ за „судска оцена“ на политичкиот конфликт.<ref>[https://www.timesofisrael.com/liveblog-july-19-2024/ Gantz: ICJ ruling counterproductive to regional security; Liberman: Another antisemitic show] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240722175303/https://www.timesofisrael.com/liveblog-july-19-2024/|date=22 July 2024}} ''[[The Times of Israel]]'', 19 July 2024</ref> * [[Авигдор Либерман]] изјавил дека пресудата е „антисемитски чин“ и исто така го обвини судот за „почнување војна“ против Израел, кој „веќе се бори против шест други земји“.<ref name="Shpigel" >Noa Shpigel, [','] ''[[Haaretz]]'', 19 July 2024.</ref> * [[Јарив Левин]], заменик-премиер на Израел, изјавил: „Никаква лага [од страна на Светскиот суд] нема да го промени едноставниот факт: земјата Израел му припаѓа на народот на Израел.“ * [[Израел Кац]], израелскиот министер за надворешни работи, изјави дека пресудата е „опасна“ бидејќи им оди во прилог на екстремистите и „ги охрабрува палестинските власти да продолжат по својот пат на клевета“.<ref name="Shpigel" /> * [[Јаир Лапид]], лидерот на опозицијата, изјавил дека одлуката била „неповрзана, еднострана, извалкана со антисемитизам“ и „служи само на исламскиот тероризам“.<ref name="Shpigel" /> * [[Ахмад Тиби]] изјавил дека пресудата „точно ја доловува реалноста, утврдувајќи дека состојбата на сегрегација и примената на израелскиот закон на окупираните територии е апартхејд“.<ref name="Shpigel" /> * Израелската невладина организација за човекови права Б'целем изјавила: „Нема повеќе изговори. Меѓународната заедница мора да го принуди Израел да ја прекине окупацијата.“ === Политички одговори во Палестина === * Канцеларијата на палестинскиот претседател [[Махмуд Абас]] го поздравила мислењето и ја нарекла одлуката историска.<ref name=":0"/> * Генералниот секретар на Извршниот комитет на Палестинската ослободителна организација, [[Хусеин ал-Шеик]], ја поздравил пресудата како победа за правото на Палестинците на самоопределување и сметал дека пресудата претставува „колапс и пораз на проектот за јудаизација преку конфискација, населување, раселување и расистички практики против народ под окупација“. === Политички реакции во САД === * [[Стејт департмент|Државниот департмент на Соединетите Американски Држави]] го критикувал мислењето на МСП, тврдејќи дека тоа ќе ги отежнело идните преговори за палестинска држава.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.reuters.com/world/us-criticizes-icj-opinion-israeli-occupation-palestinian-territories-2024-07-20/|title=US criticizes ICJ opinion on Israeli occupation of Palestinian territories|accessdate=20 July 2024}}</ref> === Политички реакции во Велика Британија === * Новоформираната лабуристичка влада изјавила дека „ја почитува независноста на МСП“ и дека го разгледува мислењето пред да даде официјален одговор. * Министерството за надворешни работи додало дека Велика Британија „силно се спротивставува на проширувањето на нелегалните населби и зголемувањето на насилството на доселениците“.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/7/20/impunity-must-end-world-reacts-to-icj-ruling-against-israeli-occupation|title='Impunity must end': World reacts to ICJ ruling against Israeli occupation|last=Al Jazeera Staff|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20240724100107/https://www.aljazeera.com/news/2024/7/20/impunity-must-end-world-reacts-to-icj-ruling-against-israeli-occupation|archive-date=24 July 2024|accessdate=2024-07-24}}</ref> === Политички одговори во ЕУ === * [[Европска Унија|Европската Унија]] го поддржала советодавното мислење на МСП и изјавила дека мислењето било во согласност со сопствените ставови на блокот, а нејзиниот шеф за надворешна политика, [[Жозеп Борел]] рекол дека мислењето ќе биде анализирано во однос на неговото влијание врз политиката на ЕУ. <ref name="mee1"/> * [[Белгија|Белгиската]] министерка за надворешни работи, [[Хаџа Лахиб|Хаџа Лахиб,]] во објава на X изјавила: „Меѓународниот суд на правдата пресуди дека израелската окупација на палестинската територија не е во согласност со меѓународното право и дека активностите за населување мора да престанат. Белгија секогаш ќе се залага за почитување на меѓународното право.“<ref name=":1"/> * [[Шпанија]] изјавила дека мислењето „вклучува важни изјави... за незаконитоста на израелската окупација на палестинските територии и за населбите, меѓу другите аспекти“ и дека „Владата ги повикува ОН и меѓународната заедница да ги земат предвид заклучоците од извештајот и да донесат соодветни мерки во овој поглед“.<ref name=":1" /><ref>{{Наведени вести|url=https://thediplomatinspain.com/en/2024/07/21/spain-welcomes-the-icj-ruling-that-considers-the-israeli-occupation-of-palestinian-territories-illegal/89867/|title=Spain welcomes the ICJ ruling that considers the Israeli occupation of Palestinian territories illegal|last=Ayllon|first=Luis|date=2024-07-21|work=The Diplomat in Spain|access-date=24 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240724233607/https://thediplomatinspain.com/en/2024/07/21/spain-welcomes-the-icj-ruling-that-considers-the-israeli-occupation-of-palestinian-territories-illegal/89867/|archive-date=24 July 2024}}</ref> * Министерството за надворешни работи на [[Словенија]] го повикала Израел „да ги почитува своите должности и обврски според меѓународното право“, како што било наведено во мислењето на МСП. <ref name=":1" /> * [[Норвешка|Норвешкиот]] министер за надворешни работи, [[Еспен Барт Ајде]], во објава на X изјавли: „МСП е кристално јасен: израелските политики и практики треба да се сметаат за анексија на големи делови од окупираната палестинска територија и се во спротивност со меѓународното право. Ова е недвосмислена порака до Израел, која очекуваме веднаш да ја почитува.“<ref name=":1" /> === Политички одговори во Африка === * [[Јужноафриканска Република|Јужноафриканскиот]] министер за меѓународни односи и соработка, [[Роналд Ламола|Роналд Ламола,]] изјавил дека мислењето „ја потврдува долгогодишната позиција на Јужна Африка дека окупацијата на палестинската територија од страна на Израел останува незаконска според меѓународното право“ и дека „сега постои дополнителна законска обврска за сите држави да го прекинат соучеството во нелегалните дејствија на Израел и да дејствуваат за да обезбедат почитување на меѓународното право“, се велело во соопштението.<ref name=":1"/> === Анализи === * [[Даниел Леви (политички аналитичар)|Даниел Леви]], политички аналитичар, изјавика дека случајот пред МСП ќе ги натера третите страни да се справат со последиците од тоа што се „соучесници во ова кршење на меѓународното право и во гарантирањето неказнивост за страната што го прекршила, имено Израел“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/19/israels-war-on-gaza-live-food-trucks-surrounded-as-hunger-spreads-in-gaza?update=2718269|title=Hearing on Israeli occupation could help peace process under international law|work=Al Jazeera|archive-url=https://web.archive.org/web/20240219221522/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/19/israels-war-on-gaza-live-food-trucks-surrounded-as-hunger-spreads-in-gaza?update=2718269|archive-date=19 February 2024|accessdate=20 February 2024}}</ref> * Новинарот на Ynet, Итамар Ајхнер, изјавил дека иако одлуката на МСП претставувала најлошото сценарио од кое се плашеле израелските политичари, сепак самата „бруталност“ на мислењето можело да дејствува во корист на Израел и според него, веројатно било дека израелските лидери се надевале дека [[Доналд Трамп]] ќе победи на изборите во САД, а потоа ќе донесе закони против МСП и МКС и ќе воведе санкции врз судиите одговорни за овие пресуди. == Поврзано == * [[Меѓународно право и арапско-израелскиот конфликт]] * [[Правни последици од изградбата на ѕид на окупираната палестинска територија]] * [[Истрага на Меѓународниот кривичен суд во Палестина]] * [[Легалноста на израелската окупација на Палестина]] * [[Седумдесет и седма сесија на Генералното собрание на Обединетите нации]] * [[Тужбата за геноцид на Јужна Африка против Израел]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.icj-cij.org/case/186 Преглед на случајот] (од веб-страницата на Меѓународниот суд на правдата) * [https://www.undocs.org/A/RES/77/247 Целосен текст на резолуцијата на Генералното собрание на ООН] од 30 декември 2022 година * [https://www.un.org/unispal/document/verbatim-record-public-sitting-legal-consequences-arising-from-the-policies-and-practices-of-israel-in-the-occupied-palestinian-territory-including-east-jerusalem-21feb2024/ Verbatim Records од 19–21 февруари 2024 година] * [https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/186/186-20240719-adv-01-00-en.pdf Правни последици што произлегуваат од политиките и практиките на Израел на окупираната палестинска територија, вклучително и Источен Ерусалим], советодавно мислење на Меѓународниот суд на правдата, 19 јули 2024 година * [https://www.ejiltalk.org/will-history-repeat-itself-anticipating-the-icj-advisory-opinion-on-the-legal-status-of-israels-occupation-and-its-consequences/ Објава на блогот од ''EJIL:Talk!''] (блог на Европскиот журнал за меѓународно право) * [http://opiniojuris.org/2023/02/28/should-the-icj-answer-the-general-assemblys-request-for-an-advisory-opinion-on-the-legality-of-israels-occupation/ Објава на блогот од ''Opinio Juris''] {{Обединети Нации}} [[Категорија:Историја на човековите права]] gfo0fuhhtqu3lir9tbsmew61dpr3p94 5577330 5577329 2026-06-15T11:31:46Z Jtasevski123 69538 5577330 wikitext text/x-wiki {{Разликување|Истрага на Меѓународниот кривичен суд во Палестина|Тужбата за геноцид на Јужна Африка против Израел|Правни последици од изградбата на ѕид на окупираната палестинска територија}}{{Судски случај|name=Правни последици што произлегуваат од политиките и практиките на Израел на окупираната палестинска територија, вклучувајќи го и Источен Ерусалим|court=[[Меѓународен суд на правдата]]|image=Seal of the International Court of Justice.png|imagesize=|imagelink=|imagealt=|caption=|full name=Правни последици што произлегуваат од политиките и практиките на Израел на окупираната палестинска територија, вклучувајќи го и Источен Ерусалим (Барање за советодавно мислење)|start_date={{start date|2023}}|date_decided={{End date|2024|07|19}}|citations=|ECLI=|transcripts=|judges=|number of judges=|decision by=|concurring=|dissenting=|concur/dissent=|prior actions=|appealed from=|appealed to=|subsequent actions=|related actions=|opinions=|keywords={{Hlist| [[Израелско-палестински конфликт]] | [[воена окупација]] | [[јавно меѓународно право]]}}|italic title=no}} '''''Правните последици што произлегуваат од политиките и практиките на Израел на окупираната палестинска територија, вклучително и Источен Ерусалим (Барање за советодавно мислење)''''' — постапка пред [[Меѓународен суд на правдата|Меѓународниот суд на правдата]] (МСП), кое претставува највисокото правно тело на [[Обединети нации|Обединетите нации]] (ОН), што произлегло од резолуцијата усвоена од [[Генерално собрание на Обединетите нации|Генералното собрание на Обединетите нации]] (ГСОН) во декември 2022 година, со која се барало од Судот да даде советодавно мислење во врска со легалноста на израелската окупација на [[Палестина (држава)|палестинските територии]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/2/19/whats-the-icj-case-against-israels-illegal-occupation-of-palestine|title=What's the ICJ case against Israel's illegal occupation of Palestine?|date=2024-02-19|work=Al Jazeera|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20240720080447/https://www.aljazeera.com/news/2024/2/19/whats-the-icj-case-against-israels-illegal-occupation-of-palestine|archive-date=20 July 2024|accessdate=2024-07-23}}</ref> Уште од 1967 година, палестинските територии кои го сочинувале [[Западен Брег|Западниот Брег]] (вклучувајќи го [[Источен Ерусалим]]) и [[Појас Газа|Појасот Газа]], биле окупирани од [[Израел]], што ја прави најдолгата воена окупација во модерната историја.<ref name="AIA">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2024/02/israel-must-end-its-occupation-of-palestine-to-stop-fuelling-apartheid-and-systematic-human-rights-violations/|title=Israel must end its occupation of Palestine to stop fuelling apartheid and systematic human rights violations|date=19 February 2024|work=Amnesty International|archive-url=https://web.archive.org/web/20240718064623/https://www.amnesty.org/en/latest/news/2024/02/israel-must-end-its-occupation-of-palestine-to-stop-fuelling-apartheid-and-systematic-human-rights-violations/|archive-date=18 July 2024|accessdate=14 July 2024}}</ref> Во 2004 година, МСП донеле советодавно мислење за израелската бариера на Западниот Брег, одлучувајќи дека таа е во спротивност со меѓународното право и требала да се отстрани. Во јануари 2023 година, МСП го прифатила барањето на Генералното собрание на ОН за советодавно мислење за правните последици што произлегувале од политиките и практиките на Израел на окупираните палестински територии.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/world-court-says-it-has-received-un-request-opinion-israel-occupation-2023-01-20/|title=World Court says it has received U.N. request for opinion on Israel occupation|date=20 January 2023|work=Reuters|archive-url=https://web.archive.org/web/20230323175629/https://www.reuters.com/world/middle-east/world-court-says-it-has-received-un-request-opinion-israel-occupation-2023-01-20/|archive-date=23 March 2023|accessdate=27 October 2023}}</ref><ref>{{Наведена изјава за печат|url=https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/186/186-20230120-pre-01-00-en.pdf|title=Press Release No. 2023/4: The General Assembly of the United Nations requests an advisory opinion from the Court in its resolution A/RES/77/247 on "Israeli practices affecting the human rights of the Palestinian people in the Occupied Palestinian Territory, including East Jerusalem"|date=20 January 2023|accessdate=27 October 2023}}</ref> На 19 фебруари биле отворени јавни расправи во седиштето на МСП во [[Хаг]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/world-court-hold-public-hearings-over-consequences-israels-occupation-2023-10-23/|title=World court to hold public hearings over consequences from Israel's occupation|date=23 October 2023|work=Reuters|archive-url=https://web.archive.org/web/20231023182643/https://www.reuters.com/world/middle-east/world-court-hold-public-hearings-over-consequences-israels-occupation-2023-10-23/|archive-date=23 October 2023|accessdate=23 October 2023}}</ref> со 52 држави и 3 меѓународни организации кои презентирале правни аргументи, најголем број учесници во кој било поединечен случај во историјата на МСП.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.un.org/unispal/document/legal-consequences-arising-from-the-policies-and-practices-of-israel-in-the-occupied-palestinian-territory-9feb-2024/|title=Legal Consequences Arising from the Policies and Practices of Israel in the OPT (Request for Advisory Opinion) – Public hearings schedule 19 to 26 February 2024 – ICJ Press Release|archive-url=https://web.archive.org/web/20240420113857/https://www.un.org/unispal/document/legal-consequences-arising-from-the-policies-and-practices-of-israel-in-the-occupied-palestinian-territory-9feb-2024/|archive-date=20 April 2024|accessdate=13 February 2024}}</ref><ref name="AIA"/><ref name="AJ1">{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720898|title=First 10 countries made clear Israel's occupation unlawful, should end immediately|last=Vaessen|first=Step|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224201049/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720898|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/2/19/whats-the-icj-case-against-israels-illegal-occupation-of-palestine|title=What's the ICJ case against Israel's illegal occupation of Palestine?|access-date=2024-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20240720080447/https://www.aljazeera.com/news/2024/2/19/whats-the-icj-case-against-israels-illegal-occupation-of-palestine|archive-date=20 July 2024|agency=Al Jazeera|language=en}}</ref> На 19 јули 2024 година, било донесено советодавното мислење на судот, во кое се утврдувало дека палестинските територии претставувале една политичка единица и дека окупацијата на Израел од 1967 година, како и последователното создавање израелски населби и експлоатација на природните ресурси, биле нелегални според меѓународното право, а воедно и пресудил дека Израел требал да плати целосна отштета на палестинскиот народ за штетата што ја предизвикала окупацијата и пресудил дека неговите политики ја кршеле Меѓународната конвенција за елиминација на сите форми на расна дискриминација. [[Палестинска самоуправа|Палестинската самоуправа]] ја поздравила одлуката како историска,<ref name="ha1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.haaretz.com/israel-news/2024-07-19/ty-article/.premium/as-israeli-leaders-seethe-at-antisemitic-icj-palestinian-president-says-justice-has-won/00000190-cb67-decf-a7b2-dff7f2240000|title=As Israel's Leaders Seethe at 'Antisemitic' ICJ Decision, Palestinian President Says Justice Has Won|date=20 July 2024|work=Haaretz|archive-url=https://web.archive.org/web/20240722032355/https://www.haaretz.com/israel-news/2024-07-19/ty-article/.premium/as-israeli-leaders-seethe-at-antisemitic-icj-palestinian-president-says-justice-has-won/00000190-cb67-decf-a7b2-dff7f2240000|archive-date=22 July 2024|accessdate=20 July 2024}}</ref> додека израелската влада формално ја отфрлила, наведувајќи дека политичко решение можело да се постигне само преку преговори и додека израелските лидери и политичари дополнително го осудија мислењето како [[Антисемитизам|антисемитско]],<ref name="ha1" /> сепак мислењето на судот било поддржано од [[Европска Унија|Европската Унија]]<ref name="mee1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.middleeasteye.net/live-blog/live-blog-update/eu-backs-icj-ruling-illegal-israeli-occupation|title=EU backs ICJ ruling on illegal Israeli occupation|date=20 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240722175815/https://www.middleeasteye.net/live-blog/live-blog-update/eu-backs-icj-ruling-illegal-israeli-occupation|archive-date=22 July 2024|accessdate=21 July 2024}}</ref>, но како по обичај критикувано од [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]].<ref name=":0">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/world/us-criticizes-icj-opinion-israeli-occupation-palestinian-territories-2024-07-20/|title=US criticizes ICJ opinion on Israeli occupation of Palestinian territories|last=Singh|first=Kanishka|date=2024-07-20|work=Reuters}}</ref> На 18 септември 2024 година, Генералното собрание на ОН усвоило резолуција со која се повикувало на крај, во рок од една година, на „незаконското присуство“ на Израел на Западниот Брег и Газа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://apnews.com/article/un-israel-palestinians-assembly-vote-gaza-a0136b26cad52070e79628639edbec2c|title=UN General Assembly widely supports a Palestinian resolution demanding Israel end its occupation|date=18 September 2024|work=AP News}}</ref> == Позадина == На 11 ноември 2022 година бил одобрен нацрт-предлогот подготвен од [[Палестина (држава)|Државата Палестина]] од страна на Специјалниот политички комитет и комитет за деколонизација (Четврти комитет)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://english.wafa.ps/Pages/Details/131810|title=Fourth Committee to refer Israel's occupation to ICJ for advisory opinion|publisher=WAFA|archive-url=https://web.archive.org/web/20221112200856/https://english.wafa.ps/Pages/Details/131810|archive-date=12 November 2022|accessdate=12 November 2022}}</ref> и бил усвоен со 98 гласови „за“, 17 „против“ и 52 „воздржани“ и било испратен до [[Генерално собрание на Обединетите нации|Генералното собрание]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.israelnationalnews.com/news/362665|title=UN committee approves: ICJ to be asked to provide legal opinion on Israeli 'occupation'|date=11 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221112200853/https://www.israelnationalnews.com/news/362665|archive-date=12 November 2022|accessdate=12 November 2022}}</ref> а Никарагва ја поднела нацрт-резолуцијата бидејќи Палестина не била полноправна членка на ОН.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.middleeastmonitor.com/20221112-un-agrees-to-ask-icj-opinion-on-israels-west-bank-occupation/|title=UN agrees to ask ICJ opinion on Israel's West Bank occupation|date=12 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221112201259/https://www.middleeastmonitor.com/20221112-un-agrees-to-ask-icj-opinion-on-israels-west-bank-occupation/|archive-date=12 November 2022|accessdate=12 November 2022}}</ref> На 30 декември 2022 година, Генералното собрание на ОН ја усвоило резолуцијата A/RES/77/247 со 87 гласови „за“, 26 „против“ и 53 „воздржани“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.abc.net.au/news/2022-12-31/un-seeks-court-opinion-on-violation-of-palestinian-rights/101819104|title=UN seeks court opinion on 'violation' of Palestinian rights|date=30 December 2022|work=ABC News (Australia)|archive-url=https://web.archive.org/web/20231029164645/https://www.abc.net.au/news/2022-12-31/un-seeks-court-opinion-on-violation-of-palestinian-rights/101819104|archive-date=29 October 2023|accessdate=29 October 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://digitallibrary.un.org/record/4012919/files/A_77_PV.56_%28Resumption_1%29-EN.pdf?ln=en|title=A.77/PV.56 (Resumption 1): General Assembly Official Records: Seventy-seventh session, 56th plenary meeting, Friday, 30 December 2022, 6 p.m., New York|archive-url=https://web.archive.org/web/20240509165241/https://digitallibrary.un.org/record/4012919/files/A_77_PV.56_%28Resumption_1%29-EN.pdf?ln=en|archive-date=9 May 2024|accessdate=29 October 2023}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/un-asks-world-court-give-opinion-israels-occupation-2022-12-30/|title=U.N.asks World Court to give opinion on Israel's occupation|last=Nichols|first=Michelle|date=30 December 2022|agency=Reuters|via=www.reuters.com}}</ref> На 20 јануари 2023 година, МСП потврдила дека „Барањето е префрлено до МСП преку писмо испратено од Генералниот секретар на Обединетите нации, Антонио Гутереш, на 17 јануари, а барањето е регистрирано вчера, во четврток.“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://english.wafa.ps/Pages/Details/132898|title=ICJ confirms it has received UN request for advisory opinion on Israeli occupation|publisher=WAFA|archive-url=https://web.archive.org/web/20230120194106/https://english.wafa.ps/Pages/Details/132898|archive-date=20 January 2023|accessdate=20 January 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.icj-cij.org/public/files/case-related/186/186-20230120-PRE-01-00-EN.pdf|title=The General Assembly of the United Nations requests an advisory opinion from the Court in its resolution A/RES/77/247 on 'Israeli practices affecting the human rights of the Palestinian people in the Occupied Palestinian Territory, including East Jerusalem'|last=International Court of Justice|date=20 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230122174916/https://www.icj-cij.org/public/files/case-related/186/186-20230120-PRE-01-00-EN.pdf|archive-date=22 January 2023|accessdate=22 January 2023}}</ref> == Резолуцијата на Генералното собрание на ОН == Во став 18 од резолуцијата<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.undocs.org/A/RES/77/247|title=Resolution adopted by the General Assembly on 30 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20240509165355/https://www.undocs.org/Home/Mobile?FinalSymbol=A%2FRES%2F77%2F247&Language=E&DeviceType=Desktop&LangRequested=False|archive-date=9 May 2024|accessdate=28 October 2023}}</ref> се барало од Судот да даде советодавно мислење за следните прашања:{{Блок-цитат|(а) Кои се правните последици што произлегуваат од континуираното кршење од страна на Израел на правото на палестинскиот народ на самоопределување, од неговата продолжена окупација, населување и анексија на палестинската територија окупирана од 1967 година, вклучувајќи ги и мерките насочени кон промена на демографскиот состав, карактерот и статусот на Светиот град Ерусалим, како и од неговото усвојување на сродни дискриминаторски закони и мерки? (б) Како политиките и практиките на Израел наведени во став 18 (а) погоре влијаат врз правниот статус на окупацијата и кои се правните последици што произлегуваат за сите држави и Обединетите нации од овој статус?}} == Гласање на Специјалниот политички и деколонизациски комитет на ОН == [[Податотека:ICJ_case_on_Israel's_occupation_of_the_Palestinian_territories,_UN's_Special_Political_and_Decolonization_Committee_vote.svg|центар|мини|1072x1072пкс|Гласање на Специјалниот политички и деколонизациски комитет на ОНсо зелена боја се означени државите кои гласале Засо бордо се означени државите кои гласале Противсо жолта боја се означени државите кои гласале Воздржаниа со сина боја е означени државите кои биле отсутни ]] {| class="wikitable sortable" ! style="vertical-align: bottom" |Гласа ! style="text-align: right; vertical-align: bottom;" | Земји |-| {{Да|Approve}} | style="text-align: right" | 98 | Авганистан, Алжир, Ангола, Антигва и Барбуда, Аргентина, Ерменија, Азербејџан, Бахамите, Бахреин, Бангладеш, Барбадос, Белгија, Белизе, Бенин, Боцвана, Бразил, Брунеи Дарусалам, Кабо Верде, Камбоџа, Чад, Чиле, Народна Република Кина, Коморските острови, Демократската Република Кореа, Демократската Република Куба, Република, Египет, Ел Салвадор, Габон, Гамбија, Гвинеја, Гвинеја-Бисао, Гвајана, Индонезија, Исламска Република Иран, Ирак, Ирска, Јордан, Казахстан, Кенија, Кувајт, Киргистан, Лао Народна Демократска Република, Либан, Лесото, Либија, Луксембург, Малезија, Малезија, Малдиурта Монголија, Мароко, Мозамбик, Намибија, Никарагва, Нигер, Нигерија, Оман, Пакистан, Панама, Парагвај, Перу, Полска, Португалија, Катар, Руска Федерација, Свети Китс и Невис, Света Луција, Свети Винсент и Гренадини, Саудиска Арабија, Сенегал, Сиера Леоне, Јужна Африка, Словенија, Јужна Африка, С. Суринам, Сириска Арапска Република, Таџикистан, Источен Тимор, Тринидад и Тобаго, Тунис, Туркменистан, Турција, Уганда, Украина, Обединетите Арапски Емирати, Узбекистан, Виетнам, Јемен, Зимбабве |-| {{Не|Against}} | style="text-align: right" | 17 | Австралија, Австрија, Канада, Чешка, Естонија, Германија, Гватемала, Унгарија, Израел, Италија, Либерија, Литванија, Маршалски Острови, Федерални Држави на Микронезија, Науру, Палау, САД |-| {{Maybe|Abstain}} | style="text-align: right" | 52 | Албанија, Андора, Белорусија, Босна и Херцеговина, Бугарија, Бурунди, Камерун, Колумбија, Костарика, Брегот на Слоновата Коска, Хрватска, Кипар, Данска, Еквадор, Еритреја, Етиопија, Финска, Франција, Грузија, Гана, Грција, Хаити, Хондурас, Исланд Црна Гора, Мјанмар, Холандија, Нов Зеланд, Северна Македонија, Норвешка, Филипини, Република Кореја, Република Молдавија, Романија, Руанда, Сан Марино, Србија, Словачка, Соломоновите Острови, Јужен Судан, Шпанија, Шведска, Швајцарија, Тајланд, Того, Обединетото Кралство, Уругвај |-| {{TBA|Absent}} | style="text-align: right" | 26 | Бутан, Боливија, Буркина Фасо, Централноафриканската Република, Конго, Демократска Република Конго, Доминика, Екваторијална Гвинеја, Есватини, Фиџи, Гренада, Јамајка, Кирибати, Мадагаскар, Малави, Непал, Папуа Нова Гвинеја, Самоа, Сао Томе, Република, Сејвалус, Танзанија, Вануату, Венецуела, Замбија |- ! style="text-align: left" | Вкупно ! style="text-align: right" | 193 |} == Гласање на Генералното собрание == [[Податотека:ICJ_case_on_Israel's_occupation_of_the_Palestinian_territories,_General_Assembly_vote.svg|центар|мини|1072x1072пкс|Гласање на Генералното собраниесо зелена боја се означени државите кои гласале Засо бордо се означени државите кои гласале Противсо жолта боја се означени државите кои гласале Воздржаниа со сина боја е означени државите кои биле отсутни ]] {| class="wikitable sortable" ! style="vertical-align: bottom" |Гласа ! style="text-align: right; vertical-align: bottom;" | Земји |-| {{Да|Approve}} | style="text-align: right" | 87 | Алжир, Ангола, Аргентина, Ерменија, Азербејџан, Бахамите, Бахреин, Бангладеш, Барбадос, Белгија, Белизе, Боливија, Боцвана, Брунеи Дарусалам, Камбоџа, Чиле, Народна Република Кина, Колумбија, Куба, Демократска Народна Република Кореја, Џибути, Габон, Египет, Ел Сал. Гвинеја-Бисао, Гвајана, Индонезија, Исламска Република Иран, Ирак, Ирска, Јамајка, Јордан, Казахстан, Кувајт, Киргистан, Народна Демократска Република Лао, Либан, Лесото, Либија, Луксембург, Малезија, Малдиви, Мали, Малта, Мавританија, Маурициус, Монголби, Монголби, Мексико, Никарагва, Нигерија, Оман, Пакистан, Парагвај, Перу, Полска, Португалија, Катар, Руска Федерација, Свети Китс и Невис, Света Луција, Свети Винсент и Гренадини, Саудиска Арабија, Сенегал, Сиера Леоне, Сингапур, Словенија, Сомалија, Јужна Африка, Шри Ланка, Судан, Сириска Арапска Република, Судан, Сириска Арапска Република, Туркменистан, Уганда, Обединетите Арапски Емирати, Виетнам, Јемен, Замбија, Зимбабве |-| {{Не|Against}} | style="text-align: right" | 26 | Албанија, Австралија, Австрија, Канада, Костарика, Хрватска, Чешка, Демократска Република Конго, Естонија, Германија, Гватемала, Унгарија, Израел, Италија, Кенија, Либерија, Литванија, Маршалски Острови, Федерални Држави Микронезија, Науру, Палау, Папуа Нова Гвинеја, Романија, Того, Обединето Кралство, САД |-| {{Maybe|Abstain}} | style="text-align: right" | 53 | Андора, Белорусија, Босна и Херцеговина, Бразил, Бугарија, Бурунди, Камерун, Брегот на Слоновата Коска, Кипар, Данска, Доминиканска Република, Еквадор, Еритреја, Етиопија, Фиџи, Финска, Франција, Грузија, Гана, Грција, Хаити, Хондурас, Исланд, Индија, Латвија, Јапонија, Монако, Црна Гора, Мјанмар, Холандија, Нов Зеланд, Норвешка, Панама, Филипини, Република Кореја, Република Молдавија, Руанда, Самоа, Сан Марино, Србија, Словачка, Соломонските Острови, Јужен Судан, Шпанија, Шведска, Швајцарија, Тајланд, Танзанија, Вануа, Уругвај, |-| {{TBA|Absent}} | style="text-align: right" | 27 | Авганистан, Антигва и Барбуда, Бенин, Бутан, Буркина Фасо, Кабо Верде, Централноафриканска Република, Чад, Комори, Конго, Доминика, Екваторијална Гвинеја, Есватини, Гамбија, Мадагаскар, Непал, Нигер, Северна Македонија, Сао Томе и Принсипе, Украина, Сејшели, Тимор-Сури Узбекистан, Венецуела |- ! style="text-align: left" | Вкупно ! style="text-align: right" | 193 |} == Реакции на резолуцијата на Генералното собрание на ОН == [[Ријад ал-Малики]], [[Министерство за надворешни работи и иселеници (Палестина)|министер за надворешни работи и иселеници на Државата Палестина]], ја поздравил резолуцијата како „дипломатски и правен успех и достигнување“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.wionews.com/world/un-adopts-palestinian-resolution-to-ask-icj-opinion-on-israels-prolonged-occupation-533483|title=UN adopts Palestinian resolution to seek ICJ opinion on Israel's 'prolonged occupation'|date=12 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20240509165259/https://www.wionews.com/world/un-adopts-palestinian-resolution-to-ask-icj-opinion-on-israels-prolonged-occupation-533483|archive-date=9 May 2024|accessdate=12 November 2022}}</ref> и изразил благодарност до нациите што ја поддржале резолуцијата со тоа што ја спонзорирале и гласаа за неа. Тој ги повикал земјите што не ја поддржале резолуцијата да „се придржуваат кон меѓународното право и да избегнуваат да застанат на погрешната страна од историјата“, а неколку дена пред конечното гласање, во обид да го спречи упатувањето на конфликтот во Хаг, тогашниот израелски премиер [[Јаир Лапид]] им пишал на 50 земји, барајќи од нив да не ја поддржат во Генералното собрание.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.timesofisrael.com/lapid-to-world-leaders-stop-palestinian-push-to-refer-conflict-to-the-hague/|title=Lapid to world leaders: Stop Palestinian push to refer conflict to the Hague|work=[[The Times of Israel]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20221205002057/https://www.timesofisrael.com/lapid-to-world-leaders-stop-palestinian-push-to-refer-conflict-to-the-hague/|archive-date=5 December 2022|accessdate=5 December 2022}}</ref> [[Организација за исламска соработка|Организацијата за исламска соработка]] (ОИС) го поздравила одобрувањето на резолуцијата од страна на Генералното собрание, „пофалувајќи ги ставовите на земјите што ја поддржаа, што ја потврдува нивната посветеност на меѓународното право и е во согласност со нивната историска поддршка за палестинската кауза“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aa.com.tr/en/world/oic-hails-un-vote-on-israel-s-occupation-of-palestine/2777115|title=OIC hails UN vote on Israel's occupation of Palestine|archive-url=https://web.archive.org/web/20230101141537/https://www.aa.com.tr/en/world/oic-hails-un-vote-on-israel-s-occupation-of-palestine/2777115|archive-date=1 January 2023|accessdate=1 January 2023}}</ref> == Поднесоци до Судот == Како краен рок за поднесување писмени изјави, судот го одредил 25 јули 2023 година, а како краен рок за писмени коментари за изјавите дадени од други држави или организации го поставил 25 октомври 2023 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/186/186-20230203-ORD-01-00-EN.pdf|title=Order on time-limits|date=3 February 2023|publisher=International Court of Justice|archive-url=https://web.archive.org/web/20230922230523/https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/186/186-20230203-ORD-01-00-EN.pdf|archive-date=22 September 2023|accessdate=27 October 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://english.wafa.ps/Pages/Details/133284|title=ICJ sets dates for submission of statements on Israel's practices in the occupied Palestinian territories|publisher=WAFA|archive-url=https://web.archive.org/web/20230209165426/https://english.wafa.ps/Pages/Details/133284|archive-date=9 February 2023|accessdate=9 February 2023}}</ref> На 7 август, Судот објавил дека во регистарот на Судот биле поднесени 57 писмени изјави, вклучувајќи 3 од меѓународни организации [[Арапска лига|- Лига на арапски држави]], [[Организација за исламска соработка]] и [[Африканска Унија|Африканска унија]], а останатите од Палестина и земји-членки на ОН.<ref>{{Наведена изјава за печат|title=No. 2023/43: Filing of written statements|date=7 August 2023}}</ref> Според ''[[Ле Монд]]'', 57 писмени поднесоци претставувал рекорд (повеќе отколку што се примени во кој било друг случај) од создавањето на Судот во 1945 година, што весникот го сметал за мала победа за Палестинците.<ref name="Le-Monde-Sept-2023">{{Наведени вести|title=Palestine: l'occupation israélienne face á la justice|last=Benjamin Barthe|date=22 September 2023|work=Le Monde|last2=Stéphanie Maupas|page=7|language=fr}}</ref> Писмените изјави не биле објавени од страна на Судот до почетокот на јавните расправи, но според ''Ле Монд'', големо мнозинство од 57 поднесоци ја признавале надлежноста на Судот да даде мислење за покренатите прашања и само околу 10 поднесоци го оспорувале упатувањето до Судот.<ref name="Le-Monde-Sept-2023"/> На 14 ноември, судот објавил дека 15 коментари за писмените изјави биле прифатени од Судот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://english.wafa.ps/Pages/Details/139318|title=ICJ says 15 written comments were filed on legal consequences of Israeli Policies, Practices in occupied Palestinian Territory|date=16 November 2023|publisher=WAFA}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/186/186-20231114-pre-01-00-en.pdf|title=No. 2023/65: Filing of written comments|date=14 November 2023|publisher=International Court of Justice}}</ref> === Канада === На 14 јули 2023 година, Владата на Канада тврдела дека Судот требал да го искористи своето дискреционо право да одбие да даде советодавно мислење, бидејќи Израел не ја прифатил надлежноста на Судот во ова прашање, а Советот за безбедност на ООН воспоставил рамка за страните да го решат спорот преку преговори.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://assets.nationbuilder.com/cjpme/pages/7259/attachments/original/1691759335/Canada_Submission_ICJ_Palestine_2023.pdf?1691759335|title=Written Statement of the Government of Canada|date=14 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231121121045/https://assets.nationbuilder.com/cjpme/pages/7259/attachments/original/1691759335/Canada_Submission_ICJ_Palestine_2023.pdf?1691759335|archive-date=21 November 2023|accessdate=28 October 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.justpeaceadvocates.ca/canada-attempting-to-block-the-icj-advisory-opinion-on-palestine/|title=Canada attempting to block the ICJ advisory opinion on Palestine|date=2023|work=Just Peace Advocates|archive-url=https://web.archive.org/web/20231028183829/https://www.justpeaceadvocates.ca/canada-attempting-to-block-the-icj-advisory-opinion-on-palestine/|archive-date=28 October 2023|accessdate=28 October 2023}}</ref><ref name="Cotler-and-Kittrie">{{Наведена мрежна страница|url=https://nationalpost.com/opinion/canada-must-continue-to-defend-israel-against-baseless-united-nations-attack|title=Opinion: Canada must continue to defend Israel against baseless United Nations attack|last=Irwin Cotler|last2=Orde Kittrie|date=27 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20240509171225/https://nationalpost.com/opinion/canada-must-continue-to-defend-israel-against-baseless-united-nations-attack|archive-date=9 May 2024|accessdate=28 October 2023}}</ref> === Франција === Иако Франција се воздржала во Генералното собрание по резолуцијата со која се барало советодавно мислење од Судот, сепак Франција поднела изјава до Судот од околу 20 страници, во која ја потврдувала нелегалната природа на колонизацијата, ги набројува законските обврски на окупаторот на окупираните територии, вклучувајќи го и Источен Ерусалим, и го забележала ризикот од анексија со свршен чин.<ref name="Le-Monde-Sept-2023"/> === Израел === Владата на Израел наводно доставила поднесоци до Судот тврдејќи дека Судот нема овластување да одлучува за израелско-палестинскиот конфликт и дека тој требал да се реши преку директни преговори меѓу Израел и Палестинската самоуправа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.timesofisrael.com/israel-tells-icj-it-lacks-authority-to-debate-conflict-argues-talks-only-solution/|title=Israel tells ICJ it lacks authority to debate conflict, says talks are only solution|date=28 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231028183827/https://www.timesofisrael.com/israel-tells-icj-it-lacks-authority-to-debate-conflict-argues-talks-only-solution/|archive-date=28 October 2023|accessdate=28 October 2023}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.jpost.com/israel-news/article-752919|title=Israel files written submission to ICJ against its 'occupation' hearing|last=Tovah Lazaroff|date=28 July 2023|work=The Jerusalem Post|access-date=28 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231028183825/https://www.jpost.com/israel-news/article-752919|archive-date=28 October 2023}}</ref> === Палестина === На 24 јули 2023 година, за време на состанокот во Хаг, палестинскиот министер за надворешни работи и иселеници, Ријад Ал-Малки, го доставил палестинскиот предлог.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://english.wafa.ps/Pages/Details/136897|title=FM Malki hands Palestine's written submissions to ICJ for legal opinion on nature of Israeli occupation of OPT|date=24 July 2023|publisher=WAFA|archive-url=https://web.archive.org/web/20230724173853/https://english.wafa.ps/Pages/Details/136897|archive-date=24 July 2023|accessdate=24 July 2023}}</ref> === Обединето Кралство === Во поднесеното барање од Обединетото Кралство се спротивставила на расправата за случајот во МСП.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2023/aug/24/uk-seeking-block-icj-ruling-israeli-occupation-palestine|title=UK 'seeking to block ICJ ruling' on Israeli occupation of Palestine|last=McKernan|first=Bethan|date=24 August 2023|work=The Guardian|access-date=28 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20240509171215/https://www.theguardian.com/world/2023/aug/24/uk-seeking-block-icj-ruling-israeli-occupation-palestine|archive-date=9 May 2024}}</ref> == Усни презентации == Усното презентирање на аргументите започнало на 19 февруари 2024 година кога палестинската делегација ги презентирала своите аргументи. Следниве земји презентирале усни аргументи во случајот: === Африка === * Африканска унија: Претставникот на Африканската унија, професорот Мохамед Хелал, изјавил: „Неправдата што се прави против народот во Газа го прави императив да се стави крај на неказнивоста на Израел и да се смета за одговорен за владеењето на правото“..<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/26/israels-war-on-gaza-live-man-made-disaster-as-israel-blocks-food-aid?update=2733945|title=International community let Palestinian people down: African Union at ICJ|access-date=27 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240227054416/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/26/israels-war-on-gaza-live-man-made-disaster-as-israel-blocks-food-aid?update=2733945|archive-date=27 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Libya}}:Либискиот претставник изјави дека Палестинците имаат право на самоопределување.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726397|title=Libya presents legal arguments at ICJ|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224001315/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726397|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Namibia}}: Министерката за правда на Намибија, [[Ивон Даусаб]], изјавил: „Палестинците и Намибијците претрпеа загуба на човечкото достоинство... и целосна кражба на нивната земја и природни ресурси... не можеме да гледаме на друга страна пред бруталните злосторства извршени врз палестинскиот народ“..<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2727994|title=Namibia remembers painful colonial history in ICJ remarks on Israel's occupation|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240223122420/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2727994|archive-date=23 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|South Africa}}: Јужна Африка тврдела дека израелската окупација претставува колонијален апартхејд, дека населбите треба да се демонтираат и дека на Палестинците треба да им се исплатат репарации.<ref name="AJ1"/> * {{Знаме|Sudan}}:Суданскиот претставник го повикал судот да издаде советодавно мислење за Израелците и Палестинците за да ги „удвојат своите напори за постигнување мир и безбедност“..<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728590|title=Sudan argues in favour of ICJ advisory opinion|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224064843/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728590|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> === Америка === * {{Знаме|Belize}}е: Претставникот на Белизе тврдел дека Газа е сè уште окупирана и покрај повлекувањето на Израел од 2005 година..<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720679|title=Belize argues Israel's illegal occupation of Gaza has been ongoing|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224203100/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720679|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Bolivia}}: Претставникот од Боливија тврдел дека окупаторските политики и практики на Израел го кршат меѓународното право.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720732|title='Israel obliged to stop atrocities, genocide in Gaza'|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224202901/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720732|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Brazil}}: Бразилскиот адвокат се залагал за решение со две држави и тврдеше дека израелската окупација е кршење на меѓународното право.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720798|title=More from Brazil's representative|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224202738/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720798|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Chile}}: Чилеанскиот претставник изјавил: „Со своите постапки, вклучувајќи ја експлоатацијата на природните ресурси, политиките на населбите, изградбата на ѕидот, легализацијата на предни позиции, меѓу другото, Израел ја покажа својата намера да ја контролира неограничено окупираната палестинска територија“..<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720870|title='Systematic violation of international law part of Israel's state policy'|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224202738/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720870|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|United States}}: Окупацијата мора да продолжи за самоодбрана на Израел.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2725994|title=China counters US point by point at ICJ|last=Vaessen|first=Step|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224013257/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2725994|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> === Азија === * {{Знаме|Bangladesh}}: Бангладеш тврдел дека Израел мора да ги повлече своите сили од окупираните територии и да ги расклопи сите доселенички структури.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720364|title=More on arguments presented by Bangladesh|access-date=25 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225000505/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720364|archive-date=25 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|China}}: Кинескиот претставник тврдело дека како окупиран народ, Палестинците имаат [[право на отпор]].<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2725979|title=China's remarks highlight Palestinians' right to resist|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224013258/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2725979|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Indonesia}}: Индонезискиот министер за надворешни работи, [[Ретно Марсуди]], изјавил: „Незаконската окупација на Израел и неговите злосторства мора да престанат и не треба да се нормализираат или признаваат. Јасно е дека Израел нема никаква намера да се придржува до меѓународните правни обврски.“<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728262|title=Indonesia's foreign minister at ICJ: 'Blatant violation of humanitarian law committed by Israel'|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240223165706/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728262|archive-date=23 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Japan}}: Правниот советник во Министерството за надворешни работи на Јапонија изјавил дека „решението за две држави, каде што Израел и идната независна палестинска држава ќе живеат еден до друг во мир и достоинство, останува единствениот одржлив пат за двата народа“..<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726113|title=Japan calls for creation of state for Palestinians to live in 'peace and dignity'|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224012544/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726113|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Pakistan}}: [[Министерот за право и правда]], Ахмед Ирфан Аслам, изјавил дека израелската окупација е реверзибилна, наведувајќи го повлекувањето на 1 милион доселеници од Алжир од страна на Франција во 1962 година..<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728220|title=Pakistan tells ICJ Israeli occupation 'not irreversible'|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224042238/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728220|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> === Европа === * {{Знаме|Ireland}}: Ирскиот претставник изјавил: „Со продолжената окупација на палестинската територија и активностите за населување што ги спроведува таму повеќе од половина век, Израел изврши сериозни прекршувања на голем број императивни норми на општото меѓународно право“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726065|title=Israel has committed 'serious breaches' of international law: Ireland|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224013257/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726065|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Belgium}}: Правниот експерт што ја претставувал Белгија изјавил дека израелската окупација има за цел трајна демографска промена и ги крши основните правила на меѓународното право.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720402|title=Israel's settlements aim to bring permanent demographic change|access-date=25 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225000129/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720402|archive-date=25 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Luxembourg}}: Адвокатот што го застапуваше Луксембург тврдеше дека „колонизациските активности на Израел не можат да се оправдаат како самоодбрана“ и посочи дека неговите постапки ја прекршиле [[Четврта Женевска конвенција|Четвртата Женевска конвенција]].<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726462|title=Israel's 'colonisation activities' are not self-defence: Luxembourg|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224000243/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726462|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Netherlands}}: Холандскиот претставник Рене Ј.М. Лефебер тврдел дека луѓето под окупација имале право на самоопределување.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720293|title=The Netherlands presents its arguments|access-date=25 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225001221/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720293|archive-date=25 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Norway}}:Норвешкиот министер за надворешни работи [[Еспен Барт Ајде]] изјавил дека „неправдата на која се изложени Палестинците мора да престане“ и тврдеше дека решението за две држави е „единственото решение за конфликтот меѓу Израел и Палестина“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728627|title=Israeli settlements 'biggest obstacle' to two-state solution: Norway|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240223180325/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728627|archive-date=23 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Russia}}: Рускиот претставник изјавил дека Израел треба да „ги запре сите активности за градење населби на окупираната територија“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2725208|title=Russia tells ICJ Israel must stop all settlement activities|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224022103/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2725208|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Slovenia}}: Словенија тврдела дека Палестинците имале „фундаментално човеково право“ на самоопределување и дека израелската окупација била пречка за тоа.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728551|title=Slovenia at ICJ: Self-determination 'fundamental' right for all|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224065100/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728551|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Switzerland}}: Швајцарскиот претставник изјавил дека израелската окупација „не може да се оправда според безбедносните барања бидејќи влијае на благосостојбата на населението и е дискриминаторска по природа“..<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728634|title=Switzerland at ICJ: Israel set up 'coercive environment' in Palestinian territories|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224060916/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728634|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|United Kingdom}}: Британскиот претставник признал дека израелската окупација била нелегална, но тврдел дека судот не треба да издава мислење за тоа.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728493|title=UK calls on ICJ to decline issuing an advisory opinion|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240223185127/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728493|archive-date=23 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> === Блискиот Исток === * {{Знаме|Arab League}}: Претставувајќи ја Арапската лига, [[Ралф Вајлд]] изјавил дека нема „задна правна основа“ за Израел да ја одржува окупацијата; тој заврши цитирајќи ја песната на палестинскиот поет [[Рефаат Аларир]] [[„Ако морам да умрам“]], во која се наведува: „Ако морам да умрам, мора да живеете за да ја раскажете мојата приказна. Ако морам да умрам, нека донесе надеж. Нека биде приказна“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/26/israels-war-on-gaza-live-man-made-disaster-as-israel-blocks-food-aid?update=2733800|title=ICJ: Arab League concludes oral arguments with words by poet killed in Israeli air strike|access-date=27 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240227060124/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/26/israels-war-on-gaza-live-man-made-disaster-as-israel-blocks-food-aid?update=2733800|archive-date=27 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Iran}}: Иран изјавил дека е „колективна правна и морална одговорност“ да се стави крај на окупацијата и дека „не треба да ги оставиме [Палестинците] сами и да ги разочараме“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2725865|title=Iran says UNSC responsible for Israeli atrocities|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224014000/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2725865|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Iraq}}: Ирачкиот претставник изјави дека Ирак е „длабоко загрижен за хуманитарните страдања што им се нанесени на Палестинците низ целата држава Палестина“..<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2725964|title=Israel must be held accountable for 'war crimes': Iraq to ICJ|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224013512/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2725964|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Jordan}}: Мајкл Вуд, претставувајќи го Јордан, изјави: „единствениот начин да се оствари [палестинското] право на самоопределување е да се стави крај на [израелската] окупација“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726172|title=Israeli occupation must end 'as a matter of urgency': Jordan|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224010903/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726172|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> Ајман Сафади понатаму изјави: „Окупацијата е незаконска, нехумана е, мора да заврши, а сепак Израел систематски ја консолидира окупацијата“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726132|title='No country must be allowed to be above the law': Jordan|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224011310/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726132|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Kuwait}}: Кувајтскиот претставник изјави: „Окупаторската сила водеше нелегитимна војна против Палестинците во Газа, карактеризирана со бројни прекршувања на меѓународното право“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726374|title='Why does the victim continue to be portrayed as the killer?': Kuwait|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224001448/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726374|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Lebanon}}: Либанскиот претставник изјавил: „Од 1967 година, Израел врши агресивен криминал, нелегално окупирајќи територии пред да ги анектира“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726417|title=Lebanon urges ICJ to help bring peace in Middle East|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224000955/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726417|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Oman}}: Претставникот на Оман изјавил дека Палестинците „живеат под окупација, угнетување, неправда и секојдневно понижување, додека меѓународната заедница не им помогнала во остварувањето на нивните аспирации за независна држава“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728166|title=Palestinians living in 'injustice, daily humiliation', Oman tells ICJ|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224185711/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728166|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Qatar}}: Катарскиот адвокат изјавил дека МСП има „јасен мандат, а всушност и одговорност да ја реши оваа неприфатлива ситуација. Кредибилитетот на меѓународниот правен поредок зависи од вашето мислење и влоговите не можат да бидат поголеми“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728326|title=Qatar says 'credibility of international legal order' depends on ICJ opinion|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240223155045/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728326|archive-date=23 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> * {{Знаме|Saudi Arabia}}:Саудискиот претставник Зијад ал-Атија изјавил дека Израел извршил „флагрантни прекршувања на своите основни меѓународни обврски“ кон Палестинците под окупација..<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720257|title=More from Saudi Arabia's envoy Ziad al-Atiyah|access-date=25 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225001433/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720257|archive-date=25 February 2024|agency=Al Jazeera}}</ref> == Мислење == На 19 јули 2024 година, МСП го донела своето мислење и заклучила дека израелската окупација на [[Палестина (држава)|палестинските територии]] била незаконска и дека Израел требал да стави крај на таа окупација, да се воздржи од создавање нови населби и да ги евакуира веќе воспоставените. Понатаму заклучи дека таму каде што Палестинците изгубиле земја и имот, Израел требал да плати репарации, а во врска со забраната за расна сегрегација и апартхејд во Меѓународната конвенција за елиминација на сите форми на расна дискриминација, судот утврдил дека израелските закони „спроведуваат поделба“ помеѓу Палестинците и доселениците на окупираните територии во физичка и правна смисла, „кршејќи го“ '''Член 3'''.<ref name="Amnesty_ICJ_vindication">{{Наведен Q|Q127606223}}</ref> Исто така, утврдил и дека сите држави и институции како [[Совет за безбедност на ООН|Советот за безбедност на ОН]] и [[Генерално собрание на Обединетите нации|Генералното собрание на Обединетите нации]], имале обврска да не ја признаваат окупацијата како легална, ниту да „даваат помош или поддршка“ за одржување на присуството на Израел на окупираните територии. Меѓу прекршувањата на меѓународното право, судот идентификувал практики како присилни иселувања, сеопфатни уривања на куќи и ограничувања на живеење и движење, преместување и задржување на доселеници во Источен Ерусалим и Западниот Брег, неуспех да се заштитат Палестинците од насилството на доселениците, поставување ограничувања на пристапот до вода, проширување на израелскиот закон во Западниот Брег и Источен Ерусалим и експлоатација од страна на Израел на ресурсите на окупираните територии.<ref name="Siddique">Haroon Siddique, [https://www.theguardian.com/world/article/2024/jul/19/israels-settlement-policies-break-international-law-court-finds UN court orders Israel to end its occupation of Palestinian territories,'] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240722174228/https://www.theguardian.com/world/article/2024/jul/19/israels-settlement-policies-break-international-law-court-finds}} ''[[Гардијан|The Guardian]]'', 19 July 2024</ref> Додека го покренувале прашањето за политиката на сепарација на Израел, забележувајќи разлика помеѓу сегрегација и апартхејд, тој не заклучил дека политиката спаѓала под одредбите на меѓународното право во врска со апартхејдот и се шпекулирало дека ова можеби било поврзано со загриженост за постигнување голем мнозински консензус меѓу претседавачките судии.<ref name="Haaretz">Aeyal Gross, [https://www.haaretz.com/israel-news/2024-07-19/ty-article/.premium/the-icj-just-demolished-one-of-israels-key-defenses-of-the-occupation/00000190-cc54-dcff-afd4-cfdc29ee0000 'The ICJ Just Demolished One of Israel's Key Defenses of the Occupation,'] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240720065012/https://www.haaretz.com/israel-news/2024-07-19/ty-article/.premium/the-icj-just-demolished-one-of-israels-key-defenses-of-the-occupation/00000190-cc54-dcff-afd4-cfdc29ee0000}} ''[[Haaretz]]'', 19 July 2024.</ref> Судот понатаму напишал:{{Блок-цитат|Судот смета дека кршењата од страна на Израел на забраната за стекнување територија со сила и на правото на палестинскиот народ на самоопределување имаат директно влијание врз легалноста на континуираното присуство на Израел, како окупаторска сила, на окупираната палестинска територија. Континуираната злоупотреба од страна на Израел на својата позиција како окупаторска сила, преку анексија и потврдување на трајна контрола врз окупираната палестинска територија и континуираното фрустрирање на правото на палестинскиот народ на самоопределување, ги крши основните принципи на меѓународното право и го прави присуството на Израел на окупираната палестинска територија незаконско.}} Судот изјавил дека [[израелско-палестинскиот мировен процес]] не го спречувало меѓународното право да се примени на ситуацијата,<ref name="Guardian_why_ICJ_hard_ignore">{{Наведен Q|Q127606871}}</ref> а МСП изјавила дека [[Генерално собрание на Обединетите нации|Генералното собрание на Обединетите нации]] и [[Совет за безбедност на ООН|Советот за безбедност]] се должни да го утврдат методот за ставање крај на незаконското присуство на Израел на окупираните територии и дека сите држави се должни да соработуваат со непризнавањето на израелската окупација на окупираните територии.<ref name="Reuters_top_UN_court_says_illegal">{{Наведен Q|Q127606905}}</ref> ОН потврдил дека прашањето ќе биде предадено на Генералното собрание на ОН со цел да се утврди каква акција ќе следи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/7/22/can-palestinians-expect-changes-after-icj-ruling-on-israels-occupation|title=Can Palestinians expect changes after ICJ ruling on Israel's occupation?|last=Al Jazeera Staff|work=Al Jazeera|archive-url=https://web.archive.org/web/20240724002042/https://www.aljazeera.com/news/2024/7/22/can-palestinians-expect-changes-after-icj-ruling-on-israels-occupation|archive-date=24 July 2024|accessdate=24 July 2024}}</ref> === Резолуција на Генералното собрание на ОН === На 18 септември 2024 година, Генералното собрание на ОН усвоило необврзувачка резолуција за спроведување на советодавното мислење од кои ,,за" гласале 124 земји, ,,воздржани" биле 43 земји, а ,,против" биле 14 земји, вклучувајќи ги Израел и САД. Европа била поделена на три дела: * „За" гласале Франција, Португалија, Ирска, Малта, Белгија, Шпанија и Норвешка; * „Воздржани" биле Швајцарија, Германија, Австрија, Шведска, Италија, Велика Британија и Холандија; * „Против" гласале Чешка и Унгарија.<ref name=":2">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2024/sep/18/un-general-assembly-resolution-israel-occupied-palestinian-territories|title=UN members back resolution directing Israel to leave occupied territories|last=Wintour|first=Patrick|date=2024-09-18|work=The Guardian|access-date=2024-09-19|last2=|first2=|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://press.un.org/en/20244/ga12626.doc.htm|title=General Assembly Overwhelmingly Adopts Historic Text Demanding Israel End Its Unlawful Presence, Policies in Occupied Palestinian Territory within One Year|date=2024-09-18|work=press.un.org}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.tagesschau.de/ausland/amerika/un-vollversammlung-fordert-rueckzug-von-israel-100.html|title=UN-Resolution fordert Rückzug Israels aus Palästinensergebieten|work=tagesschau.de|language=de|accessdate=2024-09-19}}</ref><ref name=":3">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.srf.ch/news/international/als-mandat-der-uno-schweiz-will-nahost-konferenz-ueber-voelkerrecht-einberufen|title=Nahost-Konferenz: Schweiz erhält Mandat der UNO|date=2024-09-19|work=Schweizer Radio und Fernsehen (SRF)|language=de|accessdate=2024-09-19}}</ref> Резолуцијата повикувала на повлекување на Израел од окупираната палестинска територија во рок од една година и ги повикала сите земји-членки да престанат да увезуваат производи од израелските населби на окупираната палестинска територија и да престанат да испорачуваат оружје, муниција и сродна опрема на Израел „во сите случаи кога постојат основани основи за сомневање дека тие може да се користат на окупираната палестинска територија“.<ref name=":2"/><ref name=":4">{{Наведена мрежна страница|url=https://documents.un.org/doc/undoc/ltd/n24/266/48/pdf/n2426648.pdf|title=United Nations General Assembly: A/ES-10/L.31/Rev.1|date=2024-09-13|work=un.org}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://documents.un.org/doc/undoc/gen/n24/272/75/pdf/n2427275.pdf|title=United Nations General Assembly: A/RES/ES-10/24|date=2024-09-19|work=un.org}}</ref> Швајцарија добила мандат да свика „Конференција на високите договорни страни на Четвртата Женевска конвенција во врска со заштитата на цивилите во време на војна за мерки за спроведување на Конвенцијата на окупираната палестинска територија, вклучувајќи го и Источен Ерусалим“, при што Конференцијата требала да се свика во следните 6 месеци.<ref name=":3"/><ref name=":4"/> == Реакции == === Политички реакции во Израел === Израелските лидери и политичари го осудија мислењето на МСП како [[Антисемитизам|антисемитско]]:<ref name="ha1"/> * [[Бенјамин Нетанјаху]] го нарекол мислењето „одлука заснована на лаги“, бидејќи „еврејскиот народ не е окупатор во сопствената земја“. <ref name="Berg">Raffi Berg, [https://www.bbc.com/news/articles/cjerjzxlpvdo 'UN top court says Israeli occupation of Palestinian territories is illegal,'] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240719153513/https://www.bbc.com/news/articles/cjerjzxlpvdo|date=19 July 2024}} [[BBC News]], 19 July 2024.</ref> * Пратеникот на Кнесетот, [[Јули Еделштајн|Јули Еделштајн,]] изјавил дека Меѓународниот суд на правдата бил „киднапиран од исламисти и нивните поддржувачи“.<ref name="JP">[https://www.jpost.com/israel-news/article-811060 'Israeli leaders slam ICJ's call for end to 'illegal' activities in Palestinian territories,'] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240719220812/https://www.jpost.com/israel-news/article-811060|date=19 July 2024}} ''[[Jerusalem Post]]'', 19 July 2024.</ref> * Министерот за национална безбедност [[Итамар Бен-Гвир]] изјавил дека одлуката „по којзнае кој пат докажува дека ова е изразито антисемитска и политичка организација“. * Израелскиот министер за финансии, [[Безалел Смотрих|Безалел Смотрих,]] повикал на итна анексија на Западниот Брег, наведувајќи: „Одговорот за Хаг - суверенитет сега.“<ref name="Ynet">Moran Azulay, Elisha Ben Kimon, [https://www.ynetnews.com/article/ryyzrl00oc 'Ben-Gvir calls ICJ 'a definite antisemitic organization; Smotrich: Sovereignty now','] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240722175300/https://www.ynetnews.com/article/ryyzrl00oc |date=22 July 2024}} [[Ynet]], 19 July 2024.</ref> * [[Бени Ганц]] изјавил дека одлуката била доказ за надворешно мешање кое е „контрапродуктивно за регионалната безбедност“, но исто така и дополнителен доказ за „судска оцена“ на политичкиот конфликт.<ref>[https://www.timesofisrael.com/liveblog-july-19-2024/ Gantz: ICJ ruling counterproductive to regional security; Liberman: Another antisemitic show] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240722175303/https://www.timesofisrael.com/liveblog-july-19-2024/|date=22 July 2024}} ''[[The Times of Israel]]'', 19 July 2024</ref> * [[Авигдор Либерман]] изјавил дека пресудата е „антисемитски чин“ и исто така го обвини судот за „почнување војна“ против Израел, кој „веќе се бори против шест други земји“.<ref name="Shpigel">Noa Shpigel, [','] ''[[Haaretz]]'', 19 July 2024.</ref> * [[Јарив Левин]], заменик-премиер на Израел, изјавил: „Никаква лага [од страна на Светскиот суд] нема да го промени едноставниот факт: земјата Израел му припаѓа на народот на Израел.“ * [[Израел Кац]], израелскиот министер за надворешни работи, изјави дека пресудата е „опасна“ бидејќи им оди во прилог на екстремистите и „ги охрабрува палестинските власти да продолжат по својот пат на клевета“.<ref name="Shpigel" /> * [[Јаир Лапид]], лидерот на опозицијата, изјавил дека одлуката била „неповрзана, еднострана, извалкана со антисемитизам“ и „служи само на исламскиот тероризам“.<ref name="Shpigel" /> * [[Ахмад Тиби]] изјавил дека пресудата „точно ја доловува реалноста, утврдувајќи дека состојбата на сегрегација и примената на израелскиот закон на окупираните територии е апартхејд“.<ref name="Shpigel" /> * Израелската невладина организација за човекови права Б'целем изјавила: „Нема повеќе изговори. Меѓународната заедница мора да го принуди Израел да ја прекине окупацијата.“ === Политички одговори во Палестина === * Канцеларијата на палестинскиот претседател [[Махмуд Абас]] го поздравила мислењето и ја нарекла одлуката историска.<ref name=":0"/> * Генералниот секретар на Извршниот комитет на Палестинската ослободителна организација, [[Хусеин ал-Шеик]], ја поздравил пресудата како победа за правото на Палестинците на самоопределување и сметал дека пресудата претставува „колапс и пораз на проектот за јудаизација преку конфискација, населување, раселување и расистички практики против народ под окупација“. === Политички реакции во САД === * [[Стејт департмент|Државниот департмент на Соединетите Американски Држави]] го критикувал мислењето на МСП, тврдејќи дека тоа ќе ги отежнело идните преговори за палестинска држава.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.reuters.com/world/us-criticizes-icj-opinion-israeli-occupation-palestinian-territories-2024-07-20/|title=US criticizes ICJ opinion on Israeli occupation of Palestinian territories|accessdate=20 July 2024}}</ref> === Политички реакции во Велика Британија === * Новоформираната лабуристичка влада изјавила дека „ја почитува независноста на МСП“ и дека го разгледува мислењето пред да даде официјален одговор. * Министерството за надворешни работи додало дека Велика Британија „силно се спротивставува на проширувањето на нелегалните населби и зголемувањето на насилството на доселениците“.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/7/20/impunity-must-end-world-reacts-to-icj-ruling-against-israeli-occupation|title='Impunity must end': World reacts to ICJ ruling against Israeli occupation|last=Al Jazeera Staff|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20240724100107/https://www.aljazeera.com/news/2024/7/20/impunity-must-end-world-reacts-to-icj-ruling-against-israeli-occupation|archive-date=24 July 2024|accessdate=2024-07-24}}</ref> === Политички одговори во ЕУ === * [[Европска Унија|Европската Унија]] го поддржала советодавното мислење на МСП и изјавила дека мислењето било во согласност со сопствените ставови на блокот, а нејзиниот шеф за надворешна политика, [[Жозеп Борел]] рекол дека мислењето ќе биде анализирано во однос на неговото влијание врз политиката на ЕУ. <ref name="mee1"/> * [[Белгија|Белгиската]] министерка за надворешни работи, [[Хаџа Лахиб|Хаџа Лахиб,]] во објава на X изјавила: „Меѓународниот суд на правдата пресуди дека израелската окупација на палестинската територија не е во согласност со меѓународното право и дека активностите за населување мора да престанат. Белгија секогаш ќе се залага за почитување на меѓународното право.“<ref name=":1"/> * [[Шпанија]] изјавила дека мислењето „вклучува важни изјави... за незаконитоста на израелската окупација на палестинските територии и за населбите, меѓу другите аспекти“ и дека „Владата ги повикува ОН и меѓународната заедница да ги земат предвид заклучоците од извештајот и да донесат соодветни мерки во овој поглед“.<ref name=":1" /><ref>{{Наведени вести|url=https://thediplomatinspain.com/en/2024/07/21/spain-welcomes-the-icj-ruling-that-considers-the-israeli-occupation-of-palestinian-territories-illegal/89867/|title=Spain welcomes the ICJ ruling that considers the Israeli occupation of Palestinian territories illegal|last=Ayllon|first=Luis|date=2024-07-21|work=The Diplomat in Spain|access-date=24 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240724233607/https://thediplomatinspain.com/en/2024/07/21/spain-welcomes-the-icj-ruling-that-considers-the-israeli-occupation-of-palestinian-territories-illegal/89867/|archive-date=24 July 2024}}</ref> * Министерството за надворешни работи на [[Словенија]] го повикала Израел „да ги почитува своите должности и обврски според меѓународното право“, како што било наведено во мислењето на МСП. <ref name=":1" /> * [[Норвешка|Норвешкиот]] министер за надворешни работи, [[Еспен Барт Ајде]], во објава на X изјавли: „МСП е кристално јасен: израелските политики и практики треба да се сметаат за анексија на големи делови од окупираната палестинска територија и се во спротивност со меѓународното право. Ова е недвосмислена порака до Израел, која очекуваме веднаш да ја почитува.“<ref name=":1" /> === Политички одговори во Африка === * [[Јужноафриканска Република|Јужноафриканскиот]] министер за меѓународни односи и соработка, [[Роналд Ламола|Роналд Ламола,]] изјавил дека мислењето „ја потврдува долгогодишната позиција на Јужна Африка дека окупацијата на палестинската територија од страна на Израел останува незаконска според меѓународното право“ и дека „сега постои дополнителна законска обврска за сите држави да го прекинат соучеството во нелегалните дејствија на Израел и да дејствуваат за да обезбедат почитување на меѓународното право“, се велело во соопштението.<ref name=":1"/> === Анализи === * [[Даниел Леви (политички аналитичар)|Даниел Леви]], политички аналитичар, изјавика дека случајот пред МСП ќе ги натера третите страни да се справат со последиците од тоа што се „соучесници во ова кршење на меѓународното право и во гарантирањето неказнивост за страната што го прекршила, имено Израел“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/19/israels-war-on-gaza-live-food-trucks-surrounded-as-hunger-spreads-in-gaza?update=2718269|title=Hearing on Israeli occupation could help peace process under international law|work=Al Jazeera|archive-url=https://web.archive.org/web/20240219221522/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/19/israels-war-on-gaza-live-food-trucks-surrounded-as-hunger-spreads-in-gaza?update=2718269|archive-date=19 February 2024|accessdate=20 February 2024}}</ref> * Новинарот на Ynet, Итамар Ајхнер, изјавил дека иако одлуката на МСП претставувала најлошото сценарио од кое се плашеле израелските политичари, сепак самата „бруталност“ на мислењето можело да дејствува во корист на Израел и според него, веројатно било дека израелските лидери се надевале дека [[Доналд Трамп]] ќе победи на изборите во САД, а потоа ќе донесе закони против МСП и МКС и ќе воведе санкции врз судиите одговорни за овие пресуди. == Поврзано == * [[Меѓународно право и арапско-израелскиот конфликт]] * [[Правни последици од изградбата на ѕид на окупираната палестинска територија]] * [[Истрага на Меѓународниот кривичен суд во Палестина]] * [[Легалноста на израелската окупација на Палестина]] * [[Седумдесет и седма сесија на Генералното собрание на Обединетите нации]] * [[Тужбата за геноцид на Јужна Африка против Израел]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.icj-cij.org/case/186 Преглед на случајот] (од веб-страницата на Меѓународниот суд на правдата) * [https://www.undocs.org/A/RES/77/247 Целосен текст на резолуцијата на Генералното собрание на ООН] од 30 декември 2022 година * [https://www.un.org/unispal/document/verbatim-record-public-sitting-legal-consequences-arising-from-the-policies-and-practices-of-israel-in-the-occupied-palestinian-territory-including-east-jerusalem-21feb2024/ Verbatim Records од 19–21 февруари 2024 година] * [https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/186/186-20240719-adv-01-00-en.pdf Правни последици што произлегуваат од политиките и практиките на Израел на окупираната палестинска територија, вклучително и Источен Ерусалим], советодавно мислење на Меѓународниот суд на правдата, 19 јули 2024 година * [https://www.ejiltalk.org/will-history-repeat-itself-anticipating-the-icj-advisory-opinion-on-the-legal-status-of-israels-occupation-and-its-consequences/ Објава на блогот од ''EJIL:Talk!''] (блог на Европскиот журнал за меѓународно право) * [http://opiniojuris.org/2023/02/28/should-the-icj-answer-the-general-assemblys-request-for-an-advisory-opinion-on-the-legality-of-israels-occupation/ Објава на блогот од ''Opinio Juris''] {{Обединети Нации}} [[Категорија:Историја на човековите права]] 27y6q7861cen78hjk0c76mfheb5ekn0 0 1396701 5577189 5571328 2026-06-15T07:23:25Z BosaFi 115936 5577189 wikitext text/x-wiki '''Надлежен трибунал''' — термин што се користи во [[wikisource:Third Geneva Convention#Article_5|член 5]] став 2 од [[Трета Женевска конвенција|Третата Женевска конвенција]], во кој се наведува:{{Цитатник|Доколку се појави каква било сомнеж дали лицата, кои извршиле воинствено дело и паднале во рацете на непријателот, припаѓаат на некоја од категориите наведени во [[викиизвор:Трета Женевска конвенција#Член 4|Член 4]], таквите лица ќе ја уживаат заштитата на оваа Конвенција сè додека нивниот статус не биде утврден од надлежен трибунал.|author=Член 5, § 2 од Третата Женевска конвенција}} == Коментар на МКЦК за надлежните трибунали == Коментарот на [[Меѓународен комитет на Црвениот крст|Меѓународниот комитет на Црвениот крст]] (МКЦК) за Член 5 од Третата Женевска конвенција, по прашањето за ''надлежен трибунал'', вели дека:{{Цитатник|СТАВ 2. -- ЛИЦА ЧИЈ СТАТУС НЕ Е ОДРЕДЕН Ова би се однесувало на дезертери и на лица кои ги придружуваат вооружените сили и ја изгубиле својата лична карта.<br> Одредбата [беше] нова; беше вметната во Конвенцијата на барање на Меѓународниот комитет на Црвениот крст. Меѓународниот комитет го поднесе следниов текст, кој беше одобрен на Стокхолмската конференција: „Доколку се појави каква било сомнеж дали некое од овие лица припаѓа на една од категориите наведени во споменатиот член, тоа лице ќе има корист од оваа Конвенција сè додека неговиот или нејзиниот статус не биде утврден од некој одговорен орган“ (10). Во Женева во 1949 година, првпат беше предложено, заради прецизност, терминот „одговорен орган“ да се замени со „воен трибунал“ (11). Овој амандман се базираше на ставот дека одлуките што би можеле да имаат најтешки последици доколку се остават на едно лице, кое често може да биде од подреден ранг. Прашањето треба да се изнесе пред суд, бидејќи лицата што учествуваат во борбата без право на тоа се подложни на кривично гонење за убиство или обид за убиство, па дури и може да бидат осудени на смртна казна (12). Сепак, овој предлог не беше едногласно прифатен, бидејќи се сметаше дека изведувањето на лице пред воен трибунал може да има посериозни последици отколку одлуката да се лиши од бенефициите што ги дава Конвенцијата (13). Затоа, беше направен дополнителен амандман во текстот од Стокхолм, со кој се предвидува дека одлуката во врска со лицата чиј статус е доведен во прашање ќе ја донесе „надлежен трибунал“, а не конкретно воен трибунал.<br> Друга промена беше направена во текстот на ставот, како што е изготвен во Стокхолм, со цел да се прецизира дека се однесува на случаи на сомнеж дали лицата што извршиле воинствено дело и паднале во рацете на непријателот припаѓаат на некоја од категориите наведени во член 4 (14). Појаснувањето содржано во член 4, секако, треба да го намали бројот на сомнителни случаи во секој иден конфликт.<br> Затоа, ни се чини дека оваа одредба не треба да се толкува премногу рестриктивно; Референцата во Конвенцијата за „воинствен чин“ се однесува на принципот што го мотивирал лицето кое го извршило, а не само на начинот на кој е извршено делото. *(10) [(1) стр.77] Видете „XVII-та Меѓународна конференција на Црвениот крст, Нацрт на ревидирани или нови конвенции“, стр. 54; *(11) [(2) стр.77] Видете „Конечен записник од Дипломатската конференција во Женева од 1949 година“, том II-A, стр. 388; *(12) [(3) стр.77] Исто, том III, стр. 63, бр. 95; *(13) [(4) стр.77] Исто, том II-B, стр. 270; *(14) [(5) стр.77] Исто, стр. 270-271;|author=Коментар на Меѓународниот комитет на Црвениот крст за Член 5<ref name="ICRC-GC3-5">[http://www.icrc.org/ihl.nsf/COM/375-590008?OpenDocument Commentary on Convention (III) relative to the Treatment of Prisoners of War, Article 5], ''[[International Committee of the Red Cross|ICRC]]''</ref>}} == Соединетите Американски Држави == Според воените прописи на САД, Трибуналот би бил составен од: : Три [[Офицер|овластени службени лица]], писмен записник од постапките, а постапките ќе бидат отворени со одредени исклучоци, а лицата чиј статус треба да се утврди ќе бидат информирани за нивните права на почетокот на нивните сослушувања, ќе им биде дозволено да присуствуваат на сите отворени седници, ќе им биде дозволено да повикуваат сведоци доколку се разумно достапни и да ги испрашуваат сведоците повикани од Трибуналот, како и да имаат право да сведочат, а трибуналот ќе го утврди статусот врз основа на [[Товар на докажување (закон)|преовладување на доказите]]. Можни определби: # Непријателски воен заробеник. # Препорачан задржан персонал, кој има право на заштита, и треба да се земе предвид за сертификација на медицинско, религиозно или волонтерско здружение за помош. # Невин цивил кој треба веднаш да биде вратен во својот дом или ослободен. # Интерниран цивил кој од причини поврзани со оперативна безбедност или веројатна причина за инцидент со кривична истрага, треба да биде притворен. === „Надлежни трибунали“ за време на Заливската војна во 1991 година === За време на [[Заливска војна|Заливската војна]] во 1991 година, за некои притвореници првично категоризирани како воени заробеници било утврдено дека биле невини цивили кои се предале со цел да добијат бесплатна храна и сместување. Биле свикани 1.196 трибунали, од кои на 310 лица им било доделен статус на воени заробеници, а за преостанатите 886 притвореници ''„беше утврдено дека се раселени цивили и беа третирани како бегалци. Не беше утврдено дека ниту еден цивил дејствувал како незаконски борец“.''<ref name="DoD1992">[http://www.ndu.edu/library/epubs/cpgw.pdf Conduct of the Persian Gulf War: Final Report to Congress] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060502031202/http://www.ndu.edu/library/epubs/cpgw.pdf|date=May 2, 2006}} (page 663), ''[[Министерство за одбрана на Соединетите Американски Држави|Department of Defense]]'' April 1992</ref> === „Надлежни трибунали“ во контекст на притворените лица во Гвантанамо Беј === Овој термин почнал да добива големо внимание кога претседателот [[Џорџ В. Буш]] објавил дека [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]] ќе ги следат Женевските конвенции како што се толкувале и дека [[Авганистанска војна|војната во Авганистан]] не спаѓала во тој опсег<ref name="Bbc20020129"> {{Наведени вести|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/1788093.stm|title=Rift in Bush's team over detainees|last=Jon Leyne|date=29 January 2002|access-date=2008-02-19|publisher=[[BBC]]|quote=If Colin Powell prevails, a tribunal would have to determine the detainees' status.|author-link=Jon Leyne}}</ref> и како таков, претседателот Буш изјавил дека борците заробени во војната во Авганистан ќе бидат третирани како „[[Нелегален борец|нелегални борци]]“. Критичарите тврделе дека потписниците на Женевските конвенции, како и Соединетите Американски Држави, биле обврзани да се однесуваат кон сите заробени борци како да се квалификуваат за статус на воен затвореници, сè додека „надлежен трибунал“ не го разгледал нивниот случај и не утврдил дека тие не се квалификуваат за статус на воен затвореници. Врховниот суд го отфрлил ова прашање во случајот [[Хамдан против Рамсфелд]], иако пресудил против администрацијата на Буш во врска со легалноста на [[Воена комисија во Гвантанамо|воените комисии во Гвантанамо]], сепак тој исто така утврдил и дека на овие притвореници им следувала правата што им биле дадени според поограничениот [[Женевски конвенции|Заеднички член. 3.]] Врховниот суд се воздржал да донесе пресуда по член 5 со своите надлежни трибунали. === Трибунал за преиспитување на статусот на борецот како надлежни трибунали === {{Главна|Нелегален борец|Сослушувања без расправа}} По пресудата [[Расул против Буш]] од 2004 година, администрацијата на Буш почнал да ги користи [[Трибунал за преиспитување на статусот на борецот|Трибуналите за преглед на статусот на борците]] со цел да го утврди статусот на притворените лица. Администрацијата на Буш се обидела да го држи во тајност идентитетот на сите затвореници во Гвантанамо, но идентитетот на некои од затворениците протекол и сочувствителните адвокати обезбедиле дозвола од семејствата на тие затвореници и покренале правни оспорувања во обид да ги обезбедат нивните човекови права со што администрацијата на Буш загубила и била принудена да го основа Трибуналот за преиспитување на статусот на борецот. Прегледите утврдиле дека само 38 притвореници не биле нелегални борци, а потоа преку некаква забуна, досието на [[Мурат Курназ]] случајно било декласифицирано. Критичарите ја испитале неговата содржина која била долга стотици страници и сите освен еден од документите во досието на Курназ ја утврдиле неговата невиност, утврдиле дека немало причина да се верува дека имал каква било поврзаност со тероризам. Единствениот исклучок бил непотпишан и содржел само нејасно обвинување кое не дало никакви докази за да го поткрепи обвинувањето дека Курназ бил запознаен со бомбаш самоубиец, а меморандумот дури и не го добил правилно името на тој бомбаш самоубиец. Критичарите тврделе дека бидејќи едно нејасно обвинение било доволно за да се задржи притворениот, ако се претпостави дека неговиот случај бил типичен, разумно би било да се верува дека многу други притвореници за кои прегледите утврдиле дека се нелегални борци можеби биле подеднакво сомнителни. Понатаму, [[Seton Hall study|студиите на Сетон Хол]] спроведени од адвокатите на притворените лица откриле дека 92% од притворените лица во Гвантанамо не биле „борци на Ал Каеда“ и тие тврделе дека CSRT биле сериозно пристрасни кон осомничените во корист на нивно прогласување [[Нелегален борец|за незаконски борци]]. [[Профил на 517 притвореници преку анализа на податоци од Министерството за одбрана|Самата студија]] открила дека оние 92% кои не биле „борци на Ал Каеда“ се сметале или за други членови на Ал Каеда или за талибанци или за членови на други поврзани непријателски групи. Поради ова, и други причини, противниците тврделе дека Трибуналите за преглед на статусот на борците не претставувале надлежен трибунал како што било пропишано со Женевската конвенција. Врховниот суд пресудил во случајот „Хамдан против Рамсфелд“ дека ова било ирелевантно, но исто така пресудил дека трибуналот не бил легален без овластување од Конгресот и како одговор на тоа, бил усвоен [[Закон за воени комисии од 2006 година|Законот за воени комисии]]. == Поврзано == * [[Командна одговорност]] * [[Женевски конвенции]] * [[Повелба на Обединетите Нации|Повелба на ОН]] * [[Воена полиција: непријателски воени заробеници, притворен персонал, цивилни интернирани и други притвореници]] == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Женевски конвенции]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] 5unv5au0if02ehdtgokhba5tk6j8rjf 0 1396707 5577335 5575350 2026-06-15T11:52:07Z Jtasevski123 69538 5577335 wikitext text/x-wiki {{redirect|Женевска конвенција (1929)|Конвенција за ранетите и болните|Женевска конвенција за ранетите и болните}} [[Податотека:Les_Conventions_De_Geneve_De_1929_(14676813964).jpg|мини|Насловна страница на француско издание на Женевската конвенција од 1929 година]] [[Податотека:RGBl_Genf_1929.jpg|мини|Двојазична француска/германска верзија на Женевската конвенција од 1929 година, од изданието на ''[[Рајхсгецецблат]]'' од 1934 година]] '''Женевската конвенција за воени заробеници''' била потпишана на 27 јули 1929 година во Женева,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ihl-databases.icrc.org/en/ihl-treaties/gc-pow-1929|title=Convention relative to the Treatment of Prisoners of War. Geneva|date=1929-07-27|work=ihl-databases.icrc.org}}</ref><ref>h{{Наведена мрежна страница|url=https://ihl-databases.icrc.org/assets/treaties/305-IHL-GC-1929-2-EN.pdf|title=Convention relative to the Treatment of Prisoners of War. Geneva|date=1929-07-27|work=ihl-databases.icrc.org}}</ref> а нејзиното официјално име било '''Конвенција за третман на воени заробеници''', која стапила на сила на 19 јуни 1931 година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ihl-databases.icrc.org/applic/ihl/ihl.nsf/INTRO/305?OpenDocument|title=Treaties, States parties, and Commentaries - Geneva Convention on Prisoners of War, 1929|work=ihl-databases.icrc.org|accessdate=2019-06-07}}</ref> и токму оваа верзија на [[Женевски конвенции|Женевските конвенции]] го опфаќала третманот на [[Воен заробеник|воените заробеници]] за време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]] и претставува претходник на [[Трета Женевска конвенција|Третата Женевска конвенција]] потпишана во 1949 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.refworld.org/legal/agreements/icrc/1949/en/35606|title=Geneva Convention Relative to the Treatment of Prisoners of War (Third Geneva Convention)}}</ref> На својата веб-страница, [[Меѓународен комитет на Црвениот крст|Меѓународниот комитет на Црвениот крст]] наведува дека: „Одредбите за третманот на воените заробеници се содржани во Хашките прописи од 1899 и 1907 година. Во текот на Првата светска војна, тие открија неколку недостатоци, како и недостаток на прецизност. Ваквите недостатоци беа делумно надминати со посебни договори склучени меѓу завојуваните страни во Берн во 1917 и 1918 година. Во 1921 година, Меѓународната конференција на Црвениот крст, одржана во Женева, изрази желба да се усвои посебна конвенција за третманот на воените заробеници. Меѓународниот комитет на Црвениот крст изготви нацрт-конвенција која беше доставена до Дипломатската конференција свикана во Женева во 1929 година. Конвенцијата не ги заменува, туку само ги дополнува одредбите од Хашките прописи. Најважните иновации се состоеја во забраната за одмазда и колективни казни, организацијата на работата на заробениците, назначувањето, од страна на заробениците, на претставници и контролата што ја вршат заштитните сили.“ == Општи одредби == * '''Член 1''' — експлицитно се повикува на '''Член 1, Член 2''' и '''Член 3''' од ''Хашката конвенција за почитување на [[Закон на војната|законите и обичаите на војување]] на копно ([[Хашките конвенции од 1899 и 1907 година|Хаг IV]]),<ref name="HagueIV">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.yale.edu/lawweb/avalon/lawofwar/hague04.htm|title=Laws of War on Land (Hague IV); October 18, 1907|archive-url=https://web.archive.org/web/20150525082008/http://www.yale.edu/lawweb/avalon/lawofwar/hague04.htm|archive-date=25 May 2015|accessdate=21 March 2006}}</ref> од 18 октомври 1907 година'', со цел да се дефинира кои се [[Комбатант|законски борци]] и затоа се квалификуваат како воени заробеници (ВО) по заробувањето, а покрај борците опфатени со Хаг IV, некои цивили се опфатени и во делот од оваа Конвенција наречен „[[Женевска конвенција за воени заробеници#Примена на Конвенцијата врз одредени класи цивили|Примена на Конвенцијата врз одредени класи цивили]]“. * '''Член 2''', '''Член 3''' и '''Член 4''' — наведуваат дека воените заробеници се затвореници на Силата што ги држи, а не затвореници на единицата што ги прима и дека воените заробеници имаат право на чест и почитување и дека жените треба да се третираат со сета почит што им следува на нивниот пол и дека затворениците од слична категорија мора да се третираат на ист начин. == Заробување == * '''Член 5''' и '''Член 6 —''' опфаќаат што може, а што не може да се направи со затвореник при заробување, а доколку се побара, освен ако не се премногу болни за да се придржуваат, затворениците се обврзани да го дадат своето вистинско име и чин, но не смеат да бидат принудени да дадат дополнителни информации, а личните предмети на затворениците, освен оружје и коњи, не смеат да им се одземат. Формулацијата на [[Трета Женевска конвенција|Третата Женевска конвенција]] од 1949 година била намерно изменета од онаа на конвенцијата од 1929 година, така што војниците кои „паѓале во власта“ по предавањето или масовната капитулација на непријателот сега би биле заштитени, како и оние кои биле заробени во текот на борбите. == Заробеништво == === Евакуација на воени заробеници === * '''Член 7''' и '''Член 8''' — наведуваат дека затворениците треба да бидат евакуирани од [[Борба|борбената]] зона во најкраток можен рок и дека завојуваните страни се обврзани меѓусебно да се известат една со друга за заробувањето на затвореници во најкраток можен рок. === Логори за воени заробеници === * '''Член 9''' и '''Член 10''' — го опфаќаат видот на логор во кој можеле да бидат притворени воени заробеници и кои морале да бидат изградени на таков начин што условите би биле слични на оние што ги користеле сопствените војници на завојуваните страни во базните логори. Камповите морале да бидат лоцирани на здрави локации и подалеку од борбената зона и: „Завојуваните страни, доколку е можно, ќе избегнуваат собирање во еден логор на затвореници од различни раси или националности“. Затворениците не смеат да се користат како [[човечки штитови]] со тоа што ќе бидат испратени во област каде што би биле изложени на оган од борбената зона или да бидат вработени за да обезбедат со своето присуство одредени точки или области имуни на [[бомбардирање]]. * '''Член 11''', '''Член 12''' и '''Член 13''' — се наведува: „Храната мора да биде со сличен квалитет и количина како и храната на сопствените војници на завојуваната страна, а на воените заробеници не може да им се одбие храна како казна; треба да се обезбеди менза во која ќе се продаваат локални производи. Треба да се обезбеди соодветна облека; и дека санитарните услуги во камповите треба да бидат повеќе од доволни за да се спречат епидемии.“ * '''Член 14''' и '''Чкен 15''' — го опфаќаат обезбедувањето медицински установи во секој камп. * '''Член 16''' и '''Член 17''' — опфаќаат обезбедување религиозни потреби, интелектуални забави и спортски објекти. * '''Член 18''' и '''Член 19''' — опфаќаат внатрешната дисциплина на камп кој е под команда на одговорен офицер. * '''Член 20''', '''Член 21''', '''Член 22''' и '''Член 23''' — наведуваат дека офицерите и лицата со еквивалентен статус кои се воени заробеници ќе бидат третирани со почитување што им следува на нивниот чин и возраст и даваат повеќе детали за тоа каков треба да биде тој третман. * '''Член 24''' — опфаќа стапката на плата на воените заробеници. * '''Член 25''' и '''Член 26''' — опфаќаат одговорностите на органот за притвор при преместување на затвореници од една локација на друга, а со тоа затворениците мора да бидат доволно здрави за да патуваат, мора да бидат информирани каде се преместуваат и нивните лични работи, вклучително и банкарските сметки, треба да останат достапни. === Трудот на воените затвореници === * '''Член 27''' до '''Член 34''' — опфаќаат работата на воените затвореници која мора да одговара на чинот и здравјето на затворениците и не смее да биде поврзана со војната и мора да биде безбедна работа, а надоместокот би бил договорен меѓу завојуваните страни и ќе му припаѓа на затвореникот кој ја извршува работата. === Односите на затворениците со властите === * '''Член 42''' до '''Член 67''' — ги опфаќаат односите на затворениците со властите, а повеќето од овие одредби се опфатени со одредбата дека затворениците се под сопствениот кодекс на воени прописи на притворската власт, со некои дополнителни одредби кои опфаќаат специфични прашања за воените заробеници и некои други одредби за заштита на воените заробеници доколку воените прописи на притворската власт не исполнуваат минимален стандард. Два специфични прописи кои ги разликувале воените заробеници од воените прописи на притворените се дека ниту еден воен заробеник не може да биде лишен од својот чин од страна на притворската власт, а избеганите воени заробеници кои се повторно земени пред да можат да се приклучат на својата војска или да ја напуштат територијата окупирана од војската што ги заробила ќе бидат подложени само на дисциплинска казна. == Прекинување на заробеништвото == * '''Член 68''' до '''Член 74''' — наведуваат дека сериозно болните и сериозно повредените воени заробеници мора да бидат репатрирани штом нивната состојба тоа го дозволи и ниедно репатрирано лице не може да биде користено во активна воена служба. * '''Член 75''' — опфаќа ослободување на крајот од непријателствата кое треба да биде дел од [[Примирје|примирјето]], а доколку ова не е можно, тогаш репатријацијата на затворениците треба да се изврши со најмало можно одложување по склучувањето на мирот. Оваа конкретна одредба требала да предизвика проблеми по [[Втора светска војна|Втората светска војна,]] бидејќи бидејќи предавањето на силите на Оската било безусловно ([[безусловно предавање]]), немало примирје, а во случајот со Германија, целосен мировен договор не бил потпишан сè до потпишувањето на [[Договор за конечно спогодба во однос на Германија|Договорот за конечно спогодба во однос на Германија]] во 1990 година. * '''Член 76''' — ги опфаќа воените заробеници кои умирале во заробеништво и кои треба да бидат почесно погребани, а нивните гробови означени и одржувани правилно, а одредбите за тестаменти и смртни изводи треба да бидат исти како и оние за сопствените војници на силата што ги затвора. == Биро за помош и информации во врска со воените заробеници == * '''Член 77''' до '''Член 80''' — опфаќаат како и колку често силите треба да разменуваат информации за затворениците и деталите за тоа како друштвата за помош на воените затвореници треба да бидат вклучени во нивната помош. == Примена на Конвенцијата врз одредени класи на цивили == * '''Член 81''' — наведува дека лицата кои ги следат [[Војска|вооружените сили]] без директно да им припаѓаат, кои паѓаат во рацете на непријателот и кои вториот смета дека е целисходно да ги притвори, имаат право да се третираат како воени заробеници. Оваа одредба се однесувала на [[Военотехнички изведувач|изведувачи на воена поддршка]], [[Цивил|цивилни]] [[Воен дописник|воени дописници]], [[Сатлер|шпедитери]] итн. == Спроведување на конвенцијата == * '''Член 82''' до '''Член 97''' — го опфаќаат спроведувањето на оваа конвенција, а '''Член 82''' и '''Член 83''' содржат две важни клаузули: „Во случај, во време на војна, една од завојуваните страни да не е страна на Конвенцијата, нејзините одредби сепак ќе останат во сила меѓу завојуваните страни кои се нејзини страни“, и дека одредбите од оваа конвенција продолжуваат да ги опфаќаат воените заробеници по непријателствата до нивната репатријација, освен ако завојуваните страни не се договорат поинаку или не го замени поповолен режим. == Анекс на Конвенцијата од 27 мај 1929 година, во врска со третманот на воените заробеници == Анексот додал детали на одредбите што се однесувале на репатријацијата и хоспитализацијата. == Партии == Следните земји ја потпишаа или ја ратификуваа Конвенцијата: <ref name=":icrc-cnv-parties-1929">{{Наведена мрежна страница|url=https://ihl-databases.icrc.org/applic/ihl/ihl.nsf/States.xsp?xp_viewStates=XPages_NORMStatesParties&xp_treatySelected=305|title=Convention relative to the Treatment of Prisoners of War. Geneva, 27 July 1929.|work=ihl-databases.icrc.org|accessdate=2020-02-08}}</ref> {| class="wikitable sortable" !Држава !Потпишано ![[Ратификација]] / Пристапување или Резервација/ [[Декларација]]{{БелешкаОзнака|An any statement made by a State during accession, succession or ratification that modifies way of application of certain provisions of convention. Checkout the source for more accurate definition.<ref name=":icrc-cnv-parties-1929" />}} |- |{{flag|Argentina}} |  |05.03.1945 |- |{{flag|Австралија}} |27.07.1929 |23.06.1931 |- |{{flag|Австрија}} |27.07.1929 |13.03.1936 |- |{{flag|Белгија}} |27.07.1929 |12.05.1932 |- |{{flag|Боливија}} |27.07.1929 |13.08.1940 |- |{{flag|Бразил}} |27.07.1929 |23.03.1932 |- |{{flag|Бугарија}} |27.07.1929 |13.10.1937 |- |{{flag|Канада}} |27.07.1929 |20.02.1933 |- |{{flag|Chile}} |27.07.1929 |01.06.1933 |- |{{flag|Република Кина}} |27.07.1929 година |19.11.1935 година |- | {{flag|Колумбија}} |27.07.1929 година |05.06.1941 година |- |{{flag|Чехословачка}} |27.07.1929 година |12.10.1937 година |- |{{flag|Данска}} |27.07.1929 година |05.08.1932 година |- | {{flag|Египет}} |27.07.1929 година |25.07.1933 година |- | {{flag|Ел Салвадор}} | |22.04.1942 година |- |{{flag|Естонија}} |27.07.1929 година |11.06.1936 година |- | {{flag|Фиџи}} | |09.08.1971 |- |{{flag|Франција}} |27.07.1929 |21.08.1935 |- |{{flag|Германија}} |27.07.1929 |21.02.1934 |- |{{flag|Грција}} |27.07.1929 |28.05.1935 |- |{{flag|Унгарија}} |27.07.1929 |10.09.1936 |- |{{flag|Индија}} |27.07.1929 |23.06.1931 |- |{{flag|Индонезија}} | |05.06.1959 |- |{{flag|Ирак}} | |29.05.1934 |- |{{flag|Израел}} | |03.08.1948 |- |{{flag|Италија}} |27.07.1929 |24.03.1931 |- |{{flag|Јордан}} | |09.03.1949 |- |{{flag|Латвија}} |27.07.1929 |14.10.1931 |- |{{flag|Лихтенштајн}} | |11.01.1944 |- |{{flag|Литванија}} | |27.02.1939 |- |{{flag|Мексико}} |27.07.1929 |01.08.1932 |- |{{flag|Монако}} | |17.03.1948 |- |{{flag|Мјанмар}} | |01.04.1937 |- |{{flag|Холандија}} |27.07.1929 |05.10.1932 |- |{{flag|Нов Зеланд}} |27.07.1929 |23.06.1931 |- |{{flag|Норвешка}} |27.07.1929 |24.06.1931 |- |{{flag|Пакистан}} | |02.02.1948 |- |{{flag|Папуа Нова Гвинеја}} | |26.05.1976 |- |{{flag|Филипини}} | |01.04.1947 |- |{{flag|Полска}} |27.07.1929 |29.06.1932 |- |{{flag|Португалија}} |27.07.1929 |08.06.1931 |- |{{flag|Романија}} |27.07.1929 |24.10.1931 |- |{{flag|Kingdom of Yugoslavia}} |27.07.1929 |20.05.1931 |- |{{flag|Словачка}} | |15.09.1939 |- |{{flag|South Africa}} |27.07.1929 |23.06.1931 |- |{{flag|Шпанија}} |27.07.1929 |06.08.1930 |- |{{flag|Шведска}} |27.07.1929 |03.07.1931 |- |{{flag|Швајцарија}} |27.07.1929 |19.12.1930 |- |{{flag|Тајланд}} |27.07.1929 година |03.06.1939 година |- |{{flag|Турција}} |27.07.1929 година |10.03.1934 година |- |{{flag|Great Britain}} |27.07.1929 година |23.06.1931 година |- |{{flag|САД}} |27.07.1929 година |04.02.1932 година |- | {{flag|Венецуела}} | |15.07.1944 година |} == Ефективност == [[Воени заробеници во Втората светска војна|За време на Втората светска војна]], конвенцијата била прекршена од сите завојувани страни, но во различен степен, па така сојузниците, генерално ја почитувале, додека Оската не.<ref name=":14">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Cngxrw5lk_gC&dq=Germany+signed+the+Geneva+Convention+on+Prisoners+of+War&pg=PA5|title=Prisoner Of War: Voices from Behind the Wire in the Second World War|last=Rollings|first=Charles|date=2011-08-31|publisher=Ebury Publishing|isbn=978-1-4464-9096-9|language=en}}</ref> <ref name=":9">{{Наведена книга|url=https://academic.oup.com/book/43087|title=Prisoners of War: Europe: 1939-1956|last=Moore|first=Bob|date=2022-05-05|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-187597-7|language=en|doi=10.1093/oso/9780198840398.001.0001}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Литература == * [https://web.archive.org/web/20120205211218/http://www.cicr.org/ihl.nsf/WebSign?ReadForm&id=305&ps=P Список на 53 земји што ја ратификуваа Конвенцијата] . Земјите што ја ратификуваа Конвенцијата се нарекуваат држави-страни. Не сите земји што подоцна беа вклучени во [[Втора светска војна|Втората светска војна]] ја потпишаа, на пр. [[Советски Сојуз|СССР]] . Јапонија ја потпиша Конвенцијата, но не ја ратификуваше. Тие беа „држава-потписничка“. [http://www.icrc.org/ihl.nsf/WebSign?ReadForm&id=305&ps=S Список на 9 земји што беа само држави-потписнички.] * Копија од конвенцијата што ја држи [[Меѓународен комитет на Црвениот крст|МКЦК]] : [http://www.icrc.org/ihl.nsf/FULL/305?OpenDocument Конвенција за третман на воени заробеници] . [[Женева]], 27 јули 1929 година. * Копија од конвенцијата ратификувана од [http://avalon.law.yale.edu/20th_century/geneva02.asp Конвенцијата на Соединетите Американски Држави меѓу Соединетите Американски Држави и други сили, во врска со воените заробеници] ; 27 јули 1929 година. Одржана во рамките на [[Проект Авалон|проектот Авалон]] [[Категорија:Воени заробеници]] [[Категорија:Договори на САД]] [[Категорија:Договори на Обединетото Кралство]] [[Категорија:Договори на Турција]] [[Категорија:Договори на Шведска]] [[Категорија:Договори на Кралство Југославија]] [[Категорија:Договори на Норвешка]] [[Категорија:Договори на Холандија]] [[Категорија:Договори на Третиот Рајх]] [[Категорија:Договори на Данска]] [[Категорија:Договори на Белгија]] [[Категорија:Женевски конвенции]] [[Категорија:Договори со Тајланд]] [[Категорија:Договори со Швајцарија]] [[Категорија:Договори на Кралството Романија]] [[Категорија:Договори на Словачката Република (1939–1945)]] [[Категорија:Договори проширени на Унијата на Јужна Африка]] [[Категорија:Договори на Шпанија за време на Реставрацијата]] [[Категорија:Договори на Втората Полска Република]] [[Категорија:Договори на Филипините]] [[Категорија:Договори на Папуа Нова Гвинеја]] [[Категорија:Договори на Доминионот Пакистан]] [[Категорија:Договори проширени на Нов Зеланд]] [[Категорија:Договори на Мјанмар]] [[Категорија:Договори на Монако]] [[Категорија:Договори на Мексико]] [[Категорија:Договори на Литванија]] [[Категорија:Договори на Лихтенштајн]] [[Категорија:Договори на Латвиа]] [[Категорија:Договори на Јордан]] [[Категорија:Договори на Израел]] [[Категорија:Договори на Кралството Италија (1861–1946)]] [[Категорија:Договори на Втората Грчка Република]] [[Категорија:Договори на Кралството Унгарија (1920–1946)]] [[Категорија:Договори проширени на Британска Индија]] [[Категорија:Договори на Индонезија]] [[Категорија:Договори на Кралството Ирак]] [[Категорија:Договори на Третата Француска Република]] [[Категорија:Договори на Фиџи]] [[Категорија:Договори на Естони]] [[Категорија:Договори на Ел Салвадор]] [[Категорија:Договори на Кралството Египет]] [[Категорија:Договори на Чехословачка]] [[Категорија:Договори на Република Кина (1912–1949)]] [[Категорија:Договори на Колумбија]] [[Категорија:Договори на Чиле]] [[Категорија:Договори на Кралството Бугарија]] [[Категорија:Договори на Канада]] [[Категорија:Договори на Бразил од ерата на Варгас]] [[Категорија:Договори на Боливија]] [[Категорија:Договори проширени на Австралија]] [[Категорија:Договори на Првата Австриска Република]] [[Категорија:Договори на Аргентина]] [[Категорија:Договори од меѓувоениот период]] [[Категорија:Договори против тортура]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] tdvtbqbtwltzz4ygysifrf7shkc1307 0 1396720 5577336 5575340 2026-06-15T11:55:40Z Jtasevski123 69538 5577336 wikitext text/x-wiki '''Меѓународната комисија за утврдување факти од хуманитарна природа''' (МКУФХП) — меѓународно тело кое било достапно за спроведување истраги за можни прекршувања на [[Меѓународно хуманитарно право|меѓународното хуманитарно право]] и можела да истражува прашања за да утврди што се случило, но не донесувала пресуда за прашањата што ги покренувала.<ref name=":0">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-34463608|title=Kunduz bombing: MSF demands Afghan war crimes probe|date=2015-10-07|work=BBC News|access-date=2022-01-12|language=en-GB}}</ref> == Историја == [[Податотека:Original_Geneva_Conventions.jpg|мини|[[Женевски конвенции]]]] Меѓународна комисија за утврдување на факти од хуманитарна важност била основана во 1991 година<ref name=":0"/> и имала основа во Првиот факултативен протокол кон [[Женевски конвенции|Женевските конвенции]], договорен во 1977 година. == Операција == [[Швајцарија|Швајцарското]] Министерство за надворешни работи ги извршувал функциите на секретаријатот. Седиштето на Меѓународна комисија за утврдување на факти од хуманитарна важност се наоѓа во [[Берн]] и во неа се приклучени 76 држави<ref name=":0"/> и организацијата има статус на постојан набљудувач во [[Генерално собрание на Обединетите нации|Генералното собрание на ОН]].<ref>[https://www.un.org/en/members/intergovorg.shtml "Intergovernmental Organizations"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20121201004149/http://www.un.org/en/members/intergovorg.shtml|date=2012-12-01}}, the United Nations.</ref> == Активации == На 7 октомври 2015 година, [[Лекари без граници|„Лекари без граници“]] повикале на активирање на комисијата со цел да го истражат смртоносното бомбардирање на болницата на „Лекари без граници“ во [[Кундуз]], Авганистан, од страна на САД и тврделе дека не верувале на внатрешните воени истраги за бомбардирањето во кое загинале 42 лица,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theguardian.com/world/2015/dec/12/msf-afghanistan-hospital-airstrike-death-toll-42|title=MSF Afghanistan hospital airstrike death toll reaches 42|last=Johnston|first=Chris|date=2015-12-12|work=the Guardian|language=en|accessdate=2022-01-12}}</ref> што го сметаат за [[воено злосторство]].<ref name=":0"/> САД и Авганистан не се меѓу 76-те потписнички на Комисијата.<ref name=":0" /> Во 2016 година, [[Лекари без граници|„Лекари без граници“]] повторно повикале на активирање на Комисијата, по бомбардирањето на болницата на „Лекари без граници“ во Јемен.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theguardian.com/world/2016/feb/01/saudi-inquiry-war-claims-yemen-inadequate-say-rights-groups|title=Saudi inquiry into war crime claims in Yemen inadequate, say rights groups|last=Black|first=Ian|date=2016-02-01|work=the Guardian|language=en|accessdate=2022-01-12}}</ref> Во 2017 година меѓународна комисија за утврдување на факти од хуманитарна важност ја добила својата прва мисија од ОБСЕ,<ref>https://www.ihffc.org/Files/en/pdf/ihffc_englisch.pdf {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20231120235721/https://www.ihffc.org/Files/en/pdf/ihffc_englisch.pdf|date=2023-11-20}}, p. 19</ref> за да ја истражи смртта на возач на амбулантно возило на ОБСЕ во Украина по што заклучила дека смртта била предизвикана од противтенковска мина и „[со оглед на] фактот дека - како што беше општо познато - патот често го користеше цивилниот сообраќај, секое неодамнешно поставување противвозилни мини претставува кршење на МХП поради предвидливиот неселективен ефект“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://guide-humanitarian-law.org/content/article/3/international-humanitarian-fact-finding-commission/|title=Doctors without borders {{!}} The Practical Guide to Humanitarian Law|work=guide-humanitarian-law.org|accessdate=2026-01-13}}</ref> Во 2019 година Русија се повлекла од надлежностите на комисијата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ihl-databases.icrc.org/en/ihl-treaties/api-1977/state-parties/ru|title=Protocol Additional to the Geneva Conventions of 12 August 1949, and relating to the Protection of Victims of International Armed Conflicts (Protocol I) - Russian Federation|date=8 June 1977|archive-url=https://web.archive.org/web/20230522182510/https://ihl-databases.icrc.org/en/ihl-treaties/api-1977/state-parties/RU|archive-date=2023-05-22}}</ref> == Членови на Комисијата == Комисијата е составена од 15 експерти, а на 20 февруари 2017 година, тие биле: {| class="wikitable" !Име ! Позиција ! Земја ! Член од |- | '''Проф. [[Тило Мараун|Тило МАРАУН]]''' | Претседател | Германија | 2012 година |- | '''Д-р Елзбиета МИКОС-СКУЗА''' | Прв потпретседател | Полска | 2001 година |- | '''Д-р Мохамед Махмуд АЛ КАМАЛИ''' | Потпретседател | Обединети Арапски Емирати | 2012 година |- | '''Амбасадорот Алфредо Лабе''' | Потпретседател | Чиле | 2017 година |- | '''Д-р Робин Мекнил Лав''' | Потпретседател | Обединето Кралство | 2017 година |- | '''Г-дин Абдула Рашид СА АЛ-НАИМИ''' | Член | Катар | 2017 година |- | '''Проф. Рашид БЕЛХАЏ''' | Член | Алжир | 2017 година |- | '''Г-ѓа Лоренс Боја''' | Член | Швајцарија | 2017 година |- | '''Проф. Шуичи ФУРУЈА''' | Член | Јапонија | 2012 година |- | '''Д-р Аса МОЛДЕ''' | Член | Шведска | 2017 година |- | '''Г-дин Марио ЈА ОЈАРЗАБАЛ''' | Член | Аргентина | 2017 година |- | '''Г-дин Франциско Реј Маркос''' | Член | Шпанија | 2017 година |- | '''Проф. Стелиос Е. ПЕРАКИС''' | Член | Грција | 2001 година |- | '''Д-р Река ВАРГА''' | Член | Унгарија | 2017 година |- | '''Д-р Јустинас Жилинскас''' | Член | Литванија | 2012 година |} == Поврзано == * [[Воздушен напад врз болницата во Кундуз]] * [[Воздушни напади предводени од Саудиска Арабија врз Јемен|Воздушни напади врз болници во Јемен]] == Наводи == <references /> == Библиографија == * Фриц Калшовен: [http://www.icrc.org/eng/assets/files/other/frits_kalshoven_2.pdf „Меѓународната хуманитарна комисија за утврдување факти: Заспаната убавица?] Во: ''Humanitäres Völkerrecht - Informationsschriften.'' 4/2002 година. DRK-Generalsekretariat und Institut für Friedenssicherungsrecht und Humanitäres Völkerrecht, стр.&nbsp;213–216, * Ерих Кусбах: ''Меѓународна комисија за хуманитарно утврдување факти.'' Во: ''Меѓународно и компаративно право Квартално.'' 43(1)/1994. Британски институт за меѓународно и компаративно право, стр.&nbsp;174–185, * Луиџи Кондорели: ''Меѓународната комисија за утврдување на фактите од хуманитарна важност.'' ''Застарена алатка или корисна мерка за спроведување на меѓународното хуманитарно право?'' Во: ''Меѓународен преглед на Црвениот крст.'' 842/2001. Меѓународни комитети од Ротен Кројц, стр.&nbsp;393–406, * Чарлс Гараваја: ''Меѓународна комисија за утврдување на хуманитарни факти.'' Во: ''Билтен за право на Комонвелтот.'' 34(4)/2008. Рутлеџ во име на Одделот за правни и уставни прашања на Секретаријатот на Комонвелтот, стр.&nbsp;813–816, == Надворешни врски == * {{Матична}} [[Категорија:Женевски конвенции]] [[Категорија:Меѓународни организации со седиште во Швајцарија]] [[Категорија:Меѓународни организации за човекови права]] 2qw2fu8fgawef1324jlnuv2exz1nbua 5577337 5577336 2026-06-15T11:57:58Z Jtasevski123 69538 /* Членови на Комисијата */ 5577337 wikitext text/x-wiki '''Меѓународната комисија за утврдување факти од хуманитарна природа''' (МКУФХП) — меѓународно тело кое било достапно за спроведување истраги за можни прекршувања на [[Меѓународно хуманитарно право|меѓународното хуманитарно право]] и можела да истражува прашања за да утврди што се случило, но не донесувала пресуда за прашањата што ги покренувала.<ref name=":0">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-34463608|title=Kunduz bombing: MSF demands Afghan war crimes probe|date=2015-10-07|work=BBC News|access-date=2022-01-12|language=en-GB}}</ref> == Историја == [[Податотека:Original_Geneva_Conventions.jpg|мини|[[Женевски конвенции]]]] Меѓународна комисија за утврдување на факти од хуманитарна важност била основана во 1991 година<ref name=":0"/> и имала основа во Првиот факултативен протокол кон [[Женевски конвенции|Женевските конвенции]], договорен во 1977 година. == Операција == [[Швајцарија|Швајцарското]] Министерство за надворешни работи ги извршувал функциите на секретаријатот. Седиштето на Меѓународна комисија за утврдување на факти од хуманитарна важност се наоѓа во [[Берн]] и во неа се приклучени 76 држави<ref name=":0"/> и организацијата има статус на постојан набљудувач во [[Генерално собрание на Обединетите нации|Генералното собрание на ОН]].<ref>[https://www.un.org/en/members/intergovorg.shtml "Intergovernmental Organizations"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20121201004149/http://www.un.org/en/members/intergovorg.shtml|date=2012-12-01}}, the United Nations.</ref> == Активации == На 7 октомври 2015 година, [[Лекари без граници|„Лекари без граници“]] повикале на активирање на комисијата со цел да го истражат смртоносното бомбардирање на болницата на „Лекари без граници“ во [[Кундуз]], Авганистан, од страна на САД и тврделе дека не верувале на внатрешните воени истраги за бомбардирањето во кое загинале 42 лица,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theguardian.com/world/2015/dec/12/msf-afghanistan-hospital-airstrike-death-toll-42|title=MSF Afghanistan hospital airstrike death toll reaches 42|last=Johnston|first=Chris|date=2015-12-12|work=the Guardian|language=en|accessdate=2022-01-12}}</ref> што го сметаат за [[воено злосторство]].<ref name=":0"/> САД и Авганистан не се меѓу 76-те потписнички на Комисијата.<ref name=":0" /> Во 2016 година, [[Лекари без граници|„Лекари без граници“]] повторно повикале на активирање на Комисијата, по бомбардирањето на болницата на „Лекари без граници“ во Јемен.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theguardian.com/world/2016/feb/01/saudi-inquiry-war-claims-yemen-inadequate-say-rights-groups|title=Saudi inquiry into war crime claims in Yemen inadequate, say rights groups|last=Black|first=Ian|date=2016-02-01|work=the Guardian|language=en|accessdate=2022-01-12}}</ref> Во 2017 година меѓународна комисија за утврдување на факти од хуманитарна важност ја добила својата прва мисија од ОБСЕ,<ref>https://www.ihffc.org/Files/en/pdf/ihffc_englisch.pdf {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20231120235721/https://www.ihffc.org/Files/en/pdf/ihffc_englisch.pdf|date=2023-11-20}}, p. 19</ref> за да ја истражи смртта на возач на амбулантно возило на ОБСЕ во Украина по што заклучила дека смртта била предизвикана од противтенковска мина и „[со оглед на] фактот дека - како што беше општо познато - патот често го користеше цивилниот сообраќај, секое неодамнешно поставување противвозилни мини претставува кршење на МХП поради предвидливиот неселективен ефект“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://guide-humanitarian-law.org/content/article/3/international-humanitarian-fact-finding-commission/|title=Doctors without borders {{!}} The Practical Guide to Humanitarian Law|work=guide-humanitarian-law.org|accessdate=2026-01-13}}</ref> Во 2019 година Русија се повлекла од надлежностите на комисијата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ihl-databases.icrc.org/en/ihl-treaties/api-1977/state-parties/ru|title=Protocol Additional to the Geneva Conventions of 12 August 1949, and relating to the Protection of Victims of International Armed Conflicts (Protocol I) - Russian Federation|date=8 June 1977|archive-url=https://web.archive.org/web/20230522182510/https://ihl-databases.icrc.org/en/ihl-treaties/api-1977/state-parties/RU|archive-date=2023-05-22}}</ref> == Членови на Комисијата == Комисијата е составена од 15 експерти, а на 20 февруари 2017 година, тие биле: {| class="wikitable" !Име ! Позиција ! Земја ! Член од |- | '''Проф. [[Тило Мараун]]''' | Претседател | Германија | 2012 година |- | '''Д-р Елзбиета Микос-Скуза''' | Прв потпретседател | Полска | 2001 година |- | '''Д-р Мохамед Махмуд Ал Камали''' | Потпретседател | Обединети Арапски Емирати | 2012 година |- | '''Амбасадор Алфредо Лабе''' | Потпретседател | Чиле | 2017 година |- | '''Д-р Робин Мекнил Лав''' | Потпретседател | Обединето Кралство | 2017 година |- | '''Г-дин Абдула Рашид СА Ал-Наими''' | Член | Катар | 2017 година |- | '''Проф. Рашид БЕЛХАЏ''' | Член | Алжир | 2017 година |- | '''Г-ѓа Лоренс Боја''' | Член | Швајцарија | 2017 година |- | '''Проф. Шуичи Фуруја''' | Член | Јапонија | 2012 година |- | '''Д-р Аса Молде''' | Член | Шведска | 2017 година |- | '''Г-дин Марио Ја Ојарзабал''' | Член | Аргентина | 2017 година |- | '''Г-дин Франциско Реј Маркос''' | Член | Шпанија | 2017 година |- | '''Проф. Стелиос Е. Перакис''' | Член | Грција | 2001 година |- | '''Д-р Река Варга''' | Член | Унгарија | 2017 година |- | '''Д-р Јустинас Жилинскас''' | Член | Литванија | 2012 година |} == Поврзано == * [[Воздушен напад врз болницата во Кундуз]] * [[Воздушни напади предводени од Саудиска Арабија врз Јемен|Воздушни напади врз болници во Јемен]] == Наводи == <references /> == Библиографија == * Фриц Калшовен: [http://www.icrc.org/eng/assets/files/other/frits_kalshoven_2.pdf „Меѓународната хуманитарна комисија за утврдување факти: Заспаната убавица?] Во: ''Humanitäres Völkerrecht - Informationsschriften.'' 4/2002 година. DRK-Generalsekretariat und Institut für Friedenssicherungsrecht und Humanitäres Völkerrecht, стр.&nbsp;213–216, * Ерих Кусбах: ''Меѓународна комисија за хуманитарно утврдување факти.'' Во: ''Меѓународно и компаративно право Квартално.'' 43(1)/1994. Британски институт за меѓународно и компаративно право, стр.&nbsp;174–185, * Луиџи Кондорели: ''Меѓународната комисија за утврдување на фактите од хуманитарна важност.'' ''Застарена алатка или корисна мерка за спроведување на меѓународното хуманитарно право?'' Во: ''Меѓународен преглед на Црвениот крст.'' 842/2001. Меѓународни комитети од Ротен Кројц, стр.&nbsp;393–406, * Чарлс Гараваја: ''Меѓународна комисија за утврдување на хуманитарни факти.'' Во: ''Билтен за право на Комонвелтот.'' 34(4)/2008. Рутлеџ во име на Одделот за правни и уставни прашања на Секретаријатот на Комонвелтот, стр.&nbsp;813–816, == Надворешни врски == * {{Матична}} [[Категорија:Женевски конвенции]] [[Категорија:Меѓународни организации со седиште во Швајцарија]] [[Категорија:Меѓународни организации за човекови права]] gcbwgew5azs82elxb5i9jne3lynmg2d 0 1396724 5577308 5571867 2026-06-15T10:49:25Z BosaFi 115936 BosaFi ја премести страницата [[Пчелка за шиење ќебиња]] на [[Кружок за шиење прекривки]] 5571867 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Gee's_Bend,_Alabama_LCCN2010639065_cropped.jpg|мини|Жени од Гис Бенд, Алабама, работат на ќебе, 2010 година]] '''„Пчелка за шиење ќебиња“''' — општествено собирање за искористување на заедничката сила за да се исплете ќебе. Терминот најчесто се користи низ [[Соединети Американски Држави|САД]] и [[Канада]]. Традиционално, простор само за жени, целта била со заедничката сила да се исплете ќебе како општествен настан или забава. Учесниците можат да вклучуваат само членови на семејството, пријатели или луѓе од пошироката заедница. Прашања од значителна важност и дебата често се дискутирале за време на „Пчелка за шиење ќебиња“, како што се правата на жените. Имало повеќе настани базирани на плетење. „Пчелките за шиење ќебиња“ продолжуваат да постојат и во модерното време.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://trc-leiden.nl/trc-needles/organisations-and-movements/clubs-and-societies/quilting-bee|title=Quilting Bee|last=|work=Textile Research Centre|language=en-gb|archive-url=https://web.archive.org/web/20250113025517/https://www.trc-leiden.nl/trc-needles/organisations-and-movements/clubs-and-societies/quilting-bee|archive-date=2025-01-13|accessdate=2025-02-04}}</ref> Терминот „пчелка“ бил широко користен во колонијална Америка за разни заеднички задачи, одразувајќи го културниот акцент на колаборативните традиции. Терминот „пчелка за шиење ќебиња“ постепено еволуирал за да се однесува конкретно на собирите за шиење, симболизирајќи го значењето на заедничкиот труд во овие настани. Други историски термини вклучуваат '''шијачка гозба,''' '''веселба во шиењето''' и '''забава на шиење'''.<ref>{{Наведување|title=quilting, n.¹|date=2024-10-10|journal=Oxford English Dictionary|url=https://oed.com/dictionary/quilting_n1|access-date=2025-03-01|edition=3|publisher=Oxford University Press|language=en|doi=10.1093/oed/8959761071}}</ref> == Собири == [[Податотека:Quilting_Frolic_(1813)_by_John_Lewis_Krimmel.jpg|мини|''Веселба на шиење ќебиња'' (1813), од Џон Луис Кримел. Насликана во [[Филаделфија]].]] Производството на текстил ги создало некои од одобрените општествени собири за жени во текот на 19 век, при што пчелките за шиење ќебиња биле прилики и за заедничка работа и за време поминато со најблиските. Иако примарната цел на пчелката била да ѝ помогне на секоја жена да заврши ќебе, нејзиното вистинско значење била можноста што им ја давала на жените да „разменуваат новости, да споделуваат рецепти, да нудат домашни лекови, да разменуваат остатоци од ткаенини, да дискутираат за лични проблеми, да учат нови техники и да ги учат своите ќерки“. Пчелките за шиење ќебиња служеле од спонтани средби на блиски роднини или пријатели се до настани на кои имало значителен број луѓе. Дури и оние на кои им недостасувало вештината за шиење биле добредојдени бидејќи нивните кулинарски способности можеле да се искористат за да се создаде гозба на крајот од денот. За време на пчелките за шиење ќебиња често се дискутирале важни прашања.<ref name="Social">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.lynchburg.edu/wp-content/uploads/special-programs-and-events/digital-lecture-the-social-history-of-quilt-making-in-america.pdf|title=The social history of quilt making in America|work=[[University of Lynchburg]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250219052608/https://www.lynchburg.edu/wp-content/uploads/special-programs-and-events/digital-lecture-the-social-history-of-quilt-making-in-america.pdf|archive-date=February 19, 2025|accessdate=January 26, 2025}}</ref> Сузан Б. Ентони, како тинејџерка, ги одржала своите првични говори застапувајќи ги [[Женски права|правата на жените]] на овие настаните.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mhebtw.mheducation.com/2023/03/30/womens-history-month-celebrating-american-quilters/|title=Women's History Month: Celebrating American Quilters|date=March 30, 2023|work=BTW|publisher=[[McGraw-Hill]]|accessdate=January 26, 2025}}</ref> Мажите често учествувале на свеченостите што следеле по завршувањето на пчелките, а овие настани честопати резултирале со романтични интеракции. Статусот на пчелките за шиење ќебиња како општествен настан во 19 век е поткрепен со многуте „референци, дневници, слики, поезија и песни“.<ref name="Social" /> Пчелките за шиење ќебиња се користеле и во Канада, а во книгата ''Пионерите на Стариот Онтарио'' се споменуваат пчелки за лупење за мажите што се случувале после овие пчелки.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=ekYzAQAAIAAJ&pg=PA39|title=The Pioneers of Old Ontario|last=Smith|first=William Loe|date=1923|publisher=G. N. Morang|page=39|access-date=January 28, 2025}}</ref> Пчелките за шиење ќебиња во Канада повторно се појавиле за време на [[Прва светска војна|Првата светска војна]] и [[Втора светска војна|Втората светска војна]], а ќебињата биле испраќани до војници во странство и британски семејства кои ги загубиле своите домови поради бомбардирање.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://theconversation.com/quilts-from-the-second-world-war-tell-the-stories-of-the-canadian-women-who-sewed-them-200410|title=Quilts from the Second World War tell the stories of the Canadian women who sewed them|date=February 23, 2023|work=[[The Conversation (website)|The Conversation]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250128104432/https://theconversation.com/quilts-from-the-second-world-war-tell-the-stories-of-the-canadian-women-who-sewed-them-200410|archive-date=January 28, 2025|accessdate=January 28, 2025}}</ref> == Настани == [[Податотека:Quilting_bee,_circa_1910s_(14187109235).jpg|мини|Пчелка за шиење ќебиња, околу 1910-тите, САД]] Кон крајот на 18 век, Марта Балард документирала во својот дневник како нејзините сосетки ги поучувале нивните ќерки како да го припремат семејното наследство, а истовремено ги забележала и собирите за шиење ќебиња кои имале за цел да ги подготват нејзините ќерки за домаќинството. Сепак, ова претставувало мал дел од тие собири.<ref name="Museum">{{Наведена мрежна страница|url=https://worldquilts.quiltstudy.org/americanstory/creativity/quiltingbee|title=The Quilting Bee?|work=[[International Quilt Museum]]|accessdate=January 26, 2025}}</ref> Ова било пред терминот „пчелка за шиење ќебиња“, кој потекнува од 19 век.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.collinsdictionary.com/us/dictionary/english/quilting-bee|title=Quilting bee|work=[[Collins English Dictionary]]|accessdate=January 28, 2025}}</ref> Пчелките за шиење ќебиња станувале конкурентни, бидејќи сите млади девојки имале за цел да го покажат својот најдобар вез. Кога ќе дојдело време за последниот ред на шиење на ќебеот, мажените жени се повлекувале, дозволувајќи им на девојките да се натпреваруваат за честа да го стават последниот бод, бидејќи се сметало дека оној што ќе победи ќе биде следниот што ќе се омажи. Јорганите за невести обично се создавале за време на шиењето ќебиња. Овие ќебиња имале дизајни што претставуваат љубов, лојалност и плодност. Тие често се ставале во ковчежиња како ценето наследство што се пренесувало од мајка на ќерка.<ref name="Social">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.lynchburg.edu/wp-content/uploads/special-programs-and-events/digital-lecture-the-social-history-of-quilt-making-in-america.pdf|title=The social history of quilt making in America|work=[[University of Lynchburg]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250219052608/https://www.lynchburg.edu/wp-content/uploads/special-programs-and-events/digital-lecture-the-social-history-of-quilt-making-in-america.pdf|archive-date=February 19, 2025|accessdate=January 26, 2025}}</ref> Обичајот бил секое младо девојче да се стреми да поседува 13 ќебиња за нејзиниот свадбен [[мираз]], кои се чувале во нејзиниот сандак сè до моментот на венчавката. Во одредени области, таа самата ги изработувала и шиела ќебињата. Била организирана група за шиење ќебиња за да ги заврши сите ќебиња или само 13-тото ќебе. Ќебињата за пријателство, честопати биле со извезени или напишани имиња, биле омилена креација кај пчелките за шиење ќебиња. Овие ќебиња биле изработувани од жени од заедница или [[Парохија|црковна парохија]] како проштален подарок за пријателка што се преселувала во нов дом. Поединечни парчиња со одредени големини биле создавани независно, а потоа составени од група. Ќебињата со албуми, исто така, ги евидентирале значајните настани во животот на едно семејство.<ref name="Social">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.lynchburg.edu/wp-content/uploads/special-programs-and-events/digital-lecture-the-social-history-of-quilt-making-in-america.pdf|title=The social history of quilt making in America|work=[[University of Lynchburg]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250219052608/https://www.lynchburg.edu/wp-content/uploads/special-programs-and-events/digital-lecture-the-social-history-of-quilt-making-in-america.pdf|archive-date=February 19, 2025|accessdate=January 26, 2025}}</ref> == Модерни пчелки за шиење ќебиња == [[Податотека:MIDSUMMER_EVENING_QUILTING_BEE_IN_CENTRAL_PARK,_SPONSORED_BY_THE_NEW_YORK_PARKS_ADMINISTRATION_DEPARTMENT_OF_CULTURAL..._-_NARA_-_551676.jpg|мини|''Пчелка за шиење ќебиња [[Тајане|во летната]] вечер во [[Централен парк (Њујорк)|Централ Парк]]. Материјалите биле обезбедени бесплатно од Њујорк Паркс, јуни 1973 година.'']] Во женското движење и оживувањето на шиењето на ќебиња кон крајот на 20 век, собирањата за шиење на ќебиња започнале со основање на здруженија за шиење на ќебиња и разни мали групи за шиење. Многу групи се нарекуваат себеси „пчелки“, продавниците за шиење го вклучуваат терминот и во своите имиња, а постојат и „виртуелни пчелки“ кои постојат за да поттикнат онлајн заедници.<ref name="Museum">{{Наведена мрежна страница|url=https://worldquilts.quiltstudy.org/americanstory/creativity/quiltingbee|title=The Quilting Bee?|work=[[International Quilt Museum]]|accessdate=January 26, 2025}}</ref> Неколку групи за шиење на ќебиња се активни денес се собираат редовно од почетокот на 1900-тите. По оживувањето на занаетчиството во 1970-тите, занаетчиите продолжиле да учествуваат во шиењето на ќебиња. групите за шиење на ќебиња обично се собираат еднаш или двапати месечно за да шијат ќебиња, давајќи им можност на членовите да разменуваат идеи и техники, додека повторно се поврзуваат едни со други. Групите за шиење, исто така, планираат разни настани, како што се прикажување на нивните креации, организирање празнични саеми, поканување на историчари за шиење ќебиња да зборуваат и организирање демонстрации предводени од инструктори. Повремено, групи за шиење на ќебиња достигнуваат глобално ниво, една од нив е Проектот за шиење на ќебиња на Олимписките игри предводен од Советот за шиење на ќебиња на Џорџија.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.southcoasttoday.com/story/lifestyle/1997/07/20/quilting-bees-keep-american-heritage/50607001007/|title=Quilting bees keep American heritage humming along|date=July 20, 1997|work=[[South Coast Today]]|access-date=January 26, 2025}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Историја на правата на жените]] 8tyf0ahcfvxvcekzr82ip99l28x57qe 5577312 5577308 2026-06-15T11:00:52Z BosaFi 115936 5577312 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Gee's_Bend,_Alabama_LCCN2010639065_cropped.jpg|мини|Жени од Гис Бенд, Алабама, работат на ќебе, 2010 година]] '''Кружок за шиење прекривки (анг: Quilting bee)''' — општествен собир каде со заеднички сили рашно се шијат прекривки. Терминот најчесто се користи низ [[Соединети Американски Држави|САД]] и [[Канада]]. Традиционално, простор само за жени, целта била со заеднички труд да се сошие прекривка како општествен настан или забава. Учесниците можат да вклучуваат само членови на семејството, пријатели или луѓе од пошироката заедница. Прашања од значителна важност и дебата често се дискутирале за време на овие настани, како што се правата на жените. Постоеле повеќе настани поврзани со овој чин. Ваквите кружоци постојат и во модерното време.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://trc-leiden.nl/trc-needles/organisations-and-movements/clubs-and-societies/quilting-bee|title=Quilting Bee|last=|work=Textile Research Centre|language=en-gb|archive-url=https://web.archive.org/web/20250113025517/https://www.trc-leiden.nl/trc-needles/organisations-and-movements/clubs-and-societies/quilting-bee|archive-date=2025-01-13|accessdate=2025-02-04}}</ref><ref>{{Наведување|title=quilting, n.¹|date=2024-10-10|journal=Oxford English Dictionary|url=https://oed.com/dictionary/quilting_n1|access-date=2025-03-01|edition=3|publisher=Oxford University Press|language=en|doi=10.1093/oed/8959761071}}</ref> == Собири == [[Податотека:Quilting_Frolic_(1813)_by_John_Lewis_Krimmel.jpg|мини|''Веселба на шиење'' прекривки (1813), од Џон Луис Кримел. Насликана во [[Филаделфија]].]] Производството на текстил ги создало некои од одобрените општествени собири за жени во текот на 19 век, при што кружоците за шиење прекривки биле прилики и за заедничка работа и за време поминато со најблиските. Иако примарната цел на овие кружоци била да ѝ се помогне на секоја жена да заврши прекривка, нејзиното вистинско значење била можноста што им ја давала на жените да „разменуваат новости, да споделуваат рецепти, да нудат домашни лекови, да разменуваат остатоци од ткаенини, да дискутираат за лични проблеми, да учат нови техники и да ги учат своите ќерки“. Кружоците за шиење прекривки служеле од спонтани средби на блиски роднини или пријатели се до настани на кои имало значителен број луѓе. Дури и оние на кои им недостасувало вештината за шиење биле добредојдени бидејќи нивните кулинарски способности можеле да се искористат за да се создаде гозба на крајот од денот. За време на кружоците за шиење прекривки често се дискутирале важни прашања.<ref name="Social">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.lynchburg.edu/wp-content/uploads/special-programs-and-events/digital-lecture-the-social-history-of-quilt-making-in-america.pdf|title=The social history of quilt making in America|work=[[University of Lynchburg]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250219052608/https://www.lynchburg.edu/wp-content/uploads/special-programs-and-events/digital-lecture-the-social-history-of-quilt-making-in-america.pdf|archive-date=February 19, 2025|accessdate=January 26, 2025}}</ref> Сузан Б. Ентони, како тинејџерка, ги одржала своите првични говори застапувајќи ги [[Женски права|правата на жените]] на овие настаните.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mhebtw.mheducation.com/2023/03/30/womens-history-month-celebrating-american-quilters/|title=Women's History Month: Celebrating American Quilters|date=March 30, 2023|work=BTW|publisher=[[McGraw-Hill]]|accessdate=January 26, 2025}}</ref> Мажите често учествувале на свеченостите што следеле по завршувањето на шиењето, а овие настани честопати резултирале со романтични интеракции. Статусот на кружоците за шиење прекривки како општествен настан во 19 век е поткрепен со многуте „референци, дневници, слики, поезија и песни“.<ref name="Social" /> Кружоците за шиење прекривки се користеле и во Канада, а во книгата ''Пионерите на Стариот Онтарио'' се споменуваат кружоци каде мажите ги отстранувале зрната пченка од класот и се случувале после овие настани.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=ekYzAQAAIAAJ&pg=PA39|title=The Pioneers of Old Ontario|last=Smith|first=William Loe|date=1923|publisher=G. N. Morang|page=39|access-date=January 28, 2025}}</ref> Кружоците за шиење прекривки во Канада повторно се појавиле за време на [[Прва светска војна|Првата светска војна]] и [[Втора светска војна|Втората светска војна]], а прекривките биле испраќани до војници во странство и британски семејства кои ги загубиле своите домови поради бомбардирање.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://theconversation.com/quilts-from-the-second-world-war-tell-the-stories-of-the-canadian-women-who-sewed-them-200410|title=Quilts from the Second World War tell the stories of the Canadian women who sewed them|date=February 23, 2023|work=[[The Conversation (website)|The Conversation]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250128104432/https://theconversation.com/quilts-from-the-second-world-war-tell-the-stories-of-the-canadian-women-who-sewed-them-200410|archive-date=January 28, 2025|accessdate=January 28, 2025}}</ref> == Настани == [[Податотека:Quilting_bee,_circa_1910s_(14187109235).jpg|мини|Пчелка за шиење ќебиња, околу 1910-тите, САД]] Кон крајот на 18 век, Марта Балард документирала во својот дневник како нејзините сосетки ги поучувале нивните ќерки како да го подготват семејното наследство, а истовремено ги забележала и собирите за шиење прекривки кои имале за цел да ги подготват нејзините ќерки за домаќинството. Сепак, ова претставувало мал дел од тие собири.<ref name="Museum">{{Наведена мрежна страница|url=https://worldquilts.quiltstudy.org/americanstory/creativity/quiltingbee|title=The Quilting Bee?|work=[[International Quilt Museum]]|accessdate=January 26, 2025}}</ref> Кружоците за шиење прекривки станувале конкурентни, бидејќи сите млади девојки имале за цел да го покажат својот најдобар вез. Кога ќе дојдело време за последниот ред на шиење на прекривката, мажените жени се повлекувале, дозволувајќи им на девојките да се натпреваруваат за честа да го стават последниот бод, бидејќи се сметало дека оној што ќе победи ќе биде следниот што ќе се омажи. Прекривките за невести обично се создавале за време на кружоците. Овие прекривки имале дизајни што претставуваат љубов, лојалност и плодност. Тие често се ставале во ковчежиња како ценето наследство што се пренесувало од мајка на ќерка.<ref name="Social">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.lynchburg.edu/wp-content/uploads/special-programs-and-events/digital-lecture-the-social-history-of-quilt-making-in-america.pdf|title=The social history of quilt making in America|work=[[University of Lynchburg]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250219052608/https://www.lynchburg.edu/wp-content/uploads/special-programs-and-events/digital-lecture-the-social-history-of-quilt-making-in-america.pdf|archive-date=February 19, 2025|accessdate=January 26, 2025}}</ref> Обичајот бил секоја млада девојка да се стреми да поседува 13 прекривки за нејзиниот свадбен [[мираз]], кои се чувале во нејзиниот сандак сè до моментот на венчавката. Во одредени области, таа самата ги изработувала и шиела ќебињата. Била организирана група за шиење прекривки за да ги заврши сите прекривки или само 13-тота. Прекривките за пријателство, честопати биле со извезени или напишани имиња, биле омилена креација кај кружоците за шиење прекривки. Овие прекривки биле изработувани од жени од заедница или [[Парохија|црковна парохија]] како проштален подарок за пријателка што се преселувала во нов дом. Поединечни парчиња со одредени големини биле создавани независно, а потоа составени од група. Прекривките со албуми, исто така, ги евидентирале значајните настани во животот на едно семејство.<ref name="Social">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.lynchburg.edu/wp-content/uploads/special-programs-and-events/digital-lecture-the-social-history-of-quilt-making-in-america.pdf|title=The social history of quilt making in America|work=[[University of Lynchburg]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250219052608/https://www.lynchburg.edu/wp-content/uploads/special-programs-and-events/digital-lecture-the-social-history-of-quilt-making-in-america.pdf|archive-date=February 19, 2025|accessdate=January 26, 2025}}</ref> == Модерни кружоци == [[Податотека:MIDSUMMER_EVENING_QUILTING_BEE_IN_CENTRAL_PARK,_SPONSORED_BY_THE_NEW_YORK_PARKS_ADMINISTRATION_DEPARTMENT_OF_CULTURAL..._-_NARA_-_551676.jpg|мини|''Пчелка за шиење прекривки [[Тајане|во летната]] вечер во [[Централен парк (Њујорк)|Централ Парк]]. Материјалите биле обезбедени бесплатно од Њујорк Паркс, јуни 1973 година.'']] Во женското движење и оживувањето на шиењето на прекривки кон крајот на 20 век, собирањата за шиење на прекривки започнале со основање на здруженија за шиење на прекривки и разни мали групи за шиење. Многу групи се нарекуваат себеси „пчелки“, продавниците за шиење го вклучуваат терминот и во своите имиња, а постојат и „виртуелни пчелки“ кои постојат за да поттикнат онлајн заедници.<ref name="Museum">{{Наведена мрежна страница|url=https://worldquilts.quiltstudy.org/americanstory/creativity/quiltingbee|title=The Quilting Bee?|work=[[International Quilt Museum]]|accessdate=January 26, 2025}}</ref> Неколку групи за шиење на прекривки се активни денес се собираат редовно од почетокот на 1900-тите. По оживувањето на занаетчиството во 1970-тите, занаетчиите продолжиле да учествуваат во шиењето на прекривки групите за шиење на прекривки обично се собираат еднаш или двапати месечно за да шијат, давајќи им можност на членовите да разменуваат идеи и техники, додека повторно се поврзуваат едни со други. Групите за шиење, исто така, планираат разни настани, како што се прикажување на нивните креации, организирање празнични саеми, поканување на историчари за шиење прекривки да зборуваат и организирање демонстрации предводени од инструктори. Повремено, групи за шиење на прекривки достигнуваат глобално ниво, една од нив е Проектот за шиење на прекривки на Олимписките игри предводен од Советот за шиење на прекривки на Џорџија.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.southcoasttoday.com/story/lifestyle/1997/07/20/quilting-bees-keep-american-heritage/50607001007/|title=Quilting bees keep American heritage humming along|date=July 20, 1997|work=[[South Coast Today]]|access-date=January 26, 2025}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Историја на правата на жените]] fbma106g0bbhokhsi0tyrt6ajar1ygh 5577314 5577312 2026-06-15T11:01:32Z BosaFi 115936 /* Модерни кружоци */ 5577314 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Gee's_Bend,_Alabama_LCCN2010639065_cropped.jpg|мини|Жени од Гис Бенд, Алабама, работат на прекривка, 2010 година]] '''Кружок за шиење прекривки (анг: Quilting bee)''' — општествен собир каде со заеднички сили рашно се шијат прекривки. Терминот најчесто се користи низ [[Соединети Американски Држави|САД]] и [[Канада]]. Традиционално, простор само за жени, целта била со заеднички труд да се сошие прекривка како општествен настан или забава. Учесниците можат да вклучуваат само членови на семејството, пријатели или луѓе од пошироката заедница. Прашања од значителна важност и дебата често се дискутирале за време на овие настани, како што се правата на жените. Постоеле повеќе настани поврзани со овој чин. Ваквите кружоци постојат и во модерното време.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://trc-leiden.nl/trc-needles/organisations-and-movements/clubs-and-societies/quilting-bee|title=Quilting Bee|last=|work=Textile Research Centre|language=en-gb|archive-url=https://web.archive.org/web/20250113025517/https://www.trc-leiden.nl/trc-needles/organisations-and-movements/clubs-and-societies/quilting-bee|archive-date=2025-01-13|accessdate=2025-02-04}}</ref><ref>{{Наведување|title=quilting, n.¹|date=2024-10-10|journal=Oxford English Dictionary|url=https://oed.com/dictionary/quilting_n1|access-date=2025-03-01|edition=3|publisher=Oxford University Press|language=en|doi=10.1093/oed/8959761071}}</ref> == Собири == [[Податотека:Quilting_Frolic_(1813)_by_John_Lewis_Krimmel.jpg|мини|''Веселба на шиење'' прекривки (1813), од Џон Луис Кримел. Насликана во [[Филаделфија]].]] Производството на текстил ги создало некои од одобрените општествени собири за жени во текот на 19 век, при што кружоците за шиење прекривки биле прилики и за заедничка работа и за време поминато со најблиските. Иако примарната цел на овие кружоци била да ѝ се помогне на секоја жена да заврши прекривка, нејзиното вистинско значење била можноста што им ја давала на жените да „разменуваат новости, да споделуваат рецепти, да нудат домашни лекови, да разменуваат остатоци од ткаенини, да дискутираат за лични проблеми, да учат нови техники и да ги учат своите ќерки“. Кружоците за шиење прекривки служеле од спонтани средби на блиски роднини или пријатели се до настани на кои имало значителен број луѓе. Дури и оние на кои им недостасувало вештината за шиење биле добредојдени бидејќи нивните кулинарски способности можеле да се искористат за да се создаде гозба на крајот од денот. За време на кружоците за шиење прекривки често се дискутирале важни прашања.<ref name="Social">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.lynchburg.edu/wp-content/uploads/special-programs-and-events/digital-lecture-the-social-history-of-quilt-making-in-america.pdf|title=The social history of quilt making in America|work=[[University of Lynchburg]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250219052608/https://www.lynchburg.edu/wp-content/uploads/special-programs-and-events/digital-lecture-the-social-history-of-quilt-making-in-america.pdf|archive-date=February 19, 2025|accessdate=January 26, 2025}}</ref> Сузан Б. Ентони, како тинејџерка, ги одржала своите првични говори застапувајќи ги [[Женски права|правата на жените]] на овие настаните.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mhebtw.mheducation.com/2023/03/30/womens-history-month-celebrating-american-quilters/|title=Women's History Month: Celebrating American Quilters|date=March 30, 2023|work=BTW|publisher=[[McGraw-Hill]]|accessdate=January 26, 2025}}</ref> Мажите често учествувале на свеченостите што следеле по завршувањето на шиењето, а овие настани честопати резултирале со романтични интеракции. Статусот на кружоците за шиење прекривки како општествен настан во 19 век е поткрепен со многуте „референци, дневници, слики, поезија и песни“.<ref name="Social" /> Кружоците за шиење прекривки се користеле и во Канада, а во книгата ''Пионерите на Стариот Онтарио'' се споменуваат кружоци каде мажите ги отстранувале зрната пченка од класот и се случувале после овие настани.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=ekYzAQAAIAAJ&pg=PA39|title=The Pioneers of Old Ontario|last=Smith|first=William Loe|date=1923|publisher=G. N. Morang|page=39|access-date=January 28, 2025}}</ref> Кружоците за шиење прекривки во Канада повторно се појавиле за време на [[Прва светска војна|Првата светска војна]] и [[Втора светска војна|Втората светска војна]], а прекривките биле испраќани до војници во странство и британски семејства кои ги загубиле своите домови поради бомбардирање.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://theconversation.com/quilts-from-the-second-world-war-tell-the-stories-of-the-canadian-women-who-sewed-them-200410|title=Quilts from the Second World War tell the stories of the Canadian women who sewed them|date=February 23, 2023|work=[[The Conversation (website)|The Conversation]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250128104432/https://theconversation.com/quilts-from-the-second-world-war-tell-the-stories-of-the-canadian-women-who-sewed-them-200410|archive-date=January 28, 2025|accessdate=January 28, 2025}}</ref> == Настани == [[Податотека:Quilting_bee,_circa_1910s_(14187109235).jpg|мини|Кружок за шиење прекривки, околу 1910-тите, САД]] Кон крајот на 18 век, Марта Балард документирала во својот дневник како нејзините сосетки ги поучувале нивните ќерки како да го подготват семејното наследство, а истовремено ги забележала и собирите за шиење прекривки кои имале за цел да ги подготват нејзините ќерки за домаќинството. Сепак, ова претставувало мал дел од тие собири.<ref name="Museum">{{Наведена мрежна страница|url=https://worldquilts.quiltstudy.org/americanstory/creativity/quiltingbee|title=The Quilting Bee?|work=[[International Quilt Museum]]|accessdate=January 26, 2025}}</ref> Кружоците за шиење прекривки станувале конкурентни, бидејќи сите млади девојки имале за цел да го покажат својот најдобар вез. Кога ќе дојдело време за последниот ред на шиење на прекривката, мажените жени се повлекувале, дозволувајќи им на девојките да се натпреваруваат за честа да го стават последниот бод, бидејќи се сметало дека оној што ќе победи ќе биде следниот што ќе се омажи. Прекривките за невести обично се создавале за време на кружоците. Овие прекривки имале дизајни што претставуваат љубов, лојалност и плодност. Тие често се ставале во ковчежиња како ценето наследство што се пренесувало од мајка на ќерка.<ref name="Social">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.lynchburg.edu/wp-content/uploads/special-programs-and-events/digital-lecture-the-social-history-of-quilt-making-in-america.pdf|title=The social history of quilt making in America|work=[[University of Lynchburg]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250219052608/https://www.lynchburg.edu/wp-content/uploads/special-programs-and-events/digital-lecture-the-social-history-of-quilt-making-in-america.pdf|archive-date=February 19, 2025|accessdate=January 26, 2025}}</ref> Обичајот бил секоја млада девојка да се стреми да поседува 13 прекривки за нејзиниот свадбен [[мираз]], кои се чувале во нејзиниот сандак сè до моментот на венчавката. Во одредени области, таа самата ги изработувала и шиела ќебињата. Била организирана група за шиење прекривки за да ги заврши сите прекривки или само 13-тота. Прекривките за пријателство, честопати биле со извезени или напишани имиња, биле омилена креација кај кружоците за шиење прекривки. Овие прекривки биле изработувани од жени од заедница или [[Парохија|црковна парохија]] како проштален подарок за пријателка што се преселувала во нов дом. Поединечни парчиња со одредени големини биле создавани независно, а потоа составени од група. Прекривките со албуми, исто така, ги евидентирале значајните настани во животот на едно семејство.<ref name="Social">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.lynchburg.edu/wp-content/uploads/special-programs-and-events/digital-lecture-the-social-history-of-quilt-making-in-america.pdf|title=The social history of quilt making in America|work=[[University of Lynchburg]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250219052608/https://www.lynchburg.edu/wp-content/uploads/special-programs-and-events/digital-lecture-the-social-history-of-quilt-making-in-america.pdf|archive-date=February 19, 2025|accessdate=January 26, 2025}}</ref> == Модерни кружоци == [[Податотека:MIDSUMMER_EVENING_QUILTING_BEE_IN_CENTRAL_PARK,_SPONSORED_BY_THE_NEW_YORK_PARKS_ADMINISTRATION_DEPARTMENT_OF_CULTURAL..._-_NARA_-_551676.jpg|мини|''Кружок за шиење прекривки [[Тајане|во летната]] вечер во [[Централен парк (Њујорк)|Централ Парк]]. Материјалите биле обезбедени бесплатно од Њујорк Паркс, јуни 1973 година.'']] Во женското движење и оживувањето на шиењето на прекривки кон крајот на 20 век, собирањата за шиење на прекривки започнале со основање на здруженија за шиење на прекривки и разни мали групи за шиење. Многу групи се нарекуваат себеси „пчелки“, продавниците за шиење го вклучуваат терминот и во своите имиња, а постојат и „виртуелни пчелки“ кои постојат за да поттикнат онлајн заедници.<ref name="Museum">{{Наведена мрежна страница|url=https://worldquilts.quiltstudy.org/americanstory/creativity/quiltingbee|title=The Quilting Bee?|work=[[International Quilt Museum]]|accessdate=January 26, 2025}}</ref> Неколку групи за шиење на прекривки се активни денес се собираат редовно од почетокот на 1900-тите. По оживувањето на занаетчиството во 1970-тите, занаетчиите продолжиле да учествуваат во шиењето на прекривки групите за шиење на прекривки обично се собираат еднаш или двапати месечно за да шијат, давајќи им можност на членовите да разменуваат идеи и техники, додека повторно се поврзуваат едни со други. Групите за шиење, исто така, планираат разни настани, како што се прикажување на нивните креации, организирање празнични саеми, поканување на историчари за шиење прекривки да зборуваат и организирање демонстрации предводени од инструктори. Повремено, групи за шиење на прекривки достигнуваат глобално ниво, една од нив е Проектот за шиење на прекривки на Олимписките игри предводен од Советот за шиење на прекривки на Џорџија.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.southcoasttoday.com/story/lifestyle/1997/07/20/quilting-bees-keep-american-heritage/50607001007/|title=Quilting bees keep American heritage humming along|date=July 20, 1997|work=[[South Coast Today]]|access-date=January 26, 2025}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Историја на правата на жените]] k5jeoviabykuch05m8x39paywgn3zns 0 1396727 5577190 5575335 2026-06-15T07:43:17Z BosaFi 115936 5577190 wikitext text/x-wiki {{Infobox treaty | name = Протокол III од Женевските конвенции | long_name = Дополнителен протокол на Женевските конвенции од 12 август 1949 година, а во врска со усвојувањето на дополнителен препознатлив амблем (Протокол III), 8 декември 2005 година | image = | image_size = | alt = | caption = | type = [[Протокол (дипломатија)|Протокол]] | context = | date_drafted = 5{{ndash}}8 декември 2005 година | date_signed = {{Start date|df=y|2005|12|08}} | location_signed = Женева | date_effective = {{Start date|df=y|2007|01|14}} | condition_effective = 6 месеци откако беа депонирани два инструменти за ратификација или пристапување | signatories = {{Collapsible list | expand = | title = 20 Држави<ref name="ICRC">{{cite web |url=https://ihl-databases.icrc.org/applic/ihl/ihl.nsf/States.xsp?xp_viewStates=XPages_NORMStatesSign&xp_treatySelected=615 |title=Protocol additional to the Geneva Conventions of 12 August 1949, and relating to the Adoption of an Additional Distinctive Emblem (Protocol III), 8 December 2005 |author=<!--Not stated--> |date=n.d. |website=International Committee of the Red Cross |access-date=1 April 2019}}</ref> | bullets = | {{flagcountry|Angola}} | {{flagcountry|Bolivia}} | {{flagcountry|Bosnia and Herzegovina}} | {{flagcountry|Burundi}} | {{flagcountry|Зелен ’Рт}} | {{flagcountry|Colombia}} | {{flagcountry|Congo}} | {{flagcountry|Ethiopia}} | {{flagcountry|Ghana}} | {{flagcountry|Haiti}} | {{flagcountry|Ireland}} | {{flagcountry|Jamaica}} | {{flagcountry|Malta}} | {{flagcountry|Nepal}} | {{flag|Јужна Кореја}} | {{flagcountry|Russia}} | {{flagcountry|Sierra Leone}} | {{flagcountry|Togo}} | {{flagcountry|Turkey}} | {{flagcountry|Tanzania}}}} | parties = {{Collapsible list | expand = | title = 80 Држави<ref name="ICRC"/> | bullets = | {{flagcountry|Albania}} | {{flagcountry|Andorra}} | {{flagcountry|Argentina}} | {{flagcountry|Armenia}} | {{flagcountry|Australia}} | {{flagcountry|Austria}} | {{flagcountry|Belarus}} | {{flagcountry|Belgium}} | {{flagcountry|Belize}} | {{flagcountry|Brazil}} | {{flagcountry|Bulgaria}} | {{flagcountry|Burkina Faso}} | {{flagcountry|Canada}} | {{flagcountry|Chile}} | {{flagcountry|Costa Rica}} | {{flagcountry|Croatia}} | {{flagcountry|Cyprus}} | {{flagcountry|Czech Republic}} | {{flagcountry|Denmark}} | {{flagcountry|Dominican Republic}} | {{flagcountry|Ecuador}} | {{flagcountry|El Salvador}} | {{flagcountry|Estonia}} | {{flagcountry|Fiji}} | {{flagcountry|Finland}} | {{flagcountry|France}} | {{flagcountry|Georgia}} | {{flagcountry|Germany}} | {{flagcountry|Greece}} | {{flagcountry|Guatemala}} | {{flagcountry|Guyana}} | {{flagcountry|Honduras}} | {{flagcountry|Hungary}} | {{flagcountry|Iceland}} | {{flagcountry|Israel}} | {{flagcountry|Italy}} | {{flagcountry|Kazakhstan}} | {{flagcountry|Kenya}} | {{flagcountry|Kyrgyzstan}} | {{flagcountry|Latvia}} | {{flagcountry|Lesotho}} | {{flagcountry|Liechtenstein}} | {{flagcountry|Lithuania}} | {{flagcountry|Luxembourg}} | {{flagcountry|Madagascar}} | {{flagcountry|Mexico}} | {{flagcountry|Monaco}} | {{flagcountry|Nauru}} | {{flagcountry|Netherlands}} | {{flagcountry|New Zealand}} | {{flagcountry|Nicaragua}} | {{flagcountry|North Macedonia}} | {{flagcountry|Norway}} | {{flagcountry|Palestine}} (non-state observer of UN)| {{flagcountry|Panama}} | {{flagcountry|Paraguay}} | {{flagcountry|Peru}} | {{flagcountry|Philippines}} | {{flagcountry|Poland}} | {{flagcountry|Portugal}} | {{flagcountry|Moldova|name=Republic of Moldova}} | {{flagcountry|Romania}} | {{flagcountry|San Marino}} | {{flagcountry|Serbia}} | {{flagcountry|Singapore}} | {{flagcountry|Slovakia}} | {{flagcountry|Slovenia}} | {{flagcountry|South Sudan}} | {{flagcountry|Spain}} | {{flagcountry|Suriname}} | {{flagcountry|Sweden}} | {{flagcountry|Switzerland}} | {{flagcountry|Timor-Leste}} | {{flagcountry|Uganda}} | {{flagcountry|Ukraine}} | {{flagcountry|UK}} | {{flagcountry|USA}} | {{flagcountry|Uruguay}} | }} | depositor = [[Федерален совет (Швајцарија)|Швајцарски федерален совет]] | languages = Англиски, арапски, кинески, шпански, француски, руски | wikisource = Geneva Convention/Protocol III | footnotes = }} [[File:Geneva Conventions Protocol III Signatories.svg|thumb|right|260px|Мапа што ја прикажува моменталната состојба на Протоколот по земја, заклучно со јули 2020 година: {{legend|#008000|Држави-страни (80)}} {{legend|#b3d9b3|Држави-потписнички (21)}} {{legend|#e0e0e0|Ниту едната}} ]] [[Податотека:Flag_of_the_Red_Crystal.svg|десно|мини|260x260пкс|Амблемот на Црвениот Кристал одобрен од државите потписнички на Протоколот III од Женевските конвенции]] '''Протокол III''' или '''Дополнителен протокол III''' ('''АП III''') — [[Протокол (дипломатија)|протокол]] за амандман на [[Женевски конвенции|Женевските конвенции]] од 2005 година, кој се однесувал на усвојување на дополнителен препознатлив амблем и според него, [[Заштитен знак|заштитниот знак]] на „црвениот кристал“ можел да го прикажува медицински и верски персонал во време на војна, наместо традиционалните симболи на Црвениот крст или Црвената полумесечина. Луѓето што ги прикажувале овие заштитни амблеми вршеле хуманитарна служба и морале да бидат заштитени од сите страни во конфликтот. == Историја == До средината на 19 век, современото војување станувало сè понедискриминирачко и не било невообичаено да биде пукано врз воен лекар на бојното поле или да загине додека ги собира и се грижи за ранетите. Па така се повеќе се признавала потребата да се разликува медицинскиот персонал од борците, со цел да им се олесни на воените команданти да ги избегнуваат и да ги заштитат.<ref>{{Наведена книга|url=http://www.mdais.com/e/347/%26mod%3Ddownload%26me_id%3D5809|title=Towards a comprehensive solution to the question of the emblem|last=Bugnion|first=Francois|publisher=International Committee of the Red Cross|year=2000|access-date=4 August 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20110714064126/http://www.mdais.com/e/347/%26mod%3Ddownload%26me_id%3D5809|archive-date=14 July 2011}}</ref> Дозволувањето на секоја земја да развие свој амблем би довело до конфузија, а она што било потребно за да се спасат животи било еден неутрален амблем што сите земји би го признале и го користеле подеднакво. Женевската конвенција од 1864 година утврдувала дека медицинскиот персонал требал да носи препознатлив амблем на бојното поле како показател за нивната хуманитарна мисија и нивниот статус на неборец.<ref name="pictet">{{Наведена книга|url=https://www.loc.gov/rr/frd/Military_Law/Geneva_conventions-1949.html|title=Geneva Conventions of 12 August 1949: Commentary|last=Pictet|first=Jean|publisher=International Committee of the Red Cross|year=1958|isbn=2-88145-065-2|access-date=4 August 2009}}</ref> Во тоа време, избраниот симбол бил црвен крст на бела позадина. Муслиманските нации се спротивставиле на овој симбол поради неговата сличност со [[Христијански крст|христијанскиот крст]] и уште во 1876 година, [[Отоманско Царство|Отоманската империја]] го вовела Црвениот полумесечина како алтернативен, помалку христијански амблем, а биле предложени и дополнителни амблеми, вклучувајќи го црвениот лав и сонцето на Персија, двојниот амблем (и црвениот крст и црвената полумесечина заедно) од страна на Друштвото на Црвениот крст на [[Еритреја]] и црвената [[Давидова ѕвезда]] од [[Маген Давид Адом]] од Израел. Со текот на времето, усвојувањето на еден единствен, универзален амблем се соочило со две постојани тешкотии:<ref>{{Наведено списание|last=Pulles|first=Gerrit Jan|year=2005|title=Crystallizing an emblem: on the adoption of the third additional protocol to the Geneva Conventions|url=https://books.google.com/books?id=kXlU1-N0C1MC&pg=PA296|journal=Yearbook of International Humanitarian Law|publisher=International Committee of the Red Cross|volume=8|pages=296–319|doi=10.1017/S1389135905002965|isbn=978-90-6704-244-4|url-access=subscription|access-date=4 August 2009}}</ref> * Тие можеле да се перципираат како да имаат религиозни, културни или политички конотации и оваа перцепција била во спротивност со неутралниот, хуманитарен статус на медицинскиот персонал во вооружени конфликти. * Овие амблеми биле поврзани со членството во [[Меѓународна федерација на друштвата на Црвениот крст и Црвената полумесечина|Националните друштва]], а членовите биле должни да го користат амблемот на црвениот крст или црвената полумесечина. Бидејќи [[Маген Давид Адом]] не бил спремен да се откаже од својата црвена [[Давидова ѕвезда]], не им било доделено членство и без членство, тие не биле подобни за одредена заштита според [[Женевски конвенции|Женевските конвенции]]. Во 2005 година, меѓународна делегација конечно постигнала сеопфатно решение за овие тешкотии со усвојувањето на Протоколот III, а на Маген Дејвид Адом му била доделена заштита според Женевските конвенции сè додека го прикажувал Црвениот кристал во контекст на меѓународен конфликт. Од јули 2025 година, Протоколот III бил ратификуван или кон него пристапиле 80 земји, и потпишан од уште 20,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ihl-databases.icrc.org/en/ihl-treaties/apiii-2005/state-parties|title=States party to the Protocol III|publisher=International Committee of the Red Cross}}</ref> а договорот стапил на сила на 14 јануари 2007 година. == Правила за управување == [[Податотека:Norwegian_medics.JPG|десно|мини|260x260пкс|Норвешки медицински лица носат заштитен амблем]] '''Член 2''' од овој краток протокол признавал дополнителен препознатлив амблем, Црвениот кристал, кој можел да се користи покрај симболите на Црвениот крст и Црвената полумесечина и за истите цели како и симболите на Црвениот крст и Црвената полумесечина. На сите три амблеми им бил доделен ист правен статус. Постојат две различни употреби што биле препознатливи за сите три амблеми:<ref name="emblems">{{Наведена книга|url=http://www.icrc.org/eng/resources/documents/publication/p0876.htm|title=Emblems of humanity|publisher=International Red Cross and Red Crescent Societies|year=2007|access-date=5 August 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20110225062112/http://www.icrc.org/eng/resources/documents/publication/p0876.htm|archive-date=25 February 2011}}</ref> * Заштитна употреба. Медицинскиот и религиозниот персонал може да се означи себеси, своите возила, бродови и згради како знак на нивната хуманитарна мисија и заштитен статус според [[Женевски конвенции|Женевските конвенции]], особено [[Прва Женевска конвенција|Првата Женевска конвенција]]. Заштитата на Женевската конвенција не зависи од носењето на амблемот. Амблемите се само ''видлив знак'' за заштитениот статус на поединците. Припадниците на вооружените сили можат да ги користат овие ознаки во секое време. Цивилните институции како што се болниците можат да ги користат овие ознаки привремено, во контекст на вооружен конфликт. * Индикативна употреба. Членовите на [[Црвен крст и Црвена полумесечина|движењето]] можат да ги носат симболите и во време на конфликт и во време на мир како индикација за нивната припадност. Злоупотребата на овие симболи била забранета со [[меѓународно право]] и можела да ја намали нивната заштитна вредност и да ја поткопа ефикасноста на хуманитарните работници. Употребата на еден од симболите за заштита на борците и воената опрема со намера да се доведе во заблуда непријателот била перфидност и се сметала за [[воено злосторство]].<ref name="emblems" /> ==Поврзано == * [[Список на страни на Женевските конвенции]] : вклучува список на држави што го потпишале и список на држави што го ратификувале Протоколот III. * [[Протокол I кон Женевските конвенции|Протокол I]], амандман усвоен од 1977 година, кој се однесува на заштитата на жртвите во ''меѓународни'' конфликти * [[Протокол II кон Женевските конвенции|Протокол II]], амандман од 1977 година усвоен во врска со заштитата на жртвите од ''немеѓународни'' вооружени конфликти * [[Воено право]], познато и како [[меѓународно хуманитарно право]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Wikisource|Geneva Convention/Protocol III|Protocol III}} * [http://www.icrc.org/ihl.nsf/FULL/615 Комитет на Црвениот крст: Целосен текст на Протокол III со коментари] * [http://www.icrc.org/ihl.nsf/WebSign?ReadForm&id=615&ps=P Список на земји што го ратификувале Протоколот III] * [http://www.icrc.org/ihl.nsf/WebSign?ReadForm&id=615&ps=S Список на земји кои го потпишале, но сè уште не го ратификувале Протоколот III] * [http://www.icrc.org/web/eng/siteeng0.nsf/html/emblem-news-081205!OpenDocument Соопштение за медиумите од Меѓународниот комитет на Црвениот крст со кое се поздравува потпишувањето на Протоколот III.] {{DEFAULTSORT:Protocol Iii}} [[Категорија:Женевски конвенции]] [[Категорија:Договори склучени во 2005 година]] [[Категорија:Договори на Албанија]] [[Категорија:Договори на Аргентина]] [[Категорија:Договори на Ерменија]] [[Категорија:Договори на Австралија]] [[Категорија:Договори на Австрија]] [[Категорија:Договори на Белорусија]] [[Категорија:Договори на Белизе]] [[Категорија:Договори на Бразил]] [[Категорија:Договори на Бугарија]] [[Категорија:Договори на Канада]] [[Категорија:Договори на Чиле]] [[Категорија:Договори на Кук Острови]] [[Категорија:Договори на Костарика]] [[Категорија:Договори на Хрватска]] [[Категорија:Договори на Кипар]] [[Категорија:Договори на Чешка]] [[Категорија:Договори на Данска]] [[Категорија:Договори на Доминиканската Република]] [[Категорија:Договори на Ел Салвадор]] [[Категорија:Договори на Естонија]] [[Категорија:Договори на Фиџи]] [[Категорија:Договори на Финска]] [[Категорија:Договори на Франција]] [[Категорија:Договори на Грузија (земја)]] [[Категорија:Договори на Германија]] [[Категорија:Договори на Грција]] [[Категорија:Договори на Гватемала]] [[Категорија:Договори на Гвајана]] [[Категорија:Договори на Швајцарија]] [[Категорија:Договори на Источен Тимор]] [[Категорија:Договори на Уганда]] [[Категорија:Договори на Украина]] [[Категорија:Договори на Обединетото Кралство]] [[Категорија:Договори на Соединетите Американски Држави]] [[Категорија:Договори на Уругвај]] [[Категорија:Договори проширени на Гренланд]] [[Категорија:Договори проширени на Фарските Острови]] [[Категорија:Договори проширени на Холандските Антили]] [[Категорија:Договори проширени на Аруба]] [[Категорија:Договори проширени на Ангила]] [[Категорија:Договори проширени на Гернзи]] [[Категорија:Договори проширени на Бермуда]] [[Категорија:Договори проширени на Британскиот Антарктик Територија]] [[Категорија:Договори проширени на Британската територија во Индискиот Океан]] [[Категорија:Договори проширени на Британските Девствени Острови]] [[Категорија:Договори проширени на Кајманските Острови]] [[Категорија:Договори проширени на Фолкландските Острови]] [[Категорија:Договори проширени на Островот Ман]] [[Категорија:Договори проширени на Монтсерат]] [[Категорија:Договори проширени на Питкернските Острови]] [[Категорија:Договори проширени на Јужна Џорџија и Јужните Сендвички Острови]] [[Категорија:Договори проширени на Света Елена, Асенсион и Тристан да Куња]] [[Категорија:Договори проширени на Островите Туркс и Кајкос]] [[Категорија:Договори проширени на Акротири и Декелија]] [[Категорија:Договори проширени на Џерси]] [[Категорија:Договори склучени во Женева]] j9n9tzfucgsqrbreaw0e7yq8r11c68z 0 1396794 5577191 5573544 2026-06-15T07:46:29Z BosaFi 115936 BosaFi ја премести страницата [[Паркот „Четири слободи“ на Франклин Д. Рузвелт]] на [[Парк „Четири слободи“ на Франклин Д. Рузвелт]] 5573544 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Парк|name=Парк „Четири слободи“ на Франклин Д. Рузвелт|image=File:FDR Four Freedoms Park.jpg|image_size=275px|image_caption=Поглед од паркот кон Долен Менхетен|type=[[Парк]]|location=[[Остров Рузвелт]], [[Менхетен]], [[Њујорк (држава)|NY]]|nearest_city=|coordinates={{coord|40|44|59|N|73|57|41|W|display=inline,title}}|area=1,6 х|created={{start date|2012|10|17}}|owner=[[Канцеларија за паркови, рекреација и зачувување на историските споменици на државата Њујорк]]|visitation_num=176,372|visitation_year=2021|status=отворен|designation=|website=https://fdrfourfreedomspark.org/|visitation_ref=<ref>{{Cite web |title=State Park Annual Attendance Figures by Facility: Beginning 2003 {{!}} State of New York |url=https://data.ny.gov/Recreation/State-Park-Annual-Attendance-Figures-by-Facility-B/8f3n-xj78 |access-date=2022-09-12 |website=data.ny.gov}}</ref>|open=}}'''Паркот „Четири слободи“ на Франклин Д. Рузвелт''' е површина 1,6 хектари споменик на [[Франклин Д. Рузвелт|Френклин Д. Рузвелт]] кој ги слави [[Четири слободи|Четирите слободи]] што ги артикулирал во своето обраќање за состојбата на Унијата во 1941 година. Овој парк се наоѓа во [[Њујорк (град)|Њујорк,]] на најјужната точка на островот Рузвелт, во реката Ист помеѓу островот [[Менхетн|Менхетен]] и Квинс. Првично бил дизајниран од архитектот Луис Кан во 1974 година, но средствата биле обезбедени за поставување камен-темелник во 2010 година и завршување во 2012 година. == Историја  == === Контекст === Претседателот Рузвелт го одржал својот говор за [[Четири слободи|Четирите слободи]] пред [[Конгрес на Соединетите Американски Држави|Конгресот на Соединетите Американски Држави]] во 1941 година. Говорот за Четирите слободи инспирирал и бил инкорпориран во [[Споменик на четирите слободи|Споменикот на Четирите слободи]] во Флорида, Споменикот на Франклин Делано Рузвелт во Вашингтон и серијата слики на Норман Роквел наречени ''Четирите слободи.'' Островот Рузвелт бил именуван во чест на поранешниот претседател во 1973 година, а планерите ја објавиле својата намера да изградат споменик на Рузвелт на јужниот врв на островот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://archweb.cooper.edu/exhibitions/kahn/history_01.html|title=Memorial Park Honoring Franklin D. Roosevelt|last=vanden Heuvel|first=William J.|authorlink=William vanden Heuvel|publisher=Franklin and Eleanor Roosevelt Institute|archive-url=https://web.archive.org/web/20220921235124/http://archweb.cooper.edu/exhibitions/kahn/history_01.html|archive-date=September 21, 2022}}</ref> Во 2005 година, Вилијам Џ. Ванден Хојвел, поранешен амбасадор во ОН и основач на Институтот „Франклин и Елеонор Рузвелт“, започнал напори за изградба на паркот од четири хектари според спецификациите на Кан, собирајќи повеќе од 50 милиони долари во приватни и јавни средства.<ref name="vanity">{{Наведени вести|url=http://www.vanityfair.com/culture/2012/11/architecture-fdr-memorial-louis-i-kahn|title=Hyde Park on the East River|last=Tyrnauer|first=Matt|date=October 19, 2012|work=[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]]|access-date=November 14, 2012}}</ref> Институтот „Франклин и Елеонор Рузвелт“ последователно го продолжи проектот со текот на времето.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2009/01/25/nyregion/thecity/25fdr.html|title=As No. 44 Arrives, a Park for No. 32?|last=Beyer|first=Gregory|date=January 23, 2009|work=[[The New York Times]]|access-date=July 23, 2011}}</ref> Две фондации кои станале главни донатори, Фондацијата Рид и Фондацијата Алфавуд, покренале тужба против корпорацијата што го управувала развојот на споменикот во спор околу тоа како требале да се признаат нивните придонеси. Фондациите рекле дека им било ветено дека нивните имиња ќе се појават близу до бистата. Оние што се одговорни за изградбата на споменикот не го оспориле тоа. Наместо тоа, Ванден Хојвел рекол:„Да, имаме договор за кој веруваме дека сега е грешка. Кога дојдовме до пролетта 2012 година, сфативме дека имаме уметничко дело, а силите што го претставуваат уметничкиот и културниот интегритет на проектот се загрижени за зачувување на тоа дело. Чистотата и интегритетот на споменикот на Кан е она што го направи толку импресивен.“<ref name="nyt-2012-10-16">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2012/10/16/nyregion/fdr-monument-mired-in-a-legal-dispute-over-placement-of-donors-names.html?ref=nyregion|title=A Monument to Roosevelt, on the Eve of Dedication, Is Mired in a Dispute With Donors|last=Foderaro|first=Lisa W.|date=October 15, 2012|work=The New York Times|access-date=October 16, 2012}}</ref> === Изградба и отворање === Луис Кан бил замолен да го дизајнира споменикот во 1972 година. Паркот „Четири слободи“ бил едно од последните дела на Кан.<ref name="Iovine">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2005/01/09/arts/design/09iovi.html|title=An Elegy for a Memorial, and for the Man Who Designed It|last=Iovine|first=Julie V.|date=January 9, 2005|work=The New York Times|access-date=July 23, 2011}}</ref> Тој ги носел готовите дизајни со себе кога починал во 1974 година на станицата Пенсилванија во Њујорк.<ref name="Roberts">{{Наведени вести|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E04EFDF1438F936A25757C0A9669D8B63|title=For a Roosevelt Memorial, a Groundbreaking 36 Years in the Making|last=Roberts|first=Sam|date=April 15, 2010|work=The New York Times|access-date=July 23, 2011}}</ref> По смртта на Кан, неговите дизајни биле продолжени од архитектите „Мичел/Џургола“, кои се држеле до првичните намери на Кан.<ref name="Mortice">{{Наведени вести|url=http://info.aia.org/aiarchitect/thisweek09/0814/0814d_fdrmemorial.cfm|title=Its Quiet Optimism Maintained, Louis Kahn's Roosevelt Island FDR Memorial Moves into Construction|last=Mortice|first=Zach|date=August 14, 2009|work=AIArchitect|access-date=July 23, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110723031200/http://info.aia.org/aiarchitect/thisweek09/0814/0814d_fdrmemorial.cfm|archive-date=July 23, 2011}}</ref> Земјените работи за идниот споменик биле започнати во 1994 година од страна на „Ланган Инженеринг“ како дел од проектот за уривање на фонтаната Делакорте и Градската болница.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://archweb.cooper.edu/exhibitions/kahn/status_01.html|title=Building the Roosevelt Memorial: A Conversation|year=2005|work=Cooper Union|accessdate=January 9, 2025}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://a860-collectionguides.nyc.gov/repositories/2/accessions/3463|title=Maintenance logs for Delacorte Fountain on Roosevelt Island from 1968 to 1987|work=New York City Department of Records and Information Services|accessdate=January 9, 2025}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/1994/10/16/realestate/streetscapes-charity-hospital-roosevelt-island-piles-rubble-where-grim-gray.html|title=Charity Hospital on Roosevelt Island; Piles of Rubble Where Grim Gray Walls Once Stood|last=Gray|first=Christopher|date=October 16, 1994|work=The New York Times|access-date=January 9, 2025}}</ref> Изложбата во Купер Јунион во 2005 година привлекло дополнително внимание и помогнал во унапредувањето на проектот.<ref name="Cooper">{{Наведена мрежна страница|url=http://archweb.cooper.edu/exhibitions/kahn/index.html|title=Coming to Light: The Louis I. Kahn Monument to Franklin D. Roosevelt for New York City|year=2005|work=Cooper Union|archive-url=https://web.archive.org/web/20060617192018/http://archweb.cooper.edu/exhibitions/kahn/index.html|archive-date=June 17, 2006}}</ref> Во 2006 година, „Нови архитекти од Њујорк“ го направиле напуштениот јужен крај на островот предмет на еден од своите годишни натпревари. Поставувањето на камен-темелникот се одржало во 2010 година.<ref name="Nordhauser">{{Наведени вести|url=http://archpaper.com/news/articles.asp?id=4816|title=Kahn's Four Freedoms Park Finally Breaks Ground|last=Nordhauser|first=Alyssa|date=September 14, 2010|work=The Architect's Newspaper|access-date=July 23, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304023216/http://archpaper.com/news/articles.asp?id=4816|archive-date=March 4, 2016}}</ref> Сепак, паркот бил заглавен во судски спор за време на неговата изградба.<ref name="nyt-2012-10-16"/> Паркот бил отворен на церемонија на 17 октомври 2012 година. Том Броко бил водител на церемонијата. Меѓу учесниците бил и поранешниот претседател [[Бил Клинтон]], гувернерот Ендру Куомо, поранешниот градоначалник Мајкл Блумберг и роднини на Рузвелт. Куомо рекол дека „Њујорк стана лабораторија на прогресивна демократија, а Рузвелт беше научникот што создаваше формули за широк спектар на национални проблеми и социјални зла“. Тој го пофалил и Ванден Хојвел како „голема сила на решителност“. Клинтон ја забележал локацијата на споменикот: „Додека гледаме кон овој нов светол ден, ние сме блиску до [[Седиште на Обединетите нации|ООН]], кои тој, повеќе од која било друга душа, ги создаде“.<ref name="ded">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2012/10/18/nyregion/roosevelt-four-freedoms-park-is-dedicated.html|title=Dedicating Park to Roosevelt and His View of Freedom|last=Foderaro|first=Lisa W.|date=October 17, 2012|work=The New York Times|access-date=November 14, 2012}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://news.yahoo.com/decades-fdr-memorial-park-dedicated-nyc-150400725.html|title=Decades late, FDR memorial park dedicated in NYC|last=Ilnytzky|first=Ula|date=October 17, 2012|work=Yahoo! News|archive-url=https://web.archive.org/web/20121023010639/https://news.yahoo.com/decades-fdr-memorial-park-dedicated-nyc-150400725.html|archive-date=October 23, 2012}}</ref> Паркот „Четири слободи“ станал државен парк на Њујорк кој се отвори за јавноста на 24 октомври 2012 година.<ref name="ded" /> === Подоцнежна историја === Во јуни 2015 година, [[Претседателски избори во САД (2016)|претседателската кандидатка од 2016 година,]] [[Хилари Клинтон|Хилари Клинтон,]] го избрала местото на паркот за нејзиниот прв голем предизборен митинг.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.huffpost.com/entry/seeking-the-four-freedoms_b_7577334|title=Seeking the Four Freedoms Is as Important Today as It Was 74 Years Ago|last=Woolner|first=David|date=2015-06-14|work=HuffPost|language=en|accessdate=2025-01-04|quote=Clinton's decision to hold the first major public rally of her campaign at Four Freedoms Park in New York City reminds us not only of the many challenges the United States has faced in the past, but also the many challenges we face today as we seek to build a better future for ourselves and for our children… Four Freedoms Park, where Secretary Clinton will speak, stands in the shadow of the most visible of these institutions -- the United Nations, which for all its imperfections has done more to advance the cause of peace and the four freedoms since its founding in 1945 than any other international body.}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nydailynews.com/2015/06/13/four-freedoms-park-offers-visual-complement-to-hillary-clintons-first-rally/|title=Four Freedoms Park offers visual complement to Hillary Clinton's first rally|last=Joseph|first=Cameron|date=2015-06-13|work=New York Daily News|language=en-US|accessdate=2025-01-04|quote=Four Freedoms Park offered a visual complement to Hillary Clinton’s first big campaign rally – and a clear symbolic marker of her principles as she kicks her campaign into high gear. Clinton backers say the park… is the physical embodiment of the concept that government can help people… “Four freedoms are a testament to our nation’s unmatched aspirations,” Clinton said… has long publicly admired Franklin Roosevelt, but she’s much more apt to quote his wife, Eleanor Roosevelt, in her speeches.}}</ref> Во јуни 2019 година, за да се совпаднел со педесетгодишнината од [[Стоунволски немири|Стоунволските немири]],<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=January 27, 2023}}</ref> скалите во паркот биле претворени во најголемото ЛГБТК знаме на гордоста.<ref name="AwP">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nbcnews.com/feature/nbc-out/new-york-city-s-largest-lgbtq-pride-flag-arrives-four-n1016601|title=New York City's 'largest LGBTQ pride flag' arrives at Four Freedoms Park|last=Aviles|first=Gwen|date=June 11, 2019|work=NBC News|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190708062312/https://www.nbcnews.com/feature/nbc-out/new-york-city-s-largest-lgbtq-pride-flag-arrives-four-n1016601|archive-date=July 8, 2019|accessdate=July 8, 2019}}</ref> Скалите украсени со знамето на виножитото, (3,7-30,5 м) ''Качувај се со гордос''т (''Ascend With Pride)'' биле поставени од 14 до 30 јуни.<ref name="AwP" /> == Архитектура == [[Податотека:FDR_Four_Freedoms_Park_New_York_October_2016_panorama.jpg|лево|мини|Алеја со мали листови од липа]] На предавањето во 1973 година на Институтот Прат, Кан рекол:<ref>{{Наведено списание|last=Kahn|first=Louis|year=1982|title=1973: Brooklyn, New York|journal=[[Perspecta (journal)|Perspecta: The Yale Architectural Journal]]|volume=19|page=90|doi=10.2307/1567053|jstor=1567053}}</ref> „Имав мисла дека споменикот треба да биде соба и градина. Тоа е сè што имав. Зошто сакав соба и градина? Само ги избрав да бидат појдовна точка. Градината е некако лична природа, личен вид контрола на природата. А собата беше почетокот на архитектурата. Имав ова чувство, гледате, и собата не беше само архитектура, туку беше продолжение на себеси.“ 1,6 хектари од паркот<ref name="RIoG_PS">{{Наведена книга|title=2014 New York State Statistical Yearbook|publisher=The Nelson A. Rockefeller Institute of Government|year=2014|page=672|chapter=Section O: Environmental Conservation and Recreation, Table O-9|access-date=June 2, 2016|chapter-url=http://www.rockinst.org/nys_statistics/2014/2014_Yearbook_Section_O.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20160428231718/http://www.rockinst.org/nys_statistics/2014/2014_Yearbook_Section_O.pdf|archive-date=April 28, 2016}}</ref> се наоѓа на најјужната точка на островот Рузвелт. Гледајќи кон југ, посетителот има јасен поглед на [[Седиште на Обединетите нации|седиштето на Обединетите нации]] (особено на зградата на Секретаријатот на Обединетите нации); северно од паркот се наоѓа мостот Квинсборо, кој се протегал преку реката Ист.<ref name="vanity"/> Приближувајќи се од север, посетителот поминувал меѓу двоен ред дрвја кои се стеснуваат додека се приближуваат кон точката, врамувајќи погледи на хоризонтот на Њујорк и пристаништето.<ref name="Iovine"/> Споменикот бил поворка од елегантни отворени простори, што кулминира со површина 330 м2 плоштад е опкружен со 28 блокови гранит од Северна Каролина, секој со тежина од 36 тони.<ref name="vanity" /> Во дворот се наоѓа биста на Рузвелт, извајана во 1933 година од Џо Дејвидсон.<ref name="Mortice"/> Самиот споменик е поедноставена верзија на грчки храм од гранит, без покрив.<ref name="Iovine"/> Извадоци од говорот на Рузвелт за четирите слободи се врежани на ѕидовите на овој простор сличен на соба, кој е отворен кон небото над него. Споменикот бил целосно изграден од гранит Маунт Еари, набавен од Корпорацијата за гранит на Северна Каролина. Над 4000 м3. Во изградбата на споменикот била употребен гранит од планината Ери. За разлика од тврдите гранитни форми, Кан поставил пет бакарно-букови дрвја на влезот од споменикот и 120<ref name="vanity"/> липи во алеите што воделе до споменикот. {{Панорама|Franklin D. Roosevelt Four Freedoms Park from Manhattan.png|960px|Паркот сликан од Менхетен}} == Во медиумите == * Во ''Милијарди'' на „Шоутајм“ (сезона 4, епизода 6), Тејлор Мејсон и Венди Роудс се среќаваат во Паркот „Четири слободи“ на Франклин Д. Рузвелт и разговараат за генијалноста на Луис Кан и неговата врска со неговиот отуѓен син.<ref>{{Наведено списание|last=Von Doviak|first=Scott|date=April 21, 2019|title=The past haunts just about everyone on a table-setting Billions|url=https://www.avclub.com/the-past-haunts-just-about-everyone-on-a-table-setting-1834079214|journal=[[The A.V. Club]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190422041454/https://tv.avclub.com/the-past-haunts-just-about-everyone-on-a-table-setting-1834079214|archive-date=April 22, 2019|access-date=April 22, 2019}}</ref> == Поврзано == * [[Список на паркови во државата Њујорк]] * [[Претседателски комеморации во Соединетите Американски Држави]] == Наводи == {{Наводи|30em}} == Надворешни врски  == {{Ризница-врска|Franklin D. Roosevelt Four Freedoms Park}}{{Ризница-врска|Franklin D. Roosevelt Four Freedoms Park}} * {{Матична|http://www.fdrfourfreedomspark.org}} * [http://www.fdr4freedoms.org FDR Four Freedoms Park digital education resource] * [http://nysparks.com/parks/186/details.aspx NYS Parks website] * [https://www.guiaturisticanuevayork.com/four-freedoms-park.php Four Freedoms Park (pictures and info in spanish)] {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Статии со микроформати hAudio]] [[Категорија:Страници со повеќеделни слики во автоматски размер]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Историја на човековите права]] [[Категорија:Паркови во Њујорк]] 6b6egp05hxx8ng8tgrcpfk9rlsp5ph1 0 1396919 5576993 5576586 2026-06-14T15:07:35Z ГП 23995 /* Осма глава */ дополнување 5576993 wikitext text/x-wiki '''„Руската шума“''' ([[Руски јазик|руски]]: ''Русский лес'') — [[роман]] на рускиот писател [[Леонид Леонов]], пишуван од 1950 до 1953, а објавен во 1954 година. ==Содржина== ===Прва глава=== Аполинарија (Поља) Вихровна доаѓа на студии во [[Москва]] и се сместува во станот на нејзината другарка Варвара (Варја) Черњецова. Родителите на Поља се одамна разделени: татко ѝ, шумарскиот професор Иван Матвејич Вихров, живее во Москва, а Поља и мајка ѝ Елена (Леночка) живеат во малото место Лошкарјов крај реката Јенга. Веднаш по пристигнувањето во градот, Поља оди во станот на татко ѝ, а таму ја затекнува тетка ѝ Таиска при што од разговорот со неа сфаќа дека нејзините предрасуди за татко ѝ биле целосно погрешни. Истата ноќ, германската војска го напаѓа [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]].<ref>Леонид Леонов, ''Руска шума''. Просвета, Београд, 1965, стр. 41-83.</ref> ===Втора глава=== Кога се враќа дома, професорот Вихров дознава дека во меѓувреме го посетила Поља и тоа го поттикнува да се замисли над своето минато. Во стручната јавност тој е познат како голем критичар на претераното сечење на шумите поради што е остро напаѓан од познатиот професор Грацијански, неговиот дамнешен другар од студентските денови. Тој живее во мал стан, заедно со својата полусестра и со посинокот Сергеј, а сопругата одамна го напуштила. Возбуден од посетата на ќерка си, тој се присетува на детството: смртта на татко му, другарот Демитка, љубовта кон природата, дружењето со старецот Калина Глухов, сечењето на старата шума и преселбата со мајка си во [[Санкт Петербург|Петроград]].<ref>Леонид Леонов, ''Руска шума''. Просвета, Београд, 1965, стр. 84-137.</ref> ===Трета глава=== Поља е многу исплашена од бомбардирањето на Москва и постојано се крие во подрумот. Таму го запознава Грацијански, кој ѝ раскажува за татко ѝ. Под влијание на неговите зборови, таа повторно создава лоша претстава за него и запаѓа во тага. Срамејќи се од татко си, таа почнува да помага во јавните работи во градот, а Варја постојано ја советува, овозможувајќи ѝ да го надмине стравот. Најпосле, Поља ѝ ја кажува својата мака на Варја, која го посетува Вихров со цел да добие подобра претстава за него.<ref>Леонид Леонов, ''Руска шума''. Просвета, Београд, 1965, стр. 138-175.</ref> ===Четврта глава=== Летото 1899 година, Иван Вихров и мајка му пристигаат во Петроград. Во една прилика, Иван пак го среќава претприемачот Книшов кој ја исекол старата шума во родниот крај на Иван. Тогаш, Книшов му дава пари, а Иван не сака да ги прими. Во текот на следните пет години, Иван работи како шумар, а по враќањето во Петроград дознава за смртта на мајка му и за исчезнувањето на стрико му. Одвреме навреме, непознат добротвор му испраќа пари и тој се запишува на шумарскиот институт. Тој се сомнева дека парите му ги испраќа Книшов, но таа претпоставка ја отфрла две години подоцна, кога случајно го среќава некогашниот трговец како питач. За време на студиите, Иван се дружи со Грацијански, кој е единственото богато момче во друштвото. Во 1911 година, Иван е уапсен и испратен во прогонство во северните краишта на [[Русија]], каде работи како шумар. Во 1913 година е амнестиран и некое време скита низ Русија, гледајќи како систематски се уништуваат шумите. Кога започнува [[Прва светска војна|Првата светска војна]], тој е мобилизиран, но во 1916 година е ранет во ногата, така што е ослободен од воената служба и се вработува како шумар во родниот крај.<ref>Леонид Леонов, ''Руска шума''. Просвета, Београд, 1965, стр. 176-227.</ref> ===Петта глава=== Поради бомбардирањето, власта ги евакуира децата од Москва. Линијата на фронтот се доближува до градот и Поља и Варја работат на одбранбената линија. Тогаш, Поља повторно ја зафаќа паничен страв од можната смрт. Таа решава да ја открие тајната на минатото на татко ѝ. Таиска ѝ раскажува за детството на Леночка и за запознавањето со Иван Вихров, кој во тоа време работи како шумар во родниот крај.<ref>Леонид Леонов, ''Руска шума''. Просвета, Београд, 1965, стр. 228-270.</ref> ===Шеста глава=== За време на Првата светска војна, Леночка живее на спахискиот имот на една осиромашена вдовица. Откако селаните го палат имотот, Вихров ѝ помага на Леночка која подоцна ја испраќа да се школува за болничарка. За тоа време, тој ја пишува својата прва голема книга, „Судбината на руската шума“ која постигнува голем успех. По две години, Леночка се враќа и сите очекуваат Вихров да ја побара за жена, но тој никако не собира храброст да ѝ предложи брак, иако го посакува тоа. Во тоа време, него го посетуваат студентските другари Чередилов и Грацијански, кој уште тогаш ги критикува шумарските погледи на Вихров. Еден месец подоцна, Вихров е преместен на Шумарскиот институт во Москва. Непосредно пред заминувањето, тој ја бара Леночка за жена и таа заминува со него.<ref>Леонид Леонов, ''Руска шума''. Просвета, Београд, 1965, стр. 271-317.</ref> ===Седма глава=== Поља присуствува на воведното предавање кое Вихров традиционално го одржува пред почетокот на учебната година, а кое предизвикува големо внимание. Во него, тој дава опширен историски преглед на уништувањето на руските шуми, се спротивставува на нивната претерана експлоатација и ги повикува студентите да се грижат за заштита на шумите.<ref>Леонид Леонов, ''Руска шума''. Просвета, Београд, 1965, стр. 318-362.</ref> ===Осма глава=== По предавањето, ставовите на Поља за татко ѝ почнуваат да се менуваат, а таа се присетува дека пред пет години, кога Вихров го посетил родниот крај, тие се виделе, иако таа не знаела дека тој е татко ѝ. Истата вечер, Варја заминува на партиска задача, оставајќи ја Поља сама во станот. Таа, пак, бара да биде префрлена на фронтот, но нејзината молба е отфрлена и така, без голема волја, ги започнува студиите по [[архитектура]]. Еден ден, Таиска ја посетува Поља, раскажувајќи ѝ за сидбината на нејзините родители: По преселбата во Москва, Леночка целосно му се посветува на домаќинството, а Иван се труди да го зголеми нејзиното образование, така што кај неа се раѓа љубов за книжевноста. Сепак, уште од првата нивна средба, Леночка воопшто не го сака Иван, а се мажи со него само за да добие потпора во животот. Во една прилика, Иван случајно дознава дека Леночка не е среќна со него, а еден ден, таа неочекувано бега заедно со шестгодишната Поља. Откривајќи го бегството на сопругата, за првпат во животот, Иван се опива.<ref>Леонид Леонов, ''Руска шума''. Просвета, Београд, 1965, стр. 363-401.</ref> ===Деветта глава=== Цела година, Иван безуспешно настојува да открие каде е Леночка, најпрвин сомневајќи се дека го оставила за еден негов студент. Една вечер, него го посетува Демид (Демитка) Залатухин, неговиот другар од детството со кого не се виделе 30 години. Од него дознава дека Леночка се вратила во родниот крај, а Демид му го остава синот Серјожа. Пролетта 1929 година, Леночка пристига во селото Пашутино, каде се вработува во селската болница.<ref>Леонид Леонов, ''Руска шума''. Просвета, Београд, 1965, стр. 402-445.</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Дела на Леонид Леонов]] [[Категорија:Руски романи]] [[Категорија:Романи на руски јазик]] [[Категорија:Книги од 1954 година]] [[Категорија:Романи кои се одвиваат во Русија]] t6p8xe8xqsqnagulpd9711jhmv0d7cy 0 1397029 5577199 5574883 2026-06-15T08:05:01Z BosaFi 115936 5577199 wikitext text/x-wiki '''Џудит Дресер''' член на Кралско историско друштво како и Кралско друштво на уметности, е англиска [[историчарка]] и академик, која претходно била вонреден професор по историја на Универзитетот на Западна Англија, а моментално е почесен професор на Одделот за историски студии на Универзитетот во Бристол.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.apollo-magazine.com/author/madge-dresser/|title=Author: Madge Dresser|work=Apollo Magazine|accessdate=28 June 2020}}</ref> Нејзини специјалности се историјата на ропството, националниот идентитет, историјата на жените и положбата на религиозните и етничките малцинства во британското општество. Дресер често се трудела да ја признае улогата на Едвард Колстон во индустријата за трговија со робови во Бристол и ги истражувала врските помеѓу британските селски куќи и трговијата со робови. == Живот == Дресер стекнала диплома на Универзитетот во Калифорнија, магистерска диплома на Лондонската школа за економија и постдипломски диплома по радио, филм и телевизија на Универзитетот во Бристол. Докторатот го стекнала на Универзитетот на Западна Англија. Дресер е англиска историчарка и академик, која претходно била вонреден професор по историја на Универзитетот на Западна Англија, а моментално е почесен професор на Одделот за историски студии на Универзитетот во Бристол.<ref name=":0"/> Нејзини специјалности се историјата на ропството, националниот идентитет, историјата на жените и положбата на религиозните и етничките малцинства во британското општество.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://bristolbusboycott.uk/madge-dresser-archive/|title=Madge Dresser Archive – Bristol Bus Boycott 1963|language=en-GB|accessdate=2025-04-23}}</ref><ref name=":2">{{Наведена мрежна страница|url=https://charlestonlibrarysociety.org/event/the-royal-oak-foundation-dr-madge-dresser/|title=The Royal Oak Foundation: Dr. Madge Dresser|date=2022-02-09|work=Charleston Library Society|language=en|accessdate=2025-04-23}}</ref> Дресер соработувала со Историска Англија и Националниот фонд за да ги идентификува врските помеѓу ропството и наследството во Британија, објавувајќи ја книгата „Ропство и британската селска куќа“ со Ендру Хан во 2013 година.<ref name=":2" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://historicengland.org.uk/images-books/publications/slavery-and-british-country-house/|title=Slavery and the British Country House – Free download {{!}} Historic England|date=2013-07-31|work=historicengland.org.uk|language=en|accessdate=2025-04-23}}</ref> Дресер е активна во „Патување до правда“, добротворна организација од Бристол која ја истакнува историјата на социјалната правда и маргинализираните гласови.<ref name="BC">{{Наведени вести|url=https://thebristolcable.org/2017/10/neverending-journey-to-justice-project-civil-rights-struggles|title=A never-ending journey|last=Mukherjee|first=Koel|date=11 October 2017|work=The Bristol Cable|access-date=14 April 2019|last2=Lorna Stephenson}}</ref><ref name="B247">{{Наведени вести|url=https://www.bristol247.com/news-and-features/people/interview-dr-madge-dresser|title=Interview: Dr Madge Dresser|last=Neu|first=Alma|date=7 September 2017|work=Bristol 247|access-date=14 April 2019}}</ref> Дресер често се трудела да ја признае улогата на Едвард Колстон во индустријата за трговија со робови во Бристол, забележувајќи ја „неподготвеноста на некои кругови“ да ја споменат во врска со неговата статуа. Како таква, таа била вклучена во процесот на преформулирање на плочата на статуата. Дресер е член на Кралското историско друштво и Кралското друштво за уметност.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thersa.org/events/fellowship/2017/9/rsa-bristol-in-conversation-with-madge-dresser|title=CANCELLED: RSA Bristol: In ConveRSAtion with Madge Dresser|date=20 September 2017|publisher=RSA (Royal Society of Arts)|archive-url=https://web.archive.org/web/20201027063110/https://www.thersa.org/events/fellowship/2017/9/rsa-bristol-in-conversation-with-madge-dresser|archive-date=27 Oct 2020}}</ref><ref name=":2"/> == Објавени дела == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="margin-right: 0;" ! class="unsortable" scope="col" |Наслов ! scope="col" | Време на прво објавување ! class="unsortable" scope="col" | Издавач/публикација на првото издание ! class="unsortable" scope="col" | Уникатен идентификатор ! class="unsortable" scope="col" | Белешки |- ! scope="row" | ''Робството затскриено: Социјалната историја на трговијата со робови во англиско провинциско пристаниште'' | 2001 година | Континуум | | |- ! scope="row" | ''Дневникот на Сара Фокс, моминско презиме Чемпион, 1745–1802'' | 2003 година | Бристолско музичко друштво | | Уредник; напишано од Сара Фокс, извадено во 1872 година од Џон Френк |- ! scope="row" | ''Бристол: Етничките малцинства и градот 1000-2001'' | 2008 година | Филимор Паблишерс | | со Питер Флеминг |- ! scope="row" | ''Жените и градот: Бристол 1373-2000'' | 2016 година | Редклиф Прес | | Уредник |} == Наводи == {{Наводи}} {{Нормативна контрола}}{{DEFAULTSORT:Дресер, Маџ}} [[Категорија:Британски историчари]] f9sn24g3vrh4wxxkeafkcwlfluimq0p 0 1397123 5577242 5574361 2026-06-15T09:13:12Z Jtasevski123 69538 5577242 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}{{Судски случај|name=Директор за постапки за човекови права против ИНС Реставрации ДОО|court=Трибунал за ревизија на човекови права|image=|date_decided=23 Август 2012|full name=Директор за постапки за човекови права против ИНС Реставрации Д|citations=[2012] NZHRRT 18|judges=|prior actions=|subsequent actions=|opinions=|transcripts=http://www.nzlii.org/cgi-bin/sinodisp/nz/cases/NZHRRT/2012/18.html|keywords=приватност}} '''''Директор на постапки за човекови права против ИНС Реставрации ДОО''''' [2012] NZHRRT 18 (Трибунал за ревизија на човекови права на Нов Зеланд) е важен случај за приватност од Трибуналот за преиспитување на човековите права кој е споменат на нивната веб-страница. == Историјат == Г-ѓа Ендрус била во врска со г-дин Балантин. Во очигледен знак на великодушност, Балантин ја поставил Ендрус за директор и акционер во неговата компанија за осигурителна реставрација ИНС Реставрации ДОО. Подоцна се покажало дека добронамерноста на г-дин Балантин повеќе имала врска со фактот дека тој бил неотпуштен банкрот, па затоа законски не можел да биде директор на компанија сè додека неговиот банкрот не завршил на 6 август 2007 година. Во декември 2007 година, г-дин Балантин ѝ забележал дека ја отстранил од функцијата директор на компанијата и дека нивната врска завршила во 2009 година, која не завршила баш најдобро, бидејќи г-дин Балантаин последователно добил судска пресуда против г-ѓа Ендрус за 15.000 долари. На 20 август 2010 година, г-ѓа Ендрус ги натерала нејзините адвокати да испратат барање до ИНС Реставрации за сите нејзини лични податоци. Според Законот за приватност, ИНС имал 20 работни дена да даде одговор, но ИНС не дале одговор на ова правно барање. Ниту, пак, ИНС одговориле на преписката на Комисијата за приватност. Кога ѝ биле дадени наводните обрасци за пренос на акции и промена на директорското место, Ендрус тврдела дека тие не се нејзин потпис, при што еден документ очигледно имал сведок за нејзиниот потпис од сведок во Нов Зеланд кога таа била надвор од земјата. Ендрус поднела тужба до Трибуналот за ревизија на човековите права. == Одлука == Денот пред судењето, г-дин Балантин го известил трибуналот дека го вратил во регистарот на компании учеството во акциите и директорското место на г-ѓа Ендрус. И покрај ова, судењето сепак се одржало, а на Ендрус ѝ биле доделени 20.000 долари отштета за повреда на чувствата. [[Категорија:Историја на човековите права]] hhtspflvjkgw5m5lo3aunpufzrpd9hl 0 1397126 5577206 5574360 2026-06-15T08:38:39Z Виолетова 1975 Виолетова ја премести страницата [[Лочед-Мекмилан против АМИ Осигурување ДОО]] на [[Локхед-Мекмилан против АМИ Иншуранс ДОО]] 5574360 wikitext text/x-wiki {{Судски случај|name=Лочед-Мекмилан против АМИ Осигурување ДОО|court=Трибунал за ревизија на човекови права на Нов Зеланд|image=Coat of arms of New Zealand.svg|date_decided=27 Март 2012|full name=Џејмс Лочед-Мекмилан против АМИ Осигурување ДОО|citations=[2012] NZHRRT 5|judges=РПГ. Хаинес, Р. Мусуку, Б. Нисон|prior actions=|subsequent actions=|opinions=|transcripts=http://www.nzlii.org/cgi-bin/sinodisp/nz/cases/NZHRRT/2012/5.html|keywords=приватност}} '''''Локхед-Мекмилан против АМИ Иншуранс ДОО''''' [2012] NZHRRT 5 (Трибунал за ревизија на човекови права на Нов Зеланд) бил важен случај за законот за приватност во Нов Зеланд, кој бил одлучен во Трибуналот за ревизија на човековите права. Освен што го зацврстило принципот дека едно лице може да добие општа отштета за повреда на приватноста за понижување и повреда на чувствата, оваа пресуда поставила преседан за зголемување на таквата награда од тогашните 7.500 долари на 10.000 долари и била доволно истакната за да биде вклучена во билтенот на Комисијата за приватност од јуни 2012 година. == Историјат == Куќата на Локхед-Мекмилан во Ваиуку била осигурана кај АМИ Осигурување. Кога нивната куќа подоцна изгорела, тие поднеле [[Осигурување|барање за отштета]] кај АМИ. АМИ, при проценката на барањето, ангажирал истражител да ги интервјуира подносителите на барањата. Биле спроведени две интервјуа, од кои обете снимени од истражителот. На 4ти февруари 2010 година, подносителите на барањето побарале од АМИ копија од аудио датотеките и транскриптите, кои според Законот за Приватност имале законско право да ги добијат. Само транскриптот од второто интервју бил доставен на 22ри февруари, кој бил нецелосен, а транскриптот од првото интервју бил доставен дури во јуни. Во однос на барањето за аудио датотеките, тоа никогаш не било прифатено и покрај тоа што биле законски обврзани да го сторат тоа во рок од 20 работни дена од барањето. Ова барање никогаш не било исполнето од страна на AMИ, бидејќи во одреден момент аудио датотеките биле изгубени од нивна страна. На 2ри март 2010 година, не знаејќи дека аудио-датотеките се изгубени, повторно ги побарале од АМИ аудио-датотеките, а 3 дена подоцна АМИ ги информирал дека нивното барање е прифатено, иако сè уште имало спор околу износот што требало да го плати осигурувањето. Тужителите повторно ги побарале аудио-датотеките од АМИ на 13ти април 2010 година. Загрижени за напредокот на нивното барање за осигурување, на 6 мај 2010 година тие побарале од АМИ да им достави и копија од извештајот за истрагата на пожарот спроведена од ВФР. Иако во овој случај добиле одговор од АМИ на 21ри мај, тие одбиле да им го достават извештајот врз основа на доверливост во судските спорови. Пет дена подоцна, под протест, поднеле барање за помал износ од оној што го побарале. Тие го сториле тоа без притоа да го имаат при рака извештајот на истражителите. Сепак, откако ова прашање било истражено од Комисијата за Приватност, АМИ им го објавил извештајот на 3ти ноември. Потоа, подносителите на барањето поднеле тужба до Трибуналот за преиспитување на човековите права. == Одлука == Трибуналот пресудил дека АМИ ја нарушиле приватноста на „Локхед-Мекмилан“ од бројни причини, вклучително и недонесување писмена одлука за барањата за пристап, недоставување на евиденција во разумен рок и неинформирање на нив за нивното право да поднесат жалба до Комисијата за приватност. Понатаму, Трибуналот пресудил дека тврдењето на АМИ за привилегија во судските спорови не било вистинито, бидејќи кога го кажале ова, немале разумно размислување за судски спор по ова прашање. Трибуналот донел пресуда за отштета од 10.000 долари за прекршувањето и повредата на чувствата на Локхед-Мекмилан. == Надворешни врски == * [http://www.nzlii.org/cgi-bin/sinodisp/nz/cases/NZHRRT/2012/5.html?query=lochead Линк до целиот текст на случајот] [[Категорија:Историја на човековите права]] aw2rmfmfg3cxjf6yau48dg3q0v9iq55 5577208 5577206 2026-06-15T08:39:20Z Виолетова 1975 5577208 wikitext text/x-wiki {{Судски случај|name=Локхед-Мекмилан против АМИ Иншуранс ДОО|court=Трибунал за ревизија на човекови права на Нов Зеланд|image=Coat of arms of New Zealand.svg|date_decided=27 Март 2012|full name=Џејмс Лочед-Мекмилан против АМИ Осигурување ДОО|citations=[2012] NZHRRT 5|judges=РПГ. Хаинес, Р. Мусуку, Б. Нисон|prior actions=|subsequent actions=|opinions=|transcripts=http://www.nzlii.org/cgi-bin/sinodisp/nz/cases/NZHRRT/2012/5.html|keywords=приватност}} '''''Локхед-Мекмилан против АМИ Иншуранс ДОО''''' [2012] NZHRRT 5 (Трибунал за ревизија на човекови права на Нов Зеланд) бил важен случај за законот за приватност во Нов Зеланд, кој бил одлучен во Трибуналот за ревизија на човековите права. Освен што го зацврстило принципот дека едно лице може да добие општа отштета за повреда на приватноста за понижување и повреда на чувствата, оваа пресуда поставила преседан за зголемување на таквата награда од тогашните 7.500 долари на 10.000 долари и била доволно истакната за да биде вклучена во билтенот на Комисијата за приватност од јуни 2012 година. == Историјат == Куќата на Локхед-Мекмилан во Ваиуку била осигурана кај АМИ Осигурување. Кога нивната куќа подоцна изгорела, тие поднеле [[Осигурување|барање за отштета]] кај АМИ. АМИ, при проценката на барањето, ангажирал истражител да ги интервјуира подносителите на барањата. Биле спроведени две интервјуа, од кои обете снимени од истражителот. На 4ти февруари 2010 година, подносителите на барањето побарале од АМИ копија од аудио датотеките и транскриптите, кои според Законот за Приватност имале законско право да ги добијат. Само транскриптот од второто интервју бил доставен на 22ри февруари, кој бил нецелосен, а транскриптот од првото интервју бил доставен дури во јуни. Во однос на барањето за аудио датотеките, тоа никогаш не било прифатено и покрај тоа што биле законски обврзани да го сторат тоа во рок од 20 работни дена од барањето. Ова барање никогаш не било исполнето од страна на AMИ, бидејќи во одреден момент аудио датотеките биле изгубени од нивна страна. На 2ри март 2010 година, не знаејќи дека аудио-датотеките се изгубени, повторно ги побарале од АМИ аудио-датотеките, а 3 дена подоцна АМИ ги информирал дека нивното барање е прифатено, иако сè уште имало спор околу износот што требало да го плати осигурувањето. Тужителите повторно ги побарале аудио-датотеките од АМИ на 13ти април 2010 година. Загрижени за напредокот на нивното барање за осигурување, на 6 мај 2010 година тие побарале од АМИ да им достави и копија од извештајот за истрагата на пожарот спроведена од ВФР. Иако во овој случај добиле одговор од АМИ на 21ри мај, тие одбиле да им го достават извештајот врз основа на доверливост во судските спорови. Пет дена подоцна, под протест, поднеле барање за помал износ од оној што го побарале. Тие го сториле тоа без притоа да го имаат при рака извештајот на истражителите. Сепак, откако ова прашање било истражено од Комисијата за Приватност, АМИ им го објавил извештајот на 3ти ноември. Потоа, подносителите на барањето поднеле тужба до Трибуналот за преиспитување на човековите права. == Одлука == Трибуналот пресудил дека АМИ ја нарушиле приватноста на „Локхед-Мекмилан“ од бројни причини, вклучително и недонесување писмена одлука за барањата за пристап, недоставување на евиденција во разумен рок и неинформирање на нив за нивното право да поднесат жалба до Комисијата за приватност. Понатаму, Трибуналот пресудил дека тврдењето на АМИ за привилегија во судските спорови не било вистинито, бидејќи кога го кажале ова, немале разумно размислување за судски спор по ова прашање. Трибуналот донел пресуда за отштета од 10.000 долари за прекршувањето и повредата на чувствата на Локхед-Мекмилан. == Надворешни врски == * [http://www.nzlii.org/cgi-bin/sinodisp/nz/cases/NZHRRT/2012/5.html?query=lochead Линк до целиот текст на случајот] [[Категорија:Историја на човековите права]] f1hoaq6b7tj6k7c8zjpm2iybd4eikei 5577241 5577208 2026-06-15T09:12:01Z Jtasevski123 69538 5577241 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}{{Судски случај|name=Локхед-Мекмилан против АМИ Иншуранс ДОО|court=Трибунал за ревизија на човекови права на Нов Зеланд|image=Coat of arms of New Zealand.svg|date_decided=27 Март 2012|full name=Џејмс Лочед-Мекмилан против АМИ Осигурување ДОО|citations=[2012] NZHRRT 5|judges=РПГ. Хаинес, Р. Мусуку, Б. Нисон|prior actions=|subsequent actions=|opinions=|transcripts=http://www.nzlii.org/cgi-bin/sinodisp/nz/cases/NZHRRT/2012/5.html|keywords=приватност}} '''''Локхед-Мекмилан против АМИ Иншуранс ДОО''''' [2012] NZHRRT 5 (Трибунал за ревизија на човекови права на Нов Зеланд) бил важен случај за законот за приватност во Нов Зеланд, кој бил одлучен во Трибуналот за ревизија на човековите права. Освен што го зацврстило принципот дека едно лице може да добие општа отштета за повреда на приватноста за понижување и повреда на чувствата, оваа пресуда поставила преседан за зголемување на таквата награда од тогашните 7.500 долари на 10.000 долари и била доволно истакната за да биде вклучена во билтенот на Комисијата за приватност од јуни 2012 година. == Историјат == Куќата на Локхед-Мекмилан во Ваиуку била осигурана кај АМИ Осигурување. Кога нивната куќа подоцна изгорела, тие поднеле [[Осигурување|барање за отштета]] кај АМИ. АМИ, при проценката на барањето, ангажирал истражител да ги интервјуира подносителите на барањата. Биле спроведени две интервјуа, од кои обете снимени од истражителот. На 4ти февруари 2010 година, подносителите на барањето побарале од АМИ копија од аудио датотеките и транскриптите, кои според Законот за Приватност имале законско право да ги добијат. Само транскриптот од второто интервју бил доставен на 22ри февруари, кој бил нецелосен, а транскриптот од првото интервју бил доставен дури во јуни. Во однос на барањето за аудио датотеките, тоа никогаш не било прифатено и покрај тоа што биле законски обврзани да го сторат тоа во рок од 20 работни дена од барањето. Ова барање никогаш не било исполнето од страна на AMИ, бидејќи во одреден момент аудио датотеките биле изгубени од нивна страна. На 2ри март 2010 година, не знаејќи дека аудио-датотеките се изгубени, повторно ги побарале од АМИ аудио-датотеките, а 3 дена подоцна АМИ ги информирал дека нивното барање е прифатено, иако сè уште имало спор околу износот што требало да го плати осигурувањето. Тужителите повторно ги побарале аудио-датотеките од АМИ на 13ти април 2010 година. Загрижени за напредокот на нивното барање за осигурување, на 6 мај 2010 година тие побарале од АМИ да им достави и копија од извештајот за истрагата на пожарот спроведена од ВФР. Иако во овој случај добиле одговор од АМИ на 21ри мај, тие одбиле да им го достават извештајот врз основа на доверливост во судските спорови. Пет дена подоцна, под протест, поднеле барање за помал износ од оној што го побарале. Тие го сториле тоа без притоа да го имаат при рака извештајот на истражителите. Сепак, откако ова прашање било истражено од Комисијата за Приватност, АМИ им го објавил извештајот на 3ти ноември. Потоа, подносителите на барањето поднеле тужба до Трибуналот за преиспитување на човековите права. == Одлука == Трибуналот пресудил дека АМИ ја нарушиле приватноста на „Локхед-Мекмилан“ од бројни причини, вклучително и недонесување писмена одлука за барањата за пристап, недоставување на евиденција во разумен рок и неинформирање на нив за нивното право да поднесат жалба до Комисијата за приватност. Понатаму, Трибуналот пресудил дека тврдењето на АМИ за привилегија во судските спорови не било вистинито, бидејќи кога го кажале ова, немале разумно размислување за судски спор по ова прашање. Трибуналот донел пресуда за отштета од 10.000 долари за прекршувањето и повредата на чувствата на Локхед-Мекмилан. == Надворешни врски == * [http://www.nzlii.org/cgi-bin/sinodisp/nz/cases/NZHRRT/2012/5.html?query=lochead Линк до целиот текст на случајот] [[Категорија:Историја на човековите права]] 6gcvb351w6brel6bt4va5gajgtziwny 0 1397146 5577245 5574408 2026-06-15T09:16:57Z Jtasevski123 69538 5577245 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Функционер|name=Еди Хуст|image=Eddy Hoost (1975).jpg|image_size=|caption=Хуст во 1975|birth_name=Едмунд Александар Хуст|birth_date={{Birth date|1934|10|21|df=y}}|birth_place=[[Суринам]]|death_date={{Death date and age|1982|12|8|1934|10|21|df=y}}|death_place=[[Парамарибо]], [[Суринам]]|office1=[[Лист на министри за правда и полиција (Суринам)|Министер за правда и полиција]]|term_start1=1973<ref name="hoost">{{cite web|url=http://decembermoorden.com/eddy-hoost.html |title=Eddy Hoost|website=Decembermoorden|access-date=9 May 2021|language=nl}}</ref>|term_end1=1977|predecessor1=|successor1=Соерџ Бадрајзинг|office2=Министер за одбрана|term_start2=25 ноември 1975<ref name="hoost"/>|term_end2=1977|predecessor2=|successor2=[[Хенк Арон]]|resting_place=|occupation=Политичар, адвокат|spouse=|children=|parents=|alma_mater=|signature=}} '''Едмунд Александар Хуст''' (21 октомври 1934 – 8 декември 1982) бил [[Суринам|суринамски]] политичар и адвокат. Тој бил министер за правда и полиција помеѓу 1973 и 1977 година. По [[Историја на Суринам|независноста на Суринам]], станал првиот министер за одбрана и ја извршувал функцијата до 1977 година. Тој бил една од жртвите на Декемвриските убиства. == Биографија == Хуст студирал на Правниот факултет во Суринам со Хуго Пос и Харолд Ридевалд. Во 1970 година, заедно со Еди Брума и Рој Адама, го основал синдикатот Централе-47 (Ц-47), по масовните штрајкови во 1969 година, кои барале нов и попрогресивен вид на организација на работниците. Ц-47 станал најголемиот синдикат во Суринам, по Мајчиниот синдикат, синдикат тесно поврзан со Националната партија на Суринам. Во 1973 година, Хуст станал министер за правда и полиција во првиот кабинет на Националната партиска комбинација (НПК I), предводен од Хенк Арон, во име на Националистичката републиканска партија (ПНР). Примарната агенда на ПНР била подготовката на Суринам за независност. Откако дошле на власт, започнале преговорите со холандската влада предводена од премиерот Јуп ден Уил. Хуст бил дел од суринамската делегација за преговори за излез од Кралството [[Холандија]]. Од 1954 година до независноста, Суринам, како Холандија и [[Холандски Антили|Холандските Антили]], официјално бил рамноправен партнер во Кралството Холандија, но надворешните работи и одбраната биле работи на кралството. Како министер за правда, Хуст бил одговорен за транзицијата на холандските вооружени сили во Суринам (ТРИС) во суринамски вооружени сили (СКМ). По независноста на 25 ноември 1975 година, Хуст станал првиот министер за одбрана. За време на изборната кампања за изборите во 1977 година, ПНР ја прекинале соработката со НПС. Во 1980 година, во Суринам се случил воен удар под водство на Деси Баутерсе. Во 1981 година, Хуст, заедно со други поранешни министри на НПК I и II, биле уапсени под обвинение за корупција. Притворените биле мачени и на крајот ослободени без фер судење. Конечно бил ослободен во 1982 година. На 11 март 1982 година, армиските офицери Сурендре Рамбокус, Џивансинг Шеомбар и Вилфред Хокер организирале контра-удар. Бунтот не успеал и Хокер бил погубен, додека Рамбокус и другите биле уапсени. Хуст, заедно со адвокатите Џон Бабурам и Харолд Ридевалд, ја презеле одбраната на Рамбокус на неговиот воен суд. На 3 декември судот го осудил Рамбокус на 12 години затвор со принудна работа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://npokennis.nl/longread/7548/wat-zijn-de-decembermoorden|title=Wat zijn de Decembermoorden?|work=[[Nederlandse Publieke Omroep (organization)|NPO]] Kennis|language=nl|accessdate=8 May 2021}}</ref> Рано наутро на 8 декември 1982 година, Хуст, Бабурам, Ридевалд и уште 11 други биле уапсени и затворени во тврдината Зеландија, додека Рамбокус и Шеомбар биле префрлени од касарната Мемре Боекое, затворот Санто Бома во тврдината Зеландија. Неоткриен број на лица биле погубени, вклучувајќи го и Хуст. Единствениот преживеан бил лидерот на синдикатот [[Фред Дерби]], кој бил ослободен. Хуст е погребан на гробиштата Мариусруст. Хуст бил женет и татко на три ќерки и еден син. == Наводи == {{Наводи}} == Литература == * ''Рене де Грот, Три милијарди прекори: Суринам одделен од Холандија 1974-1980'', 2004 година, == Надворешни извори == * [https://web.archive.org/web/20081211031352/http://surinaams.caribiana.nl/dossiers/car_proces_dec_moorden/car_slachtoffers/car_eddy_hoost Еди Хуст (21 октомври 1934 - 8 декември 1982 година)] Radio Nederland Wereldomroep, 5 април 2007 година {{In lang|nl}} * [https://web.archive.org/web/20070930225102/http://webfusion.ilo.org/public/db/standards/normes/libsynd/LSGetParasByCase.cfm?PARA=3274&FILE=1160&hdroff=1&DISPLAY=INTRODUCTION%2CBACKGROUND%2CCONCLUSION%2CRECOMMENDATION%2CANNEX&LANG=EN Суринам (Случај бр. 1160)] (Извештај на Комитетот за слобода на здружување; 1983) * [http://www.jessicadikmoet.nl/decembermoorden/tegenstanders/eddie-hoost/ Еди Хуст: 21 октомври 1934 - 8 декември 1982 Адвокат, декан на адвокатите] {{In lang|nl}} * [http://www.decembermoorden.com/eddy-hoost.html Еди Хуст (1934) адвокат] {{In lang|nl}} [[Категорија:Починати во 1982 година]] [[Категорија:Родени во 1934 година]] [[Категорија:Статии со извори на холандски (nl)]] [[Категорија:Суринам]] l5qnya6sfrtlw8oolbh5sbevvmyq0d5 0 1397147 5577247 5574406 2026-06-15T09:17:37Z Jtasevski123 69538 5577247 wikitext text/x-wiki '''Рој Денис Хорб''' (13 декември 1953 - 2 февруари 1983) бил [[Суринам|суринамски]] воен офицер. Тој бил еден од наредниците кои извршиле воен удар во Суринам на 25 февруари 1980 година и десна рака на воениот водач Деси Баутерсе. == Биографија == Во тоа време, Хорб служел како наредник во суринамската војска. Во 1979 година, тој лично му предложил на Деси Баутерсе да застане на чело на новоформираниот воен синдикат и да ја преземе водечката улога во планираниот преврат. Набрзо потоа, на 25 февруари 1980 година, Баутерсе, Хорб и уште четиринаесет други подофицери со насилен воено-политички удар ја собориле владата на Хенк Арон — настан кој во историјата останал запаметен како „Пучот на наредниците“. Хорб станал заменик-командант. По државниот удар, тој станал член на Националниот воен совет на Суринам.<ref name="testimony">{{Наведена мрежна страница|url=https://jessicadikmoet.nl/decembermoorden/verdachten/roy-horb/|title=Roy Horb|work=Jessica Dikmoet|language=nl|accessdate=7 May 2021}}</ref> На 11 март 1982 година, Сурендре Рамбокус се обидел да изврши контрапуч. Вилфред Хокер, кој бил во затвор по неуспешниот контрапуч во 1981 година, избегал.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://jessicadikmoet.nl/decembermoorden/verdachten/wilfred-hawker/|title=Wilfred Hawker|work=Jessica Dikmoet|language=nl|accessdate=7 May 2021}}</ref> Овој контрапреврат исто така не успеал, а Хокер бил заробен и погубен од Хорб.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.groene.nl/artikel/bloed-voor-de-revolutie|title=Bloed voor de revolutie|work=De Groene Amsterdammer|access-date=7 May 2021|language=nl}}</ref> На 7 декември 1982 година, војската уапсила 16 противници кои ја критикувале воената влада и ги притворила во тврдината Зеландија во [[Парамарибо]]. Сите биле убиени, со исклучок на [[Фред Дерби]], кого Хорб побарал да биде ослободен. Баутерсе му наредил на Хорб да изнуди признание од затворениците, доколку е потребно и со сила. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.waterkant.net/suriname/2006/12/08/wijlen-fred-derby-over-de-decembermoorden/|title=Wijlen Fred Derby over de Decembermoorden|work=Waterkant|access-date=7 May 2021|language=nl}}</ref> Баутерсе и Хорб имале различни мислења за патот напред. Принуден од меѓународната изолација, Баутерсе побарал поддршка од левичарските режими на [[Фидел Кастро]] на [[Куба]] и Морис Бишоп во [[Гренада]]. Хорб бил против оваа поддршка. Тој отишол во [[Питсбург|Питсбург, Пенсилванија,]] на разговори со [[Централна разузнавачка агенција|ЦИА]]. Кога неговите контакти во ЦИА го прашале дали можат да сторат нешто за него, тој нарачал два тркачки коњи. Како резултат на тоа, неговите контакти биле разоткриени.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.groene.nl/artikel/het-hele-leger-draaide-om-de-cocaine|title='het hele leger draaide om de cocaine'|date=17 August 1994|publisher=De Groene Amsterdammer|accessdate=18 December 2016}}</ref> Хорб бил унапреден во мајор и заменик-командант на суринамската армија.<ref name="water" /> Во јануари 1983 година, Хорб поднел оставка од армијата.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=roy+horb&coll=ddd&page=2&identifier=ddd:010961273:mpeg21:a0185&resultsidentifier=ddd:010961273:mpeg21:a0185&rowid=3|title='Tweede man' Roy Horb opgestapt|date=8 January 1983|work=Het Vrije Volk via Delpher.nl|access-date=8 May 2021|language=nl}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=roy+horb&coll=ddd&page=2&identifier=ddd:010622208:mpeg21:a0244&resultsidentifier=ddd:010622208:mpeg21:a0244&rowid=1|title=Roy Horb neemt ontslag uit legerleiding|date=8 January 1983|work=Leeuwarder Courant via Delpher.nl|access-date=8 May 2021|language=nl}}</ref> На 30 јануари 1983 година, Хорб бил уапсен заедно со наредникот Џон Харџопраџитно и најмалку 13 други.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=roy+horb&coll=ddd&page=2&identifier=ddd:011205563:mpeg21:a0125&resultsidentifier=ddd:011205563:mpeg21:a0125&rowid=9|title=Angst in Suriname na 15 arrestaties|date=1 February 1983|work=De Telegraaf via Delpher|access-date=8 May 2021|language=nl}}</ref> Тие биле затворени под обвинение за поткопување на државната безбедност и биле обвинети за вмешаност во заговор за убиство на Баутерсе. На 2 февруари 1983 година, Хорб бил пронајден мртов во својата ќелија во казнената касарна на Воената полиција. <ref name="water">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.waterkant.net/suriname/2011/07/14/horb-is-vermoord/|title=Horb is vermoord|date=13 July 2011|publisher=Waterkant.net|accessdate=18 December 2016}}</ref> == Наследство == По неговата смрт, беше објавена книгата ''Декемвриските убиства во Суринам'', напишана од инсајдер и заснована на сведоштвото на Хорб.<ref name="testimony"/> Книгата ги детализира настаните што се случиле на декемвриските убиства и откри дека Баутерсе лично застрелал две од жртвите.<ref name="digi" /> Авторот подоцна се открил како Јан Саринам, поранешниот министер за земјоделство, уапсен на 30 јануари 1983 година и депортиран во Холандија. Според Сариман, Хорб му дал лента со неговото сведочење.<ref name="digi">{{Наведени вести|url=https://www.digibron.nl/viewer/collectie/Digibron/id/tag:RD.nl,19831019:newsml_a937051c25adeeedc9c556bad19a4412|title=Surinaamse ex-minister schreef schokkend verslag over moorden|date=19 October 1983|work=Reformatorisch Dagblad via Digibron|language=nl}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Литература == * Вим Хугберген, Дирк Круијт ''Војната на наредниците: суринамски војници во политиката'' (2005) * Јан Сариман ''Декемвриските убиства во Суринам: Исказ на очевидец'' (1983) [[Категорија:Починати во 1983 година]] [[Категорија:Родени во 1953 година]] [[Категорија:Статии со извори на холандски (nl)]] [[Категорија:Статии со hCards]] [[Категорија:Суринам]] 9rblo834xqgqxohyn08hj5r0q7f8i8l 0 1397149 5577269 5574766 2026-06-15T09:32:14Z Jtasevski123 69538 5577269 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}'''''„Старателот на Сали (црнкиња) против Бити“''''' бил судски случај од 1792 година<ref name="Negro history">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=fS8DAAAAMAAJ&q=%22Guardian+of+Sally%22+vs.+Beatty|title=The Journal of Negro history|publisher=Association for the Study of Negro Life and History|year=1941|volume=26|page=193}}</ref> решен во Врховниот суд на Јужна Каролина. Поротата, под раководство на врховниот судија Џон Ратлиџ, пресудила дека робот кој бил купен и ослободен од друг роб е слободен човек, а не сопственост на сопственикот на вториот роб. == Историја == [[Ропството во САД|Робинка]] во сопственост на обвинетата Бити, која во современите извештаи е наречена „црнечка [[wiktionary:wench|робинка]]“, се изнајмила себеси за работа, плаќајќи му на својот сопственик договорена месечна сума како плата. Таа заработувала повеќе од платата што му ја плаќала на својот сопственик и го искористила вишокот за да купи друга робинка, Сали, која ја ослободила. По купувањето и ослободувањето, Бити не ја барала Сали како свој имот и не плаќала даноци за неа. Меѓутоа, кога Бити била повикана по некое време да ја претстави Сали како слободна личност, Бити одбила; тужбата за слобода потоа била поднесена до судовите.<ref name="Statutes on Slavery">{{Наведена книга|title=Statutes on Slavery: The Pamphlet Literature|publisher=The Lawbook Exchange|year=2012|isbn=9781584777410|editor-last=Finkelman|editor-first=Paul|page=205|chapter=Laws relating to slavery|chapter-url=https://books.google.com/books?id=pJatjNoGuFQC&dq=Sally+vs.+Beatty&pg=PA205}}</ref> == Судски случај == Случајот бил решен во Врховниот суд на Јужна Каролина во мај 1792 година.<ref name="Statutes on Slavery"/> Двете страни се согласиле дека обичајното право не го опфаќа ропството и не може директно да се примени во случајот. Одбраната тврдела дека робовите не можат да поседуваат имот и дека секој имот што го поседува робот е правно имот на сопственикот на робот, повикувајќи се на [[Ропството во Стариот Рим|римското право]] како преседан; според тоа, тврдел тој, Сали правно била негова сопственост и не можела да биде ослободена од неговиот роб без негова согласност. Тужителот тврдел дека римското право или законите на Берберскиот брег не можат да се користат како правен преседан, бидејќи под влијание на христијанството, ропството во Соединетите Држави добило поинаков карактер. Тој дополнително нагласил дека со самиот договор за фиксна плата, Бити дала премолчена согласност нејзината робинка да располага по сопствена желба со секој остварен вишок на заработка. Конечно, тужителот истакнал дека користењето на тие пари за да се откупи слободата на друг роб претставува чин на врвна великодушност кој во никој случај не би смеел да се поништи.. Главниот судија Џон Ратлеџ пресудил во корист на тужителот, заклучувајќи дека Бити не можел да страда бидејќи ја добивал договорената плата како еквивалент на работата на неговиот роб, и ако „девојката“ одлучила да ги присвои заштедите од нејзиниот дополнителен труд за купување на Сали, тој се надевал дека ниедна порота нема да го поништи таквиот чин на добронамерност.<ref>{{Наведена книга|title=Bay's Reports of Cases in the Superior Court of Law, of South Carolina|volume=1|pages=260–263|chapter=The Guardian of Sally, a negro vs. Beaty}}</ref> Поротата, без да се повлече од салата, донела пресуда во корист на тужителот. <ref name="Statutes on Slavery" /><ref name="Legal history">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=iRlDAQAAIAAJ&q=%22Guardian+of+Sally%22|title=A legal history of slavery in the United States|last=Shaw|first=Robert B.|publisher=Northern Press|year=1991|isbn=9780788433931|page=84}}</ref> == Влијание == Случајот „Старателот на Сали против Бити“ се темелел на правото на робинката да поседува сопствен имот.<ref name="Negro history"/> Околностите биле многу необични,<ref name="Legal history"/> а одлуката била спротивна на духот на законот и била побиена од последователните судски случаи.<ref name="Statutes on Slavery"/> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Историја на човековите права]] [[Категорија:Ропство]] 7cl13xqesdqe363vegbhslr9ujow6jd 0 1397151 5577203 5574866 2026-06-15T08:23:02Z Jtasevski123 69538 5577203 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}'''''Р против Џонс''''' бил судски случај од 1799 година со кој се оспорувала легалноста на ропството во [[Њу Бранзвик]]. Судот не можел да постигне консензус, па затоа ропството не било веднаш забрането, но случајот влијаел врз јавното мислење против институцијата. == Случајот == Кејлеб Џонс ( {{Околу|1743}} –1816) бил сопственик на робови и лојалист кој избегал на север од [[Мериленд]] во Њу Бранзвик по [[Американска револуција|Американската револуција]]. Во 1780-тите, Џонс купил робови во Њујорк и Мериленд и ги преселил на својата фарма во Њу Бранзвик каде што ги принудил да работат. До крајот на 18 век, ропството станувало сè поконтроверзно во британските колонии, а голем број истакнати жители на Њу Бранзвик се обиделе да ја оспорат оваа практика, вклучувајќи го и главниот обвинител Ворд Чипман.<ref name="winks" /> Во 1799 година, тие ѝ помогнале на жена по име Ненси (понекогаш наречена Ен) да поднесе барање за ''[[Хабеас корпус|habeas corpus]]'' со кое се оспорува нејзиното ропство од страна на Џонс.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=http://brixton51.biographi.ca/en/bio/10485?revision_id=36207|title=NANCY (Ann)|work=Dictionary of Canadian Biography|accessdate=2024-07-27}}</ref><ref name="winks">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Eeh4L1CulqYC&pg=PA108|title=The Blacks in Canada: A History|last=Winks|first=Robin William|publisher=McGill-Queen's Press|year=1997|isbn=9780773516328|page=108}}</ref><ref name="unb-loyalist">{{Наведена мрежна страница|url=https://lib.unb.ca/archives/namedplaces/related-material|title=Related Material in Other Archival or Special Collections|work=University of New Brunswick Loyalist Collection|accessdate=28 November 2021|quote=Slave trials: R v Jones involved the "Black woman Ann otherwise called Nancy" whom Jones had brought with him from Maryland in 1785; R v. Agnew involved the slave Mary Morton whom Agnew had purchased from William Bailey. They were commenced simultaneously but R v Agnew did not go to trial when the verdict was known in the other case.}}</ref> Ненси била застапувана ''про боно'' од Чипман и Семјуел Дени Стрит, додека Џонс ги ангажирал главниот обвинител Џонатан Блис, Џон Мареј Блис, Томас Ветмор, Чарлс Џефри Питерс и Вилијам Ботсфорд. Сампсон Салтер Блоуерс, исто така, го советувал адвокатот на Ненси.<ref name="winks" /> Случајот го сослушал полн состав на Врховниот суд на Њу Бранзвик: Џорџ Данкан Ладлоу, Џошуа Уфам, Исак Ален и Џон Сондерс. Сондерс бил познат по тоа што се спротивставувал на ропството, додека Ладлоу, Апам и Ален сите поседувале робови. Судскиот процес траел речиси една година, по што судот на 18 февруари 1800 година донел поделена одлука. Судиите Ладлоу и Апам пресудиле во корист на Џонс и Ален, додека судијата Сондерс застанал на страната на Ненси.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.pressreader.com/canada/sackville-tribune/20180221/282574493553807|title=This Week in History|date=21 February 2018|work=Sackville Tribune Post|access-date=28 November 2021}}</ref><ref name="resist">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=5GveDwAAQBAJ&pg=PT80|title=We Resist: Defending the Common Good in Hostile Times|publisher=McGill-Queen's Press|year=2020|isbn=9780228002819|editor-last=Levine-Rasky|editor-first=Cynthia|page=80|editor-last2=Kowalchuk|editor-first2=Lisa}}</ref> Бидејќи не била евидентирана пресуда, Ненси ефикасно го изгубила случајот и била вратена во заробеништво.<ref name=":0"/> Речиси во исто време, била покрената слична судска постапка и во име на друга робинка, Мери Мортон, против нејзиниот сопственик, Стеир Агњу.<ref name="unb-loyalist"/> ''Р против Агњу'' не завршил на судење и неколку коментатори ги помешале двата случаи, понекогаш нарекувајќи ја подносителот на барањето Ненси Мортон.<ref name="unb-loyalist" /> Агњу, тогашен член на законодавното тело, бил толку разбеснет од судиите кои пресудиле за Ненси што го предизвикал Ален на двобој.<ref name="brief">{{Наведена мрежна страница|url=https://web.lib.unb.ca/Texts/NBHistory/chipman/bios.html|title=Biographical Information|work=The Ward Chipman Slavery Brief|publisher=University of New Brunswick|accessdate=29 November 2021}}</ref> Ален одбил но адвокатот на Ненси, Стрит, со нетрпение го зазел неговото место.<ref name="brief" /> Иако Ненси не била ослободена, случајот се смета за инструментален во свртувањето на јавното мислење против ропството.<ref name="resist"/> Всушност, еден од судиите, Исак Ален, веднаш по сослушувањето ги ослободил своите робови, а неговиот пример очигледно поттикнал и голем број други сопственици да го сторат истото. До 1820 година, ропството во суштина исчезнало во Њу Бранзвик, делумно поради контроверзноста предизвикана од случајот ''Р против Џонс''. == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Ропството во Канада]] [[Категорија:Историја на човековите права]] m9jmukqo4kyrqy2khne28skxfmqckq5 5577278 5577203 2026-06-15T09:39:47Z Jtasevski123 69538 5577278 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}'''''Р против Џонс''''' — судски случај од 1799 година со кој се оспорувала легалноста на ропството во [[Њу Бранзвик]]. Судот не можел да постигне консензус, па затоа ропството не било веднаш забрането, но случајот влијаел врз јавното мислење против институцијата. == Случајот == Кејлеб Џонс ( {{Околу|1743}} –1816) бил сопственик на робови и лојалист кој избегал на север од [[Мериленд]] во Њу Бранзвик по [[Американска револуција|Американската револуција]]. Во 1780-тите, Џонс купил робови во Њујорк и Мериленд и ги преселил на својата фарма во Њу Бранзвик каде што ги принудил да работат. До крајот на 18 век, ропството станувало сè поконтроверзно во британските колонии, а голем број истакнати жители на Њу Бранзвик се обиделе да ја оспорат оваа практика, вклучувајќи го и главниот обвинител Ворд Чипман.<ref name="winks" /> Во 1799 година, тие ѝ помогнале на жена по име Ненси (понекогаш наречена Ен) да поднесе барање за ''[[Хабеас корпус|habeas corpus]]'' со кое се оспорува нејзиното ропство од страна на Џонс.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=http://brixton51.biographi.ca/en/bio/10485?revision_id=36207|title=NANCY (Ann)|work=Dictionary of Canadian Biography|accessdate=2024-07-27}}</ref><ref name="winks">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Eeh4L1CulqYC&pg=PA108|title=The Blacks in Canada: A History|last=Winks|first=Robin William|publisher=McGill-Queen's Press|year=1997|isbn=9780773516328|page=108}}</ref><ref name="unb-loyalist">{{Наведена мрежна страница|url=https://lib.unb.ca/archives/namedplaces/related-material|title=Related Material in Other Archival or Special Collections|work=University of New Brunswick Loyalist Collection|accessdate=28 November 2021|quote=Slave trials: R v Jones involved the "Black woman Ann otherwise called Nancy" whom Jones had brought with him from Maryland in 1785; R v. Agnew involved the slave Mary Morton whom Agnew had purchased from William Bailey. They were commenced simultaneously but R v Agnew did not go to trial when the verdict was known in the other case.}}</ref> Ненси била застапувана ''про боно'' од Чипман и Семјуел Дени Стрит, додека Џонс ги ангажирал главниот обвинител Џонатан Блис, Џон Мареј Блис, Томас Ветмор, Чарлс Џефри Питерс и Вилијам Ботсфорд. Сампсон Салтер Блоуерс, исто така, го советувал адвокатот на Ненси.<ref name="winks" /> Случајот го сослушал полн состав на Врховниот суд на Њу Бранзвик: Џорџ Данкан Ладлоу, Џошуа Уфам, Исак Ален и Џон Сондерс. Сондерс бил познат по тоа што се спротивставувал на ропството, додека Ладлоу, Апам и Ален сите поседувале робови. Судскиот процес траел речиси една година, по што судот на 18 февруари 1800 година донел поделена одлука. Судиите Ладлоу и Апам пресудиле во корист на Џонс и Ален, додека судијата Сондерс застанал на страната на Ненси.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.pressreader.com/canada/sackville-tribune/20180221/282574493553807|title=This Week in History|date=21 February 2018|work=Sackville Tribune Post|access-date=28 November 2021}}</ref><ref name="resist">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=5GveDwAAQBAJ&pg=PT80|title=We Resist: Defending the Common Good in Hostile Times|publisher=McGill-Queen's Press|year=2020|isbn=9780228002819|editor-last=Levine-Rasky|editor-first=Cynthia|page=80|editor-last2=Kowalchuk|editor-first2=Lisa}}</ref> Бидејќи не била евидентирана пресуда, Ненси ефикасно го изгубила случајот и била вратена во заробеништво.<ref name=":0"/> Речиси во исто време, била покрената слична судска постапка и во име на друга робинка, Мери Мортон, против нејзиниот сопственик, Стеир Агњу.<ref name="unb-loyalist"/> ''Р против Агњу'' не завршил на судење и неколку коментатори ги помешале двата случаи, понекогаш нарекувајќи ја подносителот на барањето Ненси Мортон.<ref name="unb-loyalist" /> Агњу, тогашен член на законодавното тело, бил толку разбеснет од судиите кои пресудиле за Ненси што го предизвикал Ален на двобој.<ref name="brief">{{Наведена мрежна страница|url=https://web.lib.unb.ca/Texts/NBHistory/chipman/bios.html|title=Biographical Information|work=The Ward Chipman Slavery Brief|publisher=University of New Brunswick|accessdate=29 November 2021}}</ref> Ален одбил но адвокатот на Ненси, Стрит, со нетрпение го зазел неговото место.<ref name="brief" /> Иако Ненси не била ослободена, случајот се смета за инструментален во свртувањето на јавното мислење против ропството.<ref name="resist"/> Всушност, еден од судиите, Исак Ален, веднаш по сослушувањето ги ослободил своите робови, а неговиот пример очигледно поттикнал и голем број други сопственици да го сторат истото. До 1820 година, ропството во суштина исчезнало во Њу Бранзвик, делумно поради контроверзноста предизвикана од случајот ''Р против Џонс''. == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Ропството во Канада]] [[Категорија:Историја на човековите права]] [[Категорија:Канадско право]] [[Категорија:Судски постапки]] kawhjdyu0siqk16sii6g3dvw0nmhcjc 0 1397153 5577277 5574693 2026-06-15T09:38:58Z Jtasevski123 69538 5577277 wikitext text/x-wiki '''Мари-Маргерит Дуплеси Редисон''' ( {{Околу|1718}} – по 1740) — жена од [[Пауни (народ)|Пауни]] која била поробена во Нова Франција. Дуплесис можеби прво била поробена во Ајова од страна на Нацијата Винебаго. Во 1726 година таа му била дадена на францускиот трговец Рене Бураса во близина на Бе-де-Пуан (сега Грин Беј ), кој пак го подарил детето на Мадлен Кулон де Вилиер, вдовицата на Франсоа-Антоан Лефевр Дуплеси Фабе, која живеела во [[Монтреал]] во домот на трговецот Етјен Волан де Радисон. Таа била продадена на Луј Форне во 1735 годинал и повторно на Марк-Антоан Уар Дормикур во 1740 година. Дуплеси очигледно, не била покорна, а Дормикур се пожалил дека била развратничка, пијаница и крадачка, и се обидел да ја однесе на [[Мартиник]]. Со помош на адвокатот Жак Нует, Дуплеси го оспорила авторитетот на Дормикур како нејзин господар.<ref>{{Наведено списание|last=Havrylyshyn|first=Alexandra|date=January 2021|title=Troublesome Trials: How a Parisian Legal Practitioner Disrupted the Order of New France|journal=The William and Mary Quarterly|volume=78|pages=45–78|doi=10.5309/willmaryquar.78.1.0045}}</ref> На или околу 1 октомври 1740 година, таа поднела барање тврдејќи дека е крстена ќерка на Дуплеси Фабер и барајќи од судот да ја признае како слободна жена. На 20 октомври 1740 година, судот ја отфрлил нејзината молба и го признал Уар Дормикур како нејзин господар и сопственик. Иако нејзината жалба за слобода била неуспешна, таа била една од првите робинки во Нова Франција кои дури успеале нејзиниот случај да биде разгледан од суд. Ништо не се знае за неа по 1740 година; веројатно била испратена на работа во Мартиник и можеби не го преживеала патувањето. == Наводи == {{Наводи}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Дуплеси, Маргарита }} [[Категорија:Луѓе од Нова Франција]] [[Категорија:Починати во 18 век]] [[Категорија:Родени во 1710-тите]] [[Категорија:Историја на човековите права]] [[Категорија:Староседелски народи во Северна Америка]] es3s3ennkitqhdcmpnf2qrafv53zdp4 0 1397157 5577202 5574338 2026-06-15T08:17:13Z Jtasevski123 69538 5577202 wikitext text/x-wiki '''Замокот на кралицата''', познат и како '''Камп Фосенвју''' или едноставно '''Фосенвју''' (анаграм за „седуммина од нас“ <ref name="nrhpinv_ny">{{Наведен извештај|access-date=November 25, 2025}}</ref>), е остаток од историски камп лоциран во Лоди во округот Сенека, Њујорк. Тоа е рустична, крајбрежна камп структура изградена околу 1881 година на брегот на езерото [[Сенека (езеро)|Сенека]]. == Позадина == Тоа е еднокатна, приближно квадратна, 5,2 на 5,4 м, структура надвисната со стрмен накосен кров од ќерамиди. Тоа е единствениот преживеан дел од кампот Фосенвју, основан во 1875 година како неформално летно одморалиште покрај езеро, каде што слободоумните млади жени можеле да се впуштат во различни радикални, дури и скандалозни, интелектуални, физички и рекреативни активности.<ref name="nrhpinv_ny"/> Неговата последна година од работењето како женски камп била во 1901 година. Во 1924 година, локацијата била продадена на Советот на извидници Елмира за кампот Сенека, кој продолжил да работи до 1989 година. [[Министерство за земјоделство на САД|Министерството за земјоделство на Соединетите Американски Држави]] го купило имотот во 1996 година, додавајќи го во Националната шума Фингер Лејкс.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lodihistoricalsociety.com/node/200|title=Lodi Historical Society - Lodi NY|archive-url=https://web.archive.org/web/20090930075526/http://www.lodihistoricalsociety.com/node/200|archive-date=2009-09-30|accessdate=2009-09-30}}</ref> Бил дизајнирана од „локално истакнатиот“ Артур Неш, кој се чини дека бил архитектот од Северна Каролина, Артур Ц. Неш, роден во Женева, Њујорк.<ref name="nrhpinv_ny"/>{{Rp|10}}<ref name="ncarchitects">{{Наведена мрежна страница|url=http://ncarchitects.lib.ncsu.edu/people/P000500|title=North Carolina Architects & Builders: Nash, Arthur C. (1871-1969)|last=Martha B. Caldwell|date=2009|publisher=North Carolina State University Libraries}}</ref> Бил запишан во Националниот регистар на историски места во 1999 година. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20070822215042/http://www.co.seneca.ny.us/history/Fossenvue%20%28Queen%27s%20Castle%29.doc Опис на Фосенвју] * [http://hdl.loc.gov/loc.rbc/gen.0001 Жарчиња од заостанатите предмети во Фосенвју, 1875-1900.] Од Одделот за ретки книги и специјални збирки во [[Конгресна библиотека|Конгресната библиотека]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Историја на човековите права]] [[Категорија:Историја на женски права]] oasrdbed6234qv1bsmvj7kxgafqe0it 0 1397159 5577275 5574770 2026-06-15T09:37:52Z Jtasevski123 69538 5577275 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}'''''Морисон против Вајт''''' — тужба за слобода, првично поднесена во Третиот окружен суд во [[Луизијана]] во октомври 1857 година од страна на 15-годишната '''Џејн''' (или '''Алексина''') '''Морисон''', која била избегана робинка, против нејзиниот купувач, трговецот на робови [[Њу Орлеанс|од Њу Орлеанс]], '''Џејмс Вајт'''.<ref name="Johnson">{{Наведено списание|last=Johnson|first=Walter|date=June 2000|title=The Slave Trader, the White Slave, and the Politics of Racial Determination in the 1850s|url=http://www.uvm.edu/~psearls/johnson.html|journal=[[The Journal of American History]]|volume=87|issue=1|pages=13–38|doi=10.2307/2567914|jstor=2567914|url-access=subscription}}</ref><ref name="EAHC">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.encyclopediaofarkansas.net/encyclopedia/entry-detail.aspx?entryID=8016|title=Morrison v. White|publisher=[[Encyclopedia of Arkansas History & Culture]]}}</ref> Морисон, која имала „светол тен, сини очи и ленена коса“,<ref name="SCL">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=KHZFAQAAMAAJ&pg=PA102|title=Reports of Cases Argued and Determined in the Supreme Court of Louisiana|last=Supreme Court|first=Louisiana|year=1866|page=102}}</ref> тврдела дека е бела.<ref name="Johnson" /><ref name="EAHC" /> Во 1857 година, Морисон била продадена од Џ.Г. Халибартон<ref name="SCL"/> или Џ.А. Халибартон<ref name="Johnson"/><ref name="EAHC"/> од Арканзас на долгогодишниот трговец на робови од Њу Орлеанс, Џејмс Вајт. Таа набрзо избегала и, во октомври истата година, поднела барање до Третиот окружен суд во парохијата Џеферсон (каде што живеел Вајт) да биде прогласена за законски слободна.<ref name="Johnson" /><ref name="EAHC" /> Таа тврдела дека нејзините родители биле белци и дека нејзиното име било Алексина, а не Џејн.<ref name="Johnson" /><ref name="EAHC" /> Понатаму, таа побарала 10.000 долари отштета.<ref name="Johnson" /> Таа, исто така, побарала да биде ставена под заштита од Вилијам Денисон, чуварот на парохијата, и да биде задржана во затвор за да избегне да биде запленета од Вајт.<ref name="Johnson" /><ref name="EAHC" /> Морисон останала во затвор речиси 19 месеци во текот на следните пет години, родувајќи девојче додека била затворена.<ref name="Johnson" /> Случајот бил суден три пати. Вајт дал исказ во кој тврдел дека Мојсеј Морисон од округот Матагорда, Тексас, ја купил неа, нејзините браќа и сестри и нивната мајка во 1848 година за четири или пет години пред да ја даде на својот внук во Арканзас.<ref name="Johnson"/> Внукот потоа наводно ја предал на трговец со робови за да биде продадена во Њу Орлеанс. Одбраната, исто така, приложила и купопродажен договор, кој сепак немал правна вредност во Луизијана бидејќи не бил нотарски заверен. Во пописот од 1850 година е забележана седумгодишна робинка со мешано потекло (мулатка), која живеела во округот Матагорда заедно со своето семејство.<ref name="Johnson" /><ref name="EAHC"/> Адвокатите на тужителот не биле во можност да обезбедат никакви свои поткрепувачки докази, но тврделе дека Морисон била бела затоа што изгледала и се однесувала како бела жена.<ref name="Johnson" /><ref name="EAHC" /> Првото судење завршило со [[Судење|поништување на судењето]].<ref name="Johnson"/><ref name="EAHC"/> Поротата на второто, одржано во мај 1859 година во Петтиот окружен суд, гласаше едногласно во корист на Морисон.<ref name="Johnson" /><ref name="EAHC" /> Третото судење се одржало во Њу Орлеанс. На таа порота, не можејќи да донесе едногласна одлука, ѝ било дозволено, со согласност на Морисон, да донесе пресуда со мнозинство гласови (10-2 за неа) во јануари 1862 година.<ref name="Johnson" /><ref name="EAHC" /> Адвокатите на Вајт повторно се жалеле, но четвртото судење никогаш не се одржало (американската армија ја вратила контролата врз Њу Орлеанс во [[Американска граѓанска војна|Американската граѓанска војна]]), а со конечната победа на САД дошол и крајот на [[Ропството во САД|ропството во Соединетите Американски Држави]].<ref name="Johnson" /><ref name="EAHC" /> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Ропство]] [[Категорија:Историја на човековите права]] [[Категорија:Американско право]] [[Категорија:Судски постапки]] amsrkkwha4uigtz2apwfj158hjg2mxd 0 1397167 5577273 5574872 2026-06-15T09:36:39Z Jtasevski123 69538 5577273 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}'''''Хајндс против Брејзел''''' (1838) била тужба за слобода одлучена од Врховниот суд на Мисисипи, со која се негирала легалноста во Мисисипи на акти за ослободување извршени од Елиша Брејзел, жител на Мисисипи, во Охајо за ослободување на робинка и нејзиниот син. Хајндс пресудил дека Брејзел се обидувал да го избегне законот на Мисисипи против ослободувањето, освен кога тоа било овластено од државното законодавство, а дејствијата биле неважечки. И мајката и синот сè уште имале статус на законски робови во Мисисипи, поради што на синот му било оневозможено да го наследи имотот на својот татко, и покрај тоа што Брејзел со тестамент му оставил сè нему. == Историја == Во 1826 година, Елиша Брејзел отпатувал од Мисисипи во Охајо со робинка и нивниот мулато син Џон Монро Брејзил. Тој имал намера да ги ослободи и жената и својот син и да се врати со нив во Мисисипи. За време на нивниот престој во Охајо, Елиша склучил акт за ослободување на мајката и синот и се вратил во својот дом во округот Џеферсон, Мисисипи. Во својот тестамент, Елиша го повторил извршувањето на еманципацијата за двајцата и му го оставил целиот свој имот на својот син Џон Монро Брејзил. Откако неговите извршители го презеле неговиот имот, неговите роднини го оспориле тестаментот. Тие тврделе дека Џон Монро Брејзил сè уште е роб и дека робовите не можат да наследуваат имот. == Одлука == Врховниот судија Вилијам Шарки изјави дека актот за ослободување бил потпишан од граѓанин на Мисисипи во Охајо исклучиво со цел да се избегнат законите на Мисисипи кои им забрануваат на сопствениците на робови да ги ослободат без законодавен акт. Затоа, актот бил лажен во Мисисипи и станал ништовен. Тој пресудил дека Џон Монро Брејзел и неговата мајка биле законски робови во Мисисипи и им било забрането да го наследат имотот на Брејзел. == Рецепција == Во изданието на својот мемоар од 1860 година, избеганиот роб Џејмс Воткинс дава краток преглед на овој случај под наслов „Ужасна изјава“.<ref>{{Наведена книга|url=https://docsouth.unc.edu/neh/watkins/watkins.html#p45|title=Struggles for Freedom; or The Life of James Watkins, Formerly a Slave in Maryland, U. S.|work=docsouth.unc.edu|pages=45|access-date=19 September 2019}}</ref> Во романот на Франсис Харпер од 1892 година ''„Иола Лерој, или Подигнати сенки“'', главниот лик е ќерка на плантажер од Мисисипи, кој ослободил роб кој го негувал додека бил многу болен, а потоа се оженил со неа во Охајо. По ненадејната смрт на плантажерот, неговите роднини успешно го оспоруваат ослободувањето и ги принудуваат Иола и нејзината мајка повторно во ропство. == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Историја на човековите права]] [[Категорија:Ропство]] [[Категорија:Судски постапки]] [[Категорија:Американско право]] j6i2h3hmxu99ax4obcvw6ytc63ebai3 0 1397174 5577271 5574699 2026-06-15T09:34:01Z Jtasevski123 69538 5577271 wikitext text/x-wiki '''Акција „Брант“''' — општ термин за децентрализираните убиства на болни луѓе во [[Санаториум|санаториуми]] во [[Трет Рајх|Третиот Рајх]].<ref>{{Наведена книга|title=Die NS-Gaue|last=Süß|first=Winfried|year=2007|isbn=9783110591064|pages=123–135|chapter=Dezentralisierter Krankenmord. Zum Verhältnis von Zentralgewalt und Regionalgewalten in der "Euthanasie" seit 1942|doi=10.1515/9783110591064-008|chapter-url=https://doi.org/10.1515/9783110591064-008}}</ref> {{Rp|123, 135}} Во некои институции, болните луѓе биле намерно подложени на пренатрупаност, занемарување и неухранетост; во други институции, префрлените затвореници биле убивани во голем обем. Операцијата, именувана по лекарот на Хитлер и генерален комесар за медицински и здравствени услуги, Карл Брант, делумно ја наследила ''Операција Т4''. == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Холокауст]] hqn8g9qz7lhlj8fekgvyo1ryhdco1sz 5577272 5577271 2026-06-15T09:34:25Z Jtasevski123 69538 5577272 wikitext text/x-wiki '''Акција „Брант“''' — општ термин за децентрализираните убиства на болни луѓе во [[Санаториум|санаториуми]] во [[Трет Рајх|Третиот Рајх]].<ref>{{Наведена книга|title=Die NS-Gaue|last=Süß|first=Winfried|year=2007|isbn=9783110591064|pages=123–135|chapter=Dezentralisierter Krankenmord. Zum Verhältnis von Zentralgewalt und Regionalgewalten in der "Euthanasie" seit 1942|doi=10.1515/9783110591064-008|chapter-url=https://doi.org/10.1515/9783110591064-008}}</ref> {{Rp|123, 135}} Во некои институции, болните луѓе биле намерно подложени на пренатрупаност, занемарување и неухранетост; во други институции, префрлените затвореници биле убивани во голем обем. Операцијата, именувана по лекарот на Хитлер и генерален комесар за медицински и здравствени услуги, Карл Брант, делумно ја наследила ''Операција Т4''. == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Холокауст]] [[Категорија:Историја на човековите права]] psqwpbkzb30e9p3ddroya3r99x7jnj5 0 1397176 5577255 5574439 2026-06-15T09:21:40Z Jtasevski123 69538 5577255 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}'''''Киндлер против Канада (министер за правда)''''' — пресвртна одлука на Врховниот суд на Канада, која пресудила дека владината политика што дозволува екстрадиција на осудени криминалци во земја во која тие може да се соочат со [[смртна казна]] е валидна според Канадската повелба за права и слободи. Во 1991 година Судот го повторил тој заклучок во ''предметот Извади екстрадиција''. Сепак, случајот на Киндлер бил во суштина поништен во 2001 година со ''случајот Соединети Држави против Бернс''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.scc-csc.ca/cases-dossiers/search-recherche/21321/|title=Supreme Court of Canada {{!}} 21321|work=www.scc-csc.ca|accessdate=2026-06-09}}</ref> Откако бил осуден за убиство во [[Пенсилванија]], Џозеф Киндлер побегнал во Канада. Таму набрзо бил фатен, но успеал повторно да избега, по што уште еднаш бил лишен од слобода. По второто апсење, Киндлер започнал правна битка против неговата екстрадиција. Со одлука со четири наспроти три, Судот утврди дека немало прекршување на член 7 од Повелбата ([[право на живот]], [[слобода]] и [[безбедност на личноста]]) или член 12 од Повелбата (заштита од сурово и невообичаено казнување). Во случајот се цитирала претходна одлука за екстрадиција, ''Канада против Шмит'' (1987), во која се наведува дека екстрадицијата може да биде неуставна според член 7 ако „ја шокира совеста“. Во ''Киндлер'', Судот забележал дека иако самата [[Канада]] ја укинала смртната казна, државата треба да го почитува тоа што повеќето други земји не го сториле. Тоа ги вклучува и [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]], со кои Канада дели културни врски и лесно преминлива граница. Така, екстрадицијата со можност за извршување не треба да ја шокира совеста. Откако Киндлер конечно бил вратен во Соединетите Американски Држави, на 8 декември 2009 година, [[Врховен суд на Соединети Американски Држави|Врховниот суд на Соединетите Американски Држави]] пресудил во ''случајот Бирд против Киндлер'' дека бегството на Киндлер од Соединетите Американски Држави претставува откажување од неговото право на жалба. == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Канада]] [[Категорија:Судски постапки]] [[Категорија:Историја на човековите права]] [[Категорија:Канадско право]] 2lqj366arhra1y3v5hekv3acyhu80wg 0 1397179 5577248 5574431 2026-06-15T09:18:02Z Jtasevski123 69538 5577248 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}'''''Ахани против Канада (Министер за државјанство и имиграција)''''' [2002] 1 SCR 72; 2002 SCC 2<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://decisions.scc-csc.ca/scc-csc/scc-csc/en/item/1938/index.do|title=Ahani v. Canada (Minister of Citizenship and Immigration) - SCC Cases|work=decisions.scc-csc.ca|accessdate=2025-10-20}}</ref> — значајна одлука на Врховниот суд на Канада во областите на уставното право и административното право. Тоа е придружен случај на ''Суреш против Канада (Министер за државјанство и имиграција)'', [2002] 1 SCR 3. И двата случаи се однесуваат на постапката за отстранување на бегалци од Конвенцијата од причини поврзани со националната безбедност според ''Законот за имиграција'', RSC 1985, и се занимаваат со прашања за процедурална праведност. == Позадина == Мансур Ахани влегол во [[Канада]] во 1991 година, барајќи статус на бегалец согласно Конвенцијата. Во 1993 година, министерот за државјанство и имиграција поднел безбедносен сертификат за депортација на Ахани врз основа на извештај од Канадската безбедносно-разузнавачка служба. Службата тврдела дека добиле докази дека Ахани бил обучен убиец кој работел со [[Министерство за разузнавање на Иран|Министерството за разузнавање и национална безбедност на Иран]]. Ахани признал дека бил поврзан со МРНБИ и откако добил воена обука, негирал дека е убиец. Ахани тврдел дека веројатно ќе се соочи со тортура доколку биде депортиран во Иран и дека депортацијата под овие околности би била повреда на основната правда, право гарантирано со Член 7 од Канадската повелба за права и слободи. == Одлука на Судот == Како и во ''случајот Суреш против Канада (Министер за државјанство и имиграција)'', Судот пресудил дека кога бегалец ќе воспостави prima facie случај дека депортацијата може да доведе до тортура, тој има право на повисок степен на процедурална заштита од онаа што ја предвидува Законот за имиграција. Особено, подносителот на жалбата има право да го знае целиот случај против него и да му се даде целосна можност да одговори писмено. На подносителот на жалбата мора да му се дозволи да ги побие тврдењата и доказите и да ги достави своите сопствени докази. Конечно, подносителот на жалбата има право да добие писмени причини за одлуката на министерот. Во овој случај, судот пресудил дека се исполнети барањата за процедурална правичност. Овој исход се разликува од случајот ''Суреш'', каде што Судот пресудил дека барањата за процедурална правичност не се исполнети и наредил ново сослушување. Одлучувајќи едногласно, Судот заклучил:<blockquote>Уверени сме дека Ахани беше целосно запознаен со случајот на министерот против него и дека му беше дадена целосна можност да одговори. И покрај тоа што процедурите коишто беа применети можеби не се усогласени докрај со оние што ги предлагаме во ''Суреш'', уверени сме дека тоа не го оштетило. Заклучуваме дека процесот кој му беше овозможен на Ахани беше во согласност со принципите на фундаменталната правда и би ја отфрлиле оваа основа за жалба. </blockquote> == Поврзано == * [[Судски одлуки на Врховниот суд на Канада]] == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Историја на човековите права]] 5fj4bx5q09ddmxn8owessvfg02rsl9o 0 1397182 5577250 5574432 2026-06-15T09:19:07Z Jtasevski123 69538 5577250 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}{{Судски случај|name=Ре Берли (1865)|citations=1 U.C.L.J. 34|court=Граѓански суд на Горна Канада}}'''''Ре Берли''''' (1865), 1 UCLJ 34, била одлука за екстрадиција од страна на Граѓанскиот суд на Горна Канада. Иако одлуката била донесена две години пред Конфедерацијата, случајот бил цитиран од Врховниот суд на Канада во случаи на права на мобилност и екстрадиција повеќе од еден век подоцна. == Одлука == Одлуката ја донел Сер Вилијам Буел Ричардс, кој подоцна станал првиот главен судија на Канада по основањето на Врховниот суд на Канада во 1875 година. Ричардс се соочил со случај во кој британски државјанин кој требало да биде екстрадиран во [[Соединети Американски Држави|Соединетите Држави]] тврдел дека врз основа на неговата националност, има право да остане во [[Канада]]. Ричардс ја потврдил екстрадицијата како прашање на договорно право и ги истакнал канадските статути кои се чинеле дека ја признаваат таквата екстрадиција како легална: {{Цитатник|Без оглед на тоа што може да се смета за општо правило во однос на тоа владата да ги предава сопствените поданици на странска влада, не можам да кажам дека имам каква било сомнеж дека, според договорот и нашиот сопствен закон, британски поданик, кој во сите други аспекти е подложен на законот, не може законски да бара да не биде предаден само поради тоа што е роден како природен поданик на Нејзиното Величество.<ref>Quoted in United States v. Burns, [2001] 1 S.C.R. 283, paragraph 39.</ref>}} == Преседан == Дури и по Конфедерацијата, создавањето на канадското државјанство и усвојувањето на Канадската повелба за права и слободи, која ја признала слободата на движење во член 6, случајот бил цитиран од Врховниот суд. Во случајот ''Канада против Шмит'' (1987), случајот бил цитиран за да се наведе дека Канада треба да им верува на земјите во кои екстрадира луѓе дека спроведуваат судења. Во ''случајот Соединетите Американски Држави против Котрони'' (1989), Судот ја потврдил екстрадицијата како оправдано ограничување на членот 6, забележувајќи дека ваквото ограничување е дополнително поткрепено со фактот што екстрадицијата е дозволена „повеќе од сто години“, поради што таа „претставува составен дел од ткивото на нашето право“. ''Ре Берли'' бил цитиран за да истакне дека бидејќи криминалците лесно можат да избегаат од САД во Канада, било „императив да им се даде мала попустливост на граѓаните во овој поглед“. Подоцна, во случајот на Врховниот суд ''„Соединети Држави против Бернс“'' (2001), Судот се соочил со тврдењето дека канадските граѓани кои се соочуваат со екстрадиција во САД имаат право да останат и да бидат судени во Канада. Судот го цитирал ''Ре Берли'' кој изјави: „Традиционално, националноста не дава никаква одбрана од екстрадиција од Канада“. == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Надворешни односи на Канада]] 1k8hm37gmp32kb8f1j8w0d65bh03ep1 5577252 5577250 2026-06-15T09:19:43Z Jtasevski123 69538 +[[Категорија:Судски постапки]]; +[[Категорија:Историја на човековите права]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5577252 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}{{Судски случај|name=Ре Берли (1865)|citations=1 U.C.L.J. 34|court=Граѓански суд на Горна Канада}}'''''Ре Берли''''' (1865), 1 UCLJ 34, била одлука за екстрадиција од страна на Граѓанскиот суд на Горна Канада. Иако одлуката била донесена две години пред Конфедерацијата, случајот бил цитиран од Врховниот суд на Канада во случаи на права на мобилност и екстрадиција повеќе од еден век подоцна. == Одлука == Одлуката ја донел Сер Вилијам Буел Ричардс, кој подоцна станал првиот главен судија на Канада по основањето на Врховниот суд на Канада во 1875 година. Ричардс се соочил со случај во кој британски државјанин кој требало да биде екстрадиран во [[Соединети Американски Држави|Соединетите Држави]] тврдел дека врз основа на неговата националност, има право да остане во [[Канада]]. Ричардс ја потврдил екстрадицијата како прашање на договорно право и ги истакнал канадските статути кои се чинеле дека ја признаваат таквата екстрадиција како легална: {{Цитатник|Без оглед на тоа што може да се смета за општо правило во однос на тоа владата да ги предава сопствените поданици на странска влада, не можам да кажам дека имам каква било сомнеж дека, според договорот и нашиот сопствен закон, британски поданик, кој во сите други аспекти е подложен на законот, не може законски да бара да не биде предаден само поради тоа што е роден како природен поданик на Нејзиното Величество.<ref>Quoted in United States v. Burns, [2001] 1 S.C.R. 283, paragraph 39.</ref>}} == Преседан == Дури и по Конфедерацијата, создавањето на канадското државјанство и усвојувањето на Канадската повелба за права и слободи, која ја признала слободата на движење во член 6, случајот бил цитиран од Врховниот суд. Во случајот ''Канада против Шмит'' (1987), случајот бил цитиран за да се наведе дека Канада треба да им верува на земјите во кои екстрадира луѓе дека спроведуваат судења. Во ''случајот Соединетите Американски Држави против Котрони'' (1989), Судот ја потврдил екстрадицијата како оправдано ограничување на членот 6, забележувајќи дека ваквото ограничување е дополнително поткрепено со фактот што екстрадицијата е дозволена „повеќе од сто години“, поради што таа „претставува составен дел од ткивото на нашето право“. ''Ре Берли'' бил цитиран за да истакне дека бидејќи криминалците лесно можат да избегаат од САД во Канада, било „императив да им се даде мала попустливост на граѓаните во овој поглед“. Подоцна, во случајот на Врховниот суд ''„Соединети Држави против Бернс“'' (2001), Судот се соочил со тврдењето дека канадските граѓани кои се соочуваат со екстрадиција во САД имаат право да останат и да бидат судени во Канада. Судот го цитирал ''Ре Берли'' кој изјави: „Традиционално, националноста не дава никаква одбрана од екстрадиција од Канада“. == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Надворешни односи на Канада]] [[Категорија:Судски постапки]] [[Категорија:Историја на човековите права]] dz6ydjioajqqxds9cltaj3znhz7hsww 0 1397185 5577258 5574441 2026-06-15T09:23:17Z Jtasevski123 69538 5577258 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}'''''Канада (министер за вработување и имиграција) против Кјарели''''', [1992] 1 SCR 711 — водечки канадски случај за уставноста на режимот на депортација. Судот пресудил дека депортацијата на постојан жител кој прекршил услов за прием во [[Канада]] не прекршува ниту еден принцип на фундаментална правда според член 7 од ''Канадската повелба за права и слободи''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.scc-csc.ca/cases-dossiers/search-recherche/21920/|title=Supreme Court of Canada {{!}} 21920|work=www.scc-csc.ca|accessdate=2026-06-09}}</ref> == Историја == Џозеф (Џузепе) Кјарели е роден во Италија во 1960 година, а во Канада пристигнал во 1975 година. Во ноември 1984 година, тој се изјаснил за виновен за незаконско упатување закани за нанесување телесни повреди и за поседување наркотици со цел неовластено производство и ставање во промет (трговија). За овие дела тој отслужил шестмесечна затворска казна. Тој бил повикан на сослушување во 1986 година врз основа на кршење на неговиот статус на постојан престој за неговите претходни пресуди. == Мислење на Судот == Судијата Сопинка тврдела дека доделувањето статус на постојан престој е од договорна природа меѓу подносителот на барањето и државата. „Најфундаменталниот принцип на имиграциското право е дека лицата кои не се државјани немаат неограничено право да влезат или да останат во земјата“. Следствено, државата има право да додели привилегија за влез, работа и пристап до услугите на земјата и може да ги додели во замена за услови. == Последици == Ваквото расудување наишла на критики бидејќи децата се подеднакво обврзани, и покрај тоа што немаат дадено согласност за условите. Аргументот за правото на протерување исто така бил критикуван поради тоа што не ги зема предвид меѓународните обврски, како што е начелото за забрана за протерување или враќање. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Канада]] [[Категорија:Канадско право]] [[Категорија:Историја на човековите права]] [[Категорија:Судски постапки]] 51gtuamf6rkpm1i5e17jsm370r3lyhu 0 1397192 5577270 5574880 2026-06-15T09:32:41Z Jtasevski123 69538 5577270 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}'''''Р (Европски центар за правата на Ромите) против службеник за имиграција на аеродромот во Прага''''' [2004] UKHL 55 е случај за [[азил]] во [[Обединето Кралство|Велика Британија]] што се однесува на член 33 од Конвенцијата за статусот на бегалците. Случајот се однесувал на законитоста на дејствијата преземени од британскиот имиграциски персонал стациониран во Прага. Исходот покажал дека биле преземени дискриминаторски дејствија против Ромите кои сакале да патуваат во Велика Британија. == Факти == Британските имиграциски службеници ги проверувале патниците кои се качувале на летовите во согласност со Имиграциските правила. Доколку службениците заклучеле дека некој патник има намера да побара азил по пристигнувањето, нему му бил одбиван влезот во авионот (односно му била одбивана дозволата за патување). [[Европски центар за права на Ромите|Европскиот центар за права на Ромите]] ја покренал оваа тужба во име на група баратели на азил, наведувајќи дека постои директна дискриминација. Тужителите, застапувани од кралскиот адвокат Лестер, тврделе дека Владата, застапувана од кралскиот адвокат Гринвуд, ги прекршува своите меѓународни обврски. Апелациониот суд се дистанцирал од тестот со мнозинство гласови, сметајќи дека нема дискриминација. Судијата Лос ЛЈ се спротивставил. == Пресуда == Домот на лордовите сметал дека системот е по својата природа и систематски дискриминаторски, спротивно на RRA 1976 чл. 1(1)(а). Ромите биле намерно интензивно испрашувани бидејќи службениците знаеле дека практично сите чешки баратели на азил се Роми. Значи, применувајќи го случајот ''Нагарајан против Лондонскиот регионален транспорт'', тие биле третирани помалку поволно врз расна основа, спротивно на домашното и меѓународното право. Лордот Стејн го изјавил следново. {{Цитатник|Правно гледано, постои само едно прашање: зошто имиграциските службеници ги третирале Ромите помалку поволно од не-Ромите? Според моето мислење, единствениот реален одговор е дека тие го сториле тоа затоа што засегнатите лица биле Роми. Тие извршиле дискриминација врз основа на раса. Мотивот за таквата дискриминација е неважен.}} Бароницата Хејл, исто така, рекла дека „целта на законодавството е да се обезбеди секое лице да се третира како поединец и да не се претпоставува дека е како другите членови на групата“. Законодавството „воопшто не се повикува на оправдување во однос на директната дискриминација. Ниту, пак, строго кажано, дозволува оправдување на индиректната дискриминација. Прифаќа дека барањето или условот може да се оправда независно од нивниот дискриминаторски ефект“. Сепак, жалбата не успеала бидејќи не постоел меѓународен закон што бараРомите да добијат дозвола за влез во земјата пред да аплицираат за азил. Лордот Бингам, лордот Хоуп и лордот Карсвел донеле согласни пресуди. == Поврзано == * [[Конвенција за статусот на бегалците]] == Надворешни врски == * Текст на пресудата во [http://www.refworld.org/docid/41c17ebf4.html Рефворлд] [[Категорија:Ромски права]] [[Категорија:Историја на човековите права]] l5znkw31dakdrchq8xv3vdgiy04zq26 0 1397206 5577282 5574708 2026-06-15T09:59:23Z Jtasevski123 69538 додадена [[Категорија:Историја на човековите права]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5577282 wikitext text/x-wiki '''Германското друштво за расна хигиена''' ({{Langx|de|Deutsche Gesellschaft für Rassenhygiene}}) основана на 22 јуни 1905 година била германска [[Евгеника|евгеничка]] организација на лекарот Алфред Плоец во [[Берлин]]. Според него, целта на друштвото била „општеството да се врати во здрав и цветен, силен и убав живот“. Нордиската раса требало да ја врати својата „чистота“ преку селективна репродукција и стерилизација. Друштвото престанало да постои по Втората светска војна. == Историја == Набргу по основањето на друштвото, тоа добило дарежлива поддршка од германската царска влада и не била единствената организација од ваков вид во светот. Многу организации постоеле по [[Прва светска војна|Првата светска војна]] со слични цели. Значајни членови биле зет на Плоец, Ернст Рудин, и неговиот пријател од детството [[Герхарт Хауптман]], Вилхелм Белше, Макс фон Грубер, Агнес Блум, Вилхелм Филхнер, Анастасиус Норденхолц и Лудвиг Херман Плате. Биолозите [[Ернст Хекел]] и Август Вајсман, како и гинекологот Ернст Лудвиг Алфред Хегар, станале почесни членови. Бидејќи Плоец сакал да воспостави меѓународно движење, друштвото наскоро било преименувано во Меѓународно друштво за расна хигиена со филијали во [[Берлин]], вклучувајќи го Ервин Баур, во [[Минхен]], во [[Фрајбург]] со познатите човечки генетичари Фриц Ленц и Еуген Фишер, а од 1910 година во [[Штутгарт]], во кое бил вклучен и генетичарот Вилхелм Вајнберг. Организацијата била поврзана со Британското друштво за евгеничко образование под водство на [[Франсис Галтон]] ; филијали во Шведска, САД и Холандија биле основани и на почетокот на 20 век. Во 1924 година, организацијата повторно била именувана во Германско друштво за расна хигиена. Идеите што ги претставувало друштвото станале сè попопуларни по Меѓународната изложба за хигиена од 1911 година. Организацијата сакала да ја воспостави „[[Расна чистота|расната хигиена]] “ како научна тема и значително придонесе за нивно спроведување во [[Германија]]. Со усвојувањето на идеите за нацистичката евгеника и со конкретните консултации за политичките расни мерки, друштвото директно влијаело врз статутите како што е „Законот за спречување на наследно заболени потомци“, кои биле составен дел од програмата „евтаназија“ Акција Т4 на [[Трет Рајх|Третиот Рајх]] предводен од [[Адолф Хитлер]]. До 1933 година, Друштвото за расна хигиена имало 1.300 членови, многу од нив академици, како и високи функционери во [[Националсоцијалистичка германска работничка партија|Нацистичката партија]]. == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20110719044557/http://studis.ippnw.de/studierendenzeitschrift-amatom/amatom-nr-18/artikel/1ec7d63f45/wissenschaftler-wider-besseres-wisse.html Научниците против нивната подобра проценка] [[Категорија:Евгеника]] [[Категорија:Трет Рајх]] [[Категорија:Историја на човековите права]] o9i8mtwk3wbdqrpv02nthq0r0ju39wu 0 1397228 5577060 5573531 2026-06-14T18:25:31Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577060 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}{{Taxobox | name = ''Alyssum scardicum'' | status = | image = Alyssum scardicum - Flora Exsiccata Macedonica.jpg | image_caption =Alyssum scardicum | domain_sv = | domain = | regnum_sv = | regnum = Plantae | divisio_sv = | divisio = Tracheophyta | classis_sv = | classis = Magnoliopsida | ordo_sv = | ordo = Brassicales | familia_sv = | familia = Brassicaceae | genus_sv = | genus = Alyssum | species_sv = | species = '''Alyssum scardicum''' | taxon = Alyssum scardicum | taxon_authority = [[Richard von Wettstein|Wettst.]] | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | synonyms = ''Alyssum montanum'' subsp.'' scardicum'' <small>([[Richard von Wettstein|Wettst.]]) [[August von Hayek|Hayek]]</small><br>''Alyssum cuneifolium'' var.'' pirinicum'' <small>[[Nikolai Andreev Stojanov|Stoj.]] & [[Boris T. Achtarov|Acht.]]</small><br>''Alyssum cuneifolium'' subsp.'' pirinicum'' <small>([[Nikolai Andreev Stojanov|Stoj.]] & [[Boris T. Achtarov|Acht.]]) [[Nikolai Andreev Stojanov|Stoj.]]</small><br>''Alyssum bosniacum'' <small>[[Günther von Mannagetta und Lërchenau Beck|Beck]]</small> }} '''''Alyssum scardicum'''—'' [[Вид (биологија)|вид]] [[Повеќегодишно растение|повеќегодишно]] [[Зелјесто растение|тревесто]] [[Растенија|растение]] опишано од ботаничарот [[Ричард фон Ветштајн]]. ''Alyssum scardicum'' припаѓа на [[Род (биологија)|родот]] [[Игловрв|''Alyssum'']] и [[Семејство (биологија)|семејството]] [[Зелки|''Brassicaceae'']].<ref name="COL" /><ref name="source">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.cbif.gc.ca/pls/spec/brassicaceae |title=Brassicaceae species checklist and database |accessdate=2026-06-08 |archive-date=2014-08-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140829152507/http://www.cbif.gc.ca/pls/spec/brassicaceae |url-status=bot: unknown }}</ref> == Опис и распространетост == Сиво-зелено растение, високо 5-20 см, силно разгрането во основата, со повеќе цветни стебленца и кратки или долги вегетативни гранчиња. [[Стебло|Стебленцата]] се вертикални, во основата полукружно свиткани, зелени или црвенкави, со ретки прилегнати ѕвездести влакна и листови по должината. Базалните листови се елиптично-ланцетни, тапи на врвот, постепено стеснети во кратка дршка, со ретки ѕвездести влакна (0,4-0,6 мм, 6-10 краци), што им дава зелена боја. Стеблените листови се линејно-ланцетни или линејни, заострени на врвот; вегетативните листови се елиптично-ланцетни и сиво-зелени. [[Цвет|Цветовите]] се во густи гроздовидни [[Соцветие|соцветија]] што при прецветување малку се издолжуваат. Цветните дршки имаат мали прилегнати ѕвездести влакна и распрснати еднокраки, двокраки или повеќекраки влакна. Чашкините ливчиња се долги 2,5-3,5 мм, широко-елиптични, жолто-зелени или жолти, со ретки ѕвездести влакна и тесен мембранозен раб, понекогаш со 1-2 четинести влакна на врвот. Венечните ливчиња се долги 5-6 мм, горе широки околу 4 мм, надолу нагло стеснети, во средината повторно проширени и кон основата клиновидно стеснети, со неколку ѕвездести влакна одоздола. Подолгите прашници имаат крилест израсток со 1-2 запчиња, целосно сраснат со филаментот; покусите имаат линеен израсток, сраснат само во долниот дел. Шушменчињата (плодниците) се елиптични до круглести, на врвот вдлабнати, од двете страни подуени (едната поиспакната), со рамни рабови и тенки ѕвездести влакна со допрени краци. Столпчето е долго 3-4 мм. Семките се темнокафеави, со тесен крилест раб. Плодните дршки достигнуваат до 10 мм должина.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија, Том I, св. 3.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1995|location=Скопје|pages=668-669}}</ref> Расте на варовнички и силикатни карпи, камењари и точила, на височини од 2.000 до 2.764 м.<ref name=":0" /> == Варијабилност == * ''Alyssum scardicum var. scardicum'' - Шушменчињата му се елиптични. Познат за [[Шар Планина]] и [[Кораб]].<ref name=":0" /> * ''Alyssum scardicum var. elongatum'' - Шушменчињата му се округли. Познат за [[Шар Планина]] и [[Кораб]].<ref name=":0" /> == Галерија == <gallery> Податотека:Alyssum scardicum 02 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Alyssum scardicum Податотека:Alyssum scardicum 03 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Alyssum scardicum Податотека:Alyssum scardicum 04 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Alyssum scardicum Податотека:Alyssum scardicum 05 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Alyssum scardicum Податотека:Alyssum scardicum 06 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Alyssum scardicum </gallery> == Наводи == {{Наводи}} {{таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] rphiubhm85u7s23qxqr8o58jx7nnc4z 0 1397252 5577103 5574236 2026-06-14T20:20:05Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577103 wikitext text/x-wiki '''Edits''' е американски софтверски сервис за уредување фотографии и кратки видеа во сопственост на [[Meta Platforms]]. Тој им овозможува на корисниците да создаваат видеа и да ги уредуваат со помош на функции како што се зелени екрани и АИ анимација, а исто така им обезбедува статистики во реално време на креаторите на Instagram за следење на нивните профили.<ref>[https://creators.instagram.com/edits "Instagram for Creators"]. ''Instagram for Creators''. [https://web.archive.org/web/20250124115931/https://creators.instagram.com/edits Архивирано] на 24 јануари 2025. Преземено на 25 април 2025.</ref> Профилите може директно да се увезат од Instagram, а видеата може да се извезат обратно. Достапен е исклучиво на iOS и Android. На Apple, поддржува над 32 различни јазици, вклучувајќи француски, шпански и кинески.<ref name=":0">[https://apps.apple.com/in/app/edits-an-instagram-app/id6738967378 "Edits, an Instagram app"]. ''App Store''. 24 април 2025. Преземено на 25 април 2025.</ref> Критичарите го забележаа како директен конкурент на апликации како [[CapCut]], во сопственост на кинескиот бренд [[ByteDance]]. Шефот на Instagram, Адам Мосери, исто така ги призна овие сличности.<ref>Престон, Доминик (22 април 2025). [https://www.theverge.com/news/653136/instagram-edits-meta-capcut-clone-tiktok-bytedance "Instagram launches its CapCut clone, Edits"]. ''The Verge''. Преземено на 25 април 2025.</ref> {{Инфокутија Програмска опрема|title=Edits|logo=[[Податотека:Instagram Edits 2025.svg|250px]]|logo caption=Официјалното лого на апликацијата Edits, од мај 2025 година|developer=[[Meta Platforms]]|released=21 април 2025|operating system={{hlist|[[iOS]]|[[Android (оперативен систем)|Android]]}}|website={{URL|https://creators.instagram.com/edits}}|license=[[Сопствен софтвер|сопственички]]|logo_size=}} Лансирано на 22 април за iOS и Android. Во првите четири дена по лансирањето, доби над 5 милиони корисници на Apple и Android заедно<ref name=":1">[https://play.google.com/store/apps/details?id=com.instagram.basel "Edits, an Instagram app - Apps on Google Play"]. ''play.google.com''. Преземено на 25 април 2025.</ref> == Историја == На 19 јануари 2025 година, по забраната на сите апликации на ByteDance од [[Google Play|Google Play Store]] и [[App Store]], шефот на Instagram, Адам Мосери, објави на Threads<ref>[https://www.threads.com/@mosseri/post/DFBL2rISjoE?xmt=AQGz6pwuL48rHJXtsau6bZ2t-6FMveY5oPaNKXXz4Yt_2w "Threads"]. ''www.threads.com''. Преземено на 27 април 2025.</ref> дека ќе ја лансираат апликацијата во февруари за iOS, по што ќе следува и верзија за Android. Тој рече дека апликацијата работи со одредени луѓе за тестирање на нејзините функции. Во посебна објава, тој нагласи дека апликацијата е "повеќе за креатори отколку за обични креатори на видеа".<ref>Џозепи, Дејвид (27 април 2025). [https://www.theapplepost.com/2025/04/27/68264/instagram-launches-edits-a-new-standalone-video-editing-app/ "Instagram launches Edits, a new standalone video editing app"]{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. ''The Apple Post''. Преземено на 28 април 2025.</ref> == Карактеристики == Edits содржи многу слични функции како другите конкуренти во областа на видео уредување, како што се [[KineMaster]], [[InShot]] и [[CapCut]]. При креирање на видео, корисниците имаат опција за извоз во резолуции HD, [[4K резолуција|4K]] и [[2K резолуција|2K]], како и поддршка за [[HDR видео|HDR]] и SDR. Како и многу традиционални софтвери за видео уредување, тој вклучува временска линија и основни копчиња за поништување и повторување. На долната лента постојат 7 картички за уредување, и тоа: Разделување, Гласност, Прилагодување, Брзина, Бришење, Филтри, Зелен екран, Гласовни ефекти, Извлекување аудио, Огледало, Поместување, Замена и Дуплирање.<ref>[https://buffer.com/resources/how-to-use-instagram-edits/ "7 Tips + Tricks for Instagram Edits: How to Use the New Video Editing App"]. ''Buffer: All-you-need social media toolkit for small businesses''. Преземено на 28 април 2025.</ref> Присутни се основни функции, како разделување и прилагодување на брзината и гласноста на клиповите, заедно со понапредни функции како [[Клуч на хрома|зелен екран]] и вештачка интелигенција. Како мобилна апликација за уредување видеа, Edits исто така има функции за повлекување и пуштање (drag-and-drop) за да го олесни користењето на апликацијата. Корисниците имаат можност да снимаат видеа директно во апликацијата. Оваа функција им овозможува на корисниците да создаваат содржина без потреба од дополнителен софтвер или уреди. Тие можат да изберат од неколку [[Фокусна должина|фокусни должини]], кои влијаат колку близок или широк ќе изгледа кадар. Апликацијата исто така поддржува различни стапки на слики. Корисниците имаат можност да снимаат видеа директно во апликацијата. Оваа функција им овозможува на корисниците да создаваат содржина без потреба од дополнителен софтвер или уреди. Откако корисниците ќе завршат со снимањето на вашите клипови, тие можат едноставно да ги префрлат во проект за веднаш да започнат со уредување.<ref>[https://www.hindustantimes.com/technology/instagram-edits-app-launched-how-to-use-it-for-reels-and-short-videos-on-mobile-101745384323591.html "Instagram Edits app launched: How to use it for Reels and short videos on mobile"]. ''Hindustan Times''. 23 април 2025. [https://web.archive.org/web/20250423150606/https://www.hindustantimes.com/technology/instagram-edits-app-launched-how-to-use-it-for-reels-and-short-videos-on-mobile-101745384323591.html Архивирано] на 23 април 2025. Преземено на 28 април 2025.</ref> Идните функции за апликацијата вклучуваат клучни рамки (Keyframes), модификација со вештачка интелигенција, соработка и подобрена креативност.<ref>[https://www.moneycontrol.com/technology/instagram-s-edits-app-to-get-these-4-video-editing-features-soon-article-13003384.html "Instagram Edits app to get these 4 video editing features soon"]. ''Moneycontrol''. [https://web.archive.org/web/20250425024344/https://www.moneycontrol.com/technology/instagram-s-edits-app-to-get-these-4-video-editing-features-soon-article-13003384.html Архивирано] на 25 април 2025. Преземено на 29 април 2025.</ref> == Оценка == Од нејзиното објавување, таа доби над 5 милиони преземања за 4 дена. Критички, апликацијата доби одлични оценки од многумина. Од корисниците, апликацијата доби просек од 4,45 ѕвезди на Google Play Store и App Store во првите неколку дена,<ref name=":0" /><ref name=":1" /> при што Google Play Store доби најмалку ѕвезди.[потребен е цитат] Како што се наведува во рецензиите, таа беше прифатена со поделени мислења од јавноста. Многумина ја пофалија леснотијата и интуитивноста на апликацијата. "Апликацијата е повеќе од обичен уредник, нуди целосен пакет креативни алатки, вклучувајќи посебен таб за инспирација и трендовско аудио, како и таб за управување со нацрти", изјави еден блогер.<ref>[https://samanthabrandon.com/edits-review-instagram-editing-app "Edits Review (Everything You Need To Know About the Instagram Editing App) - Samantha Brandon"]. 23 јануари 2025. Преземено на 29 април 2025.</ref> Некои корисници беа разочарани од опсегот на алатки за уредување, а некои корисници забележаа дека би имала корист од повеќе опции за транзиции помеѓу клиповите. Некои дури пријавија и паѓање на апликацијата помеѓу клиповите.<ref name=":1" /> == Види исто така == * [https://play.google.com/store/apps/details?id=com.instagram.basel Edits] на Google Play * [https://apps.apple.com/us/app/edits-an-instagram-app/id6738967378 Edits] на App Store * [https://creators.instagram.com/edits Веб-страница Edits] * [[Instagram]] == Наводи == <references /> [[Категорија:Мобилни апликации]] [[Категорија:Апликации на Meta Platforms]] [[Категорија:Видео уредници]] [[Категорија:Instagram]] 90cyj8vesszsozvv2l1gr2dwhzxu6vn 0 1397471 5577124 5575670 2026-06-14T21:37:51Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5577124 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}{{Speciesbox | name = Hypericum olympicum | image = Hypericum olympicum Dziurawiec olimpijski 01.jpg | image_alt = In Wrocław University Botanical Garden, Poland | image_caption = Култивиран цвет во Ботаничката градина во [[Вроцлав]], [[Полска]] | image2 = Hypericum olympicum Liberec 1.jpg | image2_alt = In Botanical Garden Liberec, Czech Republic | image2_caption = Расцветано растение во Ботаничката градина во [[Либерец]], [[Чешка]] | genus = Hypericum | parent = Hypericum sect. Olympia | species = olympicum | authority = [[Карл Линеј|Карл Линеј]] ([[Species Plantarum|1753]]) | subdivision_ranks = Forms | subdivision = * ''H. olympicum'' f. ''minus'' <small>Hausskn.</small> * ''H. olympicum'' f. ''olympicum'' * ''H. olympicum'' f. ''tenuifolium'' <small>(D. Jord & Kož.) N. Robson</small> * ''H. olympicum'' f. ''uniflorum'' <small>Boiss. & Balansa</small> | synonyms = * ''Androsaemum adenophyllum'' <small>K.Koch</small> * ''Hypericum adenophyllum'' <small>Ledeb.</small> * ''Hypericum dimoniei'' <small>Velen.</small> * ''Olympia glauca'' <small>Spach</small> | synonyms_ref = <ref name="TPL">{{Cite web|url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-2858623|title=Hypericum olympicum L. — The Plant List|website=www.theplantlist.org|access-date=2019-05-31}}</ref> }} '''''Hypericum olympicum''''' ''—'' [[Вид (биологија)|вид]] [[Повеќегодишно растение|повеќегодишно]] [[Зелјесто растение|тревесто]] [[Растенија|растение]] кое припаѓа на [[Род (биологија)|родот]] ''[[Hypericum]]'' и [[Семејство (биологија)|семејството]] [[кантариони]] (''Hypericaceae).''<ref name=":5">{{Наведена мрежна страница|url=http://apps.rhs.org.uk/plantselector/plant?plantid=1003|title=RHS Plant Selector ''Hypericum olympicum''|publisher=Royal Horticultural Society|accessdate=19 May 2013|archive-date=2014-02-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20140228010714/http://apps.rhs.org.uk/plantselector/plant?plantid=1003|url-status=dead}}</ref> Природно е застапено на [[Балкански Полуостров|Балканот]] и во [[Турција]], а пренесено е и во [[Западна Европа]]. Со векови се одгледувало поради неговите големи, впечатливи [[Цвет|цветови]], кои се значително поголеми од оние на повеќето други видови од родот ''[[Кантарион (род)|Hypericum]].''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.first-nature.com/flowers/hypericum-olympicum.php|title=Hypericum olympicum - habitat and identification guide|work=www.first-nature.com|accessdate=2019-05-31}}</ref> Видот за прв пат е опишан од шведскиот ботаничар [[Карл Линеј]] во 1753 година. == Опис и распространетост == Растението има повеќе вертикални стебленца. Тие се голи, високи 30-50 см, дел во основата свиени и црвенкави, црвено-кафеави или темнокафеави, горе сивозеленикави, цилиндрични и со две тесни крилести линии. [[Лист|Листовите]] се долги 10-30 мм, издолжени до ланцетни или елиптични, со заоблена основа и приседнати, врвот постепено заострен, сивозелени и кожести, рабовите делумно усукани, со многу проѕирни жлезди и јасно изразена средна жилка одоздола. [[Цвет|Цветовите]] се големи, со дијаметар од 20 до 60 мм, самостојни или групирани по неколку. Брактеите се налик на листови, но многу помали од чашката. Чашката е меуресто набабрена. Чашкините ливчиња се голи, различни по големина и се преклопуваат, јајцевидни или широко јајцевидни, целосни, жолтозелени, врвот им е умерено заострен, со долги светли линејни жлезди по површината. Венечните ливчиња се долги 15-25 мм, без црни жлезди, понекогаш со малку жлезди, но со многу линејни светлоцрвено-кафеави жлезди. [[Прашник|Прашниците]] се во три групи; секоја антера има црна жлезда. Плодната кутијка е долга 8-12 мм, темнокафеава, со мрежа од тенки смолни канали. [[Семе|Семките]] се долги 1,3-1,5 мм, цилиндрично-бубрежни, со мрежесто набрана површина.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија, Том I, св. 3.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1995|location=Скопје|pages=488-489}}</ref> Расте на суви тревни терени со силикатна подлога до 1.700 метри надморска височина. Во Македонија претставува многу распространета билка. Се среќава во [[Велес]] – с. [[Чашка]]; клисура на р. [[Тополка]]; [[Овче Поле]] – [[Богословец (село)|Богословец]]; [[Штип]] – Кумлак и Исар; [[Кочани]] – с. [[Истибања]]; [[Струмица]] – с. [[Ново Село (Струмичко)|Ново Село]]; [[Демир Капија]]; [[Гевгелија]] – [[Смрдлива Вода]], с. [[Богданци]]; [[Прилеп]] – Дабничка Планина, [[Загорани]], [[Маркови Кули (Прилеп)|Маркови Кули]], [[Клисура (географија)|Дервен]], [[Плетвар]] и Бакарно Гумно; [[Мариово]]; [[Крушево]]; [[Демир Хисар]] – [[Граиште]], [[Слепче (Демирхисарско)|Слепче]], [[Церово (Гостиварско)|Церово]]; [[Битола]] – [[Кукуречани]], Црновршка Река; [[Ресен]] – [[Лева Река]], [[Грнчари]], [[Подмочани]], [[Брајчино]]; [[Охрид]] – [[Велгошти]]; [[Пелистер]] – [[Магарево]], Копанки; Нице; [[Беласица]].<ref name=":0" /> === Варијабилност === * ''Hypericum olympicum var. olympicum -'' Стебленцата се повисоки од 20 см. Листовите се распоредени по целата површина и имаат густи прозрачни жлезди. Широко распространето растение во потоплите региони на [[Македонија]]. Горните податоци се однесуваат на неговата распространетост.<ref name=":0" /> * ''Hypericum olympicum var. minor -'' Стебленцата се ниски, од 10 до 15 см. Листовите имаат ретки прозрачни жлезди или тие се лоцирани само на врвот на листот. Се среќава во појужните делови на Македонија, и тоа: [[Гевгелија]] над с. [[Богданци]], помеѓу селата [[Негорци]] и [[Серменин]], над с. [[Перово]]; [[Кожуф]] Висока Чука; [[Демиркаписка Клисура|клисура Демир Капија]] - жел. станица Клисура и над хидроцентралата „Дошница"; пл. [[Дудица]]; пл. [[Беласица]] над с. [[Банско]].<ref name=":0" /> == Употреба == === Народна медицина === ''H. olympicum'' f. ''olympicum'' се користи заедно со други видови од родот ''[[Кантарион (род)|Hypericum]]'' во делови од рурална [[Турција]] како традиционална народна медицина. Вообичаено, неговите цветови се берат и се користат за лекување на болки во стомакот, посекотини и изгореници.<ref>{{Наведено списание|last=Akbulut|first=Sefa|last2=Özkan|first2=Zafer Cemal|last3=Kalankan|first3=Gökçe|date=2017-12-20|title=Some Plants and Their Effects Used in Traditional Treatment of Diseases at Çorum Province in Turkey|journal=International Journal of Secondary Metabolite|pages=330–339|doi=10.21448/ijsm.373823|issn=2148-6905|doi-access=free}}</ref> == Галерија == <gallery mode="nolines" heights="120"> Податотека:Hypericum_olympicum_2016-09-10_4339.jpg|алт=Young plant| Младо растение Податотека:Hypericum_olympicum_L._(AM_AK298043-4).jpg|алт=Beginning to flower| Почеток на цветањето Податотека:National_Botanic_Garden,Dublin,Ireland_-_panoramio_(27).jpg|алт=In full bloom| Во полн цут Податотека:Hypericum_adenophyllum-IMG_4797.jpg|алт=Full bloom detail| Детал од целосен цвет Податотека:Hypericum_olympicum_2015-07-01_4026.jpg|алт=Flower detail| Детали од цвет Податотека:Hypericum_olympicum_2016-09-10_4338b.jpg|алт=In fruit| Во овошје Податотека:Hypericum olympicum - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Hypericum olympicum Податотека:Hypericum olympicum 02 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Hypericum olympicum Податотека:Hypericum olympicum 03 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Hypericum olympicum Податотека:Hypericum olympicum 04 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Hypericum olympicum Податотека:Hypericum olympicum 05 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Hypericum olympicum Податотека:Hypericum olympicum 06 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Hypericum olympicum Податотека:Hypericum olympicum 07 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Hypericum olympicum Податотека:Hypericum olympicum 08 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Hypericum olympicum Податотека:Hypericum olympicum var. minor - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Hypericum olympicum var. minor Податотека:Hypericum olympicum var. minor 02 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Hypericum olympicum var. minor Податотека:Hypericum olympicum var. minor 03 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Hypericum olympicum var. minor Податотека:Hypericum olympicum var. minor 05 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Hypericum olympicum var. minor Податотека:Hypericum olympicum var. minor 02 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Hypericum olympicum var. minor </gallery> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Ризница-ред}} * {{Викивидови-ред}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Србија]] [[Категорија:Флора на Црна Гора]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Албанија]] [[Категорија:Флора на Сирија]] [[Категорија:Флора на Турција]] [[Категорија:Флора на Грција]] [[Категорија:Флора на Бугарија]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Кантарион (род)]] [[Категорија:Говорни статии]] [[Категорија:Статии со микроформати hAudio]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Кантариони]] nqax1wpd1kddfa17sgt1zjznk25fwdp 4 1397501 5576939 5576815 2026-06-14T12:51:22Z Andrew012p 85224 /* Гласање */ 5576939 wikitext text/x-wiki {{Напатствија за избрана статија/2}} == [[Александар Мартулков]] == === Информации === <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Статијата е предложена за дискусија во 19:31, 12 јуни 2026 (CEST).</span> Според мене, статијата добро ја обработува темата. [[User:Gurther|Gurther]] <small>([[User talk:Gurther|разговор]])</small> 19:31, 12 јуни 2026 (CEST) === Извадок === [[Податотека:Alekso Martulkov.jpg|десно|250п]] '''[[Александар Мартулков|Александар Ончев Мартулков]]''', познат по псевдонимот '''Бизмарк''' — [[Македонци|македонски]] револуционер и политичар. Меѓу првите пропагатори на [[социјализам|социјализмот]] во [[Македонија (регион)|Македонија]]. Деец на [[Македонската револуционерна организација]] и учесник во [[Илинденското востание]]. Член и раководител на [[ВМРО (Обединета)]] во [[1930-тите]]. Роден во сиромашно работничко семејство, стекнал више образование во [[Скопско педагошко училиште|Скопското педагошко училиште]]. Во [[1894|1894 година]] се приклучил во социјалистичкото движење со поттик од [[Васил Главинов]]. Како член на [[Македонска социјалистичка група|Македонската социјалистичка група]], учествувал во [[Празнување на ден на трудот во 1896 година (Софија)|првото празнување на ден на трудот во Бугарија]]. Во [[1900-ти|1900-тите]] соработувал со [[Велешки револуционерен реон|Велешкиот револуционерен реон]] и [[Иван Наумов Аљабакот|Иван Аљабакот]]. Во [[1906|1906 година]] се преселил во [[Софија]] каде се приклучил во [[Бугарска комунистичка партија|Бугарската комунистичка партија]]. Учествувал во политичкото управување на Македонија по [[Младотурската револуција]]. За време на [[Првата светска војна]], го основал [[Комитет на дезертери|Комитетот на дезертери]] каде префрлил македонски борци од српската војска во [[Царство Бугарија|Царството Бугарија]]. Во текот на војната бил секретар на [[Општина Оморани]] и подоцна чиновник во [[Косово и Метохија]]. По војната се приклучил во [[Емигрантски комунистички сојуз|Емигрантскиот комунистички сојуз]] и [[Велешко благотворително братство „Рајко Жинзифов“|Велешкото благотворително братство „Рајко Жинзифов“]]. Во [[1931|1931 година]] бил одбран за пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]], заедно со [[Христо Трајков]]. Во [[1932|1932 година]] почнал со издавањето на [[Македонско знаме (1932 - 1934)|весникот „''Македонско знаме''“]], [[1933|следната година]] доживеал неуспешен обид на атентат од [[Михајловисти|Михајловистите]]. На [[8 јули]] [[1936|1936 година]], го осудиле Мартуков заедно со [[Судски процес против ВМРО (Обединета)|останатите членови на ЦК на ВМРО (Обединета)]]. Учествувал во [[Народноослободителната борба]]. Во [[1944|1944 година]] се приклучил во [[Президиумот на АСНОМ]] и подоцна во [[Собрание на Македонија|народното собрание на НР Македонија]]. Помогнал со спроведување на [[Илинденска пензија|Илинденската пензија]] и подоцна доделување на [[Илинденска споменица|Илинденската споменица]]. Во [[1954|1954 година]] ги објавил неговите спомени насловени [[Моето учество во револуционерните борби на Македонија|„''Моето учество во револуционерните борби на Македонија''“]]. Во текот на [[1960-тите]], [[Лазар Колишевски]] го изолирал Мартулков од секојдневните политички функции. Незадоволен со режимот, се преселил во [[Народна Република Бугарија]] каде починал. (''[[Александар Мартулков|Дознајте повеќе...]]'') == Дискусија == == Гласање == '''(0/0/0); Закажано да заврши во 19:31 ч. на [[19 јуни]] [[2026]] г. (CEST)''' === За === {{за}}[[User:Dandarmkd|Dandarmkd]] <small>([[User talk:Dandarmkd|разговор]])</small> 21:55, 13 јуни 2026 (CEST) {{за}} - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 11:38, 14 јуни 2026 (CEST) {{за}} [[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 14:50, 14 јуни 2026 (CEST) === Против === === Воздржан === [[Категорија:Википедија:Кандидати за избрана статија|Александар Мартулков]] 61tkfp3n00zzewzt6gp8rvx2mpu5n6r 5576946 5576939 2026-06-14T12:56:26Z Andrew012p 85224 /* Гласање */ 5576946 wikitext text/x-wiki {{Напатствија за избрана статија/2}} == [[Александар Мартулков]] == === Информации === <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Статијата е предложена за дискусија во 19:31, 12 јуни 2026 (CEST).</span> Според мене, статијата добро ја обработува темата. [[User:Gurther|Gurther]] <small>([[User talk:Gurther|разговор]])</small> 19:31, 12 јуни 2026 (CEST) === Извадок === [[Податотека:Alekso Martulkov.jpg|десно|250п]] '''[[Александар Мартулков|Александар Ончев Мартулков]]''', познат по псевдонимот '''Бизмарк''' — [[Македонци|македонски]] револуционер и политичар. Меѓу првите пропагатори на [[социјализам|социјализмот]] во [[Македонија (регион)|Македонија]]. Деец на [[Македонската револуционерна организација]] и учесник во [[Илинденското востание]]. Член и раководител на [[ВМРО (Обединета)]] во [[1930-тите]]. Роден во сиромашно работничко семејство, стекнал више образование во [[Скопско педагошко училиште|Скопското педагошко училиште]]. Во [[1894|1894 година]] се приклучил во социјалистичкото движење со поттик од [[Васил Главинов]]. Како член на [[Македонска социјалистичка група|Македонската социјалистичка група]], учествувал во [[Празнување на ден на трудот во 1896 година (Софија)|првото празнување на ден на трудот во Бугарија]]. Во [[1900-ти|1900-тите]] соработувал со [[Велешки револуционерен реон|Велешкиот револуционерен реон]] и [[Иван Наумов Аљабакот|Иван Аљабакот]]. Во [[1906|1906 година]] се преселил во [[Софија]] каде се приклучил во [[Бугарска комунистичка партија|Бугарската комунистичка партија]]. Учествувал во политичкото управување на Македонија по [[Младотурската револуција]]. За време на [[Првата светска војна]], го основал [[Комитет на дезертери|Комитетот на дезертери]] каде префрлил македонски борци од српската војска во [[Царство Бугарија|Царството Бугарија]]. Во текот на војната бил секретар на [[Општина Оморани]] и подоцна чиновник во [[Косово и Метохија]]. По војната се приклучил во [[Емигрантски комунистички сојуз|Емигрантскиот комунистички сојуз]] и [[Велешко благотворително братство „Рајко Жинзифов“|Велешкото благотворително братство „Рајко Жинзифов“]]. Во [[1931|1931 година]] бил одбран за пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]], заедно со [[Христо Трајков]]. Во [[1932|1932 година]] почнал со издавањето на [[Македонско знаме (1932 - 1934)|весникот „''Македонско знаме''“]], [[1933|следната година]] доживеал неуспешен обид на атентат од [[Михајловисти|Михајловистите]]. На [[8 јули]] [[1936|1936 година]], го осудиле Мартуков заедно со [[Судски процес против ВМРО (Обединета)|останатите членови на ЦК на ВМРО (Обединета)]]. Учествувал во [[Народноослободителната борба]]. Во [[1944|1944 година]] се приклучил во [[Президиумот на АСНОМ]] и подоцна во [[Собрание на Македонија|народното собрание на НР Македонија]]. Помогнал со спроведување на [[Илинденска пензија|Илинденската пензија]] и подоцна доделување на [[Илинденска споменица|Илинденската споменица]]. Во [[1954|1954 година]] ги објавил неговите спомени насловени [[Моето учество во револуционерните борби на Македонија|„''Моето учество во револуционерните борби на Македонија''“]]. Во текот на [[1960-тите]], [[Лазар Колишевски]] го изолирал Мартулков од секојдневните политички функции. Незадоволен со режимот, се преселил во [[Народна Република Бугарија]] каде починал. (''[[Александар Мартулков|Дознајте повеќе...]]'') == Дискусија == == Гласање == '''(0/0/0); Закажано да заврши во 19:31 ч. на [[19 јуни]] [[2026]] г. (CEST)''' === За === {{за}}[[User:Dandarmkd|Dandarmkd]] <small>([[User talk:Dandarmkd|разговор]])</small> 21:55, 13 јуни 2026 (CEST) {{за}} - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 11:38, 14 јуни 2026 (CEST) {{за}} --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 14:50, 14 јуни 2026 (CEST) === Против === === Воздржан === [[Категорија:Википедија:Кандидати за избрана статија|Александар Мартулков]] m7kfybsu3lz6q9385sfvtu6cxjgcq69 5577195 5576946 2026-06-15T07:58:22Z Jtasevski123 69538 /* Гласање */ 5577195 wikitext text/x-wiki {{Напатствија за избрана статија/2}} == [[Александар Мартулков]] == === Информации === <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Статијата е предложена за дискусија во 19:31, 12 јуни 2026 (CEST).</span> Според мене, статијата добро ја обработува темата. [[User:Gurther|Gurther]] <small>([[User talk:Gurther|разговор]])</small> 19:31, 12 јуни 2026 (CEST) === Извадок === [[Податотека:Alekso Martulkov.jpg|десно|250п]] '''[[Александар Мартулков|Александар Ончев Мартулков]]''', познат по псевдонимот '''Бизмарк''' — [[Македонци|македонски]] револуционер и политичар. Меѓу првите пропагатори на [[социјализам|социјализмот]] во [[Македонија (регион)|Македонија]]. Деец на [[Македонската револуционерна организација]] и учесник во [[Илинденското востание]]. Член и раководител на [[ВМРО (Обединета)]] во [[1930-тите]]. Роден во сиромашно работничко семејство, стекнал више образование во [[Скопско педагошко училиште|Скопското педагошко училиште]]. Во [[1894|1894 година]] се приклучил во социјалистичкото движење со поттик од [[Васил Главинов]]. Како член на [[Македонска социјалистичка група|Македонската социјалистичка група]], учествувал во [[Празнување на ден на трудот во 1896 година (Софија)|првото празнување на ден на трудот во Бугарија]]. Во [[1900-ти|1900-тите]] соработувал со [[Велешки револуционерен реон|Велешкиот револуционерен реон]] и [[Иван Наумов Аљабакот|Иван Аљабакот]]. Во [[1906|1906 година]] се преселил во [[Софија]] каде се приклучил во [[Бугарска комунистичка партија|Бугарската комунистичка партија]]. Учествувал во политичкото управување на Македонија по [[Младотурската револуција]]. За време на [[Првата светска војна]], го основал [[Комитет на дезертери|Комитетот на дезертери]] каде префрлил македонски борци од српската војска во [[Царство Бугарија|Царството Бугарија]]. Во текот на војната бил секретар на [[Општина Оморани]] и подоцна чиновник во [[Косово и Метохија]]. По војната се приклучил во [[Емигрантски комунистички сојуз|Емигрантскиот комунистички сојуз]] и [[Велешко благотворително братство „Рајко Жинзифов“|Велешкото благотворително братство „Рајко Жинзифов“]]. Во [[1931|1931 година]] бил одбран за пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]], заедно со [[Христо Трајков]]. Во [[1932|1932 година]] почнал со издавањето на [[Македонско знаме (1932 - 1934)|весникот „''Македонско знаме''“]], [[1933|следната година]] доживеал неуспешен обид на атентат од [[Михајловисти|Михајловистите]]. На [[8 јули]] [[1936|1936 година]], го осудиле Мартуков заедно со [[Судски процес против ВМРО (Обединета)|останатите членови на ЦК на ВМРО (Обединета)]]. Учествувал во [[Народноослободителната борба]]. Во [[1944|1944 година]] се приклучил во [[Президиумот на АСНОМ]] и подоцна во [[Собрание на Македонија|народното собрание на НР Македонија]]. Помогнал со спроведување на [[Илинденска пензија|Илинденската пензија]] и подоцна доделување на [[Илинденска споменица|Илинденската споменица]]. Во [[1954|1954 година]] ги објавил неговите спомени насловени [[Моето учество во револуционерните борби на Македонија|„''Моето учество во револуционерните борби на Македонија''“]]. Во текот на [[1960-тите]], [[Лазар Колишевски]] го изолирал Мартулков од секојдневните политички функции. Незадоволен со режимот, се преселил во [[Народна Република Бугарија]] каде починал. (''[[Александар Мартулков|Дознајте повеќе...]]'') == Дискусија == == Гласање == '''(0/0/0); Закажано да заврши во 19:31 ч. на [[19 јуни]] [[2026]] г. (CEST)''' === За === {{за}}[[User:Dandarmkd|Dandarmkd]] <small>([[User talk:Dandarmkd|разговор]])</small> 21:55, 13 јуни 2026 (CEST) {{за}} - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 11:38, 14 јуни 2026 (CEST) {{за}} --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 14:50, 14 јуни 2026 (CEST) {{за}} -- [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 09:58, 15 јуни 2026 (CEST) === Против === === Воздржан === [[Категорија:Википедија:Кандидати за избрана статија|Александар Мартулков]] qqv3oodxbcp3wvmgiyk24j6uro0o7r3 5577197 5577195 2026-06-15T07:59:16Z Jtasevski123 69538 /* За */ 5577197 wikitext text/x-wiki {{Напатствија за избрана статија/2}} == [[Александар Мартулков]] == === Информации === <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Статијата е предложена за дискусија во 19:31, 12 јуни 2026 (CEST).</span> Според мене, статијата добро ја обработува темата. [[User:Gurther|Gurther]] <small>([[User talk:Gurther|разговор]])</small> 19:31, 12 јуни 2026 (CEST) === Извадок === [[Податотека:Alekso Martulkov.jpg|десно|250п]] '''[[Александар Мартулков|Александар Ончев Мартулков]]''', познат по псевдонимот '''Бизмарк''' — [[Македонци|македонски]] револуционер и политичар. Меѓу првите пропагатори на [[социјализам|социјализмот]] во [[Македонија (регион)|Македонија]]. Деец на [[Македонската револуционерна организација]] и учесник во [[Илинденското востание]]. Член и раководител на [[ВМРО (Обединета)]] во [[1930-тите]]. Роден во сиромашно работничко семејство, стекнал више образование во [[Скопско педагошко училиште|Скопското педагошко училиште]]. Во [[1894|1894 година]] се приклучил во социјалистичкото движење со поттик од [[Васил Главинов]]. Како член на [[Македонска социјалистичка група|Македонската социјалистичка група]], учествувал во [[Празнување на ден на трудот во 1896 година (Софија)|првото празнување на ден на трудот во Бугарија]]. Во [[1900-ти|1900-тите]] соработувал со [[Велешки револуционерен реон|Велешкиот револуционерен реон]] и [[Иван Наумов Аљабакот|Иван Аљабакот]]. Во [[1906|1906 година]] се преселил во [[Софија]] каде се приклучил во [[Бугарска комунистичка партија|Бугарската комунистичка партија]]. Учествувал во политичкото управување на Македонија по [[Младотурската револуција]]. За време на [[Првата светска војна]], го основал [[Комитет на дезертери|Комитетот на дезертери]] каде префрлил македонски борци од српската војска во [[Царство Бугарија|Царството Бугарија]]. Во текот на војната бил секретар на [[Општина Оморани]] и подоцна чиновник во [[Косово и Метохија]]. По војната се приклучил во [[Емигрантски комунистички сојуз|Емигрантскиот комунистички сојуз]] и [[Велешко благотворително братство „Рајко Жинзифов“|Велешкото благотворително братство „Рајко Жинзифов“]]. Во [[1931|1931 година]] бил одбран за пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]], заедно со [[Христо Трајков]]. Во [[1932|1932 година]] почнал со издавањето на [[Македонско знаме (1932 - 1934)|весникот „''Македонско знаме''“]], [[1933|следната година]] доживеал неуспешен обид на атентат од [[Михајловисти|Михајловистите]]. На [[8 јули]] [[1936|1936 година]], го осудиле Мартуков заедно со [[Судски процес против ВМРО (Обединета)|останатите членови на ЦК на ВМРО (Обединета)]]. Учествувал во [[Народноослободителната борба]]. Во [[1944|1944 година]] се приклучил во [[Президиумот на АСНОМ]] и подоцна во [[Собрание на Македонија|народното собрание на НР Македонија]]. Помогнал со спроведување на [[Илинденска пензија|Илинденската пензија]] и подоцна доделување на [[Илинденска споменица|Илинденската споменица]]. Во [[1954|1954 година]] ги објавил неговите спомени насловени [[Моето учество во револуционерните борби на Македонија|„''Моето учество во револуционерните борби на Македонија''“]]. Во текот на [[1960-тите]], [[Лазар Колишевски]] го изолирал Мартулков од секојдневните политички функции. Незадоволен со режимот, се преселил во [[Народна Република Бугарија]] каде починал. (''[[Александар Мартулков|Дознајте повеќе...]]'') == Дискусија == == Гласање == '''(0/0/0); Закажано да заврши во 19:31 ч. на [[19 јуни]] [[2026]] г. (CEST)''' === За === {{за}}[[User:Dandarmkd|Dandarmkd]] <small>([[User talk:Dandarmkd|разговор]])</small> 21:55, 13 јуни 2026 (CEST) {{за}} - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 11:38, 14 јуни 2026 (CEST) {{за}} --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 14:50, 14 јуни 2026 (CEST) {{за}} Според мене одлична статија, немам никакви забелешки и сметам дека треба да биде избрана статија. -- [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 09:58, 15 јуни 2026 (CEST) === Против === === Воздржан === [[Категорија:Википедија:Кандидати за избрана статија|Александар Мартулков]] b15j5du1qctixasyn9kj304t6noiq15 5577214 5577197 2026-06-15T08:53:07Z Тиверополник 1815 /* За */ 5577214 wikitext text/x-wiki {{Напатствија за избрана статија/2}} == [[Александар Мартулков]] == === Информации === <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Статијата е предложена за дискусија во 19:31, 12 јуни 2026 (CEST).</span> Според мене, статијата добро ја обработува темата. [[User:Gurther|Gurther]] <small>([[User talk:Gurther|разговор]])</small> 19:31, 12 јуни 2026 (CEST) === Извадок === [[Податотека:Alekso Martulkov.jpg|десно|250п]] '''[[Александар Мартулков|Александар Ончев Мартулков]]''', познат по псевдонимот '''Бизмарк''' — [[Македонци|македонски]] револуционер и политичар. Меѓу првите пропагатори на [[социјализам|социјализмот]] во [[Македонија (регион)|Македонија]]. Деец на [[Македонската револуционерна организација]] и учесник во [[Илинденското востание]]. Член и раководител на [[ВМРО (Обединета)]] во [[1930-тите]]. Роден во сиромашно работничко семејство, стекнал више образование во [[Скопско педагошко училиште|Скопското педагошко училиште]]. Во [[1894|1894 година]] се приклучил во социјалистичкото движење со поттик од [[Васил Главинов]]. Како член на [[Македонска социјалистичка група|Македонската социјалистичка група]], учествувал во [[Празнување на ден на трудот во 1896 година (Софија)|првото празнување на ден на трудот во Бугарија]]. Во [[1900-ти|1900-тите]] соработувал со [[Велешки револуционерен реон|Велешкиот револуционерен реон]] и [[Иван Наумов Аљабакот|Иван Аљабакот]]. Во [[1906|1906 година]] се преселил во [[Софија]] каде се приклучил во [[Бугарска комунистичка партија|Бугарската комунистичка партија]]. Учествувал во политичкото управување на Македонија по [[Младотурската револуција]]. За време на [[Првата светска војна]], го основал [[Комитет на дезертери|Комитетот на дезертери]] каде префрлил македонски борци од српската војска во [[Царство Бугарија|Царството Бугарија]]. Во текот на војната бил секретар на [[Општина Оморани]] и подоцна чиновник во [[Косово и Метохија]]. По војната се приклучил во [[Емигрантски комунистички сојуз|Емигрантскиот комунистички сојуз]] и [[Велешко благотворително братство „Рајко Жинзифов“|Велешкото благотворително братство „Рајко Жинзифов“]]. Во [[1931|1931 година]] бил одбран за пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]], заедно со [[Христо Трајков]]. Во [[1932|1932 година]] почнал со издавањето на [[Македонско знаме (1932 - 1934)|весникот „''Македонско знаме''“]], [[1933|следната година]] доживеал неуспешен обид на атентат од [[Михајловисти|Михајловистите]]. На [[8 јули]] [[1936|1936 година]], го осудиле Мартуков заедно со [[Судски процес против ВМРО (Обединета)|останатите членови на ЦК на ВМРО (Обединета)]]. Учествувал во [[Народноослободителната борба]]. Во [[1944|1944 година]] се приклучил во [[Президиумот на АСНОМ]] и подоцна во [[Собрание на Македонија|народното собрание на НР Македонија]]. Помогнал со спроведување на [[Илинденска пензија|Илинденската пензија]] и подоцна доделување на [[Илинденска споменица|Илинденската споменица]]. Во [[1954|1954 година]] ги објавил неговите спомени насловени [[Моето учество во револуционерните борби на Македонија|„''Моето учество во револуционерните борби на Македонија''“]]. Во текот на [[1960-тите]], [[Лазар Колишевски]] го изолирал Мартулков од секојдневните политички функции. Незадоволен со режимот, се преселил во [[Народна Република Бугарија]] каде починал. (''[[Александар Мартулков|Дознајте повеќе...]]'') == Дискусија == == Гласање == '''(0/0/0); Закажано да заврши во 19:31 ч. на [[19 јуни]] [[2026]] г. (CEST)''' === За === {{за}}[[User:Dandarmkd|Dandarmkd]] <small>([[User talk:Dandarmkd|разговор]])</small> 21:55, 13 јуни 2026 (CEST) {{за}} - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 11:38, 14 јуни 2026 (CEST) {{за}}--[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 14:50, 14 јуни 2026 (CEST) {{за}} Според мене одлична статија, немам никакви забелешки и сметам дека треба да биде избрана статија. -- [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 09:58, 15 јуни 2026 (CEST) {{за}}--[[User:Тиверополник|Тиверополник]] <small>([[User talk:Тиверополник|разговор]])</small> 10:53, 15 јуни 2026 (CEST) === Против === === Воздржан === [[Категорија:Википедија:Кандидати за избрана статија|Александар Мартулков]] se7fx1eupnbm4htb2cb6jaatgath5pk 0 1397526 5577169 5576331 2026-06-15T04:56:54Z Orce Wiki 121850 5577169 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}{{Taxobox | name = Alyssum corymbosum | status = | image = Alyssum corymbosum - Flora Exsiccata Macedonica.jpg | image_caption = | domain_sv = | domain = | regnum_sv = | regnum = Plantae | divisio_sv = | divisio = Tracheophyta | classis_sv = | classis = Magnoliopsida | ordo_sv = | ordo = Brassicales | familia_sv = | familia = [[Brassicaceae]] | genus_sv = | genus = [[Alyssum]] | species_sv = | species = '''Alyssum corymbosum''' | taxon = Alyssum corymbosum | taxon_authority = | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | synonyms = }}'''''Alyssum corymbosum''''' — [[Вид (биологија)|вид]] [[Повеќегодишно растение|повеќегодишно]] [[Зелјесто растение|тревесто]] [[Растенија|растение]] кое припаѓа на [[Род (биологија)|родот]] ''[[Alyssum]]'' и [[Семејство (биологија)|семејството]] [[Зелки|''Brassicaceae'']]. == Опис и распространетост == Растението е високо до 50 см, целосно покриено со разгранети и ѕвездести влакна. Од неговата основа излегуваат бројни исправени стебленца. Стебленцата се покриени со разгранети влакна, од кои дел имаат значително издолжени краци. [[Лист|Листовите]] при основата се обратно јајцевидно-ланцетни, со тап врв, постепено стеснети во кратка дршка, со цел раб или со ретки запчиња. Листовите на [[Стебло|стеблото]] се ланцетовидни, прилепени, со тап врв, најчесто цели, а понекогаш со малку запчиња. Долната страна е густо покриена со ѕвездести влакна, додека на горната страна, краците на некои разгранети влакна значително се издолжени. [[Цвет|Цветовите]] се собрани во гроздовидно-штитовидна група. Ливчињата на чашката се долги 2–2,5 мм, широко елиптични, со разгранети влакна на задната страна и бел, широк, мембранозен раб. Венечните листови се долги околу 4 мм, без влакна, жолти, обратно јајцевидни, со всечен врв и нагло стеснети во мала дршка. Шушменчињата (плодовите) се долги 4,5–5,5 мм, голи, округли и со силно испакнати капачиња. Во секоја комора се формираат по 2–4 [[Семе|семиња]]. Семињата се кафеави и имаат крилест раб широк 0,3–0,5 мм. Столпчето е долго 1,5–2 мм, тенко, цилиндрично и без влакна. Плодните дршки се долги 3,5–5 мм, покриени со ѕвездести влакна, од кои некои краци се значително издолжени.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија, Том I, св. 3.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1995|location=Скопје|pages=657-658}}</ref> Расте во ретки дабови и букови шуми, крај варовнички карпи и на каменливи терени. Се среќава на [[Скопска Црна Гора]] (Групче), [[Шар Планина]], [[Јабланица]] – [[Караџица]] (Рада Планина), [[Бистра (планина)|Бистра]], [[Дешат]] – [[Крчин]], [[Галичица]], [[Дервенска Клисура|Жеденска Клисура]], клисурата на [[Радика]] и клисурата на [[Раец (река)|Раец]]–Вариш.<ref name=":0" /> == Галерија == <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Alyssum corymbosum 02 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Alyssum corymbosum Податотека:Alyssum corymbosum 03 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Alyssum corymbosum Податотека:Alyssum corymbosum 04 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Alyssum corymbosum </gallery> == Наводи == {{наводи}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] mgc1zhbxj38p37eu32247hfto93wys6 0 1397527 5577176 5576336 2026-06-15T05:53:10Z Orce Wiki 121850 5577176 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}{{Taxobox | name = ''Dianthus degenii'' | status = | image =Dianthus Degenii - Flora Exsiccata Macedonica.jpg | image_caption = | domain_sv = | domain = | regnum_sv = | regnum = Plantae | divisio_sv = | divisio = Tracheophyta | classis_sv = | classis = Magnoliopsida | ordo_sv = | ordo = Caryophyllales | familia_sv = | familia = Caryophyllaceae | genus_sv = | genus = [[Dianthus]] | species_sv = | species = '''Dianthus degenii''' | taxon = | taxon_authority = | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | synonyms = }}'''Dianthus degenii''' — [[Вид (биологија)|вид]] каранфил од [[Род (биологија)|родот]] [[Каранфил (род)|''Carnation'']] и [[Семејство (биологија)|семејството]] [[Каранфили|''Caryophyllaceae'']]. == Опис и распространетост == [[Повеќегодишно растение]] со лежечки стерилни гранчиња и исправени цветни гранчиња високи 15–25 см. Стеблото понекогаш има кратки влакненца и не е мазно. [[Лист|Листовите]] на стерилните гранчиња се долги 5–7 мм, широки околу 1 мм, зелени и голи, со тап или заострен врв, а на долната страна имаат јасно видлива средна жила и по една жила долж рабовите. Рабовите и средната жила се рапави. Листовите на стеблото најчесто се распоредени во четири пара, со заострен врв, долги колку интернодиумите или нешто покуси. Лисните ракавци се долги колку што се широки или покуси. [[Цвет|Цветовите]] се поединечни, поставени на врвовите на цветните гранчиња и имаат долги дршки. Чашкините лушпи се најчесто 2, понекогаш 4, долги околу една третина до половина од чашката, јајцевидни, кожести, кремави, светлокафеави или црвени, без влакна, со тесен мембранозен раб, долги 5–6 мм и нагло стеснети во осил долг 1,5–2 мм. Чашката е долга 8–14 мм, широка 2–2,5 мм, цилиндрична, најширока во долниот дел, црвена или поретко зелена, без влакна. Запците на чашката се долги 3–4 мм, широки 1,5 мм во основата, триаголни, со широк мембранозен раб и со остар или шилест врв. Венечната ламина е долга 6–7 мм и покриена со влакненца.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 2.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1993|isbn=|location=Скопје|pages=369}}</ref> Расте на високопланински пасишта и каменливи места, на височини од 1300 до 2700 метри надморска височина. Претставува многу распространето растение. Се среќава на бројни планини: [[Шар Планина]], [[Кораб]], [[Дешат]], [[Јабланица]], [[Јакупица]], [[Бистра (планина)|Бистра]], [[Илинска Планина]], [[Галичица]], [[Скопска Црна Гора]] и [[Крушево|Крушевско]].<ref name=":0" /> == Галерија == <gallery heights="200"> Податотека:Dianthus Degenii 02 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Dianthus Degenii Податотека:Dianthus Degenii 03 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Dianthus Degenii </gallery> == Наводи == {{Наводи}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] ps8ifzmqxixlpnoz2xk4s860u6jkdp6 0 1397528 5577179 5576337 2026-06-15T06:25:46Z Orce Wiki 121850 5577179 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}{{Taxobox | name = ''Dianthus minutiflorus'' | status = | image =Dianthus Minutiflorus - Flora Exsiccata Macedonica.jpg | image_caption = | domain_sv = | domain = | regnum_sv = | regnum = Plantae | divisio_sv = | divisio = Tracheophyta | classis_sv = | classis = Magnoliopsida | ordo_sv = | ordo = Caryophyllales | familia_sv = | familia = Caryophyllaceae | genus_sv = | genus = [[Dianthus]] | species_sv = | species = '''Dianthus minutiflorus''' | taxon = | taxon_authority = | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | synonyms = }}'''''Dianthus minutiflorus''''' — [[Вид (биологија)|вид]] каранфил од [[Род (биологија)|родот]] [[Каранфил (род)|''Carnation'']] и [[Семејство (биологија)|семејството]] [[Каранфили|''Caryophyllaceae'']]. == Опис и распространетост == [[Повеќегодишно растение]] високо до 40 см, силно разгрането во основата, со бројни исправени цветни стебленца без гранки и со многу стерилни гранчиња чии листови се собрани во снопчиња. [[Лист|Листовите]] на стерилните гранчиња се долги 20–40 мм, широки 1,5–2 мм, линејно ланцетни, кожести, со груб раб и постепено заострен врв. Листовите на стеблото достигнуваат најмногу 25 мм и се 3–4 пати покуси од интернодиумите. Лисните ракавци се долги 2–2,5 пати повеќе од нивната ширина. [[Цвет|Цветовите]] се поединечни на врвовите на гранчињата, а ретко се јавуваат по два. Има четири чашкини лушпи, белузлави или пурпурни, овално јајцевидни, долги околу 6 мм, нагло стеснети во краток триаголен осил долг 1–1,5 мм, и зафаќаат една третина од должината на чашката. Чашката е долга 10–11 мм, широка 3–4 мм, најчесто пурпурна. Запците на чашката се мали, долги 2–3 мм, широки до 1,5 мм во основата, широко триаголни, со остар врв и мембранозен раб. Венечните ливчиња имаат цел раб и се бели.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 2.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1993|location=Скопје|pages=367}}</ref> Расте на високопланински каменливи терени и пасишта со ниски грмушки на варовничка подлога, на височини од 1500 до 2500 метри надморска височина. Претставува многу распространето растение на [[Шар Планина]], [[Кораб]], [[Дешат]], [[Бистра (планина)|Бистра]], [[Јакупица]], [[Пелистер]], [[Дудица]], [[Галичица]] и [[Илинска Планина]].<ref name=":0" /> == Галерија == <gallery heights="200"> Податотека:Dianthus Minutiflorus 02 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Dianthus Minutiflorus Податотека:Dianthus Minutiflorus 03 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Dianthus Minutiflorus </gallery> == Наводи == {{Наводи}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] a2t5mizsupx36cm18y9a39iehw0i7bl 0 1397529 5577187 5576338 2026-06-15T07:22:38Z Orce Wiki 121850 5577187 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}{{Taxobox | name = ''Dianthus pubescens'' | status = | image =Dianthus Pubescens var. glandulosopubescens - Flora Exsiccata Macedonica.jpg | image_caption = | domain_sv = | domain = | regnum_sv = | regnum = Plantae | divisio_sv = | divisio = Tracheophyta | classis_sv = | classis = Magnoliopsida | ordo_sv = | ordo = Caryophyllales | familia_sv = | familia = Caryophyllaceae | genus_sv = | genus = [[Dianthus]] | species_sv = | species = '''Dianthus pubescens''' | taxon = | taxon_authority = | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | synonyms = }}'''''Dianthus pubescens''''' — [[Вид (биологија)|вид]] каранфил од [[Род (биологија)|родот]] [[Каранфил (род)|''Carnation'']] и [[Семејство (биологија)|семејството]] [[Каранфили|''Caryophyllaceae'']]. == Опис и распространетост == [[Повеќегодишно растение]] чие [[стебло]] се разгранува од основата, а горните делови се делат дихотомно. Целото е покриено со жлезди и влакненца. [[Лист|Листовите]] на стерилните гранчиња се групирани во снопчиња; тие се тесни и линејни, долги 20–30 мм, со три жили и постепено заострен врв. Листовите на стеблото се идентични со базалните, но покуси од интернодиумите. Лисните ракавци се долги колку што е широчината на стеблото. [[Цвет|Цветовите]] се поединечни, понекогаш по два, и се носат на долги дршки. Има две лушпи на чашката, зелени, обратно овални, на врвот нагло стеснети во зелен осил долг 3–4 мм, кој стигнува до половина од чашката. Чашката е зелена, без влакна, тесно цилиндрична и долга 17–20 мм. Запците на чашката се долги 5 мм, широки 1,2 мм и завршуваат со тенок шилест врв. Венечните ливчиња имаат црвена ламина, влакнеста во основата и со назабен раб.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 2.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1993|location=Скопје|pages=377}}</ref> Расте на варовнички каменливи терени и пасишта во дабовиот појас, на околу 1000 метри надморска височина.<ref name=":0" /> == Варијабилност == * ''Dianthus pubescens var. pubescens'' - Чашката е гола. Иако се наведува од некои автори, во [[Македонија]] не се среќава.<ref name=":0" /> * ''Dianthus pubescens var. glandulosopubescens'' ''(Hal.)'' - Чашката е жлездесто влакнеста. Цветовите се розови. Претставува многу ретко растение. Се среќава на пл. [[Китка]] - помеѓу Преслап и [[Кадина Река]] и покрај Кадина Река; [[Јакупица]] - помеѓу с. [[Нежилово (Велешко)|Нежилово]] и изворот на р. [[Бабуна (река)|Бабуна]].<ref name=":0" /> == Галерија == <gallery heights="200"> Податотека:Dianthus Pubescens var. glandulosopubescens 02 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Dianthus Pubescens var. glandulosopubescens Податотека:Dianthus Pubescens var. glandulosopubescens 03 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Dianthus Pubescens var. glandulosopubescens </gallery> == Наводи == {{Наводи}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] 5pt9215przefoped6k2k1vxuts3smlf 0 1397548 5577075 5576895 2026-06-14T19:08:39Z Carshalton 30527 /* Надворешни врски */ 5577075 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | name = Лајл Фостер | image = [[File:Lyle Foster 29112025 (6).jpg|200px|]] | fullname = Лајл Брент Фостер<ref>{{cite web |url=https://www.fifadata.com/document/FWYC/2019/pdf/FWYC_2019_SquadLists.pdf |title=FIFA U-20 World Cup Poland 2019: List of Players: South Africa |publisher=FIFA |page=20 |date=13 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200206013743/https://www.fifadata.com/document/FWYC/2019/pdf/FWYC_2019_SquadLists.pdf |archive-date=6 February 2020}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|2000|9|3|df=y}} | birth_place = [[Карлтонвил]], [[ЈАР]] | nationality = {{flagsport|RSA}} [[Јужна Африка]] | height = {{height|m=1.85}} | position = {{Football/FW}} | currentclub = {{Fb team Burnley}} | clubnumber = 9 | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Orlando Pirates}} | years1 = 2017-2019 | caps1 = 11 | goals1 = 1 | clubs1 = {{Fb team Orlando Pirates}} | years2 = 2019 | caps2 = 8 | goals2 = 3 | clubs2 = {{Fb team Monaco 2}} | years3 = 2019-2020 | caps3 = 2 | goals3 = 0 | clubs3 = {{Fb team Monaco}} | years4 = 2019-2020 | caps4 = 18 | goals4 = 1 | clubs4 = →{{Fb team Cercle Brugge}} | years5 = 2020-2021 | caps5 = 5 | goals5 = 0 | clubs5 = {{Fb team Vitoria Guimaraes}} | years6 = 2021-2023 | caps6 = 44 | goals6 = 12 | clubs6 = {{Fb team Westerlo}} | years7 = 2023- | caps7 = 89 | goals7 = 11 | clubs7 = {{Fb team Burnley}} | nationalyears1 = 2016 | nationalcaps1 = 4 | nationalgoals1 = 1 | nationalteam1 = {{flagsport|RSA}} [[Фудбалска репрезентација на Јужна Африка под 17 години|Јужна Африка 17]] | nationalyears2 = 2017–2019 | nationalcaps2 = 7 | nationalgoals2 = 5 | nationalteam2 = {{flagsport|RSA}} [[Фудбалска репрезентација на Јужна Африка под 20 години|Јужна Африка 20]] | nationalyears3 = 2019–2021 | nationalcaps3 = 6 | nationalgoals3 = 0 | nationalteam3 = {{flagsport|RSA}} [[Фудбалска репрезентација на Јужна Африка под 23 години|Јужна Африка 23]] | nationalyears4 = 2015– | nationalcaps4 = 32 | nationalgoals4 = 10 | nationalteam4 = {{flagsport|RSA}} [[Фудбалска репрезентација на Јужна Африка|Јужна Африка]] }} '''Лајл Брент Фостер''' (роден на [[3 септември]] [[2000]] година во [[Карлтонвил]]) — [[Јужноафриканска Република|јужноафрикански]] [[фудбалер]], [[Напад (фудбал)|напаѓач]] на {{Fb team (N) Burnley}} и на [[Фудбалска репрезентација на Јужна Африка|јужноафриканската репрезентација]]. ==Клупска кариера== Фостер израснал во младинскиот сектор на [[Орландо Пајретс]], за кој гои имал своето деби за првиот тим на 15 септември 2017 година за време на натпреварот од [[Фудбалски куп на Јужна Африка|Јужноафриканскиот куп]], кој завршил нерешено 0-0 против [[ФК Марицбург Јунајтед|Марицбург Јунајтед]].<ref>{{Cite web |date=2018-08-05 |title=Augustine Mahlonoko – Remember the Name – Orlando Pirates FC |url=https://www.orlandopiratesfc.com/news/augustine-mahlonoko-remember-the-name/ |access-date=2024-06-14 |website=www.orlandopiratesfc.com |language=en-ZA}}</ref> На 22 јануари 2018 година, тој го постигнал својот прв гол за Орландо Пајретс во ремито 1–1 против [[ФК Полокване Сити|Полокване Сити]].<ref>{{Cite web |date=2018-01-20 |title=Bucs held at home – Orlando Pirates FC |url=https://www.orlandopiratesfc.com/news/bucs-held-at-home/ |access-date=2024-06-14 |website=www.orlandopiratesfc.com |language=en-ZA}}</ref><ref>{{Cite web |date=2018-01-22 |title=Foster Opens his account – Orlando Pirates FC |url=https://www.orlandopiratesfc.com/news/foster-opens-his-account/ |access-date=2024-06-14 |website=www.orlandopiratesfc.com |language=en-ZA}}</ref> Во јануари 2019 година, тој потпишал за [[ФК Монако|Монако]], договор во трајност до јуни 2023 година.<ref>{{Cite web|last=|first=|date=2019-01-02|title=Lyle Foster joins AS Monaco|url=https://www.asmonaco.com/en/lyle-foster-a-las-monaco/|archive-url=https://web.archive.org/web/20200215183144/https://www.asmonaco.com/en/lyle-foster-a-las-monaco/|archive-date=15 February 2020|access-date=2020-08-15|publisher=AS Monaco|url-status=dead}}</ref> Откако најпрво играл во резервниот тим,<ref>{{cite news | url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/46739582 | title=Lyle Foster: South African teenager signs for Monaco | date=2 January 2019 | publisher=BBC | first=Oluwashina | last=Okeleji | accessdate=30 April 2019 }}</ref> на почетокот на следната сезона, тој го направил своето деби за првиот тим, започнувајќи го натпреварот од [[Лига 1 (Франција)|Лига 1]] против [[ФК Олимпик Лион|Олимпик Лион]] загубен со 0-3.<ref>{{cite web|url=https://www.transfermarkt.com/as-monaco_olympique-lyon/index/spielbericht/3195016|title=AS Monaco - Olympique Lyon 0-3|publisher=Transfermarkt|access-date=13 јуни 2026}}</ref> На 30 август 2019 година, Фостер се приклучил на сојузничкиот клуб на Монако [[ФК Серкл Бриж|Серкл Бриж]] во [[Белгија]] на позајмица до крајот на сезоната.<ref>{{Cite web|last=|first=|date=2019-08-30|title=Panzo and Foster join Cercle Brugge|url=https://www.asmonaco.com/en/panzo-and-foster-join-cercle-brugge/|archive-url=https://web.archive.org/web/20230922122550/https://www.asmonaco.com/en/panzo-and-foster-join-cercle-brugge/|archive-date=22 September 2023|access-date=2020-08-15|publisher=AS Monaco|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite press release|publisher=[[Cercle Brugge K.S.V.|Cercle Brugge]]|url=https://www.cerclebrugge.be/nl/news/jonathan-panzo-en-lyle-foster-naar-cercle-brugge|title=JONATHAN PANZO EN LYLE FOSTER NAAR CERCLE BRUGGE!|date=30 August 2019|language=Dutch}}</ref> На 13 август 2020 година, Фостер се приклучил на [[Виторија Гимараеш]] во трансфер вреден 1,2 милиони евра.<ref>{{Cite web|date=13 August 2020|title=Foster garantido por 5 épocas|url=http://www.vitoriasc.pt/pt/news/index/view/foster-garantido-por-5-epocas|archive-url=https://web.archive.org/web/20200815073833/https://www.vitoriasc.pt/pt/news/index/view/foster-garantido-por-5-epocas|archive-date=15 August 2020|access-date=2020-08-15|publisher=Vitória S.C|language=pt|url-status=dead}}</ref> Откако не добил голема минутажа во Португалија, во 2021 година, тој се вратил во Белгија каде му се приклучил на [[КВК Вестерло|Вестерло]], на позајмица до крајот на сезоната со опција за откуп.<ref>{{Cite web |date=2021-08-31 |title=Lyle Foster emprestado ao KVC Westerlo |url=https://vitoriasc.pt/2021/08/31/lyle-foster-emprestado-ao-kvc-westerlo/ |access-date=2023-10-26 |publisher=Vitória Sport Clube |language=pt-PT |archive-date=1 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201230556/https://vitoriasc.pt/2021/08/31/lyle-foster-emprestado-ao-kvc-westerlo/ |url-status=dead }}</ref> На 20 ноември 2011, тој постигнал два гола и забележал една асистенција во победата со 1-5 над {{Fb team (N) Lierse}}. Во летото 2022 година, Фостер се преселил во Вестерло на трајна основа и потпишал четиригодишен договор со клубот.<ref>{{cite web|publisher=Westerlo|url=https://kvcwesterlo.be/lyle-foster-signs-for-4-seasons/|title=Lyle Foster signs for 4 seasons|access-date=18 August 2022|archive-date=13 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220513125235/https://kvcwesterlo.be/lyle-foster-signs-for-4-seasons/|url-status=dead}}</ref> Во сезоната 2022-2023, Фостер одиграл 21 натпревар и постигнал 8 гола во [[Белгиска Про лига 2022-2023|белгиското првенство]] до крајот на јануари, кога го напуштил клубот. Во моментот на заминувањето, тој бил најдобар стрелец на клубот. Во јануари 2023 година, Фостер потпишал договор на четири и пол години со [[Англија|англискиот]] клуб од [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип|Чемпионшип лигата]], [[ФК Барнли|Барнли]].<ref>{{cite web|publisher=Burnley|url=https://www.burnleyfootballclub.com/content/clarets-capture-foster|title=Clarets-capture-foster|access-date=25 January 2023}}</ref> Вредноста на трасферот изнесувала околу 7 милиони евра, рекорд за јужноафрикански играч, која се искачила на 10 милиони евра откако ''„Кларетс“'' си обезбедиле пласман во [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата]] на крајот од сезоната, достигнување за кое Фостер придонел со 11 настапи и еден постигнат гол во победата со 3-0 на домашен терен над [[ФК Виган Атлетик|Виган Атлетик]].<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/64845273|title=Burnley 3-0 Wigan Athletic: Nathan Tella scores twice for Championship leaders|publisher=BBC|date=11 март 2023|access-date=14 јуни 2026}}</ref> Следната сезона, во Премиер лигата, тој одиграл 24 натпревари и постигнал 5 гола, но неговиот тим на крајот од сезоната испаднал во Чемпионшип. Неговиот прв гол во Премиер лигата, дошол на 27 август 2023, во поразот со 1-3 на [[Трф Мор]] од [[ФК Астон Вила|Астон Вила]].<ref>{{cite web|url=https://www.timeslive.co.za/sport/soccer/2023-08-27-watch-lyle-foster-scores-his-first-premier-league-goal/|title=WATCH | Lyle Foster scores his first Premier League goal|publisher=Times Live South Africa|date=27 август 2023|access-date=14 јуни 2026}}</ref> На 26 октомври 2023 година, Фостер потпишал нов петгодишен договор со Барнли.<ref>{{Cite web |date=26 October 2023 |title=FOSTER SIGNS NEW LONG-TERM DEAL! |url=https://www.burnleyfootballclub.com/content/foster-signs-new-long-term-deal |access-date=2023-10-26 |website= |publisher=Burnley FC |language=en}}</ref> Во ноември 2023 година, тој бил исклучен од тимот на неопределено време поради повторна појава на проблем со [[Ментално здравје|менталното здравје]].<ref>{{cite web | title=Foster ruled out over mental health issue | website=BBC Sport | date=9 November 2023 | url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/67370283 | access-date=9 November 2023}}</ref> Тој се вратил на терените по двомесечна пауза, за време на натпреварот против [[ФК Евертон|Евертон]],<ref>{{Cite web |date=16 December 2023 |title=Burnley vs Everton Match Report |url= https://www.bbc.com/sport/football/67667799 |access-date=2024-01-17 |website= |publisher=BBC Sport |language=en}}</ref> и потоа постигнал гол во последниот натпревар за сезоната против Астон Вила.<ref>{{Cite web |date=30 December 2023 |title=Aston Villa vs Burnley Match Report |url= https://www.bbc.com/sport/football/67809569 |access-date=2024-01-17 |website= |publisher=BBC Sport |language=en}}</ref> ==Репрезентативна кариера== На 3 јуни 2018 година, тој го имал своето деби за [[Фудбалска репрезентација на Јужна Африка|јужноафриканската репрезентација]] во натпреварот од [[КОСАФА куп]]от против [[Фудбалска репрезентација на Мадагаскар|Мадагаскар]], загубен на [[Изведување пенали (фудбал)|пенали]]. Својот прв гол за репрезентацијата го постигнал на 9 јуни 2022, во поразот со 2-1 од {{NazNB|FUrep|MAR}} во [[Рабат]], во натпревар од квалификациите за [[Африкански куп на нации 2023|Африканскиот куп на нации 2023]]. Во 2025 година, бил повикан во репрезентацијата за [[Африкански куп на нации 2025|Африканскиот куп на нации]], а една година подоцна и за [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]]. === Хронологија на репрезентативните настапи === {{Репрезентативни настапи|RSA}} {{Cronopar|3-6-2018|Полокване|RSA|0|0|MDG|-|[[КОСАФА куп 2018|КОСАФА куп 2018<small>- Четвртфинале</small>]]|12=3 – 4}} {{Cronopar|5-6-2018|Полокване|RSA|4|1|NAM|-|[[КОСАФА куп 2018|КОСАФА куп 2018 <small>- натп. 5-8. место</small>]]|13={{subon|82}}}} {{Cronopar|8-6-2018|Полокване|RSA|3|0|BWA|-|[[КОСАФА куп 2018|КОСАФА куп 2018 <small>- натп. за 5. место</small>]]|13={{subon|80}}}} {{Cronopar|8-10-2020|Дурбан|RSA|1|1|NAM|-|Пријателска|13={{subon|52}}}} {{Cronopar|11-10-2020|Дурбан|RSA|1|2|ZAM|-|Пријателска|13={{suboff|9}}}} {{Cronopar|28-3-2021|Омдурман|SUD|2|0|RSA|-|Квал. за АФКОН|2021|13={{subon|61}}}} {{Cronopar|25-3-2022|Кортрејк|RSA|0|0|GUI|-|Пријателска|13={{suboff|68}}}} {{Cronopar|29-3-2022|Вилнев д’Аск|FRA|5|0|RSA|-|Пријателска|13={{suboff|72}}}} {{Cronopar|9-6-2022|Рабат|MAR|2|1|RSA|1|Квал. за АФКОН|2023|13={{yel|24}} {{suboff|62}}}} {{Cronopar|24-3-2023|Совето|RSA|2|2|LBR|2|Квал. за АФКОН|2023|13={{suboff|80}}}} {{Cronopar|9-9-2023|Совето|RSA|0|0|NAM|-|Квал. за АФКОН|2023|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|12-9-2023|Совето|RSA|1|0|COD|1|Пријателска|13={{yel|67}} {{suboff|81}}}} {{Cronopar|13-10-2023|Совето|RSA|0|0|SWZ|-|Пријателска}} {{Cronopar|17-10-2023|Абиџан|CIV|1|1|RSA|-|Пријателска|13={{subon|83}}}} {{Cronopar|7-6-2024|Ујо|NGA|1|1|RSA|-|Квал. за СП|2026|13={{subon|71}}}} {{Cronopar|6-9-2024|Јоханесбург|RSA|2|2|UGN|1|Квал. за АФКОН|2025|13={{yel|88}}}} {{Cronopar|10-9-2024|Џуба|SSD|2|3|RSA|-|Квал. за АФКОН|2025|13={{suboff|86}}}} {{Cronopar|11-10-2024|Порт Елизабет|RSA|5|0|CON|1|Квал. за АФКОН|2025|13={{suboff|68}}}} {{Cronopar|21-3-2025|Полокване|RSA|0|3|LSO|-|Квал. за СП|2026||tav|13={{yel|69}} {{suboff|82}}}} {{Cronopar|25-3-2025|Абиџан|BEN|0|2|RSA|1|Квал. за СП|2026|13={{suboff|90}}}} {{Cronopar|5-9-2025|Блумфонтејн|LES|0|3|RSA|1|Квал. за СП|2026|13={{suboff|84}}}} {{Cronopar|9-9-2025|Блумфонтејн|RSA|1|1|NGA|-|Квал. за СП|2026|13={{suboff|90+4}}}} {{Cronopar|10-10-2025|Дурбан|RSA|0|0|RSA|-|Квал. за СП|2026}} {{Cronopar|15-11-2025|Порт Елизабет|RSA|3|1|ZAM|-|Пријателска|13={{suboff|65}}}} {{Cronopar|22-12-2025|Маракеш|RSA|2|1|ANG|1|АФКОН|2025|Прва фаза}} {{Cronopar|26-12-2025|Агадир|EGY|1|0|RSA|-|АФКОН|2025|Прва фаза|13={{yel|43}}}} {{Cronopar|29-12-2025|Маракеш|ZIM|2|3|RSA|1|АФКОН|2025|Прва фаза|13={{suboff|73}}}} {{Cronopar|4-1-2026|Рабат|RSA|1|2|CMR|-|АФКОН|2025|Осминафинале|13={{yel|83}}}} {{Cronopar|27-3-2026|Дурбан|RSA|1|1|PAN|-|Пријателска|13={{suboff|72}}}} {{Cronopar|31-3-2026|Кејптаун|RSA|1|2|PAN|-|Пријателска|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|29-5-2026|Совето|RSA|0|0|NIC|-|Пријателска|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|11-6-2026|Мексико Сити|MEX|2|0|RSA|-|Светско првенство|2026|Прва фаза|13={{suboff|56}}|14=Мексико (град)}} {{Cronofin|32|10}} == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Јужна&nbsp;Африка |image3= Flag of South Africa.svg }} * [https://www.soccerway.com/player/foster-lyle/Kh0tCZmg/ Лајл Фостер на soccerway] * [https://www.transfermarkt.com/lyle-foster/profil/spieler/467623 Лајл Фостер на transfermakt] * [https://www.espn.com/soccer/player/_/id/264751/lyle-foster Лајл Фостер на espn] * [https://www.whoscored.com/players/371447/show/lyle-foster Лајл Фостер на whoscored] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Фостер, Лајл}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Јужноафрикански фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Монако]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Серкл Бриж]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Виторија Гимараеш]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Вестерло]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Барнли]] [[Категорија:Родени во 2000 година]] [[Категорија:Фудбалери од Премиер Лига]] kjpdu7x42gly55q3zdqkq1y6zaknj6c 5577078 5577075 2026-06-14T19:13:56Z Carshalton 30527 /* Надворешни врски */ 5577078 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | name = Лајл Фостер | image = [[File:Lyle Foster 29112025 (6).jpg|200px|]] | fullname = Лајл Брент Фостер<ref>{{cite web |url=https://www.fifadata.com/document/FWYC/2019/pdf/FWYC_2019_SquadLists.pdf |title=FIFA U-20 World Cup Poland 2019: List of Players: South Africa |publisher=FIFA |page=20 |date=13 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200206013743/https://www.fifadata.com/document/FWYC/2019/pdf/FWYC_2019_SquadLists.pdf |archive-date=6 February 2020}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|2000|9|3|df=y}} | birth_place = [[Карлтонвил]], [[ЈАР]] | nationality = {{flagsport|RSA}} [[Јужна Африка]] | height = {{height|m=1.85}} | position = {{Football/FW}} | currentclub = {{Fb team Burnley}} | clubnumber = 9 | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Orlando Pirates}} | years1 = 2017-2019 | caps1 = 11 | goals1 = 1 | clubs1 = {{Fb team Orlando Pirates}} | years2 = 2019 | caps2 = 8 | goals2 = 3 | clubs2 = {{Fb team Monaco 2}} | years3 = 2019-2020 | caps3 = 2 | goals3 = 0 | clubs3 = {{Fb team Monaco}} | years4 = 2019-2020 | caps4 = 18 | goals4 = 1 | clubs4 = →{{Fb team Cercle Brugge}} | years5 = 2020-2021 | caps5 = 5 | goals5 = 0 | clubs5 = {{Fb team Vitoria Guimaraes}} | years6 = 2021-2023 | caps6 = 44 | goals6 = 12 | clubs6 = {{Fb team Westerlo}} | years7 = 2023- | caps7 = 89 | goals7 = 11 | clubs7 = {{Fb team Burnley}} | nationalyears1 = 2016 | nationalcaps1 = 4 | nationalgoals1 = 1 | nationalteam1 = {{flagsport|RSA}} [[Фудбалска репрезентација на Јужна Африка под 17 години|Јужна Африка 17]] | nationalyears2 = 2017–2019 | nationalcaps2 = 7 | nationalgoals2 = 5 | nationalteam2 = {{flagsport|RSA}} [[Фудбалска репрезентација на Јужна Африка под 20 години|Јужна Африка 20]] | nationalyears3 = 2019–2021 | nationalcaps3 = 6 | nationalgoals3 = 0 | nationalteam3 = {{flagsport|RSA}} [[Фудбалска репрезентација на Јужна Африка под 23 години|Јужна Африка 23]] | nationalyears4 = 2015– | nationalcaps4 = 32 | nationalgoals4 = 10 | nationalteam4 = {{flagsport|RSA}} [[Фудбалска репрезентација на Јужна Африка|Јужна Африка]] }} '''Лајл Брент Фостер''' (роден на [[3 септември]] [[2000]] година во [[Карлтонвил]]) — [[Јужноафриканска Република|јужноафрикански]] [[фудбалер]], [[Напад (фудбал)|напаѓач]] на {{Fb team (N) Burnley}} и на [[Фудбалска репрезентација на Јужна Африка|јужноафриканската репрезентација]]. ==Клупска кариера== Фостер израснал во младинскиот сектор на [[Орландо Пајретс]], за кој гои имал своето деби за првиот тим на 15 септември 2017 година за време на натпреварот од [[Фудбалски куп на Јужна Африка|Јужноафриканскиот куп]], кој завршил нерешено 0-0 против [[ФК Марицбург Јунајтед|Марицбург Јунајтед]].<ref>{{Cite web |date=2018-08-05 |title=Augustine Mahlonoko – Remember the Name – Orlando Pirates FC |url=https://www.orlandopiratesfc.com/news/augustine-mahlonoko-remember-the-name/ |access-date=2024-06-14 |website=www.orlandopiratesfc.com |language=en-ZA}}</ref> На 22 јануари 2018 година, тој го постигнал својот прв гол за Орландо Пајретс во ремито 1–1 против [[ФК Полокване Сити|Полокване Сити]].<ref>{{Cite web |date=2018-01-20 |title=Bucs held at home – Orlando Pirates FC |url=https://www.orlandopiratesfc.com/news/bucs-held-at-home/ |access-date=2024-06-14 |website=www.orlandopiratesfc.com |language=en-ZA}}</ref><ref>{{Cite web |date=2018-01-22 |title=Foster Opens his account – Orlando Pirates FC |url=https://www.orlandopiratesfc.com/news/foster-opens-his-account/ |access-date=2024-06-14 |website=www.orlandopiratesfc.com |language=en-ZA}}</ref> Во јануари 2019 година, тој потпишал за [[ФК Монако|Монако]], договор во трајност до јуни 2023 година.<ref>{{Cite web|last=|first=|date=2019-01-02|title=Lyle Foster joins AS Monaco|url=https://www.asmonaco.com/en/lyle-foster-a-las-monaco/|archive-url=https://web.archive.org/web/20200215183144/https://www.asmonaco.com/en/lyle-foster-a-las-monaco/|archive-date=15 February 2020|access-date=2020-08-15|publisher=AS Monaco|url-status=dead}}</ref> Откако најпрво играл во резервниот тим,<ref>{{cite news | url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/46739582 | title=Lyle Foster: South African teenager signs for Monaco | date=2 January 2019 | publisher=BBC | first=Oluwashina | last=Okeleji | accessdate=30 April 2019 }}</ref> на почетокот на следната сезона, тој го направил своето деби за првиот тим, започнувајќи го натпреварот од [[Лига 1 (Франција)|Лига 1]] против [[ФК Олимпик Лион|Олимпик Лион]] загубен со 0-3.<ref>{{cite web|url=https://www.transfermarkt.com/as-monaco_olympique-lyon/index/spielbericht/3195016|title=AS Monaco - Olympique Lyon 0-3|publisher=Transfermarkt|access-date=13 јуни 2026}}</ref> На 30 август 2019 година, Фостер се приклучил на сојузничкиот клуб на Монако [[ФК Серкл Бриж|Серкл Бриж]] во [[Белгија]] на позајмица до крајот на сезоната.<ref>{{Cite web|last=|first=|date=2019-08-30|title=Panzo and Foster join Cercle Brugge|url=https://www.asmonaco.com/en/panzo-and-foster-join-cercle-brugge/|archive-url=https://web.archive.org/web/20230922122550/https://www.asmonaco.com/en/panzo-and-foster-join-cercle-brugge/|archive-date=22 September 2023|access-date=2020-08-15|publisher=AS Monaco|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite press release|publisher=[[Cercle Brugge K.S.V.|Cercle Brugge]]|url=https://www.cerclebrugge.be/nl/news/jonathan-panzo-en-lyle-foster-naar-cercle-brugge|title=JONATHAN PANZO EN LYLE FOSTER NAAR CERCLE BRUGGE!|date=30 August 2019|language=Dutch}}</ref> На 13 август 2020 година, Фостер се приклучил на [[Виторија Гимараеш]] во трансфер вреден 1,2 милиони евра.<ref>{{Cite web|date=13 August 2020|title=Foster garantido por 5 épocas|url=http://www.vitoriasc.pt/pt/news/index/view/foster-garantido-por-5-epocas|archive-url=https://web.archive.org/web/20200815073833/https://www.vitoriasc.pt/pt/news/index/view/foster-garantido-por-5-epocas|archive-date=15 August 2020|access-date=2020-08-15|publisher=Vitória S.C|language=pt|url-status=dead}}</ref> Откако не добил голема минутажа во Португалија, во 2021 година, тој се вратил во Белгија каде му се приклучил на [[КВК Вестерло|Вестерло]], на позајмица до крајот на сезоната со опција за откуп.<ref>{{Cite web |date=2021-08-31 |title=Lyle Foster emprestado ao KVC Westerlo |url=https://vitoriasc.pt/2021/08/31/lyle-foster-emprestado-ao-kvc-westerlo/ |access-date=2023-10-26 |publisher=Vitória Sport Clube |language=pt-PT |archive-date=1 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201230556/https://vitoriasc.pt/2021/08/31/lyle-foster-emprestado-ao-kvc-westerlo/ |url-status=dead }}</ref> На 20 ноември 2011, тој постигнал два гола и забележал една асистенција во победата со 1-5 над {{Fb team (N) Lierse}}. Во летото 2022 година, Фостер се преселил во Вестерло на трајна основа и потпишал четиригодишен договор со клубот.<ref>{{cite web|publisher=Westerlo|url=https://kvcwesterlo.be/lyle-foster-signs-for-4-seasons/|title=Lyle Foster signs for 4 seasons|access-date=18 August 2022|archive-date=13 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220513125235/https://kvcwesterlo.be/lyle-foster-signs-for-4-seasons/|url-status=dead}}</ref> Во сезоната 2022-2023, Фостер одиграл 21 натпревар и постигнал 8 гола во [[Белгиска Про лига 2022-2023|белгиското првенство]] до крајот на јануари, кога го напуштил клубот. Во моментот на заминувањето, тој бил најдобар стрелец на клубот. Во јануари 2023 година, Фостер потпишал договор на четири и пол години со [[Англија|англискиот]] клуб од [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип|Чемпионшип лигата]], [[ФК Барнли|Барнли]].<ref>{{cite web|publisher=Burnley|url=https://www.burnleyfootballclub.com/content/clarets-capture-foster|title=Clarets-capture-foster|access-date=25 January 2023}}</ref> Вредноста на трасферот изнесувала околу 7 милиони евра, рекорд за јужноафрикански играч, која се искачила на 10 милиони евра откако ''„Кларетс“'' си обезбедиле пласман во [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата]] на крајот од сезоната, достигнување за кое Фостер придонел со 11 настапи и еден постигнат гол во победата со 3-0 на домашен терен над [[ФК Виган Атлетик|Виган Атлетик]].<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/64845273|title=Burnley 3-0 Wigan Athletic: Nathan Tella scores twice for Championship leaders|publisher=BBC|date=11 март 2023|access-date=14 јуни 2026}}</ref> Следната сезона, во Премиер лигата, тој одиграл 24 натпревари и постигнал 5 гола, но неговиот тим на крајот од сезоната испаднал во Чемпионшип. Неговиот прв гол во Премиер лигата, дошол на 27 август 2023, во поразот со 1-3 на [[Трф Мор]] од [[ФК Астон Вила|Астон Вила]].<ref>{{cite web|url=https://www.timeslive.co.za/sport/soccer/2023-08-27-watch-lyle-foster-scores-his-first-premier-league-goal/|title=WATCH | Lyle Foster scores his first Premier League goal|publisher=Times Live South Africa|date=27 август 2023|access-date=14 јуни 2026}}</ref> На 26 октомври 2023 година, Фостер потпишал нов петгодишен договор со Барнли.<ref>{{Cite web |date=26 October 2023 |title=FOSTER SIGNS NEW LONG-TERM DEAL! |url=https://www.burnleyfootballclub.com/content/foster-signs-new-long-term-deal |access-date=2023-10-26 |website= |publisher=Burnley FC |language=en}}</ref> Во ноември 2023 година, тој бил исклучен од тимот на неопределено време поради повторна појава на проблем со [[Ментално здравје|менталното здравје]].<ref>{{cite web | title=Foster ruled out over mental health issue | website=BBC Sport | date=9 November 2023 | url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/67370283 | access-date=9 November 2023}}</ref> Тој се вратил на терените по двомесечна пауза, за време на натпреварот против [[ФК Евертон|Евертон]],<ref>{{Cite web |date=16 December 2023 |title=Burnley vs Everton Match Report |url= https://www.bbc.com/sport/football/67667799 |access-date=2024-01-17 |website= |publisher=BBC Sport |language=en}}</ref> и потоа постигнал гол во последниот натпревар за сезоната против Астон Вила.<ref>{{Cite web |date=30 December 2023 |title=Aston Villa vs Burnley Match Report |url= https://www.bbc.com/sport/football/67809569 |access-date=2024-01-17 |website= |publisher=BBC Sport |language=en}}</ref> ==Репрезентативна кариера== На 3 јуни 2018 година, тој го имал своето деби за [[Фудбалска репрезентација на Јужна Африка|јужноафриканската репрезентација]] во натпреварот од [[КОСАФА куп]]от против [[Фудбалска репрезентација на Мадагаскар|Мадагаскар]], загубен на [[Изведување пенали (фудбал)|пенали]]. Својот прв гол за репрезентацијата го постигнал на 9 јуни 2022, во поразот со 2-1 од {{NazNB|FUrep|MAR}} во [[Рабат]], во натпревар од квалификациите за [[Африкански куп на нации 2023|Африканскиот куп на нации 2023]]. Во 2025 година, бил повикан во репрезентацијата за [[Африкански куп на нации 2025|Африканскиот куп на нации]], а една година подоцна и за [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]]. === Хронологија на репрезентативните настапи === {{Репрезентативни настапи|RSA}} {{Cronopar|3-6-2018|Полокване|RSA|0|0|MDG|-|[[КОСАФА куп 2018|КОСАФА куп 2018<small>- Четвртфинале</small>]]|12=3 – 4}} {{Cronopar|5-6-2018|Полокване|RSA|4|1|NAM|-|[[КОСАФА куп 2018|КОСАФА куп 2018 <small>- натп. 5-8. место</small>]]|13={{subon|82}}}} {{Cronopar|8-6-2018|Полокване|RSA|3|0|BWA|-|[[КОСАФА куп 2018|КОСАФА куп 2018 <small>- натп. за 5. место</small>]]|13={{subon|80}}}} {{Cronopar|8-10-2020|Дурбан|RSA|1|1|NAM|-|Пријателска|13={{subon|52}}}} {{Cronopar|11-10-2020|Дурбан|RSA|1|2|ZAM|-|Пријателска|13={{suboff|9}}}} {{Cronopar|28-3-2021|Омдурман|SUD|2|0|RSA|-|Квал. за АФКОН|2021|13={{subon|61}}}} {{Cronopar|25-3-2022|Кортрејк|RSA|0|0|GUI|-|Пријателска|13={{suboff|68}}}} {{Cronopar|29-3-2022|Вилнев д’Аск|FRA|5|0|RSA|-|Пријателска|13={{suboff|72}}}} {{Cronopar|9-6-2022|Рабат|MAR|2|1|RSA|1|Квал. за АФКОН|2023|13={{yel|24}} {{suboff|62}}}} {{Cronopar|24-3-2023|Совето|RSA|2|2|LBR|2|Квал. за АФКОН|2023|13={{suboff|80}}}} {{Cronopar|9-9-2023|Совето|RSA|0|0|NAM|-|Квал. за АФКОН|2023|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|12-9-2023|Совето|RSA|1|0|COD|1|Пријателска|13={{yel|67}} {{suboff|81}}}} {{Cronopar|13-10-2023|Совето|RSA|0|0|SWZ|-|Пријателска}} {{Cronopar|17-10-2023|Абиџан|CIV|1|1|RSA|-|Пријателска|13={{subon|83}}}} {{Cronopar|7-6-2024|Ујо|NGA|1|1|RSA|-|Квал. за СП|2026|13={{subon|71}}}} {{Cronopar|6-9-2024|Јоханесбург|RSA|2|2|UGN|1|Квал. за АФКОН|2025|13={{yel|88}}}} {{Cronopar|10-9-2024|Џуба|SSD|2|3|RSA|-|Квал. за АФКОН|2025|13={{suboff|86}}}} {{Cronopar|11-10-2024|Порт Елизабет|RSA|5|0|CON|1|Квал. за АФКОН|2025|13={{suboff|68}}}} {{Cronopar|21-3-2025|Полокване|RSA|0|3|LSO|-|Квал. за СП|2026||tav|13={{yel|69}} {{suboff|82}}}} {{Cronopar|25-3-2025|Абиџан|BEN|0|2|RSA|1|Квал. за СП|2026|13={{suboff|90}}}} {{Cronopar|5-9-2025|Блумфонтејн|LES|0|3|RSA|1|Квал. за СП|2026|13={{suboff|84}}}} {{Cronopar|9-9-2025|Блумфонтејн|RSA|1|1|NGA|-|Квал. за СП|2026|13={{suboff|90+4}}}} {{Cronopar|10-10-2025|Дурбан|RSA|0|0|RSA|-|Квал. за СП|2026}} {{Cronopar|15-11-2025|Порт Елизабет|RSA|3|1|ZAM|-|Пријателска|13={{suboff|65}}}} {{Cronopar|22-12-2025|Маракеш|RSA|2|1|ANG|1|АФКОН|2025|Прва фаза}} {{Cronopar|26-12-2025|Агадир|EGY|1|0|RSA|-|АФКОН|2025|Прва фаза|13={{yel|43}}}} {{Cronopar|29-12-2025|Маракеш|ZIM|2|3|RSA|1|АФКОН|2025|Прва фаза|13={{suboff|73}}}} {{Cronopar|4-1-2026|Рабат|RSA|1|2|CMR|-|АФКОН|2025|Осминафинале|13={{yel|83}}}} {{Cronopar|27-3-2026|Дурбан|RSA|1|1|PAN|-|Пријателска|13={{suboff|72}}}} {{Cronopar|31-3-2026|Кејптаун|RSA|1|2|PAN|-|Пријателска|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|29-5-2026|Совето|RSA|0|0|NIC|-|Пријателска|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|11-6-2026|Мексико Сити|MEX|2|0|RSA|-|Светско првенство|2026|Прва фаза|13={{suboff|56}}|14=Мексико (град)}} {{Cronofin|32|10}} == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=ЈАР |image3=Flag of South Africa.svg }} * [https://www.soccerway.com/player/foster-lyle/Kh0tCZmg/ Лајл Фостер на soccerway] * [https://www.transfermarkt.com/lyle-foster/profil/spieler/467623 Лајл Фостер на transfermakt] * [https://www.espn.com/soccer/player/_/id/264751/lyle-foster Лајл Фостер на espn] * [https://www.whoscored.com/players/371447/show/lyle-foster Лајл Фостер на whoscored] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Фостер, Лајл}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Јужноафрикански фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Монако]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Серкл Бриж]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Виторија Гимараеш]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Вестерло]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Барнли]] [[Категорија:Родени во 2000 година]] [[Категорија:Фудбалери од Премиер Лига]] lpl9v5d7oqy36an4zgi73m0w5pmc46u 0 1397571 5576947 5576885 2026-06-14T13:01:01Z Andrew012p 85224 /* */ 5576947 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Видеоигра | наслов = S.T.A.L.K.E.R.: Shadow of Chernobyl | слика = S.T.A.L.K.E.R. Shadow of Chornobyl (cover).jpg | алт = Насловна корица на играта S.T.A.L.K.E.R.: Shadow of Chernobyl | опис = | изработувач = [[GSC Game World]] | издавач = [[THQ]] (светски), [[GSC World Publishing]] (Украина) | режисер = Андриј Прохоров, Антон Болшаков | продуцент = Антон Болшаков | дизајнер = Олексиј Ситјанов | програмер = Олеш Шишковцов, Олександр Максимчук, Дмитро Јасениев, Андриј Коломиец | уметник = Андриј Прохоров | сценарист = Олексиј Ситјанов | композитор = Владимир „MoozE“ Фреј | серијал = ''[[S.T.A.L.K.E.R.]]'' | погон = [[X-Ray Engine]] | подлоги = [[Microsoft Windows]], [[PlayStation 4]], [[Xbox One]], [[Nintendo Switch]], [[PlayStation 5]], [[Xbox Series X/S]] | издадена = '''Microsoft Windows:''' 20 март 2007<br>'''PS4, Xbox One:''' 6 март 2024<br>'''Nintendo Switch:''' 31 октомври 2024<br>'''PS5, Xbox Series X/S:''' 20 мај 2025 | жанр = [[пукачка игра од прво лице]] | режими = [[Едноиграчка игра|едноиграчки]], [[Повеќеиграчка игра|повеќеиграчки]] | верзија = 1.0006 (11 март 2008) | носител = [[ДВД]], дигитална распределба | управување = [[тастатура]] и [[сметачко глувче|глувче]] }} '''''S.T.A.L.K.E.R.: Shadow of Chernobyl''''' ([[Македонски јазик|македонски]]: ''S.T.A.L.K.E.R.: Сенката на Чернобил'') — [[пукачка игра од прво лице]] со елементи на игра со улоги и [[ужас за преживување]], развиена и издадена од украинската компанија [[GSC Game World]] за [[Windows]] во март 2007 г. Надвор од земјите на поранешниот [[СССР]], издавач била американската компанија [[THQ]]. Дејството на играта се одвива на територијата на [[Украина]], во зоната на исклучување околу Чернобилската атомска централа. Играта позајмува голем број термини и мотиви од повеста „Пикник крај патот“ на [[Браќа Стругацки|браќата Стругацки]] и истоимениот филм „[[Сталкер]]“ на [[Андреј Тарковски]]; многу од нивоата во играта се создадени врз основа на фотографии и документарни снимки од самата Чернобилска централа и околината. Според приказната, како последица на нова катастрофа околу централата се појавиле опасни „аномалии“ и мутанти, како и чудесни „артефакти“. Во Зоната дејствуваат „сталкери“ — авантуристи, платеници и ловци на артефакти, кои работат поединечно или како вооружени групи. Главниот лик, Обележаниот, е еден од тие сталкери, кој го изгубил помнењето и се обидува да открие што му се случило додека продира длабоко во Зоната. Играта е замислена како проект со [[отворен свет]]; развивачите имале намера да го стават играчот во екосистем што живее според сопствени правила, каде ситуациите би се создавале преку случајно заемодејство на различни елементи. ''Shadow of Chernobyl'' била објавена по долг и мачен период на развој, при што многу од првично честољубивите замисли биле напуштени. Иако е пукач од прво лице, играта вклучува елементи типични за игрите со улоги, како што е општењето со [[Неиграчки ликови|неиграчките ликови]], како и елементи на ужас за преживување што постојано ја нагласуваат атмосферата на страв и вознемиреност. Играта доби високи оценки од критичарите: рецензентите особено го пофалија добро разработениот свет и интересниот гејмплеј, иако укажаа на многу технички проблеми и неисполнети ветувања од страна на програмерите. ''Shadow of Chernobyl'' била трговски успешна — низ светот се продадени над два милиони копии. Во 2008 г., GSC Game World ја издала предисторијата ''S.T.A.L.K.E.R.: Clear Sky'', во 2009 г. — продолжението ''[[S.T.A.L.K.E.R.: Call of Pripyat]]'', а во 2024 г. — ''[[S.T.A.L.K.E.R. 2: Heart of Chornobyl]]''. Во постсоветските земји, серијалот стекнал култен статус со бројни обожаватели, кои создале многу книги сместени во истиот измислен свет, како и кориснички видоизменувања. Популарноста на играта придонела и за зголемениот интерес за индустриски туризам во областа на Чернобил. == Играчки процес == ''S.T.A.L.K.E.R.: Shadow of Chernobyl'' е првенствено [[пукач од прво лице|пукач од прво лице]]. Во играта постои голем број на предмети, па играчот има можности за прилагодување кои во прв ред се ограничени од тоа колку ќе истражува. Играта исто така се обидува да ја спои приказната и заемодејството со ликовите, кои вообичаено се поврзуваат со игрите со улоги. Како и да е, гранките на разговорите се крајно ограничени и не влијаат значително на текот на играта, освен при прифаќање или одбивање на мисии. Самата Зона е голема и разновидна област, составена од дивина, човечки населби и неколку тешко чувани воени бази. Меѓутоа, светот на играта не е еден непрекинат простор, туку 18 различни карти одделени со екрани за вчитување. Преминот од една во друга област може да се изврши само преку одредени конкретни премини; жичените огради и екстремните нивоа на [[зрачење]] го спречуваат играчот да се обиде да ја премине картата на кој било друг начин. Суштествата во Зоната се мошне различни од нивните реални двојници: кучиња, диви свињи, врани и многу други. Дополнително, некои области содржат мутирани луѓе што биле под влијание на т.н. „Мозочен уништувач“ ([[Англиски јазик|англ]]. ''Brain Scorcher''). Вештачката интелигенција на дивиот свет е високо развиена и покажува многу реалистични однесувања, како што се борби за храна и глутница, кои можат да се забележат во нескриптирани настани. Играчкиот погон е направен така што однесувањето на животните се пресметува дури и ако играчот се наоѓа во сосема друг дел од Зоната. Постојат неколку различни варијации на аномалии, од кои секоја има уникатно влијание врз оние што ќе се најдат на нивниот пат. Тие можат да бидат потенцијално смртоносни за играчот и за [[Неиграчки ликови|неиграчките ликови]], нанесувајќи електрични удари или подигнувајќи ги во воздух и згмечувајќи ги.<ref>{{cite web|url=http://soc.stalker-game.com/?page=electra|title=Electro|publisher=[[GSC Game World]]|access-date=28 January 2011|archive-date=16 July 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716125818/http://soc.stalker-game.com/?page=electra|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://soc.stalker-game.com/?page=voronka|title=Vortex|publisher=[[GSC Game World]]|access-date=28 January 2011|archive-date=16 July 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716130508/http://soc.stalker-game.com/?page=voronka|url-status=live}}</ref> Повеќето аномалии произведуваат видливи нарушувања во воздухот или светлината, а нивниот дострел може да се утврди со фрлање на навртки (кои играчот ги носи во бесконечен број) за да ги активира.<ref>{{cite web|url=http://soc.stalker-game.com/?page=scorcher|title=Burner|publisher=[[GSC Game World]]|access-date=28 January 2011|archive-date=16 July 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716130520/http://soc.stalker-game.com/?page=scorcher|url-status=live}}</ref> Артефактите се наоѓаат расфрлани низ Зоната, често во близина на групи од аномалии. Освен што можат да се продадат за пари, голем број артефакти можат да се носат за да обезбедат одредени предности и недостатоци (на пример, зголемување на отпорноста на сталкерот кон пукање, додека истовремено го загадуваат со мали количини на зрачење), иако некои поретки артефакти обезбедуваат предности без никакви негативни ефекти.<ref>{{cite web|url=http://soc.stalker-game.com/?page=artifacts|title=Artefacts|publisher=[[GSC Game World]]|access-date=28 January 2011}}</ref> == Приказна == [[Податотека:Сидорович.jpg|thumb|225px|Сидорович — трговецот што му ја дава првата задача на Обележаниот]] Откако се буди во бункерот на трговецот на Кордон, главниот лик не се сеќава кој е, па Сидорович го нарекува „Обележаниот“ поради чудната тетоважа на неговата десна рака. Се открива дека главниот лик бил превезуван со еден од „камионите на смртта“ — камиони што сталкерите ги нарекуваат така бидејќи периодично се појавуваат, претпоставено од центарот на Зоната, и во кои, освен Обележаниот, никој не е пронајден жив. [[Податотека:Stalkershot 2.jpg|thumb|left|250px|Престрелка со бандити на АТП]] Трговецот му соопштува на главниот лик дека ќе мора да го отплати своето спасување. Обележаниот треба да го пронајде сталкерот по прекар Снаодливиот. Тој носел USB-флеш-меморија со важни информации за Сидорович, но исчезнал некаде во близина на железничкиот мост. Откако разговара со Волк, командантот на локалниот камп за почетници, Обележаниот дознава дека Снаодливиот е заробен од бандити на АТП (автотранспортното претпријатие). Откако ги поразува бандитите и го ослободува Снаодливиот, Обележаниот ја зема меморијата и се враќа кај Сидорович. Како награда, трговецот споделува информации за „Стрелок“: „Има еден таков сталкер. Велат дека нашол пат кон северот на Зоната“. Сидорович нуди помош во потрагата по Стрелок, а за возврат Обележаниот треба да украде документи поврзани со центарот на Зоната, кои војската ги пронашла во зградата на поранешниот научно-истражувачки институт „Агропром“. На Сидорович и на другите трговци преминот кон центарот им е потребен за да го најдат легендарниот „Клондајк на артефакти“. Влезот во центарот е невозможен бидејќи патот е целосно блокиран од „Мозочниот уништувач“ ([[Англиски јазик|англ]]. ''Brain Scorcher''). Обележаниот се согласува и ја преминува железничката насип, која е чувана од војници. Потоа, Сидорович го контактира преку радио и му вели дека сталкерот по прекар Лис, кој се вратил од длабок реид, е ранет и можеби знае нешто за Стрелок. При средбата, Лис го упатува Обележаниот кај својот брат Сери, кој се наоѓа во хангар на Свалка (депонија). Откако Обележаниот им помага на сталкерите да се одбранат од бандити, информацијата од Сери го води до поранешниот дигер по прекар Крот, кој го ископал скривалиштето на групата на Стрелок. Главниот лик го спасува Крот од војници во фабриката „Агропром“, а тој му ја посочува локацијата — подземјето на „Агропром“. Обележаниот, борејќи се со војници и мутанти, го наоѓа скривалиштето, каде што се наоѓала флеш-меморијата што групата ја користела за допишување. Оттаму дознава дека во групата на Стрелок, покрај него, биле и Призрак и Клик. Според пораките, Клик загинал, а Стрелок сам тргнал кон центарот на Зоната. Излегувајќи од подземјето, Обележаниот завршува директно во базата на војската, каде што ги краде документите по задача на Сидорович. Откако дознава за ова, Сидорович по радио советува документите веднаш да се однесат кај Барменот, кој управува со сталкерскиот бар „100 рентгени“, лоциран во поранешната фабрика „Росток“. Тој соопштува дека во документите се спомнува лабораторија со ознака X18, која се наоѓа во Темната долина. За отворање на вратите се потребни два електронски клуча. Првиот му го дава самиот Бармен, а вториот е кај водачот на бандитите — Боров. Обележаниот продира во базата, го убива Боров, го зема клучот и ги наоѓа потребните документи. Сидорович јавува дека базата е нападната од војници и дека премини кон Свалка се блокирани, но постои стар пат кон Кордон. Обележаниот излегува по тој пат и ги носи документите кај Барменот. По нивната анализа, Барменот дава упатство за недостаточниот дел од документите во лабораторијата X16 кај езерото Јантар.Обележаниот минува низ „Дивата територија“, каде што гледа како платеници соборуваат хеликоптер на еколозите. Откако го спасува професорот Круглов, сталкерот добива флеш-меморија и со негова помош стигнува до мобилната лабораторија на еколозите. Нивниот шеф, професорот Сахаров, знае како да се заштити од пси-зрачењето, но за тоа му се потребни мерења. Обележаниот го придружува професорот до местото на мерење, борејќи се со мутанти и зомби. По мерењето се случува „исфрлање“ — нагло зголемување на радиоактивната, аномалната и псионичката активност. Откако добива пси-шлем, Обележаниот се упатува кон лабораторијата X16, ја исклучува инсталацијата што генерира пси-зрачење и го наоѓа трупот на Призрак. Во неговиот КПК има запис дека „Докторот“ — заеднички пријател на групата — знае каде да се бара Стрелок. Каде е Докторот — знае Проводникот. Обележаниот ги носи документите кај Барменот, каде дознава дека „Мозочниот уништувач“ е вештачки создаден и може да се исклучи. Обележаниот го наоѓа Проводникот на Кордон, кој му кажува дека Докторот е во скривалиштето на групата. Докторот му открива на Обележаниот дека тој всушност е Стрелок, а легендарниот „Исполнител на желби“ е само холограм. Докторот му зборува за скривалиште во Припјат, каде што се наоѓа декодер за таинствената врата во саркофагот на Чернобилската АЕЦ. Обележаниот оди во Армиските складишта, каде им помага на „Слобода“ во одбраната на бариерата од борци на групацијата „Монолит“. Потоа ја исклучува инсталацијата на „Мозочниот уништувач“. Веста се шири низ Зоната, и сите големи групации почнуваат пробив кон центарот. Обележаниот се упатува кон Припјат, каде што се пробива до центарот на градот. Ако ја знае својата минатост, во хотелот „Полесие“ го наоѓа декодерот. Кога стасува на територијата на самата нуклеарка, Обележаниот се соочува со војници и борци на „Монолит“. Војниците јавуваат за нов „исфрлање“. Обележаниот успева да влезе во [[Саркофаг|саркофагот]] пред почетокот на исфрлањето, каде што го повикува „Исполнителот на желби“, додека борците на „Монолит“ се обидуваат да го спречат. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|soc.stalker-game.com}} [[Категорија:Игри за Windows]] [[Категорија:Игри за PlayStation 4]] [[Категорија:Игри за Nintendo Switch]] [[Категорија:Игри за Xbox Series X/S]] [[Категорија:Игри за Xbox One]] [[Категорија:Игри за PlayStation 5]] [[Категорија:Ужаси за преживување]] [[Категорија:Видеоигри со отворен свет]] [[Категорија:Пукачки игри од прво лице]] d8s6tq6f3zz7mhf0j01m7m4rlgg07l8 5576949 5576947 2026-06-14T13:03:12Z Andrew012p 85224 /* */ 5576949 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Видеоигра | наслов = S.T.A.L.K.E.R.: Shadow of Chernobyl | слика = S.T.A.L.K.E.R. Shadow of Chornobyl (cover).jpg | алт = Насловна корица на играта S.T.A.L.K.E.R.: Shadow of Chernobyl | опис = | изработувач = [[GSC Game World]] | издавач = [[THQ]] (светски), [[GSC World Publishing]] (Украина) | режисер = Андриј Прохоров, Антон Болшаков | продуцент = Антон Болшаков | дизајнер = Олексиј Ситјанов | програмер = Олеш Шишковцов, Олександр Максимчук, Дмитро Јасениев, Андриј Коломиец | уметник = Андриј Прохоров | сценарист = Олексиј Ситјанов | композитор = Владимир „MoozE“ Фреј | серијал = ''[[S.T.A.L.K.E.R.]]'' | погон = [[X-Ray Engine]] | подлоги = [[Microsoft Windows]], [[PlayStation 4]], [[Xbox One]], [[Nintendo Switch]], [[PlayStation 5]], [[Xbox Series X/S]] | издадена = '''Microsoft Windows:''' 20 март 2007<br>'''PS4, Xbox One:''' 6 март 2024<br>'''Nintendo Switch:''' 31 октомври 2024<br>'''PS5, Xbox Series X/S:''' 20 мај 2025 | жанр = [[пукачка игра од прво лице]] | режими = [[Едноиграчка игра|едноиграчки]], [[Повеќеиграчка игра|повеќеиграчки]] | верзија = 1.0006 (11 март 2008) | носител = [[ДВД]], дигитална распределба | управување = [[тастатура]] и [[сметачко глувче|глувче]] }} '''''S.T.A.L.K.E.R.: Shadow of Chernobyl''''' ([[Македонски јазик|македонски]]: ''S.T.A.L.K.E.R.: Сенката на Чернобил'') — [[пукачка игра од прво лице]] со елементи на игра со улоги и [[ужас за преживување]], развиена и издадена од украинската компанија [[GSC Game World]] за [[Windows]] во март 2007 г. Надвор од земјите на поранешниот [[СССР]], издавач била американската компанија [[THQ]]. Дејството на играта се одвива на територијата на [[Украина]], во зоната на исклучување околу Чернобилската атомска централа. Играта позајмува голем број термини и мотиви од повеста „Пикник крај патот“ на [[Браќа Стругацки|браќата Стругацки]] и истоимениот филм „[[Сталкер]]“ на [[Андреј Тарковски]]; многу од нивоата во играта се создадени врз основа на фотографии и документарни снимки од самата Чернобилска централа и околината. Според приказната, како последица на нова катастрофа околу централата се појавиле опасни „аномалии“ и мутанти, како и чудесни „артефакти“. Во Зоната дејствуваат „сталкери“ — авантуристи, платеници и ловци на артефакти, кои работат поединечно или како вооружени групи. Главниот лик, Обележаниот, е еден од тие сталкери, кој го изгубил помнењето и се обидува да открие што му се случило додека продира длабоко во Зоната. Играта е замислена како проект со [[отворен свет]]; развивачите имале намера да го стават играчот во екосистем што живее според сопствени правила, каде ситуациите би се создавале преку случајно заемодејство на различни елементи. ''Shadow of Chernobyl'' била објавена по долг и мачен период на развој, при што многу од првично честољубивите замисли биле напуштени. Иако е пукач од прво лице, играта вклучува елементи типични за игрите со улоги, како што е општењето со [[Неиграчки ликови|неиграчките ликови]], како и елементи на ужас за преживување што постојано ја нагласуваат атмосферата на страв и вознемиреност. Играта добила високи оценки од критичарите: рецензентите особено го пофалиле добро разработениот свет и интересниот [[играчки процес]], иако укажале на многу технички проблеми и неисполнети ветувања од страна на развивачите. ''Shadow of Chernobyl'' била трговски успешна — низ светот се продадени над два милиони примероци. Во 2008 г., GSC Game World ја издала предисторијата ''S.T.A.L.K.E.R.: Clear Sky'', во 2009 г. — продолжението ''[[S.T.A.L.K.E.R.: Call of Pripyat]]'', а во 2024 г. — ''[[S.T.A.L.K.E.R. 2: Heart of Chornobyl]]''. Во постсоветските земји, серијалот стекнал култен статус со бројни обожаватели, кои создале многу книги сместени во истиот измислен свет, како и кориснички видоизменувања. Популарноста на играта придонела и за зголемениот интерес за индустриски туризам во областа на Чернобил. == Играчки процес == ''S.T.A.L.K.E.R.: Shadow of Chernobyl'' е првенствено [[пукач од прво лице|пукач од прво лице]]. Во играта постои голем број на предмети, па играчот има можности за прилагодување кои во прв ред се ограничени од тоа колку ќе истражува. Играта исто така се обидува да ја спои приказната и заемодејството со ликовите, кои вообичаено се поврзуваат со игрите со улоги. Како и да е, гранките на разговорите се крајно ограничени и не влијаат значително на текот на играта, освен при прифаќање или одбивање на мисии. Самата Зона е голема и разновидна област, составена од дивина, човечки населби и неколку тешко чувани воени бази. Меѓутоа, светот на играта не е еден непрекинат простор, туку 18 различни карти одделени со екрани за вчитување. Преминот од една во друга област може да се изврши само преку одредени конкретни премини; жичените огради и екстремните нивоа на [[зрачење]] го спречуваат играчот да се обиде да ја премине картата на кој било друг начин. Суштествата во Зоната се мошне различни од нивните реални двојници: кучиња, диви свињи, врани и многу други. Дополнително, некои области содржат мутирани луѓе што биле под влијание на т.н. „Мозочен уништувач“ ([[Англиски јазик|англ]]. ''Brain Scorcher''). Вештачката интелигенција на дивиот свет е високо развиена и покажува многу реалистични однесувања, како што се борби за храна и глутница, кои можат да се забележат во нескриптирани настани. Играчкиот погон е направен така што однесувањето на животните се пресметува дури и ако играчот се наоѓа во сосема друг дел од Зоната. Постојат неколку различни варијации на аномалии, од кои секоја има уникатно влијание врз оние што ќе се најдат на нивниот пат. Тие можат да бидат потенцијално смртоносни за играчот и за [[Неиграчки ликови|неиграчките ликови]], нанесувајќи електрични удари или подигнувајќи ги во воздух и згмечувајќи ги.<ref>{{cite web|url=http://soc.stalker-game.com/?page=electra|title=Electro|publisher=[[GSC Game World]]|access-date=28 January 2011|archive-date=16 July 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716125818/http://soc.stalker-game.com/?page=electra|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://soc.stalker-game.com/?page=voronka|title=Vortex|publisher=[[GSC Game World]]|access-date=28 January 2011|archive-date=16 July 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716130508/http://soc.stalker-game.com/?page=voronka|url-status=live}}</ref> Повеќето аномалии произведуваат видливи нарушувања во воздухот или светлината, а нивниот дострел може да се утврди со фрлање на навртки (кои играчот ги носи во бесконечен број) за да ги активира.<ref>{{cite web|url=http://soc.stalker-game.com/?page=scorcher|title=Burner|publisher=[[GSC Game World]]|access-date=28 January 2011|archive-date=16 July 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716130520/http://soc.stalker-game.com/?page=scorcher|url-status=live}}</ref> Артефактите се наоѓаат расфрлани низ Зоната, често во близина на групи од аномалии. Освен што можат да се продадат за пари, голем број артефакти можат да се носат за да обезбедат одредени предности и недостатоци (на пример, зголемување на отпорноста на сталкерот кон пукање, додека истовремено го загадуваат со мали количини на зрачење), иако некои поретки артефакти обезбедуваат предности без никакви негативни ефекти.<ref>{{cite web|url=http://soc.stalker-game.com/?page=artifacts|title=Artefacts|publisher=[[GSC Game World]]|access-date=28 January 2011}}</ref> == Приказна == [[Податотека:Сидорович.jpg|thumb|225px|Сидорович — трговецот што му ја дава првата задача на Обележаниот]] Откако се буди во бункерот на трговецот на Кордон, главниот лик не се сеќава кој е, па Сидорович го нарекува „Обележаниот“ поради чудната тетоважа на неговата десна рака. Се открива дека главниот лик бил превезуван со еден од „камионите на смртта“ — камиони што сталкерите ги нарекуваат така бидејќи периодично се појавуваат, претпоставено од центарот на Зоната, и во кои, освен Обележаниот, никој не е пронајден жив. [[Податотека:Stalkershot 2.jpg|thumb|left|250px|Престрелка со бандити на АТП]] Трговецот му соопштува на главниот лик дека ќе мора да го отплати своето спасување. Обележаниот треба да го пронајде сталкерот по прекар Снаодливиот. Тој носел USB-флеш-меморија со важни информации за Сидорович, но исчезнал некаде во близина на железничкиот мост. Откако разговара со Волк, командантот на локалниот камп за почетници, Обележаниот дознава дека Снаодливиот е заробен од бандити на АТП (автотранспортното претпријатие). Откако ги поразува бандитите и го ослободува Снаодливиот, Обележаниот ја зема меморијата и се враќа кај Сидорович. Како награда, трговецот споделува информации за „Стрелок“: „Има еден таков сталкер. Велат дека нашол пат кон северот на Зоната“. Сидорович нуди помош во потрагата по Стрелок, а за возврат Обележаниот треба да украде документи поврзани со центарот на Зоната, кои војската ги пронашла во зградата на поранешниот научно-истражувачки институт „Агропром“. На Сидорович и на другите трговци преминот кон центарот им е потребен за да го најдат легендарниот „Клондајк на артефакти“. Влезот во центарот е невозможен бидејќи патот е целосно блокиран од „Мозочниот уништувач“ ([[Англиски јазик|англ]]. ''Brain Scorcher''). Обележаниот се согласува и ја преминува железничката насип, која е чувана од војници. Потоа, Сидорович го контактира преку радио и му вели дека сталкерот по прекар Лис, кој се вратил од длабок реид, е ранет и можеби знае нешто за Стрелок. При средбата, Лис го упатува Обележаниот кај својот брат Сери, кој се наоѓа во хангар на Свалка (депонија). Откако Обележаниот им помага на сталкерите да се одбранат од бандити, информацијата од Сери го води до поранешниот дигер по прекар Крот, кој го ископал скривалиштето на групата на Стрелок. Главниот лик го спасува Крот од војници во фабриката „Агропром“, а тој му ја посочува локацијата — подземјето на „Агропром“. Обележаниот, борејќи се со војници и мутанти, го наоѓа скривалиштето, каде што се наоѓала флеш-меморијата што групата ја користела за допишување. Оттаму дознава дека во групата на Стрелок, покрај него, биле и Призрак и Клик. Според пораките, Клик загинал, а Стрелок сам тргнал кон центарот на Зоната. Излегувајќи од подземјето, Обележаниот завршува директно во базата на војската, каде што ги краде документите по задача на Сидорович. Откако дознава за ова, Сидорович по радио советува документите веднаш да се однесат кај Барменот, кој управува со сталкерскиот бар „100 рентгени“, лоциран во поранешната фабрика „Росток“. Тој соопштува дека во документите се спомнува лабораторија со ознака X18, која се наоѓа во Темната долина. За отворање на вратите се потребни два електронски клуча. Првиот му го дава самиот Бармен, а вториот е кај водачот на бандитите — Боров. Обележаниот продира во базата, го убива Боров, го зема клучот и ги наоѓа потребните документи. Сидорович јавува дека базата е нападната од војници и дека премини кон Свалка се блокирани, но постои стар пат кон Кордон. Обележаниот излегува по тој пат и ги носи документите кај Барменот. По нивната анализа, Барменот дава упатство за недостаточниот дел од документите во лабораторијата X16 кај езерото Јантар.Обележаниот минува низ „Дивата територија“, каде што гледа како платеници соборуваат хеликоптер на еколозите. Откако го спасува професорот Круглов, сталкерот добива флеш-меморија и со негова помош стигнува до мобилната лабораторија на еколозите. Нивниот шеф, професорот Сахаров, знае како да се заштити од пси-зрачењето, но за тоа му се потребни мерења. Обележаниот го придружува професорот до местото на мерење, борејќи се со мутанти и зомби. По мерењето се случува „исфрлање“ — нагло зголемување на радиоактивната, аномалната и псионичката активност. Откако добива пси-шлем, Обележаниот се упатува кон лабораторијата X16, ја исклучува инсталацијата што генерира пси-зрачење и го наоѓа трупот на Призрак. Во неговиот КПК има запис дека „Докторот“ — заеднички пријател на групата — знае каде да се бара Стрелок. Каде е Докторот — знае Проводникот. Обележаниот ги носи документите кај Барменот, каде дознава дека „Мозочниот уништувач“ е вештачки создаден и може да се исклучи. Обележаниот го наоѓа Проводникот на Кордон, кој му кажува дека Докторот е во скривалиштето на групата. Докторот му открива на Обележаниот дека тој всушност е Стрелок, а легендарниот „Исполнител на желби“ е само холограм. Докторот му зборува за скривалиште во Припјат, каде што се наоѓа декодер за таинствената врата во саркофагот на Чернобилската АЕЦ. Обележаниот оди во Армиските складишта, каде им помага на „Слобода“ во одбраната на бариерата од борци на групацијата „Монолит“. Потоа ја исклучува инсталацијата на „Мозочниот уништувач“. Веста се шири низ Зоната, и сите големи групации почнуваат пробив кон центарот. Обележаниот се упатува кон Припјат, каде што се пробива до центарот на градот. Ако ја знае својата минатост, во хотелот „Полесие“ го наоѓа декодерот. Кога стасува на територијата на самата нуклеарка, Обележаниот се соочува со војници и борци на „Монолит“. Војниците јавуваат за нов „исфрлање“. Обележаниот успева да влезе во [[Саркофаг|саркофагот]] пред почетокот на исфрлањето, каде што го повикува „Исполнителот на желби“, додека борците на „Монолит“ се обидуваат да го спречат. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|soc.stalker-game.com}} [[Категорија:Игри за Windows]] [[Категорија:Игри за PlayStation 4]] [[Категорија:Игри за Nintendo Switch]] [[Категорија:Игри за Xbox Series X/S]] [[Категорија:Игри за Xbox One]] [[Категорија:Игри за PlayStation 5]] [[Категорија:Ужаси за преживување]] [[Категорија:Видеоигри со отворен свет]] [[Категорија:Пукачки игри од прво лице]] sc501ftv2u4b4kdu3j86br76v5bc55f 5576950 5576949 2026-06-14T13:04:17Z Andrew012p 85224 /* Играчки процес */ 5576950 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Видеоигра | наслов = S.T.A.L.K.E.R.: Shadow of Chernobyl | слика = S.T.A.L.K.E.R. Shadow of Chornobyl (cover).jpg | алт = Насловна корица на играта S.T.A.L.K.E.R.: Shadow of Chernobyl | опис = | изработувач = [[GSC Game World]] | издавач = [[THQ]] (светски), [[GSC World Publishing]] (Украина) | режисер = Андриј Прохоров, Антон Болшаков | продуцент = Антон Болшаков | дизајнер = Олексиј Ситјанов | програмер = Олеш Шишковцов, Олександр Максимчук, Дмитро Јасениев, Андриј Коломиец | уметник = Андриј Прохоров | сценарист = Олексиј Ситјанов | композитор = Владимир „MoozE“ Фреј | серијал = ''[[S.T.A.L.K.E.R.]]'' | погон = [[X-Ray Engine]] | подлоги = [[Microsoft Windows]], [[PlayStation 4]], [[Xbox One]], [[Nintendo Switch]], [[PlayStation 5]], [[Xbox Series X/S]] | издадена = '''Microsoft Windows:''' 20 март 2007<br>'''PS4, Xbox One:''' 6 март 2024<br>'''Nintendo Switch:''' 31 октомври 2024<br>'''PS5, Xbox Series X/S:''' 20 мај 2025 | жанр = [[пукачка игра од прво лице]] | режими = [[Едноиграчка игра|едноиграчки]], [[Повеќеиграчка игра|повеќеиграчки]] | верзија = 1.0006 (11 март 2008) | носител = [[ДВД]], дигитална распределба | управување = [[тастатура]] и [[сметачко глувче|глувче]] }} '''''S.T.A.L.K.E.R.: Shadow of Chernobyl''''' ([[Македонски јазик|македонски]]: ''S.T.A.L.K.E.R.: Сенката на Чернобил'') — [[пукачка игра од прво лице]] со елементи на игра со улоги и [[ужас за преживување]], развиена и издадена од украинската компанија [[GSC Game World]] за [[Windows]] во март 2007 г. Надвор од земјите на поранешниот [[СССР]], издавач била американската компанија [[THQ]]. Дејството на играта се одвива на територијата на [[Украина]], во зоната на исклучување околу Чернобилската атомска централа. Играта позајмува голем број термини и мотиви од повеста „Пикник крај патот“ на [[Браќа Стругацки|браќата Стругацки]] и истоимениот филм „[[Сталкер]]“ на [[Андреј Тарковски]]; многу од нивоата во играта се создадени врз основа на фотографии и документарни снимки од самата Чернобилска централа и околината. Според приказната, како последица на нова катастрофа околу централата се појавиле опасни „аномалии“ и мутанти, како и чудесни „артефакти“. Во Зоната дејствуваат „сталкери“ — авантуристи, платеници и ловци на артефакти, кои работат поединечно или како вооружени групи. Главниот лик, Обележаниот, е еден од тие сталкери, кој го изгубил помнењето и се обидува да открие што му се случило додека продира длабоко во Зоната. Играта е замислена како проект со [[отворен свет]]; развивачите имале намера да го стават играчот во екосистем што живее според сопствени правила, каде ситуациите би се создавале преку случајно заемодејство на различни елементи. ''Shadow of Chernobyl'' била објавена по долг и мачен период на развој, при што многу од првично честољубивите замисли биле напуштени. Иако е пукач од прво лице, играта вклучува елементи типични за игрите со улоги, како што е општењето со [[Неиграчки ликови|неиграчките ликови]], како и елементи на ужас за преживување што постојано ја нагласуваат атмосферата на страв и вознемиреност. Играта добила високи оценки од критичарите: рецензентите особено го пофалиле добро разработениот свет и интересниот [[играчки процес]], иако укажале на многу технички проблеми и неисполнети ветувања од страна на развивачите. ''Shadow of Chernobyl'' била трговски успешна — низ светот се продадени над два милиони примероци. Во 2008 г., GSC Game World ја издала предисторијата ''S.T.A.L.K.E.R.: Clear Sky'', во 2009 г. — продолжението ''[[S.T.A.L.K.E.R.: Call of Pripyat]]'', а во 2024 г. — ''[[S.T.A.L.K.E.R. 2: Heart of Chornobyl]]''. Во постсоветските земји, серијалот стекнал култен статус со бројни обожаватели, кои создале многу книги сместени во истиот измислен свет, како и кориснички видоизменувања. Популарноста на играта придонела и за зголемениот интерес за индустриски туризам во областа на Чернобил. == Играчки процес == ''S.T.A.L.K.E.R.: Shadow of Chernobyl'' е првенствено [[пукач од прво лице|пукач од прво лице]]. Во играта постои голем број на предмети, па играчот има можности за прилагодување што во прв ред се ограничени од тоа колку ќе истражува. Играта исто така се обидува да ја спои приказната и заемодејството со ликовите, кои вообичаено се поврзуваат со игрите со улоги. Како и да е, гранките на разговорите се крајно ограничени и не влијаат значително на текот на играта, освен при прифаќање или одбивање на мисии. Самата Зона е голема и разновидна област, составена од дивина, човечки населби и неколку тешко чувани воени бази. Меѓутоа, светот на играта не е еден непрекинат простор, туку 18 различни карти одделени со екрани за вчитување. Преминот од една во друга област може да се изврши само преку одредени конкретни премини; жичените огради и екстремните нивоа на [[зрачење]] го спречуваат играчот да се обиде да ја премине картата на кој било друг начин. Суштествата во Зоната се мошне различни од нивните реални двојници: кучиња, диви свињи, врани и многу други. Дополнително, некои области содржат мутирани луѓе што биле под влијание на т.н. „Мозочен уништувач“ ([[Англиски јазик|англ]]. ''Brain Scorcher''). Вештачката интелигенција на дивиот свет е високо развиена и покажува многу реалистични однесувања, како што се борби за храна и глутница, кои можат да се забележат во нескриптирани настани. Играчкиот погон е направен така што однесувањето на животните се пресметува дури и ако играчот се наоѓа во сосема друг дел од Зоната. Постојат неколку различни варијации на аномалии, од кои секоја има уникатно влијание врз оние што ќе се најдат на нивниот пат. Тие можат да бидат потенцијално смртоносни за играчот и за [[Неиграчки ликови|неиграчките ликови]], нанесувајќи електрични удари или подигнувајќи ги во воздух и згмечувајќи ги.<ref>{{cite web|url=http://soc.stalker-game.com/?page=electra|title=Electro|publisher=[[GSC Game World]]|access-date=28 January 2011|archive-date=16 July 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716125818/http://soc.stalker-game.com/?page=electra|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://soc.stalker-game.com/?page=voronka|title=Vortex|publisher=[[GSC Game World]]|access-date=28 January 2011|archive-date=16 July 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716130508/http://soc.stalker-game.com/?page=voronka|url-status=live}}</ref> Повеќето аномалии произведуваат видливи нарушувања во воздухот или светлината, а нивниот дострел може да се утврди со фрлање на навртки (кои играчот ги носи во бесконечен број) за да ги активира.<ref>{{cite web|url=http://soc.stalker-game.com/?page=scorcher|title=Burner|publisher=[[GSC Game World]]|access-date=28 January 2011|archive-date=16 July 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716130520/http://soc.stalker-game.com/?page=scorcher|url-status=live}}</ref> Артефактите се наоѓаат расфрлани низ Зоната, често во близина на групи од аномалии. Освен што можат да се продадат за пари, голем број артефакти можат да се носат за да обезбедат одредени предности и недостатоци (на пример, зголемување на отпорноста на сталкерот кон пукање, додека истовремено го загадуваат со мали количини на зрачење), иако некои поретки артефакти обезбедуваат предности без никакви негативни ефекти.<ref>{{cite web|url=http://soc.stalker-game.com/?page=artifacts|title=Artefacts|publisher=[[GSC Game World]]|access-date=28 January 2011}}</ref> == Приказна == [[Податотека:Сидорович.jpg|thumb|225px|Сидорович — трговецот што му ја дава првата задача на Обележаниот]] Откако се буди во бункерот на трговецот на Кордон, главниот лик не се сеќава кој е, па Сидорович го нарекува „Обележаниот“ поради чудната тетоважа на неговата десна рака. Се открива дека главниот лик бил превезуван со еден од „камионите на смртта“ — камиони што сталкерите ги нарекуваат така бидејќи периодично се појавуваат, претпоставено од центарот на Зоната, и во кои, освен Обележаниот, никој не е пронајден жив. [[Податотека:Stalkershot 2.jpg|thumb|left|250px|Престрелка со бандити на АТП]] Трговецот му соопштува на главниот лик дека ќе мора да го отплати своето спасување. Обележаниот треба да го пронајде сталкерот по прекар Снаодливиот. Тој носел USB-флеш-меморија со важни информации за Сидорович, но исчезнал некаде во близина на железничкиот мост. Откако разговара со Волк, командантот на локалниот камп за почетници, Обележаниот дознава дека Снаодливиот е заробен од бандити на АТП (автотранспортното претпријатие). Откако ги поразува бандитите и го ослободува Снаодливиот, Обележаниот ја зема меморијата и се враќа кај Сидорович. Како награда, трговецот споделува информации за „Стрелок“: „Има еден таков сталкер. Велат дека нашол пат кон северот на Зоната“. Сидорович нуди помош во потрагата по Стрелок, а за возврат Обележаниот треба да украде документи поврзани со центарот на Зоната, кои војската ги пронашла во зградата на поранешниот научно-истражувачки институт „Агропром“. На Сидорович и на другите трговци преминот кон центарот им е потребен за да го најдат легендарниот „Клондајк на артефакти“. Влезот во центарот е невозможен бидејќи патот е целосно блокиран од „Мозочниот уништувач“ ([[Англиски јазик|англ]]. ''Brain Scorcher''). Обележаниот се согласува и ја преминува железничката насип, која е чувана од војници. Потоа, Сидорович го контактира преку радио и му вели дека сталкерот по прекар Лис, кој се вратил од длабок реид, е ранет и можеби знае нешто за Стрелок. При средбата, Лис го упатува Обележаниот кај својот брат Сери, кој се наоѓа во хангар на Свалка (депонија). Откако Обележаниот им помага на сталкерите да се одбранат од бандити, информацијата од Сери го води до поранешниот дигер по прекар Крот, кој го ископал скривалиштето на групата на Стрелок. Главниот лик го спасува Крот од војници во фабриката „Агропром“, а тој му ја посочува локацијата — подземјето на „Агропром“. Обележаниот, борејќи се со војници и мутанти, го наоѓа скривалиштето, каде што се наоѓала флеш-меморијата што групата ја користела за допишување. Оттаму дознава дека во групата на Стрелок, покрај него, биле и Призрак и Клик. Според пораките, Клик загинал, а Стрелок сам тргнал кон центарот на Зоната. Излегувајќи од подземјето, Обележаниот завршува директно во базата на војската, каде што ги краде документите по задача на Сидорович. Откако дознава за ова, Сидорович по радио советува документите веднаш да се однесат кај Барменот, кој управува со сталкерскиот бар „100 рентгени“, лоциран во поранешната фабрика „Росток“. Тој соопштува дека во документите се спомнува лабораторија со ознака X18, која се наоѓа во Темната долина. За отворање на вратите се потребни два електронски клуча. Првиот му го дава самиот Бармен, а вториот е кај водачот на бандитите — Боров. Обележаниот продира во базата, го убива Боров, го зема клучот и ги наоѓа потребните документи. Сидорович јавува дека базата е нападната од војници и дека премини кон Свалка се блокирани, но постои стар пат кон Кордон. Обележаниот излегува по тој пат и ги носи документите кај Барменот. По нивната анализа, Барменот дава упатство за недостаточниот дел од документите во лабораторијата X16 кај езерото Јантар.Обележаниот минува низ „Дивата територија“, каде што гледа како платеници соборуваат хеликоптер на еколозите. Откако го спасува професорот Круглов, сталкерот добива флеш-меморија и со негова помош стигнува до мобилната лабораторија на еколозите. Нивниот шеф, професорот Сахаров, знае како да се заштити од пси-зрачењето, но за тоа му се потребни мерења. Обележаниот го придружува професорот до местото на мерење, борејќи се со мутанти и зомби. По мерењето се случува „исфрлање“ — нагло зголемување на радиоактивната, аномалната и псионичката активност. Откако добива пси-шлем, Обележаниот се упатува кон лабораторијата X16, ја исклучува инсталацијата што генерира пси-зрачење и го наоѓа трупот на Призрак. Во неговиот КПК има запис дека „Докторот“ — заеднички пријател на групата — знае каде да се бара Стрелок. Каде е Докторот — знае Проводникот. Обележаниот ги носи документите кај Барменот, каде дознава дека „Мозочниот уништувач“ е вештачки создаден и може да се исклучи. Обележаниот го наоѓа Проводникот на Кордон, кој му кажува дека Докторот е во скривалиштето на групата. Докторот му открива на Обележаниот дека тој всушност е Стрелок, а легендарниот „Исполнител на желби“ е само холограм. Докторот му зборува за скривалиште во Припјат, каде што се наоѓа декодер за таинствената врата во саркофагот на Чернобилската АЕЦ. Обележаниот оди во Армиските складишта, каде им помага на „Слобода“ во одбраната на бариерата од борци на групацијата „Монолит“. Потоа ја исклучува инсталацијата на „Мозочниот уништувач“. Веста се шири низ Зоната, и сите големи групации почнуваат пробив кон центарот. Обележаниот се упатува кон Припјат, каде што се пробива до центарот на градот. Ако ја знае својата минатост, во хотелот „Полесие“ го наоѓа декодерот. Кога стасува на територијата на самата нуклеарка, Обележаниот се соочува со војници и борци на „Монолит“. Војниците јавуваат за нов „исфрлање“. Обележаниот успева да влезе во [[Саркофаг|саркофагот]] пред почетокот на исфрлањето, каде што го повикува „Исполнителот на желби“, додека борците на „Монолит“ се обидуваат да го спречат. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|soc.stalker-game.com}} [[Категорија:Игри за Windows]] [[Категорија:Игри за PlayStation 4]] [[Категорија:Игри за Nintendo Switch]] [[Категорија:Игри за Xbox Series X/S]] [[Категорија:Игри за Xbox One]] [[Категорија:Игри за PlayStation 5]] [[Категорија:Ужаси за преживување]] [[Категорија:Видеоигри со отворен свет]] [[Категорија:Пукачки игри од прво лице]] ms6k2w83bk4vt5uag3c0322nkbj8waq 5576996 5576950 2026-06-14T15:08:31Z Andrew012p 85224 /* Приказна */ 5576996 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Видеоигра | наслов = S.T.A.L.K.E.R.: Shadow of Chernobyl | слика = S.T.A.L.K.E.R. Shadow of Chornobyl (cover).jpg | алт = Насловна корица на играта S.T.A.L.K.E.R.: Shadow of Chernobyl | опис = | изработувач = [[GSC Game World]] | издавач = [[THQ]] (светски), [[GSC World Publishing]] (Украина) | режисер = Андриј Прохоров, Антон Болшаков | продуцент = Антон Болшаков | дизајнер = Олексиј Ситјанов | програмер = Олеш Шишковцов, Олександр Максимчук, Дмитро Јасениев, Андриј Коломиец | уметник = Андриј Прохоров | сценарист = Олексиј Ситјанов | композитор = Владимир „MoozE“ Фреј | серијал = ''[[S.T.A.L.K.E.R.]]'' | погон = [[X-Ray Engine]] | подлоги = [[Microsoft Windows]], [[PlayStation 4]], [[Xbox One]], [[Nintendo Switch]], [[PlayStation 5]], [[Xbox Series X/S]] | издадена = '''Microsoft Windows:''' 20 март 2007<br>'''PS4, Xbox One:''' 6 март 2024<br>'''Nintendo Switch:''' 31 октомври 2024<br>'''PS5, Xbox Series X/S:''' 20 мај 2025 | жанр = [[пукачка игра од прво лице]] | режими = [[Едноиграчка игра|едноиграчки]], [[Повеќеиграчка игра|повеќеиграчки]] | верзија = 1.0006 (11 март 2008) | носител = [[ДВД]], дигитална распределба | управување = [[тастатура]] и [[сметачко глувче|глувче]] }} '''''S.T.A.L.K.E.R.: Shadow of Chernobyl''''' ([[Македонски јазик|македонски]]: ''S.T.A.L.K.E.R.: Сенката на Чернобил'') — [[пукачка игра од прво лице]] со елементи на игра со улоги и [[ужас за преживување]], развиена и издадена од украинската компанија [[GSC Game World]] за [[Windows]] во март 2007 г. Надвор од земјите на поранешниот [[СССР]], издавач била американската компанија [[THQ]]. Дејството на играта се одвива на територијата на [[Украина]], во зоната на исклучување околу Чернобилската атомска централа. Играта позајмува голем број термини и мотиви од повеста „Пикник крај патот“ на [[Браќа Стругацки|браќата Стругацки]] и истоимениот филм „[[Сталкер]]“ на [[Андреј Тарковски]]; многу од нивоата во играта се создадени врз основа на фотографии и документарни снимки од самата Чернобилска централа и околината. Според приказната, како последица на нова катастрофа околу централата се појавиле опасни „аномалии“ и мутанти, како и чудесни „артефакти“. Во Зоната дејствуваат „сталкери“ — авантуристи, платеници и ловци на артефакти, кои работат поединечно или како вооружени групи. Главниот лик, Обележаниот, е еден од тие сталкери, кој го изгубил помнењето и се обидува да открие што му се случило додека продира длабоко во Зоната. Играта е замислена како проект со [[отворен свет]]; развивачите имале намера да го стават играчот во екосистем што живее според сопствени правила, каде ситуациите би се создавале преку случајно заемодејство на различни елементи. ''Shadow of Chernobyl'' била објавена по долг и мачен период на развој, при што многу од првично честољубивите замисли биле напуштени. Иако е пукач од прво лице, играта вклучува елементи типични за игрите со улоги, како што е општењето со [[Неиграчки ликови|неиграчките ликови]], како и елементи на ужас за преживување што постојано ја нагласуваат атмосферата на страв и вознемиреност. Играта добила високи оценки од критичарите: рецензентите особено го пофалиле добро разработениот свет и интересниот [[играчки процес]], иако укажале на многу технички проблеми и неисполнети ветувања од страна на развивачите. ''Shadow of Chernobyl'' била трговски успешна — низ светот се продадени над два милиони примероци. Во 2008 г., GSC Game World ја издала предисторијата ''S.T.A.L.K.E.R.: Clear Sky'', во 2009 г. — продолжението ''[[S.T.A.L.K.E.R.: Call of Pripyat]]'', а во 2024 г. — ''[[S.T.A.L.K.E.R. 2: Heart of Chornobyl]]''. Во постсоветските земји, серијалот стекнал култен статус со бројни обожаватели, кои создале многу книги сместени во истиот измислен свет, како и кориснички видоизменувања. Популарноста на играта придонела и за зголемениот интерес за индустриски туризам во областа на Чернобил. == Играчки процес == ''S.T.A.L.K.E.R.: Shadow of Chernobyl'' е првенствено [[пукач од прво лице|пукач од прво лице]]. Во играта постои голем број на предмети, па играчот има можности за прилагодување што во прв ред се ограничени од тоа колку ќе истражува. Играта исто така се обидува да ја спои приказната и заемодејството со ликовите, кои вообичаено се поврзуваат со игрите со улоги. Како и да е, гранките на разговорите се крајно ограничени и не влијаат значително на текот на играта, освен при прифаќање или одбивање на мисии. Самата Зона е голема и разновидна област, составена од дивина, човечки населби и неколку тешко чувани воени бази. Меѓутоа, светот на играта не е еден непрекинат простор, туку 18 различни карти одделени со екрани за вчитување. Преминот од една во друга област може да се изврши само преку одредени конкретни премини; жичените огради и екстремните нивоа на [[зрачење]] го спречуваат играчот да се обиде да ја премине картата на кој било друг начин. Суштествата во Зоната се мошне различни од нивните реални двојници: кучиња, диви свињи, врани и многу други. Дополнително, некои области содржат мутирани луѓе што биле под влијание на т.н. „Мозочен уништувач“ ([[Англиски јазик|англ]]. ''Brain Scorcher''). Вештачката интелигенција на дивиот свет е високо развиена и покажува многу реалистични однесувања, како што се борби за храна и глутница, кои можат да се забележат во нескриптирани настани. Играчкиот погон е направен така што однесувањето на животните се пресметува дури и ако играчот се наоѓа во сосема друг дел од Зоната. Постојат неколку различни варијации на аномалии, од кои секоја има уникатно влијание врз оние што ќе се најдат на нивниот пат. Тие можат да бидат потенцијално смртоносни за играчот и за [[Неиграчки ликови|неиграчките ликови]], нанесувајќи електрични удари или подигнувајќи ги во воздух и згмечувајќи ги.<ref>{{cite web|url=http://soc.stalker-game.com/?page=electra|title=Electro|publisher=[[GSC Game World]]|access-date=28 January 2011|archive-date=16 July 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716125818/http://soc.stalker-game.com/?page=electra|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://soc.stalker-game.com/?page=voronka|title=Vortex|publisher=[[GSC Game World]]|access-date=28 January 2011|archive-date=16 July 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716130508/http://soc.stalker-game.com/?page=voronka|url-status=live}}</ref> Повеќето аномалии произведуваат видливи нарушувања во воздухот или светлината, а нивниот дострел може да се утврди со фрлање на навртки (кои играчот ги носи во бесконечен број) за да ги активира.<ref>{{cite web|url=http://soc.stalker-game.com/?page=scorcher|title=Burner|publisher=[[GSC Game World]]|access-date=28 January 2011|archive-date=16 July 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716130520/http://soc.stalker-game.com/?page=scorcher|url-status=live}}</ref> Артефактите се наоѓаат расфрлани низ Зоната, често во близина на групи од аномалии. Освен што можат да се продадат за пари, голем број артефакти можат да се носат за да обезбедат одредени предности и недостатоци (на пример, зголемување на отпорноста на сталкерот кон пукање, додека истовремено го загадуваат со мали количини на зрачење), иако некои поретки артефакти обезбедуваат предности без никакви негативни ефекти.<ref>{{cite web|url=http://soc.stalker-game.com/?page=artifacts|title=Artefacts|publisher=[[GSC Game World]]|access-date=28 January 2011}}</ref> == Приказна == [[Податотека:Сидорович.jpg|thumb|225px|Сидорович — трговецот што му ја дава првата задача на Обележаниот]] Откако се буди во бункерот на трговецот на Кордон, главниот лик не се сеќава кој е, па Сидорович го нарекува „Обележаниот“ поради чудната тетоважа на неговата десна рака. Се открива дека главниот лик бил превезуван со еден од „камионите на смртта“ — камиони што сталкерите ги нарекуваат така бидејќи периодично се појавуваат, претпоставено од центарот на Зоната, и во кои, освен Обележаниот, никој не е пронајден жив. [[Податотека:Stalkershot 2.jpg|thumb|left|250px|Престрелка со бандити на АТП]] Трговецот му соопштува на главниот лик дека ќе мора да го отплати своето спасување. Обележаниот треба да го пронајде сталкерот по прекар Снаодливиот. Тој носел USB-меморија со важни информации за Сидорович, но исчезнал некаде во близина на железничкиот мост. Откако разговара со Волк, командантот на локалниот камп за почетници, Обележаниот дознава дека Снаодливиот е заробен од бандити на АТП (Автотранспортното претпријатие). Откако ги поразува бандитите и го ослободува Снаодливиот, Обележаниот ја зема меморијата и се враќа кај Сидорович. Како награда, трговецот споделува информации за „Стрелок“: „Има еден таков сталкер. Велат дека нашол пат кон северот на Зоната“. Сидорович нуди помош во потрагата по Стрелок, а за возврат Обележаниот треба да украде документи поврзани со центарот на Зоната, кои војската ги пронашла во зградата на поранешниот научно-истражувачки институт „Агропром“. На Сидорович и на другите трговци преминот кон центарот им е потребен за да го најдат легендарниот „Клондајк на артефакти“. Влезот во центарот е невозможен бидејќи патот е целосно блокиран од „Мозочниот уништувач“ ([[Англиски јазик|англ]]. ''Brain Scorcher''). Обележаниот се согласува и го преминува железничкиот насип, кој е чуван од војници. Потоа, Сидорович го контактира преку радио и му вели дека сталкерот по прекар Лис, кој се вратил од длабок реид, е ранет и можеби знае нешто за Стрелок. При средбата, Лис го упатува Обележаниот кај својот брат Сери, кој се наоѓа во хангар на Свалка (депонија). Откако Обележаниот им помага на сталкерите да се одбранат од бандити, информацијата од Сери го води до поранешниот дупчач по прекар Крот, кој го ископал скривалиштето на групата на Стрелок. Главниот лик го спасува Крот од војници во фабриката „Агропром“, а тој му ја посочува местоположбата — подземјето на „Агропром“. Обележаниот, борејќи се со војници и мутанти, го наоѓа скривалиштето, каде што се наоѓала флеш-меморијата што групата ја користела за допишување. Оттаму дознава дека во групата на Стрелок, покрај него, биле и Призрак и Клик. Според пораките, Клик загинал, а Стрелок сам тргнал кон центарот на Зоната. Излегувајќи од подземјето, Обележаниот завршува право во базата на војската, каде што ги краде документите по задача на Сидорович. Откако дознава за ова, Сидорович по радио советува документите веднаш да се однесат кај Барменот, кој управува со сталкерскиот бар „100 рентгени“, сместен во поранешната фабрика „Росток“. Тој соопштува дека во документите се спомнува лабораторија со ознака X18, која се наоѓа во Темната Долина. За отворање на вратите се потребни два електронски клуча. Првиот му го дава самиот Бармен, а вториот е кај водачот на бандитите — Боров. Обележаниот продира во базата, го убива Боров, го зема клучот и ги наоѓа потребните документи. Сидорович јавува дека базата е нападната од војници и дека премини кон Свалка се блокирани, но постои стар пат кон Кордон. Обележаниот излегува по тој пат и ги носи документите кај Барменот. По нивната анализа, Барменот дава упатство за недостаточниот дел од документите во лабораторијата X16 кај езерото Јантар. Обележаниот минува низ „Дивата Територија“, каде што гледа како платеници соборуваат вртолет на еколозите. Откако го спасува професорот Круглов, сталкерот добива флеш-меморија и со негова помош стигнува до мобилната лабораторија на еколозите. Нивниот шеф, професорот Сахаров, знае како да се заштити од псизрачењето, но за тоа му се потребни мерења. Обележаниот го придружува професорот до местото на мерење, борејќи се со мутанти и зомбија. По мерењето се случува „исфрлање“ — нагло зголемување на радиоактивната, аномалната и псионичката активност. Откако добива псишлем, Обележаниот се упатува кон лабораторијата X16, ја исклучува инсталацијата што создава псизрачење и го наоѓа трупот на Призрак. Во неговиот КПК има запис дека „Докторот“ — заеднички пријател на групата — знае каде да се бара Стрелок. Каде е Докторот — знае Проводникот. Обележаниот ги носи документите кај Барменот, каде дознава дека „Мозочниот уништувач“ е вештачки создаден и може да се исклучи. Обележаниот го наоѓа Проводникот на Кордон, кој му кажува дека Докторот е во скривалиштето на групата. Докторот му открива на Обележаниот дека тој всушност е Стрелок, а легендарниот „Исполнител на желби“ е само холограм. Докторот му зборува за скривалиште во Припјат, каде што се наоѓа декодер за таинствената врата во саркофагот на Чернобилската АЕЦ. Обележаниот оди во Армиските складишта, каде им помага на „Слобода“ во одбраната на бариерата од борци на групацијата „Монолит“. Потоа ја исклучува инсталацијата на „Мозочниот уништувач“. Веста се шири низ Зоната, и сите големи групации почнуваат пробив кон центарот. Обележаниот се упатува кон Припјат, каде што се пробива до центарот на градот. Ако ја знае својата минатост, во хотелот „Полесие“ го наоѓа декодерот. Кога стасува на територијата на самата нуклеарка, Обележаниот се соочува со војници и борци на „Монолит“. Војниците јавуваат за нов „исфрлање“. Обележаниот успева да влезе во [[Саркофаг|саркофагот]] пред почетокот на исфрлањето, каде што го повикува „Исполнителот на желби“, додека борците на „Монолит“ се обидуваат да го спречат. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|soc.stalker-game.com}} [[Категорија:Игри за Windows]] [[Категорија:Игри за PlayStation 4]] [[Категорија:Игри за Nintendo Switch]] [[Категорија:Игри за Xbox Series X/S]] [[Категорија:Игри за Xbox One]] [[Категорија:Игри за PlayStation 5]] [[Категорија:Ужаси за преживување]] [[Категорија:Видеоигри со отворен свет]] [[Категорија:Пукачки игри од прво лице]] gn6aj957o9mpt17xlsyby9qe4vn8esm 5577020 5576996 2026-06-14T16:03:38Z Andrew012p 85224 /* Приказна */ 5577020 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Видеоигра | наслов = S.T.A.L.K.E.R.: Shadow of Chernobyl | слика = S.T.A.L.K.E.R. Shadow of Chornobyl (cover).jpg | алт = Насловна корица на играта S.T.A.L.K.E.R.: Shadow of Chernobyl | опис = | изработувач = [[GSC Game World]] | издавач = [[THQ]] (светски), [[GSC World Publishing]] (Украина) | режисер = Андриј Прохоров, Антон Болшаков | продуцент = Антон Болшаков | дизајнер = Олексиј Ситјанов | програмер = Олеш Шишковцов, Олександр Максимчук, Дмитро Јасениев, Андриј Коломиец | уметник = Андриј Прохоров | сценарист = Олексиј Ситјанов | композитор = Владимир „MoozE“ Фреј | серијал = ''[[S.T.A.L.K.E.R.]]'' | погон = [[X-Ray Engine]] | подлоги = [[Microsoft Windows]], [[PlayStation 4]], [[Xbox One]], [[Nintendo Switch]], [[PlayStation 5]], [[Xbox Series X/S]] | издадена = '''Microsoft Windows:''' 20 март 2007<br>'''PS4, Xbox One:''' 6 март 2024<br>'''Nintendo Switch:''' 31 октомври 2024<br>'''PS5, Xbox Series X/S:''' 20 мај 2025 | жанр = [[пукачка игра од прво лице]] | режими = [[Едноиграчка игра|едноиграчки]], [[Повеќеиграчка игра|повеќеиграчки]] | верзија = 1.0006 (11 март 2008) | носител = [[ДВД]], дигитална распределба | управување = [[тастатура]] и [[сметачко глувче|глувче]] }} '''''S.T.A.L.K.E.R.: Shadow of Chernobyl''''' ([[Македонски јазик|македонски]]: ''S.T.A.L.K.E.R.: Сенката на Чернобил'') — [[пукачка игра од прво лице]] со елементи на игра со улоги и [[ужас за преживување]], развиена и издадена од украинската компанија [[GSC Game World]] за [[Windows]] во март 2007 г. Надвор од земјите на поранешниот [[СССР]], издавач била американската компанија [[THQ]]. Дејството на играта се одвива на територијата на [[Украина]], во зоната на исклучување околу Чернобилската атомска централа. Играта позајмува голем број термини и мотиви од повеста „Пикник крај патот“ на [[Браќа Стругацки|браќата Стругацки]] и истоимениот филм „[[Сталкер]]“ на [[Андреј Тарковски]]; многу од нивоата во играта се создадени врз основа на фотографии и документарни снимки од самата Чернобилска централа и околината. Според приказната, како последица на нова катастрофа околу централата се појавиле опасни „аномалии“ и мутанти, како и чудесни „артефакти“. Во Зоната дејствуваат „сталкери“ — авантуристи, платеници и ловци на артефакти, кои работат поединечно или како вооружени групи. Главниот лик, Обележаниот, е еден од тие сталкери, кој го изгубил помнењето и се обидува да открие што му се случило додека продира длабоко во Зоната. Играта е замислена како проект со [[отворен свет]]; развивачите имале намера да го стават играчот во екосистем што живее според сопствени правила, каде ситуациите би се создавале преку случајно заемодејство на различни елементи. ''Shadow of Chernobyl'' била објавена по долг и мачен период на развој, при што многу од првично честољубивите замисли биле напуштени. Иако е пукач од прво лице, играта вклучува елементи типични за игрите со улоги, како што е општењето со [[Неиграчки ликови|неиграчките ликови]], како и елементи на ужас за преживување што постојано ја нагласуваат атмосферата на страв и вознемиреност. Играта добила високи оценки од критичарите: рецензентите особено го пофалиле добро разработениот свет и интересниот [[играчки процес]], иако укажале на многу технички проблеми и неисполнети ветувања од страна на развивачите. ''Shadow of Chernobyl'' била трговски успешна — низ светот се продадени над два милиони примероци. Во 2008 г., GSC Game World ја издала предисторијата ''S.T.A.L.K.E.R.: Clear Sky'', во 2009 г. — продолжението ''[[S.T.A.L.K.E.R.: Call of Pripyat]]'', а во 2024 г. — ''[[S.T.A.L.K.E.R. 2: Heart of Chornobyl]]''. Во постсоветските земји, серијалот стекнал култен статус со бројни обожаватели, кои создале многу книги сместени во истиот измислен свет, како и кориснички видоизменувања. Популарноста на играта придонела и за зголемениот интерес за индустриски туризам во областа на Чернобил. == Играчки процес == ''S.T.A.L.K.E.R.: Shadow of Chernobyl'' е првенствено [[пукач од прво лице|пукач од прво лице]]. Во играта постои голем број на предмети, па играчот има можности за прилагодување што во прв ред се ограничени од тоа колку ќе истражува. Играта исто така се обидува да ја спои приказната и заемодејството со ликовите, кои вообичаено се поврзуваат со игрите со улоги. Како и да е, гранките на разговорите се крајно ограничени и не влијаат значително на текот на играта, освен при прифаќање или одбивање на мисии. Самата Зона е голема и разновидна област, составена од дивина, човечки населби и неколку тешко чувани воени бази. Меѓутоа, светот на играта не е еден непрекинат простор, туку 18 различни карти одделени со екрани за вчитување. Преминот од една во друга област може да се изврши само преку одредени конкретни премини; жичените огради и екстремните нивоа на [[зрачење]] го спречуваат играчот да се обиде да ја премине картата на кој било друг начин. Суштествата во Зоната се мошне различни од нивните реални двојници: кучиња, диви свињи, врани и многу други. Дополнително, некои области содржат мутирани луѓе што биле под влијание на т.н. „Мозочен уништувач“ ([[Англиски јазик|англ]]. ''Brain Scorcher''). Вештачката интелигенција на дивиот свет е високо развиена и покажува многу реалистични однесувања, како што се борби за храна и глутница, кои можат да се забележат во нескриптирани настани. Играчкиот погон е направен така што однесувањето на животните се пресметува дури и ако играчот се наоѓа во сосема друг дел од Зоната. Постојат неколку различни варијации на аномалии, од кои секоја има уникатно влијание врз оние што ќе се најдат на нивниот пат. Тие можат да бидат потенцијално смртоносни за играчот и за [[Неиграчки ликови|неиграчките ликови]], нанесувајќи електрични удари или подигнувајќи ги во воздух и згмечувајќи ги.<ref>{{cite web|url=http://soc.stalker-game.com/?page=electra|title=Electro|publisher=[[GSC Game World]]|access-date=28 January 2011|archive-date=16 July 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716125818/http://soc.stalker-game.com/?page=electra|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://soc.stalker-game.com/?page=voronka|title=Vortex|publisher=[[GSC Game World]]|access-date=28 January 2011|archive-date=16 July 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716130508/http://soc.stalker-game.com/?page=voronka|url-status=live}}</ref> Повеќето аномалии произведуваат видливи нарушувања во воздухот или светлината, а нивниот дострел може да се утврди со фрлање на навртки (кои играчот ги носи во бесконечен број) за да ги активира.<ref>{{cite web|url=http://soc.stalker-game.com/?page=scorcher|title=Burner|publisher=[[GSC Game World]]|access-date=28 January 2011|archive-date=16 July 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716130520/http://soc.stalker-game.com/?page=scorcher|url-status=live}}</ref> Артефактите се наоѓаат расфрлани низ Зоната, често во близина на групи од аномалии. Освен што можат да се продадат за пари, голем број артефакти можат да се носат за да обезбедат одредени предности и недостатоци (на пример, зголемување на отпорноста на сталкерот кон пукање, додека истовремено го загадуваат со мали количини на зрачење), иако некои поретки артефакти обезбедуваат предности без никакви негативни ефекти.<ref>{{cite web|url=http://soc.stalker-game.com/?page=artifacts|title=Artefacts|publisher=[[GSC Game World]]|access-date=28 January 2011}}</ref> == Приказна == [[Податотека:Сидорович.jpg|thumb|225px|Сидорович — трговецот што му ја дава првата задача на Обележаниот]] Откако се буди во бункерот на трговецот на Кордон, главниот лик не се сеќава кој е, па Сидорович го нарекува „Обележаниот“ поради чудната тетоважа на неговата десна рака. Се открива дека главниот лик бил превезуван со еден од „камионите на смртта“ — камиони што сталкерите ги нарекуваат така бидејќи периодично се појавуваат, претпоставено од центарот на Зоната, и во кои, освен Обележаниот, никој не е пронајден жив. [[Податотека:Stalkershot 2.jpg|thumb|left|250px|Престрелка со бандити на АТП]] Трговецот му соопштува на главниот лик дека ќе мора да го отплати своето спасување. Обележаниот треба да го пронајде сталкерот по прекар Снаодливиот. Тој носел USB-меморија со важни информации за Сидорович, но исчезнал некаде во близина на железничкиот мост. Откако разговара со Волк, командантот на локалниот камп за почетници, Обележаниот дознава дека Снаодливиот е заробен од бандити на АТП (Автотранспортното претпријатие). Откако ги поразува бандитите и го ослободува Снаодливиот, Обележаниот ја зема меморијата и се враќа кај Сидорович. Како награда, трговецот споделува информации за „Стрелок“: „Има еден таков сталкер. Велат дека нашол пат кон северот на Зоната“. Сидорович нуди помош во потрагата по Стрелок, а за возврат Обележаниот треба да украде документи поврзани со центарот на Зоната, кои војската ги пронашла во зградата на поранешниот научно-истражувачки институт „Агропром“. На Сидорович и на другите трговци преминот кон центарот им е потребен за да го најдат легендарниот „Клондајк на артефакти“. Влезот во центарот е невозможен бидејќи патот е целосно блокиран од „Мозочниот уништувач“ ([[Англиски јазик|англ]]. ''Brain Scorcher''). Обележаниот се согласува и го преминува железничкиот насип, кој е чуван од војници. Потоа, Сидорович го контактира преку радио и му вели дека сталкерот по прекар Лис, кој се вратил од длабок реид, е ранет и можеби знае нешто за Стрелок. При средбата, Лис го упатува Обележаниот кај својот брат Сери, кој се наоѓа во хангар на Свалка (депонија). Откако Обележаниот им помага на сталкерите да се одбранат од бандити, информацијата од Сери го води до поранешниот дупчач по прекар Крот, кој го ископал скривалиштето на групата на Стрелок. Главниот лик го спасува Крот од војници во фабриката „Агропром“, а тој му ја посочува местоположбата — подземјето на „Агропром“. Обележаниот, борејќи се со војници и мутанти, го наоѓа скривалиштето, каде што се наоѓала флеш-меморијата што групата ја користела за допишување. Оттаму дознава дека во групата на Стрелок, покрај него, биле и Призрак и Клик. Според пораките, Клик загинал, а Стрелок сам тргнал кон центарот на Зоната. Излегувајќи од подземјето, Обележаниот завршува право во базата на војската, каде што ги краде документите по задача на Сидорович. Откако дознава за ова, Сидорович по радио советува документите веднаш да се однесат кај Барменот, кој управува со сталкерскиот бар „100 рентгени“, сместен во поранешната фабрика „Росток“. Тој соопштува дека во документите се спомнува лабораторија со ознака X18, која се наоѓа во Темната Долина. За отворање на вратите се потребни два електронски клуча. Првиот му го дава самиот Бармен, а вториот е кај водачот на бандитите — Боров. Обележаниот продира во базата, го убива Боров, го зема клучот и ги наоѓа потребните документи. Сидорович јавува дека базата е нападната од војници и дека премини кон Свалка се блокирани, но постои стар пат кон Кордон. Обележаниот излегува по тој пат и ги носи документите кај Барменот. По нивната анализа, Барменот дава упатство за недостаточниот дел од документите во лабораторијата X16 кај езерото Јантар. Обележаниот минува низ „Дивата Територија“, каде што гледа како платеници соборуваат вртолет на еколозите. Откако го спасува професорот Круглов, сталкерот добива флеш-меморија и со негова помош стигнува до мобилната лабораторија на еколозите. Нивниот шеф, професорот Сахаров, знае како да се заштити од пси-зрачењето, но за тоа му се потребни мерења. Обележаниот го придружува професорот до местото на мерење, борејќи се со мутанти и зомбија. По мерењето се случува „исфрлање“ — нагло зголемување на радиоактивната, аномалната и псионичката активност. Откако добива пси-шлем, Обележаниот се упатува кон лабораторијата X16, ја исклучува инсталацијата што создава пси-зрачење и го наоѓа трупот на Призрак. Во неговиот КПК има запис дека „Докторот“ — заеднички пријател на групата — знае каде да се бара Стрелок. Каде е Докторот — знае Проводникот. Обележаниот ги носи документите кај Барменот, каде дознава дека „Мозочниот уништувач“ е вештачки создаден и може да се исклучи. Обележаниот го наоѓа Проводникот на Кордон, кој му кажува дека Докторот е во скривалиштето на групата. Докторот му открива на Обележаниот дека тој всушност е Стрелок, а легендарниот „Исполнител на желби“ е само холограм. Докторот му зборува за скривалиште во Припјат, каде што се наоѓа декодер за таинствената врата во саркофагот на Чернобилската АЕЦ. Обележаниот оди во Армиските складишта, каде им помага на „Слобода“ во одбраната на бариерата од борци на групацијата „Монолит“. Потоа ја исклучува инсталацијата на „Мозочниот уништувач“. Веста се шири низ Зоната, и сите големи групации почнуваат пробив кон центарот. Обележаниот се упатува кон Припјат, каде што се пробива до центарот на градот. Ако ја знае својата минатост, во хотелот „Полесие“ го наоѓа декодерот. Кога стасува на територијата на самата нуклеарка, Обележаниот се соочува со војници и борци на „Монолит“. Војниците јавуваат за нов „исфрлање“. Обележаниот успева да влезе во [[Саркофаг|саркофагот]] пред почетокот на исфрлањето, каде што го повикува „Исполнителот на желби“, додека борците на „Монолит“ се обидуваат да го спречат. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|soc.stalker-game.com}} [[Категорија:Игри за Windows]] [[Категорија:Игри за PlayStation 4]] [[Категорија:Игри за Nintendo Switch]] [[Категорија:Игри за Xbox Series X/S]] [[Категорија:Игри за Xbox One]] [[Категорија:Игри за PlayStation 5]] [[Категорија:Ужаси за преживување]] [[Категорија:Видеоигри со отворен свет]] [[Категорија:Пукачки игри од прво лице]] 8xjha7nx2en1gpb1f9oap2jh9xkqjtg 0 1397579 5576915 2026-06-14T12:09:34Z Forbidden History 89259 Основна страна 5576915 wikitext text/x-wiki '''Луиза Камхи''' ({{Роден на|||1920|}} во {{роден во|Скопје}} — {{починал на|||1943}}во {{Починал во|Треблинка|Полска}}) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]], една од жртвите во [[Холокауст|Холокаустот]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Жените на Македонија во НОВ 1941-1945|last=Весковиќ-Вангели|first=д-р. Вера|last2=Јовановиќ|first2=Марија|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1976|isbn=|location=[[Скопје]]|pages=1097}}</ref> == Животопис == Таа била килимарска работничка. Пред војната учествувала во напредното работничко движење во [[Скопје]]. Со отпочнувањето на [[Ден на востанието на Македонија|вооруженото востание]] ангажирано собирала народна помош и растурала илегален материјал, пропагирајќи за што помасовно учество во антифашистичката војна. На 11 март 1943 година, од страна на бугарскиот окупатор била депортирана во [[Треблинка|концентрациониот логор Треблинка]] вo [[Полска]] и загушена во гасна комора.<ref name=":0" /> == Поврзано == * [[Викторија Камхи]] * [[Стела Камхи]] * [[Депортација на Евреите од Македонија]] == Наводи == {{Наводи}} {{Македонија-био-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ: Камхи, Луиза}} [[Категорија:Учесници во НОБ]] [[Категорија:Жени во НОБ]] [[Категорија:Жртви на Бугарската окупација на Македонија во Втората светска војна]] fsd7r072sag5swg9il2c5tp8zjjrnne 5576917 5576915 2026-06-14T12:15:49Z Forbidden History 89259 5576917 wikitext text/x-wiki '''Луиза Камхи''' ({{Роден на|||1920|}} во {{роден во|Скопје}} — {{починал на|||1943}}во {{Починал во|Треблинка|Полска}}) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]], една од жртвите во [[Холокауст|Холокаустот]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Жените на Македонија во НОВ 1941-1945|last=Весковиќ-Вангели|first=д-р. Вера|last2=Јовановиќ|first2=Марија|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1976|isbn=|location=[[Скопје]]|pages=1097}}</ref> == Животопис == Таа била килимарска работничка. Пред војната учествувала во напредното работничко движење во [[Скопје]]. Со отпочнувањето на [[Ден на востанието на Македонија|вооруженото востание]] ангажирано собирала народна помош и растурала илегален материјал, пропагирајќи за што помасовно учество во антифашистичката војна. На 11 март 1943 година, од страна на бугарскиот окупатор била депортирана во [[Треблинка|концентрациониот логор Треблинка]] вo [[Полска]] и загушена во гасна комора.<ref name=":0" /> == Поврзано == * [[Депортација на Евреите од Македонија]] == Наводи == {{Наводи}} {{Македонија-био-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ: Камхи, Луиза}} [[Категорија:Учесници во НОБ]] [[Категорија:Жени во НОБ]] [[Категорија:Жртви на Бугарската окупација на Македонија во Втората светска војна]] p27zvacvjgiq5c6m6y45i4wnbzvuy6d 0 1397580 5576918 2026-06-14T12:18:39Z Forbidden History 89259 Основна страна 5576918 wikitext text/x-wiki '''Викторија Нисим Камхи''' ({{Роден на|||1926|}} во {{роден во|Битола}} — {{починал на|||1943}}во {{Починал во|Треблинка|Полска}}) — — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]], една од жртвите во [[Холокауст|Холокаустот]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Жените на Македонија во НОВ 1941-1945|last=Весковиќ-Вангели|first=д-р. Вера|last2=Јовановиќ|first2=Марија|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1976|isbn=|location=[[Скопје]]|pages=1097}}</ref> == Животопис == Од 1942 година била член на [[СКОЈ]] и со полн младешки жар се зафатила во опфаќање на младинки за собирните акции на народната помош, пренесувала радио-вести за настаните во светот и слично. Била близок соработник на народниот херој [[Естреја Овадија-Мара|Естреа Овадија]]. На 11 март 1943, од страна на бугарскиот фашистички окупатор била депортирана во [[Треблинка|концентрациониот логор Треблинка]] во Полска. Задушена е во гасна комора.<ref name=":0" /> == Поврзано == * [[Стела Камхи]] == Наводи == {{Наводи}} {{Македонија-био-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ: Камхи, Викторија}} [[Категорија:Учесници во НОБ]] [[Категорија:Жени во НОБ]] 32752p4khoilzczjxlt7gad1u4yj3qm 5576919 5576918 2026-06-14T12:19:35Z Forbidden History 89259 5576919 wikitext text/x-wiki '''Викторија Нисим Камхи''' ({{Роден на|||1926|}} во {{роден во|Битола}} — {{починал на|||1943}}во {{Починал во|Треблинка|Полска}}) — — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]], една од жртвите во [[Холокауст|Холокаустот]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Жените на Македонија во НОВ 1941-1945|last=Весковиќ-Вангели|first=д-р. Вера|last2=Јовановиќ|first2=Марија|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1976|isbn=|location=[[Скопје]]|pages=1097}}</ref> == Животопис == Од 1942 година била член на [[СКОЈ]] и со полн младешки жар се зафатила во опфаќање на младинки за собирните акции на народната помош, пренесувала радио-вести за настаните во светот и слично. Била близок соработник на народниот херој [[Естреја Овадија-Мара|Естреа Овадија]]. На 11 март 1943, од страна на бугарскиот фашистички окупатор била депортирана во [[Треблинка|концентрациониот логор Треблинка]] во Полска. Задушена е во гасна комора.<ref name=":0" /> == Поврзано == * [[Стела Камхи]] == Наводи == {{Наводи}} {{Македонија-био-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ: Камхи, Викторија}} [[Категорија:Учесници во НОБ]] [[Категорија:Жени во НОБ]] [[Категорија:Жртви на Бугарската окупација на Македонија во Втората светска војна]] cwur4lbp6sm2ampwu7aa7wzcs86heob 5576920 5576919 2026-06-14T12:20:33Z Forbidden History 89259 5576920 wikitext text/x-wiki '''Викторија Нисим Камхи''' ({{Роден на|||1926|}} во {{роден во|Битола}} —{{починал на|||1943}}во {{Починал во|Треблинка|Полска}}) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]], една од жртвите во [[Холокауст|Холокаустот]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Жените на Македонија во НОВ 1941-1945|last=Весковиќ-Вангели|first=д-р. Вера|last2=Јовановиќ|first2=Марија|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1976|isbn=|location=[[Скопје]]|pages=1097}}</ref> == Животопис == Од 1942 година била член на [[СКОЈ]] и со полн младешки жар се зафатила во опфаќање на младинки за собирните акции на народната помош, пренесувала радио-вести за настаните во светот и слично. Била близок соработник на народниот херој [[Естреја Овадија-Мара|Естреа Овадија]]. На 11 март 1943, од страна на бугарскиот фашистички окупатор била депортирана во [[Треблинка|концентрациониот логор Треблинка]] во Полска. Задушена е во гасна комора.<ref name=":0" /> == Поврзано == * [[Стела Камхи]] == Наводи == {{Наводи}} {{Македонија-био-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ: Камхи, Викторија}} [[Категорија:Учесници во НОБ]] [[Категорија:Жени во НОБ]] [[Категорија:Жртви на Бугарската окупација на Македонија во Втората светска војна]] jbvt5shr1cnxpoqx76s3f1wz0mkticx 5577014 5576920 2026-06-14T15:48:07Z Dandarmkd 31127 5577014 wikitext text/x-wiki '''Викторија Нисим Камхи''' ({{Роден на|||1926|}} во {{роден во|Битола}} —{{починал на|||1943}}во {{Починал во|Треблинка}}) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]], една од жртвите во [[Холокауст|Холокаустот]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Жените на Македонија во НОВ 1941-1945|last=Весковиќ-Вангели|first=д-р. Вера|last2=Јовановиќ|first2=Марија|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1976|isbn=|location=[[Скопје]]|pages=1097}}</ref> == Животопис == Од 1942 година била член на [[СКОЈ]] и со полн младешки жар се зафатила во опфаќање на младинки за собирните дејствија на народната помош, пренесувала радио-вести за настаните во светот и слично. Била близок соработник на народниот херој [[Естреја Овадија-Мара|Естреа Овадија]]. На 11 март 1943, од страна на бугарскиот фашистички окупатор, таа била депортирана во [[Треблинка|концентрациониот логор Треблинка]] во Полска. Задушена е во гасна комора.<ref name=":0" /> == Поврзано == * [[Стела Камхи]] == Наводи == {{Наводи}} {{Македонија-био-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ: Камхи, Викторија}} [[Категорија:Учесници во НОБ]] [[Категорија:Жени во НОБ]] [[Категорија:Жртви на Бугарската окупација на Македонија во Втората светска војна]] no9tmyl96ph7o1y3dqwzzgkfj5xgy5p 0 1397581 5576923 2026-06-14T12:25:09Z Forbidden History 89259 Основна страна 5576923 wikitext text/x-wiki '''Стела Нисим Камхи''' ({{Роден на|||1923|}} во {{роден во|Битола}} —{{починал на|||1943}}во {{Починал во|Треблинка|Полска}}) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]], една од жртвите во [[Холокауст|Холокаустот]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Жените на Македонија во НОВ 1941-1945|last=Весковиќ-Вангели|first=д-р. Вера|last2=Јовановиќ|first2=Марија|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1976|isbn=|location=[[Скопје]]|pages=1097}}</ref> == Животопис == Од 1941 година била член на воспитна младинска група, а во 1942 година и член на [[СКОЈ]]. Кон крајот на истата година била избрана за член на [[КПЈ]]. Била секретар на скоевска група и водела воспитна група на жени [[Евреи|Еврејки]]. Активно учествувала во собирањето на народна помош за илегалците кои живееле во еврејските семејства. Плетела и шиела за борците во НОВ. Со желба да се приклучи кон единиците на НОВ и ПОМ и неуспевајќи навреме да се засолне, на 11 март 1943, од страна на бугарскиот фашистички окупатор била депортирана во [[Треблинка|концентрациониот логор Треблинка]] во Полска. Задушена е во гасна комора.<ref name=":0" /> == Поврзано == * [[Викторија Камхи]] == Наводи == {{Наводи}} {{Македонија-био-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ: Камхи, Стела}} [[Категорија:Учесници во НОБ]] [[Категорија:Жени во НОБ]] [[Категорија:Жртви на Бугарската окупација на Македонија во Втората светска војна]] cxozxppkfoucqklsjqah549fm76m77h 0 1397582 5576927 2026-06-14T12:30:02Z Forbidden History 89259 Основна страна 5576927 wikitext text/x-wiki '''Драгана Камчева''' ({{Роден на|||1920|}} во {{роден во|Серменин}} — ) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Жените на Македонија во НОВ 1941-1945|last=Весковиќ-Вангели|first=д-р. Вера|last2=Јовановиќ|first2=Марија|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1976|isbn=|location=[[Скопје]]|pages=1097}}</ref> == Животопис == Од пролетта 1943 година учествувала во [[НОД]] во [[Серменин|селото]]. Собирала народна помош и подготвувала храна за борците во НОВ и ПОМ. Во летото 1944 година била изложена на терор од [[Михајловистички контрачети во Вардарска Македонија|контрачетниците]] кои делувале на гевгелискиот терен.<ref name=":0" /> == Наводи == {{Наводи}} {{Македонија-био-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ: Камчева, Драгана}} [[Категорија:Учесници во НОБ]] [[Категорија:Жени во НОБ]] boy3puawz69qnyau3j6pbtnvashjiy9 0 1397583 5576930 2026-06-14T12:34:21Z Forbidden History 89259 Основна страна 5576930 wikitext text/x-wiki '''Мира Мојсова Камчева''' ({{Роден на|||1881|}} во {{роден во|Страгово}} — ) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Жените на Македонија во НОВ 1941-1945|last=Весковиќ-Вангели|first=д-р. Вера|last2=Јовановиќ|first2=Марија|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1976|isbn=|location=[[Скопје]]|pages=1097-1098}}</ref> == Животопис == Нејзината активност во [[НОД]] се одвивала во селото и датира од јули 1944 година. Собирала храна и облека за партизанските единици, а прибраниот материјал го носела во определените за тоа пунктови во [[Страгово|селото]].<ref name=":0" /> == Наводи == {{Наводи}} {{Македонија-био-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ: Камчева, Мира}} [[Категорија:Учесници во НОБ]] [[Категорија:Жени во НОБ]] q5p3no0rhzc5w96d29fgb85ktm5vuk5 0 1397584 5576933 2026-06-14T12:39:39Z Forbidden History 89259 Основна страна 5576933 wikitext text/x-wiki '''Марија Р. Камчева''' ({{Роден на|14|јуни|1898|}} во {{роден во|Кавадарци}} — {{Починат на|||1974|}} во {{починат во|Кавадарци}}) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Жените на Македонија во НОВ 1941-1945|last=Весковиќ-Вангели|first=д-р. Вера|last2=Јовановиќ|first2=Марија|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1976|isbn=|location=[[Скопје]]|pages=1098}}</ref> == Животопис == Од 1 ноември 1941 година учествува во заднината на[[НОД]]. Собирала храна, оружје, растурала летоци и друг пропаганден материјал, била курир, активно учествувала и во подготовките на партизанскиот одред од Тиквешкиот крај. Нејзината куќа постојано служела за одржување состаноци и престој на илегалци. Кај неа престојувале и се лекувале болни и ранети илегалци.<ref name=":0" /> == Наводи == {{Наводи}} {{Македонија-био-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ: Камчева, Марија}} [[Категорија:Учесници во НОБ]] [[Категорија:Жени во НОБ]] 23j5bed5krjk29s0o2glp033fap1td9 0 1397585 5576941 2026-06-14T12:52:42Z Andrew012p 85224 Andrew012p ја премести страницата [[Македонско знаме (1932 - 1934)]] на [[Македонско знаме (1932 — 1934)]] 5576941 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Македонско знаме (1932 — 1934)]] 1pw2cbdmm4p8c9hjdgwmmn6x210dszf 1 1397586 5576943 2026-06-14T12:52:43Z Andrew012p 85224 Andrew012p ја премести страницата [[Разговор:Македонско знаме (1932 - 1934)]] на [[Разговор:Македонско знаме (1932 — 1934)]] 5576943 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Разговор:Македонско знаме (1932 — 1934)]] 36tbu5hc2ezx2r99xeyr1gzmzde66bp 10 1397587 5576953 2026-06-14T13:22:20Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{#if:{{{content|}}}|<span class="{{{span-class|cleanup-needed-content}}}" style="padding-left:0.1em; padding-right:0.1em; color:var(--color-subtle, #54595d); border:1px solid var(--border-color-subtle, #c8ccd1);">{{{content|}}}</span>}}{{#switch:{{{subst|¬}}} |¬={{category handler |template=[[Category:Шаблони на кои им е потребна проверка на супституција]] |nocat={{{nocat|<noinclude>true</noinclud... 5576953 wikitext text/x-wiki {{#if:{{{content|}}}|<span class="{{{span-class|cleanup-needed-content}}}" style="padding-left:0.1em; padding-right:0.1em; color:var(--color-subtle, #54595d); border:1px solid var(--border-color-subtle, #c8ccd1);">{{{content|}}}</span>}}{{#switch:{{{subst|¬}}} |¬={{category handler |template=[[Category:Шаблони на кои им е потребна проверка на супституција]] |nocat={{{nocat|<noinclude>true</noinclude>}}} }} |SUBST=[[Category:Страници со неправилно супституирани предлошки]] }}{{Category handler |main={{Fix/category |cat-date={{{cat-date|}}} |cat={{{cat|}}} |cat-date2={{{cat-date2|}}} |cat2={{{cat2|}}} |cat-date3={{{cat-date3|}}} |cat3={{{cat3|}}} |date={{{date|}}} }} |template={{#if:{{{name|}}}|{{#ifeq:{{{name}}}|{{ROOTPAGENAME}}||{{#if:{{{date|}}}||[[Category:Предлошки што вклучуваат ознаки за поправка без датум]]}}}}}} |subpage=no }}{{#if:{{{special|}}} |{{{special|}}} |<sup class="noprint Inline-Template {{{class|}}}" style="margin-left:0.1em; white-space:nowrap;">&#91;<i>{{#if:{{{pre-text|}}} |{{{pre-text}}}&#32; }}[[{{{link|Википедија:Поправка}}}|<span title="{{#invoke:decodeEncode|encode|s={{{title|{{{link|Википедија:Поправка}}}}}} {{#if:{{{date|}}}|({{{date}}})}}}}">{{{text|}}}</span>]]{{#if:{{{post-text|}}} |&#32;{{{post-text}}} }}</i>&#93;</sup> }}<noinclude> {{Документација}} </noinclude> engdz1xfejbtng26hcm2fj6uyw7t44o 828 1397588 5576954 2026-06-14T13:23:20Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: require('strict') local p = {} local function _getBoolean( boolean_str ) -- from: module:String; adapted -- requires an explicit true local boolean_value if type( boolean_str ) == 'string' then boolean_str = boolean_str:lower() if boolean_str == 'true' or boolean_str == 'yes' or boolean_str == '1' then boolean_value = true else boolean_value = false end elseif type( boolean_str ) == 'boolean' then boolean_value = boolean_str... 5576954 Scribunto text/plain require('strict') local p = {} local function _getBoolean( boolean_str ) -- from: module:String; adapted -- requires an explicit true local boolean_value if type( boolean_str ) == 'string' then boolean_str = boolean_str:lower() if boolean_str == 'true' or boolean_str == 'yes' or boolean_str == '1' then boolean_value = true else boolean_value = false end elseif type( boolean_str ) == 'boolean' then boolean_value = boolean_str else boolean_value = false end return boolean_value end function p.decode( frame ) local s = frame.args['s'] or '' local subset_only = _getBoolean(frame.args['subset_only'] or false) return p._decode( s, subset_only ) end function p._decode( s, subset_only ) -- U+2009 THIN SPACE: workaround for bug: HTML entity &thinsp; is decoded incorrect. Entity &ThinSpace; gets decoded properly s = mw.ustring.gsub( s, '&thinsp;', '&ThinSpace;' ) -- U+03B5 ε GREEK SMALL LETTER EPSILON: workaround for bug (phab:T328840): HTML entity &epsilon; is decoded incorrect for gsub(). Entity &epsi; gets decoded properly s = mw.ustring.gsub( s, '&epsilon;', '&epsi;' ) local ret = mw.text.decode( s, not subset_only ) return ret end function p.encode( frame ) local s = frame.args['s'] or '' local charset = frame.args['charset'] return p._encode( s, charset ) end function p._encode( s, charset ) -- example: charset = '_&©−°\\\"\'\=' -- do escape with backslash not %; local ret if charset and charset ~= '' then ret = mw.text.encode( s, charset ) else -- use default: chartset = '<>&"\' ' (outer quotes = lua required; space = NBSP) ret = mw.text.encode( s ) end return ret end return p i6pnw8l3pyqcqxofzxz6auze5i1q3g8 10 1397589 5576956 2026-06-14T13:25:46Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{ safesubst:<noinclude/>#invoke:Unsubst||date=__DATE__ |$B= {{Fix-span |link=Википедија:Појасни |text=потребно е појаснување |title={{delink|{{{reason|Текстот во близина на оваа ознака можеби бара појаснување или отстранување на жаргонот.}}}}} |date={{{date|}}} |pre-text={{{pre-text|}}} |post-text={{{post-text|}}} |cat-date=Категор... 5576956 wikitext text/x-wiki {{ safesubst:<noinclude/>#invoke:Unsubst||date=__DATE__ |$B= {{Fix-span |link=Википедија:Појасни |text=потребно е појаснување |title={{delink|{{{reason|Текстот во близина на оваа ознака можеби бара појаснување или отстранување на жаргонот.}}}}} |date={{{date|}}} |pre-text={{{pre-text|}}} |post-text={{{post-text|}}} |cat-date=Категорија:Википедија-статитии на кои им е потребно појаснување |content={{{text|}}} }} }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> 2fcy5wqpduw4c1ea7yhf5722djfrvfx 4 1397590 5576961 2026-06-14T13:37:01Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: Овој текст се занимава со нејасни реченици што се јавуваат во некои статии, т.е. реченици што сами по себе не се разбирливи или не се разбирливи за просечниот читател. Нејасните реченици најчесто настануваат поради лош распоред на зборовите во рече... 5576961 wikitext text/x-wiki Овој текст се занимава со нејасни реченици што се јавуваат во некои статии, т.е. реченици што сами по себе не се разбирливи или не се разбирливи за просечниот читател. Нејасните реченици најчесто настануваат поради лош распоред на зборовите во реченицата, недостаток на неопходни податоци и преопширен или прекраток опис, но и поради употреба на стручни зборови и изрази што не се разбирливи за широката публика. Доколку не сте во можност или не знаете како да ја поправите дадената реченица, можете да ја искористите предлошката <nowiki>{{</nowiki>[[Предлошка:Појасни|појасни]]<nowiki>}}</nowiki> за да ја обележите. На тој начин некој друг ќе може полесно да ја забележи и поправи. == Како да се поправат нејасните реченици == * '''Објаснете ги жаргонските зборови:''' ** Овозможете разбирање на тешките поими при нивната прва употреба (на пр. додајте во заграда: „се нарекува уште и...“). ** При првата употреба објаснете го тешкиот поим накратко (на пр. „хипертензија (болест на покачен притисок)...“). * '''Скратете ја долгата реченица''': ** Отстранете ги непотребните зборови (нарочито оние што придонесуваат кон неодредени тврдења и/или суперлативи — најдобар, најважен, најголем, веројатно најпознатиот од сите итн.). ** Заменете ги долгите зборови со пократки. ** Направете две реченици од една, ако така ќе биде почитка и полесна за разбирање. ** Користете [[идиом]]и или препознатливи изрази наместо стручни. * '''Додајте графикон или фотографија''': сликата говори колку илјада збора. Често одредена зграда, игралиште или процедура можат подобро да се опишат со една слика отколку со цел еден дел. [[Ризница (Викимедија)| Викимедиината ризница]] содржи близу 90 милиони податотеки со медиумска содржина (главно слики). Дури и ако сликата не го опишува бараниот поим во целост, таа разлика можете да ја опишете во текстот. * '''Бидете прецизни во опишувањето'''. Пример за нејасна реченица е: „Милица се дружеше со Ана пред да најде нова работа“. (кој најде нова работа — Милица или Ана?) * '''Зборувајте конкретно'''. Наместо „Во минатото луѓето...“, напишете што е можно поконретно за кој минат период станува збор (ако не е позната точната временска одредница, тогаш барем „во 19 век“ или „во 1940-тите“ итн.). ** Немојте да користите релативни временски одредници: сега, наскоро, моментално итн. Тие многу брзо ќе го изгубат значењето. Наместо нив, користете точен датум или наведете во заграда кое е тековното време. * '''Немојте да правите граматички грешки.''' * '''Не користете прекумерни странски зборови (туѓици)'''. За многу зборови преземени од други јазици постои еквивалентен македонски збор. Ова особено се однесува на стручни теми што изобилуваат со стручни изрази и кои би биле поразбирливи ако се употребуваа зборови поблиски до читателот (на пр. „официјален“ е во ред, но „званичен“ е србизам; користете „совршен“ наместо „перфектен“, „обработи“ наместо „процесира“ итн.). [[Категорија:Вики стил]] 01rsxld4dpko0q9hwrip335m4aqw219 5576963 5576961 2026-06-14T13:39:56Z Andrew012p 85224 5576963 wikitext text/x-wiki Овој текст се занимава со нејасни реченици што се јавуваат во некои статии, т.е. реченици што сами по себе не се разбирливи или не се разбирливи за просечниот читател. Нејасните реченици најчесто настануваат поради лош распоред на зборовите во реченицата, недостаток на неопходни податоци и преопширен или прекраток опис, но и поради употреба на стручни зборови и изрази што не се разбирливи за широката публика. Доколку не сте во можност или не знаете како да ја поправите дадената реченица, можете да ја искористите предлошката <nowiki>{{</nowiki>[[Предлошка:Појасни|појасни]]<nowiki>}}</nowiki> за да ја обележите. На тој начин некој друг ќе може полесно да ја забележи и поправи. == Како да се поправат нејасните реченици == * '''Објаснете ги жаргонските зборови:''' ** Овозможете разбирање на тешките поими при нивната прва употреба (на пр. додајте во заграда: „се нарекува уште и...“). ** При првата употреба објаснете го тешкиот поим накратко (на пр. „хипертензија (болест на покачен притисок)...“). * '''Скратете ја долгата реченица''': ** Отстранете ги непотребните зборови (нарочито оние што придонесуваат кон неодредени тврдења и/или суперлативи — најдобар, најважен, најголем, веројатно најпознатиот од сите итн.). ** Заменете ги долгите зборови со пократки. ** Направете две реченици од една, ако така ќе биде почитка и полесна за разбирање. ** Користете [[идиом]]и или препознатливи изрази наместо стручни. * '''Додајте графикон или фотографија''': сликата говори колку илјада збора. Често одредена зграда, игралиште или процедура можат подобро да се опишат со една слика отколку со цел еден дел. [[Ризница (Викимедија)| Викимедиината ризница]] содржи близу 90 милиони податотеки со медиумска содржина (главно слики). Дури и ако сликата не го опишува бараниот поим во целост, таа разлика можете да ја опишете во текстот. * '''Бидете прецизни во опишувањето'''. Пример за нејасна реченица е: „Милица се дружеше со Ана пред да најде нова работа“. (кој најде нова работа — Милица или Ана?) * '''Зборувајте конкретно'''. Наместо „Во минатото луѓето...“, напишете што е можно поконретно за кој минат период станува збор (ако не е позната точната временска одредница, тогаш барем „во 19 век“ или „во 1940-тите“ итн.). ** Немојте да користите релативни временски одредници: сега, наскоро, моментално итн. Тие многу брзо ќе го изгубат значењето. Наместо нив, користете точен датум или наведете во заграда кое е тековното време. * '''Немојте да правите граматички грешки.''' * '''Не користете прекумерни странски зборови (туѓици)'''. За многу зборови преземени од други јазици постои еквивалентен македонски збор. Ова особено се однесува на стручни теми што изобилуваат со стручни изрази и кои би биле поразбирливи ако се употребуваа зборови поблиски до читателот (на пр. „официјален“ е во ред, но „званичен“ е србизам; користете „совршен“ наместо „перфектен“, „обработи“ наместо „процесира“ итн.). [[Категорија:Википедија:Упатства]] i6tt0czt5o8dmkex0l1b7z1k5zujn7h 10 1397591 5576968 2026-06-14T13:59:23Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{Потстраница за документација}} Користете ја оваа предлошка во текстот на статијата за да побарате од другите уредници да појаснат текст што е тешко разбирлив. == Употреба == Оваа предлошка се поставува веднаш по текстот што бара појаснување. : <code>О... 5576968 wikitext text/x-wiki {{Потстраница за документација}} Користете ја оваа предлошка во текстот на статијата за да побарате од другите уредници да појаснат текст што е тешко разбирлив. == Употреба == Оваа предлошка се поставува веднаш по текстот што бара појаснување. : <code>Оваа реченица бара појаснување.{{појасни|датум={{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}}}</code> : → Оваа реченица бара појаснување.{{појасни|датум={{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}}} == Параметри == * '''датум''' (или '''date'''): Датумот кога е додадена ознаката. * '''причина''' (или '''reason'''): Краток опис на проблемот. Се појавува како поп-ап кога ќе го насочите глушецот. * '''текст''' (или '''text'''): Делот од текстот што треба да се означи. * '''пред-текст''' (или '''pre-text'''): Текст што се појавува пред ознаката. * '''пост-текст''' (или '''post-text'''): Текст што се појавува по ознаката. == TemplateData == <templatedata> { "description": "Предлошка за барање појаснување на нејасен текст. Се поставува веднаш по проблематичниот дел.", "params": { "датум": { "label": "Датум", "type": "string", "description": "Датум на додавање.", "autovalue": "{{subst:CURRENTMONTHNAME}} {{subst:CURRENTYEAR}}", "suggested": true, "aliases": ["date"] }, "причина": { "label": "Причина", "type": "string", "description": "Краток опис на проблемот што се појавува како поп-ап.", "suggested": true, "aliases": ["reason"] }, "текст": { "label": "Текст", "type": "string", "description": "Делот од текстот што е нејасен.", "aliases": ["text"] }, "пред-текст": { "label": "Пред-текст", "type": "string", "description": "Текст пред ознаката.", "aliases": ["pre-text"] }, "пост-текст": { "label": "Пост-текст", "type": "string", "description": "Текст по ознаката.", "aliases": ["post-text"] } } } </templatedata> [[Категорија:Предлошки за поправка]] dx3nqihmzmle1bcjt7mjz3jr2hzrl9t 5576969 5576968 2026-06-14T14:00:54Z Andrew012p 85224 5576969 wikitext text/x-wiki {{Потстраница за документација}} Користете ја оваа предлошка во текстот на статијата за да побарате од другите уредници да појаснат текст што е тешко разбирлив. == Употреба == Оваа предлошка се поставува веднаш по текстот што бара појаснување. : <code>Оваа реченица бара појаснување.{{појасни|датум={{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}}}</code> : → Оваа реченица бара појаснување.{{појасни|датум={{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}}} == Параметри == * '''датум''' (или '''date'''): Датумот кога е додадена ознаката. * '''причина''' (или '''reason'''): Краток опис на проблемот. Се појавува како поп-ап кога ќе го насочите глушецот. * '''текст''' (или '''text'''): Делот од текстот што треба да се означи. * '''пред-текст''' (или '''pre-text'''): Текст што се појавува пред ознаката. * '''пост-текст''' (или '''post-text'''): Текст што се појавува по ознаката. == TemplateData == <templatedata> { "description": "Предлошка за барање појаснување на нејасен текст. Се поставува веднаш по проблематичниот дел.", "params": { "датум": { "label": "Датум", "type": "string", "description": "Датум на додавање.", "autovalue": "{{subst:CURRENTMONTHNAME}} {{subst:CURRENTYEAR}}", "suggested": true, "aliases": ["date"] }, "причина": { "label": "Причина", "type": "string", "description": "Краток опис на проблемот што се појавува.", "suggested": true, "aliases": ["reason"] }, "текст": { "label": "Текст", "type": "string", "description": "Делот од текстот што е нејасен.", "aliases": ["text"] }, "пред-текст": { "label": "Преттекст", "type": "string", "description": "Текст пред ознаката.", "aliases": ["pre-text"] }, "пост-текст": { "label": "Посттекст", "type": "string", "description": "Текст по ознаката.", "aliases": ["post-text"] } } } </templatedata> [[Категорија:Предлошки за поправка]] rwdgnp5ttw851te6yi4imt9dgmuqckg 5576970 5576969 2026-06-14T14:01:29Z Andrew012p 85224 5576970 wikitext text/x-wiki {{Потстраница за документација}} Користете ја оваа предлошка во текстот на статијата за да побарате од другите уредници да појаснат текст што е тешко разбирлив. == Употреба == Оваа предлошка се поставува веднаш по текстот што бара појаснување. : <code>Оваа реченица бара појаснување.{{појасни|датум={{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}}}</code> : → Оваа реченица бара појаснување.{{појасни|датум={{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}}} == Параметри == * '''датум''' (или '''date'''): Датумот кога е додадена ознаката. * '''причина''' (или '''reason'''): Краток опис на проблемот. Се појавува како поп-ап кога ќе го насочите глушецот. * '''текст''' (или '''text'''): Делот од текстот што треба да се означи. * '''пред-текст''' (или '''pre-text'''): Текст што се појавува пред ознаката. * '''пост-текст''' (или '''post-text'''): Текст што се појавува по ознаката. == TemplateData == <templatedata> { "description": "Предлошка за барање појаснување на нејасен текст. Се поставува веднаш по проблематичниот дел.", "params": { "датум": { "label": "Датум", "type": "string", "description": "Датум на додавање.", "autovalue": "{{subst:CURRENTMONTHNAME}} {{subst:CURRENTYEAR}}", "suggested": true, "aliases": ["date"] }, "причина": { "label": "Причина", "type": "string", "description": "Краток опис на проблемот што се појавува.", "suggested": true, "aliases": ["reason"] }, "текст": { "label": "Текст", "type": "string", "description": "Делот од текстот што е нејасен.", "aliases": ["text"] }, "преттекст": { "label": "Преттекст", "type": "string", "description": "Текст пред ознаката.", "aliases": ["pre-text"] }, "посттекст": { "label": "Посттекст", "type": "string", "description": "Текст по ознаката.", "aliases": ["post-text"] } } } </templatedata> [[Категорија:Предлошки за поправка]] 3dyd02bdz6i8bhkc3bh8lmvb2mx2l4x 5576972 5576970 2026-06-14T14:03:24Z Andrew012p 85224 5576972 wikitext text/x-wiki {{Потстраница за документација}} Користете ја оваа предлошка во текстот на статијата за да побарате од другите уредници да појаснат текст што е тешко разбирлив. == Употреба == Оваа предлошка се поставува веднаш по текстот што бара појаснување. : <code>Оваа реченица бара појаснување.{{појасни|датум={{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}}}</code> : → Оваа реченица бара појаснување.{{појасни|датум={{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}}} == Параметри == * '''датум''' (или '''date'''): Датумот кога е додадена ознаката. * '''причина''' (или '''reason'''): Краток опис на проблемот. Се појавува како поп-ап кога ќе го насочите глушецот. * '''текст''' (или '''text'''): Делот од текстот што треба да се означи. * '''пред-текст''' (или '''pre-text'''): Текст што се појавува пред ознаката. * '''пост-текст''' (или '''post-text'''): Текст што се појавува по ознаката. == TemplateData == <templatedata> { "description": "Предлошка за барање појаснување на нејасен текст. Се поставува веднаш по проблематичниот дел.", "params": { "датум": { "label": "Датум", "type": "string", "description": "Датум на додавање.", "autovalue": "{{subst:CURRENTMONTHNAME}} {{subst:CURRENTYEAR}}", "suggested": true, "aliases": ["date"] }, "причина": { "label": "Причина", "type": "string", "description": "Краток опис на проблемот што се појавува.", "suggested": true, "aliases": ["reason"] }, "текст": { "label": "Текст", "type": "string", "description": "Делот од текстот што е нејасен.", "aliases": ["text"] }, "преттекст": { "label": "Преттекст", "type": "string", "description": "Текст пред ознаката.", "aliases": ["pre-text"] }, "посттекст": { "label": "Посттекст", "type": "string", "description": "Текст по ознаката.", "aliases": ["post-text"] } } } </templatedata> [[Категорија:Предлошки за расчистување вметнати во текст]] 30hu8bk2exteulgdq2cn0b74eozy3dd 5576974 5576972 2026-06-14T14:05:58Z Andrew012p 85224 5576974 wikitext text/x-wiki {{Потстраница за документација}} Користете ја оваа предлошка во текстот на статијата за да побарате од другите уредници да појаснат текст што е тешко разбирлив. == Употреба == Оваа предлошка се поставува веднаш по текстот што бара појаснување. : <code>Оваа реченица бара појаснување.{{појасни|датум={{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}}}</code> : → Оваа реченица бара појаснување.{{појасни|датум={{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}}} == Параметри == * '''датум''' (или '''date'''): Датумот кога е додадена ознаката. * '''причина''' (или '''reason'''): Краток опис на проблемот. Се појавува како прозорче кога ќе го насочите глувчето. * '''текст''' (или '''text'''): Делот од текстот што треба да се означи. * '''пред-текст''' (или '''pre-text'''): Текст што се појавува пред ознаката. * '''пост-текст''' (или '''post-text'''): Текст што се појавува по ознаката. == TemplateData == <templatedata> { "description": "Предлошка за барање појаснување на нејасен текст. Се поставува веднаш по проблематичниот дел.", "params": { "датум": { "label": "Датум", "type": "string", "description": "Датум на додавање.", "autovalue": "{{subst:CURRENTMONTHNAME}} {{subst:CURRENTYEAR}}", "suggested": true, "aliases": ["date"] }, "причина": { "label": "Причина", "type": "string", "description": "Краток опис на проблемот што се појавува.", "suggested": true, "aliases": ["reason"] }, "текст": { "label": "Текст", "type": "string", "description": "Делот од текстот што е нејасен.", "aliases": ["text"] }, "преттекст": { "label": "Преттекст", "type": "string", "description": "Текст пред ознаката.", "aliases": ["pre-text"] }, "посттекст": { "label": "Посттекст", "type": "string", "description": "Текст по ознаката.", "aliases": ["post-text"] } } } </templatedata> [[Категорија:Предлошки за расчистување вметнати во текст]] r2qjnfjrtjc3xweys2qubeeegkad3pg 10 1397592 5576971 2026-06-14T14:02:29Z Andrew012p 85224 Пренасочување кон [[Предлошка:Појасни]] 5576971 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Предлошка:Појасни]] 77golq5isrciyyvae0qodstiqic8z7v 10 1397593 5576977 2026-06-14T14:14:45Z Andrew012p 85224 Пренасочување кон [[Предлошка:Појасни]] 5576977 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Предлошка:Појасни]] 77golq5isrciyyvae0qodstiqic8z7v 10 1397594 5576980 2026-06-14T14:15:23Z Andrew012p 85224 Пренасочување кон [[Предлошка:Појасни]] 5576980 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Предлошка:Појасни]] 77golq5isrciyyvae0qodstiqic8z7v 0 1397595 5577029 2026-06-14T16:25:05Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: [[Податотека:Solenoid-1.png|thumb|250px|Соленоид со еднослојно намотување.]] [[Податотека:VFPt Solenoid correct2.svg|thumb|250px|Образование на [[Магнетен тек|магнетен тек]] во соленоид. Во центарот по должината на оската на соленоидот магнетното поле е практично еднородно.]] По... 5577029 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Solenoid-1.png|thumb|250px|Соленоид со еднослојно намотување.]] [[Податотека:VFPt Solenoid correct2.svg|thumb|250px|Образование на [[Магнетен тек|магнетен тек]] во соленоид. Во центарот по должината на оската на соленоидот магнетното поле е практично еднородно.]] [[Податотека:Solenoid fields.jpg|thumb|250px|Шема на магнетни и [[Максвелови равенки|виови електрични поли]] во соленоид при протекување [[Наизменична струја|наизменична струја]] низ намотката.]] '''Соленоид''' (од {{Langx|el|σωλήνας}} = „цевка“ + εἶδος = „сличен, налик“) — вид калем (индуктор). Конструктивно, долгите соленоиди имаат еднослојно (види слика) или повеќеслојно намотување. Исто така, соленоиди често се нарекуваат и [[Електричен погон|електромеханички]] извршни механизми, обично со подвижно феромагнетно јадро. Во таква примена, соленоидот речиси секогаш е опремен со надворешно феромагнетно магнетно коло, обично наречено јарем. Доколку должината на соленоидот значително го надминува пречникот на намотувањето, а бројот на навивки по единица должина е еднаков по целата должина на соленоидот, тогаш во внатрешноста на соленоидот при пуштање [[Електрична струја|електрична струја]] се создава магнетно поле, кое е блиску до еднородно. ''Бесконечно долг соленоид'' — е соленоид чија должина тежи кон бесконечност при конечен пречник на намотувањето. Внатре во бесконечен соленоид со еднородно намотување, при пуштање електрична струја, магнетното поле ќе биде строго еднородно. == Соленоид при пуштање еднонасочна струја во намотката == Ако должината на соленоидот е многу поголема од неговиот пречник и не се користи магнетен материјал, тогаш при протекување на струја низ намотката внатре во калемот се создава [[магнетно поле]], насочено паралелно со неговата оска, кое е еднородно и за еднонасочна струја по големина е еднакво на:<ref name="savelev" /> : <math>B = \mu_0 n I</math> ([[Меѓународен систем на единици|СИ]]) <math>\qquad (1),</math> : <math>B = \frac{4\pi}{c} n I</math> ([[СГС]]) <math>\qquad (2),</math> : каде <math>\mu_0 </math> — [[Магнетна константа|магнетна пермеабилност на вакуум]], : <math>n=N/l</math> — број на навивки по единица должина на соленоидот, : <math>N</math> — број на навивки, : <math>l</math> — должина на соленоидот, : <math>I</math> — струја во намотката. Бидејќи двете половини од бесконечен соленоид во точката на нивното спојување внесуваат еднаков придонес во вкупното магнетно поле, магнетната индукција на полубесконечен соленоид на неговиот крај ќе биде двојно помала отколку во волуменот. Истото може да се каже за јачината на полето на краевите на конечен, но доволно долг соленоид:<ref name="savelev" /> : <math>B_\mathrm{KP} = \frac {1}{2} \mu_0 n I</math> ([[СИ]]) <math>\qquad (3).</math> При протекување на струја во соленоидот се складира енергија еднаква на работата што е потребно да се изврши за воспоставување на тековната струја <math>I</math>. Големината на оваа енергија е: : <math> E_\mathrm{coxp} = {{\Psi I} \over 2} = {{L I^2} \over 2} \qquad (4),</math> : каде <math>\Psi = N \Phi</math> — потокоспојување, : <math>\Phi</math> — магнетен тек во соленоидот, : <math>L</math> — [[индуктивност]] на соленоидот. При промена на струјата во соленоидот се јавува ЕМС на [[Самоиндукција|самоиндукција]], чија вредност е: : <math> \varepsilon = -L{dI \over dt} \qquad (5)</math>. == Индуктивност на соленоидот == [[Индуктивност]]та на соленоидот се изразува на следниов начин: : <math>L = \mu_0 n^2 V\! = \frac{\mu_0}{4\pi}\frac{z^2}{l}</math> ([[СИ]]) <math>\qquad (6),</math> : <math>L = 4\pi n^2 V\! = \frac{z^2}{l}</math> ([[СГС]]) <math>\qquad (7),</math> : каде <math>\mu_0 </math> — [[Магнетна константа|магнетна пермеабилност на вакуум]], : <math>n=N/l</math> — број на навивки по единица должина, : <math>N</math> — број на навивки, : <math>V=Sl</math> — волумен на соленоидот, : <math>z=\pi dN</math> — должина на проводникот намотан на соленоидот, : <math>S=\pi d^2/4</math> — плоштина на напречниот пресек на соленоидот, : <math>l</math> — должина на соленоидот, : <math>d</math> — дијаметар на навивката. Без користење на јадро од магнетен материјал, [[Магнетна индукција|магнетната индукција]] <math>B</math> во границите на соленоидот е фактички константна и еднаква на : <math>B = \mu_0 \frac{N}{l} I = \mu_0 n I \qquad (8),</math> : каде <math>I</math> — јачина на струјата. Пренебрегнувајќи го отстапувањето на магнетното поле од еднородното на краевите на соленоидот, добиваме дека потокоспојувањето <math>\Psi</math> низ калемот е еднакво на магнетната индукција <math>B</math> помножена со плоштината на напречниот пресек <math>S</math> и бројот на навивки <math>N</math>: : <math>\displaystyle \Psi = BSN = \mu_0N^2IS/l = \mu_0n^2VI = LI \qquad (9).</math> Оттука следува формулата за индуктивност на соленоидот еквивалентна на претходните две формули: : <math>\displaystyle L = \mu_0N^2S/l = \mu_0 n^2 V \qquad (10),</math> == Соленоид при напојување со наизменична струја == При напојување со наизменична струја, соленоидот создава магнетно поле што се менува со текот на времето. Ако соленоидот се користи како извршен [[електромагнет]], тогаш при наизменична струја големината на силата на привлекување на котвата од [[Феромагнети|феромагнетен]] материјал се менува. Во случај на примена на котва од магнетно мек материјал, насоката на силата на привлекување не се менува. Во случај на примена на котва од постојан магнет, насоката на силата се менува. При наизменична струја, соленоидот има [[Електрична импеданса|комплексна отпорност]], чија активна компонента е определена од активната отпорност на намотката и загубите, а реактивната компонента е определена од индуктивноста на намотката. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{commonscat|Solenoids}} * [https://web.archive.org/web/20080620003751/http://www.magnet.fsu.edu/education/tutorials/java/solenoidfield/ Interactive Java Tutorial: Magnetic Field of a Solenoid], National High Magnetic Field Laboratory * [http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/magnetic/solenoid.html Discussion of Solenoids at Hyperphysics] {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Магнетизам]] [[Категорија:Физика на забрзувачите]] 1q7510iiyxivoassbdo9znahzyptb9u 5577030 5577029 2026-06-14T16:25:38Z Andrew012p 85224 /* Наводи */ 5577030 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Solenoid-1.png|thumb|250px|Соленоид со еднослојно намотување.]] [[Податотека:VFPt Solenoid correct2.svg|thumb|250px|Образование на [[Магнетен тек|магнетен тек]] во соленоид. Во центарот по должината на оската на соленоидот магнетното поле е практично еднородно.]] [[Податотека:Solenoid fields.jpg|thumb|250px|Шема на магнетни и [[Максвелови равенки|виови електрични поли]] во соленоид при протекување [[Наизменична струја|наизменична струја]] низ намотката.]] '''Соленоид''' (од {{Langx|el|σωλήνας}} = „цевка“ + εἶδος = „сличен, налик“) — вид калем (индуктор). Конструктивно, долгите соленоиди имаат еднослојно (види слика) или повеќеслојно намотување. Исто така, соленоиди често се нарекуваат и [[Електричен погон|електромеханички]] извршни механизми, обично со подвижно феромагнетно јадро. Во таква примена, соленоидот речиси секогаш е опремен со надворешно феромагнетно магнетно коло, обично наречено јарем. Доколку должината на соленоидот значително го надминува пречникот на намотувањето, а бројот на навивки по единица должина е еднаков по целата должина на соленоидот, тогаш во внатрешноста на соленоидот при пуштање [[Електрична струја|електрична струја]] се создава магнетно поле, кое е блиску до еднородно. ''Бесконечно долг соленоид'' — е соленоид чија должина тежи кон бесконечност при конечен пречник на намотувањето. Внатре во бесконечен соленоид со еднородно намотување, при пуштање електрична струја, магнетното поле ќе биде строго еднородно. == Соленоид при пуштање еднонасочна струја во намотката == Ако должината на соленоидот е многу поголема од неговиот пречник и не се користи магнетен материјал, тогаш при протекување на струја низ намотката внатре во калемот се создава [[магнетно поле]], насочено паралелно со неговата оска, кое е еднородно и за еднонасочна струја по големина е еднакво на:<ref name="savelev" /> : <math>B = \mu_0 n I</math> ([[Меѓународен систем на единици|СИ]]) <math>\qquad (1),</math> : <math>B = \frac{4\pi}{c} n I</math> ([[СГС]]) <math>\qquad (2),</math> : каде <math>\mu_0 </math> — [[Магнетна константа|магнетна пермеабилност на вакуум]], : <math>n=N/l</math> — број на навивки по единица должина на соленоидот, : <math>N</math> — број на навивки, : <math>l</math> — должина на соленоидот, : <math>I</math> — струја во намотката. Бидејќи двете половини од бесконечен соленоид во точката на нивното спојување внесуваат еднаков придонес во вкупното магнетно поле, магнетната индукција на полубесконечен соленоид на неговиот крај ќе биде двојно помала отколку во волуменот. Истото може да се каже за јачината на полето на краевите на конечен, но доволно долг соленоид:<ref name="savelev" /> : <math>B_\mathrm{KP} = \frac {1}{2} \mu_0 n I</math> ([[СИ]]) <math>\qquad (3).</math> При протекување на струја во соленоидот се складира енергија еднаква на работата што е потребно да се изврши за воспоставување на тековната струја <math>I</math>. Големината на оваа енергија е: : <math> E_\mathrm{coxp} = {{\Psi I} \over 2} = {{L I^2} \over 2} \qquad (4),</math> : каде <math>\Psi = N \Phi</math> — потокоспојување, : <math>\Phi</math> — магнетен тек во соленоидот, : <math>L</math> — [[индуктивност]] на соленоидот. При промена на струјата во соленоидот се јавува ЕМС на [[Самоиндукција|самоиндукција]], чија вредност е: : <math> \varepsilon = -L{dI \over dt} \qquad (5)</math>. == Индуктивност на соленоидот == [[Индуктивност]]та на соленоидот се изразува на следниов начин: : <math>L = \mu_0 n^2 V\! = \frac{\mu_0}{4\pi}\frac{z^2}{l}</math> ([[СИ]]) <math>\qquad (6),</math> : <math>L = 4\pi n^2 V\! = \frac{z^2}{l}</math> ([[СГС]]) <math>\qquad (7),</math> : каде <math>\mu_0 </math> — [[Магнетна константа|магнетна пермеабилност на вакуум]], : <math>n=N/l</math> — број на навивки по единица должина, : <math>N</math> — број на навивки, : <math>V=Sl</math> — волумен на соленоидот, : <math>z=\pi dN</math> — должина на проводникот намотан на соленоидот, : <math>S=\pi d^2/4</math> — плоштина на напречниот пресек на соленоидот, : <math>l</math> — должина на соленоидот, : <math>d</math> — дијаметар на навивката. Без користење на јадро од магнетен материјал, [[Магнетна индукција|магнетната индукција]] <math>B</math> во границите на соленоидот е фактички константна и еднаква на : <math>B = \mu_0 \frac{N}{l} I = \mu_0 n I \qquad (8),</math> : каде <math>I</math> — јачина на струјата. Пренебрегнувајќи го отстапувањето на магнетното поле од еднородното на краевите на соленоидот, добиваме дека потокоспојувањето <math>\Psi</math> низ калемот е еднакво на магнетната индукција <math>B</math> помножена со плоштината на напречниот пресек <math>S</math> и бројот на навивки <math>N</math>: : <math>\displaystyle \Psi = BSN = \mu_0N^2IS/l = \mu_0n^2VI = LI \qquad (9).</math> Оттука следува формулата за индуктивност на соленоидот еквивалентна на претходните две формули: : <math>\displaystyle L = \mu_0N^2S/l = \mu_0 n^2 V \qquad (10),</math> == Соленоид при напојување со наизменична струја == При напојување со наизменична струја, соленоидот создава магнетно поле што се менува со текот на времето. Ако соленоидот се користи како извршен [[електромагнет]], тогаш при наизменична струја големината на силата на привлекување на котвата од [[Феромагнети|феромагнетен]] материјал се менува. Во случај на примена на котва од магнетно мек материјал, насоката на силата на привлекување не се менува. Во случај на примена на котва од постојан магнет, насоката на силата се менува. При наизменична струја, соленоидот има [[Електрична импеданса|комплексна отпорност]], чија активна компонента е определена од активната отпорност на намотката и загубите, а реактивната компонента е определена од индуктивноста на намотката. == Наводи == {{наводи}} <references> <ref name="savelev">Савельев И. В., Курс общей физики: Учебное пособие. В 3-х т. Том 2. Электричество и магнетизм. — М.: Наука, 1988.</ref> </references> == Надворешни врски == {{commonscat|Solenoids}} * [https://web.archive.org/web/20080620003751/http://www.magnet.fsu.edu/education/tutorials/java/solenoidfield/ Interactive Java Tutorial: Magnetic Field of a Solenoid], National High Magnetic Field Laboratory * [http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/magnetic/solenoid.html Discussion of Solenoids at Hyperphysics] {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Магнетизам]] [[Категорија:Физика на забрзувачите]] asi1wnumexiztcct9ba94vkkmrgofoz 5577031 5577030 2026-06-14T16:26:06Z Andrew012p 85224 /* Наводи */ 5577031 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Solenoid-1.png|thumb|250px|Соленоид со еднослојно намотување.]] [[Податотека:VFPt Solenoid correct2.svg|thumb|250px|Образование на [[Магнетен тек|магнетен тек]] во соленоид. Во центарот по должината на оската на соленоидот магнетното поле е практично еднородно.]] [[Податотека:Solenoid fields.jpg|thumb|250px|Шема на магнетни и [[Максвелови равенки|виови електрични поли]] во соленоид при протекување [[Наизменична струја|наизменична струја]] низ намотката.]] '''Соленоид''' (од {{Langx|el|σωλήνας}} = „цевка“ + εἶδος = „сличен, налик“) — вид калем (индуктор). Конструктивно, долгите соленоиди имаат еднослојно (види слика) или повеќеслојно намотување. Исто така, соленоиди често се нарекуваат и [[Електричен погон|електромеханички]] извршни механизми, обично со подвижно феромагнетно јадро. Во таква примена, соленоидот речиси секогаш е опремен со надворешно феромагнетно магнетно коло, обично наречено јарем. Доколку должината на соленоидот значително го надминува пречникот на намотувањето, а бројот на навивки по единица должина е еднаков по целата должина на соленоидот, тогаш во внатрешноста на соленоидот при пуштање [[Електрична струја|електрична струја]] се создава магнетно поле, кое е блиску до еднородно. ''Бесконечно долг соленоид'' — е соленоид чија должина тежи кон бесконечност при конечен пречник на намотувањето. Внатре во бесконечен соленоид со еднородно намотување, при пуштање електрична струја, магнетното поле ќе биде строго еднородно. == Соленоид при пуштање еднонасочна струја во намотката == Ако должината на соленоидот е многу поголема од неговиот пречник и не се користи магнетен материјал, тогаш при протекување на струја низ намотката внатре во калемот се создава [[магнетно поле]], насочено паралелно со неговата оска, кое е еднородно и за еднонасочна струја по големина е еднакво на:<ref name="savelev" /> : <math>B = \mu_0 n I</math> ([[Меѓународен систем на единици|СИ]]) <math>\qquad (1),</math> : <math>B = \frac{4\pi}{c} n I</math> ([[СГС]]) <math>\qquad (2),</math> : каде <math>\mu_0 </math> — [[Магнетна константа|магнетна пермеабилност на вакуум]], : <math>n=N/l</math> — број на навивки по единица должина на соленоидот, : <math>N</math> — број на навивки, : <math>l</math> — должина на соленоидот, : <math>I</math> — струја во намотката. Бидејќи двете половини од бесконечен соленоид во точката на нивното спојување внесуваат еднаков придонес во вкупното магнетно поле, магнетната индукција на полубесконечен соленоид на неговиот крај ќе биде двојно помала отколку во волуменот. Истото може да се каже за јачината на полето на краевите на конечен, но доволно долг соленоид:<ref name="savelev" /> : <math>B_\mathrm{KP} = \frac {1}{2} \mu_0 n I</math> ([[СИ]]) <math>\qquad (3).</math> При протекување на струја во соленоидот се складира енергија еднаква на работата што е потребно да се изврши за воспоставување на тековната струја <math>I</math>. Големината на оваа енергија е: : <math> E_\mathrm{coxp} = {{\Psi I} \over 2} = {{L I^2} \over 2} \qquad (4),</math> : каде <math>\Psi = N \Phi</math> — потокоспојување, : <math>\Phi</math> — магнетен тек во соленоидот, : <math>L</math> — [[индуктивност]] на соленоидот. При промена на струјата во соленоидот се јавува ЕМС на [[Самоиндукција|самоиндукција]], чија вредност е: : <math> \varepsilon = -L{dI \over dt} \qquad (5)</math>. == Индуктивност на соленоидот == [[Индуктивност]]та на соленоидот се изразува на следниов начин: : <math>L = \mu_0 n^2 V\! = \frac{\mu_0}{4\pi}\frac{z^2}{l}</math> ([[СИ]]) <math>\qquad (6),</math> : <math>L = 4\pi n^2 V\! = \frac{z^2}{l}</math> ([[СГС]]) <math>\qquad (7),</math> : каде <math>\mu_0 </math> — [[Магнетна константа|магнетна пермеабилност на вакуум]], : <math>n=N/l</math> — број на навивки по единица должина, : <math>N</math> — број на навивки, : <math>V=Sl</math> — волумен на соленоидот, : <math>z=\pi dN</math> — должина на проводникот намотан на соленоидот, : <math>S=\pi d^2/4</math> — плоштина на напречниот пресек на соленоидот, : <math>l</math> — должина на соленоидот, : <math>d</math> — дијаметар на навивката. Без користење на јадро од магнетен материјал, [[Магнетна индукција|магнетната индукција]] <math>B</math> во границите на соленоидот е фактички константна и еднаква на : <math>B = \mu_0 \frac{N}{l} I = \mu_0 n I \qquad (8),</math> : каде <math>I</math> — јачина на струјата. Пренебрегнувајќи го отстапувањето на магнетното поле од еднородното на краевите на соленоидот, добиваме дека потокоспојувањето <math>\Psi</math> низ калемот е еднакво на магнетната индукција <math>B</math> помножена со плоштината на напречниот пресек <math>S</math> и бројот на навивки <math>N</math>: : <math>\displaystyle \Psi = BSN = \mu_0N^2IS/l = \mu_0n^2VI = LI \qquad (9).</math> Оттука следува формулата за индуктивност на соленоидот еквивалентна на претходните две формули: : <math>\displaystyle L = \mu_0N^2S/l = \mu_0 n^2 V \qquad (10),</math> == Соленоид при напојување со наизменична струја == При напојување со наизменична струја, соленоидот создава магнетно поле што се менува со текот на времето. Ако соленоидот се користи како извршен [[електромагнет]], тогаш при наизменична струја големината на силата на привлекување на котвата од [[Феромагнети|феромагнетен]] материјал се менува. Во случај на примена на котва од магнетно мек материјал, насоката на силата на привлекување не се менува. Во случај на примена на котва од постојан магнет, насоката на силата се менува. При наизменична струја, соленоидот има [[Електрична импеданса|комплексна отпорност]], чија активна компонента е определена од активната отпорност на намотката и загубите, а реактивната компонента е определена од индуктивноста на намотката. == Наводи == <references> <ref name="savelev">Савельев И. В., Курс общей физики: Учебное пособие. В 3-х т. Том 2. Электричество и магнетизм. — М.: Наука, 1988.</ref> </references> == Надворешни врски == {{commonscat|Solenoids}} * [https://web.archive.org/web/20080620003751/http://www.magnet.fsu.edu/education/tutorials/java/solenoidfield/ Interactive Java Tutorial: Magnetic Field of a Solenoid], National High Magnetic Field Laboratory * [http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/magnetic/solenoid.html Discussion of Solenoids at Hyperphysics] {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Магнетизам]] [[Категорија:Физика на забрзувачите]] 5b18micojiqgsgn9l4f71uz7n64naw4 5577034 5577031 2026-06-14T16:31:05Z Andrew012p 85224 5577034 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Solenoid-1.png|thumb|250px|Соленоид со еднослојно намотување.]] [[Податотека:VFPt Solenoid correct2.svg|thumb|250px|Образование на [[Магнетен тек|магнетен тек]] во соленоид. Во центарот по должината на оската на соленоидот магнетното поле е практично еднородно.]] [[Податотека:Solenoid fields.jpg|thumb|250px|Шема на магнетни и [[Максвелови равенки|виови електрични поли]] во соленоид при протекување [[Наизменична струја|наизменична струја]] низ намотката.]] '''Соленоид''' (од {{Langx|el|σωλήνας}} = „цевка“ + εἶδος = „сличен, налик“) — вид калем (индуктор). Конструктивно, долгите соленоиди имаат еднослојно (види слика) или повеќеслојно намотување. Исто така, соленоиди често се нарекуваат и [[Електричен погон|електромеханички]] извршни механизми, обично со подвижно феромагнетно јадро. Во таква примена, соленоидот речиси секогаш е опремен со надворешно феромагнетно магнетно коло, обично наречено јарем. Доколку должината на соленоидот значително го надминува пречникот на намотувањето, а бројот на навивки по единица должина е еднаков по целата должина на соленоидот, тогаш во внатрешноста на соленоидот при пуштање [[Електрична струја|електрична струја]] се создава магнетно поле, кое е блиску до еднородно. ''Бесконечно долг соленоид'' — е соленоид чија должина тежи кон бесконечност при конечен пречник на намотувањето. Внатре во бесконечен соленоид со еднородно намотување, при пуштање електрична струја, магнетното поле ќе биде строго еднородно. == Соленоид при пуштање еднонасочна струја во намотката == Ако должината на соленоидот е многу поголема од неговиот пречник и не се користи магнетен материјал, тогаш при протекување на струја низ намотката внатре во калемот се создава [[магнетно поле]], насочено паралелно со неговата оска, кое е еднородно и за еднонасочна струја по големина е еднакво на:<ref name="savelev" /> : <math>B = \mu_0 n I</math> ([[Меѓународен систем на единици|СИ]]) <math>\qquad (1),</math> : <math>B = \frac{4\pi}{c} n I</math> ([[СГС]]) <math>\qquad (2),</math> : каде <math>\mu_0 </math> — [[Магнетна константа|магнетна пермеабилност на вакуум]], : <math>n=N/l</math> — број на навивки по единица должина на соленоидот, : <math>N</math> — број на навивки, : <math>l</math> — должина на соленоидот, : <math>I</math> — струја во намотката. Бидејќи двете половини од бесконечен соленоид во точката на нивното спојување внесуваат еднаков придонес во вкупното магнетно поле, магнетната индукција на полубесконечен соленоид на неговиот крај ќе биде двојно помала отколку во волуменот. Истото може да се каже за јачината на полето на краевите на конечен, но доволно долг соленоид:<ref name="savelev" /> : <math>B_\mathrm{KP} = \frac {1}{2} \mu_0 n I</math> ([[СИ]]) <math>\qquad (3).</math> При протекување на струја во соленоидот се складира енергија еднаква на работата што е потребно да се изврши за воспоставување на тековната струја <math>I</math>. Големината на оваа енергија е: : <math> E_\text{зач} = {{\Psi I} \over 2} = {{L I^2} \over 2} \qquad (4),</math> : каде <math>\Psi = N \Phi</math> — потокоспојување, : <math>\Phi</math> — магнетен тек во соленоидот, : <math>L</math> — [[индуктивност]] на соленоидот. При промена на струјата во соленоидот се јавува ЕМС на [[Самоиндукција|самоиндукција]], чија вредност е: : <math> \varepsilon = -L{dI \over dt} \qquad (5)</math>. == Индуктивност на соленоидот == [[Индуктивност]]та на соленоидот се изразува на следниов начин: : <math>L = \mu_0 n^2 V\! = \frac{\mu_0}{4\pi}\frac{z^2}{l}</math> ([[СИ]]) <math>\qquad (6),</math> : <math>L = 4\pi n^2 V\! = \frac{z^2}{l}</math> ([[СГС]]) <math>\qquad (7),</math> : каде <math>\mu_0 </math> — [[Магнетна константа|магнетна пермеабилност на вакуум]], : <math>n=N/l</math> — број на навивки по единица должина, : <math>N</math> — број на навивки, : <math>V=Sl</math> — волумен на соленоидот, : <math>z=\pi dN</math> — должина на проводникот намотан на соленоидот, : <math>S=\pi d^2/4</math> — плоштина на напречниот пресек на соленоидот, : <math>l</math> — должина на соленоидот, : <math>d</math> — дијаметар на навивката. Без користење на јадро од магнетен материјал, [[Магнетна индукција|магнетната индукција]] <math>B</math> во границите на соленоидот е фактички константна и еднаква на : <math>B = \mu_0 \frac{N}{l} I = \mu_0 n I \qquad (8),</math> : каде <math>I</math> — јачина на струјата. Пренебрегнувајќи го отстапувањето на магнетното поле од еднородното на краевите на соленоидот, добиваме дека потокоспојувањето <math>\Psi</math> низ калемот е еднакво на магнетната индукција <math>B</math> помножена со плоштината на напречниот пресек <math>S</math> и бројот на навивки <math>N</math>: : <math>\displaystyle \Psi = BSN = \mu_0N^2IS/l = \mu_0n^2VI = LI \qquad (9).</math> Оттука следува формулата за индуктивност на соленоидот еквивалентна на претходните две формули: : <math>\displaystyle L = \mu_0N^2S/l = \mu_0 n^2 V \qquad (10),</math> == Соленоид при напојување со наизменична струја == При напојување со наизменична струја, соленоидот создава магнетно поле што се менува со текот на времето. Ако соленоидот се користи како извршен [[електромагнет]], тогаш при наизменична струја големината на силата на привлекување на котвата од [[Феромагнети|феромагнетен]] материјал се менува. Во случај на примена на котва од магнетно мек материјал, насоката на силата на привлекување не се менува. Во случај на примена на котва од постојан магнет, насоката на силата се менува. При наизменична струја, соленоидот има [[Електрична импеданса|комплексна отпорност]], чија активна компонента е определена од активната отпорност на намотката и загубите, а реактивната компонента е определена од индуктивноста на намотката. == Наводи == <references> <ref name="savelev">Савельев И. В., Курс общей физики: Учебное пособие. В 3-х т. Том 2. Электричество и магнетизм. — М.: Наука, 1988.</ref> </references> == Надворешни врски == {{commonscat|Solenoids}} * [https://web.archive.org/web/20080620003751/http://www.magnet.fsu.edu/education/tutorials/java/solenoidfield/ Interactive Java Tutorial: Magnetic Field of a Solenoid], National High Magnetic Field Laboratory * [http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/magnetic/solenoid.html Discussion of Solenoids at Hyperphysics] {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Магнетизам]] [[Категорија:Физика на забрзувачите]] 8ntuyec2js60avuxl91z9wqb58mqrqw 1 1397596 5577032 2026-06-14T16:26:21Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{СЗР}} 5577032 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 0 1397597 5577089 2026-06-14T19:35:42Z Gurther 105215 Gurther ја премести страницата [[Македонска историографиjа]] на [[Македонска историографија]]: Некои од буквите се во латиница 5577089 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Македонска историографија]] bq08t23kjg5sypyucyyqg5gro88j56h 1 1397598 5577090 2026-06-14T19:36:17Z Gurther 105215 Создадена страница со: {{СЗР}}{{ВПМ}} 5577090 wikitext text/x-wiki {{СЗР}}{{ВПМ}} m6tsgukl5dkhkx06fnvahclsxq8jq4m 0 1397599 5577098 2026-06-14T20:05:33Z Carshalton 30527 Создадена страница со: {{Infobox football biography 3 | name = Исмаел Саибари | image = [[File:Ismael Saibari Morocco v Norway 7 June 2026-162 (cropped).jpg|200px|]] | fullname = Исмаел Саибари Бен Ел Басра | birth_date = {{birth date and age|2001|1|28|df=y}} | birth_place = [[Тераса]], [[Шпанија]] | nationality = {{flagsport|MAR}} [[Мароко]] | height = {{height|m=1.85}} | position = {{Footbal... 5577098 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | name = Исмаел Саибари | image = [[File:Ismael Saibari Morocco v Norway 7 June 2026-162 (cropped).jpg|200px|]] | fullname = Исмаел Саибари Бен Ел Басра | birth_date = {{birth date and age|2001|1|28|df=y}} | birth_place = [[Тераса]], [[Шпанија]] | nationality = {{flagsport|MAR}} [[Мароко]] | height = {{height|m=1.85}} | position = {{Football/FW}} | currentclub = {{Fb team PSV}} | clubnumber = 34 | youthyears1 = | youthclubs1 = {{симбол2|Flag of None.svg}} Санта Тераса | youthyears2 = | youthclubs2 = {{симбол2|Arancione e Nero.svg}} Вилебрук-Мерхоф | youthyears3 = | youthclubs3 = {{Fb team Beerschot}} | youthyears4 = | youthclubs4 = {{Fb team Anderlecht}} | youthyears5 = | youthclubs5 = {{Fb team Mechelen}} | youthyears6 = | youthclubs6 = {{Fb team Genk}} | youthyears7 = | youthclubs7 = {{Fb team PSV}} | years1 = 2020-2022 | caps1 = 55 | goals1 = 9 | clubs1 = {{Fb team Jong PSV}} | years2 = 2022- | caps2 = 108 | goals2 = 29 | clubs2 = {{Fb team PSV}} | nationalyears1 = 2020–2022 | nationalcaps1 = 2 | nationalgoals1 = 1 | nationalteam1 = {{flagsport|MAR}} [[Фудбалска репрезентација на Мароко под 20 години|Мароко 20]] | nationalyears2 = 2022–2024 | nationalcaps2 = 15 | nationalgoals2 = 6 | nationalteam2 = {{flagsport|MAR}} [[Фудбалска репрезентација на Мароко под 23 години|Мароко 23]] | nationalyears3 = 2023– | nationalcaps3 = 31 | nationalgoals3 = 10 | nationalteam3 = {{flagsport|MAR}} [[Фудбалска репрезентација на Мароко|Мароко]] }} '''Исмаел Саибари''' (роден на [[28 јануари]] [[2001]] година во [[Тераса]]) — [[Мароко|марокански]] [[фудбалер]], [[Напад (фудбал)|напаѓач]] на {{Fb team (N) PSV}} и на [[Фудбалска репрезентација на Мароко|мароканската репрезентација]]. ==Технички карактеристики== [[Среден ред (фудбал)|Играч од средниот ред]], кој се издвојува по своите офанзивни трчања и чувство за постигнување голови.<ref>{{Cite web|language=it-IT|url=https://www.gazzetta.it/Calciomercato/14-12-2023/mercato-le-otto-stelle-del-psv-che-fanno-impazzire-l-europa_preview.shtml|title=Otto stelle del Psv che fanno impazzire le big d'Europa|date=2023-12-14|access-date=2025-10-25}}</ref> Во текот на својата кариера бил распореден на различни позиции, како [[Среден ред (фудбал)#Офанзивен играч од среден ред|офанзивен играч од средниот ред]], [[Среден ред (фудбал)#Крило|десно крило или лево крило]] и во неколку наврати како [[Напад (фудбал)|лажна деветка]].<ref name="transfermarkt">{{Cite web|url=https://www.transfermarkt.it/ismael-saibari/leistungsdatendetails/spieler/702869|title=Ismael Saibari - Rendimento per stagione|access-date=2025-10-25}}</ref> ==Титули== ===Клупски=== ; ПСВ *'''{{Трофеј-Холандија (Ередивиси)}} [[Ередивиси]]''' : 3 : 2023–2024, 2024–2025, 2025–2026 *'''{{Трофеј-Куп на Холандија}} [[Фудбалски куп на Холандија|Куп на Холандија]]''' : 2 : 2021-2022, 2022-2023 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Холандија}} [[Суперкуп на Холандија]]''' : 3 : 2022, 2023, 2025 ===Репрезентативни=== ; Мароко под 23 години *'''[[Африкански куп на нации за играчи под 23 години|Африкански куп на нации под 23 години]]''' : 1 : 2023 ; Мароко *'''[[Африкански куп на нациии]]''' : 1 : [[Африкански куп на нации 2025|2025]] == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Мароко |image3=Flag of Morocco.svg }} * [https://www.soccerway.com/player/saibari-ismael/WzSmqNMQ/ Исмаел Саибари на soccerway] * [https://www.transfermarkt.com/ismael-saibari/profil/spieler/702869 Исмаел Саибари на transfermakt] * [https://www.espn.com/soccer/player/_/id/304572/ismael-saibari Исмаел Саибари на espn] * [https://www.whoscored.com/players/404776/show/ismael-saibari Исмаел Саибари на whoscored] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Саибари, Исмаел}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Марокански фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК ПСВ Ајндховен]] [[Категорија:Родени во 2001 година]] 2oxx4vzqz0l0l16vseew9y8djanlh7d 5577099 5577098 2026-06-14T20:06:09Z Carshalton 30527 5577099 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | name = Исмаел Саибари | image = [[File:Ismael Saibari Morocco v Norway 7 June 2026-162 (cropped).jpg|200px|]] | fullname = Исмаел Саибари Бен Ел Басра | birth_date = {{birth date and age|2001|1|28|df=y}} | birth_place = [[Тераса]], [[Шпанија]] | nationality = {{flagsport|MAR}} [[Мароко]] | height = {{height|m=1.85}} | position = {{Football/MF}} | currentclub = {{Fb team PSV}} | clubnumber = 34 | youthyears1 = | youthclubs1 = {{симбол2|Flag of None.svg}} Санта Тераса | youthyears2 = | youthclubs2 = {{симбол2|Arancione e Nero.svg}} Вилебрук-Мерхоф | youthyears3 = | youthclubs3 = {{Fb team Beerschot}} | youthyears4 = | youthclubs4 = {{Fb team Anderlecht}} | youthyears5 = | youthclubs5 = {{Fb team Mechelen}} | youthyears6 = | youthclubs6 = {{Fb team Genk}} | youthyears7 = | youthclubs7 = {{Fb team PSV}} | years1 = 2020-2022 | caps1 = 55 | goals1 = 9 | clubs1 = {{Fb team Jong PSV}} | years2 = 2022- | caps2 = 108 | goals2 = 29 | clubs2 = {{Fb team PSV}} | nationalyears1 = 2020–2022 | nationalcaps1 = 2 | nationalgoals1 = 1 | nationalteam1 = {{flagsport|MAR}} [[Фудбалска репрезентација на Мароко под 20 години|Мароко 20]] | nationalyears2 = 2022–2024 | nationalcaps2 = 15 | nationalgoals2 = 6 | nationalteam2 = {{flagsport|MAR}} [[Фудбалска репрезентација на Мароко под 23 години|Мароко 23]] | nationalyears3 = 2023– | nationalcaps3 = 31 | nationalgoals3 = 10 | nationalteam3 = {{flagsport|MAR}} [[Фудбалска репрезентација на Мароко|Мароко]] }} '''Исмаел Саибари''' (роден на [[28 јануари]] [[2001]] година во [[Тераса]]) — [[Мароко|марокански]] [[фудбалер]], [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]] на {{Fb team (N) PSV}} и на [[Фудбалска репрезентација на Мароко|мароканската репрезентација]]. ==Технички карактеристики== [[Среден ред (фудбал)|Играч од средниот ред]], кој се издвојува по своите офанзивни трчања и чувство за постигнување голови.<ref>{{Cite web|language=it-IT|url=https://www.gazzetta.it/Calciomercato/14-12-2023/mercato-le-otto-stelle-del-psv-che-fanno-impazzire-l-europa_preview.shtml|title=Otto stelle del Psv che fanno impazzire le big d'Europa|date=2023-12-14|access-date=2025-10-25}}</ref> Во текот на својата кариера бил распореден на различни позиции, како [[Среден ред (фудбал)#Офанзивен играч од среден ред|офанзивен играч од средниот ред]], [[Среден ред (фудбал)#Крило|десно крило или лево крило]] и во неколку наврати како [[Напад (фудбал)|лажна деветка]].<ref name="transfermarkt">{{Cite web|url=https://www.transfermarkt.it/ismael-saibari/leistungsdatendetails/spieler/702869|title=Ismael Saibari - Rendimento per stagione|access-date=2025-10-25}}</ref> ==Титули== ===Клупски=== ; ПСВ *'''{{Трофеј-Холандија (Ередивиси)}} [[Ередивиси]]''' : 3 : 2023–2024, 2024–2025, 2025–2026 *'''{{Трофеј-Куп на Холандија}} [[Фудбалски куп на Холандија|Куп на Холандија]]''' : 2 : 2021-2022, 2022-2023 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Холандија}} [[Суперкуп на Холандија]]''' : 3 : 2022, 2023, 2025 ===Репрезентативни=== ; Мароко под 23 години *'''[[Африкански куп на нации за играчи под 23 години|Африкански куп на нации под 23 години]]''' : 1 : 2023 ; Мароко *'''[[Африкански куп на нациии]]''' : 1 : [[Африкански куп на нации 2025|2025]] == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Мароко |image3=Flag of Morocco.svg }} * [https://www.soccerway.com/player/saibari-ismael/WzSmqNMQ/ Исмаел Саибари на soccerway] * [https://www.transfermarkt.com/ismael-saibari/profil/spieler/702869 Исмаел Саибари на transfermakt] * [https://www.espn.com/soccer/player/_/id/304572/ismael-saibari Исмаел Саибари на espn] * [https://www.whoscored.com/players/404776/show/ismael-saibari Исмаел Саибари на whoscored] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Саибари, Исмаел}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Марокански фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК ПСВ Ајндховен]] [[Категорија:Родени во 2001 година]] h0yelevtp116wq8lml3nt1e2oqi9jhj 5577100 5577099 2026-06-14T20:06:24Z Carshalton 30527 /* Репрезентативни */ 5577100 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | name = Исмаел Саибари | image = [[File:Ismael Saibari Morocco v Norway 7 June 2026-162 (cropped).jpg|200px|]] | fullname = Исмаел Саибари Бен Ел Басра | birth_date = {{birth date and age|2001|1|28|df=y}} | birth_place = [[Тераса]], [[Шпанија]] | nationality = {{flagsport|MAR}} [[Мароко]] | height = {{height|m=1.85}} | position = {{Football/MF}} | currentclub = {{Fb team PSV}} | clubnumber = 34 | youthyears1 = | youthclubs1 = {{симбол2|Flag of None.svg}} Санта Тераса | youthyears2 = | youthclubs2 = {{симбол2|Arancione e Nero.svg}} Вилебрук-Мерхоф | youthyears3 = | youthclubs3 = {{Fb team Beerschot}} | youthyears4 = | youthclubs4 = {{Fb team Anderlecht}} | youthyears5 = | youthclubs5 = {{Fb team Mechelen}} | youthyears6 = | youthclubs6 = {{Fb team Genk}} | youthyears7 = | youthclubs7 = {{Fb team PSV}} | years1 = 2020-2022 | caps1 = 55 | goals1 = 9 | clubs1 = {{Fb team Jong PSV}} | years2 = 2022- | caps2 = 108 | goals2 = 29 | clubs2 = {{Fb team PSV}} | nationalyears1 = 2020–2022 | nationalcaps1 = 2 | nationalgoals1 = 1 | nationalteam1 = {{flagsport|MAR}} [[Фудбалска репрезентација на Мароко под 20 години|Мароко 20]] | nationalyears2 = 2022–2024 | nationalcaps2 = 15 | nationalgoals2 = 6 | nationalteam2 = {{flagsport|MAR}} [[Фудбалска репрезентација на Мароко под 23 години|Мароко 23]] | nationalyears3 = 2023– | nationalcaps3 = 31 | nationalgoals3 = 10 | nationalteam3 = {{flagsport|MAR}} [[Фудбалска репрезентација на Мароко|Мароко]] }} '''Исмаел Саибари''' (роден на [[28 јануари]] [[2001]] година во [[Тераса]]) — [[Мароко|марокански]] [[фудбалер]], [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]] на {{Fb team (N) PSV}} и на [[Фудбалска репрезентација на Мароко|мароканската репрезентација]]. ==Технички карактеристики== [[Среден ред (фудбал)|Играч од средниот ред]], кој се издвојува по своите офанзивни трчања и чувство за постигнување голови.<ref>{{Cite web|language=it-IT|url=https://www.gazzetta.it/Calciomercato/14-12-2023/mercato-le-otto-stelle-del-psv-che-fanno-impazzire-l-europa_preview.shtml|title=Otto stelle del Psv che fanno impazzire le big d'Europa|date=2023-12-14|access-date=2025-10-25}}</ref> Во текот на својата кариера бил распореден на различни позиции, како [[Среден ред (фудбал)#Офанзивен играч од среден ред|офанзивен играч од средниот ред]], [[Среден ред (фудбал)#Крило|десно крило или лево крило]] и во неколку наврати како [[Напад (фудбал)|лажна деветка]].<ref name="transfermarkt">{{Cite web|url=https://www.transfermarkt.it/ismael-saibari/leistungsdatendetails/spieler/702869|title=Ismael Saibari - Rendimento per stagione|access-date=2025-10-25}}</ref> ==Титули== ===Клупски=== ; ПСВ *'''{{Трофеј-Холандија (Ередивиси)}} [[Ередивиси]]''' : 3 : 2023–2024, 2024–2025, 2025–2026 *'''{{Трофеј-Куп на Холандија}} [[Фудбалски куп на Холандија|Куп на Холандија]]''' : 2 : 2021-2022, 2022-2023 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Холандија}} [[Суперкуп на Холандија]]''' : 3 : 2022, 2023, 2025 ===Репрезентативни=== ; Мароко под 23 години *'''[[Африкански куп на нации за играчи под 23 години|Африкански куп на нации под 23 години]]''' : 1 : 2023 ; Мароко *'''[[Африкански куп на нации]]''' : 1 : [[Африкански куп на нации 2025|2025]] == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Мароко |image3=Flag of Morocco.svg }} * [https://www.soccerway.com/player/saibari-ismael/WzSmqNMQ/ Исмаел Саибари на soccerway] * [https://www.transfermarkt.com/ismael-saibari/profil/spieler/702869 Исмаел Саибари на transfermakt] * [https://www.espn.com/soccer/player/_/id/304572/ismael-saibari Исмаел Саибари на espn] * [https://www.whoscored.com/players/404776/show/ismael-saibari Исмаел Саибари на whoscored] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Саибари, Исмаел}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Марокански фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК ПСВ Ајндховен]] [[Категорија:Родени во 2001 година]] 92mqes7yuakxbvoke9fg31r27rv1wzf 5577108 5577100 2026-06-14T21:06:57Z Carshalton 30527 5577108 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | name = Исмаел Саибари | image = [[File:Ismael Saibari Morocco v Norway 7 June 2026-162 (cropped).jpg|200px|]] | fullname = Исмаел Саибари Бен Ел Басра | birth_date = {{birth date and age|2001|1|28|df=y}} | birth_place = [[Тераса]], [[Шпанија]] | nationality = {{flagsport|MAR}} [[Мароко]] | height = {{height|m=1.85}} | position = {{Football/MF}} | currentclub = {{Fb team PSV}} | clubnumber = 34 | youthyears1 = | youthclubs1 = {{симбол2|Flag of None.svg}} Санта Тераса | youthyears2 = | youthclubs2 = {{симбол2|Arancione e Nero.svg}} Вилебрук-Мерхоф | youthyears3 = | youthclubs3 = {{Fb team Beerschot}} | youthyears4 = | youthclubs4 = {{Fb team Anderlecht}} | youthyears5 = | youthclubs5 = {{Fb team Mechelen}} | youthyears6 = | youthclubs6 = {{Fb team Genk}} | youthyears7 = | youthclubs7 = {{Fb team PSV}} | years1 = 2020-2022 | caps1 = 55 | goals1 = 9 | clubs1 = {{Fb team Jong PSV}} | years2 = 2022- | caps2 = 108 | goals2 = 29 | clubs2 = {{Fb team PSV}} | nationalyears1 = 2020–2022 | nationalcaps1 = 2 | nationalgoals1 = 1 | nationalteam1 = {{flagsport|MAR}} [[Фудбалска репрезентација на Мароко под 20 години|Мароко 20]] | nationalyears2 = 2022–2024 | nationalcaps2 = 15 | nationalgoals2 = 6 | nationalteam2 = {{flagsport|MAR}} [[Фудбалска репрезентација на Мароко под 23 години|Мароко 23]] | nationalyears3 = 2023– | nationalcaps3 = 31 | nationalgoals3 = 10 | nationalteam3 = {{flagsport|MAR}} [[Фудбалска репрезентација на Мароко|Мароко]] }} '''Исмаел Саибари''' (роден на [[28 јануари]] [[2001]] година во [[Тераса]]) — [[Мароко|марокански]] [[фудбалер]], [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]] на {{Fb team (N) PSV}} и на [[Фудбалска репрезентација на Мароко|мароканската репрезентација]]. ==Технички карактеристики== [[Среден ред (фудбал)|Играч од средниот ред]], кој се издвојува по своите офанзивни трчања и чувство за постигнување голови.<ref>{{Cite web|language=it-IT|url=https://www.gazzetta.it/Calciomercato/14-12-2023/mercato-le-otto-stelle-del-psv-che-fanno-impazzire-l-europa_preview.shtml|title=Otto stelle del Psv che fanno impazzire le big d'Europa|date=2023-12-14|access-date=2025-10-25}}</ref> Во текот на својата кариера бил распореден на различни позиции, како [[Среден ред (фудбал)#Офанзивен играч од среден ред|офанзивен играч од средниот ред]], [[Среден ред (фудбал)#Крило|десно крило или лево крило]] и во неколку наврати како [[Напад (фудбал)|лажна деветка]].<ref name="transfermarkt">{{Cite web|url=https://www.transfermarkt.it/ismael-saibari/leistungsdatendetails/spieler/702869|title=Ismael Saibari - Rendimento per stagione|access-date=2025-10-25}}</ref> ==Клупска кариера== Роден во [[Тераса]], [[Шпанија]], Саибари ја започнал својата кариера во земјата во локалниот клуб Санта Тераса. Две години подцна, тој се преселил во [[Белгија]], каде играл во младинските категории на неколку клубови како [[ФК Биршот|Биршот]], [[ФК Андерлехт|Андерлехт]], [[КВ Мехелен|Мехелен]] и [[ФК Генк|Генк]], пред да се пресели во Холандија за да му се приклучи на [[ФК ПСВ Ајндховен|ПСВ Ајндховен]] на 29 јули 2020, потпишувајќи тригодишен договор.<ref>{{cite web |last=Elfrink |first=Rik |url=https://www.ed.nl/psv/psv-haalt-met-ismael-saibari-19-een-extra-speler-voor-het-beloftenteam~a8ed43b4/ |title=PSV haalt met Ismael Saibari (19) een extra speler voor het beloftenteam |publisher=ed.nl |language=nl |date=29 July 2020 }}</ref> Првично тој играл за [[Јонг ПСВ]] во [[Ерсте дивиси]], а своето деби за првиот тим на ПСВ во [[Ередивиси]] го имал на 1 ноември истата година, влегувајќи како замена за [[Марио Геце]] во победата од 4-0 над [[АДО Ден Хаг]].<ref>{{cite web |url=https://www.psv.nl/en/media/artikel/psv-toont-zich-krachtig-tegen-ado-den-haag |title=PSV shows strength against ADO Den Haag |publisher=PSV Eindhoven |date=1 November 2020 }}</ref> ==Титули== ===Клупски=== ; ПСВ *'''{{Трофеј-Холандија (Ередивиси)}} [[Ередивиси]]''' : 3 : 2023–2024, 2024–2025, 2025–2026 *'''{{Трофеј-Куп на Холандија}} [[Фудбалски куп на Холандија|Куп на Холандија]]''' : 2 : 2021-2022, 2022-2023 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Холандија}} [[Суперкуп на Холандија]]''' : 3 : 2022, 2023, 2025 ===Репрезентативни=== ; Мароко под 23 години *'''[[Африкански куп на нации за играчи под 23 години|Африкански куп на нации под 23 години]]''' : 1 : 2023 ; Мароко *'''[[Африкански куп на нации]]''' : 1 : [[Африкански куп на нации 2025|2025]] == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Мароко |image3=Flag of Morocco.svg }} * [https://www.soccerway.com/player/saibari-ismael/WzSmqNMQ/ Исмаел Саибари на soccerway] * [https://www.transfermarkt.com/ismael-saibari/profil/spieler/702869 Исмаел Саибари на transfermakt] * [https://www.espn.com/soccer/player/_/id/304572/ismael-saibari Исмаел Саибари на espn] * [https://www.whoscored.com/players/404776/show/ismael-saibari Исмаел Саибари на whoscored] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Саибари, Исмаел}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Марокански фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК ПСВ Ајндховен]] [[Категорија:Родени во 2001 година]] dac39yfevwl1exfemyf67bbr854s9ew 5577110 5577108 2026-06-14T21:08:44Z Carshalton 30527 /* Технички карактеристики */ 5577110 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | name = Исмаел Саибари | image = [[File:Ismael Saibari Morocco v Norway 7 June 2026-162 (cropped).jpg|200px|]] | fullname = Исмаел Саибари Бен Ел Басра | birth_date = {{birth date and age|2001|1|28|df=y}} | birth_place = [[Тераса]], [[Шпанија]] | nationality = {{flagsport|MAR}} [[Мароко]] | height = {{height|m=1.85}} | position = {{Football/MF}} | currentclub = {{Fb team PSV}} | clubnumber = 34 | youthyears1 = | youthclubs1 = {{симбол2|Flag of None.svg}} Санта Тераса | youthyears2 = | youthclubs2 = {{симбол2|Arancione e Nero.svg}} Вилебрук-Мерхоф | youthyears3 = | youthclubs3 = {{Fb team Beerschot}} | youthyears4 = | youthclubs4 = {{Fb team Anderlecht}} | youthyears5 = | youthclubs5 = {{Fb team Mechelen}} | youthyears6 = | youthclubs6 = {{Fb team Genk}} | youthyears7 = | youthclubs7 = {{Fb team PSV}} | years1 = 2020-2022 | caps1 = 55 | goals1 = 9 | clubs1 = {{Fb team Jong PSV}} | years2 = 2022- | caps2 = 108 | goals2 = 29 | clubs2 = {{Fb team PSV}} | nationalyears1 = 2020–2022 | nationalcaps1 = 2 | nationalgoals1 = 1 | nationalteam1 = {{flagsport|MAR}} [[Фудбалска репрезентација на Мароко под 20 години|Мароко 20]] | nationalyears2 = 2022–2024 | nationalcaps2 = 15 | nationalgoals2 = 6 | nationalteam2 = {{flagsport|MAR}} [[Фудбалска репрезентација на Мароко под 23 години|Мароко 23]] | nationalyears3 = 2023– | nationalcaps3 = 31 | nationalgoals3 = 10 | nationalteam3 = {{flagsport|MAR}} [[Фудбалска репрезентација на Мароко|Мароко]] }} '''Исмаел Саибари''' (роден на [[28 јануари]] [[2001]] година во [[Тераса]]) — [[Мароко|марокански]] [[фудбалер]], [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]] на {{Fb team (N) PSV}} и на [[Фудбалска репрезентација на Мароко|мароканската репрезентација]]. ==Технички карактеристики== [[Среден ред (фудбал)|Играч од средниот ред]], кој се издвојува по своите офанзивни трчања и чувство за постигнување голови.<ref>{{Cite web|language=it-IT|url=https://www.gazzetta.it/Calciomercato/14-12-2023/mercato-le-otto-stelle-del-psv-che-fanno-impazzire-l-europa_preview.shtml|title=Otto stelle del Psv che fanno impazzire le big d'Europa|date=2023-12-14|access-date=2025-10-25}}</ref> Во текот на својата кариера бил распореден на различни позиции, како [[Среден ред (фудбал)#Офанзивен играч од среден ред|офанзивен играч од средниот ред]], [[Среден ред (фудбал)#Крило|десно или лево крило]] и во неколку наврати како [[Напад (фудбал)|лажна деветка]].<ref name="transfermarkt">{{Cite web|url=https://www.transfermarkt.it/ismael-saibari/leistungsdatendetails/spieler/702869|title=Ismael Saibari - Rendimento per stagione|access-date=2025-10-25}}</ref> ==Клупска кариера== Роден во [[Тераса]], [[Шпанија]], Саибари ја започнал својата кариера во земјата во локалниот клуб Санта Тераса. Две години подцна, тој се преселил во [[Белгија]], каде играл во младинските категории на неколку клубови како [[ФК Биршот|Биршот]], [[ФК Андерлехт|Андерлехт]], [[КВ Мехелен|Мехелен]] и [[ФК Генк|Генк]], пред да се пресели во Холандија за да му се приклучи на [[ФК ПСВ Ајндховен|ПСВ Ајндховен]] на 29 јули 2020, потпишувајќи тригодишен договор.<ref>{{cite web |last=Elfrink |first=Rik |url=https://www.ed.nl/psv/psv-haalt-met-ismael-saibari-19-een-extra-speler-voor-het-beloftenteam~a8ed43b4/ |title=PSV haalt met Ismael Saibari (19) een extra speler voor het beloftenteam |publisher=ed.nl |language=nl |date=29 July 2020 }}</ref> Првично тој играл за [[Јонг ПСВ]] во [[Ерсте дивиси]], а своето деби за првиот тим на ПСВ во [[Ередивиси]] го имал на 1 ноември истата година, влегувајќи како замена за [[Марио Геце]] во победата од 4-0 над [[АДО Ден Хаг]].<ref>{{cite web |url=https://www.psv.nl/en/media/artikel/psv-toont-zich-krachtig-tegen-ado-den-haag |title=PSV shows strength against ADO Den Haag |publisher=PSV Eindhoven |date=1 November 2020 }}</ref> ==Титули== ===Клупски=== ; ПСВ *'''{{Трофеј-Холандија (Ередивиси)}} [[Ередивиси]]''' : 3 : 2023–2024, 2024–2025, 2025–2026 *'''{{Трофеј-Куп на Холандија}} [[Фудбалски куп на Холандија|Куп на Холандија]]''' : 2 : 2021-2022, 2022-2023 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Холандија}} [[Суперкуп на Холандија]]''' : 3 : 2022, 2023, 2025 ===Репрезентативни=== ; Мароко под 23 години *'''[[Африкански куп на нации за играчи под 23 години|Африкански куп на нации под 23 години]]''' : 1 : 2023 ; Мароко *'''[[Африкански куп на нации]]''' : 1 : [[Африкански куп на нации 2025|2025]] == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Мароко |image3=Flag of Morocco.svg }} * [https://www.soccerway.com/player/saibari-ismael/WzSmqNMQ/ Исмаел Саибари на soccerway] * [https://www.transfermarkt.com/ismael-saibari/profil/spieler/702869 Исмаел Саибари на transfermakt] * [https://www.espn.com/soccer/player/_/id/304572/ismael-saibari Исмаел Саибари на espn] * [https://www.whoscored.com/players/404776/show/ismael-saibari Исмаел Саибари на whoscored] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Саибари, Исмаел}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Марокански фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК ПСВ Ајндховен]] [[Категорија:Родени во 2001 година]] 2d2kuemlt63sndc1aksdkzae0k36swv 5577111 5577110 2026-06-14T21:09:16Z Carshalton 30527 /* Технички карактеристики */ 5577111 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | name = Исмаел Саибари | image = [[File:Ismael Saibari Morocco v Norway 7 June 2026-162 (cropped).jpg|200px|]] | fullname = Исмаел Саибари Бен Ел Басра | birth_date = {{birth date and age|2001|1|28|df=y}} | birth_place = [[Тераса]], [[Шпанија]] | nationality = {{flagsport|MAR}} [[Мароко]] | height = {{height|m=1.85}} | position = {{Football/MF}} | currentclub = {{Fb team PSV}} | clubnumber = 34 | youthyears1 = | youthclubs1 = {{симбол2|Flag of None.svg}} Санта Тераса | youthyears2 = | youthclubs2 = {{симбол2|Arancione e Nero.svg}} Вилебрук-Мерхоф | youthyears3 = | youthclubs3 = {{Fb team Beerschot}} | youthyears4 = | youthclubs4 = {{Fb team Anderlecht}} | youthyears5 = | youthclubs5 = {{Fb team Mechelen}} | youthyears6 = | youthclubs6 = {{Fb team Genk}} | youthyears7 = | youthclubs7 = {{Fb team PSV}} | years1 = 2020-2022 | caps1 = 55 | goals1 = 9 | clubs1 = {{Fb team Jong PSV}} | years2 = 2022- | caps2 = 108 | goals2 = 29 | clubs2 = {{Fb team PSV}} | nationalyears1 = 2020–2022 | nationalcaps1 = 2 | nationalgoals1 = 1 | nationalteam1 = {{flagsport|MAR}} [[Фудбалска репрезентација на Мароко под 20 години|Мароко 20]] | nationalyears2 = 2022–2024 | nationalcaps2 = 15 | nationalgoals2 = 6 | nationalteam2 = {{flagsport|MAR}} [[Фудбалска репрезентација на Мароко под 23 години|Мароко 23]] | nationalyears3 = 2023– | nationalcaps3 = 31 | nationalgoals3 = 10 | nationalteam3 = {{flagsport|MAR}} [[Фудбалска репрезентација на Мароко|Мароко]] }} '''Исмаел Саибари''' (роден на [[28 јануари]] [[2001]] година во [[Тераса]]) — [[Мароко|марокански]] [[фудбалер]], [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]] на {{Fb team (N) PSV}} и на [[Фудбалска репрезентација на Мароко|мароканската репрезентација]]. ==Технички карактеристики== [[Среден ред (фудбал)|Играч од средниот ред]], кој се издвојува по своите офанзивни трчања и чувство за постигнување голови.<ref>{{Cite web|language=it-IT|url=https://www.gazzetta.it/Calciomercato/14-12-2023/mercato-le-otto-stelle-del-psv-che-fanno-impazzire-l-europa_preview.shtml|title=Otto stelle del Psv che fanno impazzire le big d'Europa|date=2023-12-14|access-date=2025-10-25}}</ref> Во текот на својата кариера бил распореден на различни позиции, како [[Среден ред (фудбал)#Офанзивен играч од среден ред|офанзивен играч од средниот ред]], [[Среден ред (фудбал)#Крило|десно или лево крило]] и во неколку наврати како „[[Напад (фудбал)|лажна деветка]]“.<ref name="transfermarkt">{{Cite web|url=https://www.transfermarkt.it/ismael-saibari/leistungsdatendetails/spieler/702869|title=Ismael Saibari - Rendimento per stagione|access-date=2025-10-25}}</ref> ==Клупска кариера== Роден во [[Тераса]], [[Шпанија]], Саибари ја започнал својата кариера во земјата во локалниот клуб Санта Тераса. Две години подцна, тој се преселил во [[Белгија]], каде играл во младинските категории на неколку клубови како [[ФК Биршот|Биршот]], [[ФК Андерлехт|Андерлехт]], [[КВ Мехелен|Мехелен]] и [[ФК Генк|Генк]], пред да се пресели во Холандија за да му се приклучи на [[ФК ПСВ Ајндховен|ПСВ Ајндховен]] на 29 јули 2020, потпишувајќи тригодишен договор.<ref>{{cite web |last=Elfrink |first=Rik |url=https://www.ed.nl/psv/psv-haalt-met-ismael-saibari-19-een-extra-speler-voor-het-beloftenteam~a8ed43b4/ |title=PSV haalt met Ismael Saibari (19) een extra speler voor het beloftenteam |publisher=ed.nl |language=nl |date=29 July 2020 }}</ref> Првично тој играл за [[Јонг ПСВ]] во [[Ерсте дивиси]], а своето деби за првиот тим на ПСВ во [[Ередивиси]] го имал на 1 ноември истата година, влегувајќи како замена за [[Марио Геце]] во победата од 4-0 над [[АДО Ден Хаг]].<ref>{{cite web |url=https://www.psv.nl/en/media/artikel/psv-toont-zich-krachtig-tegen-ado-den-haag |title=PSV shows strength against ADO Den Haag |publisher=PSV Eindhoven |date=1 November 2020 }}</ref> ==Титули== ===Клупски=== ; ПСВ *'''{{Трофеј-Холандија (Ередивиси)}} [[Ередивиси]]''' : 3 : 2023–2024, 2024–2025, 2025–2026 *'''{{Трофеј-Куп на Холандија}} [[Фудбалски куп на Холандија|Куп на Холандија]]''' : 2 : 2021-2022, 2022-2023 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Холандија}} [[Суперкуп на Холандија]]''' : 3 : 2022, 2023, 2025 ===Репрезентативни=== ; Мароко под 23 години *'''[[Африкански куп на нации за играчи под 23 години|Африкански куп на нации под 23 години]]''' : 1 : 2023 ; Мароко *'''[[Африкански куп на нации]]''' : 1 : [[Африкански куп на нации 2025|2025]] == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Мароко |image3=Flag of Morocco.svg }} * [https://www.soccerway.com/player/saibari-ismael/WzSmqNMQ/ Исмаел Саибари на soccerway] * [https://www.transfermarkt.com/ismael-saibari/profil/spieler/702869 Исмаел Саибари на transfermakt] * [https://www.espn.com/soccer/player/_/id/304572/ismael-saibari Исмаел Саибари на espn] * [https://www.whoscored.com/players/404776/show/ismael-saibari Исмаел Саибари на whoscored] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Саибари, Исмаел}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Марокански фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК ПСВ Ајндховен]] [[Категорија:Родени во 2001 година]] 6g50mla5ksr5l5zgnehqgv0ptsu7293 14 1397600 5577112 2026-06-14T21:17:46Z Carshalton 30527 Создадена страница со: {{Ризница-врска|Association football players from South Africa}} [[Категорија:Јужноафрикански спортисти|Фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери по националност|ЈАР]] [[Категорија:Фудбал во Јужноафриканската Република|Фудбалери]] 5577112 wikitext text/x-wiki {{Ризница-врска|Association football players from South Africa}} [[Категорија:Јужноафрикански спортисти|Фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери по националност|ЈАР]] [[Категорија:Фудбал во Јужноафриканската Република|Фудбалери]] p6my7rd0zf1pcec4flbukm30rzkd5sh 1 1397602 5577170 2026-06-15T04:57:15Z Orce Wiki 121850 Создадена страница со: {{сзр}} 5577170 wikitext text/x-wiki {{сзр}} l91fuluhfmxd7xhcgfmssgp4a9mdc30 1 1397603 5577180 2026-06-15T06:27:16Z Orce Wiki 121850 Создадена страница со: {{сзр}} 5577180 wikitext text/x-wiki {{сзр}} l91fuluhfmxd7xhcgfmssgp4a9mdc30 1 1397604 5577181 2026-06-15T06:27:40Z Orce Wiki 121850 Создадена страница со: {{сзр}} 5577181 wikitext text/x-wiki {{сзр}} l91fuluhfmxd7xhcgfmssgp4a9mdc30 1 1397605 5577188 2026-06-15T07:22:59Z Orce Wiki 121850 Создадена страница со: {{сзр}} 5577188 wikitext text/x-wiki {{сзр}} l91fuluhfmxd7xhcgfmssgp4a9mdc30 0 1397606 5577192 2026-06-15T07:46:30Z BosaFi 115936 BosaFi ја премести страницата [[Паркот „Четири слободи“ на Франклин Д. Рузвелт]] на [[Парк „Четири слободи“ на Франклин Д. Рузвелт]] 5577192 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Парк „Четири слободи“ на Франклин Д. Рузвелт]] ekzn07gv8eo6fp1fdsjg8e1wi9ec72h 0 1397608 5577213 2026-06-15T08:51:29Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: [[Податотека:Kubla Khan titlepage.jpg|мини|309x309пкс|Насловната страница на ''Кубла-хан'' (1816)]] {{Закосен наслов}}'''''Кубла-кан, или Видение во сон''''' ({{lang-en|Kubla Khan, or A Vision in a Dream}}) — поема од англискиот поет [[Семјуел Тејлор Колриџ]], започната во 1797 г. Поемата останала не... 5577213 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Kubla Khan titlepage.jpg|мини|309x309пкс|Насловната страница на ''Кубла-хан'' (1816)]] {{Закосен наслов}}'''''Кубла-кан, или Видение во сон''''' ({{lang-en|Kubla Khan, or A Vision in a Dream}}) — поема од англискиот поет [[Семјуел Тејлор Колриџ]], започната во 1797 г. Поемата останала недовршена, а била објавена дури во 1816 г., заедно со другата недовршена поема од неговиот ран период, „Кристабел“. На македонски јазик поемата е препеана од неколку преведувачи. При првото објавување, Колриџ приложил предговор во кој раскажува дека поемата му дошла во сон, по земање [[опиум]] и читање на книгата од Семјуел Пурчас, која содржела белешки од [[Марко Поло]] за животот на дворот на монголскиот хан [[Кублај-кан|Кублај-хан]] во Ханбалик. По будењето, тој почнал да ги запишува стиховите што му се појавиле во сонот, сѐ додека не бил прекинат од еден посетител од Порлок.<ref>Порлок — село во Југозападна Англија. Денес изразот „човек од Порлок“ се користи како книжевна алузија за несакан упад или прекин.</ref> Кога излегол да го пречека гостинот, на прагот немало никого. Враќајќи се во работната соба, Колриџ сфатил дека ги заборавил стиховите што не успеал да ги запише: {{почеток на цитат}}Со голема зачуденост и досада открив дека, иако матно се сеќавам на општите контури на моето видение, сѐ останато, освен осум или десет поединечни стиха, исчезна како кругови на површината на реката од фрлен камен, и — за жал! — беше невозможно да се обноват.{{крај на цитат}} Биографите ја оспоруваат вистинитоста на оваа приказна. Можно е приказната за „човекот од Порлок“ да е само згоден изговор за да се објасни недовршеноста на поемата. Освен „Стариот морнар“, сите поголеми дела што Колриџ ги планирал за збирката „[[Лирски балади]]“, од разни причини не биле завршени. Колриџ повремено им го читал почетокот на поемата на своите пријатели романтичари, кои го сметале текстот за совршен. Конечно, под притисок на [[лорд Бајрон]], тој се согласил да ја објави. [[Хорхе Луис Борхес]] во еден есеј за оваа поема го пренесува мислењето на [[Алџернон Чарлс Свинберн]], дека: {{почеток на цитат}}...она што е спасено од заборав е најчудесен примерок на музика во англискиот јазик и дека човек способен да ги анализира овие стихови (следи метафора земена од [[Џон Китс]]) би можел да ја „расклопи виножитото“. Сите преводи и препеви на поемата, чија главна доблест е музиката, се залудна работа, а понекогаш можат да бидат и штетни.<ref>{{Cite web |url=http://www.bibliomsk.ru/library/global.phtml?mode=10&dirname=borges&filename=jlb14004.phtml |title=Хорхе Луис Борхес — Сон на Колриџ „Нови истражувања“ 1952 |access-date=2012-04-15 |archive-date=2014-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141226001835/http://www.bibliomsk.ru/library/global.phtml?mode=10&dirname=borges&filename=jlb14004.phtml |url-status=live }}</ref>{{крај на цитат}} == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Англиска книжевност]] [[Категорија:Поеми]] 1jz1em72j8kl27sieheqm3705olt1vz 1 1397609 5577218 2026-06-15T08:58:36Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{СЗР}} 5577218 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 0 1397610 5577220 2026-06-15T09:01:00Z Andrew012p 85224 Andrew012p ја премести страницата [[Алгернон Чарлс Свинберн]] на [[Алџернон Чарлс Свинберн]] 5577220 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Алџернон Чарлс Свинберн]] hmi3jdiblz3nyljmt2mb5cxbw8n1g7s 0 1397611 5577236 2026-06-15T09:05:30Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Генетски модифицирани култури]] на [[Генетски изменети култури]] 5577236 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Генетски изменети култури]] 7mp4dn8p0ucnimaq68ql56qchz5lru2 0 1397612 5577243 2026-06-15T09:14:43Z Bjankuloski06 332 Создадена страница со: {{Инфокутија Археолошко наоѓалиште | name = Кале | native_name = Κάλετο | native_name_lang = el | alternate_name = | image = | image_size = | alt = | caption = | map = <mapframe latitude="40.737278" longitude="21.576889" zoom="11" width="250" height="250" align="center" frameless="1"> { "type": "FeatureCollection", "features": [ { "type":... 5577243 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Археолошко наоѓалиште | name = Кале | native_name = Κάλετο | native_name_lang = el | alternate_name = | image = | image_size = | alt = | caption = | map = <mapframe latitude="40.737278" longitude="21.576889" zoom="11" width="250" height="250" align="center" frameless="1"> { "type": "FeatureCollection", "features": [ { "type": "Feature", "properties": { "marker-symbol": "castle", "marker-size": "small", "marker-color": "#228B22" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 21.576889, 40.737278 ] } } ] } </mapframe> | map_type = | map_alt = | map_caption = | map_size = | altitude_m = | altitude_ref = | relief = | coordinates = {{Coord|40.737278|21.576889|type:landmark_scale:10000_region:GR|display=inline,title}} | gbgridref = | map_dot_label = | location = [[Д’мбени]], [[Костурско]] | region = [[Егејска Македонија]], [[Грција]] | type = [[тврдина]] | part_of = | length = | width = | area = | volume = | diameter = | circumference = | height = | builder = | material = | built = | abandoned = | epochs = [[доцна антика]] и [[ран среден век]] | cultures = | dependency_of = | occupants = | event = | discovered = | excavations = | archaeologists = | condition = урнатини | ownership = | management = | public_access = | other_designation = | website = | architectural_styles = | architectural_details = | notes = }} '''Кале''' или членувано '''Калето''' ({{langx|el|Κάλετο}}, ''Κάστρο Βεύης'') — тврдина и археолошко наоѓалиште кај селото [[Баница (Леринско)|Баница]], Леринско, Егејска Македонија.<ref name="Ελληνικά Κάστρα">{{нмс| url=https://www.kastra.eu/castlegr.php?kastro=vevi | title= Κάστρο Βεύης |access-date = 2 март 2025 |publisher=Ελληνικά Κάστρα }}</ref> == Местоположба == Калето се наоѓа на десетина километри југозападно од Баница, на [[Радош и Мала Река|Мала Река]] над рудник „Баница“, сместен на реката наречена Реката.<ref name="Ελληνικά Κάστρα"/> == Историја == Употребата на вар во ѕидаријата на ѕидините укажува на тоа дека тврдината не е класична, туку од [[доцна антика|доцната антика]] или поверојатно од [[ран среден век|раниот среден век]]. Не е можно да се поврзе со било кој град или тврдина од историските извори.<ref name="Ελληνικά Κάστρα"/> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Тврдини во Егејска Македонија]] [[Категорија:Археолошки наоѓалишта во Егејска Македонија]] [[Категорија:Лерин (општина)]] [[Категорија:Вич]] 1m0hx6oa4azahw1h0pavqta8b14itlf 5577256 5577243 2026-06-15T09:22:12Z Bjankuloski06 332 5577256 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Археолошко наоѓалиште | name = Кале | native_name = Κάλετο | native_name_lang = el | alternate_name = | image = | image_size = | alt = | caption = | map = <mapframe latitude="40.737278" longitude="21.576889" zoom="11" width="250" height="250" align="center" frameless="1"> { "type": "FeatureCollection", "features": [ { "type": "Feature", "properties": { "marker-symbol": "castle", "marker-size": "small", "marker-color": "#228B22" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 21.576889, 40.737278 ] } } ] } </mapframe> | map_type = | map_alt = | map_caption = | map_size = | altitude_m = | altitude_ref = | relief = | coordinates = {{Coord|40.7373|21.5769|type:landmark_scale:10000_region:GR|display=inline,title}} | gbgridref = | map_dot_label = | location = [[Д’мбени]], [[Костурско]] | region = [[Егејска Македонија]], [[Грција]] | type = [[тврдина]] | part_of = | length = | width = | area = | volume = | diameter = | circumference = | height = | builder = | material = | built = | abandoned = | epochs = [[доцна антика]] и [[ран среден век]] | cultures = | dependency_of = | occupants = | event = | discovered = | excavations = | archaeologists = | condition = урнатини | ownership = | management = | public_access = | other_designation = | website = | architectural_styles = | architectural_details = | notes = }} '''Кале''' или членувано '''Калето''' ({{langx|el|Κάλετο}}, ''Κάστρο Βεύης'') — тврдина и археолошко наоѓалиште кај селото [[Баница (Леринско)|Баница]], Леринско, Егејска Македонија.<ref name="Ελληνικά Κάστρα">{{нмс| url=https://www.kastra.eu/castlegr.php?kastro=vevi | title= Κάστρο Βεύης |access-date = 2 март 2025 |publisher=Ελληνικά Κάστρα }}</ref> == Местоположба == Калето се наоѓа на десетина километри југозападно од Баница, на [[Радош и Мала Река|Мала Река]] над рудник „Баница“, сместен на реката наречена Реката.<ref name="Ελληνικά Κάστρα"/> == Историја == Употребата на вар во ѕидаријата на ѕидините укажува на тоа дека тврдината не е класична, туку од [[доцна антика|доцната антика]] или поверојатно од [[ран среден век|раниот среден век]]. Не е можно да се поврзе со било кој град или тврдина од историските извори.<ref name="Ελληνικά Κάστρα"/> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Тврдини во Егејска Македонија]] [[Категорија:Археолошки наоѓалишта во Егејска Македонија]] [[Категорија:Лерин (општина)]] [[Категорија:Вич]] rehxm5rk7njgat5aobcut2n3x2hv6gy 5577257 5577256 2026-06-15T09:22:41Z Bjankuloski06 332 5577257 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Археолошко наоѓалиште | name = Кале | native_name = Κάλετο | native_name_lang = el | alternate_name = | image = | image_size = | alt = | caption = | map = <mapframe latitude="40.737278" longitude="21.576889" zoom="11" width="250" height="250" align="center" frameless="1"> { "type": "FeatureCollection", "features": [ { "type": "Feature", "properties": { "marker-symbol": "castle", "marker-size": "small", "marker-color": "#228B22" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 21.576889, 40.737278 ] } } ] } </mapframe> | map_type = | map_alt = | map_caption = | map_size = | altitude_m = | altitude_ref = | relief = | coordinates = {{Coord|40.7373|21.5769|type:landmark_scale:10000_region:GR|display=inline,title}} | gbgridref = | map_dot_label = | location = [[Баница (Леринско)|Баница]], [[Леринско]] | region = [[Егејска Македонија]], [[Грција]] | type = [[тврдина]] | part_of = | length = | width = | area = | volume = | diameter = | circumference = | height = | builder = | material = | built = | abandoned = | epochs = [[доцна антика]] и [[ран среден век]] | cultures = | dependency_of = | occupants = | event = | discovered = | excavations = | archaeologists = | condition = урнатини | ownership = | management = | public_access = | other_designation = | website = | architectural_styles = | architectural_details = | notes = }} '''Кале''' или членувано '''Калето''' ({{langx|el|Κάλετο}}, ''Κάστρο Βεύης'') — тврдина и археолошко наоѓалиште кај селото [[Баница (Леринско)|Баница]], Леринско, Егејска Македонија.<ref name="Ελληνικά Κάστρα">{{нмс| url=https://www.kastra.eu/castlegr.php?kastro=vevi | title= Κάστρο Βεύης |access-date = 2 март 2025 |publisher=Ελληνικά Κάστρα }}</ref> == Местоположба == Калето се наоѓа на десетина километри југозападно од Баница, на [[Радош и Мала Река|Мала Река]] над рудник „Баница“, сместен на реката наречена Реката.<ref name="Ελληνικά Κάστρα"/> == Историја == Употребата на вар во ѕидаријата на ѕидините укажува на тоа дека тврдината не е класична, туку од [[доцна антика|доцната антика]] или поверојатно од [[ран среден век|раниот среден век]]. Не е можно да се поврзе со било кој град или тврдина од историските извори.<ref name="Ελληνικά Κάστρα"/> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Тврдини во Егејска Македонија]] [[Категорија:Археолошки наоѓалишта во Егејска Македонија]] [[Категорија:Лерин (општина)]] [[Категорија:Вич]] dqn04q7bp1s169ndvsgygei9j34i1lz 0 1397613 5577309 2026-06-15T10:49:25Z BosaFi 115936 BosaFi ја премести страницата [[Пчелка за шиење ќебиња]] на [[Кружок за шиење прекривки]] 5577309 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Кружок за шиење прекривки]] 3pwhqea138m2h5v6pg0d9oineypnmcs 0 1397614 5577322 2026-06-15T11:22:01Z Jtasevski123 69538 Jtasevski123 ја премести страницата [[Случајот на МСП за израелската окупација на палестинските територии]] на [[Случај на МСП за израелската окупација на палестинските територии]] 5577322 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Случај на МСП за израелската окупација на палестинските територии]] rrc0ys3zq8rl6kj9f6qij9bn6k3nh5p 5577323 5577322 2026-06-15T11:22:11Z Jtasevski123 69538 Отстрането пренасочување кон [[Случај на МСП за израелската окупација на палестинските територии]] 5577323 wikitext text/x-wiki {{бб}} 4v3zj06s3r3z9mutpvzlorcjs2u7zva